Η πρόταση του Ρώσου προέδρου, σύμφωνα με το δημοσίευμα της αμερικανικής εφημερίδας, διατυπώθηκε κατά την τηλεφωνική επικοινωνία που είχε με τον Τραμπ στις 9 Οκτωβρίου, όταν οι δύο πλευρές κατέληξαν και σε συμφωνία για την προμήθεια ρωσικού ντίζελ στην αμερικανική και τη διεθνή αγορά.

Επικαλούμενη πρώην αξιωματούχο των ρωσικών υπηρεσιών πληροφοριών, η Wall Street Journal αναφέρει ότι ο Πούτιν εισηγήθηκε τη διοργάνωση συνάντησης με τους προέδρους των ΗΠΑ και της Κίνας τον Νοέμβριο, με στόχο τη διαπραγμάτευση μιας συμφωνίας για τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Κατά το δημοσίευμα, η ρωσική πλευρά πρότεινε η σύνοδος να πραγματοποιηθεί στο περιθώριο της συνάντησης της Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC), η οποία έχει προγραμματιστεί για τον Νοέμβριο στη Σεντζέν της Κίνας. Το κρίσιμο στοιχείο της πρότασης είναι ότι δεν προβλέπεται συμμετοχή του Ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι, παρότι οι συνομιλίες θα αφορούν άμεσα το μέλλον της χώρας του.

Η αμερικανική εφημερίδα επισημαίνει ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να προκαλέσει έντονη ανησυχία στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, καθώς οι τρεις ηγέτες θα συζητούσαν τους όρους τερματισμού του πολέμου χωρίς την παρουσία της ουκρανικής ηγεσίας. Μέχρι στιγμής δεν έχει επιβεβαιωθεί ότι ο Τραμπ έχει αποδεχθεί την πρόταση, ενώ η Μόσχα φέρεται να επιδιώκει μια διπλωματική διαδικασία που θα οδηγήσει σε διευθέτηση ευνοϊκή για τα ρωσικά συμφέροντα.

Τραμπ εναντίον Ζελενσκι

Ο αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ κατηγόρησε χθες Κυριακή τον ουκρανό ομόλογό του Βολοντίμιρ Ζελένσκι ότι δεν επιθυμεί τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, ενώ υπερασπίστηκε την απόφασή του για αναστολή εφαρμογής κυρώσεων σε βάρος της Ρωσίας, υπογραμμίζοντας πως θέλει να κρατήσει τη Μόσχα στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

«Η απόφασή μου για τη Ρωσία είναι πολύ απλή. Είμαι στη διαδικασία διαπραγμάτευσης (συμφωνίας) για την ειρήνη στον πόλεμο μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας. Και δεν θέλω να κάνω κάτι που θα απομακρύνει, ανόητα, τη Ρωσία από το τραπέζι των διαπραγματεύσεων», ανέφερε ο Τραμπ σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα Truth Social, όπως μεταδίδει το Reuters και αναμεταδίδει το Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων.

Παράλληλα, σημείωσε ότι «η Ρωσία κάνει ελάχιστα, εάν κάνει κάτι, για να βοηθήσει την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, σε σύγκριση με το τι θα μπορούσε να κάνει. Και θέλω να το διατηρήσω αυτό, και θα το κάνω, εκτός εάν κάποιοι ανόητοι μπουν στη μέση».

Ο Τραμπ επέκρινε έντονα τον Ζελένσκι για τις επιθέσεις που εξαπολύει εναντίον διυλιστηρίων στη Ρωσία, «γνωρίζοντας πως οι επιθέσεις αυτές πλήττουν σοβαρά τις παγκόσμιες αγορές ντίζελ, συμπεριλαμβανομένων εκείνων στις ΗΠΑ. Αγρότες, κτηνοτρόφοι και επιχειρήσεις κάθε είδους υποφέρουν πολύ εξαιτίας αυτής της κατάστασης. Παρ’ όλα αυτά, η Ρωσία στέλνει, σε χαμηλή τιμή, εκατομμύρια βαρέλια ντίζελ στον κόσμο».

