Ερωτηθείς για τη θέση του ΠΑΣΟΚ στις δημοσκοπήσεις σημείωσε ότι «το αποτέλεσμα της κάλπης δεν καθορίζεται από τις δημοσκοπήσεις» και συνέχισε λέγοντας πως αν το ΠΑΣΟΚ λάβει την εντολή, η χώρα μπορεί να αποκτήσει μια άλλη κυβέρνηση σταθερή και αξιόπιστη, με κανόνες στην αγορά, διαφάνεια και ουσιαστική αντιμετώπιση της διαφθοράς. «Είναι αναγκαίο να μπουν ισχυρά εμπόδια στη σημερινή κλιμάκωση των φαινομένων διαφθοράς» είπε.

Σήμερα, ωστόσο, το φαινόμενο έχει λάβει πιο σύνθετες μορφές. Το σύγχρονο “σύστημα” δεν περιορίζεται σε κυβερνήσεις, κόμματα ή κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες. Αποτελεί ένα ευρύτερο πλέγμα πολιτικής, οικονομικής, επικοινωνιακής και θεσμικής ισχύος, ένα περιβάλλον μέσα στο οποίο η πραγματική εξουσία σπάνια ταυτίζεται με τα πρόσωπα που εμφανίζονται καθημερινά στα τηλεοπτικά παράθυρα ή στα έδρανα της Βουλής.

Η πολιτική έχει μετατραπεί σε ένα γιγαντιαίο θέατρο διαχείρισης εντυπώσεων. Οι συγκρούσεις συχνά μοιάζουν αυθεντικές, αλλά σε αρκετές περιπτώσεις λειτουργούν ως σκηνικά μιας προαποφασισμένης παράστασης. Οι πρωταγωνιστές αλλάζουν, τα συνθήματα ανανεώνονται, οι κομματικές σημαίες αντικαθίστανται, αλλά οι βασικοί μηχανισμοί διατήρησης της εξουσίας παραμένουν αναλλοίωτοι. Οι ελίτ εμφανίζονται ως οι κυρίαρχοι του παιχνιδιού, ενώ στην πραγματικότητα συχνά λειτουργούν ως βιτρίνες ενός πολύ βαθύτερου και λιγότερο ορατού συστήματος επιρροής.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, οι εντολοδοτούμενοι αποκτούν πρωταγωνιστικό ρόλο. Είναι οι άνθρωποι που εμφανίζονται τη σωστή στιγμή για να ανακόψουν μια πολιτική πρωτοβουλία, να αποδυναμώσουν ένα ανερχόμενο πρόσωπο ή να κατευθύνουν μια εσωκομματική κρίση προς την επιθυμητή κατεύθυνση. Δεν χρειάζεται να διαθέτουν ιδιαίτερη λαϊκή απήχηση, αρκεί να κατέχουν τη θέση εκείνη που τους επιτρέπει να επηρεάζουν κρίσιμες αποφάσεις.

Πότε επιτρέπεται η πολιτική ανανέωση

Το φαινόμενο γίνεται ιδιαίτερα εμφανές στην ελληνική πολιτική ζωή. Τα τελευταία χρόνια παρατηρούμε κόμματα να εμφανίζονται με εντυπωσιακή ταχύτητα και να εξαφανίζονται με ακόμη μεγαλύτερη. Πολιτικοί σχηματισμοί που φαίνονται να διαθέτουν κοινωνική δυναμική και να  καταλήγουν σε εσωτερικές συγκρούσεις, σε διασπάσεις ή αδιέξοδα. Άλλοι, παρά την περιορισμένη κοινωνική τους απήχηση, επιβιώνουν ανεξήγητα στο πολιτικό προσκήνιο, απολαμβάνοντας δυσανάλογη προβολή και θεσμική στήριξη. Το σύστημα έχει στην τσέπη του τη λύση. Να γιατί έπρεπε να γεννηθεί ένα κόμμα Τσίπρα, επίσης να γκρεμιστεί ένα κόμμα όπως το ΠΑΣΟΚ ή να μην εμφανιστεί ένα κόμμα Σαμαρά. 

Ακόμη πιο ανησυχητικό βέβαια, είναι το γεγονός ότι πολλοί πολίτες αποθαρρύνονται πλέον από την ίδια την ιδέα της πολιτικής οργάνωσης. Η ίδρυση νέων κομμάτων αντιμετωπίζεται είτε με καχυποψία, είτε με ένα πλέγμα θεσμικών, επικοινωνιακών και οικονομικών εμποδίων, που καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη την ανάπτυξη εναλλακτικών πολιτικών προτάσεων. Το μήνυμα που εκπέμπεται είναι σαφές: η πολιτική ανανέωση επιτρέπεται μόνο εφόσον δεν απειλεί τις βασικές ισορροπίες του συστήματος.

