Συγκλίνουν, όμως, στην απόρριψη ενός διεθνούς συστήματος στο οποίο η Ουάσιγκτον διατηρεί το προνόμιο να ορίζει τους κανόνες και τις εξαιρέσεις τους. Η συλλογική εξισορρόπηση της αμερικανικής ισχύος προχωρά μέσα από συνεργασίες, χωρίς να προϋποθέτει ούτε κοινή ιδεολογία, ούτε στρατιωτική συμμαχία κατά το δυτικό πρότυπο.

Η σχετική υποχώρηση της Δύσης έχει οικονομικές και κοινωνικές ρίζες. Η υπερβολική χρηματιστικοποίηση μετέφερε το κέντρο βάρους από την παραγωγή στη διαχείριση χρήματος και χρέους. Η μεταφορά βιομηχανικών δραστηριοτήτων σε χώρες χαμηλότερου κόστους εργασίας αύξησε τα κέρδη μεγάλων επιχειρήσεων, αλλά αποδυνάμωσε την παραγωγική βάση και διέρρηξε κοινωνικούς δεσμούς. Αυτό που παρουσιάστηκε ως θρίαμβος της παγκοσμιοποίησης, υπονόμευσε σταδιακά τις προϋποθέσεις αναπαραγωγής της δυτικής υπεροχής.

Το διογκούμενο χρέος επιβαρύνει αυτή την αντίφαση. Ο δανεισμός χρηματοδοτεί ακόμα την ισχύ, αλλά δεσμεύει ολοένα και περισσότερους μελλοντικούς πόρους. Το ΔΝΤ προειδοποιεί για αυξανόμενους δημοσιονομικούς κινδύνους, υψηλότερες δαπάνες εξυπηρέτησης και στενότερα περιθώρια άσκησης πολιτικής. Οι εξοπλισμοί, η κοινωνική προστασία, οι υποδομές και η ανασυγκρότηση της βιομηχανίας ανταγωνίζονται πλέον για πόρους που δεν επαρκούν για όλα. Η στρατηγική υπερεπέκταση γίνεται έτσι οικονομικά ακριβότερη και κοινωνικά δυσκολότερα ανεκτή.

Η κρίση της διεθνούς πρωτοκαθεδρίας των ΗΠΑ –και ως μικρών εταίρων των Ευρωπαίων– συνδέεται, λοιπόν, με την εσωτερική κρίση τους. Η διεύρυνση των ανισοτήτων και η συρρίκνωση της πραγματικής επιρροής των πολιτών υπονόμευσαν τη νομιμοποίηση της “φιλελεύθερης δημοκρατίας”. Οι ίδιες ελίτ που την διαφήμιζαν σαν οικουμενικό πρότυπο την υπονόμευσαν εξαιρώντας κρίσιμες αποφάσεις από τον δημοκρατικό έλεγχο. Οι δε στρατιωτικές επεμβάσεις στο όνομά της μετέτρεψαν, στα μάτια μεγάλου μέρους του κόσμου, την υπόσχεση χειραφέτησης σε πρόσχημα επιβολής.

Πολυπολικός και πολυπολιτισμικός κόσμος

Η μεταβολή δεν αφορά μόνο την κατανομή οικονομικής και στρατιωτικής ισχύος. Αναδύεται και μία διαφορετική διεθνής πολυπολιτισμικότητα. Ο όρος εδώ δεν παραπέμπει στη συνύπαρξη κοινοτήτων μέσα στις δυτικές κοινωνίες, αλλά στη συνύπαρξη μεγάλων ιστορικών πολιτισμικών υποκειμένων στο παγκόσμιο σύστημα. Η Κίνα, η Ινδία, η Ρωσία, το Ιράν και άλλες χώρες λειτουργούν, με διαφορετικό τρόπο η καθεμία, ως χώρες-πολιτισμοί. Αντλούν νομιμοποίηση από τη δική τους ιστορική συνέχεια και διεκδικούν δικαίωμα αυτοκαθορισμού της πορείας τους.

Η αποτυχία εξαγωγής του δυτικού πολιτικού μοντέλου συνδέεται και με αυτή την πραγματικότητα. Οι κοινωνίες δεν αποτελούν άγραφο χαρτί, πάνω στο οποίο μπορεί να μεταφερθεί ένα έτοιμο θεσμικό υπόδειγμα. Η οικονομική ανάπτυξη δεν συνεπάγεται αναγκαστικά πολιτική δυτικοποίηση, όπως προεξοφλούσε η φιλελεύθερη αισιοδοξία. Το απέδειξε η Κίνα, το αποδεικνύουν και άλλες χώρες του Παγκόσμιου Νότου. Κάθε μεγάλη χώρα αναζητεί τη δική της σύνθεση ανάμεσα στην παράδοση, στον εκσυγχρονισμό και στην κρατική οργάνωση. Το διεθνές σύστημα γίνεται ταυτόχρονα πολυπολικό και πολυπολιτισμικό.

Αυτή η εξέλιξη εξηγεί γιατί μεγάλο μέρος του Παγκόσμιου Νότου επιδιώκει την πολυπολικότητα. Περισσότερα κέντρα ισχύος σημαίνουν περισσότερες δυνατότητες επιλογής εταίρων, χρηματοδότησης, αγορών και εξοπλισμών, άρα μεγαλύτερα περιθώρια κινήσεων. Οι μικρότερες και μεσαίες χώρες μπορούν να διαπραγματεύονται ευνοϊκότερους όρους και να αποφεύγουν την αποκλειστική εξάρτηση από έναν προστάτη. Η στάση τους εκφράζει πρωτίστως την επιδίωξη στρατηγικής αυτονομίας, την οποία η Δύση συχνά εκλαμβάνει σαν απείθεια!

Όταν η φαντασίωση υποκαθιστά τη στρατηγική

Η δυσκολία προσαρμογής της Δύσης παράγει μία επικίνδυνη αντίφαση: Οι φιλοδοξίες της παραμένουν ηγεμονικές, ενώ οι δυνατότητές της μειώνονται. Αντί αυτή η απόσταση να προκαλεί αναστοχασμό και προσαρμογή, συχνά καλύπτεται με διακηρύξεις αποφασιστικότητας και μία ροπή στη στρατιωτική βία. Η στρατηγική σκέψη υποχωρεί όταν η αναγνώριση των ορίων αντιμετωπίζεται σαν ηττοπάθεια. Έτσι, προωθούνται στα ηγετικά κλιμάκια της Δύσης όσοι επιβεβαιώνουν την αγκίστρωση στο ηγεμονικό παρελθόν, αντί όσων περιγράφουν την πραγματικότητα.

Η χαμηλή ποιότητα μεγάλου μέρους των σημερινών δυτικών πολιτικών ελίτ είναι υπό αυτή την έννοια αποτέλεσμα της παρακμής κι όχι αντιστρόφως. Ένα σύστημα που δυσκολεύεται να διορθωθεί επιλέγει συχνά διαχειριστές της αυταπάτης του. Στη συνέχεια, βεβαίως, αυτοί επιταχύνουν την αποσύνθεσή του. Η προσωπική ανεπάρκεια αποκτά στρατηγικές συνέπειες, επειδή απουσιάζουν οι μηχανισμοί που θα την περιόριζαν. Η αμοιβαία επιβεβαίωση ανάμεσα στην πολιτική ηγεσία, στη γραφειοκρατία και στα κυρίαρχα ΜΜΕ υποκαθιστά τον ουσιαστικό έλεγχο των επιλογών.

Η Δύση διαθέτει ακόμη αποθέματα πλούτου, τεχνολογίας και θεσμικής επιρροής που της επιτρέπουν να απορροφά το κόστος των λαθών της. Αυτό, όμως, αναβάλλει τη διόρθωση και ενθαρρύνει νέους λανθασμένους υπολογισμούς. Η αλαζονεία εξωθεί τις πολιτικές ελίτ στο να παρακάμπτουν τη διπλωματία και να επιδίδονται σε απειλές, ακόμη και όταν δεν υπάρχει δυνατότητα υλοποίησής τους. Όταν, λοιπόν, οι ανησυχίες ασφαλείας των απέναντι απορρίπτονται, οι διαφωνίες αντί να συμβιβάζονται μετατρέπονται σε αντιπαραθέσεις.

Η ουσία της διπλωματίας είναι ακριβώς η αναγνώριση ότι και ο αντίπαλος έχει συμφέροντα, φόβους και δυνατότητες αντίδρασης. Όταν η διεθνής πολιτική παρουσιάζεται ως αναμέτρηση του “καλού” με το “κακό”, ο συμβιβασμός αναγορεύεται σχεδόν σε “προδοσία”! Οι ηγεσίες εγκλωβίζονται τότε στη ρητορική τους και η υποχώρηση από έναν ανεφάρμοστο στόχο γίνεται πολιτικά ακριβότερη και κυρίως πιο επικίνδυνη.

Τα όρια της αμερικανικής ισχύος

Ο Τραμπ αποστασιοποιήθηκε εν μέρει από τη λογική της αδιάκοπης υπερεπέκτασης, αναγνωρίζοντας ότι οι ΗΠΑ δεν μπορούν να επωμίζονται απεριόριστες δεσμεύσεις. Η απόσταση αυτή, ωστόσο, παραμένει αντιφατική. Η επιθυμία περιορισμού του κόστους συνυπάρχει με την πεποίθηση ότι ένα συντριπτικό πλήγμα μπορεί να επιβάλει γρήγορα πολιτικό αποτέλεσμα. Η πολεμική εμπλοκή στο Ιράν κατέδειξε πόσο επισφαλής είναι αυτή η παραδοχή.

Η αμερικανική δυνατότητα καταστροφής εξακολουθεί να είναι τεράστια. Η μετατροπή της, όμως, σε διαρκή στρατηγικό έλεγχο προϋποθέτει πολύ περισσότερα. Η αντοχή του αντιπάλου, η διασπορά των στόχων και η δυνατότητα πρόκλησης περιφερειακού οικονομικού κόστους δυσχεραίνουν την επιβολή πολιτικής λύσης. Η φθορά των αποθεμάτων πυρομαχικών και οι ανάγκες αναπλήρωσής τους δείχνουν ότι ακόμη και η υπερδύναμη προσκρούει σε βιομηχανικά όρια. Αυτό το όριο της αμερικανικής ισχύος γίνεται ορατό και από τρίτες χώρες, επηρεάζοντας τους υπολογισμούς τους.

Η σχετική αμερικανική υποχώρηση συνεπάγεται αυστηρότερη ιεράρχηση προτεραιοτήτων. Η Ουάσιγκτον θεωρεί δικαιολογημένα την Κίνα κεντρικό ανταγωνιστή. Η Ευρώπη, αντιθέτως, έχει εγκλωβιστεί σ’ αυτό που θεωρεί ρωσική απειλή. Τα συμφέροντα ασφαλείας των δύο πλευρών αποκλίνουν, χωρίς αυτό να προαναγγέλλει αναγκαστικά θεσμική διάλυση του ΝΑΤΟ. Η Συμμαχία μπορεί να επιβιώνει, ενώ η πολιτική συνοχή της εξασθενεί. Η απόκλιση έχει δομικές αιτίες και δεν θα εξαφανιστεί με μία ενδεχόμενη επιστροφή των Δημοκρατικών στην προεδρία.

Η Ευρώπη αναζητάει ενότητα στον αντιρωσισμό

Η επέκταση του ΝΑΤΟ προς Ανατολάς αντιστοιχούσε στη μονοπολική περίοδο, όταν η δυτική υπεροχή επέτρεπε τη μετατόπιση των στρατηγικών ορίων, χωρίς συνεννόηση με τη Μόσχα. Στον αναδυόμενο πολυπολικό κόσμο, η συνέχιση της ίδιας λογικής δημιουργεί συγκρούσεις που η Δύση δυσκολεύεται να ελέγξει. Η ανάδειξη αυτής της αιτιώδους σχέσης δεν αναιρεί την ευθύνη της Ρωσίας για την εισβολή. Φωτίζει, όμως, τη στρατηγική κρίση που προηγήθηκε και εξακολουθεί να αναπαράγεται.

Οι ευρωπαϊκές ηγεσίες αντιμετώπισαν το νέο ανατολικό μέτωπο και ως μέσο επιβεβαίωσης της δέσμευσης των ΗΠΑ στην ευρωπαϊκή ασφάλεια. Προσδοκούσαν ότι η σύγκρουση με τη Ρωσία θα αποκαθιστούσε την παλιά διατλαντική σχέση, η οποία εμφάνιζε ρωγμές και πριν την εκλογή Τραμπ, λόγω της μετατόπισης του αμερικανικού ενδιαφέροντος στην Κίνα. Η αμερικανική ομπρέλα επέτρεπε επί δεκαετίες στους Ευρωπαίους να παρακάμπτουν τις μεταξύ τους αντιθέσεις.

