Το 1974 ανακηρύχθηκε διδάκτορας Γραμμάτων και Ανθρωπιστικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Παρισιού. Από το 1961 έως το 1968 άσκησε τη δικηγορία στην Αθήνα. Απασχολήθηκε ως ερευνητής στο Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών Αθηνών (1963-1967) και στο γαλλικό Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών (CNRS, 1968). Κατά τα έτη 1968-1985 υπήρξε τακτικός καθηγητής Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου του Παρισιού και από το 1985 και έκτοτε ήταν τακτικός καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Αθηνών. Παράλληλα από το 1981 έως το 1989 άσκησε καθήκοντα επιστημονικού διευθυντή στο Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ).

Το 1993 ορίστηκε πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του ΕΚΚΕ, θέση που διατήρησε έως το 1996. Είχε επίσης διατελέσει πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Κοινωνιολόγων, μέλος του Ανωτάτου Συμβουλίου Έρευνας και Τεχνολογίας, επισκέπτης καθηγητής στα Πανεπιστήμια Παρισιού, Πρίνστον, Nέας Υόρκης, της Πόλεως του Μεξικού, καθώς και στο Τμήμα Οικονομικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Αθηνών, αρχηγός της ελληνικής αντιπροσωπείας στη Διάσκεψη Κορυφής του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών για την Κοινωνική Ανάπτυξη (1994-1996) και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Ιδρύματος Ελληνικού Πολιτισμού.

Ακόμη ήταν πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Πολιτιστικής Ολυμπιάδας, μέλος της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής και μέλος του ερευνητικού συμβουλίου του Ολυμπιακού Μουσείου της Λωζάνης στην Ελβετία. Από το 2000 έως το 2014 ήταν τακτικό μέλος της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής. Το 2025 εξελέγη τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών.

Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς είχε συμμετάσχει με ομιλίες και παρεμβάσεις σε συνέδρια που πραγματοποιήθηκαν σε διάφορα πανεπιστήμια της Ευρώπης, της Αμερικής και της Αυστραλίας. Είχε διατελέσει πρόεδρος ιδρυμάτων, επιτροπών, εταιρειών και μουσείων και είχε τιμηθεί με αριστεία για τη συμβολή του στις επιστήμες και τις τέχνες.

Κυριότερα έργα του ήταν: The Greek Tragedy, Harmondsworth Penguin (1969-Η Ελληνική Τραγωδία-Από την Απελευθέρωση στους συνταγματάρχες), Είδωλα πολιτισμού: Ελευθερία, ισότητα και αδελφότητα στη σύγχρονη πολιτεία. Αθήνα, Θεμέλιο (1982), Πόλεμος και ειρήνη μετά το τέλος της ιστορίας, Αθήνα, Εκδόσεις Καστανιώτη (2006), Age of Anxiety, London, Eris (2018). Το πιο πρόσφατο έργο του ήταν το The Greek Revolution. A critical dictionary. Edited by Paschalis M. Kitromilidis and Constantinos Tsoukalas, Cambridge, MA: Harvard University Press (2021).

Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς είχε εκφωνήσει τον επικήδειο του πρώην πρωθυπουργού Κώστα Σημίτη. Θυμίζουμε ότι πρόσφατα η χώρα θρήνησε την απώλεια του διαπρεπούς στοχαστή και φιλοσόφου, Στέλιου Ράμφου.

ΣΥΡΙΖΑ-Τσίπρας

«Με βαθιά θλίψη αποχαιρετούμε τον Κωνσταντίνο Τσουκαλά, έναν από τους σημαντικότερους Έλληνες κοινωνιολόγους και διανοούμενους της μεταπολεμικής Ελλάδας, που έφυγε σήμερα από τη ζωή σε ηλικία 89 ετών. Η ακαδημαϊκή και πνευματική διαδρομή του υπήρξε σπουδαία και διεθνής. Καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, με μακρά παρουσία σε πανεπιστήμια της Ευρώπης και της Αμερικής και σημαντική συμβολή στο Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών, άφησε πίσω του ένα πλούσιο επιστημονικό και συγγραφικό έργο που επηρέασε καθοριστικά τον τρόπο με τον οποίο μελετάμε την ελληνική κοινωνία, το κράτος, την εκπαίδευση, τις κοινωνικές ανισότητες και τους μηχανισμούς αναπαραγωγής τους.

Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς δεν περιορίστηκε ποτέ στα όρια της πανεπιστημιακής αίθουσας. Υπήρξε ενεργός δημόσιος διανοούμενος, με σταθερή παρουσία στις μεγάλες ιδεολογικές και πολιτικές συζητήσεις της εποχής του και βαθιά σχέση με τις αξίες και τους αγώνες της Αριστεράς. Το 2015 αποδέχθηκε να τεθεί επικεφαλής του ψηφοδελτίου Επικρατείας του ΣΥΡΙΖΑ και εξελέγη βουλευτής σε μια ιστορική στιγμή για την ελληνική Αριστερά.

Αποχαιρετούμε έναν σπουδαίο δάσκαλο, έναν βαθιά πολιτικό διανοούμενο και έναν άνθρωπο που συνέδεσε τη γνώση με την κριτική σκέψη και τη δημόσια παρέμβαση. Η ελληνική Αριστερά και οι κοινωνικές επιστήμες είναι από σήμερα φτωχότερες. Στην οικογένεια, στους οικείους, στους μαθητές και στις μαθήτριές του εκφράζουμε τα ειλικρινή μας συλλυπητήρια».

Συλλυπητήριο μήνυμα απηύθυνε μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης ο πρόεδρος της ΕΛΑΣ, Αλέξης Τσίπρας. «Με βαθιά θλίψη αποχαιρετώ έναν από τους σημαντικότερους διανοητές του τόπου μας, έναν γλυκύτατο άνθρωπο, τον Κωνσταντίνο Τσουκαλά. Στη Φωτεινή και τους οικείους του εκφράζω τα ειλικρινή μου συλλυπητήρια», έγραψε.

»Γνωρίζω ότι η είδηση αυτή μπορεί να μην αποκτήσει μεγάλη δημοσιότητα ή να μην γίνεται πολύ εύκολα κατανοητή. Το περιεχόμενό της, ωστόσο, είναι ανεκτίμητο. Γιατί σημαίνει μεγαλύτερη δημοσιονομική ελευθερία για την Πολιτεία. Αλλά και λιγότερες επιβαρύνσεις για τους πολίτες -και κυρίως τους νέους μας. Γι’ αυτό και ο περιορισμός του χρέους υπήρξε μία από τις κεντρικές δεσμεύσεις που ανέλαβα και χαίρομαι που οι επίμονες προσπάθειες της κυβέρνησης και όλων των Ελλήνων την κάνουν, σήμερα, πραγματικότητα.

»Η χθεσινή εξέλιξη σηματοδοτεί την εκπλήρωση ενός βασικού στόχου και, μάλιστα, νωρίτερα από τον χρόνο που είχαμε θέσει. Έτσι, με ορίζοντα το 2031, το δημόσιο χρέος θα έχει μειωθεί κάτω από 110%, καθώς από το 2021 μέχρι σήμερα έχει συρρικνωθεί κατά το 1/3. Γεγονός που μεταφράζεται σε πολύ μεγαλύτερη εθνική αξιοπιστία. Σε ευνοϊκότερους όρους για τον δανεισμό κράτους και επιχειρήσεων. Και, τελικά, σε περισσότερη ευημερία για όλους. Πρόκειται, συνεπώς, για μία εθνική επιτυχία πέρα και πάνω από την καθημερινή κομματική μιζέρια και μεμψιμοιρία.

»Συνιστά μια από τις πιο ουσιαστικές κατακτήσεις των Ελληνίδων και των Ελλήνων. Και είναι το αισιόδοξο μήνυμα που πλέον εκπέμπει μία δυναμική οικονομία, δίνοντας προοπτική και ελπίδα σε όλη την κοινωνία. Το είπαμε! Το κάνουμε! Και συνεχίζουμε!» καταλήγει ο πρωθυπουργός.

ΠΑΣΟΚ: Συνεννόηση για αποπληρωμή

Σε ανακοινωσή του το ΠΑΣΟΚ αναφέρει: «Το ΠΑΣΟΚ κατανοεί τις συναλλαγές πρόωρης αποπληρωμής χρέους. Έχει όμως εδώ και καιρό επισημάνει δύο καίρια σημεία: Πρώτον, ότι η εφαρμογή τέτοιων πολιτικών πρόωρων αποπληρωμών έχουν ένα όριο καθώς μπορούν να παρέχουν ωφέλειες για το ύψος του δημοσίου χρέους για συγκεκριμένο μελλοντικό ορίζοντα. Επιπλέον, όπως έχουμε επισημάνει και στο παρελθόν, η απομείωση του χρέους σε σημαντικό βαθμό οφείλεται σε υπερπλεονάσματα και στην πολύ μεγάλη φορολογική επιβάρυνση μέσω του ΦΠΑ και του πληθωρισμού που έχει αφεθεί ανεξέλεγκτος από την κυβέρνηση και πλήττει χαμηλά και μεσαία εισοδήματα».

«Το ΠΑΣΟΚ καλεί την κυβέρνηση να οργανώσει σε κοινοβουλευτικό επίπεδο μια διεξοδική συζήτηση για την αξιολόγηση και την προοπτική των πολιτικών αποπληρωμής ελληνικού δημοσίου χρέους για τα επόμενο χρόνια.  Ένα είναι βέβαιο ότι τέτοιο ύψος πρωτογενών πλεονασμάτων θα καταλήξουν μεσοπρόθεσμα να λειτουργήσουν ανασταλτικά στην αναπτυξιακή δυναμική της χώρας και στην ευημερία των Ελλήνων φορολογουμένων»,καταλήγει η σημερινή ανακοίνωση του ΠΑΣΟΚ.

ΣΥΡΙΖΑ: Για ό,τι θέλουν, βρίσκουν λεφτά

Την ανακοίνωση της κυβέρνησης για την πρόωρη αποπληρωμή χρέους ύψους 13 δισ. ευρώ σχολιάζει ο γραμματέας της ΚΕ του ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία, Νίκος Παππάς, αμφισβητώντας τη «λογική» πίσω από την κίνηση αυτή.

«Είναι σαν να έχεις πάρει ένα στεγαστικό δάνειο με επιτόκιο 3,5% και ένα καταναλωτικό με 12%. Να βρίσκεις χρήματα και να λες: “Θα ξεπληρώσω νωρίτερα το στεγαστικό”. Και μετά να πανηγυρίζεις ότι γλίτωσες τους τόκους του 3,5%, ενώ συνεχίζεις να πληρώνεις του 12%», αναφέρει χαρακτηριστικά σε δήλωσή του, τονίζοντας πως «τα δάνεια του πρώτου μνημονίου είναι ρυθμισμένα, έχουν επιμηκυνθεί και έχουν χαμηλό μεσοσταθμικό επιτόκιο, περίπου 1,5%, ενώ την ίδια ώρα το επιτόκιο του ελληνικού δεκαετούς ομολόγου βρίσκεται περίπου στο 3,9%».

