Ο επικεφαλής της ελληνικής διπλωματίας πραγματοποιεί σήμερα, Σάββατο 14 Νοεμβρίου, διαδοχικές συναντήσεις με τους αρχηγούς των κομμάτων, προκειμένου να τους ενημερώσει για το ζήτημα. Στη συνάντηση του υπουργού Εξωτερικών, Γιώργου Γεραπετρίτη, με τον πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ, Νίκο Ανδρουλάκη, συμμετείχε και ο Δημήτρης Μάντζος.

Η πρώτη ενημέρωση από τον Γιώργο Γεραπετρίτη διήρκησε περίπου μιάμιση ώρα, με τους συνεργάτες του προέδρου του ΠΑΣΟΚ να λένε ότι και μόνο που έγινε η συνάντηση είναι θετικό.

Στο επίκεντρο το καλώδιο

Στο επίκεντρο των συζητήσεων με τους πολιτικούς αρχηγούς θα βρεθούν οι εξελίξεις για την επανεκκίνηση των ερευνών από το γαλλικό πλοίο Abeille Marengo και τις διπλωματικές κινήσεις της Αθήνας. Παράλληλα, στο επίκεντρο των ενημερώσεων αναμένεται να βρεθεί η ρηματική διακοίνωση που απέστειλε η Γαλλία στην Τουρκία μετά το αίτημα σχεδόν του συνόλου των κομμάτων της αντιπολίτευσης να ενημερωθούν για το περιεχόμενο της.

Μετά τη συνάντηση με τον Νίκο Ανδρουλάκη, ο Γιώργος Γεραπετρίτης αναμένεται στις 11:00 να συναντηθεί με τον γενικό γραμματέα της ΚΕ του ΚΚΕ, Δημήτρη Κουτσούμπα. Στις 12:00 θα ακολουθήσει η συνάντηση με την πρόεδρο της Πλεύσης Ελευθερίας, Ζωή Κωνσταντοπούλου, ενώ στη 1 το μεσημέρι θα συναντηθεί με τον πρόεδρο της Ελληνικής Λύσης, Κυριάκο Βελόπουλο.

Τέλος, στις 17:00 έχει προγραμματιστεί η συνάντηση με την πρόεδρο της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, Ρένα Δούρου. Λόγω απουσίας του προέδρου της ΝΙΚΗΣ, Δημήτρη Νατσιού, από την Αθήνα, η δική του συνάντηση με τον υπουργό Εξωτερικών θα πραγματοποιηθεί την προσεχή Τρίτη.

Το πρώτο πρόβλημα είναι προφανώς η προσωπική και επαγγελματική διάσταση των σχέσεων αυτών. Το δεύτερο, πολύ σοβαρότερο, είναι ότι η Άλις Χουάνγκ θεωρείται ύποπτη από τις αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών ότι συγκέντρωνε στοιχεία για λογαριασμό της Κίνας.

Bέβαια, το να ανακοινώνεις ότι “στοιχηματίζεις πως μπορείς να φέρεις τον Τζένσεν” σε μια εκδήλωση και στη συνέχεια να αναρτάς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης φωτογραφίες μαζί του δεν παραπέμπει ακριβώς στην εικόνα του παραδοσιακού κατασκόπου, που επιδιώκει να παραμένει απαρατήρητος. Ίσως, όμως, η σύγχρονη οικονομική κατασκοπεία να έχει διαφορετικούς κανόνες. Τέρμα οι μυστικοί πράκτορες, οι συνωμοσίες και οι άχρωμοι γραφειοκράτες των μυθιστορημάτων του Τζον Λε Καρέ.

Η υπόθεση, πάντως, ξεπερνά κατά πολύ ένα προσωπικό σκάνδαλο. Στις 12 Νοεμβρίου ο Χουάνγκ ανακοίνωσε την παραίτησή του από τις θέσεις του διευθύνοντος συμβούλου, του προέδρου και του μέλους του διοικητικού συμβουλίου της Nvidia, με άμεση ισχύ. Η οικονομική διευθύντρια της εταιρείας, Κολέτ Κρες, ανέλαβε προσωρινά την ηγεσία, ενώ ξεκίνησε η διαδικασία αναζήτησης διαδόχου.

Ο ίδιος είχε ήδη δηλώσει ότι θα συνεργαστεί με την έρευνα του διοικητικού συμβουλίου για τις ανησυχίες εθνικής ασφάλειας που προέκυψαν από τις καταγγελίες. Η Κίνα, από την πλευρά της, χαρακτήρισε τις κατηγορίες περί κατασκοπείας «αβάσιμες εικασίες». Μέχρι στιγμής, δεν έχει επιβεβαιωθεί δημόσια ότι η Άλις Χουάνγκ εργάζεται για τις κινεζικές υπηρεσίες πληροφοριών ούτε ότι απέσπασε ευαίσθητες πληροφορίες από τον επικεφαλής της Nvidia.

Το πραγματικό διακύβευμα

Με τις ΗΠΑ και την Κίνα να βρίσκονται σε μια έντονη κούρσα για την κυριαρχία στην τεχνητή νοημοσύνη, το ενδιαφέρον του Πεκίνου για τη Nvidia δεν περιορίζεται στην απόκτηση τεχνολογικών μυστικών. Αφορά και τις πληροφορίες που διαθέτει η εταιρεία για τον κλάδο συνολικά, τις επαφές της με την αμερικανική κυβέρνηση και τις προθέσεις της Ουάσιγκτον.

Όπως επισημαίνει η Τζέσικα Μπραντ, ειδικός του Council on Foreign Relations (CFR) και πρώην αξιωματούχος των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών, η Κίνα ενδιαφέρεται ιδιαίτερα να γνωρίζει πώς σκέφτεται η αμερικανική κυβέρνηση και ποιες θα είναι οι επόμενες κινήσεις της, κυρίως όσον αφορά τους περιορισμούς στις εξαγωγές τσιπ και τη ρύθμιση της τεχνητής νοημοσύνης.

Οι πληροφορίες για τον σχεδιασμό των τσιπ που προορίζονται για την κινεζική αγορά, τις συνομιλίες της Nvidia με Αμερικανούς αξιωματούχους, αλλά και τις διαφωνίες της εταιρείας με την κυβέρνηση, θα μπορούσαν να αποδειχθούν ιδιαίτερα χρήσιμες για το Πεκίνο. Θα του επέτρεπαν να προβλέπει τις αμερικανικές κινήσεις, να εντοπίζει αδυναμίες στην πολιτική των εξαγωγικών περιορισμών και να προσαρμόζει ανάλογα τη δική του στρατηγική.

Τα κενά στους αμερικανικούς περιορισμούς

Από το 2022, οι ΗΠΑ απαγορεύουν στη Nvidia να πωλεί στην Κίνα τα πλέον προηγμένα τσιπ τεχνητής νοημοσύνης, επιδιώκοντας να διατηρήσουν το τεχνολογικό τους προβάδισμα. Ωστόσο, η εφαρμογή των περιορισμών παρουσιάζει σημαντικά κενά. Τσιπ μπορούν να πωλούνται νόμιμα σε τρίτες χώρες, όπως η Μαλαισία και η Σιγκαπούρη, και στη συνέχεια να μεταπωλούνται παράνομα στην Κίνα.

Επιπλέον, κινεζικές εταιρείες μπορούν να αποκτούν πρόσβαση στην υπολογιστική ισχύ προηγμένων τσιπ μέσω κέντρων δεδομένων που βρίσκονται εκτός κινεζικής επικράτειας. Η ίδια η Megaspeed βρίσκεται στο επίκεντρο αυτών των ερευνών. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η εταιρεία έχει αγοράσει τσιπ Nvidia αξίας άνω των 4,8 δισ. δολαρίων από τον Ιούνιο του 2024. Το αμερικανικό υπουργείο Δικαιοσύνης έχει αναλάβει έρευνα για το ενδεχόμενο η εταιρεία να βοήθησε κινεζικές επιχειρήσεις να παρακάμψουν τους περιορισμούς στις εξαγωγές.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και το γεγονός ότι ο Χουάνγκ είχε ασκήσει πιέσεις στην κυβέρνηση Τραμπ για τη χαλάρωση των περιορισμών προς την Κίνα. Υποστήριζε ότι η πολιτική αυτή είχε τα αντίθετα αποτελέσματα, καθώς ενίσχυε τις επενδύσεις των κινεζικών εταιρειών στην ανάπτυξη δικής τους τεχνολογίας, ενώ στερούσε από τη Nvidia την πρόσβαση σε μία από τις μεγαλύτερες αγορές του κόσμου.

Ο Τραμπ είχε επιτρέψει την πώληση των τσιπ H20 στην Κίνα, με αντάλλαγμα ποσοστό επί των εσόδων, ενώ αργότερα η συμφωνία επεκτάθηκε και στα H200. Αντίθετα, εξακολουθεί να απαγορεύεται η πώληση της κορυφαίας σειράς Blackwell. Η υπόθεση, επομένως, αναδεικνύει ένα κρίσιμο ερώτημα: κατά πόσο η Ουάσιγκτον μπορεί να ελέγξει αποτελεσματικά την εξαγωγή τεχνολογίας, όταν οι μεγαλύτερες αμερικανικές εταιρείες έχουν ισχυρά οικονομικά συμφέροντα στην κινεζική αγορά.

Τραμπ-Σι: Η υπόθεση Nvidia στη σκιά της συνάντησης στη Σεντζέν

Η χρονική συγκυρία της υπόθεσης είναι ιδιαίτερα σημαντική. Ο Ντόναλντ Τραμπ αναμένεται να συναντηθεί με τον Κινέζο πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ στις 18 και 19 Νοεμβρίου στη Σεντζέν, στο πλαίσιο της συνόδου κορυφής του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC).

Πρόκειται για την τέταρτη συνάντηση των δύο ηγετών από την επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο. Οι προηγούμενες επαφές τους δεν έχουν οδηγήσει σε οριστική διευθέτηση των εμπορικών και τεχνολογικών διαφορών. Οι δύο πλευρές διατηρούν μια εύθραυστη εμπορική εκεχειρία, η οποία παρατάθηκε έως τον Ιανουάριο, μετά τις συμφωνίες για τους δασμούς, τις σπάνιες γαίες και τη φαιντανύλη.

Η υπόθεση της Nvidia προσθέτει πλέον μια νέα, ιδιαίτερα ευαίσθητη διάσταση στις σχέσεις των δύο χωρών. Ο Ρας Ντόσι, διευθυντής της Πρωτοβουλίας Στρατηγικής για την Κίνα στο CFR, χαρακτηρίζει τις καταγγελίες περί κατασκοπείας μία από τις σημαντικότερες ειδήσεις για την Κίνα τα τελευταία χρόνια. Εκτιμά ότι το Πεκίνο θα παρακολουθήσει προσεκτικά τον τρόπο με τον οποίο θα αντιδράσει η αμερικανική κυβέρνηση.

Το βασικό ερώτημα είναι εάν η Ουάσιγκτον θα αντιμετωπίσει την υπόθεση ως ζήτημα εθνικής ασφάλειας ή εάν τα οικονομικά και επιχειρηματικά συμφέροντα θα εξακολουθήσουν να καθορίζουν σε σημαντικό βαθμό τη στάση της απέναντι στην Κίνα.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η στάση του Τραμπ απέναντι στον Χουάνγκ. Ο Αμερικανός πρόεδρος είχε χαρακτηρίσει τον επικεφαλής της Nvidia «καταπληκτικό» και «έντιμο άνθρωπο», ενώ είχε δηλώσει ότι είχε επικοινωνήσει μαζί του τηλεφωνικά. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, μάλιστα, είχε προσπαθήσει να τον πείσει να υπερασπιστεί τη θέση του στην εταιρεία.

