Να δούμε την Κύπρο ως μέρος της μεγάλης εικόνας της περιοχής

Ανδρέας Θεοφάνους
66

Το Κυπριακό θα πρέπει να επαναξιολογηθεί υπό το πρίσμα των μεγάλων αλλαγών που συντελούνται στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου όπου βρίσκεται σε εξέλιξη ένας ανταγωνισμός περιφερειακών και άλλων δυνάμεων με διακύβευμα τη μεγαλύτερη δυνατή επιρροή και την επιστράτευση των δικών τους επιδιώξεων. Αυτό υπογραμμίζει ο Καθηγητής Ανδρέας Θεοφάνους, Πρόεδρος του Κυπριακού Κέντρου Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων καθώς και του Τμήματος Πολιτικών Επιστημών και Διακυβέρνησης του Πανεπιστημίου Λευκωσίας.

Έχετε επιστρέψει από το Ισραήλ, όπου συμμετείχατε σε συνέδριο με θέμα «νέες πραγματικότητες στην Ανατολική Μεσόγειο». Τι ακριβώς αλλάζει στην περιοχή μας;

Η Ανατολική Μεσόγειος είναι μια σημαντική γεωστρατηγική περιοχή καθώς είναι πεδίο συνάντησης τριών παγκόσμιων θρησκειών, Ανατολής και Δύσης, οικονομικού Βορρά και Νότου, εμπορικών και ενεργειακών δρόμων (routes). Τα τελευταία χρόνια είχαμε και την ανακάλυψη τεραστίων ποσοτήτων ενεργειακού πλούτου. Στην ευρύτερη περιοχή μαίνεται ένας ανταγωνισμός περιφερειακών και άλλων δυνάμεων με διακύβευμα τη μεγαλύτερη δυνατή επιρροή και την επικράτηση των δικών τους επιδιώξεων. Στα πλαίσια του συνεδρίου αξιολογήθηκαν, μεταξύ άλλων, οι επιδιώξεις του Ιράν, της Τουρκίας καθώς και των ΗΠΑ, της Ρωσίας και της Κίνας και οι ευρύτερες προεκτάσεις. Τα θέματα ασφαλείας, τα ενεργειακά ζητήματα καθώς και οι θέσεις των εμπλεκόμενων μερών καθιστούν τα δεδομένα ολοένα και πιο πολύπλοκα. Επιπρόσθετα, στη Μέση Ανατολή είναι σε εξέλιξη διαδικασίες που ίσως οδηγούν σε επαναχάραξη συνόρων.

Ποια η σημασία όλων αυτών των αλλαγών για την Κύπρο;

Είναι καθοριστικής σημασίας να αξιολογήσουμε τα ζητήματα αυτά και τις προεκτάσεις τους λαμβάνοντας υπ’ όψιν τα νέα δεδομένα. Εν ολίγοις θα πρέπει να κατανοήσουμε τα θέματα αυτά και τις προκλήσεις για τη χώρα μας όχι μόνο με μια βαθειά ενδοσκόπηση αλλά πάνω απ’ όλα βλέποντας τα ζητήματα μέσω μιας ευρύτερης οπτικής διάστασης εκτός Κύπρου, να δούμε τη μεγάλη εικόνα.

Αποδίδεται επίσης ιδιαίτερη σημασία στις τριμερείς συνεργασίες Ελλάδος – Κύπρου – Ισραήλ καθώς και Ελλάδος – Κύπρου – Αιγύπτου, ενώ παράλληλα καταβάλλονται προσπάθειες για διεύρυνση τους. Μέσα σε αυτά τα πλαίσια το ενδιαφέρον ΗΠΑ, Γαλλίας και Ιταλίας για τις συνεργασίες αυτές έχει τη δική τους αξία. Επιπλέον, ιδιαίτερης προσοχής χρήζει η περίπτωση της Τουρκίας, η οποία δεν συμμετέχει σε αυτά τα σχήματα. Πρέπει να σημειωθεί ότι η χώρα αυτή πέραν από την επιθετικότητα της έναντι της Κύπρου και της Ελλάδας αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα στις σχέσεις της με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Παράλληλα η πόρτα για την Τουρκία είναι ανοικτή υπό την προϋπόθεση ότι θα σέβεται τα δικαιώματα και τα συμφέροντα των άλλων χωρών της περιοχής.