Σήμερα, που ο Τραμπ έχει προκαλέσει ανοικτό ρήγμα στη διατλαντική σχέση, αναζητούν στον αντιρωσισμό ένα υποκατάστατο συνοχής. Έτσι, όμως, η ευρωπαϊκή ενότητα εξαρτάται από τη συντήρηση μιας αντιπαράθεσης. Η συνέχιση του πολέμου στην Ουκρανία παρουσιάζεται ως μονόδρομος, ενώ το κόστος του ενισχύει την κοινωνική δυσαρέσκεια και διευκολύνει την άνοδο της λεγόμενης Νέας Δεξιάς, η οποία έχει υιοθετήσει μία πολιτική πρόταξης της διπλωματίας. Στην πραγματικότητα, οι (νεο)φιλελεύθερες ηγεσίες υπονομεύουν με τις επιλογές τους την πολιτική κυριαρχία τους που επιδιώκουν να διασώσουν.

Η ανομολόγητη προσδοκία επιστροφής στη μονοπολικότητα τροφοδοτείται από το αίσθημα ανασφάλειας των Ευρωπαίων, αλλά και από την επιθυμία τους να ανακτήσουν τον παλιό τους ρόλο ως μικροί εταίροι του μεγάλου αμερικανικού ηγεμόνα. Τίποτα από τα δύο δεν συνάδει με τη σημερινή κατανομή ισχύος. Η Ευρώπη χρειάζεται να διαμορφώσει τη δική της ρεαλιστική αντίληψη για τη θέση και τον ρόλο της στο αναδυόμενο πολυπολικό και πολυπολιτισμικό κόσμο. Διαφορετικά, θα παραμένει εθελουσίως εξάρτημα στρατηγικών που αποφασίζονται αλλού.

Ενιαία και αδιαίρετη ασφάλεια

Η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε ένα πραγματικό δίλημμα: είτε θα αναστοχαστεί τις γεωστρατηγικές επιλογές της, είτε θα συνεχίσει μία καταστροφική φυγή προς τα εμπρός. Η ειρήνη προϋποθέτει μία νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας, που θα περιλαμβάνει και τη Ρωσία και θα εγγυάται την ασφάλεια της μεταπολεμικής Ουκρανίας. Η αρχή της ενιαίας και αδιαίρετης ασφάλειας σημαίνει ότι κανένα κράτος δεν μπορεί να οικοδομεί διαρκώς τη δική του ασφάλεια πάνω στην ανασφάλεια των άλλων.

Το ζητούμενο είναι μία συμφωνημένη ισορροπία με αμοιβαίες δεσμεύσεις, περιορισμούς εξοπλισμών και επαληθεύσιμες εγγυήσεις. Το ΝΑΤΟ, ως συμμαχία της μίας πλευράς, δεν μπορεί από μόνο του να αποτελέσει το πλαίσιο ασφάλειας όλων. Η ίδια ανάγκη συνεννόησης ισχύει ευρύτερα για το διεθνές σύστημα. Ιστορικά, μία νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας διαμορφώνεται μετά από μεγάλο πόλεμο, ο οποίος συντρίβει την προηγούμενη. Στην πυρηνική εποχή, όμως, η επανάληψη αυτού του δρόμου μπορεί να καταστήσει αδύνατη την επόμενη διευθέτηση.

Οι παλιοί θεσμοί επιβιώνουν συχνά χάρη στη γραφειοκρατική αδράνεια και στα συμφέροντα που έχουν συγκροτηθεί γύρω τους. Αυτό ισχύει και για τους θεσμούς ασφαλείας, όπως το ΝΑΤΟ. Όταν για τη χωρίς αλλαγές συντήρησή τους, όμως, επιστρατεύονται εμφανώς παράλογα αφηγήματα, η αδράνεια μετατρέπεται σε κίνδυνο. Δυστυχώς, η Δύση δυσκολεύεται πολύ να προσαρμοστεί στον αναδυόμενο πολυπολικό κόσμο. Παραμένει διανοητικά προσκολλημένη στην περίοδο της ηγεμονίας της, με αποτέλεσμα η στρατηγική σκέψη των αρχουσών ελίτ να παρακμάζει. Το γεγονός πλέον ότι οι δυνατότητες της Δύσης δεν αρκούν για να ικανοποιήσουν τις φιλοδοξίες της είναι μία αντίφαση που οδηγεί σε επικίνδυνα μονοπάτια.

«Δεν το πιστεύουμε, διότι μόλις καταφέραμε να απομονώσουμε τις εργασίες που γίνονταν σε αυτή την απομακρυσμένη τοποθεσία, όλα τα συστήματά μας επανήλθαν σε λειτουργία», πρόσθεσε. «Δεν πιστεύουμε καθόλου ότι επρόκειτο για κυβερνοεπίθεση. Πρόκειται για ένα σύστημα της FAA που δεν ανταποκρίθηκε… εκείνη τη στιγμή, είτε ο ανάδοχός μας δεν ανταποκρίθηκε είτε ο εξοπλισμός δεν ανταποκρίθηκε, και αυτό προκάλεσε τις διακοπές».

Επιπλέον, ο υπουργός Μεταφορών διευκρίνισε ότι το πρόβλημα δεν συνδέεται με την αναβάθμιση της πλατφόρμα SMART που έγινε τις τελευταίες ημέρες και έχει ως στόχο να βοηθά τους πιλότους να πλοηγούνται καλύτερα στις καιρικές συνθήκες.

Ο υπουργός Μεταφορών επανέλαβε το αίτημά του προς το Κογκρέσο για επιπλέον χρηματοδότηση για τη βελτίωση των συστημάτων ελέγχου της εναέριας κυκλοφορίας των Ηνωμένων Πολιτειών. Όπως ανέφερε μέχρι στιγμής έχουν δαπανηθεί 12,5 δισ. δολάρια και επισημαίνει ότι πρέπει να δαπανηθούν ακόμα περισσότερα, να φτάσουν δηλαδή συνολικά τα 50 δισ. «Ελπίζω να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της στιγμής», λέει αναφερόμενος στο Κογκρέσο, και ρωτά: «Πόσο ακόμα θα περιμένουμε, Αμερική;». Παράλληλα, υπογράμμισε πως «Έχουμε τον πιο ασφαλή και απασχολημένο εναέριο χώρο στον κόσμο».

Σε ερώτηση γιατί η αποκατάσταση καλωδίων χαλκού πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια της ημέρας και όχι τη νύχτα, όταν υπάρχουν λιγότερες πτήσεις στον αέρα, ο Ντάφι απάντησε πως «Αν δεν προχωρήσουμε σε αυτές τις αναβαθμίσεις, το σύστημα θα είναι λιγότερο ασφαλές». Όπως υποστηρίζει η αλλαγή έγινε σε απομακρυσμένη τοποθεσία κατά τη διάρκεια της ημέρας, αλλά σε μεγαλύτερες εγκαταστάσεις, αυτές οι αλλαγές γίνονται τη νύχτα και έχουν μεγαλύτερο αντίκτυπο. Ωστόσο, εξηγεί ότι η αλλαγή σε απομακρυσμένη τοποθεσία δεν θα έπρεπε να είχε αυτές τις συνέπειες.

Ο Ντάφι σημειώνει ότι μέχρι να κατασκευαστεί νέα υποδομή για τον έλεγχο της εναέριας κυκλοφορίας, η κυβέρνηση θα είναι «υποχρεωμένη» να συνεργάζεται με τον παλιό ανάδοχο τηλεπικοινωνιών, L3Harris Technologies, επειδή αυτή η εταιρεία είναι ιδιοκτήτρια του υπάρχοντος δικτύου. Η L3Harris δεν έχει σχολιάσει ακόμα το περιστατικό.

Επικεφαλής της FAA: «Το χειρότερο έχει περάσει»

Στη συνέχεια πήρε τον λόγο ο επικεφαλής της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Αεροπορίας των ΗΠΑ (FAA), Μπράιαν Μπρέντφορντ. Ξεκίνησε την ομιλία του ζητώντας μια «ειλικρινή συγγνώμη» προς τους Αμερικανούς ταξιδιώτες για την ταλαιπωρία που βίωσαν και αναφέρει ότι η αναστολή των πτήσεων διατάχθηκε «από υπερβολική προσοχή».

Ο Μπέντφορντ αναφέρει ότι η FAA θεώρησε ότι αυτό θα βοηθούσε στην «απομάκρυνση της πίεσης από το σύστημα», ενώ οι Αρχές προσπαθούσαν να εντοπίσουν το πρόβλημα.

Όπως επισημαίνει κατά τη διάρκεια της τετράωρης αναστολής πτήσεων η FAA κατάφερε να επαναφέρει 8.000 από τις 20.000 πτήσεις που επηρεάστηκαν. Από τις 12.000 πτήσεις που δεν μπόρεσε να επαναφέρει, περίπου 3.000 ήταν πτήσεις ιδιωτικών τζετ και γενικής αεροπορίας, ενώ 9.000 ήταν εμπορικές πτήσεις.

«Σήμερα το πρωί το σύστημα παραμένει σταθερό», προσθέτει ο Μπέντφορντ, ωστόσο μεταξύ 4.000 και 5.000 από τις 41.000 πτήσεις που έχουν προγραμματιστεί για σήμερα πιθανότατα θα ακυρωθούν, ενώ τόνισε πως «το χειρότερο έχει περάσει».

«Δεν βλέπουμε καμία ένδειξη για κάτι δόλιο, ούτε καμία ένδειξη για κάτι που να σχετίζεται με την τεχνητή νοημοσύνη», πρόσθεσε ο Μπρέντφορντ. Λέει ότι θα πραγματοποιηθεί μια «πολύ διαφανής ακρόαση για το τι πραγματικά συνέβη».

Ο Μπέντφορντ επαναλαμβάνει τα λόγια του υπουργού Μεταφορών Σον Ντάφι, λέγοντας ότι η αναβάθμιση του συστήματος ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας είναι ένα «διμερές ζήτημα», επειδή «η ασφάλεια είναι υψίστης σημασίας». «Είμαι πολύ πολύ σίγουρος ότι το σύστημα λειτουργεί σήμερα με την ίδια ασφάλεια όπως και πριν από δύο εβδομάδες», πρόσθεσε.

Παράλληλα, προειδοποίησε ότι «το σύστημα θα συνεχίζει να παρουσιάζει βλάβες μέχρι να το αντικαταστήσουμε», ενώ υπογράμμισε πως χωρίς τη χρηματοδότηση, το σύστημα είναι αδύνατο να εκσυγχρονιστεί. Επίσης, ενημέρωσε πως σήμερα θα εξακολουθούν να σημειώνονται ακυρώσεις και καθυστερήσεις, ενώ όπως τόνισε αύριο αναμένεται να βελτιωθεί η εικόνα.

Οι πτήσεις «επιστρέφουν σιγά-σιγά στο φυσιολογικό»

Νωρίτερα σήμερα με ανάρτησή του στο Χ, ο υπουργός Μεταφορών των ΗΠΑ τόνισε πως οι πτήσεις «επιστρέφουν σιγά-σιγά στο φυσιολογικό σήμερα το πρωί» μετά το χάος που επικράτησε χθες το βράδυ με χιλιάδες πτήσεις να καθηλώνονται μετά από αίτημα της της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας Αεροπορίας των ΗΠΑ (FAA). Η εντολή δόθηκε λίγο πριν από τις 23:00 της Παρασκευής (ώρα Ελλάδας) και ακυρώθηκε γύρω στις 03:30 του Σαββάτου.

Σε ανάρτησή του στο X, ανέφερε ότι οι αρχές βρίσκονται σε «στενή συνεργασία με τις αεροπορικές εταιρείες για να υποστηρίξουν την εν εξελίξει αποκατάσταση», αλλά προειδοποιεί ότι «θα συνεχίσετε να παρατηρείτε κάποιες καθυστερήσεις και ακυρώσεις» λόγω των συνεχιζόμενων προσπαθειών αποκατάστασης.

«Η κορυφαία προτεραιότητά μας αυτή τη στιγμή είναι να διασφαλίσουμε ότι οι ταξιδιώτες θα επιστρέψουν με ασφάλεια στις οικογένειές τους το συντομότερο δυνατό. Προς τους ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας, τους πιλότους και τα πληρώματα πτήσεων που εργάζονται χωρίς διακοπή: η χώρα σας ευχαριστεί για τον επαγγελματισμό και την αφοσίωσή σας προς το επιβατικό κοινό».

Σύμφωνα με τον ιστότοπο παρακολούθησης πτήσεων FlightAware, σχεδόν 6.000 πτήσεις εντός των ΗΠΑ, καθώς και πτήσεις που αναχωρούν ή φτάνουν στις ΗΠΑ, έχουν επηρεαστεί από ακυρώσεις ή καθυστερήσεις μέχρι στιγμής σήμερα. Κατά τη στιγμή της σύνταξης αυτού του άρθρου, αναφέρεται ότι έχουν ακυρωθεί 3.807 πτήσεις και έχουν καθυστερήσει 2.145.