Εάν η υπόθεση δεν επηρεάσει ουσιαστικά την αμερικανική πολιτική απέναντι στην Κίνα, το Πεκίνο ενδέχεται να συμπεράνει ότι οι επιχειρηματικές σχέσεις και τα οικονομικά συμφέροντα εξακολουθούν να αποτελούν αποτελεσματικό δίαυλο επιρροής στην Ουάσιγκτον. Υπάρχει, ωστόσο, και μια άλλη διάσταση που προκαλεί ερωτήματα. Το Reuters είχε μεταδώσει τον Οκτώβριο ότι ο Τραμπ είχε πραγματοποιήσει συναλλαγές σε μετοχές της Nvidia τον Αύγουστο, αγοράζοντας μετοχές αξίας έως και 1,6 εκατ. δολαρίων και πουλώντας μετοχές αξίας έως και 1 εκατ. δολαρίων.

Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον υπό το πρίσμα των αποφάσεων της αμερικανικής κυβέρνησης για τις εξαγωγές τσιπ στην Κίνα και των στενών σχέσεων του προέδρου με τον επικεφαλής της Nvidia. Δεν προκύπτει αυτομάτως ότι οι συγκεκριμένες συναλλαγές συνδέονται με τις κυβερνητικές αποφάσεις. Ωστόσο, η χρονική και πολιτική συγκυρία δημιουργεί ερωτήματα για πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων, τα οποία θα μπορούσαν να αποτελέσουν αντικείμενο κοινοβουλευτικού ελέγχου. Ήδη, Αμερικανοί βουλευτές ζητούν απαντήσεις για την υπόθεση, ενώ έχουν διατυπωθεί αιτήματα για αυστηρότερους περιορισμούς στις εξαγωγές τσιπ προς την Κίνα.

Όταν μια εταιρεία γίνεται ζήτημα εθνικής ασφάλειας

Η κρίση στη Nvidia δεν αφορά μόνο την τύχη ενός πανίσχυρου επιχειρηματία. Η εταιρεία, με χρηματιστηριακή αξία που ξεπέρασε τα 4 τρισ. δολάρια, αποτελεί βασικό πυλώνα της παγκόσμιας αγοράς τεχνητής νοημοσύνης. Τα τσιπ της υποστηρίζουν τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα και τα κέντρα δεδομένων που βρίσκονται στην καρδιά της σημερινής τεχνολογικής ανάπτυξης. Η αποχώρηση του Χουάνγκ προκάλεσε αναταράξεις στη μετοχή της εταιρείας, η οποία υποχώρησε έως και 13% στις ενδοσυνεδριακές συναλλαγές, προτού περιορίσει τις απώλειές της.

Η υπόθεση αναδεικνύει επίσης το πρόβλημα της υπερβολικής εξάρτησης μιας τόσο κρίσιμης επιχείρησης από ένα πρόσωπο, αλλά και την ανάγκη αυστηρότερης εποπτείας των εταιρειών που έχουν πλέον συστημική σημασία για την οικονομία. Όπως επισημαίνουν ειδικοί του CFR, οι μεγάλες εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης ενδέχεται να χρειάζονται διαφορετικό πλαίσιο εποπτείας, ανάλογο με εκείνο που ισχύει για τις μεγάλες τράπεζες.

Στην πραγματικότητα, η υπόθεση Χουάνγκ αποκαλύπτει πόσο δυσδιάκριτα έχουν γίνει πλέον τα όρια ανάμεσα στην επιχειρηματική δραστηριότητα, την τεχνολογική υπεροχή, την οικονομική κατασκοπεία και την εθνική ασφάλεια. Και καθώς Τραμπ και Σι ετοιμάζονται να συναντηθούν στη Σεντζέν, η Nvidia βρίσκεται στο επίκεντρο μιας αντιπαράθεσης που δεν αφορά απλώς το ποιος θα κατασκευάζει τα ισχυρότερα τσιπ, αλλά και το ποιος θα έχει πρόσβαση στην τεχνολογία, στις πληροφορίες και στις πολιτικές αποφάσεις που θα καθορίσουν την επόμενη ημέρα της τεχνητής νοημοσύνης.

Ο υπουργός Μεταφορών των ΗΠΑ, Σον Ντάφι, ανακοίνωσε ότι ο αμερικανικός εναέριος χώρος άνοιξε στις 20:15 ώρα Ανατολικής Ακτής (03:15 ώρα Ελλάδας). Προειδοποίησε, ωστόσο, ότι οι αναχωρήσεις θα ξεκινήσουν σταδιακά και πως οι αεροπορικές εταιρείες θα χρειαστούν χρόνο μέχρι να επανέλθουν πλήρως στην κανονική λειτουργία τους. «Θα γίνει με αργούς ρυθμούς», τόνισε ο Ντάφι, μιλώντας σε δημοσιογράφους από τον Λευκό Οίκο. Παράλληλα, επισήμανε ότι η παλαιά τεχνολογία που εξακολουθεί να χρησιμοποιείται στα συστήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσει ξανά αντίστοιχα προβλήματα στο μέλλον.

Περισσότερες από 6.600 πτήσεις ακυρώθηκαν και 8.600 καθυστέρησαν, ενώ άλλες 1.500 που ήταν προγραμματισμένες για την Κυριακή έχουν ήδη ακυρωθεί, σύμφωνα με τον ιστότοπο FlightRadar24, επηρεάζοντας εκατοντάδες εκατομμύρια επιβάτες. Οι προσγειώσεις των αεροσκαφών που βρίσκονταν ήδη στον αέρα – περισσότερα από 3.500- πραγματοποιήθηκαν ακολουθώντας τις προβλεπόμενες διαδικασίες.

Αναλυτές του κλάδου αερομεταφορών δήλωσαν ότι η σχεδόν πεντάωρη καθήλωση των πτήσεων σε εθνικό επίπεδο ενδέχεται να προκαλέσει αναστάτωση στα προγράμματα των αεροπορικών εταιρειών για ημέρες. Ο Ντάφι ανέφερε ότι δεκάδες χιλιάδες επιβάτες εγκλωβίστηκαν σε αεροδρόμια σε όλη τη χώρα. Πρόσθεσε δε ότι ο ίδιος και ο υπουργός Εσωτερικής Ασφάλειας, Μαρκγουέιν Μάλιν, συναντήθηκαν με τον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ στο Οβάλ Γραφείο, προκειμένου να συζητήσουν το ζήτημα της διακοπής λειτουργίας των συστημάτων.

Η αστοχία αυτή αποτελεί το πιο πρόσφατο και πιο δραματικό σημάδι της πίεσης που δέχεται το αμερικανικό σύστημα ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας, το οποίο ταλανίζεται από παρωχημένη τεχνολογία, προβλήματα στον εξοπλισμό και τις επικοινωνίες, καθώς και από έλλειψη χιλιάδων ελεγκτών εναέριας κυκλοφορίας.

Ο Ντάφι εξήγησε ότι το πρόβλημα εντοπίστηκε στις 15:36 (ώρα Ανατολικής Ακτής, 22:36 ώρα Ελλάδας), όταν πύργοι εναέριας κυκλοφορίας αντιμετώπισαν αστάθεια στα συστήματα επικοινωνιών και ραντάρ και αποφασίστηκε η καθήλωση των αεροσκαφών στο έδαφος για προληπτικούς λόγους

«Οι μεταγωγείς (switches) και οι δρομολογητές (routers) μας υπερφορτώθηκαν ουσιαστικά με δεδομένα, με αποτέλεσμα να αρχίσουν να παρουσιάζουν ασυνέπειες στα στοιχεία που παρείχαν. Γι’ αυτόν τον λόγο, θέσαμε το σύστημα εκτός λειτουργίας», δήλωσε ο Ντάφι, προσθέτοντας ότι σε καμία φάση δεν χάθηκε πλήρως η εικόνα από τα ραντάρ ή οι επικοινωνίες, και ότι κατέστη δυνατή η ασφαλής προσγείωση χιλιάδων αεροσκαφών.

Σύμφωνα με τον Αμερικανό υπουργό Μεταφορών, το άμεσο πρόβλημα έχει επιλυθεί και η κυκλοφορία των αεροσκαφών μπορεί να διεξαχθεί με ασφάλεια. Ωστόσο πρόσθεσε ότι είναι απαραίτητη μια ευρύτερη αναβάθμιση του παλαιωμένου συστήματος ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας, προκειμένου να αποτραπούν παρόμοιες αστοχίες.

Ο Ντάφι κατηγόρησε το Κογκρέσο επειδή δεν ενέκρινε τη χρηματοδότηση για ένα νέο σύστημα το οποίο, όπως είπε, θα βοηθήσει να αποτραπούν τέτοιου είδους περιστατικά, και ζήτησε 50 δισεκ. δολάρια για τον εκσυγχρονισμό του συστήματος ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας.

Νωρίτερα χθες, πριν τη βλάβη, ο Λευκός Οίκος και το υπουργείο Μεταφορών είχαν ζητήσει από το Κογκρέσο να εγκρίνει χρηματοδότηση 30,1 δισεκ. δολαρίων για την αναβάθμιση των αεροδρομίων και των υποδομών ελέγχου της εναέριας κυκλοφορίας. «Αυτό που έχουμε είναι ένα εξαιρετικά παλιό σύστημα ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας», δήλωσε ο Ντάφι. «Δώστε μας τα χρήματα για να το φτιάξουμε».

Ο υπουργός Εσωτερικής Ασφάλειας Μάλιν επεσήμανε ότι μέχρι στιγμής δεν υπάρχει «καμία απολύτως ένδειξη» πως η διακοπή λειτουργίας οφείλεται σε κυβερνοεπίθεση ή σε κάποιο ανεξέλεγκτο σύστημα τεχνητής νοημοσύνης, αν και οι ερευνητές δεν έχουν αποκλείσει κανένα από τα δύο ενδεχόμενα. «Φαίνεται πως το ζήτημα ήταν τεχνικής φύσης. Ωστόσο, συνεχίζουμε να το εξετάζουμε», τόνισε ο Μάλιν. Η Υπηρεσία Εθνικής Ασφάλειας (NSA) συνεργάζεται με το υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας για τη διερεύνηση της υπόθεσης, πρόσθεσε ο ίδιος.

Σύμφωνα με δύο στελέχη αεροπορικών εταιρειών, η διακοπή λειτουργίας φέρεται να επηρέασε ένα τηλεπικοινωνιακό δίκτυο το οποίο επιβλέπεται από την L3Harris Technologies. Το δίκτυο αυτό διαχειρίζεται κρίσιμες ραδιοσυχνότητες, τις οποίες χρησιμοποιούν οι ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας για την επικοινωνία τους με τους πιλότους. Η L3Harris δεν ανταποκρίθηκε σε αίτημα για σχολιασμό.

Παρόλο που η απαγόρευση απογείωσης των αεροσκαφών έχει αρθεί, η αναστάτωση για τους επιβάτες δεν είχε τελειώσει. Από τη Βοστώνη μέχρι το Σιάτλ και από τη Νέα Υόρκη μέχρι το Λος Άντζελες, οι επιβάτες γέμισαν τις αίθουσες αναχωρήσεων και τα γραφεία των αεροπορικών εταιρειών, καθώς οι καθυστερήσεις και οι ακυρώσεις αυξάνονταν και τα αεροσκάφη παρέμεναν καθηλωμένα στο έδαφος.

