Πως εξηγούσαν στην Αθήνα το 1976 την επιθετικότητα της Τουρκίας

Βαγγέλης Γεωργίου
4385
Πως εξηγούσαν στην Αθήνα το 1976 την επιθετικότητα της Τουρκίας, Βαγγέλης Γεωργίου

Αν ρίξουμε μια ματιά στην στατιστική 'πρόοδο' που έχουν σημειώσει οι τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις στις παραβιάσεις στο Αιγαίο θα ανησυχήσουμε πολύ. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΓΕΕΘΑ (βλ. πίνακα), η τουρκική επιθετικότητα σε λιγότερο από έξι μήνες (2019) έχει διατρήσει τα ελληνικά σύνορα πολλαπλάσιες φορές απ' ότι στο παρελθόν. Ο Χουλουσί Ακάρ έχει δηλώσει μάλιστα ότι «έχουμε τη δύναμη για να διεξάγουμε στρατιωτική επιχείρηση στο Άφριν και ταυτοχρόνως στο Αιγαίο» . Την ίδια στιγμή η τουρκική οικονομία είναι από το κακό στο χειρότερο. Μήπως η ύφεση που πλανάται πάνω από την Τουρκία επηρεάζει την επιθετικότητα του Ερντογάν; Αυτό πίστευε η Αθήνα τη δεκαετία του 1970 για την επιθετικότητα των τότε τουρκικών κυβερνήσεων!

Τη δεκαετία του 1970, οι διαδοχικές κυβερνήσεις Καραμανλή είχαν βάλει πλώρη για την ένταξη στην ΕΟΚ. Ενόψει λοιπόν εκείνης τη σωτήριας, όπως θεωρούσαν, πολιτικής πράξης, ανατέθηκαν στον Παναγή Παπαληγούρα τα σημαντικότερα χαρτοφυλάκια, Συντονισμού και Προγραμματισμού και αυτό των Εξωτερικών (1974-1978). Πρόκειται για έναν πρωτοκλασάτο πολιτικό που ο Κωνσταντίνος Καραμανλής του εμπιστευόταν υπουργεία ήδη από τη δεκαετία του 1950.

Οι τουρκικές παραβιάσεις του ελληνικού θαλάσσιου και εναέριου χώρου την τελευταία δεκαετία.

Τον Σεπτέμβριο του 1976 λοιπόν, σε συνέντευξή του στον δημοσιογράφο των 'Times' Mario Modiano, ο υπουργός ανέφερε: "...καμία από τις ελληνοτουρκικές διαφορές δεν είναι οικονομική ή κοινωνική. Η Ελλάδα δεν έχει λόγο να ανταγωνίζεται την Τουρκία σε αυτούς τους τομείς καθότι το κατά κεφαλήν εισόδημα είναι πολλαπλάσιο της Τουρκίας. Δεν θα προβάλλουμε ποτέ εμπόδια σε όποια μέτρα παρθούν από τα κράτη μέλη της ΕΟΚ και ευνοούν την Τουρκία. Συνέφερε την Ελλάδα να βελτιωθεί το βιοτικό επίπεδο της Τουρκίας καθότι έτσι, ίσως αμβλυνόταν η τουρκική επιθετικότητα απέναντι στην Ελλάδα". Ο Έλληνας υπουργός επικαλέστηκε την οικονομία με τέτοιο τρόπο ώστε να εξηγήσει και να επιλύσει εν μέρει τις ελληνοτουρκικές διαφορές!

Η ελληνική πρόταση στο Κυπριακό 

Την ίδια περίοδο, ο ισχυρός άνδρας της ελληνικής διπλωματίας, Βύρων Θεοδωρόπουλος,  είχε πει σε έναν Ευρωπαίο αξιωματούχο για το Κυπριακό: "εάν οι Τούρκοι αποδείξουν ότι το πρόβλημα είναι οικονομικό και όχι εδαφικό, οι λύσεις είναι πάντοτε δυνατές". Οι Έλληνες ιθύνοντες σκαρφίστηκαν έναν "πρωτότυπο" τρόπο για να κάνουν την Τουρκία να αποσύρει τα στρατεύματά της από την κατεχόμενη Κύπρο.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τζων Κένεντι υποδέχεται τον Παναγή Παπαληγούρα, αρχές δεκαετίας 1960.

Ζήτησαν λοιπόν από τους Ευρωπαίους να πείσουν τους Τούρκους πως θα βελτίωναν την οικονομική τους κατάσταση αν περιόριζαν τις στρατιωτικές τους δαπάνες και απέσυραν τα κοστοβόρα κατοχικά στρατεύματα από τη Μεγαλόνησο. Το πρόβλημα όμως με αυτή τη λογική ήταν πως πολύ απλά «κανείς στην ΕΟΚ δεν αντιμετώπιζε το πρόβλημα υπό αυτό το πρίσμα» όπως είπε τότε σκωπτικά αξιωματούχος του γερμανικού υπουργείου Εξωτερικών.