Η δημοκρατία, όμως, δεν μπορεί να περιορίζεται στη διαχείριση προκαθορισμένων επιλογών. Όταν οι πολίτες αισθάνονται ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται αλλού, όταν οι πολιτικές εξελίξεις μοιάζουν προαποφασισμένες και όταν οι φορείς της εξουσίας εναλλάσσονται χωρίς να αλλάζει η ουσία των πολιτικών επιλογών, τότε η εμπιστοσύνη προς τους θεσμούς διαβρώνεται επικίνδυνα. Το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι μόνο η ύπαρξη πολιτικών ελίτ, γιατί κάθε κοινωνία παράγει ελίτ. Το κρίσιμο ζήτημα είναι η αδιαφάνεια των μηχανισμών, που τις αναπαράγουν και η αδυναμία των πολιτών να ελέγξουν ουσιαστικά όσους επηρεάζουν τις δημόσιες αποφάσεις.

Όσο οι “φρουροί του συστήματος” παραμένουν αθέατοι και όσο οι εντολοδοτούμενοι συνεχίζουν να λειτουργούν ως αόρατοι διαχειριστές των πολιτικών εξελίξεων, η πολιτική θα θυμίζει περισσότερο σκηνοθετημένη παράσταση παρά πεδίο γνήσιας λαϊκής κυριαρχίας. Και ίσως εκεί ακριβώς βρίσκεται η μεγαλύτερη πρόκληση της εποχής μας, να αποκαλυφθεί δηλαδή ποιος πραγματικά γράφει το σενάριο πίσω από τη σκηνή και ποιος απλώς υποδύεται τον πρωταγωνιστή μπροστά στα φώτα.

Τη στιγμή εκείνη, διερχόμενο δίκυκλο, με οδηγό έναν άντρα 41 ετών, προσέκρουσε στην ανοιχτή πόρτα του αυτοκινήτου, με αποτέλεσμα ο αναβάτης να τραυματιστεί ελαφρά. Παρά το ατύχημα, η οδηγός φέρεται να αποχώρησε από το σημείο χωρίς να προβεί στις ενέργειες που προβλέπει η νομοθεσία.

Έπειτα από αναζητήσεις, αστυνομικοί της Υποδιεύθυνσης Τροχαίας Θεσσαλονίκης την εντόπισαν και τη συνέλαβαν, το πρωί της επόμενης μέρας.

Το ταμείο αυτό είναι ένα ιδιωτικό επενδυτικό μέσο, όχι ένα πρόγραμμα ανοικοδόμησης ή αποζημιώσεων, και δεν θα περιλαμβάνει κυβερνητικά χρήματα ή επιχορηγήσεις, ανέφερε η πηγή, προσθέτοντας ότι εταιρείες με έδρα τις ΗΠΑ, τα αραβικά κράτη του Κόλπου, την Ασία, τη Νότια Αμερική και την Αφρική έχουν συμφωνήσει να δεσμευτούν για χρηματοδότηση. Οι επενδύσεις για τις οποίες υπάρχουν δεσμεύσεις αφορούν τομείς όπως η ενέργεια, η επιμελητεία, η μεταποίηση και οι μεταφορές, ανέφερε η πηγή.

Ανώτερη ιρανική πηγή δήλωσε στο Reuters ότι η Τεχεράνη είχε αρχικά ζητήσει 400 δισεκατομμύρια δολάρια ως πολεμικές αποζημιώσεις από τις ΗΠΑ, αλλά η Ουάσινγκτον είχε δηλώσει ότι δεν θα τα παρείχε. Τότε δημιουργήθηκε η ιδέα για το ταμείο, το οποίο θα ονομάζεται Ταμείο Ανοικοδόμησης και Ανάπτυξης.

Ο μηχανισμός προβλέπει ότι οι χώρες της περιφέρειας θα συνεισφέρουν με διάφορους τρόπους, σημείωσε η ιρανική πηγή. Μεταξύ αυτών είναι η παροχή δανείων, η δημιουργία πιστωτικών γραμμών ή η άμεση χρηματοδότηση της ανοικοδόμησης υποδομών που υπέστησαν ζημιές στον πόλεμο, συμπεριλαμβανομένων εγκαταστάσεων όπως το χαλυβουργικό συγκρότημα Mobarakeh, διυλιστήρια, αεροδρόμια. Το Ιράν, μια από τις μεγαλύτερες οικονομίες της Μέσης Ανατολής, δεν έχει προσελκύσει σχεδόν καθόλου άμεσες ξένες επενδύσεις τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες λόγω των διεθνών και αμερικανικών κυρώσεων.

Στη χώρα υπάρχουν τα δεύτερα μεγαλύτερα επιβεβαιωμένα κοιτάσματα φυσικού αερίου και τα τέταρτα μεγαλύτερα επιβεβαιωμένα κοιτάσματα πετρελαίου. Έχει επίσης έναν νεαρό, μορφωμένο πληθυσμό άνω των 92 εκατομμυρίων, μια διαφοροποιημένη βιομηχανική βάση και σημαντικό ανεκμετάλλευτο δυναμικό σε τομείς που κυμαίνονται από τα πετροχημικά και την εξόρυξη έως τον τουρισμό και τη γεωργία.

Το επενδυτικό ταμείο δεν θα συσταθεί ούτε θα τεθεί σε λειτουργία μέχρι να συναφθεί μια οριστική και ικανοποιητική συμφωνία. Μόλις υπογραφεί το μνημόνιο κατανόησης ΗΠΑ- Ιράν, θα ακολουθήσει μια διαδικασία διαπραγμάτευσης που προβλέπεται να διαρκέσει 60 ημέρες.