Η απαγόρευση απογείωσης άρθηκε την Παρασκευή το βράδυ, αλλά από τότε συνεχίζονται εκτεταμένες διαταραχές και συσσωρεύσεις πτήσεων. Οι Delta Air Lines, United και American Airlines έχουν τις περισσότερες ακυρώσεις, με 652, 553 και 520 πτήσεις αντίστοιχα, σύμφωνα με το FlightAware. Τα αεροδρόμια O’Hare του Σικάγου, Hartsfield-Jackson στην Ατλάντα και John F. Kennedy στη Νέα Υόρκη έχουν τις περισσότερες ακυρώσεις, σύμφωνα με τον ιστότοπο.

Άρση της απαγόρευσης

Η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας των ΗΠΑ (FAA) ήρε την απαγόρευση απογειώσεων που είχε επιβάλει σε όλα τα αμερικανικά αεροδρόμια εξαιτίας της τεχνικής βλάβης. Το πρόβλημα προκάλεσε σοβαρή αναστάτωση στις αερομεταφορές, οδηγώντας στη μεγαλύτερη σε διάρκεια παράλυση των πτήσεων σε εθνικό επίπεδο μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001.

Ο υπουργός Μεταφορών των ΗΠΑ, Σον Ντάφι, ανακοίνωσε ότι ο αμερικανικός εναέριος χώρος άνοιξε στις 20:15 ώρα Ανατολικής Ακτής (03:15 ώρα Ελλάδας). Προειδοποίησε, ωστόσο, ότι οι αναχωρήσεις θα ξεκινήσουν σταδιακά και πως οι αεροπορικές εταιρείες θα χρειαστούν χρόνο μέχρι να επανέλθουν πλήρως στην κανονική λειτουργία τους. «Θα γίνει με αργούς ρυθμούς», τόνισε ο Ντάφι, μιλώντας σε δημοσιογράφους από τον Λευκό Οίκο. Παράλληλα, επισήμανε ότι η παλαιά τεχνολογία που εξακολουθεί να χρησιμοποιείται στα συστήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσει ξανά αντίστοιχα προβλήματα στο μέλλον.

Περισσότερες από 6.600 πτήσεις ακυρώθηκαν και 8.600 καθυστέρησαν, ενώ άλλες 1.500 που ήταν προγραμματισμένες για την Κυριακή έχουν ήδη ακυρωθεί, σύμφωνα με τον ιστότοπο FlightRadar24, επηρεάζοντας εκατοντάδες εκατομμύρια επιβάτες. Οι προσγειώσεις των αεροσκαφών που βρίσκονταν ήδη στον αέρα – περισσότερα από 3.500- πραγματοποιήθηκαν ακολουθώντας τις προβλεπόμενες διαδικασίες.

Αναλυτές του κλάδου αερομεταφορών δήλωσαν ότι η σχεδόν πεντάωρη καθήλωση των πτήσεων σε εθνικό επίπεδο ενδέχεται να προκαλέσει αναστάτωση στα προγράμματα των αεροπορικών εταιρειών για ημέρες. Ο Ντάφι ανέφερε ότι δεκάδες χιλιάδες επιβάτες εγκλωβίστηκαν σε αεροδρόμια σε όλη τη χώρα. Πρόσθεσε δε ότι ο ίδιος και ο υπουργός Εσωτερικής Ασφάλειας, Μαρκγουέιν Μάλιν, συναντήθηκαν με τον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ στο Οβάλ Γραφείο, προκειμένου να συζητήσουν το ζήτημα της διακοπής λειτουργίας των συστημάτων.

Η αστοχία αυτή αποτελεί το πιο πρόσφατο και πιο δραματικό σημάδι της πίεσης που δέχεται το αμερικανικό σύστημα ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας, το οποίο ταλανίζεται από παρωχημένη τεχνολογία, προβλήματα στον εξοπλισμό και τις επικοινωνίες, καθώς και από έλλειψη χιλιάδων ελεγκτών εναέριας κυκλοφορίας.

Ο Ντάφι εξήγησε ότι το πρόβλημα εντοπίστηκε στις 15:36 (ώρα Ανατολικής Ακτής, 22:36 ώρα Ελλάδας), όταν πύργοι εναέριας κυκλοφορίας αντιμετώπισαν αστάθεια στα συστήματα επικοινωνιών και ραντάρ και αποφασίστηκε η καθήλωση των αεροσκαφών στο έδαφος για προληπτικούς λόγους

«Οι μεταγωγείς (switches) και οι δρομολογητές (routers) μας υπερφορτώθηκαν ουσιαστικά με δεδομένα, με αποτέλεσμα να αρχίσουν να παρουσιάζουν ασυνέπειες στα στοιχεία που παρείχαν. Γι’ αυτόν τον λόγο, θέσαμε το σύστημα εκτός λειτουργίας», δήλωσε ο Ντάφι, προσθέτοντας ότι σε καμία φάση δεν χάθηκε πλήρως η εικόνα από τα ραντάρ ή οι επικοινωνίες, και ότι κατέστη δυνατή η ασφαλής προσγείωση χιλιάδων αεροσκαφών.

Σύμφωνα με τον Αμερικανό υπουργό Μεταφορών, το άμεσο πρόβλημα έχει επιλυθεί και η κυκλοφορία των αεροσκαφών μπορεί να διεξαχθεί με ασφάλεια. Ωστόσο πρόσθεσε ότι είναι απαραίτητη μια ευρύτερη αναβάθμιση του παλαιωμένου συστήματος ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας, προκειμένου να αποτραπούν παρόμοιες αστοχίες.

Ο Ντάφι κατηγόρησε το Κογκρέσο επειδή δεν ενέκρινε τη χρηματοδότηση για ένα νέο σύστημα το οποίο, όπως είπε, θα βοηθήσει να αποτραπούν τέτοιου είδους περιστατικά, και ζήτησε 50 δισεκ. δολάρια για τον εκσυγχρονισμό του συστήματος ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας.

Κόντρα με το Κογκρέσο

Νωρίτερα χθες, πριν τη βλάβη, ο Λευκός Οίκος και το υπουργείο Μεταφορών είχαν ζητήσει από το Κογκρέσο να εγκρίνει χρηματοδότηση 30,1 δισεκ. δολαρίων για την αναβάθμιση των αεροδρομίων και των υποδομών ελέγχου της εναέριας κυκλοφορίας. «Αυτό που έχουμε είναι ένα εξαιρετικά παλιό σύστημα ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας», δήλωσε ο Ντάφι. «Δώστε μας τα χρήματα για να το φτιάξουμε».

Ο υπουργός Εσωτερικής Ασφάλειας Μάλιν επεσήμανε ότι μέχρι στιγμής δεν υπάρχει «καμία απολύτως ένδειξη» πως η διακοπή λειτουργίας οφείλεται σε κυβερνοεπίθεση ή σε κάποιο ανεξέλεγκτο σύστημα τεχνητής νοημοσύνης, αν και οι ερευνητές δεν έχουν αποκλείσει κανένα από τα δύο ενδεχόμενα. «Φαίνεται πως το ζήτημα ήταν τεχνικής φύσης. Ωστόσο, συνεχίζουμε να το εξετάζουμε», τόνισε ο Μάλιν. Η Υπηρεσία Εθνικής Ασφάλειας (NSA) συνεργάζεται με το υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας για τη διερεύνηση της υπόθεσης, πρόσθεσε ο ίδιος.

Σύμφωνα με δύο στελέχη αεροπορικών εταιρειών, η διακοπή λειτουργίας φέρεται να επηρέασε ένα τηλεπικοινωνιακό δίκτυο το οποίο επιβλέπεται από την L3Harris Technologies. Το δίκτυο αυτό διαχειρίζεται κρίσιμες ραδιοσυχνότητες, τις οποίες χρησιμοποιούν οι ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας για την επικοινωνία τους με τους πιλότους. Η L3Harris δεν ανταποκρίθηκε σε αίτημα για σχολιασμό.

Παρόλο που η απαγόρευση απογείωσης των αεροσκαφών έχει αρθεί, η αναστάτωση για τους επιβάτες δεν είχε τελειώσει. Από τη Βοστώνη μέχρι το Σιάτλ και από τη Νέα Υόρκη μέχρι το Λος Άντζελες, οι επιβάτες γέμισαν τις αίθουσες αναχωρήσεων και τα γραφεία των αεροπορικών εταιρειών, καθώς οι καθυστερήσεις και οι ακυρώσεις αυξάνονταν και τα αεροσκάφη παρέμεναν καθηλωμένα στο έδαφος.

Χιλιάδες επιβάτες πέρασαν τη νύκτα στα αεροδρόμια, όμως οι αμερικανικές αεροπορικές εταιρείες δεν θα αναγκαστούν να τους αποζημιώσουν διότι δεν ευθύνονται εκείνες για το πρόβλημα στο σύστημα ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας. Η μόνη άλλη περίπτωση πανεθνικής αναστολής των πτήσεων στις ΗΠΑ, μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, σημειώθηκε τον Ιανουάριο του 2023, όταν η FAA ανέστειλε τις αναχωρήσεις των εσωτερικών πτήσεων για περίπου 90 λεπτά.

Την άνοιξη του 2025 δύο προβλήματα στις επικοινωνίες επηρέασαν τις πτήσεις στο Νιούαρκ -ένα από τα τρία μεγάλα αεροδρόμια που εξυπηρετούν τη Νέα Υόρκη- εξαιτίας βλάβης στο σύστημα επικοινωνίας του κέντρου ελέγχου που διαχειρίζεται τα αεροσκάφη κατά την προσέγγισή τους. Το κέντρο αυτό βρίσκεται στη Φιλαδέλφεια, 160 χιλιόμετρα νοτιότερα. Επιπλέον, τον Σεπτέμβριο του 2026, εκατοντάδες πτήσεις ακυρώθηκαν κατά μήκος της Ανατολικής Ακτής, αφού από λάθος κόπηκε μια γραμμή τηλεπικοινωνιών.

Κάλλιο αργά παρά ποτέ! Ας γίνει επί τέλους η σύσκεψη των πολιτικών αρχηγών, χωρίς βέβαια να περιοριστεί στην παροχή πληροφοριών και “πληροφοριών”. Παραδείγματος χάριν, για την Δημοκρατία μας είναι ζωτικής σημασίας να μαθαίναμε, όχι αν η γαλλική παρέμβαση προκλήθηκε από την Ελλάδα (αυτό είναι αυταπόδεικτο), αλλά αν η πρωτοβουλία εκ μέρους μας βαρύνει τον πρωθυπουργό, ή άλλους κυβερνητικούς, ακόμα και εξωθεσμικούς, παράγοντες. Το θέμα όμως είναι ευρύτερο, χωρίς αμφιβολία.

Κατ’ αρχήν, το δημοκρατικό ζήτημα – με ή χωρίς ενημέρωση από τον πρωθυπουργό, με ή χωρίς σύσκεψη πολιτικών αρχηγών- καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε οι ίδιοι, στις επερχόμενες εθνικές εκλογές. Αυτό το οποίο χρειάζεται άμεση παρέμβαση από την πολιτική μας τάξη είναι το καίριο θέμα εθνικής μας ασφάλειας: Πως αντιμετωπίζουμε την τουρκική απειλή ή (αν προτιμάτε την διατύπωση) πως προασπίζουμε τα συμφέροντα μας απέναντι στα, αντικρουόμενα, της γειτονικής μας χώρας. Από την φορά των πραγμάτων φαίνεται ότι χρειαζόμαστε συγκεκριμένες αλλαγές σε όσα κάνουμε (ή παραλείπαμε να κάνουμε) μέχρι σήμερα. Ενδεικτικά:

• Αρκούν οι αναχαιτίσεις τουρκικών αεροσκαφών, τα οποία παραβιάζουν τον εναέριο χώρο μας ή όχι;
• Προχωράμε με ταχύ ρυθμό στην επέκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης μας στα 12 ναυτικά μίλια παντού, πλην Ανατολικού Αιγαίου, ή όχι;
• Επισημαίνουμε τις παραβάσεις άρθρων της Συνθήκης της Λωζάνης από την Τουρκία, εγκαλώντας την σχετικά ή όχι;
• Καταθέτουμε και προωθούμε ρεαλιστικό σχέδιο επανένωσης της Κύπρου ή όχι;

Απαιτείται δημοκρατική νομιμοποίηση 

Δεν έχει νόημα να αποκρύπτουμε πια, ότι άλλοι από εμάς θα ανέχονταν ένα καθεστώς “φινλανδοποίησης” της χώρας μας, ενώ άλλοι επιμένουμε να είμαστε (όλο και πιο) ανεξάρτητο κράτος. Αν δεν τοποθετηθούμε, μετά λόγου γνώσεως, στην πολιτική αυτή αντίθεση, τότε, παραδείγματος χάριν, οι δαπάνες μας για εξοπλισμούς δεν έχουν νόημα.

Ως πατριώτες και διεθνιστές, ασφαλώς, θέλουμε ειρήνη και γι’ αυτό ακριβώς οφείλουμε αποδείξεις προς τη Τουρκία ότι την συμφέρει να τα έχει καλά μαζί μας, ενώ, αντιθέτως, διεκδικήσεις της αναθεωρητικού περιεχομένου μόνο να την βλάψουν σοβαρά θα μπορούσαν. Αλλά τέτοιες συζητήσεις στρατηγικού περιεχομένου, όσο επείγουσες και αν είναι (και πράγματι είναι), προαπαιτούν δημοκρατική νομιμοποίηση προσώπων και πραγμάτων, άλλων από όσα κανοναρχούν σήμερα στα δημόσια πράγματά μας.