Προσθέτει, απευθυνόμενος στην κυβέρνηση: «Δηλαδή, κύριοι και κυρίες της κυβέρνησης, αποπληρώνετε πρόωρα χρέος του 1,5%, όταν το κόστος δανεισμού της χώρας είναι υπερδιπλάσιο. Γιατί; Ποια είναι η οικονομική λογική; Και ποιο είναι το κόστος ευκαιρίας για την κοινωνία;», διερωτάται ο Ν. Παππάς, σχολιάζοντας πως «και εδώ καταρρέει το μόνιμο ερώτημά σας απέναντι σε κάθε προοδευτική πρόταση: “Πού θα βρείτε τα λεφτά;”».

«Επιλέγετε να δώσετε περίπου 13 δισ. ευρώ στην πρόωρη αποπληρωμή φθηνού και ήδη ρυθμισμένου χρέους. Πρόκειται για ένα ποσό περίπου επτά φορές μεγαλύτερο από το πακέτο που συζητείται για τη φετινή ΔΕΘ. Άρα το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχουν διαθέσιμοι πόροι. Το ερώτημα είναι πού επιλέγετε να τους κατευθύνετε», υπογραμμίζει ο Νίκος Παππάς και καταλήγει, υποστηρίζοντας πως «αυτή η πρόωρη αποπληρωμή δεν πρέπει να γίνει» και αντί γι’ αυτό η κυβέρνηση να χρηματοδοτήσει «ένα μεγάλο πρόγραμμα κοινωνικής και προσιτής στέγης» ή και άλλες κοινωνικές δράσεις.

ΚΚΕ-Ελλ. Λύση

Tο Γραφείο Τύπου του ΚΚΕ αναφέρει τα εξής: «Η πρόωρη αποπληρωμή μέρους του κρατικού χρέους, που ο κ. Μητσοτάκης με θράσος εμφανίζει ως “επιτυχία”, προέρχεται από τη μεγάλη ακρίβεια, την άδικη φορολογία του λαού και τις προκλητικές φοροαπαλλαγές του κεφαλαίου, τους τσακισμένους μισθούς και συντάξεις, τις τραγικές ελλείψεις σε όλους τους κοινωνικούς τομείς.

»Αν, λοιπόν, ο κ. Μητσοτάκης αναζητά εύσημα για την αντιλαϊκή πολιτική του αυτά μπορεί να τα ζητήσει από τους μεγάλους επιχειρηματικούς ομίλους, οι οποίοι είναι σταθερά ωφελημένοι, και όχι απ’ τον λαό που ματώνει για να πληρωθεί ένα χρέος που δε δημιούργησε ο ίδιος και οι ανάγκες του, αλλά η διαχρονική στήριξη του μεγάλου κεφαλαίου», καταλήγει το σχόλιο του ΚΚΕ.

Την ανάρτηση του πρωθυπουργού σχολιάζει και ο Κυριάκος Βελόπουλος: «Μόνον ένας “ανοήμων” θα πανηγύριζε επειδή αποπληρώνει πρόωρα χρέη του 2035, την ώρα που δανείζεται με υψηλότερα επιτόκια για να προβεί στην αποπληρωμή» και προσθέτει όσον αφορά τις εξαγγελιες για μελλοντικές ελαφρύνσεις ότι «μόνον ο Κ. Μητσοτάκης, κοροϊδεύοντας τον ελληνικό λαό, θα μπορούσε το 2026 να ανακοινώνει μέτρα για το… 2030 τα οποία φυσικά δεν θα κληθεί να εφαρμόσει διότι ξέρει και ο ίδιος ότι μετά το 2027 δεν θα είναι πρωθυπουργός…»

Σήμερα γνωρίζουμε ότι το umami συνδέεται κυρίως με την παρουσία του γλουταμινικού οξέος και ορισμένων νουκλεοτιδίων, φυσικών ενώσεων που υπάρχουν σε πολλά τρόφιμα. Οι επιστημονικές μελέτες έχουν επιβεβαιώσει ότι το umami αποτελεί ξεχωριστή γεύση, με ειδικούς υποδοχείς στη γλώσσα που την αναγνωρίζουν.

Γευστικά, το umami περιγράφεται ως μια βαθιά, “γεμάτη” και παρατεταμένη νοστιμιά που κάνει το φαγητό πιο απολαυστικό και χορταστικό.

Ποιες είναι οι φυσικές πηγές Umami;

Το ενδιαφέρον είναι ότι πολλά από τα τρόφιμα που αποτελούν βασικά στοιχεία της μεσογειακής διατροφής είναι φυσικά πλούσια σε umami.

• Ντομάτα

Η ώριμη ντομάτα αποτελεί μία από τις σημαντικότερες φυσικές πηγές γλουταμινικού οξέος. Η περιεκτικότητα αυξάνεται ακόμη περισσότερο όταν η ντομάτα μαγειρεύεται ή αποξηραίνεται. Γι’ αυτό και μια σπιτική σάλτσα ντομάτας έχει τόσο πλούσια γεύση.

• Μανιτάρια

Τα μανιτάρια, ιδιαίτερα τα αποξηραμένα, περιέχουν υψηλές συγκεντρώσεις ουσιών που ενισχύουν το umami. Παράλληλα, προσφέρουν ελάχιστες θερμίδες και σημαντικά θρεπτικά συστατικά.

• Τυριά ωρίμανσης

Τυριά όπως η Parmigiano Reggiano, η γραβιέρα ή άλλα σκληρά τυριά περιέχουν αυξημένες ποσότητες ελεύθερου γλουταμινικού λόγω της διαδικασίας ωρίμανσης. Ακόμη και μικρή ποσότητα μπορεί να προσθέσει έντονη γεύση σε ένα πιάτο.

• Φύκια

Τα φύκια αποτελούν παραδοσιακή πηγή umami στην ασιατική κουζίνα. Το φύκι kombu, για παράδειγμα, χρησιμοποιείται εδώ και αιώνες σε ζωμούς λόγω της υψηλής περιεκτικότητάς του σε γλουταμινικό οξύ.

Άλλες φυσικές πηγές

• Ψάρια και θαλασσινά
• Όσπρια
• Σόγια και προϊόντα ζύμωσης
• Ελιές
• Αρακάς
• Σπαράγγια
• Κρεμμύδι και σκόρδο μετά από αργό μαγείρεμα

Γιατί το umami ενδιαφέρει τη διατροφική επιστήμη;

Τα τελευταία χρόνια οι ερευνητές μελετούν το umami όχι μόνο για τη γεύση του αλλά και για την πιθανή συμβολή του στην υγιεινή διατροφή.

Η ενίσχυση της γεύσης μέσω τροφίμων πλούσιων σε umami μπορεί να επιτρέψει τη μείωση του προστιθέμενου αλατιού σε ορισμένες συνταγές χωρίς σημαντική απώλεια γευστικότητας. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς η υπερβολική πρόσληψη νατρίου παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα διατροφικά προβλήματα παγκοσμίως.

Παράλληλα, η πιο έντονη γευστική ικανοποίηση μπορεί να συμβάλει στην καλύτερη αποδοχή λαχανικών, οσπρίων και άλλων θρεπτικών τροφίμων.

Πώς ενισχύουμε το umami

Η καλή είδηση είναι ότι δεν χρειάζονται περίπλοκα υλικά ή ειδικές τεχνικές.

• Ψήσιμο και καραμελοποίηση

Το ψήσιμο λαχανικών στον φούρνο αναδεικνύει τα φυσικά σάκχαρα και ενισχύει τη γεύση τους. Ψητές ντομάτες, μανιτάρια, πιπεριές ή κρεμμύδια αποκτούν πολύ πιο έντονο γευστικό προφίλ.

• Αργό μαγείρεμα

Οι σάλτσες ντομάτας, οι σούπες και τα λαδερά αποκτούν βαθύτερη γεύση όταν μαγειρεύονται σε χαμηλή θερμοκρασία για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

• Συνδυασμός πηγών umami

Η επιστήμη δείχνει ότι διαφορετικές ενώσεις umami μπορούν να λειτουργήσουν συνεργιστικά.

Για παράδειγμα:

Ντομάτα + μανιτάρια

Ντομάτα + τυρί ωρίμανσης

Όσπρια + μανιτάρια

Ψάρι + ντομάτα

Αυτοί οι συνδυασμοί δημιουργούν πιο πλούσια γεύση χωρίς την ανάγκη επιπλέον αλατιού.

• Ζύμωση

Τρόφιμα που έχουν υποστεί ζύμωση παρουσιάζουν συχνά αυξημένη περιεκτικότητα σε γευστικές ενώσεις umami. Γιαούρτι, κεφίρ και ορισμένα παραδοσιακά προϊόντα ζύμωσης μπορούν να προσθέσουν πολυπλοκότητα στις συνταγές.

Το umami μπορεί να αποτελέσει πολύτιμο εργαλείο για όσους επιδιώκουν πιο θρεπτικές διατροφικές επιλογές χωρίς συμβιβασμούς στη γεύση

Μερικά πρακτικά παραδείγματα:

• Προσθέστε ψητά μανιτάρια σε σαλάτες αντί για λιπαρές σάλτσες
• Χρησιμοποιήστε σάλτσα ντομάτας μαγειρεμένη αργά ως βάση για λαχανικά και όσπρια.
• Πασπαλίστε μικρή ποσότητα ώριμου τυριού σε ζυμαρικά ολικής άλεσης ή λαχανικά.
• Ενισχύστε τις σούπες λαχανικών με μανιτάρια ή αποξηραμένη ντομάτα.
• Συνδυάστε όσπρια και λαχανικά πλούσια σε umami για πιο χορταστικά γεύματα.

Τι χρειάζεται να κρατήσεις;

Το umami δεν είναι μια νέα διατροφική τάση αλλά μια θεμελιώδης ανθρώπινη γεύση, η οποία μπορεί να αξιοποιηθεί δημιουργικά στην καθημερινή κουζίνα. Μέσα από φυσικές πηγές όπως η ντομάτα, τα μανιτάρια, τα τυριά ωρίμανσης και ορισμένα προϊόντα ζύμωσης, μπορούμε να δημιουργήσουμε πιάτα πιο απολαυστικά και γευστικά χωρίς υπερβολική χρήση αλατιού, ζάχαρης ή λίπους.

Ίσως τελικά το μυστικό της υγιεινής διατροφής να μην είναι μόνο τι αφαιρούμε από το πιάτο μας, αλλά και πώς αναδεικνύουμε τη φυσική νοστιμιά των τροφίμων που ήδη έχουμε στη διάθεσή μας.