«Θα συσταθεί μόλις υπογραφεί η τελική συμφωνία», δήλωσε η πηγή. «Στη διάρκεια αυτών των 60 ημερών οι διαχειριστές του ταμείου θα συνεργαστούν με Ιρανούς και επενδυτές για να σχεδιάσουν τα έργα». Το Ιράν και το Πακιστάν, που μεσολάβησε για την σύναψη του μνημονίου κατανόησης, δεν έχουν σχολιάσει προς το παρόν τις πληροφορίες.

Εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου παρέπεμψε στη συνέντευξη που παραχώρησε ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς τη Δευτέρα στην οποία δήλωσε ότι το Ιράν θα μπορούσε να αποκτήσει πρόσβαση σε ένα ταμείο ανοικοδόμησης ύψους 300 δισεκ. δολαρίων υποστηριζόμενο από τις χώρες του Κόλπου, αν καταλήξει σε συμφωνία με την Ουάσινγκτον. Η πηγή δεν διευκρίνισε ποιος και πώς θα διαχειρίζεται το ταμείο, σημειώνοντας ότι οι βασικές λεπτομέρειες δεν έχουν ακόμη οριστεί.

Αντίστοιχα, στους κοινούς λογαριασμούς των νοικοκυριών, το ακατάσχετο για χρέη μεταξύ ιδιωτών (τράπεζες, προμηθευτές κλπ) αυξάνεται από τα 2.000 στα 2.200 ευρώ το μήνα. Η μεταβολή αυτή ισοδυναμεί με επιπλέον προστασία 200 ευρώ μηνιαίως, ή έως 2.400 ευρώ σε ετήσια βάση.

Ξεχωριστή δήλωση ΙΒΑΝ σε ΑΑΔΕ και σε τράπεζα

Τα νέα ακατάσχετα όρια θα ισχύσουν μετά την ψήφιση του πολυνομοσχεδίου, η οποία αναμένεται στα τέλη του Ιουνίου. Ωστόσο η προστασία δεν παρέχεται αυτόματα. Η διάταξη προβλέπει ότι για να ισχύσει η προστασία για οφειλές προς το Δημόσιο, ο τραπεζικός λογαριασμός (ΙΒΑΝ) πρέπει να έχει δηλωθεί ηλεκτρονικά στην ΑΑΔΕ από τον οφειλέτη, ως μοναδικός ακατάσχετος λογαριασμός. Αν υπάρχει λογαριασμός μισθοδοσίας, σύνταξης ή καταβολής ασφαλιστικών παροχών, δηλώνεται αποκλειστικά αυτός.

Επιπλέον “ανάσες”

Παράλληλα, με άλλες διατάξεις, το νομοσχέδιο θεσπίζει και δυνατότητα άρσης της κατάσχεσης σε τραπεζικό λογαριασμό, εφόσον ο οφειλέτης καταβάλει το 25% της βασικής οφειλής για την οποία επιβλήθηκε η δέσμευση, μαζί με τις αντίστοιχες προσαυξήσεις και τόκους. Η δυνατότητα αυτή αφορά και υφιστάμενες κατασχέσεις, δίνοντας διέξοδο σε οφειλέτες που είχαν λογαριασμούς δεσμευμένους για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Με τον τρόπο αυτό, αίρονται οι ασφυκτικοί περιορισμοί που προκαλεί κατάσχεση στην καθημερινή λειτουργία των οφειλετών. Ωστόσο η άρση χορηγείται μία φορά και μόνο σε κάθε οφειλέτη, αποτρέποντας καταχρηστικές επαναλήψεις. Επιπλέον, ορίζονται εξαιρέσεις για περιπτώσεις όπου ο οφειλέτης έχει καταφύγει στην πτώχευση ή σε διαδικασίες αφερεγγυότητας.

Ξεχωριστή πρόβλεψη εισάγεται με το πολυνομοσχέδιο και για τις οικονομικές ενισχύσεις ειδικής αγωγής, οι οποίες χαρακτηρίζονται ρητά ανεκχώρητες, ακατάσχετες και μη συμψηφιζόμενες με οφειλές προς το Δημόσιο, ασφαλιστικά ταμεία, ΟΤΑ και πιστωτικά ιδρύματα, κατά παρέκκλιση κάθε γενικής ή ειδικής διάταξης.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση, οι ηγέτες θεωρούν πως αυτή είναι η «σωστή στιγμή» για τη λήψη επιπρόσθετων μέτρων σε βάρος της Μόσχας, μετά τη συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν που προβλέπει το άνοιγμα του στρατηγικής σημασίας στενού του Ορμούζ.

Πέρα από την υποστήριξη με τη χορήγηση όπλων και πυρομαχικών στον στρατό του Κιέβου η G7 υποσχέθηκε επίσης βοήθεια στην Ουκρανία στον τομέα της ενέργειας, ώστε η χώρα να μπορέσει να αντεπεξέλθει «τον επόμενο χειμώνα», παρά το ότι ο ρωσικός στρατός βάζει στο στόχαστρο σταθμούς παραγωγής και το δίκτυο διανομής.