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ κατηγορεί ευθέως τον Ζελένσκι πως δεν επιθυμεί τον τερματισμό του πολέμου. «Ο Ζελένσκι δεν νοιάζεται, με τόσα χρήματα που είναι γνωστό ότι του δίνει η Ευρώπη και που ο διεφθαρμένος Τζο Μπάιντεν του έδωσε στο παρελθόν, δεν θέλει τον τερματισμό αυτού του πολέμου και πιθανώς δεν ήθελε ποτέ. Θα μπορούσε να έχει πετύχει μια καλύτερη συμφωνία πριν από δύο χρόνια σε σύγκριση με σήμερα», ανέφερε.

Επισημαίνοντας τις απώλειες ζωών και εδαφών για την Ουκρανία, ο Τραμπ καταλήγει υπογραμμίζοντας: «Θέλω να τελειώσει αυτός ο πόλεμος!».

Αρχικά οι Ρώσοι “βλέπουν” συγκράτηση της αγοράς και αποσυμπίεση του crack spread. Το κρακ-σπρεντ είναι διεθνής όρος της πετρελαϊκής αγοράς που εκφράζει τη διαφορά τιμής ανάμεσα στο αργό πετρέλαιο (πρώτη ύλη) και στα έτοιμα διυλισμένα προϊόντα που παράγονται από αυτό, όπως είναι το ντίζελ και η βενζίνη. Ουσιαστικά, αντιπροσωπεύει το περιθώριο κέρδους ενός διυλιστηρίου.

Σύμφωνα με τον Ρώσο αντιπρόεδρο της κυβέρνησης, Αλεξάντρ Νόβακ, η παγκόσμια αγορά αντιμετώπιζε τεράστιο έλλειμμα ντίζελ, το οποίο άγγιζε το 25% του παγκόσμιου εμπορίου λόγω των προβλημάτων στον Περσικό Κόλπο και των κυρώσεων στις ρωσικές εξαγωγές. Οι παγκόσμιες τιμές είπε ότι είχαν εκτιναχθεί στα 200 δολάρια το βαρέλι (ενώ το πετρέλαιο βρισκόταν στα 120 δολάρια).

Η είσοδος του ρωσικού ντίζελ αναμένεται, σύμφωνα με τους Ρώσους, να μειώσει άμεσα αυτό το premium crack spread. Το premium (ή risk premium) είναι ένα επιπλέον καπέλο που προστίθεται πάνω στο crack spread όταν συμβαίνει κάτι έκτακτο στην αγορά (π.χ. πόλεμος, κυρώσεις, απεργίες, ή μια ξαφνική απαγόρευση εξαγωγών όπως αυτή της Ρωσίας). Όταν η αγορά ευλόγως πανικοβάλλεται, οι αγοραστές είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν ένα τεράστιο “premium”, απλώς και μόνο για να εξασφαλίσουν ένα φορτίο.

Συζητούν και για Nord Stream

Ο αντιπρόεδρος της Ρωσικής Ομοσπονδίας, Αλεξάντρ Νόβακ, που εκτός από αναπληρωτής πρωθυπουργός είναι ο επικεφαλής του Ενεργειακού Τομέα της Ρωσίας, δήλωσε μεταξύ άλλων ότι μπορούν να ξεκινήσουν και οι προμήθειες φυσικού αερίου μέσω του αγωγού Nord Stream, «αν το επιθυμούν οι Ευρωπαίοι εταίροι».

Τρεις από τους τέσσερις αγωγούς του Nord Stream έχουν τεθεί εκτός λειτουργίας μετά την ανατίναξή τους από πράκτορες. Όμως, ένας αγωγός παραμένει άθικτος και επιτρέπει τη διενέργεια παραδόσεων, όπως είπε ο Νόβακ στο περιθώριο του φόρουμ “Ρωσική Εβδομάδα Ενέργειας”, προσθέτοντας ότι μπορούν να επισκευασθούν εν τω μεταξύ και οι άλλοι τρεις αγωγοί. Σχετικά με τον Nord Stream I και II συζητείται να αναμιχθεί επενδυτής από τις ΗΠΑ.

