Το ταξίδι και η μαγεία του – Είναι τα like ή κάτι βαθύτερο;

Ανδρονόπουλος Μάκης
1098
Το ταξίδι και η μαγεία του – Είναι τα like ή κάτι βαθύτερο; Μάκης Ανδρονόπουλος

Το 2018 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Τουρισμού κατέγραψε 1,4 δισ. διεθνείς τουριστικές αφίξεις, το μεγαλύτερο αριθμό όλων των εποχών. Η χρηματική αξία του τουρισμού αποτιμάται σε περίπου 1,7 τρισ. δολάρια. Φέτος ο κορωνοϊός έχει ρίξει στο ναδίρ τις μετακινήσεις των ανθρώπων, όχι μόνο αυτών που ταξιδεύουν για δουλειές, των επαγγελματιών, αλλά κυρίως των ταξιδιωτών.

Αυτή η "ακινησία" που επέβαλε η πανδημία δεν είναι μια άνευ ουσίας στέρηση, αλλά η απώλεια μιας βαθιάς έκφανσης της ζωής, της κίνησης στο μεγάλο χώρο. To ταξίδι είναι μια πολύ παλιά υπόθεση, αρχαία όσο ο άνθρωπος, η επιβίωση του οποίου είναι στενά διασυνδεδεμένη με την κίνηση, τη μετανάστευση, τον αποικισμό, τις ανακαλύψεις. Η κίνηση είναι επιθετική στάση απέναντι στη ζωή. Το ίδιο και το ταξίδι, ακόμη κι αν πρόκειται για φυγή. Το ταξίδι αποτελεί μια πολυδιάστατη βιολογική, κοινωνική και διανοητική λειτουργία που ολοκληρώνεται με την… αφήγησή του.

Ο Γερμανός συγγραφέας και ποιητής Hans Magnus Enzensberger επισημαίνει ότι το ταξίδι ανήκει στις αρχαιότερες και καθολικότερες μορφές ζωής που φτάνει ως την πρώτη αυγή του κόσμου. Οι άνθρωποι ταξίδευαν ανέκαθεν. Αρκεί να θυμηθούμε, για να περιοριστούμε στο οικείο σε μας κομμάτι του κόσμου, τα μακρινά ταξίδια των Μυκηναίων και των Φοινίκων και των Αθηναίων με σκοπό το εμπόριο, τους μεγάλους αποικισμούς του όγδοου και των επόμενων αιώνων, τα ταξίδια του Σόλωνα, του Πυθαγόρα, του Δημόκριτου στην Αίγυπτο ή αλλού σε αναζήτηση γνώσεων και σοφίας ή τις συχνές μετακινήσεις των σοφιστών, των ποιητών και των μεγάλων ιατρών για επαγγελματικούς λόγους.

Και βέβαια να θυμηθούμε τους Ίωνες ταξιδευτές, τον Εκαταίο και τον Ηρόδοτο κυρίως που διένυσε, με τα μέσα της εποχής του, γύρω στα 8.000 χιλιόμετρα και οι οποίοι μάλιστα αφηγήθηκαν γραπτώς τα ταξίδια τους προς τέρψη και ωφέλεια των συγχρόνων τους και των μεταγενεστέρων. Είχε προηγηθεί η συναρπαστική αφήγηση του Ομήρου με τις ναυτικές περιπέτειες του πολυμήχανου βασιλιά, η Οδύσσεια.

Το ταξίδι ως εμπειρία εσωτερίκευσης

Το ταξίδι δεν ξεκινάει με την αναχώρηση, αλλά τη στιγμή που αποφασίζεται η πραγματοποίησή του, και κανένα δεν τελειώνει αν δεν συνοψισθεί προηγουμένως σε κάποια μορφή αφήγησης. Η αφήγηση μπορεί στις μέρες να προσλαμβάνει συχνά το χαρακτήρα της επίδειξης, αλλά στην ουσία πρόκειται για μια διαδικασία εσωτερίκευσης της εμπειρίας του ταξιδιού μέσα από την κοινωνικοποίησή της.

Σήμερα, στην εποχή των smart phones και του Instagram, η "αφήγηση" είναι στιγμιαία με ένα κλικ. Σήμερα στην εποχή του παραφουσκωμένου εγωισμού, με την ακόρεστη δίψα για αναγνώριση, το ταξίδι δίνει σε πολλούς/ες τη δυνατότητα της φαντασίωσης του ελκυστικού, του αξιαγάπητου, του σπουδαίου, δηλαδή ψυχολογικές ηδονές που μετριούνται με τα like.

Σε πιο βαθύ επίπεδο, το ταξίδι δίνει στον ταξιδιώτη μια αίσθηση ανοίγματος στο καινούριο ή στο άλλο, ταυτόχρονα όμως και μια αίσθηση πληρότητας, καθώς επί μέρες μετά το ταξίδι έχει την γεύση θετικών εσωτερικών επιδράσεων. Η American Travel Association σε μια μελέτη της, υποστήριξε πως τα ζευγάρια που ταξιδεύουν έστω και για το Σαββατοκύριακο έχουν καλύτερη ερωτική και συναισθηματική ζωή...