Χιλιάδες επιβάτες πέρασαν τη νύκτα στα αεροδρόμια, όμως οι αμερικανικές αεροπορικές εταιρείες δεν θα αναγκαστούν να τους αποζημιώσουν διότι δεν ευθύνονται εκείνες για το πρόβλημα στο σύστημα ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας. Η μόνη άλλη περίπτωση πανεθνικής αναστολής των πτήσεων στις ΗΠΑ, μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, σημειώθηκε τον Ιανουάριο του 2023, όταν η FAA ανέστειλε τις αναχωρήσεις των εσωτερικών πτήσεων για περίπου 90 λεπτά.

Την άνοιξη του 2025 δύο προβλήματα στις επικοινωνίες επηρέασαν τις πτήσεις στο Νιούαρκ -ένα από τα τρία μεγάλα αεροδρόμια που εξυπηρετούν τη Νέα Υόρκη- εξαιτίας βλάβης στο σύστημα επικοινωνίας του κέντρου ελέγχου που διαχειρίζεται τα αεροσκάφη κατά την προσέγγισή τους. Το κέντρο αυτό βρίσκεται στη Φιλαδέλφεια, 160 χιλιόμετρα νοτιότερα. Επιπλέον, τον Σεπτέμβριο του 2026, εκατοντάδες πτήσεις ακυρώθηκαν κατά μήκος της Ανατολικής Ακτής, αφού από λάθος κόπηκε μια γραμμή τηλεπικοινωνιών.

Ενώ πολλοί αντιλαμβάνονται τα προσωπικά δεδομένα στενά (όνομα, διεύθυνση, τηλέφωνο) υιοθετώντας τη λογική “δεν έχω τίποτα να κρύψω”, στον ψηφιακό κόσμο δεδομένο συνιστά κάθε αναζήτηση, κλικ, χρόνος παραμονής, αγορά ή μετακίνηση. Πρόκειται για ψηφιακά ίχνη μας που συσχετίζονται αλγοριθμικά και σχηματίζουν προφίλ που προβλέπουν συμπεριφορά. Αξίζει να θυμόμαστε ότι το διαδίκτυο είναι η υποδομή (καλωδιώσεις) επικοινωνίας, ενώ οι πλατφόρμες που οργανώνουν συναλλαγές πάνω του αποτελούν κάτι εντελώς διαφορετικό.

Κολοσσοί όπως η Google, η Meta, η Amazon, η Microsoft και η Apple λειτουργούν ως ιδιωτικοί, κλειστοί χώροι δεδομένων (walled gardens), ελέγχοντας απόλυτα υπηρεσίες  και πρόσβαση. Από τα αρχικά δεδομένα παράγονται συναγόμενες πληροφορίες δεύτερου, τρίτου ή περαιτέρω βαθμού, τις οποίες ο χρήστης ποτέ δεν δήλωσε ρητά. Εφόσον όμως αφορούν ταυτοποιημένο ή ταυτοποιήσιμο πρόσωπο, συνιστούν προσωπικά δεδομένα κατά τον GDPR.

Τεχνητή Νοημοσύνη: Όταν Τα Δικαιώματα Συναντούν Την Τεχνολογία

Ο ενωσιακού δικαίου κανονισμός GDPR, σχεδιασμένος το 2016, προϋπέθετε ότι τα δεδομένα βρίσκονται σε γεωγραφικά εντοπίσιμες εγγραφές και στατικά μητρώα επεξεργασίας δεδομένων των επιχειρήσεων. Η γενετική Τεχνητή Νοημοσύνη (generative AI) ανέτρεψε πλήρως αυτή την υπόθεση.

Ένα αλγοριθμικό μοντέλο δεν είναι απλή αποθήκη αρχείων γιατί “διαβάζει” λίμνες δεδομένων (data lakes) δισεκατομμυρίων εγγραφών που φιλοξενούνται σε data centers των μεγάλων πλατφορμών και ενσωματώνει μοτίβα στα βάρη (αριθμητικές τιμές – συντελεστές που καθορίζουν πόσο σημαντική είναι η σύνδεση ανάμεσα σε δύο ψηφιακούς “νευρώνες”) του νευρωνικού δικτύου (το ψηφιακό ανάλογο των συνάψεων του ανθρώπινου εγκεφάλου).

Ερχόμενοι στη “μηχανική απο-εκπαίδευση” ενός αλγορίθμου (machine unlearning) για τη δοκιμασία επαναταυτοποίησης, αυτή είναι δυσχερής και δαπανηρή. Η αφαίρεση ενός δεδομένου από ήδη εκπαιδευμένο αλγοριθμικό μοντέλο μοιάζει με την προσπάθεια να αφαιρέσεις ένα γραμμάριο ζάχαρης από ψημένο κέικ.

Η πιο αξιόπιστη λύση, η επανεκπαίδευση, κοστίζει υπέρογκα ποσά. Έτσι, όταν ένας χρήστης ζητά μεταφορά ή διαγραφή των δεδομένων του (δικαιώματα κατά το GDPR), η εταιρεία μπορεί τυπικά να σβήσει το όνομά του από μια λίστα, ενώ το μοντέλο συνεχίζει να αναπαράγει πληροφορίες που βασίστηκαν σ’ αυτό. Ο νόμος ικανοποιείται τυπικά, αλλά η ιδιωτικότητα όχι. Επιπλέον, επειδή τα μοντέλα εκπαιδεύονται σε δεδομένα πολλών ετών, το άτομο μπορεί να έχει αλλάξει διεύθυνση ή επώνυμο, οικογενειακή κατάσταση κλπ παραμένοντας εγκλωβισμένο σε ένα “προφίλ-φάντασμα” του παρελθόντος.

Η Ανωνυμία δεν είναι αυτό που φαίνεται

Η αφαίρεση του ονόματος δεν εγγυάται ανωνυμία. Γνωρίσματα κοινά σε εκατομμύρια ανθρώπους, όταν συνδυαστούν, περιορίζουν δραστικά τον κύκλο των πιθανών προσώπων (η κλασική έρευνα της Latanya Sweeney στο MIT το 1997 έδειξε ότι με συνδυασμό ταχυδρομικού κώδικα, φύλου και ημερομηνίας γέννησης ταυτοποίησε το 87% των Αμερικανών).

Ένα σύνολο δεδομένων που προστατεύει έναν κάτοικο της Αθήνας μπορεί να εκθέτει ανεπανόρθωτα έναν κάτοικο μικρού χωριού. Όσο περισσότερο γενικεύεις, τόσο χάνεις από τη χρησιμότητα του αλγορίθμου και αυξάνεις τον κίνδυνο εσφαλμένης απόδοσης.

Το ίδιο ισχύει και για τα μοντέλα ΤΝ. Με τη Γνωμοδότηση 28/2024, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Προστασίας Δεδομένων (EDPB) διευκρίνισε ότι ένα αλγοριθμικό μοντέλο εκπαιδευμένο με προσωπικά δεδομένα δεν είναι αυτομάτως ανώνυμο. Οι Κατευθυντήριες οδηγίες  του από  02/2026 απαιτούν να μην μπορεί με κάποιο εγγραφόμενο στοιχείο να ξεχωρίζει το άτομο  μοναδικά, να μην είναι δυνατή η διασύνδεση και να μην εξάγεται συμπέρασμα για αυτό.

Αν έστω και μια  αποτύχει, τα δεδομένα δεν είναι ανώνυμα. Ωστόσο, αποδέχεται την πιθανότητα  επαναταυτοποίησης ατόμου έστω και εάν οι παραπάνω δοκιμασίες είναι επιτυχείς, αλλά την κρίνει  ως “αμελητέα”, χωρίς όμως να παρέχει σαφή μεθοδολογία μέτρησής της, οπότε κινδυνεύει να μείνει κενή και αφηρημένη διακήρυξη.

Τρεις αρχιτεκτονικές που δυσκολεύουν τον Έλεγχο

Οι μεγάλες πλατφόρμες αξιοποιούν τρεις κύριες αρχιτεκτονικές διακίνησης: Πρώτη, δεδομένα αποθηκεύονται στην ΕΕ, αλλά αντίγραφα ασφαλείας διοχετεύονται στις ΗΠΑ, βασιζόμενα σε εταιρικές διαβεβαιώσεις χωρίς ανεξάρτητη επαλήθευση. Δεύτερη, δεδομένα παραμένουν σε ευρωπαϊκούς διακομιστές, αλλά χειριστές στις ΗΠΑ συνδέονται απομακρυσμένα. Κατά το EDPB, η απομακρυσμένη πρόσβαση συνιστά διαβίβαση ακόμη κι αν δεν μετακινείται φυσικό αρχείο.

Τρίτη, το περιεχόμενο μένει πίσω από ευρωπαϊκά τείχη, αλλά τα μεταδεδομένα (IP, τοποθεσία, χρόνος, logs) ρέουν σε πραγματικό χρόνο προς τις ΗΠΑ, παράγοντας ψυχολογικά προφίλ χωρίς μετακίνηση πρωτογενών αρχείων.

Σε αυτό το τοπίο, τα συνθετικά δεδομένα (μοντέλα εκπαιδευμένα σε πραγματικά δεδομένα που παράγουν “συνθετικούς ανθρώπους”) προβάλλονται ως λύση ανωνυμοποίησης. Ωστόσο, η ανωνυμία τους δεν είναι ποτέ απόλυτη. Οφείλουν να συνοδεύονται από αυστηρούς ελέγχους ποιότητας, διαφορετικά κινδυνεύουν να ενισχύσουν τα ίδια προβλήματα ιδιωτικότητας  που ευαγγελίζονται ότι λύνουν.

Αδυναμία ελέγχου και εμπορευματοποίηση

Η Οδηγία ePrivacy (ρυθμίζει την ιδιωτικότητα στις ηλεκτρονικές επικοινωνίες) λειτουργεί ως ειδικός νόμος (lex specialis) σε σχέση με τον γενικό κανονισμό προστασίας δεδομένων GDPR. Απαιτεί εκ των προτέρων συγκατάθεση για πρόσβαση στη συσκευή μας (μέσων παρακολούθησης cookies, pixels, fingerprinting).

Ωστόσο, στην πράξη του ψηφιακού μάρκετινγκ (e-marketing), παρατηρείται συστηματική καταστρατήγηση. Παρότι η ePrivacy δεν επιτρέπει εναλλακτικές βάσεις για την πρόσβαση στο τερματικό μας, οι επιχειρήσεις επικαλούνται συχνά το “έννομο συμφέρον” (Legitimate Interest – LIA) του GDPR (Άρθρο 6(1)(f)) για τη μεταγενέστερη επεξεργασία και το profiling.

Ασφαλώς, η πώληση αγαθών αποτελεί θεμιτό εμπορικό συμφέρον (Άρθρο 68 του Χάρτη ΕΕ). Ωστόσο, όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο της ΕΕ, η εξατομίκευση διαφημίσεων μέσω συνεχούς παρακολούθησής μας συνιστά δυσανάλογη προσβολή της ιδιωτικότητας και δεν μπορεί να αποτελέσει έννομο συμφέρον που υπερισχύει της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων του χρήστη (υποθέσεις Criteo, Meta/Bundeskartellamt).