Απεναντίας, οι Βρυξέλλες ομολογούσαν πως έσφαλαν(!) που δεν είχαν βοηθήσει οικονομικά την Τουρκία, όπως είχε πει ο τότε πρόεδρος της Κομισιόν François-Xavier Ortoli στον Παπαληγούρα. Με άλλα λόγια, οι διπλωμάτες του Κωνσταντίνου Καραμανλή, πήγανε για μαλλί και φύγαν κουρεμένοι. Το σημαντικότερο είναι ότι η ίδια η Τουρκία βρισκόταν σε τελείως διαφορετική λογική.

Τα τουρκικά οικονομικά

Όσο ο αφελής Παπαληγούρας και οι Ευρωπαίοι συνομιλητές του προσπαθούσαν να εντοπίσουν φόρμουλες να 'βοηθήσουν' την τουρκική οικονομία, ώστε να γίνει λιγότερο επιθετική, η γειτονική χώρα διαμόρφωνε μια άλλη πραγματικότητα. Η διασύνδεση της επιθετικότητας ενός κράτους και του χαμηλού κατά κεφαλήν εισοδήματος δεν είναι μια θεωρία δίχως καμία βάση. Ωστόσο, στην περίπτωση της Τουρκίας δεν λειτουργεί. Και θα δούμε τον λόγο. Αν παντρέψουμε τα νούμερα με τους ανθρώπους βλέπουμε ότι το βιοτικό επίπεδο των Τούρκων έχει εκτιναχθεί από την δεκαετία του 1970.

Η συγκριτική αύξηση του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος σε Τουρκία και Ελλάδα από τη χρονιά που έδωσε τη συνέντευξη ο Παναγής Παπαληγούρας έως το 2017 (Παγκόσμια Τράπεζα)

Σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα, η χώρα του Ερντογάν έχει σημειώσει εντυπωσιακή πρόοδο στην αύξηση του κατα κεφαλήν ΑΕΠ ανάμεσα σε 195 χώρες. Ενώ τη δεκαετία του 1980, ο ένας στους δύο Τούρκους ήταν μακροχρόνια άνεργος, σήμερα το ποσοστό έπεσε στο 21% σύμφφωνα με στοιχεία του ΟΟΣΑ. Σύμφωνα με έρευνα του Amikam Nachmani, την περίοδο 1965-1998 η Τουρκία κατατασσόταν ως η 7η ταχύτερα αναπτυσσόμενη οικονομία ανάμεσα σε 30 χώρες. Το ΑΕΠ της τετραπλασιάζεται και το κατά κεφαλήν εισόδημα τριπλασιάστηκε.

Λογικά, λοιπόν, θα έπρεπε να υπάρχει μια άμβλυνση της τουρκικής επιθετικότητας. Εντούτοις, τη δεκαετία του 1980 η Τουρκία δαπανούσε το 20,3% του ΑΕΠ σε στρατιωτικές δαπάνες, ενώ η Ελλάδα το 10,5%. Το 2014 κατρακύλησε στο 6,4% (η Ελλάδα 4,8%) σύμφωνα με στοιχεία του SIPRI. Άλλαξε κάτι; Μάλλον όχι. Οι δύο χώρες, να θυμίσουμε, βρέθηκαν στα πρόθυρα πολέμου το 1987 και το 1996. Στον πρώτο πίνακα των παραβιάσεων, φαίνεται ο μεγάλος αριθμός των τουρκικών παραβιάσεων παρά το γεγονός ότι το βιοτικό επίπεδο των Τούρκων βρισκόταν στα καλύτερά του. Το 2019, έτος εξαιρετικά δύσκολο για την τουρκική οικονομία, είναι και εξαιρετικά γεμάτο από ρεκόρ παραβιάσεων.

Συγκριτικές δαπάνες Ελλάδας-Τουρκίας για την Άμυνα από το 1988 έως το 2017 (Στοιχεία SIPRI).

Όπως μου είχε πει ο υποστράτηγος και διευθυντής του ΕΛΙΣΜΕ Ιπποκράτης Δασκαλάκης "η τάση αποφυγής πολεμικών περιπετειών εμφανίζεται σε υψηλά βιοτικά επίπεδα των λαών και όταν πλέον τα διαθέσιμα μέσα καθιστούν αντιπαραγωγική την καταφυγή σε συγκρούσεις, ενώ τα εθνικά συμφέροντα εξυπηρετούνται καλύτερα με άλλες μεθόδους. Η Τουρκία βρίσκεται εγγύτερα στο επεκτατικό εκείνο σημείο όπου μια ακμάζουσα νέα αστική τάξη με πλεόνασμα νεανικού πληθυσμού είναι ευάλωτη σε τυχοδιωκτισμούς".

