Από τη μεταπολίτευση του 1974 στη μεταπολίτευση του 21ου αιώνα

Γιώργος Μιχαήλ
1139
Από τη μεταπολίτευση του 1974 στη μεταπολίτευση του 21ου αιώνα, Γιώργος Μιχαήλ

Η μεταπολίτευση στο μυαλό των περισσότερων Ελλήνων έχει καταγραφεί ως η μετάβαση από τη δικτατορία στη δημοκρατία το 1974. Κάποιοι μπορεί ακόμα να ισχυριστούν πως τα γεγονότα του 1974 οδήγησαν από τη βασιλευομένη Δημοκρατία στην προεδρευομένη Δημοκρατία. Ίσως δε, αυτός ο ισχυρισμός να καθρεφτίζει και την πραγματικότητα. Εκ του αποτελέσματος, εκτός των άλλων, η δικτατορία λειτούργησε ως ένα μεταβατικό στάδιο για την προαναφερθείσα μετάβαση.

Φυσικά, για να πραγματοποιηθεί η μετάβαση από τη δικτατορία στη δημοκρατία και από τη βασιλευομένη στην προεδρευομένη χρειάστηκε να χυθεί πάρα πολύ αίμα, κυρίως στην Κύπρο. Αυτό, όμως, είναι μια άλλη ιστορία. Ωστόσο, αυτό το οποίο αξίζει να σημειωθεί, όσον αφορά τη λεγόμενη περίοδο της μεταπολίτευσης, είναι το γεγονός της ραγδαίας αύξησης της δυναμικής αλλά και της εξουσίας που απέκτησαν τα κόμματα.

Πριν το 1967, ο βασιλιάς θεσμικά ήταν ρυθμιστής του τότε πολιτεύματος, χωρίς σοβαρές εκτελεστικές εξουσίες. Στην πραγματικότητα, όμως, λειτουργούσε ως πόλος εξουσίας και πιο συγκεκριμένα ως εγγυητής μίας καθεστωτικής αντίληψης. Μετά το 1974, ο βασιλιάς αντικαθίσταται από τον Πρόεδρο Δημοκρατίας, ο οποίος και θεσμικά και πραγματικά δεν είχε εκτελεστική εξουσία.

Η σημαντικότερη αλλαγή, ωστόσο, που έλαβε χώρα στην περίοδο της μεταπολίτευσης ήταν στο επίπεδο της κυρίαρχης ιδεολογίας και νοοτροπίας, τόσο στο επίπεδο του πολιτικού συστήματος όσο και στο επίπεδο των πολιτών. Από την ίδρυση του νέου ελληνικού κράτους και έως το 1974, ανεξάρτητα από το πολίτευμα και την κυβέρνηση που ήταν εξουσία, η ιδεολογία που κυριαρχούσε και στο πολιτικό σύστημα και στην κοινωνία ήταν πάντοτε εθνοκεντρική.

Λόγω της ρητορικής των δικτατόρων, από το 1974 και έπειτα, το κλίμα στην κοινωνία άρχισε σταδιακά να αλλοιώνεται. Το γεγονός ότι το ΠΑΣΟΚ επί Ανδρέα Παπανδρέου είχε ισχυρό πατριωτικό πρόσημο συγκράτησε μία τάση, η οποία επί κυβέρνησης Σημίτη κυριάρχησε. Έτσι, δια της διολισθήσεως φτάσαμε στη σημερινή σχεδόν εθνομηδενιστική νοοτροπία. Ο εθνομηδενισμός αναδύθηκε και κυριάρχησε, λόγω της αρνητικής ιστορικής κληρονομιάς της δικτατορίας, αλλά και επειδή εκδηλώθηκε διεθνώς ένα ρεύμα αποδόμησης του εθνικού κράτους, μέσω του δικαιωματισμού και της παγκοσμιοποίησης.

Διολίσθηση στη διάβρωση

Πρόσθετοι λόγοι που διευκόλυναν τη διολίσθηση στη διάβρωση και του πατριωτισμού και της κοινωνικής συνοχής και των ηθικών αρχών ήταν αφενός η επικράτηση του κομματισμού, αφετέρου η μαζική κουλτούρα του άκρατου καταναλωτισμού και της ξιπασιάς. Ειδικά αυτά τα επέβαλαν τα πρότυπα που καλλιέργησε ιδιαίτερα η ιδιωτική τηλεόραση.