Στο σημείο αυτό ξεσπά ο μεγάλος διάλογος για τα Ψηφιακά Δικαιώματα. Η ΕΕ διακήρυξε ότι οι αξίες και τα θεμελιώδη δικαιώματά εκτός διαδικτύου πρέπει να εφαρμοστούν και στο ψηφιακό περιβάλλον. Πρόκειται για την ιδιωτικότητα ως θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα (Άρθρο 8 Χάρτη ΕΕ) ή ως καταναλωτικό προϊόν;

Οι πλατφόρμες όμως, όταν η νομική βάση του “επιχειρείν”, ως έννομο συμφέρον τους απορρίφθηκε δικαστικά, εισήγαγαν το εκβιαστικό μοντέλο “Pay or OK” (Pay αρχικά 9,99€/μήνα or Consent), απαιτώντας χρηματική συνδρομή για την προστασία της ιδιωτικότητας, διαφορετικά να παρέχουμε αναγκαστική συγκατάθεση στην παρακολούθησή μας.

Η παρέμβαση του EDPB και της Κομισιόν ξεκαθάρισε ότι η συγκατάθεση υπό οικονομικό εξαναγκασμό είναι άκυρη, επιβάλλοντας δωρεάν εναλλακτικές με μη επεμβατικές διαφημίσεις. Παρ’ όλα αυτά, η διαδεδομένη “κόπωση συγκατάθεσης” (consent fatigue) συνεχίζει να οδηγεί τους χρήστες να πατούν μηχανικά “αποδοχή όλων”, ενώ έτσι ο σκοπός της “βελτίωσης αλγορίθμου” μετατρέπεται σε λευκή επιταγή που ακυρώνει την αρχή της ελαχιστοποίησης στη χρήση των δεδομένων μας.

Τεχνητή Νοημοσύνη: Το Άρθρο 86

Το άρθρο 86 του Κανονισμού περί Τεχνητής Νοημοσύνης- AI Act προβλέπει μεν δικαίωμα για παροχή επεξήγησης στον συναλλασσόμενο για ψηφιακά συστήματα υψηλού κινδύνου, όχι όμως πλήρη τεχνική αποκάλυψη της αρχιτεκτονικής του αλγορίθμου, επειδή προστατεύεται από πνευματικά δικαιώματα. Ποιος κρίνει όμως τι είναι υψηλός κίνδυνος; Κατά το άρθρο 6 παρ. 3, ο ίδιος ο πάροχος τεκμηριώνει την αξιολόγησή του. Ωστόσο, ακόμα και αυτή η μορφή προστασίας, θα καθυστερήσει.

Μέσω της νομοθετικής δέσμης μέτρων διευκόλυνσης της ΕΕ (το λεγόμενο πακέτο Digital Omnibus), η υποχρεωτική εφαρμογή των κανόνων για τα συστήματα υψηλού κινδύνου του Παραρτήματος ΙΙΙ μετατέθηκε από τον Αύγουστο του 2026 στον Δεκέμβριο του 2027. Η μετάθεση αυτή δημιουργεί ένα παρατεταμένο νομοθετικό κενό, ενώ οι αλγόριθμοι συνεχίζουν να λαμβάνουν κρίσιμες αποφάσεις

Εξάλλου, θυμίζουμε ότι η  άνοδος του cloud SaaS συνέπεσε με την “αυστηροποίηση” για τα cookies τρίτων. Φοβούμενες πρόστιμα, πολλές ευρωπαϊκές επιχειρήσεις εγκατέλειψαν τους servers τους καταφεύγοντας στους “ασφαλείς” περιτοιχισμένους ψηφιακού χώρους δεδομένων walled gardens των πλατφορμών των Big Tech.

Περιορίστηκε μεν η ιχνηλάτησή μας από τρίτους, αλλά οι πλατφόρμες συνέχισαν να συλλέγουν first-party δεδομένα (με χαρακτηριστικότερη καμπή την υπαναχώρηση της Google τον Οκτώβριο του 2025 από την πλήρη κατάργηση των third-party cookies). Σήμερα, οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις είναι εγκλωβισμένες σε αυτά τα ψηφιακά οικοσυστήματα, επωμιζόμενες αποκλειστικά το νομικό ρίσκο (joint controllership) απέναντι στις εποπτικές Αρχές.

Η ευθύνη αυτή, ωστόσο, εξουδετερώνεται στην πράξη από τη δομική αδυναμία αστυνόμευσης του παγκοσμίου ιστού web. Οι Εποπτικές Αρχές καλούνται να ελέγξουν εκατομμύρια ιστότοπους διαθέτοντας μόλις λίγους ελεγκτές, αφήνοντας τον στατιστικό κίνδυνο ελέγχου για μια επιχείρηση ελάχιστο. Παράλληλα, για τους κολοσσούς της τεχνολογίας, τα πρόστιμα δεν λειτουργούν αποτρεπτικά, γιατί απλά ενσωματώνονται στους ισολογισμούς ως απλό “κόστος επιχειρείν” (cost of doing business), σφραγίζοντας το κενό επιβολής (enforcement gap).

Το Δάνειο που δεν δόθηκε

Μια τράπεζα απορρίπτει αίτηση δανείου βάσει αυτοματοποιημένης αλγοριθμικής αξιολόγησης. Η διατύπωση του άρθρου 22 του GDPR παραμένει γκρίζα. Το άρθρο 22 κατοχυρώνει δικαίωμα μη υπαγωγής σε αποκλειστικά αυτοματοποιημένες αποφάσεις, μια γραμμή που επιβεβαίωσε το Δικαστήριο της ΕΕ στην υπόθεση SCHUFA (C-634/21),  όπου έκρινε ότι η αυτοματοποιημένη βαθμολόγηση κρίσης, συνιστά “απόφαση”, όταν η τράπεζα στηρίζεται καθοριστικά σ’ αυτήν. Ωστόσο, στην πράξη κυριαρχεί τριπλή ασυμμετρία εις βάρος του πολίτη:

• Πληροφοριακή. Ο πολίτης αγνοεί ότι επηρεάστηκε από αλγόριθμο.
• Αποδεικτική. Τα δεδομένα και τα logs βρίσκονται αποκλειστικά στον οργανισμό.
• Θεσμική. Οι εποπτικές αρχές στερούνται κρίσιμων πόρων (όπως επεσήμανε η ελληνική ΑΠΔΠΧ στη Γνωμοδότηση 9/2026 για το εθνικό νομοσχέδιο του AI Act, επαναλαμβάνοντας τις αδυναμίες που τόνιζε από το 2020).

Στην υπόθεση Dun & Bradstreet Austria (C-203/22), το Δικαστήριο της ΕΕ έκρινε ότι ο πολίτης δικαιούται επεξήγηση, χωρίς όμως πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα λόγω εμπορικού απορρήτου. Όταν επικαλούνται εμπορικό απόρρητο, τη στάθμιση κάνουν οι αρχές και το Δικαστήριο.

Όμως, πώς παρέχεται επεξήγηση στον συναλλασσόμενο στις περιπτώσεις που μεσολαβούν διαδοχικές βαθμίδες συναγωγής συμπερασμάτων που τον αφορούν και λαμβάνουν χώρα μέσα σε ένα αδιαφανές “μαύρο κουτί” (black box); Στη περίπτωση αυτή ένα σφάλμα στο αρχικό στάδιο πολλαπλασιάζεται, οδηγώντας ενδεχόμενα σε άδικες απορρίψεις

Γεωγραφία, Δημόσιο και τεχνολογικά εργαλεία

Η εξωεδαφική ισχύς του GDPR προσκρούει στα όρια της επιβολής των συμφωνιών διακίνησης δεδομένων από την ΕΕ στις ΗΠΑ με πιο πρόσφατο το πλαίσιο EU-US Data Privacy Framework το οποίο λειτουργεί μεν για αυτοπιστοποιημένες εταιρείες, αλλά δεν παρέχει στις ευρωπαϊκές αρχές δικαιώματα επιθεώρησης επί αμερικανικού εδάφους. Όταν δε τιμωρείται μια δημόσια υπηρεσία, το πρόστιμο πληρώνεται από τον κρατικό προϋπολογισμό, χωρίς υπαλληλικές συνέπειες ή αποζημίωση των θιγόμενων.

Σε επίπεδο πρόληψης, προτείνονται μέτρα προστασίας από τον αρχικό σχεδιασμό ενός αλγοριθμικού μοντέλου (άρθρο 25 GDPR). Στη γενετική Τεχνητή Νοημοσύνη- generative AI, η επαναταυτοποίηση μπορεί να προκύψει από έμμεσα μοτίβα, όπως η “απομνημόνευση” (αναπαραγωγή αυτούσιων δεδομένων εκπαίδευσης) ή οι επιθέσεις αντιστροφής (model inversion), όπου εισβολέας αναγκάζει το σύστημα να αποκαλύψει πληροφορίες πραγματικών προσώπων.

Οι τεχνικές απαντήσεις περιλαμβάνουν φίλτρα εξόδου, συνθετικά δεδομένα και διαφορική ιδιωτικότητα (differential privacy), η οποία “ντύνει” τα δεδομένα με ελεγχόμενο μαθηματικό “θόρυβο” (τεχνητές, ελεγχόμενες αλλοιώσεις και στρογγυλοποιήσεις στους αριθμούς). Ενώ η τεχνική αυτή αποδίδει σε μεγάλα πληθυσμιακά δείγματα, μειώνει δραστικά τη χρησιμότητα σε μικρούς πληθυσμούς (π.χ. χωριά), καθώς ο απαιτούμενος θόρυβος αλλοιώνει τα νούμερα καταστρέφοντας την πληροφορία.

Οι υποστηρικτές βλέπουν μια αναγκαία ασπίδα, ενώ οι επικριτές αντιτείνουν ότι η τεχνητή αλλοίωση μειώνει την ακρίβεια (επικίνδυνο στην ιατρική), πνίγει τις ευρωπαϊκές start-ups με κόστη συμμόρφωσης και αφήνει την επαναταυτοποίηση μαθηματικά εφικτή.

Συμπέρασμα – Από τη θεωρία στην Πράξη

Το θεσμικό πλαίσιο αποτελεί ένα περίπλοκο πλέγμα κανόνων (GDPR, AI Act, DMA, DSA, e-Privacy) με διαρκείς καθυστερήσεις εφαρμογής (COM(2020) 264 και COM(2024) 357). Ενδεικτικά, τον Σεπτέμβριο του 2026, 13 κράτη με πρωτοβουλία της Αυστρίας ζήτησαν “Ευρωπαϊκό Έτος Εφαρμογής” με παύση νέων κανόνων δικαίου, ενώ τον Οκτώβριο, Γερμανία, Ιταλία και Βέλγιο ζήτησαν “φρένο έκτακτης ανάγκης” για νομοθεσία που δημιουργεί υπερβολικό βάρος.

Δεν ζητάμε λιγότερη προστασία, αλλά προστασία που λειτουργεί. Όσο οι αρχές αρκούνται σε θεωρητικές απαιτήσεις χωρίς υποχρεωτικές, ανεξάρτητες πιλοτικές μετρήσεις, η προστασία θα παραμένει βιτρίνα. Η παραγωγή αλυσιδωτών κανονισμών με ανέφικτη εφαρμογή παραλύει την ευρωπαϊκή καινοτομία και ενισχύει τη μονοπωλιακή ισχύ των Big Tech.