Η Ναταλία Τσιώλα είναι διαιτολόγος-διατροφολόγος

Σε συνεργασία με το medNutrition

Ο 53χρονος Έλληνας πιλότος, Γιώργος Ράικος, υπενθυμίζεται ότι ήταν πρώην αξιωματικός της Αεροπορίας Στρατού, εξαιρετικά έμπειρος, με χιλιάδες ώρες πτήσης σε στρατιωτικά ελικόπτερα (τύπου Chinook), και τον τελευταίο χρόνο πετούσε ιδιωτικά ελικόπτερα για να ενισχύσει το εισόδημά του. Το ζευγάρι, Alexander Cromie και Marie Ebert, ηλικιας 31 και 30 ετών αντίστοιχα, είχε έρθει στην Ελλάδα από το Λονδίνο και επιβιβάστηκε στο μοιραίο ελικόπτερο στο Μαρκόπουλο. Ο άνδρας εργαζόταν στον παγκόσμιο επενδυτικό κολοσσό Blackstone και ήταν αντιπρόεδρος στο τμήμα Private Wealth Solutions της Blackstone στο Λονδίνο (διαχείριση εναλλακτικών επενδύσεων και περιουσιακών στοιχείων).

Όσον αφορά στον έμπειρο πιλότο, αποφοίτησε από τη Σχολή Μονίμων Υπαξιωματικών και εντάχθηκε στις Ένοπλες Δυνάμεις, φτάνοντας το 2011 στον βαθμό του Ανθυπολοχαγού. Κατά τη διάρκεια της σταδιοδρομίας του, είχε μεγάλο αριθμό ωρών πτήσης ως χειριστής στα βαρέα στρατιωτικά ελικόπτερα CH-47 Chinook. Η συγκεκριμένη πτητική εμπειρία του προσέδωσε τεχνικές δεξιότητες ανώτερες από τον μέσο πιλότο.

Το νιόπαντρο ζευγάρι εντοπίστηκε στο εσωτερικό του ελικοπτέρου, σε κατάσταση που δεν αναγνωρίζονταν, ενώ ο πιλότος λίγα μέτρα εκτός. Σύμφωνα με πληροφορίες από την Πυροσβεστική, ίσως να προσπάθησε να πηδήξει λίγο πριν τη συντριβή ή να είχε ακόμα τις αισθήσεις του και να προσπάθησε να απομακρυνθεί μετά τη φωτιά.

Το πιθανότερο αίτιο

Βρετανικά μέσα τείνουν να αποκλείσουν το ανθρώπινο λάθος και όχι μόνον εξαιτίας της εμπειρίας του πιλότου. Αναφέρουν ως πιθανότερο αίτιο την μηχανική βλάβη. Με αυτό συμφωνεί και ο ο αεροναυπηγός Φαίδων Καραϊωσηφίδης που μιλώντας στο MEGA είπε ότι όπως φαίνεται στο βιντεοληπτικό υλικό, το ελικόπτερο κάνει κύκλους γύρω από τον άξονά του, εμφανώς εκτός ελέγχου λίγο πριν πέσει στο έδαφος και κάτοικοι που βρίσκονταν κοντά στο ελικοδρόμιο, ανέφεραν ότι άκουσαν έναν ασυνήθιστο θόρυβο από το ελικόπτερο πριν την πτώση.

Το σενάριο της ριπής ανέμου που να αφαίρεσε στιγμιαία τον έλεγχο από τον πιλότο δεν αποκλείεται, αλλά ούτε και πριμοδοτείται, γιατί ναι μεν η Σίφνος όπως και πολλά νησιά έχουν ενίοτε ισχυρές ριπές, αλλά την ώρα του δυστυχήματος ο καιρός ήταν πολύ καλός και επικρατούσε σχεδόν άπνοια στην περιοχή.

Ο αεροναυπηγός επισήμανε ότι το κυρίαρχο σενάριο για την πτώση του ελικοπτέρου αφορά μια ραγδαία εξελισσόμενη μηχανική βλάβη που οδήγησε σε απώλεια ελέγχου. Ειδικότερα εικάζεται την πιθανότητα καταστροφικής αστοχίας στο στροφείο, γεγονός που καθιστά το ελικόπτερο μη κυβερνήσιμο και στερεί από τον πιλότο τη δυνατότητα ελέγχου, ακυρώνοντας κάθε προσπάθειά του για αναγκαστική προσγείωση.

«Τα στοιχεία βέβαια δείχνουν ένα κυρίαρχο σενάριο. Όλα παραμένουν ανοιχτά, αλλά το κυρίαρχο σενάριο φαίνεται ότι είναι η απώλεια ελέγχου. Το από πού προέρχεται αυτή η απώλεια ελέγχου είναι δύσκολο αυτή τη στιγμή να εκτιμηθεί. Θα συμφωνήσω ότι ένα από τα σενάρια είναι η καταστροφική αστοχία ή η ραγδαία εξελισσόμενη βλάβη, η οποία αφαίρεσε από τον πιλότο τη δυνατότητα ελέγχου» είπε ο κ. Καραϊωσηφίδης.

«Το ελικόπτερο μπορεί και πετάει επειδή υπάρχει ένα στροφείο από πάνω με πτέρυγες και ρόλος αντίστοιχος με τις πτέρυγες του αεροπλάνου. Η περιστροφή του δημιουργεί άνωση, κρατάει το ελικόπτερο στον αέρα και η αντιστάθμιση του στροφείου, γίνεται από ένα μικρότερο στροφείο στο πίσω μέρος, το οποίο επιτρέπει επίσης στον πιλότο την κατευθυντική οδήγηση. Αν κάτι πάει στραβά σε ένα από τα δύο, το ελικόπτερο γυρίζει γύρω από τον άξονά του (σ.σ.κάτι που πρόσεξαν αυτόπτες, ότι δηλαδή το ελικόπτερο περιστρεφόταν άσκοπα προτού καταπέσει). Το ελικόπτερο στροβιλίζεται γύρω από τον άξονά του, όπως χαρακτηριστικά ανέφερε και ένας αυτόπτης μάρτυρας, αλλά και είναι ορατό στο βίντεο, εμφανίζεται το ελικόπτερο να έχει κάποιο πρόβλημα» είπε ο ειδικός.

Αρμόδια αρχή για τη διερεύνηση του δυστυχήματος είναι ο Εθνικός Οργανισμός Διερεύνησης Αεροπορικών και Σιδηροδρομικών Ατυχημάτων και Ασφάλειας Μεταφορών (ΕΟΔΑΣΑΑΜ), ο οποίος αναμένεται να αναλάβει τις έρευνες.

Οι έρευνες

Σε πλήρη εξέλιξη είναι οι έρευνες των αρχών, προκειμένου να διαλευκανθούν τα αίτια της πτώσης του ελικοπτέρου Bell 206 στη Σίφνο, που παρέσυρε στο θάνατο τρεις ανθρώπους. Η προανάκριση για το τραγικό αεροπορικό δυστύχημα ανατέθηκε στην αστυνομία και για τον λόγο αυτό μεταβαίνουν στο νησί δύο έμπειροι αξιωματικοί της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος από την Αθήνα, καθώς και κλιμάκιο από την Διεύθυνση Αστυνομίας Κυκλάδων.

Τη συλλογή των στοιχείων κάνει ο Αστυνομικός Σταθμός Σίφνου, υπό την εποπτεία του Αστυνομικού Τμήματος Μήλου, όπου υπάγεται διοικητικά, για αυτό έχει ήδη μεταβεί εκεί ο διοικητής του Τμήματος, ενώ αναμένονται και ενισχύσεις από τη Νάξο για τη φύλαξη του σημείου συντριβής του ελικοπτέρου.

Στο πλαίσιο της έρευνας ορίζονται από την ΕΛ.ΑΣ πραγματογνώμονες, ενώ έχει διαταχθεί ιατροδικαστική εξέταση, προκειμένου αρχικά να γίνει έλεγχος DNA,για την ταυτοποίηση και επίσημα των θυμάτων και στη συνέχεια να γίνουν οι απαραίτητες εργαστηριακές εξετάσεις για τα αίτια θανάτου. Παράλληλα θα συγκεντρωθεί όλο το υλικό που ενδεχομένως υπάρχει και θα ληφθούν καταθέσεις.

Σημειώνεται ότι, σύμφωνα με τα μέχρι στιγμής στοιχεία, δύο είναι τα πιθανά αίτια της πτώσης του ελικοπτέρου, που εξετάζονται από τις αρχές: Ή να υπήρξε κάποιο πρόβλημα στην πίσω άτρακτο του ελικοπτέρου, ή να συνέβη κάτι ξαφνικό στον πιλότο.

Για τον λόγο αυτό έχει αποκλειστεί η περιοχή, μέχρι να ολοκληρωθούν οι αυτοψίες και η έρευνα στα συντρίμμια, που μπορεί να δείξει αν υπήρξε οποιαδήποτε βλάβη στο ελικόπτερο, ενώ παράλληλα αναμένεται το πόρισμα της ιατροδικαστικής έρευνας για να διαπιστωθεί αν υπήρξε πρόβλημα στον πιλότο.

Παράλληλα με την αστυνομία θα προχωρήσουν οι έρευνες και των άλλων αρμόδιων υπηρεσιών, οι οποίες θα παραδώσουν τα πορίσματα από τη δική τους πλευρά, μετά τις αναλύσεις των ειδικών. Ειδικότερα, η Πυροσβεστική έχει ήδη από χθες το βράδυ τη δική της έκθεση αυτοψίας, που αφορά στη φωτιά και την ανάσυρση των τριών σορών, στο πλαίσιο της τυπικής διαδικασίας, ενώ για τις συνθήκες της πτώσης θα διενεργήσει τη δική του έρευνα και ο Εθνικός Οργανισμός Διερεύνησης Αεροπορικών και Σιδηροδρομικών Ατυχημάτων και Ασφάλειας Μεταφορών (ΕΟΔΑΣΑΑΜ).

Σύμφωνα με πληροφορίες οι εμπειρογνώμονες αναμένεται να φτάσουν σήμερα το απόγευμα στη Σίφνο. Στο μικροσκόπιο των ανακριτικών αρχών έχει μπει το βίντεο που τράβηξε ιδιώτης την ώρα της πτώσης, το οποίο έχει καταγράψει το ελικόπτερο να κάνει ξαφνικά στροφές, σαν να χάνεται ο έλεγχος και στη συνέχεια να συντρίβεται στο έδαφος.

Το βίντεο τράβηξε ένοικος τουριστικού καταλύματος απέναντι από το ελικοδρόμιο, ο οποίος το παρέδωσε στην αστυνομία και σύμφωνα με πληροφορίες έχει δώσει ήδη κατάθεση για όσα είδε. Καταθέσεις συγκεντρώνουν οι αστυνομικοί και από άλλους ανθρώπους οι οποίοι ήταν στην περιοχή, καθώς από την αρχή αναφέρθηκε πως υπάρχει μια μαρτυρία ότι ακούστηκε ένας θόρυβος από την πλευρά του ελικοπτέρου πριν χάσει την στήριξή του και συντριβεί. Μετά την ολοκλήρωση της έρευνας όλα τα στοιχεία θα δοθούν στον αρμόδιο εισαγγελέα.

Οι εικόνες παρουσίασαν τη βαρβαρότητα αλλά και τους δράστες. Εξ ου και εκδόθηκαν 13 εντάλματα από την Κυπριακή Δημοκρατία και δέκα διεθνή. Το γεγονός ότι δεν έχει συλληφθεί κανένας από αυτούς, τούτο επιβεβαιώνει ότι οι δράστες έχουν ισχυρό προστάτη (ή και ότι η Κυπριακή Δημοκρατία δεν έπραξε ό,τι έπρεπε).