Ο Νόβακ ανέφερε ότι η παγκόσμια αγορά πετρελαίου έχει ήδη μεγάλες απώλειες λόγω και της κρίσης στην Μέση Ανατολή. Όταν η Ρωσία ξαναρχίσει εξαγωγές, δεν θα αλλάξουν οι τιμές του ντίζελ στη Ρωσία, «καθώς η εγχώρια αγορά είναι πλήρως καλυμμένη», όπως είπε ο ίδιος απαντώντας σε ερωτήσεις δημοσιογράφων, αν η εξαγωγή του ντίζελ φέρει ελλείψεις και ακρίβεια στη ρωσική ομοσπονδία.

Η προσαρμογή των τιμών του ντίζελ, μετά την έναρξη των παραδόσεων από τη Ρωσία, θα λάβει χώρα σε παγκόσμιο επίπεδο, συμπεριλαμβανομένης της Ευρώπης, δήλωσε εν συνεχεία. «Η Ευρώπη αποτελεί μέρος της παγκόσμιας ενεργειακής αγοράς – συμπεριλαμβανομένου του πετρελαίου και των πετρελαιοειδών – επομένως, κατά την εξισορρόπηση της ζήτησης και της προσφοράς σε παγκόσμιο επίπεδο, οι τιμές των πετρελαιοειδών θα προσαρμοστούν, επηρεάζοντας και την Ευρώπη».

Το χρονοδιάγραμμα για παραδόσεις ντίζελ

Άλλοι Ρώσοι αναλυτές βλέπουν ότι οι ρωσικές εξαγωγές θα αυξήσουν την παγκόσμια προσφορά ντίζελ κατά κατά 5% έως 6% μέχρι το τέλος του έτους. Υπενθυμίζεται ότι η ρωσική κυβέρνηση ήρε μερικώς την απαγόρευση εξαγωγών καυσίμων και το ρωσικό ντίζελ άρχισε ήδη να ρέει προς τις διεθνείς αγορές με βάση το εξής χρονοδιάγραμμα:

• Οκτώβριος: Άμεση διοχέτευση 300.000 τόνων.
• Νοέμβριος: Αύξηση στους 500.000 τόνους.
• Δεκέμβριος: Φόρτωση 1 εκατομμυρίου τόνων.
• Στόχος έως το τέλος του έτους: Η Ρωσία σχεδιάζει να φτάσει τα 3 έως 3,5 εκατομμύρια τόνους τον μήνα, αποκαθιστώντας πλήρως την προηγούμενη παρουσία της στις διεθνείς αγορές, όπου παραδοσιακά ήλεγχε το 10% της παγκόσμιας αγοράς ντίζελ.

Ρώσοι ειδικοί (όπως ο πανεπιστημιακός Ιγκόρ Γιούσκοφ από το Πανεπιστήμιο Οικονομικών της Ρωσικής Κυβέρνησης) εκτιμούν ότι η πτώση των τιμών θα συναντήσει και προσκόμματα λόγω τεχνικών και νομικών ζητημάτων, εξαιτίας της κατάστασης των ρωσικών διυλιστηρίων μετά τις ουκρανικές επιθέσεις των τελευταίων τεσσάρων μηνών. Η παραγωγή εξαρτάται άμεσα από την αποκατάσταση των ζημιών που υπέστησαν τα ρωσικά διυλιστήρια κατά τους προηγούμενους μήνες.

Παράλληλα ορισμένοι Ρώσοι ειδικοί αναφέρονται στο πλαφόν των 100 δολαρίων: Παρά την προσωρινή άδεια του υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ (OFAC) για ελεύθερη εμπορία ρωσικού ντίζελ έως τον Απρίλιο του 2027, το πλαφόν τιμής των 100 δολαρίων ανά βαρέλι που έχει επιβληθεί από τους G7 παραμένει σε ισχύ για τις ασφαλιστικές και ναυτιλιακές εταιρείες της Δύσης, περιπλέκοντας το κόστος των μεταφορικών.

Οι Ρώσοι προβλέπουν μια μικρή πτώση της τιμής τον Οκτώβριο και Νοέμβριο επειδή θα διατεθεί από τη Ρωσία το 1% της παγκόσμιας αγοράς (800.000 τόνοι μέσα σε αυτό το δίμηνο) αλλά μεγαλύτερη πτώση τιμών τον Δεκέμβριο, γιατί τότε οι ρωσικές εξαγωγές θα αγγίξουν το ένα εκατομμύριο τόνων το μήνα (περίπου 3% της παγκόσμιας αγοράς). Τότε αναμένεται αισθητή υποχώρηση των “κρακ-σπρεντ” (του premium δηλαδή που πληρώνουν οι αγοραστές για το ντίζελ σε σχέση με το αργό πετρέλαιο) κατά 20 με 30 δολάρια το βαρέλι.