Η Ευρώπη οφείλει να μεταβεί από τον κανονιστικό δογματισμό στον τεχνολογικό ρεαλισμό. Διαφορετικά, θα συνεχίσει να νομοθετεί για έναν ανύπαρκτο κόσμο, παραδίδοντας τα κλειδιά του μέλλοντος στους τεχνολογικούς κολοσσούς στο όνομα και μόνο της προστασίας της ιδιωτικότητας.

Μία άλλη μελαγχολική διαπίστωση για το «αναπτυξιακό» μοντέλο της χώρας μας είναι ότι  όλα τα εξαγώγιμα προϊόντα,  πλην μόνο δύο κατηγοριών («Ποτά -Καπνός» και «Λάδια και λίπη φυτικής ή ζωικής παραγωγής»)  συνολικού ποσού μόνο 500 εκατ. ευρώ επί συνόλου ελλείμματος  25 δισ. ευρώ),  εμφανίζονται με αρνητική διαφορά σε σχέση με  τις εισαγωγές.

Προφανώς, όλοι θα  διερωτηθούμε για μιαν ακόμα φορά: Γιατί εισάγουμε τόσα πολλά  και το  εμπορικό έλλειμμα διευρύνεται σταθερά, πράγμα που σημαίνει ότι η εγχώρια ζήτηση «διαρρέει» στο εξωτερικό; Τα αίτια που οδηγούν μια χώρα να εισάγει περισσότερα προϊόντα και υπηρεσίες από όσα εξάγει έχουν παρουσιασθεί πολλάκις από το SLpress. Η επιστημονική εξήγηση αναζητείται στο παραγωγικό κενό, δηλαδή στην αποδιοργάνωση της εγχώριας παραγωγικής βάσης κατά τις προηγούμενες δεκαετίες χωρίς σημαντικές βελτιώσεις και σήμερα.

Η Ελλάδα δεν παράγει η ίδια τα περισσότερα από τα καταναλωτικά αγαθά ή τον τεχνολογικό εξοπλισμό που χρειάζεται. Επίσης, αναζητείται και στο «παράδοξο» των επενδύσεων: Καθώς η χώρα προσπαθεί να αναπτυχθεί μέσω επενδύσεων (π.χ. κατασκευές, ψηφιοποίηση, έργα Ταμείου Ανάκαμψης και Σταθερότητας), οι επενδύσεις αυτές έχουν υψηλό εισαγόμενο περιεχόμενο (μηχανήματα, πρώτες ύλες, τεχνολογία). Έτσι, η ίδια η αύξηση του ΑΕΠ τροφοδοτεί αυτόματα την αύξηση των εισαγωγών.

Πίσω από το ελλειμματικό εμπορικό ισοζύγιο

Ακόμα, άλλα αίτια μπορεί να αναζητηθούν στην πάντα σχεδόν χαμηλή εγχώρια παραγωγικότητα και ανταγωνιστικότητα (η χώρα δεν παράγει αρκετά προϊόντα για να καλύψει τις ανάγκες της ή τα εγχώρια προϊόντα είναι ακριβότερα ή υποδεέστερα από τα ξένα) και στην παραοικονομία (η κατά κεφαλήν κατανάλωση είναι υψηλότερη από το κατά κεφαλήν εισόδημα). Αυτό σημαίνει (και το είδαμε στα τελευταία επεισόδια φοροδιαφυγής με τα διαβολομαζώματα να γίνονται ανεμοσκορπίσματα με υψηλή κατανάλωση) οι πολίτες (με υψηλό εν μέρει υπόγειο εισόδημα) τείνουν να καταναλώνουν περισσότερα αγαθά, πολλά από τα οποία προέρχονται από το εξωτερικό

Όλα αυτά διαλύουν και το γνωστό κυβερνητικό «αφήγημα» ότι η υψηλή κατανάλωση οφείλεται τάχα στην ενίσχυση του (ονομαστικού) εισοδήματος, που όμως δεν φτάνει ούτε για 20 ημέρες, ενώ το κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε μονάδες αγοραστικής δύναμης παραμένει σχεδόν σταθερά σε όλη αυτή την περίοδο της» ισχυρής ανάπτυξης» και της «συνετής δημοσιονομικής διαχείρισης) στο 68% της ΕΕ, δηλαδή  στην τελευταία θέση του σχετικά πίνακα «αγκαλιά» με τη Βουλγαρία.

Επίσης, στα κύρια αίτια εντάσσονται και η έλλειψη φυσικών πόρων (οι χώρες  που δεν διαθέτουν πρώτες ύλες, όπως πετρέλαιο, φυσικό αέριο, μέταλλα κλπ, αναγκάζονται να βασίζονται σε μόνιμες εισαγωγές για να κινήσουν την οικονομία τους), το αρνητικό ποσοστό αποταμίευσης (όταν οι εγχώριες επενδύσεις χρηματοδοτούνται από ξένα κεφάλαια αντί για εγχώριες αποταμιεύσεις, το εμπορικό έλλειμμα  διευρύνεται).

Και επειδή ως γνωστόν, ενός κακού μύρια όσα έπονται, οι ολέθριες συνέπειες ενός μόνιμα ελλειμματικού εμπορικού ισοζυγίου που τον περασμένο Σεπτέμβριο διαμορφώθηκε στα 24,5 δισ. ευρώ, είναι συγκεντρωμένες στον παρατιθέμενο πίνακα 2, με όλα τα παράδοξα που παρουσιάσθηκαν στην προηγούμενη ανάλυση.

Οι ολέθριες συνέπειες

Πριν παρουσιάσω εν συντομία και με σχόλια μερικές ολέθριες  συνέπειες, όπως εκδηλώνονται με το φαινόμενο της μακροοικονομικής ασυμμετρίας, σπεύδω να σημειώσω ότι ένα ελλειμματικό εμπορικό ισοζύγιο δεν  θα ήταν καταστροφικό αν δεν ήταν μακροχρόνιο και μάλιστα με πολλούς κρυμμένους  σημαντικούς κινδύνους.

Επίσης, θα μπορούσε να αντανακλά ένα υψηλότερο βιοτικό επίπεδο, καθώς οι καταναλωτές έχουν πρόσβαση σε μεγαλύτερη ποικιλία αγαθών και σε χαμηλότερες τιμές, ή να συνέβαλλε στον  περιορισμό του πληθωρισμού, καθώς ο ανταγωνισμός από τα φθηνά εισαγόμενα προϊόντα κρατά τις τιμές στην εγχώρια αγορά σε χαμηλά επίπεδα και στην εισαγωγή τεχνολογίας, αν οι εισαγωγές αφορούν κεφαλαιουχικό εξοπλισμό (μηχανήματα, τεχνολογία), που θα μπορούσε να ενισχύσει τη μελλοντική παραγωγικότητα της χώρας. Αυτά όμως δεν συμβαίνουν στη χώρα μας ως αποτέλεσμα των δομικών στρεβλώσεων που αναλύσαμε στην προηγούμενη ανάλυση και που εκδηλώνονται ως παράδοξα.

Το υψηλό έλλειμμα

Πάντως, το υψηλό εμπορικό έλλειμμα αποτελεί το χρόνιο διαρθρωτικό της πρόβλημα και τη βασική αιτία για την κρίση χρέους του 2010, αλλά τα παθήματα δεν γίνονται μαθήματα. Οι αρνητικές συνέπειες μπορεί να συνοψισθούν στις ακόλουθες επιστημονικώς  διαπιστώσεις:

-Μείωση του ΑΕΠ και της ανάπτυξης: Οι εισαγωγές αφαιρούνται από τον υπολογισμό του ΑΕΠ και, συνεπώς, όταν αυξάνονται εις βάρος των εξαγωγών, επιβραδύνεται η οικονομική ανάπτυξη. Ακόμη και όταν αυξάνονται οι επενδύσεις αυξάνονται, μεγάλο ποσοστό του εξοπλισμού, των μηχανημάτων και των πρώτων υλών εισάγεται, μειώνοντας τον πολλαπλασιαστή της ανάπτυξης στο εσωτερικό της χώρας (βλέπε πίνακα 1)

– Πιέσεις στην απασχόληση: Η στροφή προς τα ξένα προϊόντα μπορεί να πλήξει τις εγχώριες επιχειρήσεις, οδηγώντας σε κλείσιμο εργοστασίων και αύξηση της ανεργίας σε παραγωγικούς κλάδους.  Στην αγορά εργασίας περιορίζονται οι καλοπληρωμένες θέσεις στη μεταποίηση και τη βιομηχανία, ενισχύοντας κυρίως τις χαμηλότερα αμειβόμενες θέσεις στον τομέα των υπηρεσιών.

–Αύξηση του εξωτερικού χρέους:  Επειδή η Ελλάδα δεν μπορεί να υποτιμήσει το ευρώ, όταν το έλλειμμα γίνει μη βιώσιμο, η μόνη διέξοδος προσαρμογής είναι η «εσωτερική υποτίμηση» (μείωση μισθών, συντάξεων και δημόσιων δαπανών) για να μειωθεί η αγοραστική δύναμη και να πέσουν οι εισαγωγές. Για να καλυφθεί το έλλειμμα, η χώρα χρειάζεται συνεχή εισροή ξένων άμεσων επενδύσεων ή δανεισμό. Οι διεθνείς οίκοι αξιολόγησης παρακολουθούν στενά το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών, καθώς ένα υψηλό έλλειμμα αυξάνει τον κίνδυνο της χώρας και κρατά υψηλότερο το κόστος δανεισμού.

-«Διαρροή» της ανάπτυξης στο εξωτερικό: Όταν αυξάνεται η κατανάλωση, ένα μεγάλο μέρος αυτών των χρημάτων «φεύγει» απευθείας στο εξωτερικό για την αγορά εισαγόμενων αγαθών. Ακόμη και όταν αυξάνονται οι επενδύσεις αυξάνονται, μεγάλο ποσοστό του εξοπλισμού, των μηχανημάτων και των πρώτων υλών εισάγεται, μειώνοντας τον πολλαπλασιαστή της ανάπτυξης στο εσωτερικό της χώρας.

–Η θετική και η αρνητική πλευρά του τουριστικού μοντέλου: Η χώρα μας προσπαθεί να καλύψει το έλλειμμα των αγαθών μέσω του πλεονάσματος στις υπηρεσίες, κυρίως από τον τουρισμό και τη ναυτιλία. Ωστόσο, αυτό το όφελος μπορεί να χαρακτηρισθεί ως ασύμμετρο, καθώς όταν αυξάνεται ο τουρισμός, αυξάνονται παράλληλα και οι εισαγωγές τροφίμων, ποτών, καυσίμων και ξενοδοχειακού εξοπλισμού για την εξυπηρέτηση των επισκεπτών.

Έτσι, μέρος των τουριστικών εσόδων επιστρέφει στο εξωτερικό, αφήνοντας το συνολικό Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών ελλειμματικό, ενώ ο τομές έχει την υψηλότερη στάθμιση στην «προικοδότηση» του πληθωρισμού.

-Ενεργειακή και παραγωγική εξάρτηση: Τα ορυκτά καύσιμα και τα πετρελαιοειδή αποτελούν διαχρονικά έναν από τους μεγαλύτερους παράγοντες διεύρυνσης του ελλείμματος (βλέπε πίνακα 1). Κάθε διεθνής ενεργειακή κρίση χτυπά άμεσα την ελληνική οικονομία μέσω εισαγόμενου πληθωρισμού.