Προφανώς και η τουρκική ηγεσία στην Άγκυρα, δεν είναι διατεθειμένη να τους θυσιάσει. Όχι επειδή τους λογαριάζει, αλλά γιατί θέλει να στείλει και το μήνυμα ότι μπορεί ανενόχλητα να διαπράττει εγκλήματα και να μην τιμωρείται. Άλλωστε ούτε για το μεγάλο έγκλημα του 1974 δεν τιμωρήθηκε.

Είναι σαφές πως για να έχει «από κοντά» τους δολοφόνους τους «έδεσε» με διορισμούς, για να υπηρετήσουν και… πολιτικά την αποσχιστική οντότητα. Και τους άνοιξε πόρτες για οικονομικές δράσεις. Και δολοφόνοι και πολιτικοί και επιχειρηματίες!

Ζητούν τα ρέστα οι δολοφόνοι Ισαάκ – Σολωμού

Γι’ αυτό και ζητούν και τα ρέστα. Είναι επιθετικοί αλλά ταυτόχρονα και δειλοί. Δεν παραδέχονται το έγκλημα τους. Κανείς, ισχυρίζονται, δεν ήταν τότε στη Δερύνεια. Όλοι τους ήταν κάπου αλλού! Και πώς εξηγούν το υλικό το οποίο τους ταυτοποιεί; Σιωπούν γιατί φοβούνται. Και επειδή αυτό τους είπε να πράξουν η Άγκυρα.

Ο λεγόμενος  «υπουργός δημοσίων έργων και μεταφορών», Ερχάν Αρίκλι, ένας εκ των καταζητούμενων με διεθνή εντάλματα σύλληψης, αντιδρώντας στην εξαγγελία του Προέδρου της Δημοκρατίας ότι θα υπάρξουν εξελίξεις σε σχέση με τους καταζητούμενους, επιβεβαίωσε το προφανές. Ότι είναι ένας θρασύδειλος τραμπούκος. Σε σχετική ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ανέφερε, μεταξύ άλλων, ότι η ελληνοκυπριακή πλευρά «ξανασκάβει».

Και δεν αντέδρασε μόνο στις εξαγγελίες του Προέδρου της Δημοκρατίας, αλλά ήταν υβριστικός και για όσους Τουρκοκύπριους αντιδρούν. Τους αποκαλεί «μπάσταρδους» και εξαπολύει εναντίον τους απειλές.  Είναι γνωστό, ότι ο  έποικος Ερχάν Αρικλί, πέραν από την «πολιτική καριέρα» πλουτίζει ανεμπόδιστα με κλεμμένη γη Ελληνοκυπρίων. Τούτο δείχνουν τα στοιχεία, που παρουσίασε τον Αύγουστο του 2024, το Κίνημα Οικολόγων.

Η οικογενειακή επιχείρησή του, ήταν ανάμεσα σε 24 επιχειρηματικές οντότητες που φέρονται να έχουν σφετεριστεί ελληνοκυπριακές περιουσίες στα κατεχόμενα. Σημειώνεται ότι ο Αρικλί το 2012, είχε συλληφθεί στο αεροδρόμιο του Κιργιστάν βάσει διεθνούς εντάλματος, αλλά αφέθηκε ελεύθερος μετά από τουρκικές παρεμβάσεις.

Θράσος των δολοφόνων

Το θράσος ενίοτε είναι αποτέλεσμα έλλειψης θάρρους. Οι δολοφόνοι του Ισαάκ και του Σολωμού κρύβονται, καλύπτονται, κυκλοφορούν «ελεύθεροι» και επιβραβεύονται. Η Κυπριακή Δημοκρατία ανακοίνωσε ότι έχει δρομολογήσει δράσεις προς την κατεύθυνση της σύλληψης των δολοφόνων.

Προφανώς και δεν αρκούν μόνο να εκδίδονται εντάλματα, αλλά να εκτελούνται. Και για να γίνει τούτο θα πρέπει να μην αφήσει η Κυπριακή Δημοκρατία σε χλωρό κλαρί τους δολοφόνους. Να τους ακολουθεί σε κάθε τους βήμα και με την πρώτη ευκαιρία να συλληφθούν και να δικασθούν.

Να γίνει, δηλαδή, όπως με τους σφετεριστές ελληνοκυπριακών περιουσιών στα κατεχόμενα. Ο χρόνος δεν νομιμοποιεί την παρανομία. Η αποκατάσταση της νομιμότητας δεν είναι εμπόδιο για την επίτευξη συμφωνίας. Αντίθετα. Αν η λύση είναι αποκατάσταση του δικαίου, πρέπει κάθε παρανομία να αρθεί, κάθε αδίκημα να τιμωρηθεί. Μόνο έτσι προχωρούμε μπροστά.

Πίσω από τους δολοφόνους του Τάσου Ισαάκ και του Σολωμού είναι η Τουρκία, σύμφωνα με το ΕΔΑΔ. Και εμείς; Πρέπει να μην αφήσουμε σε χλωρό κλαρί τους δολοφόνους.

Η πρώτη φωτογραφία είναι του Γιάγκου Φωτιάδη, ενός που τους δεκάδες Έλληνες που σταδιοδρόμησαν στην Οθωμανική διοίκηση. Ο Φωτιάδης υπήρξε κυβερνήτης της Κρήτης μεταξύ 1878-1882.

Η δεύτερη φωτογραφία είναι του ελληνικής καταγωγής Σπαθάρη Πασά. Το Πασάς αντιστοιχεί στον τίτλο του στρατηγού της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Κάποιες πηγές τον αναφέρουν λοχαγό και κάποιες άλλες ως αρμενικής καταγωγής, πράγμα αντιφατικό με το γεγονός της ταφής του στο ελληνορθόδοξο κοιμητήριο του Σίσλι.

Η τρίτη φωτογραφία είναι από τα γεγονότα του Απριλίου του 1909, κατά τη διάρκεια των οποίων έχασε τη ζωή του ο Σπαθάρης πασάς…

Ο Ρωμύλος Α. Σπαθάρης (εξ ου και η βραχυγραφία Ρ.Α.Σ. στον τάφο του) δολοφονήθηκε κατά τη διάρκεια της ισλαμιστικής εξέγερσης, κατά της επαναφοράς του Συντάγματος στην Κωνσταντινούπολη στις 31ης Μαρτίου 1909 (13 Απριλίου με το νέο ημερολόγιο). Στην πρώτη εκείνη φάση, οι χριστιανικές κοινότητες στήριζαν το συνταγματικό κίνημα με την προσδοκία της ισοπολιτείας και των ελευθεριών, γι’ αυτό και στην επιτύμβια στήλη αναγράφεται η φράση “Πεσών υπέρ ελευθερίας της πατρίδος”.

Η πλήρης επικράτηση των Νεότουρκων

Η εξέγερση αυτή των ισλαμιστών έδωσε αφορμή στους Νεότουρκους -που ήδη είχαν υποχρεώσει τον σουλτάνο Αβδούλ Χαμίτ Β’ να επαναφέρει το Σύνταγμα του 1876 – να προελάσουν από τη Θεσσαλονίκη προς την Κωνσταντινούπολη και να την καταλάβουν τον Απρίλιο του 1909. Μια πορεία που θυμίζει την μεταγενέστερη Πορεία προς τη Ρώμη (Marcia su Roma) των Μελανοχιτώνων του Μουσολίνι. Στην ένοπλη πορεία των Νεότουρκων προς την Κωνσταντινούπολη συμμετείχε και ο νεαρός Αβραάμ Μπεναρόγια.

Αποτέλεσμα της πλήρους νεοτουρκικής επικράτησης τον Απρίλη του 1909 ήταν η εκθρόνιση του Σουλτάνου Αβδούλ Χαμίτ Β΄. Στο σημείο αυτό αναιρέθηκε πλήρως η αρχική υπόσχεση των Νεότουρκων για ισότητα όλων των εθνοτήτων. Η υιοθέτηση της πολιτικής του βίαιου εκτουρκισμού των χριστιανικών κοινοτήτων όξυνε τις αντιθέσεις και οδήγησε στη συσπείρωση των βαλκανικών χωρών και στους Βαλκανικούς Πολέμους. Με άμεσο αποτέλεσμα την έξωση των Νεότουρκων από τα ευρωπαϊκά εδάφη, στα οποία είχαν ονειρευτεί να δημιουργήσουν την νέα εθνικιστική Τουρκία.

Η ολοκλήρωση της νεοτουρκικής κυριαρχίας θα γίνει στις 23 Ιανουαρίου 1913, εν μέσῳ των Βαλκανικών Πολέμων. Ο Ενβέρ Πασά με μια ομάδα ενόπλων Νεότουρκων εισέβαλε στην έδρα της οθωμανικής κυβέρνησης. Ο υπουργός Στρατιωτικών Ναζίμ Πασά δολοφονήθηκε ενώ η κυβέρνηση ανατράπηκε.

Η Τριανδρία των Νεότουρκων επέβαλε δικτατορικό καθεστώς και δρομολόγησε τα σχέδια για την ολοκληρωτική εξόντωση των χριστιανικών κοινοτήτων. Σε επίπεδο εξωτερικής πολιτικής οι Νεότουρκοι οδήγησαν την Οθωμανική Αυτοκρατορία στο πλευρό των Κεντρικών Δυνάμεων (Γερμανία- -Αυστροουγγαρία), στη συμμετοχή στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τελικά στην ήττα, οδηγώντας στην κατάρρευση της Αυτοκρατορίας.

Οι Νεότουρκοι παραδόθηκαν άνευ όρων στους συμμάχους τον Οκτώβριο του 1918… Είχαν αποφύγει την ήττα το 1915 με τη εκστρατεία των Δαρδανελλίων, λόγω του ελληνικού Εθνικού Διχασμού και της φιλογερμανικής στάσης (1915-1917) της βασιλικής ελληνικής ηγεσίας. Όσο κι αν φαίνεται παράξενο, η ελληνική φιλογερμανική στάση εκείνα τα χρόνια έδωσε ένα περιθώριο δύο ετών επιβίωσης της Τουρκίας, εντός των οποίων ετών ξεκίνησαν οι γενοκτονίες των χριστιανικών οθωμανικών πληθυσμών (Ελλήνων, Αρμενίων, Ασσυροχαλδαίων)…..

«Θα μπορούσε να υπάρξει λοιπόν πρόοδος αρκετά γρήγορα, αλλά αυτό απαιτεί τη συνεργασία και των δύο πλευρών, και ελπίζουμε πως θα ξεπεράσουμε αυτή τη δοκιμασία», πρόσθεσε ο γαμπρός του Ντόναλντ Τραμπ. Σύμφωνα με ισραηλινό αξιωματούχο, το Ισραήλ και οι ΗΠΑ συμφώνησαν χθες να αναθέσουν σε αμερικανό στρατηγό να επιβλέψει τον αφοπλισμό της Χαμάς.