Ο γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, ο οικοδεσπότης της συνόδου, τη χαρακτήρισε «στιγμή στρατηγικής αφύπνισης» και μίλησε σε βίντεο που δημοσιοποίησε μέσω Instagram για «νίκες» ως προς την υποστήριξη της Ουκρανίας. Ο γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς μίλησε για «ημέρα ελπίδας» και «πιθανότητα για (να αποκατασταθεί) ειρήνη», επισημαίνοντας τη δήλωση του αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, σύμφωνα με τον οποίο είναι καιρός η Ρωσία «να κλείσει συμφωνία» με την Ουκρανία για να τελειώσει η σύρραξη.

Ο κ. Φλωρίδης στάθηκε επίσης στο ζήτημα της μεταμέλειας, επισημαίνοντας ότι ο Άρειος Πάγος έδωσε ιδιαίτερο βάρος στη συμπεριφορά του καταδικασμένου και στο κατά πόσο έχει επιδείξει έστω και στοιχειώδη μεταμέλεια.

«Το δεύτερο είναι ότι ο Άρειος Πάγος λέει ότι πρέπει να παίζει σημαντικό ρόλο το αν έχει δείξει στοιχειωδώς μεταμέλεια ο καταδικασθείς. Έδειξε ότι εδώ όχι μόνο δεν υπάρχει μεταμέλεια, μάλλον δεν του καίγεται καρφί. Όταν ζητάς να βγεις πριν από το ανώτατο όριο με όρους, για να γίνει δεκτό πρέπει να έχει δείξει μια συμπεριφορά ότι κάτι πρέπει να έχεις αισθανθεί», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Ερωτηθείς για την προχωρημένη ηλικία του Αλέξανδρου Γιωτόπουλου, ο υπουργός Δικαιοσύνης ξεκαθάρισε ότι δεν επιθυμεί να υποκαταστήσει τη Δικαιοσύνη, ωστόσο υπενθύμισε τη βαρύτητα των εγκλημάτων για τα οποία έχει καταδικαστεί.

«Δεν θέλω να γίνω δικαστής, αλλά αυτός που είναι 83 χρονών έχει και 17 φόνους στην πλάτη του», δήλωσε.

Η Ελλάδα, λόγω της μοναδικής γεωγραφικής της θέσης – με τα κομβικά λιμάνια του Πειραιά, της Θεσσαλονίκης και της Αλεξανδρούπολης, τη στρατηγική βάση της Σούδας και τα υποθαλάσσια κοιτάσματά της – αποτελούσε τον φυσικό αντίποδα στη γερμανική ηπειρωτική ηγεμονία. Ήταν, με άλλα λόγια, ένας δυνητικός κόμβος αμερικανικής επιρροής στην Ανατολική Μεσόγειο.

Μια οικονομικά ισχυρή Ελλάδα, ικανή να αναπτύξει αυτόνομα τους ενεργειακούς της πόρους, θα αποτελούσε μόνιμη στρατηγική πρόκληση για τον τότε αναπτυσσόμενο γερμανο-ρωσικό ενεργειακό άξονα. Αν αυτή η ερμηνεία ευσταθεί, τότε ο πρωταρχικός στόχος των Μνημονίων δεν ήταν η δημοσιονομική εξυγίανση της χώρας, αλλά η γεωπολιτική της εξουδετέρωση (την οποία θα εξετάσουμε πιο διεξοδικά σε επόμενο σημείωμα).

Το πιο σκοτεινό δεδομένο αυτής της περιόδου, ωστόσο, δεν κρύβεται στα δημοσιονομικά στατιστικά, αλλά στις ανθρώπινες ζωές. Σύμφωνα με έρευνα του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό BMJ Open, ο δείκτης αυτοκτονιών στην Ελλάδα αυξήθηκε κατά 35% μεταξύ 2010 και 2012, ανεβαίνοντας από τις 3,37 στις 4,56 αυτοκτονίες ανά 100.000 κατοίκους. Σε απόλυτους αριθμούς, η ΕΛΣΤΑΤ κατέγραψε άνοδο των θανάτων από αυτοκτονία από 377 το 2010 σε 533 το 2013, για να φτάσουν τους 567 το 2018 – οκτώ ολόκληρα χρόνια μετά την έναρξη της υποτιθέμενης «διάσωσης». Αυτοί οι νεκροί δεν αποτελούν μια στατιστική παρένθεση. Αιωρούνται πάνω από κάθε επιχείρημα που ακολουθεί.

Η θεσμική υποκρισία της ΕΕ στην ελληνική κρίση

Η αδράνεια των ευρωπαϊκών θεσμών απέναντι στις λογιστικές ανωμαλίες που προηγήθηκαν της χρεοκοπίας δεν μπορεί εύκολα να αποδοθεί σε απλή αμέλεια. Η Eurostat δεσμευόταν από ένα σαφές κανονιστικό πλαίσιο (Κανονισμοί 322/97 και 223/2009), το οποίο προέβλεπε τακτικές και υποχρεωτικές τεχνικές επιτροπές με τις εθνικές στατιστικές αρχές. Οι ελεγκτικοί μηχανισμοί γνώριζαν – ή όφειλαν να γνωρίζουν – την πραγματική οικονομική κατάσταση κάθε κράτους-μέλους.

Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το περίφημο swap της Goldman Sachs το 2001 (πρόγραμμα “Αίολος”). Η Eurostat δεν το κατέγραψε τότε ως χρέος, διότι το λογιστικό πρότυπο ESA 95 εξαιρούσε σκόπιμα τα παράγωγα χρηματοοικονομικά προϊόντα. Η εξαίρεση αυτή δεν ήταν μια αθώα τεχνική παράλειψη. Παρόμοιες πρακτικές “ωραιοποίησης” των ελλειμμάτων χρησιμοποιούσαν εκείνη την περίοδο η Ιταλία, το Βέλγιο, η Φινλανδία, ακόμα και η ίδια η Γερμανία, προκειμένου να πληρούν τεχνητά τα κριτήρια του Μάαστριχτ. Αν η Eurostat αποκάλυπτε τότε το ελληνικό swap, θα αναγκαζόταν να ανοίξει τα κατάστιχα όλων των υπόλοιπων χωρών, τινάζοντας στον αέρα την αξιοπιστία του νεοσύστατου ευρώ.

Όταν όμως ξέσπασε η παγκόσμια κρίση του 2008, οι ίδιοι θεσμοί επιστράτευσαν τις δικές τους συνειδητές παραλείψεις ως κατηγορητήριο. Μετέτρεψαν μια νόμιμη – βάσει των τότε ισχυόντων κανόνων – λογιστική διαχείριση στο αφήγημα της «ελληνικής απάτης». Αυτή η επιλεκτική εφαρμογή των κανόνων αποτελεί από μόνη της ένα δομικό πρόβλημα δημοκρατικής νομιμότητας.

Η αποδόμηση του ευρωπαϊκού νομικού πολιτισμού

Κορυφαίοι νομικοί και ακαδημαϊκοί έχουν καταγράψει ότι κατά τη διαχείριση της ελληνικής κρίσης παραβιάστηκε κατάφωρα ο σκληρός πυρήνας των πέντε θεμελιωδών αρχών που συγκροτούν το δημοκρατικό και νομικό θεμέλιο της ΕΕ.  Πρόκειται για μια συστηματική θεσμική εκτροπή: Η Αρχή της Αναλογικότητας ισοπεδώθηκε από μέτρα δομικά ακατάλληλα, όπως η βίαιη εσωτερική υποτίμηση που οδήγησε σε απώλεια άνω του 25% του ΑΕΠ και σε εκτόξευση του χρέους, με το ίδιο το ΔΝΤ να ομολογεί αργότερα τη μοιραία υποτίμηση των δημοσιονομικών πολλαπλασιαστών.

Η Αρχή Προστασίας Θεμελιωδών Δικαιωμάτων καταλύθηκε με την κατάργηση συλλογικών συμβάσεων, τη δραματική μείωση του κατώτατου μισθού και τις αντισυνταγματικές περικοπές συντάξεων, την ώρα που η ανεργία μετέτρεπε το δικαίωμα στη ζωή σε τραγική στατιστική (κάθε μονάδα αύξησής της αντιστοιχούσε σε 20 επιπλέον αυτοκτονίες, πλήττοντας κυρίως τις παραγωγικές ηλικίες).

Παράλληλα, η Αρχή της Δικαιολογημένης Εμπιστοσύνης και Ασφάλειας Δικαίου θυσιάστηκε στο βωμό του PSI το 2012, όταν μικροομολογιούχοι και ασφαλιστικά ταμεία είδαν τις αποταμιεύσεις τους να εκμηδενίζονται αναδρομικά και χωρίς αποζημίωση. Η Αρχή της Αλληλεγγύης (Άρθρο 3 ΣΕΕ) αντικαταστάθηκε από το τιμωρητικό αφήγημα του «ηθικού κινδύνου», λειτουργώντας ως προπέτασμα καπνού για τη μεταφορά του τραπεζικού ρίσκου: Τα δάνεια “διάσωσης” κατευθύνθηκαν στην αποπληρωμή ξένων ομολόγων στο 100% της αξίας τους, επιτρέποντας στις γαλλικές και γερμανικές τράπεζες να απεγκλωβιστούν αλώβητες, μεταφέροντας το 80% του χρέους στις πλάτες των επίσημων θεσμών και των Ελλήνων φορολογουμένων.

Τέλος, η Αρχή της Θεσμικής Ισορροπίας και Δημοκρατικής Νομιμοποίησης εξοβελίστηκε με τη μετατόπιση των αποφάσεων στο Eurogroup – ένα άτυπο όργανο χωρίς νομική προσωπικότητα και δημοκρατική λογοδοσία – και στην Τρόικα, παρακάμπτοντας την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και μετατρέποντας τους κοινοτικούς θεσμούς σε απλούς εντολοδόχους της γερμανικής οικονομικής ατζέντας.

Η κρίση και η «αναπόφευκτη τραπεζική κατάρρευση»

Η επίσημη αφήγηση ότι η Ελλάδα έπρεπε να υποβληθεί σε αυτή τη θυσία για να μην καταρρεύσει το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα καταρρίπτεται από τα ίδια τα νούμερα. Η έκθεση των γερμανικών τραπεζών στο ελληνικό χρέος (45-50 δισ. δολάρια) αντιπροσώπευε μόλις το 1,3% με 1,5% του γερμανικού ΑΕΠ.