Οι ειδικές ρωσικές πλατφόρμες ενέργειας (όπως το ProFinance και ρωσικά think tanks) ξεκαθαρίζουν ότι η παγκόσμια πτώση των τιμών θα σταθεροποιηθεί σε μόνιμα επίπεδα μόνο εάν αποκατασταθούν πλήρως οι υποδομές των ρωσικών διυλιστηρίων από τις προηγούμενες επιθέσεις που είχαν δεχθεί. Αν οι ρωσικές μονάδες λειτουργήσουν στο 100%, η Ρωσία σκοπεύει να επαναφέρει το μερίδιό της στο 10% της παγκόσμιας αγοράς ντίζελ, κάτι που θα επιτρέψει την πλήρη εξισορρόπηση των απωλειών που προκάλεσαν οι κρίσεις στη Μέση Ανατολή.

Τι λένε Δυτικοί

Άγγλοι ειδικοί και Δημοκρατικοί στις ΗΠΑ χαρακτηρίζουν τις ποσότητες του ντίζελ “σταγόνα στον ωκεανό”. Αναλυτές της ING και ειδικοί που μίλησαν στην βρετανική εφημερίδα Guardian τονίζουν ότι η αρχική παρτίδα των 300.000 τόνων ισοδυναμεί με μόλις τα τρία τέταρτα της ποσότητας που καταναλώνουν οι ΗΠΑ σε μία μόνο ημέρα. «Ακόμα και αν η Ρωσία φτάσει τον τελικό στόχο των 3-3,5 εκατομμυρίων τόνων τον μήνα, η παγκόσμια αγορά παραμένει τόσο σφιχτή που οι όγκοι αυτοί απλώς θα καλύψουν τρύπες, χωρίς να περισσέψει καύσιμο για να πέσουν οι τιμές», αναφέρουν.

Άλλοι ειδικοί που μιλούν σε φιλοουκρανικά ευρωπαϊκά μέσα ενημέρωσης, ή σε μη “φιλοτραμπικά” αμερικανικά μέσα, υποστηρίζουν ότι δεν θα υπάρξει καμία ουσιαστική ελάφρυνση ειδικά για τους οδηγούς φορτηγών και τους αγρότες, καθώς η λιανική τιμή του ντίζελ παραμένει πεισματικά πάνω από τα έξι δολάρια το γαλόνι στις ΗΠΑ.

Σύμφωνα με ανάλυση της ClearView Energy Partners που δημοσιεύει το Crux Investor, η είσοδος του ρωσικού ντίζελ ενδέχεται να ρίξει ελαφρώς την τιμή του αργού πετρελαίου, αλλά δεν θα μειώσει το κόστος του ίδιου του ντίζελ. Εκτιμούν ότι τα διυλιστήρια θα συνεχίσουν να λειτουργούν με τεράστια περιθώρια κέρδους (κρακ-σπρεντ άνω των 60-100 δολαρίων το βαρέλι), κρατώντας την τιμή στην αντλία ψηλά.

Πολλά δυτικά μέσα ενημέρωσης εστιάζουν στον πόλεμο στο Ιράν ως “μεγάλη πληγή για την οικονομία του πλανήτη”, αλλά και στα “προεόρτιά” του, με τις επιθέσεις των Χούθι σε πολλά πλοία, που αύξησαν τα μεταφορικά και τα ασφάλιστρα πριν καν ξεσπάσει ο πόλεμος στο Ιράν – πολύ δε περισσότερο όταν αυτός ξέσπασε. Θεωρούν ότι το σχετικά πρόσφατο πλήγμα στα κεντρικά της Aramco προκάλεσε μεγαλύτερη ζημιά στην παγκόσμια τροφοδοσία από όση μπορεί να αναπληρώσει η Ρωσία.