Κάτι που έχει σκοπό να ικανοποιηθεί η ισραηλινή κυβέρνηση, καθώς ο κ. Νετανιάχου, που διεξάγει προεκλογική εκστρατεία για την επανεκλογή του και θεωρείται δύσκολο να την εξασφαλίσει, απέρριψε δημόσια τον αμερικανικό «οδικό χάρτη» 15 σημείων για τον οριστικό τερματισμό του πολέμου στη Λωρίδα της Γάζας.

«Είχαμε πολύ, πολύ καλή συνάντηση σήμερα. Περάσαμε σχεδόν τέσσερις ώρες μαζί του και η ομάδα του εξέτασε όλες τις λεπτομέρειες (…) και διαλύθηκαν ορισμένες παρεξηγήσεις», υποστήριξε ο Τζάρεντ Κούσνερ, ο οποίος μια ημέρα νωρίτερα συναντήθηκε με κορυφαία στελέχη της Χαμάς.

Η Χαμάς ανακοίνωσε στα τέλη Ιουλίου πως δέχεται τον αμερικανικό οδικό χάρτη, την έναρξη της «δεύτερης φάσης» του σχεδίου του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, που προβλέπει τον αφοπλισμό του και σε αντάλλαγμα τη σταδιακή απόσυρση των ισραηλινών στρατευμάτων, που κατέχουν πάνω από το 60% της Λωρίδας της Γάζας.

Προχθές Κυριακή ο κ. Κούσνερ συναντήθηκε με μέλη της ηγεσίας της Χαμάς και απαίτησε, σύμφωνα με πηγές ενήμερες σχετικά, τον αφοπλισμό του κινήματος και «επαληθεύσιμα» μέτρα. «Μας είπαν όλα τα σωστά πράγματα, αλλά, προφανώς, είναι πάρα πολύ δύσκολο να τους εμπιστευτούμε», είπε ο Αμερικανός απεσταλμένος στο Fox News ερωτηθείς για τη συνάντησή του με την ηγεσία της Χαμάς.

«Αχρήστευση»

Οι κ.κ. Νετανιάχου και Κούσνερ «συμφώνησαν ότι δεν θα γίνει καμιά αναδίπλωση και καμιά ανοικοδόμηση στη Λωρίδα της Γάζας όσο δεν έχει αφοπλιστεί η Χαμάς στο σύνολο» του θυλάκου, δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο ανώτερος ισραηλινός αξιωματούχος.

«Συμφώνησαν επίσης ότι το πρώτο βήμα προς την αποστρατιωτικοποίηση της Γάζας θα είναι να ζητηθεί από τη Χαμάς να παραδώσει τα όπλα της ώστε να αχρηστευτούν υπό την επιτήρηση αμερικανού στρατηγού», πρόσθεσε ο ισραηλινός αξιωματούχος.

Ο κ. Κούσνερ συνοδευόταν από μέλη του «Συμβουλίου Ειρήνης» του Ντόναλντ Τραμπ, ιδίως τον πρώην πρωθυπουργό της Βρετανίας Τόνι Μπλερ. Σύμφωνα με στέλεχος του οργάνου αυτό, που δεν επιβεβαίωσε την εμπλοκή αμερικανού στρατηγού, «κάθε όπλο που συλλέγεται θα αχρηστεύεται εντελώς».

Πιέσεις

Η κυβέρνηση Τραμπ έχει ήδη ονομάσει τον αμερικανό στρατηγό Τζάσπερ Τζέφερς επικεφαλής της Διεθνούς Δύναμης Σταθεροποίησης (ΔΔΣ) που με βάση το σχέδιο του αμερικανού προέδρου, το οποίο έχει εγκριθεί από τον ΟΗΕ, θα αναπτυχθεί στη Λωρίδα της Γάζας.

Όπως παρουσιάστηκε δημόσια από το «Συμβούλιο Ειρήνης» του αμερικανού προέδρου τον Ιούλιο, ο οδικός χάρτης προέβλεπε πως ο αφοπλισμός της Χαμάς θα συνοδευόταν από σταδιακή απόσυρση των μονάδων του ισραηλινού στρατού από τους τομείς του θυλάκου που κατέχουν κι ότι η διαδικασία θα επιβλεπόταν από τη λεγόμενη Εθνική Επιτροπή Διακυβέρνησης της Γάζας (ΕΕΔΓ), σχήμα παλαιστινίων τεχνοκρατών που υποτίθεται πως θα αναλάβει να διαχειρίζεται, για μεταβατική περίοδο, τις καθημερινές υποθέσεις στην περιοχή.

Απορρίπτοντας το κείμενο, ο κ. Νετανιάχου απαίτησε «αληθινό» αφοπλισμό της Χαμάς, η οποία εξαπέλυσε την άνευ προηγουμένου έφοδο στο νότιο τμήμα της ισραηλινής επικράτειας την 7η Οκτωβρίου 2023, που αποτέλεσε το έναυσμα του πολέμου στη Λωρίδα της Γάζας.

Ακόμη η Χαμάς ανακοίνωσε τον Ιούλιο ότι διαλύει την κυβέρνησή της και είναι έτοιμη να μεταβιβάσει τις ευθύνες της στην ΕΕΔΓ. Ο Τζάρεντ Κούσνερ επέμεινε προχθές Κυριακή στο ότι η Χαμάς δεν μπορεί να διαδραματίσει κανέναν μελλοντικό ρόλο στη διακυβέρνηση της Γάζας, κατά πηγές ενήμερες για όσα διαμείφθηκαν.

Η Χαμάς από την πλευρά της παρότρυνε να ασκηθούν πιέσεις στην ισραηλινή κυβέρνηση και προσωπικά στον επικεφαλής της, τον πρωθυπουργό Νετανιάχου, να σταματήσει να εμποδίζει την εφαρμογή του οδικού χάρτη, είπε στέλεχός του στο AFP. Σε ανακοίνωσή της εξάλλου η Χαμάς αξίωσε σαφές «χρονοδιάγραμμα για την εφαρμογή του».

Για χρόνια, οι ΗΠΑ απέρριπταν οποιαδήποτε επαφή με τη Χαμάς, την οποία χαρακτηρίζουν «τρομοκρατική» οργάνωση. Η Χαμάς και το Ισραήλ αλληλοκατηγορούνται καθημερινά για παραβιάσεις της κατάπαυσης του πυρός στον παλαιστινιακό θύλακο, ο οποίος υπέστη πελώρια καταστροφή τα δυο χρόνια του πολέμου κι ο πληθυσμός του συνεχίζει να χρειάζεται ανθρωπιστική βοήθεια.

Σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας στη Λωρίδα της Γάζας, οι αριθμοί του οποίου χαρακτηρίζονται αξιόπιστοι από τον ΟΗΕ, τουλάχιστον 1.265 Παλαιστίνιοι έχουν σκοτωθεί αφότου τέθηκε σε εφαρμογή η εύθραυστη κατάπαυση του πυρός τη 10η Οκτωβρίου 2025. Το ίδιο διάστημα, κατά επίσημα δεδομένα, οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις έχουν υποστεί έξι απώλειες στη Γάζα, πέντε στρατιωτικών και πολίτη συμβασιούχου τους.

Από το παραπάνω επεισόδιο προκύπτουν δύο προς εξέταση ζητήματα: α) Πως μπορεί να προστατευθεί η ελευθερία του λόγου, που προβλέπεται από το άρθρο 14 παρ.1 του Συντάγματος «Καθένας μπορεί να εκφράζει και να διαδίδει προφορικά, γραπτά και δια του τύπου τους στοχασμούς του τηρώντας τους νόμους του κράτους» από τη προσπάθεια επιβολής  προληπτικής λογοκρισίας από το  πλήθος, τον όχλο ή από κοινωνικές τάξεις για εκφράσεις, ιδέες ή προτάσεις, που νομίζουν ότι τους προσβάλλουν ή βλάπτουν τα ατομικά, συλλογικά ή συνδικαλιστικά συμφέροντα τους.

Η προστασία της ελευθερίας του λόγου είναι υποχρέωση όλων μας με κλασσικό παράδειγμα το  “δε θέλω ου” του Γεωργίου Ράλλη σε προεκλογική συγκέντρωση στη Πλατεία Συντάγματος, για την αποδοκιμασία αντιπάλων του ΠΑΣΟΚ.

β) Εάν η μόνο προφορικά ή γραπτά χρήση της λέξης “γύφτος” αποτελεί ποινικό αδίκημα και ποιο. Δεν υπάρχει συγκεκριμένος νόμος που ονοματίζει τη χρήση της λέξης γύφτος ως εξύβριση. Το εάν με τη χρήση μιας λέξης που απευθύνεται σε συγκεκριμένο άτομο διαπράττεται το αδίκημα της εξύβρισης( Αρθ 361 ΠΚ) κρίνεται από το δικαστήριο κατά περίπτωση σε συνδυασμό με τα συμφραζόμενα  κυρίως με τη παράθεση του πρόσημου “ρε” ή τη πρόθεση του ομιλητή.

Το ζήτημα της ενσωμάτωσης των Ρομά

Εάν με την ίδια φράση συντελείται το αδίκημα της παραβίασης του αντιρατσιστικού νόμου (ν.4285/2014) κρίνεται πάλι από το δικαστήριο, αν αποδεικνύεται δημόσια υποκίνηση (τετελεσμένη ή σε απόπειρα) βίας, μίσους ή διακρίσεων με βάση τη φυλή, το χρώμα, τη θρησκεία, τη καταγωγή, το σεξουαλικό προσανατολισμό, την ταυτότητα φύλου, όταν οι πράξεις απειλούν τη δημόσια τάξη ή τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Πιστεύω ότι, οι εισαγγελικές αρχές και τα δικαστήρια πρέπει να είναι ιδιαίτερα φειδωλά και να  ασκούν με διακριτικότητα τη ποινικοποίηση φράσεων βαθιά ριζωμένων στη γλωσσική μας παράδοση, που αποδίδουν την έννοια καταστάσεων, γιατί σε αντίθετη περίπτωση η καθημερινότητά μας θα αστυνομεύεται από μειοψηφικές ομάδες ή άτομα, που κατέχονται από προσωπικά κόμπλεξ ή ατομικές ή πολιτικές επιδιώξεις.

Φυσικά τα προβλήματα των Ρομά είναι πολλά και ποικίλα. Η χρήση της λέξης “γύφτος” είναι ψευδεπίγραφο πρόβλημα, εκτός του ότι η χρήση της λέξης μειώνεται συνεχώς στο προφορικό λόγο, ενώ στο γραφτό και δημόσιο λόγο έχει εξαφανιστεί. Η ανομία των Ρομά έχει εδραιωθεί ως διαχρονικό και συνεχώς επιδεινούμενο πρόβλημα και αφορά το 84ο/ο της ελαφράς εγκληματικότητας.