Η σύγκριση με το τι είχε πράξει το ίδιο το Βερολίνο μόλις δύο χρόνια νωρίτερα είναι αποκαλυπτική: Το 2008, η Γερμανία δημιούργησε το SoFFin, ένα ταμείο σταθεροποίησης των αγορών ύψους 480 δισ. ευρώ, διαθέτοντας πάνω από 100 δισ. ευρώ μόνο για τη διάσωση της Hypo Real Estate – μιας τράπεζας που είχε καταρρεύσει από τοξικά αμερικανικά ομόλογα.

Το ερώτημα παραμένει αναπάντητο: Αν η Γερμανία μπορούσε να κινητοποιήσει 100 δισ. για μία και μόνο τράπεζα το 2008, γιατί μια ζημιά 45-50 δισ. μοιρασμένη σε πολλά πιστωτικά ιδρύματα το 2010 βαφτίστηκε «συστημική απειλή» που απαιτούσε την κατεδάφιση του ελληνικού κοινωνικού κράτους; Η απάντηση είναι ότι το πρόβλημα δεν ήταν οικονομικό, αλλά γεωπολιτικό.

Η εγχώρια εξαίρεση: Δικαστές και Τράπεζα της Ελλάδος

Η αρχή Salus populi suprema lex esto (“Η σωτηρία του λαού είναι ο υπέρτατος νόμος”), την οποία επικαλέστηκαν τα ανώτατα δικαστήρια για να νομιμοποιήσουν τα μέτρα λιτότητας, εφαρμόστηκε με βαθύτατα επιλεκτικό τρόπο. Με την απόφαση 88/2013 του Ειδικού Δικαστηρίου, οι ανώτατοι δικαστές έκριναν τις δικές τους μισθολογικές περικοπές αντισυνταγματικές, επικαλούμενοι την «ανεξαρτησία της δικαστικής εξουσίας» (αν και ο διορισμός της ηγεσίας της Δικαιοσύνης απευθείας από το Υπουργικό Συμβούλιο παραδόξως δεν θεωρήθηκε ότι θίγει αυτή την ανεξαρτησία). Την ίδια στιγμή, το Συμβούλιο της Επικρατείας χαρακτήριζε τις αντίστοιχες περικοπές για δασκάλους, γιατρούς και συνταξιούχους ως «συνταγματικά θεμιτές» λόγω του «δημοσίου συμφέροντος».

Παράλληλα, οι μισθοί των υπαλλήλων της Τράπεζας της Ελλάδος παρέμειναν ανέπαφοι μέσω εσωτερικών συλλογικών συμβάσεων, με το πρόσχημα της «ευρωπαϊκής υποχρέωσης λειτουργικής ανεξαρτησίας» των κεντρικών τραπεζών. Το νομικό πλαίσιο αποδείχθηκε εξαιρετικά ελαστικό: Αρκετά σκληρό για να δικαιολογήσει τη φτωχοποίηση του λαού, αλλά αρκετά μαλακό για να εξασφαλίσει την ασυλία των προνομιούχων θεσμικών κλάδων…

Σε παλαιότερο άρθρο μου είχα αναφερθεί στην εθνοκτόνα φιλελέ ιδεοληψία ότι οι μουσουλμάνοι παράνομοι μετανάστες θα λύσουν το δημογραφικό πρόβλημα της Ελλάδας. Στο σημερινό εξετάζω τον καιροσκοπικό και αναποτελεσματικό τρόπο με τον οποίον οι άρχουσες ελίτ της ΕΕ αντιμετωπίζουν το προσφυγικό-μεταναστευτικό ρεύμα προς την Ευρώπη, που κλιμακώθηκε μετά το 2001.

Οι στρατιωτικές επεμβάσεις της Δύσης στο Αφγανιστάν και λίγο αργότερα στο Ιράκ προκάλεσαν μεγάλες καταστροφές και αναμφίβολα τροφοδότησαν τις προσφυγικές-μεταναστευτικές ροές προς την Ευρώπη. Θα ήταν, ωστόσο, λάθος να θεωρηθεί πως αυτές οι ροές προκλήθηκαν αποκλειστικά από τις εν λόγω επεμβάσεις. Τα κύματα των παράνομων μεταναστών που διεισδύουν από κάθε ρωγμή στις ανεπτυγμένες κοινωνίες της Δύσης δεν είναι τίποτα άλλο από τη σύγχρονη εκδοχή της εισβολής των βαρβαρικών φυλών στις αυτοκρατορίες της αρχαιότητας και του Μεσαίωνα. Τότε, είχαμε τις επιδρομές άγριων ιππέων, που αναζητούσαν πλούσιο έδαφος και πιο φιλικό περιβάλλον για να εγκατασταθούν. Σήμερα, έχουμε ταλαίπωρους ανθρώπους που με κίνδυνο της ζωής τους αναζητούν μια θέση στον ευρωπαϊκό “ήλιο”.