Κατόπιν αξιολόγησης του προανακριτικού υλικού, συνελήφθησαν η 34χρονη και οι δύο ανήλικες, ενώ ο 44χρονος αναζητείται στο πλαίσιο της αυτόφωρης διαδικασίας. Η προανάκριση βρίσκεται σε εξέλιξη από το Α.Κ.Α.Ε.Ε. Αθηνών, σε συνεργασία με τη Δ.Α.Ε.Ε., για την πλήρη διακρίβωση των αιτιών και των συνθηκών του περιστατικού.

Νεκροί είναι ένας νεαρός 22 ετών και ένας 40χρονος υπαρχιπυροσβέστης, πενταετούς υποχρέωσης, που στάθηκαν πολύ άτυχοι, καθώς το κτίσμα υποχώρησε σχεδόν με το πού πάτησαν το πόδι τους στο εσωτερικό του κτιρίου. Το τραγικό περιστατικό συνέβη στις 12:00 το μεσημέρι (η Πυροσβεστική είχε φτάσει στο σημείο για την κατάσβεση πυρκαγιάς στις 11:40). Ενώ οι πυροσβέστες επιχειρούσαν στο εσωτερικό του φλεγόμενου κτιρίου, υποχώρησε εσωτερική σκάλα και τμήμα του πρώτου ορόφου (τοίχος/οροφή), με αποτέλεσμα να χαθεί η επικοινωνία με τρεις από αυτούς και να παγιδευτούν μέσα στις φλόγες και κάτω από τα χαλάσματα.  

Σύμφωνα με άλλες πληροφορίες, οι δύο πυροσβέστες που έσπευσαν στο σημείο καταπλακώθηκαν από μπάζα όταν υποχώρησε το πάτωμα και βρέθηκαν στο υπόγειο με συνέπεια τον θανάσιμο τραυματισμό τους. Ένας ακόμη πυροσβέστης εντοπίστηκε τραυματισμένος και μεταφέρθηκε στο 251 Γενικό Νοσοκομείο Αεροπορίας. Δεν γνωρίζουμε ακόμη λεπτομέρειες για την υγεία του πέραν του ότι βρέθηκε ζωντανός,αλλά λιπόθυμος και ότι είναι σε κατάσταση σοκ. Πληροφορίες τον φέρουν να κατάφερε να απομακρυνθεί για λίγο μόνος του και μετά τον βρήκαν οι διασώστες και οι συνάδελφοί του.

Μιλώντας στην ΕΡΤ, ο πρόεδρος εργαζομένων του ΕΚΑΒ, Γιώργος Μαθιόπουλος, ανέφερε ότι οι διασώστες παρέλαβαν δύο πυροσβέστες χωρίς τις αισθήσεις τους προκειμένου να τους μεταφέρουν στο νοσοκομείο. Το Κέντρο Επιχειρήσεων του Πυροσβεστικού Σώματος ενημερώθηκε για το περιστατικό σήμερα περίπου στις 11:30 και κινητοποιήθηκαν 20 πυροσβέστες με έξι οχήματα, από τον 10ο, 6ο και 12ο Πυροσβεστικό Σταθμό Αθηνών, καθώς και την 1η ΕΜΑΚ.

Χωρίς αισθήσεις ανασύρθηκαν δύο #πυροσβέστες που επιχειρούσαν στην #πυρκαγιά που εκδηλώθηκε σε εγκαταλελειμμένο κτήριο, στον δήμο Φυλής Αττικής και παρελήφθησαν από ασθενοφόρα του ΕΚΑΒ.

— Πυροσβεστικό Σώμα (@pyrosvestiki) November 14, 2026

Για τη διερεύνηση των αιτιών της πυρκαγιάς κινητοποιήθηκε το Ανακριτικό Κλιμάκιο Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού Αθηνών. Το κτίσμα σύμφωνα με τον ΣΚΑΙ δεν είχε την εικόνα ετοιμόρροπου κτιρίου, αλλά επειδή βρέθηκαν περίεργα “μαυρίσματα” σε διάφορα σημεία, πυροσβέστες έλεγαν ότι ίσως κάποιοι έκαιγαν εκεί καλώδια για το χαλκό τους και προκάλεσαν ίσως δομικές φθορές.

Σοβαρές καταγγελίες

Χωρίς μέσα ατομικής προστασίας δουλεύουν οι πυροσβέστες, κατήγγειλε ο Κωνσταντίνος Παπαντώνης, ενώ χαρακτήρισε τη φετινή χρονιά μία από τις χειρότερες για το Σώμα. Ο ίδιος ανέφερε ότι φέτος το Σώμα έχει χάσει 13 ανθρώπους και ρώτησε πόσους νεκρούς πρέπει ακόμη να δει ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, για να καταλάβει ότι «κάτι δεν πάει καλά» στο υπουργείο. Κατηγόρησε τον υπουργό ότι ασχολείται με το αν θα πάρει επίδομα παραπάνω ο διευθυντής του και με τις προαγωγές 19 αξιωματικών.

Εκπρόσωποι των πυροσβεστών έχουν θέσει επανειλημμένα τα προβλήματα στον πρωθυπουργό, υποστήριξε, και τόνισε ότι δεν είναι αποδεκτό να χάνουν τη ζωή τους πυροσβέστες για κτήρια.

Ο κ. Παπαντώνης υποστήριξε ότι η Πυροσβεστική είχε κληθεί επανειλημμένα στο συγκεκριμένο κτήριο στο Ζεφύρι, επισημαίνοντας ότι οι παρεμβάσεις του 10ου Πυροσβεστικού Σταθμού ήταν συχνές. «Ήταν ακατοίκητο αλλά δεκάδες φορές έχει έρθει ο 10ος σταθμός στο ίδιο κτίριο», δήλωσε. Στη συνέχεια, προχώρησε σε καταγγελίες για επαναλαμβανόμενους εμπρησμούς στην περιοχή, αποδίδοντας ευθύνη σε Ρομά. «Δεν γίνεται κάθε φορά να χάνουμε κάποιον πυροσβέστη γιατί οι Ρομά βάζουν φωτιές όλη την ώρα», ισχυρίστηκε και πρόσθεσε: «Το έχουμε πει εκατομμύρια φορές κάτι πρέπει να κάνουνε. Ας γκρεμίσουν το κτίριο, ας το κάψουν τελείως».

Εκφράζοντας την αγανάκτησή του για τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν οι πυροσβέστες, συνέχισε: «Δεν γίνεται δηλαδή κάθε φορά να τυχαίνει κάτι και να την πληρώνει πάντα ο πυροσβέστης». Ο πρόεδρος του Σωματείου αναφέρθηκε σε αντίστοιχα προβλήματα που, όπως υποστήριξε, καταγράφονται και σε άλλες περιοχές της Αττικής. «Τα ίδια γίνονται και στον Βλυχό, στον Ασπρόπυργο, στα Μέγαρα», είπε και πρόσθεσε: «Πρέπει να σταματήσει κάποια στιγμή, να τα αφήσουν να καούνε. Δεν μπορεί να καίγονται οι πυροσβέστες για τα κτήρια».

Ο Κωνσταντίνος Παπαντώνης άσκησε έντονη κριτική στην κυβέρνηση και στην πολιτική ηγεσία του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, καταγγέλλοντας σοβαρές ελλείψεις σε προσωπικό, οχήματα και εξοπλισμό. «Η φετινή χρονιά είναι από τις χειρότερες», υποστήριξε και συνέχισε: «Έχουμε βρει δεκατρείς φορές τον Μητσοτάκη και του έχουμε πει ότι διαλύεται το πυροσβεστικό σώμα και αυτός κοιτάει να ασχολείται ο υπουργός μας με το αν πήρε κρίση ο αξιωματικός ή πώς θα εγκαινιάσει τα οχήματα».

Περιγράφοντας την κατάσταση στο Πυροσβεστικό Σώμα, δήλωσε: «Ο κόσμος είναι στα κάγκελα, δεν έχουμε προσωπικό, δεν έχουμε οχήματα, δεν έχουμε ρούχα». Ο ίδιος υποστήριξε ότι οι νεκροί πυροσβέστες μέσα στο 2026 έχουν φτάσει τους 13, αριθμό που επικαλέστηκε στο πλαίσιο της κριτικής του προς την κυβέρνηση. «Φέτος έχουμε δεκατρείς νεκρούς», ανέφερε και διερωτήθηκε: «Πόσους πρέπει ο Μητσοτάκης να δει ακόμα νεκρούς για να καταλάβει ότι κάτι δεν πάει καλά στο υπουργείο μας; Τι άλλο πρέπει να κάνει;». Συνεχίζοντας την κριτική του, δήλωσε: «Ο υπουργός ασχολείται αν θα βάλει τον διευθυντή του πάνω να πάρει ένα επίδομα παραπάνω και αν θα πάρουνε προαγωγή ή δεν θα πάρουν δεκαεννιά αξιωματικοί».

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στα μέσα ατομικής προστασίας των πυροσβεστών, υποστηρίζοντας ότι υπάρχουν επί χρόνια ελλείψεις και καθυστερήσεις στην αντικατάστασή τους. «Δεν ξέρω και τι μέσα ατομικής προστασίας έχουνε γιατί έξι χρόνια φωνάζουμε τον Τουρνά, το έχουμε καταγγείλει στη Βουλή, ότι δεν έχουνε πάρει μέσα ατομικής προστασίας οι πυροσβέστες», ανέφερε. Ο πρόεδρος του Σωματείου υποστήριξε ότι ο εξοπλισμός δεν έχει αντικατασταθεί εδώ και έξι χρόνια και κατήγγειλε την επιβολή προστίμου στο Σωματείο. «Δεν τα έχουν αλλάξει έξι χρόνια και αυτός αντί να δει τι θα κάνει, γύρισε και μας έκανε και μας έβαλε πρόστιμο», δήλωσε, προσθέτοντας: «Τα λέγαμε από πέρσι και από πρόπερσι».

Μήνυμα Μητσοτάκη

Τη βαθιά του θλίψη για τον τραγικό θάνατο δύο πυροσβεστών στη φωτιά στο Ζεφύρι εξέφρασε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, με ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης απηύθυνε θερμά συλλυπητήρια στις οικογένειες των δύο ανδρών. Παράλληλα, αναφέρθηκε στους καθημερινούς κινδύνους που αντιμετωπίζουν οι πυροσβέστες κατά την εκτέλεση του καθήκοντός τους, τονίζοντας ότι η τραγωδία υπενθυμίζει το μέγεθος της προσφοράς τους στην κοινωνία.

Στην ανάρτησή του, ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναφέρει χαρακτηριστικά: «Η σκέψη μας βρίσκεται, τώρα, στις οικογένειές τους, στις οποίες εκφράζω τα πιο ειλικρινή μου συλλυπητήρια. Το ίδιο και στη μεγάλη οικογένεια του Πυροσβεστικού Σώματος, που σήμερα θρηνεί δύο δικούς της ανθρώπους».

Ο πρωθυπουργός στάθηκε ιδιαίτερα στην αυτοθυσία των πυροσβεστών, οι οποίοι καλούνται καθημερινά να επιχειρούν κάτω από επικίνδυνες συνθήκες για την προστασία των πολιτών. «Το τραγικό γεγονός έρχεται να υπενθυμίσει το μέγεθος της προσφοράς των ανδρών και των γυναικών του Πυροσβεστικού Σώματος, που με αυταπάρνηση θέτουν καθημερινά σε κίνδυνο ακόμη και την ίδια τους τη ζωή για την προστασία όλων μας», υπογράμμισε.

Η απώλεια δύο πυροσβεστών την ώρα του καθήκοντος, μας γεμίζει με βαθιά θλίψη. Η σκέψη μας βρίσκεται, τώρα, στις οικογένειές τους, στις οποίες εκφράζω τα πιο ειλικρινή μου συλλυπητήρια. Το ίδιο και στη μεγάλη οικογένεια του Πυροσβεστικού Σώματος, που σήμερα θρηνεί δύο δικούς της ανθρώπους. Το τραγικό γεγονός έρχεται να υπενθυμίσει το μέγεθος της προσφοράς των ανδρών και των γυναικών του Πυροσβεστικού Σώματος, που με αυταπάρνηση θέτουν καθημερινά σε κίνδυνο ακόμη και την ίδια τους τη ζωή για την προστασία όλων μας. Στον πυροσβέστη που τραυματίστηκε εύχομαι ταχεία και πλήρη ανάρρωση.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναφέρθηκε και στον πυροσβέστη που τραυματίστηκε κατά τη διάρκεια του περιστατικού, εκφράζοντας τις ευχές του για περαστικά και γρήγορη ανάρρωση.