–Χαμηλή προστιθέμενη αξία: Η χώρα εισάγει ακριβά βιομηχανικά προϊόντα, φάρμακα, τεχνολογία και οχήματα, ενώ εξάγει κυρίως προϊόντα χαμηλότερης ή μέσης τεχνολογίας, όπως  αγροδιατροφικά, διυλισμένα πετρελαιοειδή, πρώτες ύλες (βλέπε πίνακα 1).

Το κενό εξουσίας (και ισορροπίας) στη Δύση γίνεται έκδηλο, συμπληρωματικά, από το γεγονός ότι ο άλλος ισχυρός πόλος, το Ισραήλ, ως κρατικός φορέας του Σιωνισμού, προσπάθησε αλλά απότυχε και αυτός (όπως οι ΗΠΑ) να επιβληθεί στην Μέση Ανατολή. Πολλοί θα πανηγυρίζουν γι’ αυτές τις τόσο επιθυμητές εξελίξεις.

Το πρόβλημα είναι ότι αν διάδοχος των «κακών» είναι ο Μανωλιός με άλλα ρούχα  και η απουσία στοιχειώδους ευταξίας, το τίμημα το πληρώνουν  τα συνήθη υποζύγια, γέροι και ανήμποροι, συνταξιούχοι, απόκληροι της ζωής, φτωχοί, αδύναμοι, ανυπεράσπιστοι, σαν την Ισπανίδα γιαγιάκα που της έκαναν έξωση-έχουμε ήδη τέτοιες περιπτώσεις  στην ένδοξη και τόσο φιλόξενη πατρίδα μας, υπό την ηγεσία της σοφής ηγεσίας του κυρίου Μητσοτάκη και της συνετής αντιπολίτευσης…

Οι ογκώδεις διαδηλώσεις επιβεβαιώνουν ότι η δυσφορία των λαϊκών-και μεσαίων-στρωμάτων εντείνεται. Αλλά ταυτόχρονα επιβεβαιώνεται ότι οι ελίτ έχουν φροντίσει από χρόνια να αφήσουν ακέφαλα τα «αντιστασιακά» κινήματα. Την επιβεβαίωση προσφέρει ακριβώς η Γαλλία όπου μέσα από δαιδαλώδεις κινήσεις, διάδοχος του Μακρόν και της Εξουσίας των ελίτ, είναι η Μαρί Λεπέν προσωπικότητα που αποποιήθηκε την ακρο-δεξιά κληρονομιά του πατέρα της και μεταμορφώθηκε σε μια «καλή νοικοκυρά», ικανή (;) να κυβερνήσει τη χώρα-οι αντίστοιχοι Έλληνες τηρούν ευλαβικά την παράδοση του καφενόβιου μαχαιροβγάλτη ανίκανοι να εγκαταλείψουν το παρελθόν.

Από το κενό εξουσίας στην ρωσική παγίδα

Το  μειονέκτημα των διαδηλώσεων είναι ότι περισσεύει ο ενθουσιασμός αλλά απουσιάζει  η ικανότητα να διεκδικήσουν την πολιτική Εξουσία. Σημαντικό αρνητικό ρόλο έπαιξε στον αρχικό σχηματισμό της ενωμένης Αριστεράς, το ΚΚ Γαλλίας όπου, παρά την συρρίκνωσή του στο περίπου 1% του εκλογικού σώματος, αναδείχθηκε σε ανελέητο υπονομευτή του Μελανσόν. Τώρα ο Αλ. Τσίπρας δοκίμασε να επωφεληθεί αλλά ο Μελανσόν, ενήμερος, τον απώθησε. 

Το κύριο πρόβλημα είναι οι σχέσεις με την Ρωσία όπου οι ελίτ έχουν συγκεντρώσει τα πυρά τους σε βαθμό υστερίας ώστε να κόψουν στη ρίζα κάθε πιθανότητα να βρουν τα λαΪκά κινήματα στη Δυτική Ευρώπη συμπάθεια και στήριξη από την Ρωσία.  Οι Ευρωπαίοι ωστόσο, δεν μπορούν να νικήσουν με το επιχείρημα της (αόρατης!) Ρωσικής απειλής καθώς ο Πούτιν αυτοπεριορίζεται πεισματικά στο στενό πλαίσιο του αγώνα κατά του διεφθαρμένου Ζελένσκι και της ανάκτησης φιλορωσικών περιοχών.

Είναι απίστευτο αλλά βλέπουμε τους Ευρωπαίους να πέφτουν στην ίδια παγίδα που έστησαν οι Ρώσοι στον Ναπολέοντα- στη μοντέρνα εκδοχή της. Δεν περιμένουν τον Χειμώνα ούτε υποχωρούν εδαφικά αλλά επιτρέπουν στους Δυτικούς/Ουκρανούς να πλήττουν την ρωσική ενδοχώρα πιστεύοντας ότι έτσι θα την νικήσουν. Με αποτέλεσμα να αποσυρθούν (κυρίως οικονομικά) οι Αμερικάνοι  και να φτωχαίνουν οι Ευρωπαίοι. Έτσι οι Ρώσοι  συμβάλλουν στην τέλεια υποταγή της Ευρώπης στους Αμερικάνους.  Όπου φτωχός και η μοίρα του. Εις Υγείαν.  

Η απαγόρευση σημαίνει ότι τα αεροσκάφη που βρίσκονταν ήδη στον αέρα μπορούσαν να προσγειωθούν κανονικά, ωστόσο όσα βρίσκονταν στο έδαφος δεν επιτρέπεται να απογειωθούν. Σύμφωνα με την υπηρεσία παρακολούθησης πτήσεων FlightAware, σχεδόν 7.000 πτήσεις ματαιώθηκαν ή θα καθυστερήσουν. Το σήμα που έστειλαν οι ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας:

Η αναστάτωση αυτή αποτελεί την πιο πρόσφατη ένδειξη της πίεσης που υφίσταται το αμερικανικό σύστημα ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας, το οποίο ταλανίζεται από τεχνικές βλάβες, προβλήματα επικοινωνιών και ελλείψεις ελεγκτών, την ώρα που η FAA προσπαθεί να αντικαταστήσει τις πεπαλαιωμένες υποδομές.

Το Κογκρέσο ενέκρινε πέρυσι κονδύλι ύψους 12,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων για τον εκσυγχρονισμό του συστήματος, ενώ την Παρασκευή η FAA και ο Λευκός Οίκος ζήτησαν επιπλέον 30,1 δισεκατομμύρια δολάρια. Λίγο πριν από την ανακοίνωση, η FAA είχε αναστείλει τις αναχωρήσεις πτήσεων από το Σικάγο λόγω προβλημάτων επικοινωνίας στον έλεγχο εναέριας κυκλοφορίας. «Όλες οι πτήσεις προς αναχώρηση θα πρέπει να παραμείνουν καθηλωμένες μέχρι νεωτέρας», ανέφερε η υπηρεσία, διευκρινίζοντας ότι θα διαχειριζόταν τις διεθνείς πτήσεις κατά περίπτωση.

Ήταν μόλις η δεύτερη φορά, μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου του 2001, που καθηλώθηκαν τα αεροσκάφη σε όλα τα αεροδρόμια των ΗΠΑ. Η προηγούμενη ήταν τον Ιανουάριο του 2023, όταν η FAA είχε αναστείλει τις απογειώσεις αεροσκαφών για σχεδόν δύο ώρες.

Σύγκρουση τάνκερ με κρουαζιερόπλοιο

Συναγερμός σήμανε στις αμερικανικές αρχές όταν πλοίαρχος έχασε τον έλεγχο του δεξαμενόπλοιου που κυβερνούσε και αυτό έπεσε με σφοδρότητα σε αγκυροβολημένο κρουαζιερόπλοιο στον ποταμό Μισισιπή, στη Νέα Ορλεάνη.

Δεκάδες άνθρωποι βρέθηκαν στα νερά του ποταμού όταν το επιβατηγό πλοίο έγειρε. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της εφημερίδας Guardian, το δεξαμενόπλοιο «Atlantic Asphalt» προσέκρουσε με ταχύτητα στις 12:30 τοπική ώρα (20:30 ώρα Ελλάδας) στα πλάγια του ποταμόπλοιου κρουαζιέρας American Heritage, το οποίο ήταν δεμένο στον ποταμό Μισισιπή στη Νέα Ορλεάνη και ξεκινούσε την αποβίβαση επιβατών.

Από τη σφοδρή σύγκρουση, το κρουαζιερόπλοιο (με περίπου 129 επιβάτες και πλήρωμα) πήρε μεγάλη κλίση, έγειρε στο πλάι και άρχισε να βάζει νερά και να βυθίζεται, με την Ακτοφυλακή των ΗΠΑ (US Coast Guard) να πραγματοποιεί αμέσως επιχείρηση διάσωσης.

BREAKING: Tanker collides with river cruise in New Orleans; rescues underway https://t.co/0tdCY300uL

— BNO News (@BNONews) November 13, 2026

Την ώρα της πρόσκρουσης στο πλοίο επέβαιναν περίπου 129 επιβάτες, πλέον του πολυμελούς πληρώματος. Το “American Heritage” είχε δέσει στο λιμάνι περίπου δύο ώρες νωρίτερα προκειμένου να ξεκινήσει η διαδικασία αποβίβασης των επιβατών του. Πηγές από τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης ανέφεραν ότι το δεξαμενόπλοιο ενδέχεται να υπέστη απώλεια ισχύος (μπλακάουτ) λίγο πριν πέσει πάνω στο αγκυροβολημένο κρουαζιερόπλοιο.

BREAKING: At least 14 people have been rescued from the Mississippi River near the port of New Orleans after a boat collision between a cruise ship and an Atlantic Asphalt tanker. https://t.co/utFUhUt5RX

— CBS News (@CBSNews) November 13, 2026

Μαρτυρίες αναφέρουν επιβάτες να σκαρφαλώνουν στην πλευρά πλοίου, προσπαθώντας να σωθούν. Τηλεοπτικά πλάνα από το NBC, έδειξαν το πλήρωμα ενός ρυμουλκού να καταβάλλει υπεράνθρωπες προσπάθειες για να ανασύρει από τα νερά του ποταμού ανθρώπους που φορούσαν σωσίβια ή κρατιούνταν απεγνωσμένα από κυκλικά σωσίβια.

Με επίσημη ανακοίνωσή της, η αμερικανική Ακτοφυλακή έκανε γνωστό ότι η ναυσιπλοΐα στον ποταμό Μισισιπή έχει διακοπεί πλήρως για όλα τα πλοία στο τμήμα εκείνο, προκειμένου να διευκολυνθούν οι διασώστες στο κρίσιμο έργο τους, καθώς αξιολογούν την κατάσταση και συνεχίζουν την επιχείρηση εντοπισμού τυχόν αγνοουμένων.

Watch the moment a tanker struck a cruise ship in New Orleans. Rescues are underway. 📷: Kern Studios https://t.co/ZPspGtM0Yr https://t.co/O1qGr8kImf

— wdsu (@wdsu) November 13, 2026

Επειδή το πλοίο μετέφερε περίπου 129 επιβάτες πέραν του 20μελούς πληρώματος, η Ακτοφυλακή των ΗΠΑ (US Coast Guard) και η πυροσβεστική συνεχίζουν τους ελέγχους στο μισοβυθισμένο σκάφος και στο ποτάμι για να διασφαλίσουν ότι δεν έχει εγκλωβιστεί κανείς. Μέχρι τώρα δεν έχει αναγερθεί αγνοούμενος, αλλά δεν έχει γίνει και πλήρης καταγραφή των διασωθέντων. Εξάλλου κάποιοι επιβάτες μπορεί να είχαν ήδη αποβιβαστεί πριν την πρόσκρουση.