Το BBC και δυτικοί αναλυτές επισημαίνουν ότι η Ρωσία έχει υποστεί σοβαρά πλήγματα στις πετρελαϊκές της υποδομές από τα ουκρανικά drones και αμφισβητούν κατά πόσον η ρωσική ομοσπονδία θα μπορέσει να παραγάγει και να εξάγει εκατομμύρια τόνους ντίζελ τους επόμενους μήνες. Άλλοι υποστηρίζουν ότι η Ρωσία, ακόμα κι αν δεν λειτουργούν επαρκώς τα διυλιστήριά της, οπότε δεν θα μπορεί να αυξήσει την παραγωγή, απλώς θα σταματήσει να πουλάει καύσιμα στην Ασία και την Αφρική για να τα στείλει στη Δύση. Όπως λένε, αν το ντίζελ απλώς αλλάξει αγοραστές, η παγκόσμια τιμή δεν θα επηρεαστεί.

Η Ρωσία το χειμώνα θέλει λιγότερο ντίζελ

Το βέβαιο είναι ότι για να εξάγει η ομοσπονδία σταθερά 3,5 εκατομμύρια τόνους τον μήνα, θα πρέπει να σταματήσουν οι ουκρανικές επιθέσεις με drones στα ρωσικά διυλιστήρια και να αποκατασταθούν οι ζημιές στις υποδομές. Χωρίς αυτό το “ενεργειακό μορατόριουμ”, η Ρωσία δεν θα έχει τη φυσική ικανότητα να παράγει αυτούς τους όγκους για εξαγωγή, χωρίς να προκαλέσει ελλείψεις και ακρίβεια στο εσωτερικό της. Αυτό όμως θα είναι πρόβλημα για τη Ρωσία μετά την άνοιξη.

Ο λόγος που έχει περιθώριο να εξάγει ποσότητες, είναι ότι η Ρωσία τον χειμώνα παρουσιάζει ένα τεράστιο πλεόνασμα καλοκαιρινού ντίζελ –χρειάζεται 25% λιγότερο από όσο τον Σεπτέμβριο. Αυτό οφείλεται σε τρεις πολύ συγκεκριμένους λόγους:

• Τέλος της αγροτικής περιόδου: Η μεγαλύτερη κατανάλωση ντίζελ στη Ρωσία γίνεται το καλοκαίρι και στις αρχές του φθινοπώρου (Αύγουστο και Σεπτέμβριο) λόγω της μεγάλης συγκομιδής των σιτηρών. Μέχρι τις αρχές Οκτωβρίου, οι Ρώσοι αγρότες ολοκληρώνουν τη συγκομιδή (φέτος υπολογίζεται στους 140 εκατομμύρια τόνους), οπότε τα τρακτέρ και οι θεριζοαλωνιστικές μηχανές σταματούν να λειτουργούν, εκμηδενίζοντας την αγροτική ζήτηση.
• Σταματούν οι οικοδομικές εργασίες και κατασκευές: Λόγω του παγερού ρωσικού χειμώνα, τα περισσότερα μεγάλα δημόσια έργα, οι οδοποιίες και οι κατασκευές κτιρίων στην ύπαιθρο, τη Σιβηρία και τον Βορρά “παγώνουν”. Έτσι, τα βαριά κατασκευαστικά οχήματα και οι γεννήτριες ντίζελ σταματούν να “ρουφούν” ντίζελ.
• Το καλοκαιρινό ντίζελ παγώνει (γίνεται σαν τζελ) σε θερμοκρασίες κάτω των -5°C. Τον χειμώνα, οι Ρώσοι οδηγοί και οι μεταφορικές εταιρείες υποχρεούνται να χρησιμοποιούν αποκλειστικά το ειδικό χειμερινό ντίζελ. Ως αποτέλεσμα, η εγχώρια ζήτηση για το καλοκαιρινό καύσιμο καταρρέει πλήρως, αφήνοντας τις αποθήκες των ρωσικών διυλιστηρίων ασφυκτικά γεμάτες.