ΠΑΣΟΚ

Τη βαθιά του θλίψη για τον τραγικό θάνατο των δύο πυροσβεστών, ηλικίας 23 και 44 ετών, εκφράζει το ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής, ζητώντας παράλληλα άμεσες θεσμικές παρεμβάσεις για την προστασία του προσωπικού του Πυροσβεστικού Σώματος. Σε κοινή ανακοίνωσή τους, ο γραμματέας του Τομέα Κλιματικής Κρίσης, Μιχάλης Χάλαρης, και ο υπεύθυνος Κοινοβουλευτικού Τομέα Εργασίας (ΚΤΕ) Κλιματικής Κρίσης του κόμματος, Ανδρέας Πουλάς, εκφράζουν τα συλλυπητήριά τους στις οικογένειες και στους οικείους των δύο πυροσβεστών, καθώς και σε ολόκληρη την οικογένεια του Πυροσβεστικού Σώματος.

Παράλληλα, εύχονται ταχεία και πλήρη ανάρρωση στον συνάδελφό τους που τραυματίστηκε κατά την επιχείρηση. Τα δύο στελέχη του ΠΑΣΟΚ επισημαίνουν τον βαρύ απολογισμό της φετινής χρονιάς, τονίζοντας ότι «με τους δύο σημερινούς θανάτους, έξι πυροσβέστες έχουν χάσει τη ζωή τους εν ώρα καθήκοντος μέσα στο 2026».

Στην ανακοίνωση, με τίτλο «Η ασφάλεια των πυροσβεστών δεν μπορεί να περιμένει άλλο», υπογραμμίζουν την ανάγκη να αντιμετωπιστεί μια θεσμική εκκρεμότητα που παραμένει ανοιχτή για περισσότερες από δύο δεκαετίες και αφορά το ειδικό κανονιστικό πλαίσιο για την ασφάλεια του επιχειρησιακού προσωπικού. Σύμφωνα με το ΠΑΣΟΚ, έχει έρθει η ώρα για τη θεσμοθέτηση ενός ολοκληρωμένου συστήματος Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία (ΥΑΕ) για τους πυροσβέστες, το οποίο θα ανταποκρίνεται στις ιδιαίτερες απαιτήσεις και στους κινδύνους του επαγγέλματός τους.

Όπως αναφέρουν οι Μιχάλης Χάλαρης και Ανδρέας Πουλάς, το νέο θεσμικό πλαίσιο πρέπει να περιλαμβάνει σύγχρονη εκτίμηση του επιχειρησιακού κινδύνου, σαφείς κανόνες ασφαλούς επέμβασης κατά τη διάρκεια επιχειρήσεων, κατάλληλο εξοπλισμό προστασίας για το προσωπικό, συνεχή εκπαίδευση των πυροσβεστών, συστηματική διερεύνηση ατυχημάτων και παρ’ ολίγον ατυχημάτων, και υποχρεωτική αξιοποίηση των επιχειρησιακών διδαγμάτων που προκύπτουν από τα περιστατικά.

Τα στελέχη του ΠΑΣΟΚ τονίζουν ότι η επικινδυνότητα του πυροσβεστικού επαγγέλματος δεν απαλλάσσει την Πολιτεία από την ευθύνη να λαμβάνει όλα τα αναγκαία μέτρα προστασίας. Όπως επισημαίνουν, η Πολιτεία έχει υποχρέωση να κάνει ό,τι είναι ανθρωπίνως, επιστημονικά και θεσμικά δυνατό για τη μείωση των κινδύνων που αντιμετωπίζουν καθημερινά οι πυροσβέστες κατά την εκτέλεση του καθήκοντός τους.

Συλλυπητήρια για τους πυροσβέστες

Για τον θάνατο των δύο πυροσβεστών εξέφρασε τα συλλυπητήριά του ο υπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Ευάγγελος Τουρνάς, ευχόμενος παράλληλα ταχεία ανάρρωση στον τραυματία συνάδελφό τους.

«Σήμερα η οικογένεια του Πυροσβεστικού Σώματος θρηνεί δύο δικούς της ανθρώπους, που έχασαν τη ζωή τους την ώρα του καθήκοντος. Η σκέψη μου βρίσκεται στις οικογένειες και στους αγαπημένους τους ανθρώπους. Τους εκφράζω από καρδιάς τα βαθύτερα και ειλικρινή μου συλλυπητήρια. Στον συνάδελφό τους που διακομίστηκε στο νοσοκομείο εύχομαι γρήγορη και πλήρη ανάρρωση».

Ανακοίνωση για το τραγικό περιστατικό εξέδωσε η Πυροσβεστική: «Δύο ακόμη στελέχη μας χάθηκαν, όταν επιχειρούσαν στην πυρκαγιά που εκδηλώθηκε σε κτήριο, επί της οδού Κατσαντώνη, στην περιοχή της Φυλής στην Αττική. Οι δύο πυροσβέστες έπεσαν ηρωικά στο βωμό του καθήκοντος, όταν επιχειρούσαν, πιστοί στο καθήκον, για την διαφύλαξη της ζωής και των αγαθών των πολιτών, αλλά και του φυσικού περιβάλλοντος.

Σύσσωμη η Φυσική Ηγεσία του Πυροσβεστικού Σώματος εκφράζει τη βαθιά της θλίψη και τα ειλικρινή της συλλυπητήρια στις οικογένειες και στους οικείους των εκλιπόντων συναδέλφων μας. Για τα αίτια και τις συνθήκες του δυστυχήματος θα διενεργηθεί ένορκη διοικητική εξέταση. Με εντολή του Αρχηγού του Πυροσβεστικού Σώματος, όλες οι σημαίες των Υπηρεσιών μας θα κυματίζουν μεσίστιες ως ένδειξη πένθους. Η σκέψη όλων μας είναι μαζί τους».

Συλλυπητήριο μήνυμα ΝΙΚΗΣ: «Το Δημοκρατικό Πατριωτικό Λαϊκό Κίνημα ΝΙΚΗ και ο πρόεδρός του, Δημήτρης Νατσιός, εκφράζουν τη βαθύτατη οδύνη τους για τον τραγικό θάνατο των δύο παλικαριών μας από το Πυροσβεστικό Σώμα. Απευθύνουμε τα ειλικρινά μας συλλυπητήρια στους οικείους τους και ζητούμε να διερευνηθούν άμεσα τα αίτια της τραγωδίας, ώστε να αποδοθούν ευθύνες, εφόσον προκύψουν. Η Ελλάδα δεν αντέχει να χάνει άξια στελέχη των Σωμάτων Ασφαλείας. Η ΝΙΚΗ στέκεται αρωγός στον δύσκολο αγώνα που δίνουν καθημερινά.

Σύμφωνα με ανακοίνωση του Λευκού Οίκου, στο επίκεντρο των συνομιλιών αναμένεται να βρεθούν η μείωση των πυρηνικών εξοπλισμών και ο πόλεμος κατά του Ιράν. Η συνάντηση θα πραγματοποιηθεί στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC) και θα αποτελέσει την πρώτη απευθείας τριμερή συνάντηση των ηγετών των τριών μεγάλων δυνάμεων.

Η εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου, Ολίβια Γουέιλς, δήλωσε ότι ο Τραμπ έχει καταστήσει σαφές πως, μεταξύ άλλων, θα θέσει το ζήτημα της μείωσης των πυρηνικών όπλων παγκοσμίως, καθώς, όπως εκτιμά ο Αμερικανός πρόεδρος, η εξάπλωσή τους συνιστά ιδιαίτερα επικίνδυνη εξέλιξη.

Αμερικανοί αξιωματούχοι επιβεβαίωσαν, επίσης, ότι ο Τραμπ προτίθεται να συζητήσει με τον Σι Τζινπίνγκ και τον Βλαντίμιρ Πούτιν τη συνεχιζόμενη σύγκρουση με το Ιράν. Αντίθετα, ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν αναμένεται να συμπεριληφθεί στην ατζέντα της τριμερούς συνάντησης.

«Πιστεύω ότι ο πρόεδρος προτίθεται πράγματι να συζητήσει το Ιράν στην τριμερή συνάντηση με τον Σι Τζινπίνγκ και τον Βλαντίμιρ Πούτιν», δήλωσε ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος, υπό τον όρο της ανωνυμίας. Όπως εξήγησε, η Ουάσιγκτον ακολουθεί ξεχωριστή διπλωματική οδό για την Ουκρανία, διεξάγοντας διαπραγματεύσεις τόσο με τη Μόσχα όσο και με το Κίεβο, μετά και τις πρόσφατες διπλωματικές επαφές στις οποίες συμμετείχαν ο Ρώσος πρόεδρος και ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι.

«Η Κίνα δεν συμμετέχει ουσιαστικά σε αυτή τη διαδικασία και, επομένως, δεν θεωρούμε σκόπιμο να συζητηθεί το ουκρανικό ζήτημα στο πλαίσιο αυτής της συνάντησης», πρόσθεσε ο Αμερικανός αξιωματούχος.

Προειδοποίηση Ζελένσκι για μια «νέα Γιάλτα»

Η προοπτική μιας πρωτοφανούς τριμερούς συνάντησης μεταξύ των τριών ηγετών έχει προκαλέσει ανησυχία στο Κίεβο, καθώς η ουκρανική πλευρά φοβάται το ενδεχόμενο οι μεγάλες δυνάμεις να καταλήξουν σε συνεννοήσεις που θα επηρεάσουν την τύχη τρίτων χωρών.

Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει προειδοποιήσει ότι η σύνοδος της Σενζέν ενδέχεται να θυμίσει μια νέα εκδοχή της Διάσκεψης της Γιάλτας του 1945, κάνοντας λόγο για τον κίνδυνο «αναδιανομής των σφαιρών επιρροής» στον 21ο αιώνα. Στη Διάσκεψη της Γιάλτας, ο τότε πρόεδρος των ΗΠΑ Φραγκλίνος Ρούζβελτ, ο Βρετανός πρωθυπουργός Ουίνστον Τσόρτσιλ και ο Σοβιετικός ηγέτης Ιωσήφ Στάλιν είχαν συζητήσει τη μεταπολεμική διευθέτηση και τη διαμόρφωση του πολιτικού μέλλοντος της Ευρώπης.

Η προγραμματισμένη συνάντηση πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία η κυβέρνηση Τραμπ προωθεί μια εξωτερική πολιτική που δίνει έμφαση στην ενίσχυση της αμερικανικής επιρροής στο δυτικό ημισφαίριο. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και η επιχείρηση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα, κατά την οποία συνελήφθη ο πρόεδρος της χώρας, Νικολάς Μαδούρο, τον Ιανουάριο.

Παρά τις ανησυχίες της ουκρανικής πλευράς, Αμερικανοί αξιωματούχοι επιμένουν ότι οι διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία θα συνεχιστούν ανεξάρτητα από την τριμερή συνάντηση στην Κίνα. Η Ουάσιγκτον βρίσκεται σε επαφή με εκπροσώπους της Ρωσίας και της Ουκρανίας, στο πλαίσιο των διπλωματικών προσπαθειών για τον τερματισμό της σύγκρουσης.

Τέταρτη συνάντηση Τραμπ-Σι

Στο περιθώριο της συνόδου, ο Ντόναλντ Τραμπ αναμένεται να έχει και ξεχωριστή διμερή συνάντηση με τον Σι Τζινπίνγκ, η οποία θα συνοδευτεί από γεύμα εργασίας. Θα είναι η τέταρτη συνάντηση των δύο ηγετών από την επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο, το 2025.
Αντίθετα, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, δεν προβλέπεται ξεχωριστή διμερής συνάντηση του Αμερικανού προέδρου με τον Πούτιν κατά την επίσκεψή του στην Κίνα.

Παράλληλα, η υπόθεση που αφορά τον διευθύνοντα σύμβουλο της Nvidia, Τζένσεν Χουάνγκ, και τις καταγγελίες σχετικά με φερόμενο Κινέζο πράκτορα των υπηρεσιών πληροφοριών δεν αναμένεται να απασχολήσει τις συνομιλίες Τραμπ-Σι. «Η υπόθεση της Nvidia δεν θα πρέπει ουσιαστικά να επηρεάσει την επίσκεψη», δήλωσε δεύτερος ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος. Η αμερικανική πλευρά δεν προτίθεται, επίσης, να διαπραγματευτεί με την Κίνα τους περιορισμούς στις εξαγωγές προηγμένων τεχνολογιών ημιαγωγών.

«Δεν διαπραγματευόμαστε τους αμερικανικούς περιορισμούς στις εξαγωγές. Πρόκειται για ζητήματα εθνικής ασφάλειας, τα οποία διαμορφώνονται από την αμερικανική κυβέρνηση. Δεν αναμένουμε ότι το θέμα θα αποτελέσει αντικείμενο οποιασδήποτε από τις συνομιλίες μας με την κινεζική πλευρά κατά τη διάρκεια της επίσκεψης», ανέφερε ο αξιωματούχος.

