Η Μέρκελ αποχαιρετά το Δόγμα Μέρκελ

Κώστας Μελάς
1

του Κώστα Μελά -

Η επιλογή του Βερολίνου να προσθέσει στο ευρωπαϊκό ενοποιητικό εγχείρημα τη διάσταση της άμυνας-ασφάλειας είναι οριστική, γεγονός που συνιστά μια στροφή στην εξωτερική πολιτική του. Η Γερμανία, δια της καγκελαρίου Μέρκελ, αποχαιρετά το Δόγμα Μέρκελ και προωθεί την αναβάθμιση του ρόλου της στις στρατιωτικές επιχειρήσεις στις εμπόλεμες ζώνες. Για χρόνια το Δόγμα Μέρκελ επικαθόριζε τη γερμανική εξωτερική πολιτική. Βάσει αυτού του δόγματος, το Βερολίνο επιδίωκε την εξωτερική ασφάλεια της χώρας μέσω της εξαγωγής όπλων και των συνεργασιών, κυρίως σε επίπεδο στρατιωτικής εκπαίδευσης.

Ο στόχος αυτής της πολιτικής, όπως η ίδια η καγκελάριος τον είχε εκφράσει σε ομιλία της το 2011, ήταν η ενίσχυση του ρόλου της Γερμανίας ως εγγυήτριας δύναμης για την ασφάλεια χωρών υψίστης στρατηγικής σημασίας. Με αυτή τη στρατηγική, το Βερολίνο εξασφάλιζε και τη μη εμπλοκή της Γερμανίας σε στρατιωτικές αποστολές στο εξωτερικό (ή τον περιορισμό αυτών). Τώρα, όμως, εγκαταλείπει αυτό το δόγμα και έχει ήδη ξεκινήσει το σχεδιασμό νέων στρατιωτικών αποστολών, αλλά και την επέκταση όσων επιχειρήσεων βρίσκονται σε εξέλιξη, σε βαθμό που κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί μέχρι πριν από λίγο καιρό.

Ο «μεταμοντέρνος ειρηνισμός» αποτελούσε εδώ και χρόνια βασικό χαρακτηριστικό της γερμανικής εξωτερικής πολιτικής. Αυτό πλέον αλλάζει. Μεγάλη μερίδα των πολιτικών της Χριστιανοδημοκρατίας εκφράζουν την ελπίδα πως οι επιφυλάξεις των πολιτών σχετικά με τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στο εξωτερικό θα αρθούν. Οι προσεγγίσεις των Σοσιαλδημοκρατών δεν διαφοροποιούνται ουσιαστικά.

Πάνω απ’ όλα η σταθερότητα

Η πρόθεση της Γερμανίας για αναπροσαρμογή της εξωτερικής πολιτικής, λόγω και της προσφυγικής-μεταναστευτικής κρίσης, είναι σαφής. Θα πρέπει να αναμένεται η συμμετοχή του γερμανικού στρατού –με ενισχυμένο ρόλο– σε περισσότερες επιχειρήσεις στο εξωτερικό. Η νέα κατεύθυνση φαίνεται να διέπεται από την παρακάτω ρήση: «Η δημοκρατία και το κράτος δικαίου στις χώρες της κρίσης εξασθενούν και περνούν σε δεύτερη μοίρα. Αντ’ αυτού υπερισχύει η σταθερότητα ακόμη και αν αυτό σημαίνει υποστήριξη σε ολοκληρωτικά καθεστώτα».

Η ανησυχία της Μέρκελ για την πολιτική που θα ακολουθήσει η κυβέρνηση Τραμπ στις ΗΠΑ είναι έκδηλη. Φοβάται ότι ο Τραμπ ίσως κάποια στιγμή καταφέρει να υλοποιήσει τις απειλές του για μείωση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας, εάν οι Ευρωπαίοι δεν κάνουν το καθήκον τους, ξοδεύοντας αναλογικά με τις ΗΠΑ για τον τομέα της άμυνας. Η Μέρκελ μάλιστα, αποκάλεσε «αφελές» το να πιστεύουν οι Ευρωπαίοι ότι θα μπορούν στο διηνεκές να στηρίζονται σε ξένες πλάτες για την επίλυση των προβλημάτων ασφαλείας της γειτονιάς τους.