Όπως εξηγούν οι Ρώσοι αναλυτές στην Kommersant, η Ρωσία παράγει δομικά 80% περισσότερο ντίζελ από όσο καταναλώνει εσωτερικά. Επειδή οι ρωσικές πετρελαϊκές εταιρείες δεν έχουν πού να αποθηκεύσουν αυτές τις τεράστιες ποσότητες καλοκαιρινού ντίζελ που περισσεύουν τον χειμώνα, αν δεν τις εξάγουν, θα αναγκαστούν να μειώσουν τεχνητά τη διύλιση πετρελαίου – στο χειμερινό ντίζελ προσθέτουν αντιπηκτικά που εμποδίζουν τους κρυστάλλους παραφίνης να ενωθούν και να φράξουν τα φίλτρα. Επίσης κατά την διύλιση, στο χειμερινό ντίζελ αφαιρούν τα πιο βαριά συστατικά και τα αντικαθιστούν με ελαφρύτερα που παγώνουν πιο δύσκολα.

Όμως, κάθε χειμώνα περισσεύουν τεράστιες ποσότητες καλοκαιρινού καυσίμου. Η συμφωνία με τις ΗΠΑ επιτρέπει στη Ρωσία να “ξεφορτωθεί” αυτό το χειμερινό πλεόνασμα καλοκαιρινού καυσίμου στις διεθνείς αγορές με θερμότερα κλίματα (όπου μπορεί να καταναλωθεί άμεσα), αποκομίζοντας κέρδος, αντί να μειώσει την παραγωγή της.

«Με βαθιά πίστη στη Δημοκρατία και στις ηθικές και πολιτικές απαιτήσεις της, παραμένω στην πρώτη γραμμή της πολιτικής μάχης. Έχω πλήρη επίγνωση των δυσκολιών της νέας εποχής που ανοίγεται μπροστά μας. Αλλά και της ευθύνης που μας αναλογεί. Με συνέπεια, αποφασιστικότητα και αίσθημα ευθύνης, συνεχίζω με μοναδικό γνώμονα το μέλλον του τόπου μου και της πατρίδας μας» καταλήγει ο Χάρης Μαμουλάκης.

Ο μέχρι πρότινος βουλευτής τις επόμενες ώρες θα ανακοινώσει την προσχώρησή του στην Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη ενώ την έδρα του θα καταλάβει ο Σωκράτης Βαρδάκης, ο οποίος δεν θα ανεξαρτητοποιηθεί όπως είχε συμβεί σε αντίστοιχες περιπτώσεις αλλά θα παραμείνει βουλευτής με τον ΣΥΡΙΖΑ.

Πρόκειται για ένα μεγάλο έργο, που θα πρέπει να αξιολογηθεί χωριστά αλλά και συνολικά. Την περασμένη Τετάρτη, στην πρεσβεία της Ρουμανίας, πραγματοποιήθηκε εκδήλωση αφιερωμένη στον εκδοτικό οίκο, στο πλαίσιο της συμπλήρωσης 66 χρόνων διπλωματικών σχέσεων των δυο χωρών.

Ήταν και μια ευκαιρία να τιμηθεί η κ. Λαζάρ, αλλά και για να «συστηθεί» η διάδοχος της, Edith-Adriana Uncu, που ανέλαβε τα ηνία ενός πετυχημένου εγχειρήματος. Στην παρουσία της υφυπουργού Πολιτισμού, Κλέας Παπαέλληνα, που χαιρέτησε την εκδήλωση, της Λαβίνια Οτσέα, επικεφαλής της διπλωματικής αποστολής της Ρουμανίας στην Κυπριακή Δημοκρατία, η οποία είχε ρόλο οικοδέσποινας της εκδήλωσης, τιμήθηκε η “Ομόνοια” και η Ελένα Λαζάρ. Το έργο της ανέδειξε η πρόεδρος του Συνδέσμου Ρουμάνων στην Κύπρο Χριστίνα Χριστοδούλου Τοντέα. Η κ. Χριστοδούλου έχει συμβάλει, διά των μεταφράσεων, σε αρκετές εκδόσεις του εκδοτικού οίκου “Ομόνοια”.

Οι Κύπριοι που μεταφράστηκαν χάρη στη Λαζάρ

Η Ελένα Λαζάρ έχει πολλές φορές τιμηθεί σε Κύπρο και Ελλάδα, με κορυφαίο τον “Χρυσό Σταυρό του Τάγματος της Ευποιίας”, το 2011 από τον τότε Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας, Κάρολο Παπούλια. Η μεγαλύτερη της τιμή, ωστόσο, πρέπει να είναι οι εκδόσεις της και η συμβολή της στο διάλογο των δυο πολιτισμών.