Οι περιορισμοί στις εξαγωγές προηγμένης τεχνολογίας αποτελούν ένα από τα πλέον ευαίσθητα ζητήματα στις σχέσεις ΗΠΑ-Κίνας, καθώς οι δύο χώρες βρίσκονται σε έντονο ανταγωνισμό για την ανάπτυξη και τον έλεγχο της τεχνολογίας ημιαγωγών.

Ο Έλον Μασκ στην ασιατική περιοδεία Τραμπ

Τον Αμερικανό πρόεδρο θα συνοδεύσει στην επίσκεψή του στην Κίνα ο επικεφαλής της Tesla και της SpaceX, Έλον Μασκ. Ωστόσο, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, δεν θα συμμετάσχει στην τριμερή συνάντηση των Τραμπ, Πούτιν και Σι Τζινπίνγκ. Ο Τραμπ αναμένεται να αναχωρήσει από την Ουάσιγκτον τη Δευτέρα και να φτάσει στις Φιλιππίνες την Τρίτη, όπου θα συμμετάσχει στη Σύνοδο Κορυφής της Ένωσης Χωρών της Νοτιοανατολικής Ασίας (ASEAN).

Στη συνέχεια θα μεταβεί στη Σενζέν της Κίνας για τη Σύνοδο Κορυφής του APEC, όπου την Πέμπτη έχουν προγραμματιστεί οι συναντήσεις του με τον Σι Τζινπίνγκ και τον Βλαντίμιρ Πούτιν. Η σύνοδος αναμένεται να συγκεντρώσει τους ηγέτες της περιοχής Ασίας-Ειρηνικού, σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία για τη διεθνή ασφάλεια, καθώς οι τρεις μεγάλες δυνάμεις προετοιμάζονται να συζητήσουν ζητήματα πυρηνικών εξοπλισμών, περιφερειακών συγκρούσεων και ευρύτερων γεωπολιτικών ισορροπιών.

NYΤ: Τι ζητά η Ρωσία

Σύμφωνα με αποκαλυπτικό δημοσίευμα των New York Times, η Ρωσία ζητά από το ΝΑΤΟ να αποσύρει τις δυνάμεις του στις θέσεις που κατείχε το 1997, ανοίγοντας παράλληλα τη συζήτηση για μια συνολική αναθεώρηση της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Οι απαιτήσεις περιλαμβάνονται σε ανεπίσημο έγγραφο, με ημερομηνία 10 Νοεμβρίου, το οποίο παρουσίασαν Ρώσοι αξιωματούχοι κατά τις διαπραγματεύσεις στο Άμπου Ντάμπι.

Οι New York Times εξασφάλισαν αντίγραφό του από πρόσωπο που συμμετέχει στις συνομιλίες, ενώ η γνησιότητά του επιβεβαιώθηκε και από δεύτερη πηγή. Το έγγραφο αποκαλύπτει ότι ο Πούτιν επιμένει σε μεγάλο βαθμό στις θέσεις που είχε διατυπώσει τον Δεκέμβριο του 2021, παρά τις πολύμηνες διπλωματικές προσπάθειες της κυβέρνησης Τραμπ για τον τερματισμό του πολέμου.

Οι απαιτήσεις της Ρωσίας δεν περιορίζονται στον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, αλλά επεκτείνονται συνολικά στην ασφάλεια της Ευρώπης. Ουσιαστικά, η Μόσχα ζητά να ανατραπούν στρατιωτικές ισορροπίες που διαμορφώθηκαν μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, επαναφέροντας όρους που είχε θέσει ήδη από τον Δεκέμβριο του 2021, λίγο πριν από την εισβολή.

Η σημαντικότερη απαίτηση αφορά την επιστροφή των στρατιωτικών δυνάμεων και βάσεων του ΝΑΤΟ στις θέσεις που κατείχαν το 1997, πριν αρχίσει η μεγάλη διεύρυνση της Συμμαχίας προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Στην πράξη, αυτό θα σήμαινε σημαντικό περιορισμό της στρατιωτικής παρουσίας του ΝΑΤΟ στην ανατολική του πτέρυγα, ιδιαίτερα στην Πολωνία και στις τρεις χώρες της Βαλτικής, την Εσθονία, τη Λετονία και τη Λιθουανία. Πρόκειται για χώρες που θεωρούν τη συμμαχική στρατιωτική παρουσία κρίσιμη για την ασφάλειά τους απέναντι στη Ρωσία.

Παράλληλα, η Μόσχα απαιτεί να σταματήσει κάθε περαιτέρω διεύρυνση του ΝΑΤΟ, αποκλείοντας ουσιαστικά την προοπτική ένταξης της Ουκρανίας. Ζητά επίσης να τερματιστεί η στρατιωτική δραστηριότητα της Συμμαχίας όχι μόνο στην Ουκρανία, αλλά και σε άλλες περιοχές της Ανατολικής Ευρώπης, του Νότιου Καυκάσου και της Κεντρικής Ασίας.

Ιδιαίτερα σκληρός είναι και ο όρος που αφορά τη δυτική στρατιωτική βοήθεια προς το Κίεβο. Η Ρωσία ζητά να σταματήσει πλήρως η προμήθεια δυτικών όπλων, στρατιωτικού εξοπλισμού και άλλων στρατιωτικών προϊόντων στην Ουκρανία. Εάν γινόταν αποδεκτή μια τέτοια απαίτηση, θα περιοριζόταν δραστικά η δυνατότητα της χώρας να ενισχύει τις ένοπλες δυνάμεις της με δυτικά οπλικά συστήματα.

Τι άλλα περιλαμβάνει το ρωσικό έγγραφο 

Το ρωσικό έγγραφο περιλαμβάνει και μια νέα απαίτηση που αφορά άμεσα δύο από τις μεγαλύτερες στρατιωτικές δυνάμεις της Ευρώπης. Η Μόσχα ζητά από τη Γαλλία και τη Βρετανία να δεσμευτούν ότι δεν θα χρησιμοποιήσουν τα πυρηνικά τους όπλα για την προστασία άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Πρόκειται για έναν όρο που θα περιόριζε τη δυνατότητα των δύο πυρηνικών δυνάμεων να παρέχουν πυρηνική αποτροπή στους Ευρωπαίους συμμάχους τους.

Όσον αφορά την ευρωπαϊκή προοπτική της Ουκρανίας, η ρωσική πλευρά εμφανίζεται διατεθειμένη να αποδεχθεί την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά υπό έναν σημαντικό περιορισμό: το Κίεβο να μη συμμετέχει στην κοινή πολιτική ασφάλειας και άμυνας της ΕΕ.

Σύμφωνα με τους New York Times, οι απαιτήσεις αυτές δείχνουν ότι ο Πούτιν εξακολουθεί να επιδιώκει μια ευρύτερη αναδιαμόρφωση της ευρωπαϊκής ασφάλειας, με περιορισμό της επιρροής του ΝΑΤΟ κοντά στα ρωσικά σύνορα.

Μάλιστα, κατά τις συνομιλίες στο Άμπου Ντάμπι, Ρώσοι αξιωματούχοι παρουσίασαν το μοντέλο των διακριτών σφαιρών επιρροής της εποχής του Ψυχρού Πολέμου ως πιθανό πρότυπο για τη μελλοντική ασφάλεια της Ευρώπης. Παρότι άφησαν ανοιχτό το ενδεχόμενο κάποιας ευελιξίας στις διαπραγματεύσεις, το έγγραφο δείχνει ότι η Μόσχα δεν έχει εγκαταλείψει τους βασικούς της στόχους.

Οι αντιδράσεις και η συνάντηση Τραμπ-Πούτιν

Οι ρωσικές απαιτήσεις έχουν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στην Ευρώπη, με τον Πολωνό πρωθυπουργό Ντόναλντ Τουσκ να προειδοποιεί ότι η αποδοχή τους θα αποτελούσε άμεση απειλή για την ασφάλεια της χώρας του. Από την αμερικανική πλευρά, οι απεσταλμένοι του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, επιχειρούν να διατηρήσουν ανοιχτό τον δρόμο των διαπραγματεύσεων, ζητώντας από τη Ρωσία πιο συγκεκριμένες προτάσεις αποκλιμάκωσης.

Παρότι Ρώσοι αξιωματούχοι άφησαν περιθώρια για πιθανή ευελιξία, το έγγραφο καταδεικνύει πόσο μεγάλη παραμένει η απόσταση μεταξύ των δύο πλευρών. Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία ενόψει της επικείμενης προγραμματισμένης συνάντησης Τραμπ, Πούτιν, Σι την επόμενη εβδομάδα.

Ο Μίκλος Σέστακ, που διετέλεσε υπουργός Εθνικής Ανάπτυξης από το 2014 έως το 2018 στην κυβέρνηση του Βίκτορ Όρμπαν, βρίσκεται υπό κράτηση από τα τέλη Σεπτεμβρίου. Κατηγορείται ότι έλαβε δωροδοκίες και μίζες (που εκτιμώνται σε πάνω από 37,2 εκατομμύρια δολάρια) για να προμηθευτεί το κράτος μεταχειρισμένα λεωφορεία σε φουσκωμένες τιμές. Κατηγορείται ότι είχε πάρει μίζες και για κατασκευαστικά έργα.

Αστυνομικοί και ερευνητές χρειάστηκε να σκάψουν με φτυάρια ακόμη και κατά τη διάρκεια της νύχτας σε λάσπες στα δάση, καθ΄ υπόδειξη στενού συνεργάτη του Σέστακ, που συνελήφθη αρχές Οκτωβρίου και που προφανώς ομολόγησε για να έχει καλύτερη ποινική αντιμετώπιση. Ο άνδρας αυτός παραλάμβανε από διάφορους τα χρήματα και είχε άμεση ανάμιξη στην φύλαξή τους σε διάφορα σημεία.

Μεγάλα ποσά βρέθηκαν κρυμμένα και μέσα σε αχυρώνες, αγροτικές εγκαταστάσεις και αποθηκευτικούς χώρους σε αγροτικές περιοχές. Επίσης σε ένα πολύ ακριβό χρηματοκιβώτιο που είχε τοποθετηθεί σε ένα κρυφό και απομονωμένο σημείο -δεν ανακοινώθηκε το πού.

Οι σκύλοι

Σε προηγούμενο στάδιο της έρευνας στην Ουγγαρία για μίζες, οι αρχές είχαν εντοπίσει δύο άδεια χρηματοκιβώτια σε κτίριο γραφείων που συνδεόταν με τον Σέστακ. Μέσα από ομολογία υπόπτου (και με τη συνδρομή ειδικά εκπαιδευμένων αστυνομικών σκύλων που ανίχνευσαν τη μυρωδιά μεγάλων ποσοτήτων χαρτονομισμάτων), οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι εκεί φυλάσσονταν αρχικά πολλά φιορίνια, τα οποία μεταφέρθηκαν βιαστικά σε κρυψώνες λίγο πριν συλληφθεί ο πρώην υπουργός. Η κατάθεση των εμπλεκομένων που γνώριζαν πού μεταφέρθηκαν τα πακέτα έδωσε στους ερευνητές τις ακριβείς τοποθεσίες.

Οι σκύλοι χρησιμοποιούνται ευρέως από τις τελωνειακές και διωκτικές αρχές παγκοσμίως (και στην Ελλάδα) σε αεροδρόμια, λιμάνια και σε εφόδους για έρευνα σε χώρους ύποπτους για  ξέπλυμα μαύρου χρήματος ή για λαθρεμπόριο, επειδή τα χαρτονομίσματα έχουν μια χαρακτηριστική μυρωδιά.

Οι σκύλοι ανίχνευσης μετρητών (cash dogs) εκπαιδεύονται με μεγάλες δεσμίδες (συνήθως από 10.000 ευρώ και πάνω, που είναι και το νομικό όριο δήλωσης στα τελωνεία). Ένα ή πέντε χαρτονομίσματα στο πορτοφόλι εκπέμπουν ελάχιστα χημικά σωματίδια μελανιού, τα οποία χάνονται μέσα στις υπόλοιπες μυρωδιές (δέρμα πορτοφολιού, ρούχα, ιδρώτας). Αντίθετα, 100 ή 1.000 χαρτονομίσματα σφιχτά δεμένα μαζί εκπέμπουν ένα «σύννεφο» οσμής μελανιού και βαμβακιού που ξεχωρίζει αμέσως.

Στην περίπτωση της Ουγγαρίας, μιλάμε για δεκάδες κιλά χαρτονομισμάτων (π.χ. 5 δισεκατομμύρια φιορίνια σε χαρτονομίσματα των 20.000 φιορινιών αντιστοιχούν σε 250.000 χαρτονομίσματα), όγκος που ευαισθητοποιεί αμέσως τον εκπαιδευμένο σκύλο.

Διώξεις και για άλλους

Η επιχείρηση πραγματοποιήθηκε από τη νεοσύστατη στην Ουγγαρία υπηρεσία NNVH (Εθνική Υπηρεσία Ανάκτησης και Προστασίας Περιουσιακών Στοιχείων), την οποία συνέστησε η νέα κυβέρνηση του πρωθυπουργού Πέτερ Μάγιαρ (ο οποίος νίκησε τις εκλογές του Απριλίου του 2026 δίνοντας τέλος στην 16ετή διακυβέρνηση του Όρμπαν).