Όλα αυτά είναι σημαντικά γιατί η ταξιδιωτική εμπειρία είναι μια ατομική υπόθεση, αλλά ταυτόχρονα βαθύτατα κοινωνική. Δεν είναι μόνο πως ο ταξιδιώτης θα αντιδράσει απέναντι στο ξένο ή πώς το ξένο θα αντιδράσει απέναντι στον ταξιδιώτη, είναι η διαδικασία της ανακάλυψης του άλλου και της όσμωσης.

Η συνεισφορά της ταξιδιωτικής αφήγησης

Αυτά βέβαια, τις εσωτερικές εμπειρίες, δύσκολα καταγράφονται στην αφήγηση του smart phone. Γι' αυτό και τα διηγούμαστε σε ένα τραπέζι με φίλους μετά ή τα καταγράφουμε σε ένα ημερολόγιο, ένα άρθρο ή ένα βιβλίο. Αυτό εξαρτάται πόσο ανοιχτοί είμαστε σε ότι μας συμβαίνει στο ταξίδι, τι βλέπουμε και τι επιλέγουμε να διηγηθούμε. Το τι μπορεί να δει ο καθένας είναι ζήτημα καλλιέργειας του νου και δίψας της ψυχής. Γιατί δεν βλέπουν όλοι οι άνθρωποι τα ίδια πράγματα. Ο ορίζοντας του καθενός είναι προσωπικός.

Για παράδειγμα, περιπλανιόμαστε σε μια γειτονιά μιας πόλης και σε ένα μικρό δρόμο, καθώς περνούμε μπροστά από ένα σπίτι, από το ανοιχτό παράθυρο ακούγεται μια μουσική. Αυτή είναι μια ιδιαίτερη ταξιδιωτική εμπειρία, που ίσως αξίζει να αξιολογήσουμε. Τι μουσικά ακούνε σε αυτό το σπίτι, ποιοι είναι αυτοί; Πώς ζούνε αφού ακούνε αυτή τη συγκεκριμένη μουσική; Αυτή είναι μια διαδικασία διεύρυνσης της ματιάς μας.

Η ταξιδιωτική αφήγηση είναι μια … αρχαία ιστορία, όσο και το ίδιο το ταξίδι. Έχει συσσωρεύσει τεράστιους όγκους κειμένων από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, έτσι ώστε να αποτελεί πλέον για τους μελετητές ένα ξεχωριστό κλάδο της λογοτεχνίας. Οι εκφάνσεις της είναι πάμπολλες, όπως ημερολόγια, οδοιπορικά, ρεπορτάζ, αφήγηση, εξερευνήσεις, επιστημονικές περιγραφές, μυθοπλασία… όμως πάντα πάνω σε τρεις άξονες: το ταξίδι, τον ταξιδιώτη-αφηγητή και την ίδια τη γραφή.

Κι αυτό γιατί οι τρεις αυτές βασικές έννοιες εξελίσσονται συνεχώς. Άλλο ήταν το ταξίδι στην αρχαιότητα κι άλλο σήμερα. Άλλα πράγματα έβλεπαν τότε, άλλα βλέπουμε σήμερα. Άλλος ήταν ο ταξιδιώτης και άλλη η γραφή. Και αυτό είναι φυσικό αν σκεφτούμε ότι το ταξίδι είναι από τα βασικά κλειδιά κατανόησης της ιστορίας του ανθρώπου. Θα έλεγα ότι το ταξίδι είναι βασική συνιστώσα του πολιτισμού. Και ως εκ τούτου, η πάσης φύσεως ταξιδιωτική αφήγηση αποτελεί συνεισφορά στην ανθρώπινη εμπειρία, στην αποκάλυψη του θαύματος της ζωής.

Η δημοσιογραφία για να είναι αδέσμευτη-ανεξάρτητη πρέπει να χρηματοδοτείται κυρίως από τους αναγνώστες. Πρόκειται για κανόνα αποδεδειγμένης ισχύος. Εάν πιστεύετε ότι το SLpress.gr προσφέρει κάτι ξεχωριστό, ότι αξίζει να επιβιώσει και να βελτιωθεί, ΕΝΙΣΧΥΣΤΕ το.
  • Οι απόψεις που αναφέρονται στο κείμενο είναι προσωπικές του αρθρογράφου και δεν εκφράζουν απαραίτητα τη θέση του SLpress.gr
  • Απαγορεύεται η αναδημοσίευση του άρθρου από άλλες ιστοσελίδες χωρίς άδεια του SLpress.gr. Επιτρέπεται η αναδημοσίευση των 2-3 πρώτων παραγράφων με την προσθήκη ενεργού link για την ανάγνωση της συνέχειας στο SLpress.gr. Οι παραβάτες θα αντιμετωπίσουν νομικά μέτρα.