Rescues are underway in New Orleans after a tanker struck a cruise ship on the Mississippi River Friday evening. 📷: Kern Studios https://t.co/ZPspGtM0Yr https://t.co/30fn83oHVS

— wdsu (@wdsu) November 13, 2026

Για τις εντάσεις, σε συνέντευξή του την Πέμπτη στο Politico ο Εσθονός πρωθυπουργός Κρίστεν Μίχαλ, είπε ότι έχει δοθεί μάχη με διάφορες απόψεις μεταξύ των ηγετών και “χιουμοριστικά” σχολίασε ότι «το καλύτερο κομμάτι το κρατάμε για αύριο» (για σήμερα, Παρασκευή), προφανώς εκτιμώντας ότι θα ακολουθούσε νέος γύρος.

Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ο οποίος συναντήθηκε χθες, Πέμπτη, στο Δουβλίνο με περίπου 50 ηγέτες – τόσο από την ΕΕ όσο και από χώρες εκτός αυτής – είπε ότι η Ρωσία επιδιώκει να αναδιαμορφώσει την αρχιτεκτονική ασφαλείας της Ευρώπης. Επέμεινε δε ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις πρέπει να έχουν λόγο στις διαπραγματεύσεις, μετά από δύο ημέρες συνομιλιών μεταξύ Ρωσίας, Ουκρανίας και ΗΠΑ στο Άμπου Ντάμπι, από τις οποίες η ΕΕ είχε σε μεγάλο βαθμό αποκλειστεί.

Ο Ζελένσκι προέτρεψε αυτή την εβδομάδα την ΕΕ να επισπεύσει τις διαδικασίες και να επιλέξει κάποιον —οποιονδήποτε— που να μιλά εξ ονόματός της. «Πιστεύω ότι μέσα στον Νοέμβριο, το αργότερο, πρέπει να έχουμε καταλήξει στο ποιος θα εκπροσωπεί την Ευρώπη στις διαπραγματεύσεις», δήλωσε, όπως γράφει το Politico.

Τι αποφάσισαν

Αν και αρκετοί ήθελαν να προκριθεί ο Αντόνιο ντα Κόστα, οι αντιρρήσεις Γαλλίας και Γερμανίας επικράτησαν. Οι 27 ηγέτες αποφάσισαν να μην ορίσουν έναν μεμονωμένο ειδικό απεσταλμένο, αλλά να αναθέσουν την εκπροσώπηση της Ευρώπης στις μελλοντικές ειρηνευτικές συνομιλίες στο σχήμα E5 (Γαλλία, Γερμανία, Βρετανία, Ιταλία, Πολωνία), πλαισιωμένο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Ουσιαστικά προτάθηκε να πρωταγωνιστούν τα μέλη της “Συμμαχίας των Προθύμων”, που είναι αρκετά δύσκολο να εξισορροπηθούν και να διαπραγματευθούν αποτελεσματικά.

Όπως δήλωσε μετά τη λήξη ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο ντα Κόστα, που, σημειωτέον, επεδίωκε να είναι ο βασικός ή και μοναδικός διαπραγματευτής, «στόχος είναι η Ευρώπη να μιλά με μία φωνή» απέναντι στις παράλληλες επαφές ΗΠΑ–Ρωσίας. Παρά τις έντονες διαφωνίες επιτεύχθηκε τελικά μια αρχική συμφωνία: στις μελλοντικές συνομιλίες θα συμμετέχουν αξιωματούχοι εθνικής ασφάλειας από τις προαναφερόμενες πέντε χώρες αλλά μάλλον και άλλοι δύο από την Κομισιόν και  το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Αυτός ο “κλασικός ευρωπαϊκός συμβιβασμός” φαίνεται πάντως μη λειτουργικός.

«Είναι απαραίτητο να υπάρχει μια ομάδα και να μιλάμε με μία φωνή», δήλωσε ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, μετά τη σύνοδο, επισημαίνοντας ότι ο Ντόναλντ Τραμπ έχει επίσης αναθέσει σε δύο απεσταλμένους, τον Στιβ Γουίτκοφ και τον Τζάρεντ Κούσνερ, τη διεξαγωγή διαπραγματεύσεων. Ομως άλλο “ομάδα” δύο (που συμφωνούν μεταξύ τους) και άλλο καμιά δεκαριά που διαφωνούν… Αυτό ο ντα Κόστα το γνωρίζει.

Οι ηγέτες αισθάνονταν πάντως την πίεση να αποφασίσουν, λόγω «του κινδύνου μιας πιθανής συμφωνίας μεταξύ του Τραμπ και του Ρώσου Προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν». Η συνάντηση που έχει προγραμματιστεί για την επόμενη εβδομάδα μεταξύ των ηγετών των ΗΠΑ και της Ρωσίας έχει προκαλέσει ανησυχία στην Ευρώπη, και την χαρακτηρίζουν ήδη “νέα Γιάλτα”, ερήμην των άμεσα ενδιαφερόμενων χωρών. Ομως αυτό το πολυμελές σχήμα ποικίλων αποχρώσεων (ως επί το πλείστον φιλοπόλεμων και όχι ουδέτερων ή συγκαταβατικών) δεν είναι δεδομένο ότι θα το αποδεχτεί η Ρωσία.

Οι Ρώσοι

Τα ρωσικά μέσα ενημέρωσης αναφέρουν ότι η Μόσχα και η Ουάσιγκτον είχαν ζητήσει έναν ενιαίο εκπρόσωπο και όχι πολυμελή ομάδα. Ο σύμβουλος του Ρώσου Προέδρου, Γιούρι Ουσακόφ, δήλωσε πάντως ότι για τη συμμετοχή των Ευρωπαίων δεν έχει ληφθεί καμία οριστική απόφαση στο Κρεμλίνο και ότι η Ρωσία είναι μεν ανοιχτή στον διάλογο, αλλά υπό την προϋπόθεση η Ευρώπη να καταλήξει σε έναν κατάλληλο εκπρόσωπο και να παρουσιάσει συγκεκριμένες προτάσεις.

Παράλληλα, ανέφερε πως η Μόσχα περιμένει από τους Αμερικανούς απεσταλμένους (οι οποίοι πέταξαν από τη Μόσχα στο Δουβλίνο) να έχουν μεταφέρει ξεκάθαρα αυτά τα ρωσικά μηνύματα στους Ευρωπαίους. «Πρέπει να αποφασίσουν αν θέλουν ειρήνη ή τη συνέχιση του πολέμου, μέχρι στιγμής οι πράξεις τους δείχνουν το δεύτερο», είπε ο Ουσακόφ.

Η Μόσχα τονίζει πως θέλει πρώτα να κατανοήσει τις «πραγματικές προθέσεις» της Ευρώπης. Επίσης η πάγια ρωσική θέση που αναπαράγεται στα ρωσικά ΜΜΕ είναι ότι οι ευρωπαϊκές χώρες δεν μπορούν να λειτουργήσουν ως αμερόληπτοι διαπραγματευτές, καθώς είναι εκείνες που χρηματοδοτούν και εξοπλίζουν την ουκρανική πολεμική προσπάθεια.

Η Γερμανία δεν θέλει… εκπλήξεις από τις ΗΠΑ

Ο Μερτς εν τω μεταξύ “προειδοποιεί” τις ΗΠΑ: «Θέλω να καταστήσω το μήνυμά μας προς τις ΗΠΑ απολύτως σαφές: Σας παρακαλούμε, όχι εκπλήξεις!» δήλωσε ο Γερμανός Καγκελάριος αναφερόμενος στη συνάντηση Τραμπ-Πούτιν, η οποία έχει προγραμματιστεί να πραγματοποιηθεί στο περιθώριο της συνόδου κορυφής APEC στο Σενζέν της Κίνας, στις 18-19 Νοεμβρίου. «Συνεχίστε να αγωνίζεστε στην “Ομάδα Ευρώπη” και στην ίδια ομάδα με την Ουκρανία. Και ας εργαστούμε από κοινού για μια πραγματική ειρήνη στην Ουκρανία», συμπλήρωσε.

Νωρίτερα μέσα στην ημέρα, ο Μερτς είχε εκφράσει την προτίμησή του για μια πιο κλειστή διαπραγματευτική ομάδα, αποτελούμενη από αξιωματούχους από το Βερολίνο, το Παρίσι και το Λονδίνο. Η δε Κάγια Κάλας, επικεφαλής της διπλωματίας της ΕΕ, υποστήριξε ότι η ίδια ήταν στην καταλληλότερη θέση για να ηγηθεί των συζητήσεων. Οι περισσότεροι εκτιμούν ότι είναι η πλέον ακατάλληλη και αυτό ίσως είναι το μόνο σημείο στο οποίο συμφωνούν.

Πρέπει να καταλήξουμε σε κάποιον, αλλά…

Το Politico, λίγες ώρες προτού ληφθεί η απόφαση για πολυμελή ομάδα, έγραφε το παρασκήνιο και τις διαφωνίες. Εκτιμούσε ότι το μπλοκ έχει χωριστεί σε τουλάχιστον τρία στρατόπεδα.

Στο σημείο αυτό να παρεμβάλουμε ότι το Politico  εμφανίζει ως τρίτο στρατόπεδο εκείνο της Κάγια Κάλας, παρότι αυτό ουσιαστικά περιορίζεται στην Εσθονία και η ίδια αυτοπροτείνεται. Δεν ξέρουμε για ποιο λόγο το Politico την εμφανίζει ως τρίτο πόλο. Ας αναφέρουμε όμως τι γράφει στο ρεπορτάζ του.

Στο ένα στρατόπεδο, εντάσσει όσους στηρίζουν τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο ντα Κόστα, ο οποίος, λόγω του ρόλου του, αποτελεί τον φυσικό υποψήφιο για την εκπροσώπηση της ΕΕ. Στο δεύτερο στρατόπεδο εντάσσει την Γαλλία και η Γερμανία, οι οποίες εμφανίζονται διστακτικές να παραχωρήσουν τις δικές τους θέσεις στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων “προς όφελος των Βρυξελλών”.

Εδώ να αναφέρουμε πάλι παρενθετικά ότι το Politico ουσιαστικά εκπροσωπεί γερμανικά συμφέροντα και ότι η Γερμανία ελέγχει σχεδόν τα πάντα στον οικονομικό τομέα στην ΕΕ, αλλά αυτό δεν ισχύει τόσο απόλυτα στην εξωτερική πολιτική της Ένωσης. Αυτό ευλόγως δεν το αναφέρει το Politico. Συνεχίζοντας με το ρεπορτάζ του,  αναφέρει ως μάλλον “μοναδική” την Κάλας και τους υποστηρικτές της, παρότι όπως προαναφέρουμε δεν την προτείνει καμία άλλη χώρα πλην της δικής της, κι ας τοποθετούνται κάποιο διπλωμάτες υπέρ της.

Ο ντα Κόστα

Ο Αντόνιο ντα Κόστα φαινόταν ως ο υποψήφιος που απολαμβάνει την ευρύτερη αποδοχή μεταξύ των πρωτευουσών της ΕΕ, σύμφωνα με το Politico. Ο θεσμικός του ρόλος τού παρέχει εντολή να εκπροσωπεί τους ηγέτες του μπλοκ στη διεθνή σκηνή, ενώ η θέση του και το παρελθόν του ως πρώην πρωθυπουργός της Πορτογαλίας τού προσδίδει μια σχετική ουδετερότητα.