Η επίλυση των προβλημάτων της κοινότητας των Ρομά, της εγκληματικότητας, της μη κοινωνικής αποδοχής και καθυποψίας, της έλλειψης μόρφωσης και εργασίας, συνθηκών κατοικίας και υγείας κλπ εξαρτάται από πολλές παραμέτρους κοινωνικές, οικονομικές, μορφωτικές, απασχόλησης με κυριότερη την άρνηση τους να ενσωματωθούν στη κοινωνία και εξακολουθούν να επιζούν ως χωριστή κάστα.

Διαχρονικά όλα τα πολιτικά κόμματα αποβλέποντας στις ψήφους των Ρομά (700.000 κατά Παϊτέρη) δεν λαμβάνουν αποτελεσματικά με πολιτικό κόστος μέτρα για την ενσωμάτωση τους στη κοινωνία, την υποχρεωτική μόρφωσή τους ( 28ο/ο είναι αναλφάβητοι), την ανάπτυξη επαγγελματικών δεξιοτήτων και την πάταξη της ανομίας των νέων. Βρισκόμαστε προ αδιεξόδου και μόνον εφόσον οι ίδιοι οι Ρομά σχηματίσουν αυτοδύναμα τη κρίσιμη μάζα μπορεί να εξέλθουν του φαύλου κύκλου.

Νωρίτερα ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ προανήγγειλε τη διατήρηση του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ έως ότου οι Ηνωμένες Πολιτείες τηρήσουν τους όρους της ενδιάμεσης συμφωνίας του Ισλαμαμπάντ. Σύμφωνα με ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης, ο Γκαλιμπάφ υποστήριξε ότι τα Στενά του Ορμούζ θα παραμείνουν κλειστά μέχρι η αμερικανική πλευρά να εκπληρώσει τις δεσμεύσεις που απορρέουν από την προσωρινή συμφωνία. Παράλληλα, επανέλαβε τις βασικές ιρανικές απαιτήσεις, ζητώντας την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού και των κυρώσεων, καθώς και την αποδέσμευση των ιρανικών περιουσιακών στοιχείων που παραμένουν «παγωμένα» στο εξωτερικό.

Ο Ντόναλντ Τραμπ είχε δηλώσει τις προηγούμενες ημέρες ότι τα Στενά του Ορμούζ, μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς παγκοσμίως για τη μεταφορά πετρελαίου, θα μπορούσαν να περάσουν υπό αμερικανικό έλεγχο. Η Τεχεράνη απάντησε άμεσα μέσω του υποστράτηγου Αμίρ Χαταμί, ο οποίος χαρακτήρισε «μεγάλο λάθος» τα σχόλια του Τραμπ, απειλώντας ότι «θα του σπάσουν τα πόδια»!

Ο Χαταμί υποστήριξε ακόμη ότι οι αμερικανικές δυνάμεις έχουν «ουσιαστικά εκδιωχθεί» από την περιοχή και ότι πλέον δεν θα επιτραπεί η επιστροφή τους στον Περσικό Κόλπο, στη Θάλασσα του Ομάν και στα Στενά του Ορμούζ. «Ο μόνος δρόμος είναι οι Αμερικανοί να φύγουν από την περιοχή. Έχουν ουσιαστικά εκδιωχθεί και δεν τους επιτρέπεται πλέον να εισέρχονται στον Περσικό Κόλπο, στη Θάλασσα του Ομάν και στα Στενά του Ορμούζ», δήλωσε. Το δε Ιράν επικήρυξε Αμερικανούς στρατιώτες, αν και οι ΗΠΑ δεν πραγματοποιούν χερσαίες επιχειρήσεις στο Ιράν.

Η Τεχεράνη ετοιμάζεται να αλλάξει στάση από στρατιωτική σκοπιά, να περάσει σε «πλήρη επίθεση», καθώς οι διπλωματικές προσπάθειες μεσολαβητών με σκοπό να κλειστεί συμφωνία για το τέλος του πολέμου στη Μέση Ανατολή έχουν περιέλθει σε αδιέξοδο, δήλωσε χθες Δευτέρα Ιρανός αξιωματούχος στο πρακτορείο ειδήσεων Ρόιτερς, ενώ την ίδια ώρα η Ουάσιγκτον φάνηκε να αποκλείει παράταση της συμφωνίας προσωρινής κατάπαυσης του πυρός.

Συμφωνία ζητά το Κατάρ

Το Κατάρ, ένας από τους μεσολαβητές στις διαπραγματεύσεις μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσινγκτον, δήλωσε σήμερα ότι μια συμφωνία μεταξύ Ιράν και Ομάν για τα Στενά του Ορμούζ θα «διευκολύνει» την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων που αποσκοπούν στον τερματισμό του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Να σημειωθεί πως το τελευταίο διάστημα, οι σχέσεις του εμιράτου με την Τεχεράνη έχουν επδεινωθεί.

Τα Στενά του Ορμούζ εκτείνονται μεταξύ των ακτών του Ιράν και του Ομάν. Οι δύο αυτές χώρες συζητούν εδώ και εβδομάδες τη μελλοντική διαχείριση αυτού του στρατηγικού περάσματος, στην καρδιά του πολέμου στη Μέση Ανατολή, με την Τεχεράνη να δηλώνει ότι οι γεωγραφικές συντεταγμένες της προτεινόμενης διαδρομής που συμφωνήθηκαν από τις δύο χώρες «έχουν εγκριθεί».

«Περιμένουμε επίσης μια συμφωνία μεταξύ του σουλτανάτου του Ομάν και του Ιράν σχετικά με τα Στενά, που θα μας επιτρέψει να επιστρέψουμε στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων», δήλωσε ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Κατάρ Μαζέντ Αλ Ανσάρι σε συνέντευξη Τύπου. «Η συμφωνία για τα Στενά του Ορμούζ θα μας επιτρέψει να επαναλάβουμε τις διαπραγματεύσεις μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν πολύ πιο εύκολα», πρόσθεσε.

Χθες, Ιρανοί διπλωμάτες τόνισαν ότι οι συνομιλίες με το Μουσκάτ «συνεχίζονται με σοβαρότητα». Ο Τραμπ απείλησε χθες να βομβαρδίσει το Ομάν αν το σουλτανάτο εμποδίσει μια συμφωνία μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης για τα Στενά του Ορμούζ!

Στην αντεπίθεση το Ιράν

Η παράλυση των διπλωματικών προσπαθειών απειλεί να παρατείνει τον πόλεμο στην περιοχή, που ξέσπασε με την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση εναντίον του Ιράν την 28η Φεβρουαρίου. Οι Ένοπλες Δυνάμεις και σύμμαχοι του Ιράν ετοιμάζονται να «κλιμακώσουν» τη δράση τους «στο στενό του Ορμούζ και στην ευρύτερη περιοχή» καθώς η Τεχεράνη οδεύει να λάβει «αποφάσεις» και να «περάσει στη δράση», μετέδωσε το πρακτορείο επικαλούμενο τον αξιωματούχο, που δεν κατονόμασε.

Η ίδια πηγή ανήγγειλε μελλοντική «επίκαιρη και ακριβή» ιρανική στρατιωτική επιχείρηση για να σπάσει ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών στον Κόλπο αν οι διπλωματικές διεργασίες δεν φέρουν αποτέλεσμα. Στα μέσα Ιουνίου, το λεγόμενο μνημόνιο κατανόησης του Ισλαμαμπάντ που υπέγραψαν οι πρόεδροι των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν προέβλεπε προθεσμία 60 ημερών –παρερχόταν χθες Δευτέρα–, ανανεώσιμη, για την σύναψη οριστικής συμφωνίας ειρήνης.

Αλλά η συμφωνία, που κήρυσσε τον «άμεσο και μόνιμο τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα», εκτροχιάστηκε τον Ιούλιο, εξαιτίας της διένεξης για τον έλεγχο του στενού του Ορμούζ, θαλάσσιας οδού στρατηγικής σημασίας από την οποία διέρχεται υπό κανονικές συνθήκες το ένα πέμπτο του πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου που διατίθεται στις αγορές παγκοσμίως. Ερωτηθείς από δημοσιογράφους αν η κυβέρνησή του επιδιώκει παράταση της προθεσμίας που προέβλεπε η συμφωνία του Ιουνίου, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τραμπ έδωσε αρνητική απάντηση.

Επαφές Τραμπ με τους Φρουρούς

Δημοσιεύματα του αμερικανικού Τύπου έκαναν λόγο για ανεπίσημες επαφές της κυβέρνησης Τραμπ με τους Φρουρούς της Επανάστασης, ο ρόλος των οποίων ενισχύθηκε μετά το ξέσπασμα της ένοπλης σύρραξης. Κατά ρεπορτάζ του Axios, στα μέσα Μαΐου στάλθηκε μέσω Ιρακινού κούρδου αξιωματούχου, που αποτέλεσε ενδιάμεσο, αμερικανικό μήνυμα στον επικεφαλής των Φρουρών, τον στρατηγό Αχμάντ Βαχιντί.

Η αμερικανική πλευρά ήθελε να ξέρει αν Ιρανοί διαπραγματευτές με τους οποίους συνομιλούσε αντιπροσώπευαν και τον ιδεολογικό στρατό της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Ο στρατηγός φέρεται να είχε απαντήσει θετικά. Ο γαμπρός και απεσταλμένος του αμερικανού προέδρου Τραμπ, ο Τζάρεντ Κούσνερ, αναφέρθηκε χθες από το Ισραήλ στο Fox News σε «συνεχιζόμενες» επαφές της Ουάσιγκτον και της Τεχεράνης, αποφεύγοντας να υπεισέλθει σε λεπτομέρειες.

Παράλληλα ωστόσο ο Τραμπ απείλησε (ξανά) να «βομβαρδίσει» το Ομάν, ιστορικό σύμμαχο των ΗΠΑ, αν παρεμβληθεί και εμποδίσει αμερικανική συμφωνία με το Ιράν — το σουλτανάτο διαπραγματεύεται τους τελευταίους μήνες με την Ισλαμική Δημοκρατία διμερή συμφωνία που αφορά τη διαχείριση του στενού του Ορμούζ και οι δυο πλευρές λένε πως ουσιαστικά η διαδικασία ολοκληρώθηκε. «Αν μπει στον δρόμο μας το Ομάν, θα το βομβαρδίσουμε ανηλεώς», απείλησε ο πρόεδρος Τραμπ μέσω Fox News.

Το τελεσίγραφο Κούσνερ

Ο Αμερικανός ειδικός απεσταλμένος Τζάρεντ Κούσνερ δήλωσε χθες Δευτέρα ότι ελπίζει πως ο αφοπλισμός της Χαμάς θα αρχίσει εντός «30 ημερών», κάνοντας λόγο για πιθανή πρόοδο. Όπως υποστήριξε, ο αφοπλισμός πρόκειται να γίνει υπό την επίβλεψη Αμερικανού στρατηγού. Οι δηλώσεις πραγματοποιήθηκαν μετά τη συνάντησή του με τον ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου, τη Δευτέρα.

«Θα μπορούσαμε να διαπιστώσουμε πρόοδο μέσα σε μόλις 30 ημέρες με την έναρξη, ελπίζουμε, της απόσυρσης μέρους των όπλων και, ελπίζουμε επίσης, την καταστροφή ορισμένων υπόγειων σηράγγων τις επόμενες 60 ως 90 ημέρες», δήλωσε από το Τελ Αβίβ στο αμερικανικό τηλεοπτικό δίκτυο Fox News.