Για τον ίδιο τον Ορμπαν δεν έχει στοιχειοθετηθεί τίποτα, αλλά συνελήφθη ο αδελφός του και κατηγορείται ότι έπαιρνε χρήματα για έκδοση αδειών παραμονής σε μετανάστες “με άσκηση επιρροής”. Ο Βίκτωρ Ορμπαν δήλωσε ότι «κυνηγούν τον αδελφό μου για να πλήξουν εμένα».

Υπό κράτηση τελούν από τον Σεπτέμβριο άλλοι δύο πρώην υπουργοί, Ο ένας είναι ο Γκιόργκι Μάτολτσι (πρώην υπουργός Οικονομίας και πρώην διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας της Ουγγαρίας), ο οποίος ερευνάται για κακοδιαχείριση δημοσίων πόρων ύψους 818 εκατομμυρίων δολαρίων. Παράλληλα, διεξάγονται έφοδοι και έρευνες για υπερκοστολογημένες προμήθειες αναπνευστήρων (ύψους 910 εκατ. δολαρίων) επί κυβέρνησής του κατά την πανδημία.

Ο άλλος διωκόμενος είναι ο Μπάλας Χάνκο, πρώην υπουργός Πολιτισμού και Καινοτομίας. Συνελήφθη στα τέλη Σεπτεμβρίου (μαζί με τον Σέστακ) και κατηγορείται  για υπεξαίρεση δημόσιων πόρων ύψους 17,3 δισεκατομμυρίων φιορινιών (περίπου 47 εκατομμυρίων ευρώ) από το Εθνικό Πολιτιστικό Ταμείο, τα οποία φέρεται να διοχετεύτηκαν παράνομα στην προεκλογική εκστρατεία του κόμματος Fidesz. Ο ίδιος αρνείται τις κατηγορίες, κάνοντας λόγο για «πολιτική δίκη-παρωδία»

Ο Όρμπαν επέμενε πως «όλοι οι υπουργοί του ήταν πεντακάθαροι», αλλά το κόμμα του (Fidesz-KDNP) εξέδωσε ανακοίνωση στην οποία παίρνει αποστάσεις και δηλώνει ότι «δεν μπορεί να αποδεχτεί στους κόλπους του όσους παραβίασαν τον νόμο».

Παράλληλα, υπό δικαστικό έλεγχο (χωρίς να έχει συλληφθεί) βρίσκεται και ο πρώην υπουργός Εξωτερικών Πέτερ Σιγιάρτο, για υπέρογκες δαπάνες ταξιδιών και ακυρωτικά ιδιωτικών πτήσεων ύψους 781.000 ευρώ.

Έως και την 7η Νοεμβρίου η Τουρκία εξέδιδε ανακοινώσεις με επιθετικό περιεχόμενο χαρακτηρίζοντας ως παράνομες τις κινήσεις του γαλλικού πλοίου ερευνών Abeille Marengo και εκφράζοντας την πρόθεση προασπίσεως των “τουρκικών κυριαρχικών δικαιωμάτων”. Η διαμεσολάβηση της Γαλλίας με σχετική ενημερωτική ρηματική διακοίνωση της οποίας επί του παρόντος το περιεχόμενο είναι άγνωστο μετέβαλε ριζικά την στάση της Τουρκίας η οποία δια του Υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν προέβη σε καθησυχαστικές δηλώσεις την 8η Νοεμβρίου.

Δεδομένου ότι η Τουρκία δεν μας έχει συνηθίσει σε τόσο “μεγαλόψυχες και ραγδαίες μεταλλάξεις” καθίσταται επιτακτική η γνωστοποίηση του περιεχομένου της γαλλικής ρηματικής διακοινώσεως η οποία εικάζεται ότι δεν έγινε με αποκλειστική πρωτοβουλία της Γαλλίας αλλά μετά από συνεργασία με την Ελλάδα. 

Μετά τον απόπλου του γαλλικού ερευνητικού πλοίου από το Ηράκλειο, το απόγευμα της 10ης Νοεμβρίου,  η Τουρκία εξέδωσε NAVTEX  με την οποία δίδει την συγκατάθεσή της για τις εργασίες επί μίας σειράς συντεταγμένων τις οποίες συμπεριλαμβάνει και δεν παραλείπει να αναφέρει ότι οι εργασίες γίνονται επί της τουρκικής υφαλοκρηπίδος.

Η ελληνική και η κυπριακή πλευρά απέρριψαν τη σημασία της τουρκικής αναγγελίας (αντιNAVTEX 11ης Νοεμβρίου), δηλώνοντας ότι οι σχετικές άδειες ζητήθηκαν από την Ελλάδα και την Κύπρο.  Επισημαίνεται ότι μία NAVTEX  δεν συνιστά τίτλο κυριαρχίας ή αναγνώριση υφαλοκρηπίδας ή δικαίωμα αδειοδοτήσεως. Βάσει του άρθρου 79 της UNCLOS τα κράτη έχουν δικαίωμα ποντίσεως καλωδίων στην υφαλοκρηπίδα άλλων κρατών. Μία αποκλειστική “ενημέρωση” ή “αίτηση συντονισμού” παρακτίου κράτους για επικείμενες σχετικές εργασίες είναι ενδεχόμενο να εκληφθεί ως αίτηση εγκρίσεως ή συγκαταθέσεως.  

Το αληθινό διακύβευμα

Το διακύβευμα στα προαναφερθέντα δεν είναι η εκτέλεση του έργου Great Sea Interconnector (GSI) αλλά η διαφύλαξη στο ακέραιο των κυριαρχικών δικαιωμάτων Ελλάδος και Κύπρου ως προς τις θαλάσσιες περιοχές δικαιοδοσίας τους, βάσει του διεθνούς δικαίου θαλάσσης (UNCLOS).

Κατά συνέπεια η Ελλάς θα πρέπει να ολοκληρώσει το έργο GSI δίχως την αναγνώριση τουρκικών δικαιωμάτων εγκρίσεως, βάσει των νομικών της θέσεων και δίχως να προκαλέσει ανεξέλεγκτη στρατιωτική κλιμάκωση. Ταυτόχρονα θα πρέπει να αποτρέψει την δημιουργία προηγουμένου απαιτήσεως τουρκικής εγκρίσεως ή ελέγχου επί των θαλασσίων ζωνών της διασφαλίζοντας έτσι το εθνικό της κύρος και αξιοπιστία. Η περιφερειακή σταθερότητα δεν εξασφαλίζεται με υποχωρήσεις από νόμιμες εθνικές θέσεις. Η Ελλάς θα πρέπει με επίσημη ανακοίνωσή της να διευκρινίσει προς την Τουρκία τα εξής:

1. Οι εργασίες θα συνεχισθούν ενώ δεν αποδέχεται τις μονομερείς διεκδικήσεις της Τουρκίας περί υφαλοκρηπίδος. 
2. Η ενημέρωση της Γαλλίας δεν συνιστά αίτημα εγκρίσεως ή συγκαταθέσεως.
3. Η Ελλάς διατηρεί τις νομικές της θέσεις στο ακέραιο βάσει της UNCLOS
4. Εάν συντρέξουν μελλοντικοί λόγοι ασφαλείας της ναυσιπλοΐας, κατά την εκτέλεση του έργου, θα υπάρξει συλλογική σχετική ενημέρωση προς κάθε εμπλεκόμενο κράτος μέσω των προβλεπομένων διαδικασιών. 

Επιπλέον, η χώρα θα πρέπει να τεκμηριώσει νομικά κάθε τμήμα του έργου και να το υποβάλει σε κατάλληλους διεθνείς αποδέκτες. Κάθε τουρκικός ισχυρισμός ή ενέργεια θα πρέπει να έχει απάντηση. Αποτελεί πολιτική και διπλωματική προτεραιότητα η ενεργός εμπλοκή της ΕΕ (νομική, διπλωματική, ασφαλείας) στο έργο το οποίο την αφορά και το χρηματοδοτεί.

Ειδικότερα η Γαλλία η οποία εμπλέκεται επιχειρηματικά (Nexans, Meridiam) θα πρέπει να συμμετάσχει στην απρόσκοπτη ολοκλήρωση του έργου (νομικά, πολιτικά, από πλευράς ασφαλείας κ.λπ.). Θα ήταν σκόπιμος ένας κοινός σχεδιασμός εκτελέσεως του έργου (χρονοδιάγραμμα, τεχνικά θέματα, χρηματοδότηση, ασφάλεια) με την Γαλλία.

Ζήτημα αξιοπιστίας η ολοκλήρωση του GSI

Λαμβάνοντας υπ’ όψιν και τα διαμειφθέντα προ διετίας στην περιοχή της Κάσου, το όλο εγχείρημα θα πρέπει να αντιμετωπισθεί ως μία διακρατική κρίση (καταλύτης της κρίσεως η τουρκική NAVTEX της 10ης Νοεμβρίου 2026). Στο πλαίσιο αυτό η στρατιωτική αποτροπή κατά τα πρώτα στάδια θα πρέπει να μην οδηγεί σε κλιμάκωση (π.χ. παρουσία μόνο του Λιμενικού Σώματος). Οι Ένοπλες Δυνάμεις δυνάμεις εν τούτοις θα πρέπει να διασφαλίσουν πλήρη και δυναμική εικόνα καταστάσεως και να διατηρούν ετοιμότητα αμέσου ανταποκρίσεως σε τυχόν τουρκικές προκλήσεις.

Προς τούτο επιβάλλεται η τακτική σύγκληση του ΚΥΣΕΑ προς εναρμονισμό κινήσεων των συναρμοδίων Υπουργείων και προς παροχή σαφών πολιτικών προθέσεων και εντολών στις Ένοπλες Δυνάμεις και τα Σώματα Ασφαλείας μέσω σταδιακής αποδεσμεύσεως Εθνικών Κανόνων Εμπλοκής και λήψεως μέτρων συναγερμού ώστε να εξαλειφθεί κάθε ενδεχόμενος αιφνιδιασμός.

Οι κινήσεις θα πρέπει να μεταδίδουν πολιτικό μήνυμα αποφασιστικότητος, να απαντούν σε κάθε τουρκική πρωτοβουλία και να μην κλιμακώνουν την κατάσταση με ελληνική υπαιτιότητα. Κάθε κίνηση (πολιτική, διπλωματική, στρατιωτική κ.λπ.) θα πρέπει να εναρμονίζεται πλήρως με την Κυπριακή Δημοκρατία. Τελικά η ολοκλήρωση του έργου GSI αποτελεί θέμα αξιοπιστίας της Ελλάδος την οποία αξιολογούν εχθροί και φίλοι. Ακόμη και εάν τουρκική παρέμβαση (π.χ. παρεμπόδιση) ανακόψει προσωρινά τις εργασίες το έργο δεν πρέπει να εγκαταλειφθεί αλλά να συνεχισθεί μέχρι τέλους.

Εντούτοις πρόκειται για ανταλλαγή την οποία η Ρωσία αποκλείει κάθετα. Σύμφωνα με δημοσιεύματα των New York Times, της Bild και πολλών άλλων μέσων για τις συνομιλίες, η Ρωσία απαιτεί ταυτόχρονα την παραχώρηση ολόκληρου του Ντονμπάς και την οριστική δέσμευση ότι η Ουκρανία θα παραμείνει εκτός ΝΑΤΟ και σε ουδέτερο καθεστώς.

Παράλληλα, το Κρεμλίνο θέτει ευρύτερες απαιτήσεις ασφαλείας, όπως την αποχώρηση ΝΑΤΟϊκών δυνάμεων από τα σύνορά του και είναι απίθανο να “χαριστεί” στο θέμα της ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ για το 10-12% του Ντονμπάς που απομένει να καταληφθεί από τις ρωσικές δυνάμεις.

Το Κρεμλίνο εκτιμά την πρόταση άτοπη, όπως και τα περί δημοψηφίσματος, γιατί είναι δηλωμένο επισήμως ότι αποκλείεται να γίνει κατάπαυση πυρός προκειμένου να γίνει δημοψήφισμα. Έχει ξεκαθαρίσει ότι για να γίνει κατάπαυση πυρός ή θα έχει τελειώσει ο πόλεμος σύμφωνα με τα σχέδια της Μόσχας ή θα έχει υπογραφεί ειρηνευτική συμφωνία με τους όρους της.

Το ερώτημα περί ΝΑΤΟ

Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, παρότι η Ρωσία αποκλείεται να υποχωρήσει επ΄ αυτού, είπε ότι η Ουκρανία δεν προτίθεται να αναγνωρίσει κατεχόμενα εδάφη ως ρωσικά, αλλά «αν υπάρξει ένα πλήρες και δεσμευτικό πακέτο εγγυήσεων ασφαλείας από το ΝΑΤΟ και την ΕΕ, θα έθετε το ζήτημα στην κρίση του ουκρανικού λαού μέσω δημοψηφίσματος».