Το ρεπορτάζ αναφέρει ότι ο πρωθυπουργός της Εσθονίας ήταν ο πρώτος ηγέτης που τάχθηκε υπέρ του Κόστα, δηλώνοντας στο Politico ότι η «εντολή του πηγάζει απευθείας από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και τον καθιστά υπόλογο απέναντι σε όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ».

Εκείνο που υπονοεί ο Κρίστεν Μίχαλ, είναι ότι ο Αντόνιο ντα Κόστα είναι υποχρεωμένος να εκφράσει όλες τις απόψεις των μελών και ότι η τυχόν σκληρή στάση του έναντι της Ρωσίας δεν θα εκλαμβανόταν ως ιδιοτελής, αφού η χώρα του δεν ανήκει την ανατολική Ευρώπη, όπως η Εσθονία. Κατά συνέπεια ως άτομο δεν παρουσιάζει τα δύο βασικά μειονεκτήματα που βλέπουν στην Κάλας οι υπόλοιποι, την φανατική γλώσσα της και την αίσθηση απειλής λόγω του παρελθόντος και της γεωγραφικής εγγύτητας της χώρας της με την Ρωσία.

Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι, η οποία ζήτησε να συμπεριληφθεί το θέμα στην ατζέντα των συνομιλιών της Παρασκευής, δήλωσε ότι δεν θα είχε αντίρρηση για τον Κόστα, ενώ και οι ηγέτες του Λουξεμβούργου και της Πολωνίας εξέφρασαν τη στήριξή τους στο πρόσωπό του, μιλώντας σε δημοσιογράφους την Πέμπτη. Ο ίδιος ο Κόστα έχει επίσης ξεκαθαρίσει ότι η ΕΕ εκπροσωπείται διεθνώς από τα θεσμικά της όργανα – δηλαδή, από τον ίδιο.

Ο Πορτογάλος και θέλει και… εκνευρίζει

Διακόπτοντας τα του σημερινού Politico να παρεμβάλουμε εδώ και το εξής: Είχε δημιουργηθεί η εντύπωση πως ο Αντόνιο ντα Κόστα δεν θέλει να αναλάβει αυτό τον ρόλο. Όμως στην πραγματικότητα εκείνο που είχε αρνηθεί ο Κόστα είναι να ορισθεί ειδικός απεσταλμένος. Έκρινε ότι ως πρόεδρος του Συμβουλίου είναι καθ’ ύλην αρμόδιος και δεν χρειάζεται άλλος τίτλος. Επιπλέον το γραφείο του ήδη από τον Ιούνιο έκανε επαφές με τη Μόσχα και αυτό εκνεύρισε μερικούς αρχηγούς κρατών, κάτι που με τη σειρά του ενόχλησε και τον ίδιο, γιατί εκτιμά (και σωστά) ότ πρέπει να υπάρχει δίαυλος επικοινωνίας με τη Μόσχα.

Συνεχίζοντας με το ρεπορτάζ του Politico, αναφέρει ότι ορισμένοι διπλωμάτες θεωρούν την πρώην πρωθυπουργό της Εσθονίας – για την οποία ένας αξιωματούχος της ΕΕ είχε πει κάποτε ότι τρώει «Ρώσους για πρωινό» –  «απαράδεκτη συνομιλήτρια για το Κρεμλίνο», όπως γράφει το Politico. «Ούτε για αστείο», σχολίασε ένας άλλος Ευρωπαίος διπλωμάτης σχετικά με την προοπτική να εκπροσωπήσει η Κάλας την ΕΕ σε συνομιλίες υψηλού διακυβεύματος, χαρακτηρίζοντάς την ως «πιθανότατα το χειρότερο πρόσωπο που θα μπορούσε να επιλεγεί».

Ο πρωθυπουργός της Εσθονίας υποστήριξε ότι ο ρόλος της Κάλας την καθιστά τη φυσική επιλογή για τη θέση «δίπλα στον ντα Κόστα», και ότι αμφότεροι θα παραμείνουν πιθανότατα στις θέσεις τους μέχρι τη λήξη της θητείας τους το 2029, γεγονός που τους καθιστά πιο αξιόπιστους από έναν “απλό” εθνικό ηγέτη. «Δεν είναι απαραίτητο να αρέσει η επιλογή μας στον Πούτιν», επέμεινε.

Γερμανία και Γαλλία

Το Politico αναφέρει ότι το μεγαλύτερο εμπόδιο στην επιλογή διαπραγματευτή, ωστόσο, ίσως να μην είναι ο Πούτιν, αλλά οι δύο μεγαλύτερες πρωτεύουσες της ΕΕ. Είναι απίθανο η Γαλλία και η Γερμανία να δουν θετικά μια διευθέτηση που θα δίνει στις Βρυξέλλες το μονοπώλιο της εκπροσώπησης της Ευρώπης στις διαπραγματεύσεις, δήλωσαν στο Politico δύο Ευρωπαίοι διπλωμάτες και ένας αξιωματούχος της ΕΕ.

Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς κατέστησε εδώ και καιρό σαφή την αντίθεσή του την Πέμπτη, χαρακτηρίζοντας τη συμμετοχή των χωρών της ομάδας E3 στις συνομιλίες για την Ουκρανία ως ένα «καθιερωμένο και προτιμητέο σχήμα». «Εργαζόμαστε επίσης από κοινού σε αυτό το ζήτημα με πέντε εκπροσώπους — από τη Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία, την Ιταλία και την Πολωνία. Δεν βλέπω απολύτως κανένα πρόβλημα στο να παραμείνουν τα πράγματα ως έχουν», δήλωσε προχθές. Και τελικά έγινε “το δικό του”.

Το Παρίσι από πλευράς του δεν έχει ιδιαίτερο κίνητρο να παραχωρήσει τη θέση του στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. «Η Γαλλία είναι μόνιμο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών και διαθέτει το μοναδικό πυρηνικό οπλοστάσιο στην Ευρώπη, γεγονός που της προσδίδει διπλωματική και στρατιωτική ισχύ την οποία κανένας θεσμός της ΕΕ δεν μπορεί να αναπαραγάγει», δήλωσε στο Politico ο Γάλλος ευρωβουλευτής του κόμματος “Εθνικoύ Συναγερμού” Φαμπρίς Λεζερί, που πρόσθεσε ότι «δυσκολεύεται να φανταστεί τον Κόστα ή την Κάλας να εκπροσωπούν το Παρίσι».

«Η Γαλλία, η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο» – οι χώρες της ομάδας E3 –θα είναι πάντα η Γαλλία, η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο», υποστήριξε ο Εσθονός πρωθυπουργός, προσθέτοντας ότι τίποτα δεν εμποδίζει αυτές τις χώρες να συνομιλούν διμερώς με τη Μόσχα. Ωστόσο, όσον αφορά τη λήψη αποφάσεων που επηρεάζουν ολόκληρη την Γηραιά Ήπειρο, οφείλουν να ενταχθούν σε μια λογική «πολιτικής συναίνεσης».

«Αυτό είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση», είπε. «Αυτή είναι η βάση για την άσκηση μιας τέτοιας πολιτικής συναίνεσης και για τη διατήρηση της ενότητας όλων απέναντι στη Ρωσία», γράφει το Politico.

Προσωπικά βρήκα λίθους και κέραμους ατάκτως ερριμμένους στην έκθεση “Ο Ύπνος των λίθων” και στην αναφορά εκ μέρους του καλλιτέχνη στον αρχετυπικό μύθο του Ορφέα. Με πρόχειρες κατασκευές που ήδη έχουν ξεκολλήσει, ασήμαντα γλυπτά δίπλα στον συγκλονιστικό Κούρο του Σουνίου και κάποιες επιγραφές από στίχους του Ρίλκε, δήθεν υποβλητικές, κολλημένες στους τοίχους σαν προεκλογικές αφίσες.

Τέλος, το μόνο εικαστικά ενδιαφέρον, το διόραμα με τη μουσική του Μοντεβέρντι και τα – πολύ καλά, μαυρόασπρα σχέδια του – καλλιτέχνη  είχαν μόλις χωρέσει στην αίθουσα με τον δαιδαλικό Κούρο της Σάμου, ο οποίος έχει κρυφτεί πίσω από μίαν ορατή, πρόχειρη, ξύλινη κατασκευή!

Την όλη ευθύνη του εγχειρήματος – που έγινε από φοιτητές της ΑΣΚΤ απόντος του William Kentridge – ανέλαβε μια νεαρή Τουρκάλα (!) επιμελήτρια, η κ. Burcu Fikretoğlu από την Πόλη και – όπως φαντάζομαι – με τις ευλογίες της ρηξικέλευθης Μαρέβας. Άσκολσουν!

ΥΓ. Θυμήθηκα, μοιραία, την ομαδική έκθεση “Κρήδεμνον – Προσφορά” που είχα οργανώσει – την πρώτη ιστορικά αυτού του είδους – στο ΕΑΜ το 2013 με έργα-παρεμβάσεις εξήντα περίπου σύγχρονων Ελλήνων καλλιτεχνών και την οποία είχε εγκαινιάσει ο Αντώνης Σαμαράς ως πρωθυπουργός.

Είχαμε αντιμετωπίσει τότε τεράστια προβλήματα από το ΚΑΣ και από την μιζέρια του αναπληρωτή διευθυντή Γ. Κακαβά – κομματικού στελέχους της ΝΔ – με αποτέλεσμα το… αποτέλεσμα να μην ήταν – για εμένα τουλάχιστον – το αναμενόμενο. Όμως δημιουργήσαμε διαλόγους με τα ιερά, μόνιμα εκθέματα, σεβαστήκαμε το χώρο και δείξαμε ότι – μπορεί να – υπάρχει ένα είδος αισθητικής συνέχειας μέσα στον χρόνο.

Σημ. Θα συνοψίσω όσο πιο απλά μπορώ την προσωπική μου εντύπωση: Δεν μπορείς να προσεγγίσεις τέτοιους χώρους και τέτοια έργα χωρίς κομψότητα. Χωρίς την αίσθηση του εφήμερου. Στην τωρινή παρέμβαση διέγνωσα μόνο οίηση, άγνοια αλλά και θράσος. Σε αντίθεση βέβαια με τους αρχοντοχωριάτες του καλλιτεχνικού ρεπορτάζ και την ΕΡΤ!

Στις φωτό ο “Σταυρός-Θέατρο Σκιών” του Μανόλη Αναστασάκου δίπλα στον “Θνήσκοντα Γαλάτη”, μια ακέφαλη φιγούρα του Βλάση Κανιάρη πλάι σ’ ανάλογο, ημίεργο, αρχαϊκό γλυπτό και “Το κοριτσάκι στους τάφους”, η πρόταση του αείμνηστου Γκάγκικ Αλτουνιάν για το μνημείο της Αρμενικής Γενοκτονίας στην αίθουσα των Επιτύμβιων. Το ζεύγος Kalos & Klio και ο αμφορέας του Διπύλου με την πυκνή πληροφορία και γραφή. Παρακαλώ, συγκρίνετε τα αποτελέσματα…

^{Οι φωτογραφίες από το προσωπικό αρχείο του Μάνου Στεφανίδη.}