«Θα μπορούσε να υπάρξει λοιπόν πρόοδος αρκετά γρήγορα, αλλά αυτό απαιτεί τη συνεργασία και των δύο πλευρών, και ελπίζουμε πως θα ξεπεράσουμε αυτή τη δοκιμασία», πρόσθεσε ο γαμπρός του Τραμπ. Σύμφωνα με Ισραηλινό αξιωματούχο, το Ισραήλ και οι ΗΠΑ συμφώνησαν χθες να αναθέσουν σε Αμερικανό στρατηγό να επιβλέψει τον αφοπλισμό της Χαμάς.

«Είχαμε πολύ, πολύ καλή συνάντηση σήμερα. Περάσαμε σχεδόν τέσσερις ώρες μαζί του και η ομάδα του εξέτασε όλες τις λεπτομέρειες (…) και διαλύθηκαν ορισμένες παρεξηγήσεις», υποστήριξε ο Τζάρεντ Κούσνερ, ο οποίος μια ημέρα νωρίτερα συναντήθηκε με κορυφαία στελέχη της Χαμάς.

Το παλαιστινιακό ισλαμιστικό κίνημα ανακοίνωσε στα τέλη Ιουλίου πως δέχεται τον αμερικανικό οδικό χάρτη, την έναρξη της «δεύτερης φάσης» του σχεδίου του αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, που προβλέπει τον αφοπλισμό του και σε αντάλλαγμα τη σταδιακή απόσυρση των ισραηλινών στρατευμάτων, που κατέχουν πάνω από το 60% της Λωρίδας της Γάζας. Υπενθυμίζεται ότι ο Νετανιάχου είχε απορρίψει το σχέδιο των ΗΠΑ.

Προχθές Κυριακή ο Κούσνερ συναντήθηκε με μέλη της ηγεσίας της Χαμάς και απαίτησε, σύμφωνα με πηγές ενήμερες σχετικά, τον αφοπλισμό του κινήματος και «επαληθεύσιμα» μέτρα. «Μας είπαν όλα τα σωστά πράγματα, αλλά, προφανώς, είναι πάρα πολύ δύσκολο να τους εμπιστευτούμε», είπε ο αμερικανός απεσταλμένος στο Fox News ερωτηθείς για τη συνάντησή του με την ηγεσία της Χαμάς.

Η συμφωνία με τον Νετανιάχου 

Οι Νετανιάχου και Κούσνερ «συμφώνησαν ότι δεν θα γίνει καμιά αναδίπλωση και καμιά ανοικοδόμηση στη Λωρίδα της Γάζας όσο δεν έχει αφοπλιστεί η Χαμάς στο σύνολό της», δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο ανώτερος ισραηλινός αξιωματούχος. «Συμφώνησαν επίσης ότι το πρώτο βήμα προς την αποστρατιωτικοποίηση της Γάζας θα είναι να ζητηθεί από τη Χαμάς να παραδώσει τα όπλα της ώστε να αχρηστευτούν υπό την επιτήρηση Αμερικανού στρατηγού», πρόσθεσε ο ισραηλινός αξιωματούχος.

Ο Κούσνερ συνοδευόταν από μέλη του «Συμβουλίου Ειρήνης» του Ντόναλντ Τραμπ, ιδίως τον πρώην πρωθυπουργό της Βρετανίας Τόνι Μπλερ. Σύμφωνα με στέλεχος του οργάνου αυτό, που δεν επιβεβαίωσε την εμπλοκή αμερικανού στρατηγού, «κάθε όπλο που συλλέγεται θα αχρηστεύεται εντελώς».

Η κυβέρνηση Τραμπ έχει ήδη ονομάσει τον Αμερικανό στρατηγό Τζάσπερ Τζέφερς επικεφαλής της Διεθνούς Δύναμης Σταθεροποίησης (ΔΔΣ) που με βάση το σχέδιο του προέδρου, το οποίο έχει εγκριθεί από τον ΟΗΕ, θα αναπτυχθεί στη Λωρίδα της Γάζας. Όπως παρουσιάστηκε δημόσια από το «Συμβούλιο Ειρήνης» του Τραμπ τον Ιούλιο, ο οδικός χάρτης προέβλεπε πως ο αφοπλισμός της Χαμάς θα συνοδευόταν από σταδιακή απόσυρση των μονάδων του ισραηλινού στρατού από τους τομείς που κατέχουν κι ότι η διαδικασία θα επιβλεπόταν από τη λεγόμενη Εθνική Επιτροπή Διακυβέρνησης της Γάζας (ΕΕΔΓ), σχήμα Παλαιστινίων τεχνοκρατών που υποτίθεται πως θα αναλάβει να διαχειρίζεται, για μεταβατική περίοδο, τις καθημερινές υποθέσεις στην περιοχή.

Απορρίπτοντας το κείμενο, ο Νετανιάχου απαίτησε «αληθινό» αφοπλισμό της Χαμάς. Το κίνημα, στην εξουσία από το 2007, ανακοίνωσε τον Ιούλιο ότι διαλύει την κυβέρνησή του και είναι έτοιμο να μεταβιβάσει τις ευθύνες της στην ΕΕΔΓ. Ο Τζάρεντ Κούσνερ επέμεινε προχθές Κυριακή στο ότι η Χαμάς δεν μπορεί να διαδραματίσει κανέναν μελλοντικό ρόλο στη διακυβέρνηση της Γάζας, κατά πηγές ενήμερες για όσα διαμείφθηκαν.

Όμως, ίσως αυτή ακριβώς η διάκριση να είναι παραπλανητική. Γιατί η Woke κουλτούρα και ο ακραίος καπιταλισμός, παρότι εμφανίζονται σαν αντίπαλοι, μπορούν να εξεταστούν ως εκφάνσεις μιας κοινής βαθύτερης ανθρωπολογικής αντίληψης. Και αυτή είναι η αντίληψη του ανθρώπου πρωτίστως ως ενός αυτάρκους, αυτόνομου και βουλησιαρχικού ατόμου.

Όπως ανέφερα στο προηγούμενο άρθρο μου, βασικό στοιχείο της Woke κουλτούρας είναι η αποδόμηση των συλλογικών ταυτοτήτων. Έθνος, λαός, κοινωνία, οικογένεια, φύλο, ακόμη και η ίδια η έννοια μιας κοινής ανθρώπινης φύσης αντιμετωπίζονται ως κατασκευές που πρέπει να αποδομηθούν. Ας μην ξεχνάμε, παρεμπιπτόντως, ότι στις συλλογικές ταυτότητες ανήκουν και οι κοινωνικές τάξεις. Και εδώ εμφανίζεται μια παράδοξη συγγένεια με τον ακραίο φιλελεύθερο καπιταλισμό.

Η περίφημη φράση που συνδέθηκε με τη Μάργκαρετ Θάτσερ, ότι “δεν υπάρχει κοινωνία παρά μόνον άτομα”, συμπυκνώνει μια συγκεκριμένη αντίληψη: Η κοινωνική πραγματικότητα συγκροτείται πρωτίστως από άτομα και τις επιλογές τους. Ένα ανάλογο ανθρωπολογικό υπόβαθρο μπορεί να εντοπιστεί και σε ακραίες εκδοχές του σύγχρονου δικαιωματισμού. Μόνο που πλέον στο “δεν υπάρχει κοινωνία”, έχει προστεθεί και ότι “δεν υπάρχει φύση”.

Woke κουλτούρα: Το άτομο στο επίκεντρο

Στο κέντρο και των δύο κοσμοαντιλήψεων βρίσκεται το “γυμνό”, σχεδόν απέραντο άτομο. Ένα άτομο που θεωρεί ότι προηγείται των σχέσεών του, των συλλογικών του εντάξεων, της ιστορίας του και, στην ακραία εκδοχή αυτής της λογικής, ακόμη και ορισμένων δεδομένων της φύσης του. Δεν συγκροτείται μέσα από τις σχέσεις του, αλλά θεωρείται ότι υπάρχει πλήρες πριν από αυτές και κατόπιν επιλέγει ποιες θα αποδεχθεί.

Έτσι, δύο πολιτικοί κόσμοι που εμφανίζονται σαν θανάσιμοι αντίπαλοι μπορεί να συναντώνται σε ένα πολύ βαθύτερο επίπεδο. Ο ένας δημιουργεί τον απόλυτο καταναλωτή και ο άλλος το απόλυτο δικαιωματικό υποκείμενο. Και οι δύο όμως μπορεί να έχουν ως έσχατο σημείο αναφοράς το κυρίαρχο άτομο.

Η Θεολογία της Ισχύος

Αν θελήσουμε να αναζητήσουμε ορισμένες από τις βαθύτερες πολιτισμικές ρίζες αυτής της ανθρωπολογίας, πρέπει να προχωρήσουμε πολύ πίσω. Στον πολιτισμικό πυρήνα της Δύσης βρίσκεται ο Δυτικός Χριστιανισμός και οι αντιλήψεις περί Θεού και ανθρώπου που αναπτύχθηκαν στο εσωτερικό του. Εδώ απαιτείται μια σημαντική διευκρίνιση. Δεν υποστηρίζεται φυσικά ότι υπάρχει κάποια ευθεία γραμμή που ξεκινά από τον Αυγουστίνο και καταλήγει στη Woke κουλτούρα, ή στον σύγχρονο καπιταλισμό. Μια τέτοια θέση θα ήταν ιστορικά αφελής. Οι πολιτισμοί λειτουργούν μέσα από μακροχρόνιες μεταμορφώσεις, αντιστροφές και εκκοσμικεύσεις αρχικών σχημάτων, που μπορεί να καταλήξουν σε αποτελέσματα τα οποία οι δημιουργοί τους ουδέποτε θα αναγνώριζαν.

Ωστόσο, όπως έχει υποστηρίξει ο πατήρ Νικόλαος Λουδοβίκος, στη δυτική θεολογική παράδοση αναπτύσσεται αυτό που αποκαλεί “Θεολογία της Ισχύος”. Στον Αυγουστίνο, υπό την επίδραση και του νεοπλατωνικού κόσμου, η πνευματική διάσταση του ανθρώπου αποκτά μια σχέση ιεραρχικής υπεροχής έναντι του σώματος και της ύλης. Το ανώτερο καλείται να κυριαρχήσει επί του κατώτερου. Έτσι μπορεί να συγκροτηθεί σταδιακά ένα πολιτισμικό σχήμα στο οποίο η ιεράρχηση και η κυριαρχία αποκτούν ιδιαίτερη σημασία.