«Οι Αμερικανοί έθεσαν το ερώτημα: ‘Τι θα γίνει αν η Ουκρανία ενταχθεί στο ΝΑΤΟ; Θα αποχωρούσε από το Ντονμπάς;’. Αυτή ήταν η πρώτη φορά που τέθηκε το ζήτημα», είπε ο Ζελένσκι χθες Παρασκευή -όμως για τις δηλώσεις του υπήρχε δημοσιογραφικό εμπάργκο να δημοσιευθούν σήμερα.

Το Κίεβο συζητά «συγκεκριμένες εγγυήσεις ασφαλείας από το ΝΑΤΟ και την ΕΕ» και, αν τις επιβεβαιώσουν οι δυτικές χώρες, «τότε θα ρωτήσω την ουκρανική κοινωνία τι σκέφτεται: το δεχόμαστε ή όχι; Δεν έχω το δικαίωμα να λάβω μόνος μου αυτή την απόφαση», είπε ο ουκρανός πρόεδρος,προσθέτοντας ότι η ΕΕ και το ΝΑΤΟ αποτελούν τη μοναδική «πραγματική ασφάλεια της Ευρώπης».

Οι όροι της Ρωσίας

Σύμφωνα με όσα έχουν δημοσιευθεί σε ρωσικά και ουκρανικά μέσα, οι όροι που τέθηκαν από την Ρωσία στο Αμπού Ντάμπι γενικών για την ευρωπαϊκή ασφάλεια και ειδικότερα για το ουκρανικό, είναι οι εξής:

• Πλήρη παράδοση ολόκληρου του Ντονμπάς στη Ρωσία, καθώς και τη διατήρηση του ελέγχου σε όλα τα ουκρανικά εδάφη που κατέχει ήδη
• Η Ουκρανία να παραμείνει μόνιμα εκτός ΝΑΤΟ και να υιοθετήσει ουδέτερο, αδέσμευτο καθεστώς
• Η Ρωσία δεν θα είχε αντίρρηση για την ένταξη της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά υπό τον όρο η χώρα να μη συμμετέχει στην κοινή αμυντική πολιτική της ΕΕ.
• Ζητεί παράλληλα να μην υπάρχουν ναυτικές βάσεις στο Νικολάεφ και στην Οδησσό
• Επαναφορά του ΝΑΤΟ στα σύνορα του 1997 στην ανατολική Ευρώπη
• Απαγόρευση της κοινής χρήσης πυρηνικών όπλων (nuclear sharing) μεταξύ των συμμάχων του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη
• Στο πλαίσιο της νέας ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας, η Ρωσία απαιτεί ελεύθερη ναυσιπλοΐα στη Μαύρη και τη Βαλτική Θάλασσα
• Ζητεί επίσης την ομοσπονδοποίηση της Μολδαβίας (με δικαίωμα δημοψηφίσματος ανεξαρτησίας για την Υπερδνειστερία και τη Γκαγκαουζία σε περίπτωση ένταξης της Μολδαβίας στην ΕΕ).

Ως αντάλλαγμα η Ρωσία φέρεται να δέχεται να αποσύρει τα τακτικά πυρηνικά όπλα της από τη Λευκορωσία, να μην αναπτύξει εκεί πυραύλους μέσου βεληνεκούς και να αποσύρει τα ρωσικά στρατεύματα από την Υπερδνειστερία.

Μου έλειψε να δω μία αυτόνομη ενότητα αφιερωμένη στην αρχιτεκτονική και στην αισθητική των νησιών του Αιγαίου, που ήταν γέννημα των απλών κατοίκων τους, σ’ εκείνη την αριστοκρατία δηλαδή για την οποίαν ο Ελύτης έγραψε: «Αμέτε να βρείτε σ’ οποιοδήποτε πλάτος της γης άλλους κατοίκους που η φαντασία τους να μην αποτελεί την πιο κατηγορηματική άρνηση της ασχήμιας.» Χρειαζόταν μια τέτοια ενότητα, τώρα που τα νησιά μας θάβονται κάτω από τόνους μπετόν.

Υπήρχε το περιθώριο για αναφορά στα κακώς κείμενα της τωρινής κατάστασης: οι επιμελητές της έκθεσης, πολύ σωστά, ανήρτησαν κατά μήκος των πλευρικών τοίχων των αιθουσών πάνελ με φωτογραφικό υλικό που αντιστοιχούσε σε διάφορες θεματικές ενότητες. Οι εικόνες δεν ήταν παρατεταγμένες τυπικά/ χρονολογικά, αλλά “συνειρμικά” και άτακτα, αναγκάζοντας το βλέμμα του θεατή να αναζητήσει τις μεταξύ των σχέσεις και αντιθέσεις. Δεν ξέρω αν κάπου εκεί υπήρχε και μια φωτογραφία πχ. με το “έγκλημα” στο Σαρακήνικο της Μήλου. Ίσως να μου διέφυγαν κάποια στοιχεία της έκθεσης, καθότι το φωτογραφικό υλικό που παρουσιάζεται είναι πράγματι πλούσιο.

Ο Κανάρης

Αυτό που σίγουρα δεν μου διέφυγε, και που είμαι ευγνώμων που το αλίευσα – και αποτελεί τον κύριο λόγο αυτού του άρθρου – είναι μια συγκεκριμένη φωτογραφία και κυρίως η λεζάντα που την συνοδεύει. Η φωτογραφία δείχνει την τιμητική μαρμάρινη πινακίδα που έχει αναρτηθεί σε πολυκατοικία της Κυψέλης και μνημονεύει τον Κωνσταντίνο Κανάρη, καθώς στην ίδια θέση ήταν κάποτε η οικία του. Η λεζάντα εντούτοις άλλα λέει.

Για όσους δεν έτυχε να μάθουν, αλλά και για όσους αγαπούν να επισκέπτονται ξανά την ιστορία, ο Κωνσταντίνος Κανάρης θεωρείται από τους πιο καθοριστικούς πρωταγωνιστές του ’21, αλλά και από τις πλέον ανιδιοτελείς μορφές του, μαζί με τον Δημήτριο Υψηλάντη και τον Νικηταρά (τον Τουρκοφάγο).

Το όνομά του, πανευρωπαϊκά γνωστό την περίοδο της Επανάστασης, ήταν συνώνυμο της ανδρείας, του ναυτικού ηρωισμού και της αυτοθυσίας, καθώς εκείνος εκδικήθηκε για τη Σφαγή της Χίου πυρπολώντας την Τουρκική Ναυαρχίδα το 1822… Ξέρετε τι συνέβη το 1822 στη Χίο; Ο απόλυτος εξανδραποδισμός των κατοίκων του νησιού: βιασμοί, παιδομάζωμα, χαρέμια, σκλαβοπάζαρα, λεηλασίες, πυρπολήσεις… Ακόμα συμβαίνουν αυτά ανά τον κόσμο. Και κάποιος πήρε εκδίκηση!

«Ο Κανάρης! Ο Κανάρης! Από πού βγήκε αυτός ο άνθρωπος;», αναρωτιέται ο Βίκτορ Ουγκώ. Ο Αλέξανδρος Δουμάς (πατέρας), ο Βίλχελμ Μύλλερ, ο Γιούλιους Σλοβάτσκι γράφουν για εκείνον, ο Χέρμαν Μέλβιλ τον αναφέρει δύο φορές στον περίφημο “Μόμπι Ντίκ” του. (Υπάρχει φυσικά πλήθος αναφορών στους ήρωες του ’21 στη διεθνή λογοτεχνία).

Η Σφαγή της Χίου

Είναι η Σφαγή της Χίου το γεγονός εκείνο που σοκάρει τη διεθνή κοινή γνώμη και αποτελεί το έναυσμα για τη γέννηση του φιλελληνικού κινήματος, του πρώτου διεθνούς κινήματος στην Ευρώπη. Πριν το ’21 όλοι στη Γηραιά Ήπειρο σκοτώνονταν μεταξύ τους… Μέσω των φιλελληνικών κομιτάτων που ξεπηδούν στις ευρωπαϊκές πόλεις, η κοινωνία των πολιτών αυτό-οργανώνεται ερήμην των ηγεσιών της για να προσφέρει βοήθεια στους επαναστατημένους Έλληνες. Ταυτόχρονα εθελοντές διαφορετικής εθνικής καταγωγής πολεμούν για την απελευθέρωση της Ελλάδας από τους Τούρκους.

Ας αναλογιστούμε την παρακαταθήκη που άφησαν τα παραπάνω όχι μόνον για εμάς, αλλά για ολόκληρο τον δυτικό κόσμο. Και πόσες άλλες επαναστάσεις έγιναν “με την Ελλάδα στην καρδιά” (βλ: Χοσέ Μαρτί, Σιμόν Μπολίβαρ, Φρανσίσκο ντα Μιράντα, Ζαν-Πιέρ Μπουαγιέ, Χοσέ Μαρία Ερέδια κ.ά.).

Για τα θρυλικά κατορθώματα του Κανάρη (απόπειρα πυρπόλησης όλου του τουρκοαιγυπτιακού στόλου στην Αλεξάνδρεια κ.ά.) και από μια στοιχειώδη ιστορική ευπρέπεια και επάρκεια, έχει αναρτηθεί στην εν λόγω πολυκατοικία πινακίδα με την επιγραφή: “Εις τον χώρον εφ ου ανηγέρθη η πολυκατοικία αύτη έκοιτο η ΤΑΠΕΙΝΗ (δικός μου τονισμός) οικία εν τη οποία έζησε και απέθανεν εν έτει 1877 ο ήρως της Επαναστάσεως του 1821 Ναύαρχος Κωνσταντίνος Κανάρης”.

Η λεζάντα για την ήρωα

Η λεζάντα της έκθεσης που επεξηγεί τη φωτογραφία, γράφει: Επιγραφή σε είσοδο πολυκατοικίας που μνημονεύει ΕΠΙΦΑΝΗ ΙΔΙΟΚΤΗΤΗ προηγούμενης οικίας στην περιοχή της Νεάπολης Εξαρχείων. Δεν ξέρω για εσάς, αλλά εγώ όταν διαβάζω για “επιφανή ιδιοκτήτη”, σκέφτομαι τον Ζάχο Χατζηφωτίου, την Αλίκη Βουγιουκλάκη ή κάποια εύπορη influencer και όχι ήρωα της επανάστασης! Ακόμη και “χωροταξικά” να δει κανείς το θέμα της λεζάντας, στη θέση των δύο λέξεων “επιφανής ιδιοκτήτης”, χωράει το όνομα του ήρωα που μας έδωσε υπόσταση. Αν δεν χωράει, θα πρέπει με κάποιον αρχιτεκτονικά ευρηματικό τρόπο να χωρέσει.

Αναρωτιέμαι γιατί μια τόσο πολυπληθής επιμελητική και ερευνητική ομάδα προτίμησε να αγνοήσει την ταυτότητα του επιφανούς ιδιοκτήτη! Ποια άραγε να είναι τα κίνητρα μιας τέτοιας επιλογής. “Μικροπράγματα”, θα αντιτείνει ίσως κάποιος, όμως είναι από τέτοια “μικροπράγματα” που συχνά αποκωδικοποιούνται συγκεκριμένες ιδεολογικές επιλογές, εσκεμμένες ή ως lapsi.

Δεύτερο mega-lapsus στην ίδια λεζάντα είναι η αναφορά της Νεάπολης Εξαρχείων ως τόπου της κατοικίας του, αντί της Κυψέλης που είναι το σωστό (και μάλιστα επί της οδού Κυψέλης!).

Για δε τη λέξη “ήρωας”, δεν τίθεται καν θέμα προς συζήτηση, η υπόθεσις μυρίζει μπαρούτι… τέτοια πράγματα δε γράφονται σήμερα. Έτσι, ο Ήρωας έγινε αφανής – κινδυνεύει να αφανιστεί και ο Μάρκος Μπότσαρης από τον Δήμο Νίκαιας – αλλά ιδιοκτήτης επιφανής, όπως είναι οι περισσότεροι νέοι ιδιοκτήτες κατοικιών και γης στην χώρα μας.

Υ.Γ. : Αν η έκθεση αφορούσε, όπως και έπρεπε, την “ελληνική αρχιτεκτονική” και όχι την “αρχιτεκτονική στην Ελλάδα” – κρίμα, γιατί ο όρος που χρησιμοποιείται στη Δύση τουλάχιστον, είναι ελληνικός – θα απολαμβάναμε μια αναφορά και στο κίνημα του Greek Revival (1820-1860), την κατεξοχήν έκφραση του φιλελληνισμού στην αρχιτεκτονική, παγκοσμίως. Με μια σύντομη έρευνα στο ίντερνετ μπορεί κανείς να δει τις κλασικές αρχιτεκτονικές επιδράσεις να εκτείνονται ως την Ινδία, την Κίνα, την Ιαπωνία!

Υ.Γ.2: Απών από την έκθεση, αν δεν απατώμαι, και ο οραματιστής αρχιτέκτων, Τάκης Ζενέτος (1926-1977).

Η Αγγελική Παπαγιαννοπούλου είναι ιστορικός τέχνης.