Τις ροές από τη ζώνη της υπανάπτυξης στη ζώνη της ανάπτυξης προκαλεί η μεγάλη διαφορά βιοτικού επιπέδου και ειδικότερα τα επιδόματα, που στη Γερμανία είναι κατά παράδοση γενναιόδωρα. Η παγκοσμιοποίηση ήταν ο καταλύτης για να ισχύσει η μεταφορά στο κοινωνικό επίπεδο της αρχής των συγκοινωνούντων δοχείων. Η διεύρυνση του χάσματος στην κατανομή του πλούτου, η δημογραφική έκρηξη στον Τρίτο Κόσμο και η υπογεννητικότητα στις αναπτυγμένες χώρες οδηγούν με μαθηματική ακρίβεια στη διόγκωση της παράνομης μετανάστευσης.

Όποιος τρυπώσει!

Πριν 18 χρόνια έγραφα: «Τα ευρωπαϊκά κράτη ακολουθούν μία υποκριτική πολιτική ημιμέτρων. Εμποδίζουν την παράνομη είσοδο, αλλά στην πράξη ανέχονται όσους παράνομους μετανάστες καταφέρουν να εγκατασταθούν στην επικράτειά τους. Η αντιφατική αυτή πολιτική τροφοδοτεί το φαινόμενο. Το γεγονός ότι αρκετοί καταφέρνουν να εγκατασταθούν στη “Γη της Επαγγελίας” διατηρεί ζωντανό το όνειρο μίας νέας ζωής και σ’ όσους μένουν πίσω. Το αποτέλεσμα είναι ότι έτσι ωθούνται ολοένα και περισσότεροι κάτοικοι του Τρίτου Κόσμου να επιχειρήσουν το άλμα, τροφοδοτώντας τα κυκλώματα των δουλεμπόρων» (Καθημερινή, 23 Οκτωβρίου 2008).

Η πρακτική να γίνεται ανεκτός στο κοινωνικό περιθώριο όποιος παράνομος μετανάστης καταφέρνει να τρυπώσει στην Ευρώπη ήταν για μια περίοδο βολική για τις άρχουσες ελίτ. Είναι, όμως, ασύμβατη με το Κράτος Δικαίου και τον ανθρωπισμό, αφού παραπέμπει σ’ ένα είδος φυσικής επιλογής. Με τη διφορούμενη αυτή πολιτική στο μεταναστευτικό, οι ευρωπαϊκές άρχουσες ελίτ εξασφάλιζαν ελεγχόμενες εισροές με δύο στόχους:

• Πρώτον, την κάλυψη θέσεων εργασίας που δεν θέλουν οι Ευρωπαίοι.
• Δεύτερον, τη συμπίεση του ευρύτερου κόστους της ανειδίκευτης εργασίας.
• Τρίτον, την αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος, με σταδιακή ενσωμάτωση στις δυτικοευρωπαϊκές κοινωνίες νέου πληθυσμιακού δυναμικού.

Με την εκδήλωση της οικονομικής κρίσης και την αύξηση της ανεργίας, η ανοχή των δυτικών κοινωνιών και των αντίστοιχων κυβερνήσεων έναντι της παράνομης μετανάστευσης άρχισε να συρρικνώνεται. Σ’ αυτό συνέβαλε αποφασιστικά και η πολιτισμική ασυμβατότητα των νέων –κυρίως μουσουλμάνων– μεταναστών με τα δυτικά ήθη, η οποία παρήγαγε πλήθος κοινωνικών παρενεργειών.

“Ο σώζων εαυτόν σωθήτω”

Είναι, ωστόσο, άδικο για τους μετανάστες, ακόμα και για τους παράνομους, να αντιμετωπίζονται με συγκυριακούς όρους. Από ηθικής και πολιτικής απόψεως, καθαρή λύση είναι η νόμιμη μετανάστευση. Εάν κάποιες χώρες-μέλη της ΕΕ θεωρούν ότι χρειάζονται εργατικό δυναμικό και ευρύτερα πληθυσμιακή ένεση, ας εφαρμόσουν μια πολιτική οργανωμένης νόμιμης μετανάστευσης, η οποία θα αποτρέψει τα φαινόμενα υπερεκμετάλλευσης και μαύρης εργασίας και ενδεχομένως να μείωνε κάπως τις κοινωνικές παρενέργειες. Η νόμιμη μετανάστευση, βεβαίως, δεν θα εξαφάνιζε τις παράνομες ροές, αλλά θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν με ταυτόχρονη πολιτική μηδενικής ανοχής.

Μόνο μετά την εκδήλωση της οικονομικής κρίσης η ΕΕ και την εκδήλωση αντιδράσεων από τις ίδιες τις δυτικές κοινωνίες, άρχισε να κινείται για τη λήψη κάποιων δειλών μέτρων εναντίον της παράνομης μετανάστευσης. Το φθινόπωρο του 2008 κατέληξε σ’ ένα σύμφωνο μεταναστευτικής πολιτικής, πολύ κατώτερο των αναγκών. Τον Ιούνιο του 2009 έγινε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ένα ακόμα ανεπαρκές βήμα, δεδομένου ότι το σύμφωνο του 2008 έθετε μόνο τις βασικές αρχές και δεν προέβλεπε πρακτικά μέτρα. Την πρωτοβουλία είχαν λάβει τέσσερις χώρες-μέλη της ευρωπαϊκής περιφέρειας οι οποίες ήταν πύλες εισόδου (Ελλάδα, Ιταλία, Κύπρος και Μάλτα) και την είχαν υποστηρίξει όχι μόνο η Ισπανία και η Πορτογαλία, αλλά εν μέρει και η Γαλλία και η Βρετανία.