Εν ολίγοις, μια Γερμανία που επί πολλά χρόνια σχεδόν αδιαφορούσε για τον τομέα των αμυντικών δαπανών, ξαφνικά δείχνει μεγάλη ανησυχία και δεν την κρύβει. Η στάση της προδίδει μια φοβία για την ασφάλεια της ίδιας της χώρας, η οποία, όμως, έπρεπε να έχει εκδηλωθεί πολύ νωρίτερα. Η καθυστέρηση συνιστά αποτυχία της Μέρκελ ως ηγέτη. Η ανησυχία της επιτείνεται και από το Brexit. Η καγκελάριος υπογραμμίζει ότι επείγει η μαζική ενίσχυση της αμυντικής συνεργασίας των υπολοίπων 27 κρατών-μελών της ΕΕ.

Η Μέρκελ φαίνεται πως ανακαλύπτει ή απλά συνειδητοποιεί τώρα, ποιος πρέπει να είναι ο πραγματικός πολλαπλασιαστής ισχύος που μπορεί να καταστήσει την Γερμανία περιφερειακή μεσαία δύναμη. Προς το παρόν είναι μόνο οικονομικά ηγέτιδα και «ατμομηχανή» της ΕΕ, την οποία όμως οδηγεί «στα βράχια». Κι αυτό, επειδή διαπνέεται από μια κοντόφθαλμα «εθνοκεντρική» οπτική.

Το 3ο σενάριο

Μετά το Brexit, οι εξελίξεις στην άμυνα και την ασφάλεια της ΕΕ ήταν γρήγορες και καθοριστικές. Ο στόχος ήταν τριπλός. Πρώτον, πρέπει να αντιμετωπιστεί το κενό που αφήνει η αποχώρηση της Βρετανίας.

  • Δεύτερον, πρέπει να γίνει προσπάθεια εγκλωβισμού της Βρετανίας στα αμυντικά σχέδια της ΕΕ στη διετία που προβλέπουν οι συνθήκες ότι είναι απαραίτητη για την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων.
  • Τρίτον, πρέπει να αντιμετωπιστεί ο νέος τρόπος που θα χειρισθεί η κυβέρνηση Τραμπ το ΝΑΤΟ.

Με τα δεδομένα αυτά εκπονήθηκαν δύο σχέδια: Το πρώτο από την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης με την επωνυμία Security and Defense Implementation Plan-SDIP. Το δεύτερο από την Κομισιόν με την επωνυμία European Defense Action Plan-EDAP. Τα σχέδια αυτά δημιουργούν τον πρώτο ενιαίο ευρωπαϊκό αμυντικό προϋπολογισμό, γνωστό ως EU Defense Fund. Το EDF αναμένεται να στηριχθεί οικονομικά με πόρους από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, στην οποία πρέπει να γίνουν οι απαραίτητες προσαρμογές. Απώτερος στόχος είναι η δημιουργία μίας ενιαίας αμυντικής αγοράς, γνωστής ως EDTIB.

Αμυντικές δαπάνες

Όλα τα σχέδια αυτά θα τείνουν να ωθούν τα κράτη-μέλη στη δημιουργία κοινών στρατιωτικών μονάδων βασισμένων στο εργαλείο της Μόνιμης Δομημένης Συνεργασίας, της Συνθήκης της Λισαβώνας. Επίσης, τα σχέδια αυτά τείνουν να αναδείξουν τη διακριτή στρατιωτική παρουσία της ΕΕ και τη σχετική αυτονόμηση των αποφάσεων από το ΝΑΤΟ.

Η αποδοχή από τη Γερμανία ότι θα δαπανά για αμυντικές δαπάνες το 2% του ΑΕΠ της, μέσα στο πλαίσιο της γενικής συμφωνίας που υπάρχει στο ΝΑΤΟ, δεν έγινε μόνο λόγω των πιέσεων της κυβέρνησης Τραμπ. Γίνεται με τη προοπτική να δημιουργηθεί ένα είδος ευρωπαϊκού πυλώνα μέσα στο ΝΑΤΟ, ως αντιστάθμισμα της αμερικανικής ηγεμονίας στην Ατλαντική Συμμαχία.

Σε αυτό αναφέρεται η δήλωση της Μέρκελ κατά την πρώτη της συνάντηση με τον Τραμπ, όταν αποδέχτηκε ότι η Γερμανία θα πρέπει να αυξήσει τις αμυντικές της δαπάνες στο 2% του ΑΕΠ. Είχε, όμως, συμπληρώσει με νόημα ότι «υπάρχουν πολλοί τρόποι για να το επιτύχουμε».

  • Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του SLpress.gr
  • Απαγορεύεται η αναδημοσίευση του άρθρου από άλλες ιστοσελίδες χωρίς άδεια του SLpress.gr. Επιτρέπεται η αναδημοσίευση των 2-3 πρώτων παραγράφων με την προσθήκη ενεργού link για την ανάγνωση της συνέχειας στο SLpress.gr. Οι παραβάτες θα αντιμετωπίσουν νομικά μέτρα.