Όταν αυτό συνδυάζεται με μια αντίληψη του ανθρώπου ως οντολογικά αυτοτελούς υποκειμένου, τότε οι σχέσεις παύουν να είναι εκείνες που συγκροτούν το πρόσωπο και κινδυνεύουν να μετατραπούν σε σχέσεις μεταξύ ήδη ολοκληρωμένων, αυτόνομων μονάδων. Η διαφορά είναι θεμελιώδης. Άλλο είναι να θεωρείς ότι υπάρχω και μετά σχετίζομαι και άλλο ότι υπάρχω επειδή σχετίζομαι. Στη δεύτερη περίπτωση βρίσκεται η σχεσιακή οντολογία του προσώπου. Στην πρώτη βρίσκεται η δυνατότητα της οντολογίας του κυριαρχικού ατόμου.

Από τον Θεό στον ανθρωποθεό

Με τον Διαφωτισμό πολλά από τα θεολογικά σχήματα του Δυτικού Πολιτισμού δεν εξαφανίστηκαν, αλλά εκκοσμικεύθηκαν και έγιναν πανίσχυρα, απαλλασσόμενα από το μεταφυσικό τους πλαίσιο. Ο Θεός απομακρύνθηκε σταδιακά από το κέντρο του κοσμοειδώλου, αλλά η θέση που κατείχε δεν έμεινε αναγκαστικά κενή. Ο αυτοθεοποιημένος άνθρωπος έσπευσε να καταλάβει τη θέση του. Εδώ εμφανίζεται αυτό που –χρησιμοποιώντας έναν ντοστογιεφσκικό όρο – θα μπορούσαμε να ονομάσουμε ανθρωποθεό.

Το υποκείμενο δεν αρκείται πλέον να είναι ελεύθερο μέσα στον κόσμο, αλλά επιδιώκει να καταστεί κυρίαρχο του κόσμου. Και η βούληση αποκτά κεντρικό ρόλο στην αυτοκατανόησή του. Στο νεωτερικό και κυρίως στον μετανεωτερικό άνθρωπο δεν αρκεί πλέον “να είμαι αυτό που είμαι”, αλλά να “είμαι αυτό που θέλω να είμαι”. Από το cogito ergo sum μπορούμε έτσι, σχηματικά, να περάσουμε σε ένα volo ergo sum: θέλω, άρα υπάρχω. Η βούληση, με άλλα λόγια, μετατρέπεται σε δημιουργό της πραγματικότητας.

Και εδώ βρίσκεται η βαθύτερη συγγένεια που αξίζει να εξεταστεί μεταξύ φαινομένων, τα οποία πολιτικά και ιστορικά μπορεί να είναι εντελώς διαφορετικά. Δεν πρόκειται για εξομοίωση της Woke κουλτούρας με ολοκληρωτικά καθεστώτα ούτε, φυσικά, με το Ναζισμό. Μια τέτοια εξίσωση θα ήταν ιστορικά και ηθικά απαράδεκτη. Υπάρχει, όμως, ένα ερώτημα που αξίζει να τεθεί: Μπορεί άραγε διαφορετικά φαινόμενα της δυτικής νεωτερικότητας να περιέχουν έναν κοινό βουλησιαρχικό πυρήνα;

Στο Ναζισμό η βούληση εμφανίστηκε στην πιο βίαιη εξωστρεφή μορφή της. Ο ίδιος ο τίτλος της ταινίας της Λένι Ρίφενσταλ “Ο θρίαμβος της θέλησης”, είναι αποκαλυπτικός μιας ολόκληρης κοσμοαντίληψης: Dιά της βούλησης και της ισχύος ο άνθρωπος επιχειρεί να κυριαρχήσει στον κόσμο. Σε ακραίες εκδοχές του μετανεωτερικού ατομικισμού η κίνηση μπορεί να αντιστραφεί προς τα μέσα. Το κυρίαρχο υποκείμενο δεν διεκδικεί αναγκαστικά να κατακτήσει τον εξωτερικό κόσμο.

Διεκδικεί όμως απόλυτη κυριαρχία επί του δικού του μικρού σύμπαντος, επιλέγοντας για παράδειγμα το φύλο του. Κάθε όριο που δεν έχει επιλέξει το ίδιο μπορεί να αντιμετωπιστεί ως καταπιεστικό. Η κυριαρχία μετατρέπεται έτσι σε αυτοκυριαρχία και η αυτοκυριαρχία σε απαίτηση απελευθέρωσης ακόμη και από το δεδομένο. Το τελευταίο όριο είναι η ύπαρξη. Και πρέπει να πάψει να υπάρχει!

Ένα τρομακτικό φιλοσοφικό ερώτημα

Αλλά εδώ εμφανίζεται ένα τρομακτικό φιλοσοφικό ερώτημα: Εάν η απόλυτη ελευθερία σημαίνει ότι τίποτε δεν μπορεί να δεσμεύει το κυρίαρχο υποκείμενο χωρίς τη συγκατάθεσή του, ποιο είναι το τελευταίο όριο που απομένει; Η απάντηση είναι η ίδια η ύπαρξη. Ο Ντοστογιέφσκι είχε αντιληφθεί με σχεδόν προφητική οξύτητα αυτή τη δυνατότητα. Στους “Δαιμονισμένους”, ο Κιρίλοφ οδηγεί τη λογική της απόλυτης ανθρώπινης αυτονομίας μέχρι το έσχατο σημείο της.

Εάν ο Θεός δεν υπάρχει και ο άνθρωπος πρέπει να γίνει ο ίδιος Θεός, τότε πρέπει να αποδείξει την απόλυτη ελευθερία του, νικώντας ακόμη και τον φόβο του θανάτου. Η αυτοκτονία μετατρέπεται έτσι, μέσα στην παραληρηματική αλλά φιλοσοφικά συνεπή λογική του Κιρίλοφ, σε απόδειξη θεότητας. Εδώ το volo ergo sum φθάνει στην τελική του αντιστροφή. Δηλαδή, μπορώ να επιλέξω να μην υπάρχω. Άρα είμαι απόλυτα ελεύθερος.

Και αυτό ακριβώς εκφράζει η Patricia MacCormack. Και για αυτό οι απόψεις της δεν είναι κάτι γραφικό και περιθωριακό, αλλά μέρος ενός πολύπλοκου ιστορικοπολιτισμικού αρχιτεκτονήματος. Το ενδιαφέρον στις απόψεις της δεν είναι απλώς ο αντιγεννητισμός. Ούτε χρειάζεται να υποστηρίξει κανείς ότι οι απόψεις της οδηγούν αναγκαστικά σε κάποια βίαιη πολιτική εξόντωσης της ανθρωπότητας. Το βαθύτερο φιλοσοφικό ζήτημα είναι διαφορετικό. Για πρώτη ίσως φορά η λογική της αυτοκατάργησης δεν αφορά απλώς το άτομο, αλλά το ανθρώπινο είδος ως συλλογικό υποκείμενο.

Με άλλα λόγια, ανθρωπότητα καλείται να αποφασίσει ότι δεν δικαιούται να υπάρχει. Και αυτή η κραυγή της αυτοεξάλειψης έχει στον πυρήνα της το έντονο στοιχείο της κυριαρχίας, πάνω στο οποίο βασίστηκαν οι ολοκληρωτικές ιδεολογίες της Δύσης. Η ανθρωπότητα επιβεβαιώνει την απόλυτη κυριαρχία της επάνω στον κόσμο, αποφασίζοντας να αποσύρει τον ίδιο της τον εαυτό από αυτόν. Η αυτοεξάλειψη μπορεί έτσι να αναγνωσθεί ως η έσχατη και πιο παράδοξη μορφή κυριαρχίας επί του κόσμου και επί του εαυτού.

Woke κουλτούρα: Για μια διαφορετική κατανόηση

Μπορώ να καταστρέψω τον κόσμο, άρα είμαι Θεός! Μπορώ, όμως, και να καταργήσω τον εαυτό μου. Άρα δεν υπάρχει τίποτε πλέον πάνω από τη βούλησή μου. Εδώ ίσως ολοκληρώνεται ένας παράξενος κύκλος. Η Θεολογία της Ισχύος ξεκινά από την κυριαρχία. Το ανώτερο επί του κατώτερου, το πνεύμα επί της ύλης, ο άνθρωπος επί της φύσης, το υποκείμενο επί του κόσμου. Όταν, όμως, το υποκείμενο δεν αναγνωρίζει πλέον τίποτε –έξω από αυτό– που να μπορεί να του θέσει όρια, η κυριαρχική βούληση αναγκαστικά επιστρέφει στον ίδιο τον εαυτό της.

Και τότε η Θεολογία της Ισχύος μπορεί να μετατραπεί σε Θεολογία της Αυτοχειριαστικής Ισχύος. Ίσως λοιπόν η περίπτωση MacCormack να μην είναι σημαντική επειδή αποκαλύπτει κάποια συγκεκριμένη πολιτική απειλή, αλλά επειδή λειτουργεί ως καθρέφτης μιας πολύ βαθύτερης πολιτισμικής κρίσης. Μας επιτρέπει να δούμε πού μπορεί να οδηγήσει μια ανθρωπολογία, στην οποία η ελευθερία ταυτίζεται με την απουσία κάθε δεδομένου ορίου και η ανθρώπινη ολοκλήρωση με την απόλυτη κυριαρχία της βούλησης.

Η απάντηση σε αυτή την κρίση ίσως δεν βρίσκεται στην επιστροφή σε νέους καταναγκασμούς, ούτε στην άρνηση της ελευθερίας και των δικαιωμάτων. Βρίσκεται πιθανώς σε μια διαφορετική κατανόηση της ίδιας της ελευθερίας. Στον άνθρωπο όχι ως απομονωμένο άτομο, αλλά ως πρόσωπο, όπως τονίζει η Ελληνορθόδοξη Παράδοση, η οποία θα μπορούσε να προσφέρει ένα νέο οντολογικό μοντέλο για τη Δύση αλλά και για τον κόσμο. Αυτό το μοντέλο βασίζεται στην οντολογία του ανθρώπου, ο οποίος δεν καταπιέζεται επειδή σχετίζεται, αλλά υπάρχει πλήρως ακριβώς επειδή σχετίζεται.

Ο άνθρωπος που δεν αντιλαμβάνεται τη φύση, το σώμα, τον άλλο άνθρωπο και τον κόσμο ως εχθρικά όρια, τα οποία πρέπει να συντρίψει για να γίνει ελεύθερος, που δεν χρειάζεται να γίνει ανθρωποθεός για να αποκτήσει αξία. Γιατί ίσως το μεγάλο παράδοξο του σύγχρονου Δυτικού Πολιτισμού είναι ακριβώς αυτό.

Ότι, δηλαδή, στην προσπάθειά του να απελευθερώσει απόλυτα τον άνθρωπο κινδυνεύει να τον αφήσει τόσο μόνο, τόσο αποσυνδεδεμένο και τόσο κυρίαρχο, ώστε η τελευταία απόδειξη της κυριαρχίας του να είναι να στραφεί εναντίον του ίδιου του εαυτού του. Η αυτοεξάλειψη, τότε, είναι η έσχατη πράξη αυτοπραγμάτωσης ενός υποκειμένου που πιστεύει ότι πρέπει να ελέγχει πλήρως τη μοίρα του. Και ίσως αυτό ακριβώς είναι το βαθύτερο πρόβλημα που βρίσκεται κάτω από την κορυφή του παγόβουνου.