Δράττομαι της ευκαιρίας αυτής να υπογραμμίσω ότι η συνεργασία της AHEPA (ΑΧΕΠΑ – Αμερικανικής Ελληνικής Εκπαιδευτικής Προοδευτικής Ένωσης) και του AHI (ΑΧΙ – Αμερικανικού – Ελληνικού Ινστιτούτου) με το The Jerusalem Institute for Strategic Studies (JISS – Ινστιτούτο Στρατηγικών Σπουδών της Ιερουσαλήμ) και το Αμερικανοεβραϊκό Ίδρυμα B’nai B’rith International (BBI) που εδρεύει στην Ουάσιγκτον αποτελεί μια σημαντική εξέλιξη με προεκτάσεις.

Στο Συνέδριο μιλήσατε για την οπτική γωνία της Κύπρου. Ποιος ακριβώς είναι ο ρόλος της χώρας μας σ’ αυτό το νέο τοπίο που διαμορφώνεται;

Η Κύπρος καλείται να ενεργήσει με τρόπο ούτως ώστε να επιτύχει τη σύζευξη των δικών της στόχων με ευρύτερα συμφέροντα. Σε κάποιο βαθμό αυτό γίνεται σήμερα, ενδεικτικό παράδειγμα είναι οι τριμερείς συνεργασίες. Ασφαλώς όμως μπορούν να γίνουν πολύ περισσότερα. Η Κυπριακή Δημοκρατία θα πρέπει να λειτουργεί με τρόπο που η επιβίωση και η συνέχειά της να καθίσταται απαραίτητη για ευρύτερα και μεγαλύτερα συμφέροντα από τα δικά της.

Τα ενεργειακά ζητήματα είναι σημαντικά. Παράλληλα, είναι αξιοσημείωτο ότι το Ισραήλ επιθυμεί διακαώς τη δημιουργία του αγωγού East – Med. Επιπρόσθετα, υπάρχουν και άλλα ζητήματα συμπεριλαμβανομένων της ασφάλειας και της ευρύτερης οικονομικής συνεργασίας. Προφανώς μέσα απ’ αυτά τα πλαίσια θα πρέπει να επαναξιολογήσουμε και το Κυπριακό. Σημειώνω συναφώς ότι η Ελλάδα και η Κύπρος θα πρέπει να καλέσουν την Τουρκία για κοινή προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης για να ξεκαθαρισθούν οι αμφισβητήσεις και να καθοριστούν οι αποκλειστικές οικονομικές ζώνες και των τριών χωρών. Παρά το γεγονός ότι η Τουρκία δεν αναμένεται να αποδεχθεί μια τέτοια πρόταση εν τούτοις η κίνηση αυτή θα έχει τη δική της σημασία.

Μπορεί όντως η Κύπρος να διαδραματίσει ρόλο γέφυρας μεταξύ της ΕΕ και της περιοχής; Και πώς;

Δεν είναι θέμα γέφυρας. Η έννοια αυτή χρησιμοποιήθηκε εδώ και 25 περίπου χρόνια για να υπογραμμισθεί η χρησιμότητα της Κύπρου ως απότοκο γεωγραφικών παραγόντων. Αυτό δεν αρκεί σήμερα. Στη σημερινή συγκυρία μια χώρα πρέπει να λειτουργεί με τρόπο που η παρουσία της και οι ενέργειές της να δημιουργούν προστιθέμενη αξία εξυπηρετώντας όχι μόνο τα δικά της σχέδια αλλά και ευρύτερα συμφέροντα. Αυτό είναι το μεγάλο στοίχημα για μας. Θεωρώ ότι αυτό είναι δύσκολο αλλά εφικτό. Πρέπει πρώτα απ’ όλα όμως να έχουμε όραμα και ολοκληρωμένη πολιτική. Για μια τέτοια προσέγγιση απαιτείται η μεγαλύτερη δυνατή συνεργασία των πολιτικών δυνάμεων και της κοινωνίας.

