Ο σουλτάνος, η στρόφιγγα και το μήνυμα

Σταύρος Λυγερός
5

του Σταύρου Λυγερού  - 

Ο διπλασιασμός του αριθμού των προσφύγων-μεταναστών που έφθασαν τον Σεπτέμβριο στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου, σε σύγκριση με τον Σεπτέμβριο 2016, αφενός επιδεινώνει τις ήδη δύσκολες συνθήκες στα εκεί κέντρα φιλοξενίας, αφετέρου εγείρει ερωτηματικά για την αιτία αυτού του διπλασιασμού. Το γεγονός ότι μέχρι ένα χρονικό σημείο τον Σεπτέμβριο επικρατούσε νηνεμία αναμφίβολα διευκόλυνε την έλευση με πλεούμενα. Δεν φαίνεται, ωστόσο, να είναι αυτή η κύρια αιτία, δεδομένου ότι υπήρχαν και άλλες ημέρες νηνεμία, χωρίς να παρατηρηθεί τέτοια αύξηση της ροής.

Αν και είναι νωρίς να ειπωθεί με βεβαιότητα ότι ο Ερντογάν έχει ανοίξει τη στρόφιγγα, είναι σαφές πως η μεγάλη αύξηση δεν θα μπορούσε να συμβεί, εάν οι τουρκικές αρχές δεν το είχαν τουλάχιστον ανεχθεί. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι πιθανότατα, επιδιώκει να στείλει ένα μήνυμα. Ο ίδιος ο Τούρκος πρόεδρος, άλλωστε, έχει επανειλημμένως εκτοξεύσει απειλές και έχει επιχειρήσει να εκβιάσει την ΕΕ για να αποσπάσει την κατάργηση της βίζας για τους Τούρκους που ταξιδεύουν στις χώρες-μέλη. Η εικόνα θα ξεκαθαρίσει το επόμενο διάστημα. Αν οι αυξημένες ροές συνεχισθούν προφανώς θα πρόκειται για επιλογή της Άγκυρας.

Το ευρωιερατείο ήταν εξαρχής πολύ επιφυλακτικό σ' ό,τι αφορά την κατάργηση της βίζας. Τότε, πριν οι ευρωτουρκικές σχέσεις φθάσουν στο σημερινό κατώτατο σημείο, ο Ερντογάν είχε δηλώσει: «Εσείς (οι Ευρωπαίοι) στον δρόμο σας και εμείς στον δικό μας».

Εκφράζοντας την τότε γραμμή του ευρωιερατείου, ο Γιούνκερ είχε ρίξει το μπαλάκι στην Άγκυρα: «Αν η στρατηγική του κ. Ερντογάν συνίσταται στο να εμποδίσει να ταξιδεύουν οι Τούρκοι ελεύθερα στην Ευρώπη, θα πρέπει να απαντήσει γι' αυτό στον τουρκικό λαό. Δεν είναι δικό μου πρόβλημα. Θα είναι δικό του πρόβλημα». Ο Τούρκος πρόεδρος δεν άφησε την πρόκληση αναπάντητη. Κατήγγειλε «την υποκρισία» της ΕΕ και αναρωτήθηκε: «Ποιος σας έδωσε το δικαίωμα να κάνετε κουμάντο στην Τουρκία;».

Η ρήξη και οι επιπτώσεις της

Η παραπάνω ανταλλαγή ρητορικών βολών μοιάζει σαν ανταλλαγή φιλοφρονήσεων αν συγκριθεί με τον βαρύ χειμώνα που επικρατεί σήμερα στις ευρωτουρκικές σχέσεις. Το κρίσιμο ερώτημα που τίθεται τώρα πλέον αφορά τις επιπτώσεις που αυτή η ρήξη θα έχει στην εφαρμογή της συμφωνίας για το προσφυγικό-μεταναστευτικό.

Το ζήτημα είναι πολιτικά κρίσιμο για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις κι αυτό φάνηκε καθαρά στις γερμανικές εκλογές. Όταν ήταν ακόμα αντικαγκελάριος, ο σοσιαλδημοκράτης Γκάμπριελ είχε δηλώσει με δόση αυτοκριτικής: «Πήγαμε στον κ. Ερντογάν, επειδή εμείς οι ίδιοι στην ΕΕ ήμασταν ανίκανοι να κάνουμε μια κοινή ευρωπαϊκή πολιτική για πρόσφυγες». Το ευρωιερατείο, ωστόσο, φοβάται διόγκωση των εισροών από την Τουρκία και γι' αυτό πιέζει την Αθήνα όσοι πρόσφυγες εισέλθουν στα ελληνικά νησιά από τα μικρασιατικά παράλια να παραμείνουν εκεί  με αντάλλαγμα οικονομική βοήθεια.