Το φαινόμενο αυτό είναι παγκόσμιο και εντάθηκε ειδικά μετά την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού το 1989-90. Οι συλλογικές αξίες υποχώρησαν και σε μεγάλο βαθμό υποκαταστάθηκαν από τον ατομισμό, ο οποίος ταιριάζει γάντι με το μοντέλο της πολυπολιτισμικής κοινωνίας που προωθήθηκε από τις δυνάμεις της παγκοσμιοποίησης.

Η βίαιη αυτή αλλαγή που εντάθηκε και από τα κύματα της παράνομης μετανάστευσης, προκάλεσε αντιδράσεις στις δυτικές κοινωνίες. Αντιδράσεις που επηρέασαν έντονα και τους συσχετισμούς δυνάμεων στο πολιτικό σύστημα κάθε χώρας. Η Ελλάδα δεν είναι εξαίρεση, αν και εδώ έπαιξε καθοριστικό ρόλο η χρεοκοπία και η επιβολή των μνημονίων.

Εάν κάποιος θέλει σήμερα να σκιαγραφήσει την κατάσταση της ελληνικής κοινωνίας, θα καταλήξει στο συμπέρασμα πως αυτή βρίσκεται σε κατάσταση αναμονής. Στην πραγματικότητα, στην Ελλάδα πεθαίνει το παλιό, αλλά δεν έχει γεννηθεί το καινούργιο. Το πολίτευμα της προεδρευομένης Δημοκρατίας δεν διευκολύνει την ανανέωση του φθαρμένου πολιτικού συστήματος.

Αντίθετα, εάν μεταβαίναμε στο πολίτευμα της προεδρικής Δημοκρατίας, εάν ο κυβερνήτης εκλεγόταν απευθείας από τον λαό, τα πράγματα θα ήταν πολύ πιο εύκολα. Οι πολίτες θα μπορούσαν να παρακάμψουν κομματικούς μηχανισμούς που συντηρούν τον κομματισμό και τη διαπλοκή, που φρενάρουν κάθε και πραγματικού εκσυγχρονισμού. Θα μπορούσαν να επιβάλουν την αναγέννηση του πολιτικού συστήματος. Το έχουμε δει και στις ΗΠΑ και στην Κύπρο. Η αλλαγή αυτή, ωστόσο, δεν είναι πιθανή, επειδή αυτοί που θεσμικά θα πρέπει να τη δρομολογήσουν δεν έχουν συμφέρον να το κάνουν.

Μια πραγματική τομή

Μια πραγματική τομή απαιτεί, επιπλέον, την ταυτόχρονη ανάδυση ενός πατριωτικού φιλελευθερισμού. Ο φιλελευθερισμός, αν και παρεξηγήσιμη έννοια, δεν σημαίνει τίποτε άλλο από την απελευθέρωση των παραγωγικών δυνάμεων που κρύβει η ιδιωτική πρωτοβουλία. Η απελευθέρωση αυτή δεν σημαίνει κατάργηση του συνδικαλισμού και αφοπλισμού των εργαζομένων. Ο υγιής συνδικαλισμός πρέπει να διαφυλάσσει τα συμφέροντα των εργαζομένων, αλλά όχι να οδηγεί στη διάλυση του οργανισμού ή της επιχείρησης. Ζητούμενο είναι μία δημιουργική ισορροπία.

Μόνο η καλλιέργεια και η επικράτηση ενός τέτοιου πνεύματος σαν αυτή θα ενθαρρύνει την ανάπτυξη νέων βιομηχανιών και καινοτόμων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων στην Ελλάδα. Αυτός είναι και ο μοναδικός δρόμος για να συρρικνωθεί η ανεργία και να επιστρέψουν με μάστερ και διδακτορικά οι νέοι που ξενιτεύτηκαν μαζικά για να βρουν εργασία.

Ο πατριωτισμός είναι προϋπόθεση σε πολλά επίπεδα. Εντάσσει την ιδιωτική πρωτοβουλία σε μία συλλογική προσπάθεια-αποστολή και κατ’ αυτόν τον τρόπο εμποδίζει τον εκτροχιασμό της στην απληστία. Αυτή θα ήταν μια πραγματική μεταπολίτευση του 21ου αιώνα και θα αποτελούσε τη διέξοδο σωτηρίας από την άβυσσο στην οποία έχει βυθιστεί η Ελλάδα.

  • Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του SLpress.gr
  • Απαγορεύεται η αναδημοσίευση του άρθρου από άλλες ιστοσελίδες χωρίς άδεια του SLpress.gr. Επιτρέπεται η διακίνηση του άρθρου με την προσθήκη ενεργού link.