Γίνεται λόγος για τον προσανατολισμό της εξωτερικής πολιτικής της Κυπριακής Δημοκρατίας, σε σχέση πάντα με τον κορυφαίο στόχο για επίλυση του Κυπριακού. Τι πιστεύετε;

Οι προσπάθειες για επίλυση του Κυπριακού θα περάσουν από πολλά στάδια. Ταυτόχρονα σημειώνεται ότι δεν θα ήταν σοφό να αποδεχθούμε οποιαδήποτε λύση η οποία θα επιδεινώνει το status quo. Μετά από το 1974 δεν υπήρξε οποιαδήποτε ευκαιρία για λύση η οποία θα βελτίωνε το status quo. Και τούτο παρά τις οδυνηρές υποχωρήσεις της ελληνοκυπριακής πλευράς. Ασφαλώς η εξωτερική μας πολιτική έχει τη δική της σημασία στην προσπάθεια δημιουργίας ευνοϊκών συγκυριών για μια βιώσιμη διευθέτηση. Σημειώνω συναφώς ότι οι προσπάθειες δεν μπορούν να στηριχθούν αποκλειστικά είτε στις διακοινοτικές συνομιλίες είτε στην εξωτερική μας πολιτική. Έχει επίσης τη δική της σημασία και η ενεργειακή μας πολιτική καθώς και η ανάδειξη της Κύπρου ως μιας χώρας-πρότυπο στην Ανατολική Μεσόγειο με ένα πολυδιάστατο ρόλο.

Μια νέα προσπάθεια στο Κυπριακό φαίνεται να βρίσκεται στα σκαριά. Θεωρείτε ότι η Τουρκία θα προχωρήσει σε τέτοια βήματα ώστε να βρεθούμε σε ακτίνα λύσεως;

Το ερώτημα σας αναπαραγάγει μέρος μιας λογικής και ενός αφηγήματος που είναι ξεπερασμένα. Η Τουρκία παραμένει σταθερή σε μια λύση που θα υποκαθιστά την Κυπριακή Δημοκρατία με μια τρικέφαλη οντότητα στην οποία καμιά σοβαρή απόφαση δεν θα λαμβάνεται χωρίς την έγκριση της τουρκικής πλευράς. Δεν μπορούμε να αποδεχθούμε οποιαδήποτε λύση η οποία οδηγεί στη μετατροπή της Κύπρου σε τουρκικό προτεκτοράτο. Αντίθετα θα πρέπει να απαγκιστρωθούμε από τέτοιες προσεγγίσεις.

Μέσα από την αρθρογραφία και τις παρεμβάσεις σας εκφράζετε ανησυχία για κινδύνους που ελλοχεύουν και ζητάτε απαγκίστρωση από την παρούσα διαδικασία και αναζήτηση λύσης μέσα από μια εξελικτική διαδικασία.

Κατ’ επανάληψιν έχω υπογραμμίσει ότι λύση με βάση το υφιστάμενο διαπραγματευτικό πλαίσιο θα επιδεινώσει τα δεδομένα για την ελληνοκυπριακή πλευρά. Η Κυπριακή Δημοκρατία θα υποκατασταθεί με τρόπο που δεν θα είναι αναστρέψιμος. Παράλληλα θα τεθεί σε κίνδυνο η επιβίωση του Κυπριακού Ελληνισμού και η πρωταγωνιστική του παρουσία στη Μεγαλόνησο. Η εξελικτική διαδικασία θα πρέπει να είναι μέρος μιας ολοκληρωμένης πολιτικής για τη διασφάλιση της συνέχειας της Κυπριακής Δημοκρατίας και την αποκατάσταση της ενότητας της στα πλαίσια ενός ομοσπονδιακού πλαισίου διαφορετικού από αυτού που συζητούσαμε μέχρι σήμερα.

Είναι ρεαλιστικό κάτι τέτοιο; Μπορεί η ελληνοκυπριακή πλευρά να ζητήσει αλλαγή του πλαισίου διαπραγμάτευσης αλλά και του στόχου της Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας;

Θεωρώ ότι η συγκεκριμένη πρόταση -εάν δεν είναι μονόδρομος- μπορεί να δημιουργήσει μια σαφώς καλύτερη προοπτική από την υφιστάμενη πολιτική. Να μην ξεχνούμε ότι αυτό που συζητείται σήμερα, ή τουλάχιστον μέχρι πρόσφατα, δεν είναι το ίδιο πλαίσιο που συζητείτο τη δεκαετία του 1980 ή του 1990. Η Τουρκία πέτυχε αυτή τη μετατόπιση όχι μόνο ως αποτέλεσμα του ανισοζύγιου δυνάμεων αλλά και ως αποτέλεσμα λαθών και εσφαλμένων αντιλήψεων της δικής μας πλευράς. Θέλω επίσης να υπογραμμισθεί ότι εάν οι στόχοι που τίθενται στα πλαίσια της υφιστάμενης πολιτικής επιτευχθούν τότε θα έχει επέλθει μια πύρρειος νίκη με οδυνηρές συνέπειες.