Οι σχετικοί δείκτες δεν επιβεβαιώνουν την αντίληψη του Παπαληγούρα. Αυτή η αντίληψη μάλιστα, λέει ο Δασκαλάκης, είναι "παραπλήσια με τη διαψευσθείσα αντίληψη της μείωσης των τριβών με την απομάκρυνση του στρατιωτικού κατεστημένου και αποκατάσταση της δημοκρατίας, καθώς η άνοδος του κατά κεφαλή εισοδήματος συνοδεύεται με αύξηση των επιθετικών εμπλοκών και αναθεωρητικών βλέψεων".

Η προϊούσα φασιστικοποίηση των Τούρκων

Διάφορες ρομαντικές απόπειρες να αναδείξουν τον ρόλο των πολιτών στην εξομάλυνση των ελληνοτουρκικών σχέσεων έχουν πέσει στο κενό. Κατά καιρούς μεγάλο μέρος της τουρκικής κοινωνίας αντιστάθηκε στα αυταρχικά καθεστώτα (αναταραχές δεκαετίας 1970, Γκεζί 2013 κτλ.), αλλά δυστυχώς σημειώνεται μια διαχρονική κατίσχυση του κράτους έναντι της κοινωνίας των πολιτών (civil society).

Στο δημοψήφισμα του 2016, οι Τούρκοι έδωσαν έστω και οριακή πλειοψηφία στον Ερντογάν και τον κατέστησαν πανίσχυρο πρόεδρο. Τα λόγια του κοινωνιολόγου Cihan Tuğal ηχούν ανησυχητικά κάνοντας λόγο για «προϊούσα φασιστικοποίηση» της τουρκικής κοινωνίας τα τελευταία χρόνια (βλ. Έφη Κάννερ, Σύγχρονα Θέματα τ. 132-133). Σε πρόσφατη μάλιστα δημοσκόπηση, φάνηκε ότι πάνω από το 60% των Τούρκων θέλουν την αγορά των S-400 από τη Ρωσία. "Οι Τούρκοι ξέρουν τι σημαίνει πραγματικά πόλεμος" έγραφε το 2018 ο δημοσιογράφος BARÇIN YİNANÇ "πρώτα το Ιράκ μετά η Συρία, η Τουρκία βρίσκεται σε εμπόλεμη ζώνη για περισσότερο από δύο δεκαετίες. Οι Έλληνες πρέπει να εκτιμήσουν ότι είναι ευλογία να είσαι σχετικά μακριά από την εμπόλεμη ζώνη".

Διαχρονικά, από την οικογένεια στο σχολείο και από τον στρατό στην πολιτική η αυταρχικότητα έχει αντέξει σε οποιαδήποτε μεταρρυθμιστική προσπάθεια. Ακόμα και ο αείμνηστος Τούρκος δημοσιογράφος Mehmet Ali Birand το παραδεχόταν. Ήδη, από τη δεκαετία του 1950 ένας Ισραηλινός διπλωμάτης ανέφερε σε έκθεσή του πως «υπεράνω όλων οι Τούρκοι σέβονται τη δύναμη και με όσο μεγαλύτερη ωμότητα εκφράζεται τόσο περισσότερο τους αρέσει την εκτιμούν και την αντιλαμβάνονται».

Για την Ελλάδα όμως, το πρόβλημα ξεκινάει όταν αυτή η αυταρχικότητα περνάει στην εξωτερική πολιτική της γειτονικής χώρας καταδεικνύοντας ότι έχει μια αυτοτελή και ανεπηρέαστη από οικονομικούς δείκτες λειτουργία. Ο γιος του μακαρίτη Παπαληγούρα και μετέπειτα υπουργός και εκείνος της ΝΔ Αναστάσιος Παπαληγούρας "υποψιαζόταν" ότι ο πατέρας του "θεωρούσε την οικονομία πολύ σοβαρή υπόθεση για να την αφήσει κανείς μόνο στους οικονομολόγους". Θα προσθέταμε, αυτό που δεν καταλάβαινε ο υπουργός που πόνταρε πολλά στην ΕΟΚ: η καλή οικονομία μπορεί γέμιζε το τσουκάλι των Τούρκων αλλά δεν θα έκλεινε την 'όρεξη'.

  • Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του SLpress.gr
  • Απαγορεύεται η αναδημοσίευση του άρθρου από άλλες ιστοσελίδες χωρίς άδεια του SLpress.gr. Επιτρέπεται η διακίνηση του άρθρου με την προσθήκη ενεργού link.