Η ΕΕ δεν θέλει τη μεταφορά προσφύγων-μεταναστών στην ηπειρωτική Ελλάδα, επειδή φοβάται ότι τελικώς αρκετοί εξ αυτών θα βρουν τελικώς τρόπο να φθάσουν στην κεντρική Ευρώπη. Οι Βαλκάνιοι διακινητές, άλλωστε, έχουν ήδη πιάσει δουλειά. Κατά μικρές ομάδες πρόσφυγες-μετανάστες που έχουν χρήματα να πληρώσουν εισέρχονται στη FYROM και στη συνέχεια στη Σερβία. Παραλλήλως, έχει ανοίξει και ο δρόμος προς την Αλβανία. Από εκεί κατευθύνονται προς το Μαυροβούνιο, ή άλλοι προσπαθούν να φθάσουν στην Ιταλία μέσω θαλάσσης.

Το πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα στο ευρωτουρκικό μέτωπο είναι κρίσιμο για την Ελλάδα. Εάν οι Τούρκοι αρχίσουν να σπρώχνουν μαζικά πρόσφυγες-μετανάστες προς τα ελληνικά νησιά, αυτοί θα εγκλωβισθούν σε μία χώρα, η οποία πιέζεται αφόρητα από οξύτατη οικονομική κρίση και επιπροσθέτως δυσκολεύεται πολύ να διαχειρισθεί αυτούς που είναι ήδη εγκλωβισμένοι εδώ.

Η στρόφιγγα και το μήνυμα

Προφανώς, δεν πρόκειται να επαναληφθεί το τσουνάμι του 2015. Οι πρόσφυγες-μετανάστες που επιδιώκουν να φθάσουν στη βόρειο Ευρώπη έχουν συνειδητοποιήσει πως ο βαλκανικός διάδρομος έχει κλείσει. Ως εκ τούτου είναι μάλλον απρόθυμοι να εγκλωβισθούν στην Ελλάδα. Αυτό σημαίνει πως ακόμα και εάν με παρότρυνση των τουρκικών αρχών οι διακινητές τους σπρώξουν προς τα ελληνικά νησιά, οι ροές θα είναι μικρότερες.

Το καθεστώς Ερντογάν μπορεί να χρησιμοποιεί τη στρόφιγγα για να στείλει μήνυμα και να ασκήσει πιέσεις, αλλά έχει κι αυτό οξύ πρόβλημα. Επισήμως, στην Τουρκία είναι καταγεγραμμένοι από την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ 3.170.000 πρόσφυγες μόνο από τη Συρία, ενώ υπολογίζεται ότι ο συνολικός αριθμός προσφύγων και μεταναστών ανέρχεται σε 4.500.000.

Στην Άγκυρα έχουν συνειδητοποιήσει ότι όσο οι υποψήφιοι παράνομοι μετανάστες πιστεύουν πως μπορούν μέσω της Τουρκίας να περάσουν στην Ελλάδα και μετά στη δυτική Ευρώπη, τόσο θα επιχειρούν το άλμα. Με άλλα λόγια, έχει συμφέρον και το καθεστώς Ερντογάν να δείξει πως ο διάδρομος προς την Ευρώπη έχει κλείσει για να αποτρέψει νέες εισροές και από την Ασία και από την Αφρική.

Οι νεοοθωμανοί, ωστόσο, έχουν αρχίσει να εφαρμόζουν ένα σχέδιο για να αξιοποιήσουν την παρουσία τόσο μεγάλου αριθμού προσφύγων και μεταναστών για να αλλοιώσουν την πληθυσμιακή σύνθεση στη νοτιοανατολική Τουρκία. Παραχωρούν τουρκική ιθαγένεια σε μεγάλο αριθμό επιλεγμένων σουνιτών κυρίως από τη Συρία και τους εγκαθιστούν στις κουρδικές περιοχές. Με άλλα λόγια, επιχειρούν να μετατρέψουν το πρόβλημα σε ευκαιρία.

  • Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του SLpress.gr
  • Απαγορεύεται η αναδημοσίευση του άρθρου από άλλες ιστοσελίδες χωρίς άδεια του SLpress.gr. Επιτρέπεται η αναδημοσίευση των 2-3 πρώτων παραγράφων με την προσθήκη ενεργού link για την ανάγνωση της συνέχειας στο SLpress.gr. Οι παραβάτες θα αντιμετωπίσουν νομικά μέτρα.