Θα πρέπει να διερωτηθούμε γιατί ο Πρόεδρος Αναστασιάδης, που ήταν υπέρμαχος του Σχεδίου Ανάν, εκφράζει σήμερα σοβαρές επιφυλάξεις για την πολιτική αυτή. Ενώ συμμερίζομαι τις ανησυχίες του εντούτοις θα πρέπει να προβληματισθούμε για τις εισηγήσεις που θα συμβάλουν στην επίτευξη του στόχου μιας βιώσιμης διευθέτησής στα πλαίσια ενός ομοσπονδιακού κράτους. Είναι σημαντικό να αποφευχθούν καταστάσεις που θα οδηγήσουν σε μια συνομοσπονδία.

Το Κυπριακό Κέντρο Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων συμπλήρωσε 25 χρόνια ζωής. Υπάρχει στην Κύπρο αξιοποίηση της εργασίας των Δεξαμενών Σκέψης, όπως συμβαίνει σε άλλες χώρες;

Στον τομέα αυτό η Κύπρος υστερεί κατά πολύ. Και να μην υπήρχε το Κυπριακό Κέντρο Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων θα έπρεπε να είχε δημιουργηθεί. Τα υφιστάμενα διεθνή δεδομένα είναι τέτοια που καθιστούν επιτακτική την παρουσία ισχυρών δεξαμενών σκέψης στην Κύπρο. Το κεφάλαιο που έχει δημιουργήσει το Κέντρο είναι ανεκτίμητο. Για να μεγιστοποιηθούν οι δυνατότητες του όμως θα πρέπει να ενισχυθεί ουσιαστικά. Η στήριξη του από το Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, με το οποίο είναι συνδεδεμένο, είναι ιδιαίτερα σημαντική. Με την ευκαιρία αυτή ευχαριστώ τη διοίκηση του Πανεπιστημίου καθώς και τους συναδέλφους και συνεργάτες μου για τη συμβολή τους στην πολύχρονη αυτή διαδρομή.  Παλαιότερα δεν υπήρχε επαρκής αντίληψη για τη σημασία της έρευνας καθώς και για το περιεχόμενο και την αποστολή των δεξαμενών σκέψης. Δυστυχώς, ακόμη και σήμερα, που υποτίθεται ότι κατανοείται η σημασία της έρευνας και των δεξαμενών σκέψης, οι πόροι που διοχετεύονται προς αυτούς τους τομείς είναι πενιχροί – γύρω στο 0,5 % του ΑΕΠ. Μόλις τον περασμένο μήνα το Κέντρο υπέγραψε πενταετές μνημόνιο συνεργασίας με το Υπουργείο Εξωτερικών και θέλω να ελπίζω ότι η υλοποίησή του θα είναι παραγωγική και ιδιαίτερα δημιουργική.

Θεωρώ ότι έχουμε διαχρονικά εμβολιάσει τον δημόσιο διάλογο. Πέραν τούτου, σε καθοριστικές στιγμές, παλέψαμε στον διεθνή χώρο των δεξαμενών σκέψης, ιδίως αυτών που έχουν διασυνδέσεις με κρατικούς φορείς, για να περάσουμε σημαντικά μηνύματα. Δεν επαναπαυόμαστε με τη δικαίωση ή την επιβεβαίωση θέσεων εκ των υστέρων. Μεταξύ των στόχων μας είναι η ανάδειξη ενός αφηγήματος εφ’ όλης της ύλης, όχι μόνο για το Κυπριακό αλλά και για την οικονομία. Ως μια πρωταγωνιστική δεξαμενή σκέψης, το Κυπριακό Κέντρο ο Ευρωπαϊκών και Διεθνών Υποθέσεων επιθυμεί να έχει τη συμβολή του.

Πηγή: cyprustimes.com