Το 2009 διαπίστωνα: «Η παράνομη μετανάστευση είναι ευρωπαϊκό πρόβλημα. Οι χώρες που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή υφίστανται τη μεγαλύτερη πίεση, αλλά ο τελικός προορισμός των παράνομων μεταναστών είναι οι πλουσιότερες χώρες της Δυτικής και Βόρειας Ευρώπης. Οι κυβερνήσεις αυτών των χωρών είναι απρόθυμες να πληρώσουν το οικονομικό κόστος για τη λήψη δραστικών μέτρων, επειδή το βαρύ φορτίο πέφτει σε ξένες πλάτες. Η στάση αυτή, όμως, είναι πολιτικά κοντόθωρη.

»Οι χώρες της πρώτης γραμμής (ειδικότερα η Ελλάδα με τα εκτεταμένα θαλάσσια σύνορα) είναι πρακτικά αδύνατο να αποτρέψουν την παράνομη είσοδο. Και βεβαίως δεν είναι διατεθειμένες να συγκρατούν στην επικράτειά τους έναν συνεχώς αυξανόμενο αριθμό παράνομων μεταναστών. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι εάν δεν εφαρμοσθεί μία ευρωπαϊκή πολιτική μετανάστευσης και ασύλου, αναπόφευκτα θα επικρατήσει η αρχή “ο σώζων εαυτόν σωθήτω”. Με άλλα λόγια, οι χώρες-πύλες θα σταματήσουν να εμποδίζουν τη μετάβαση των παράνομων μεταναστών που βρίσκονται στην επικράτειά τους στις χώρες τελικού προορισμού […] Έτσι, έγινε δεκτή η αρχή ότι πρέπει να ισχύσουν οι αρχές της αλληλεγγύης και της δίκαιης κατανομής βαρών» (Καθημερινή, 21 Ιουνίου 2009).

Κενό γράμμα αποφάσεις για μεταναστευτικό

Μόνο που οι αρχές αυτές έμειναν σε μεγάλο βαθμό κενό γράμμα. Λίγες ημέρες νωρίτερα, διαβλέποντας ότι η γεωπολιτική αστάθεια και οι ένοπλες συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή δεν επρόκειτο να σταματήσουν, έγραφα: «Σε περιπτώσεις κρίσεων και πολέμων, η Δύση οφείλει να αναλάβει το κόστος κατασκευής και συντήρησης καταυλισμών για την υποδοχή και την ανακούφιση των προσφύγων στην περίμετρο της ανασφαλούς περιοχής. Γενικότερα, όμως, η πολιτική αναχαίτισης θα φέρει μόνο πρόσκαιρα αποτελέσματα, εάν δεν συνδυασθεί με την παροχή γενναίας αναπτυξιακής βοήθειας για την άμβλυνση των διαφορών. Αυτό επιβάλλει όχι μόνο ο ανθρωπισμός της Δύσης, αλλά και το ιδιοτελές συμφέρον της» (Καθημερινή, 18 Ιουνίου 2009).

Αν ληφθούν υπόψη οι αποφάσεις της ΕΕ, καθίσταται εξόφθαλμο ότι οι πολιτικοί ταγοί της παραμένουν μέχρι και σήμερα δραματικά κατώτεροι των περιστάσεων. Ανακυκλώνουν αλυσιτελείς φόρμουλες, οι οποίες το μόνο που καταφέρνουν είναι να εξοργίζουν τις δυτικές κοινωνίες και να τις στρέφουν προς αντιμεταναστευτική κατεύθυνση. Κι όμως, οι αρχές στις οποίες πρέπει να πατήσει μία αποτελεσματική ευρωπαϊκή πολιτική για το μεταναστευτικό είναι απλές:

• Πρώτον, άσυλο να δίνεται μόνο σε όσους το έχουν πραγματικά ανάγκη κι όχι με τα ξεχειλωμένα ασαφή κριτήρια με τα οποία δίνεται σήμερα.
• Δεύτερον, η εξέταση των αιτήσεων για παροχή ασύλου πρέπει να ολοκληρώνεται ταχύτατα. Όσοι το δικαιούνται να το λαμβάνουν, αλλά οι υπόλοιποι πρέπει να επαναπροωθούνται άμεσα στις πατρίδες τους.
• Τρίτον, να αξιοποιηθεί το πολιτικό-οικονομικό βάρος της ΕΕ για να εφαρμοστούν τρόποι επαναπροώθησης των παράνομων μεταναστών στις πατρίδες τους. Πρακτικοί τρόποι γι’ αυτό υπάρχουν, αν υπάρξει η πολιτική βούληση.
• Τέταρτον, όποιες χώρες έχουν ανάγκη εργατικό δυναμικό πρέπει να την καλύπτουν με διακρατικές συμφωνίες για προστατευμένη εποχική εργασία. Και όποιες χώρες έχουν ανάγκη δημογραφικές ενέσεις να την καλύπτουν αποκλειστικά με νόμιμη επιλεγμένη μετανάστευση, που προοπτικά θα συνοδεύεται με την παραχώρηση και ιθαγένειας.