Κύπριοι πεζογράφοι που μεταφράστηκαν είναι ο Πάνος Ιωαννίδης και ο Γιάννης Κατσούρης, με δύο έργα ο καθένας, η Ηβη Μελεάγρου, η Νίκη Μαραγκού, η Βιβιάν Αβρααμίδου-Πλούμπη, η Έλλη Παιονίδου, ο Αιμίλιος Σολωμού, ο Σταύρος Χριστοδούλου κ.ά. Στην ποίηση μεταφράσθηκε ο εθνικός ποιητής Βασίλης Μιχαηλίδης. Μια μετάφραση με ιδιαιτερότητα λόγω και της κυπριακής διαλέκτου, που χρησιμοποιούσε ο Βασίλης Μιχαηλίδης. Επίσης, μεταφράσθηκαν έργα των Κώστα Μόντη, Κυριάκου Χαραλαμπίδη, Κλαίρης Αγγελίδη, Γιώργου Μολέσκη, Μιχάλη Πιερή. Όλοι αυτοί σε δίγλωσσες εκδόσεις με πλούσια επιλογή από το έργο τους, με προλόγους ειδικών, με χρονολόγια κλπ.

Η Ελένα Λαζάρ στην παρέμβαση της στην εκδήλωση ανέφερε πως «αν ο Ρουμάνος αναγνώστης θα ήθελε να μάθει περισσότερα για την Κύπρο, θα έχει στη διάθεσή του την Ιστορία της Κύπρου της Κάτιας Χατζηδημητρίου, που κυκλοφόρησε σε δύο εκδόσεις (2004 και 2011). Αν ενδιαφέρεται για τη λογοτεχνία, θα ξεφυλλίσει το Πανόραμα της Κυπριακής Λογοτεχνίας (1999, Λεξικό με 200 λήμματα, από τον Λεόντιο Μαχαιρά μέχρι τους σημερινούς συγγραφείς).  Δύο εκδόσεις, μια στα ρουμανικά (2010), η άλλη στα αγγλικά παρουσιάζουν, με πλούσιο εικονογραφικό υλικό, τις ρουμανο-κυπριακές σχέσεις από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα.

Αν ο αναγνώστης ενδιαφέρεται για την Εκκλησία, θα βρει αμέσως τη Σύντομη Ιστορία της Εκκλησίας της Κύπρου του Ανδρέα Μιτσίδη με πρόλογο του Αρχιεπισκόπου της Κύπρου Χρυσοστόμου. Στην ερώτηση «ποιός ήταν ο πρώτος καθηγητής στην έδρα αρχαίων ελληνικών στο Πανεπιστήμιο Βουκουρεστίου;», η απάντηση προκαλεί μια ευχάριστη έκπληξη για τους συμπατριώτες του. Πρόκειται για τον λόγιο Επαμεινώνδα Φραγκούδη από τη Λεμεσό.

Χάρη στον καθηγητή Θοδόση Πυλαρινό, οι Ρουμάνοι έχουν στη διάθεσή τους μια έκδοση-μονογραφία, που περιλαμβάνει επιλογή από τους “Λόγους” του που βρίσκονται στον ελληνικό Τύπο της Ρουμανίας. Το 1887 τυπώθηκε στο τυπογραφείο “Απόλλωνα”, στην πόλη Τούλτσεα, ένα βιβλίο με τίτλο “Στοιχειώδης Τοπογραφία ή Πολιτική Γεωγραφία την Νήσου Κύπρου”. Συγγραφέας ο Περικλής Μιχαηλίδης, δάσκαλος στα ελληνικά σχολεία στη Βράιλα και στο Γαλάτσι, ο οποίος θα γίνει σπουδαίος δημοσιογράφος μετά την επιστροφή του στην πατρίδα.

Οι εκδόσεις θα συνεχιστούν

Η Κύπρος είναι ταυτόχρονα παρούσα στις εκδόσεις που αφορούν τον Ελληνισμό της Ρουμανίας, πλούσιο κεφάλαιο το οποίο, παρά τις πολλές έρευνες που έγιναν, περιμένει τους ιστορικούς για να καλύψουν τα κενά που υπάρχουν ακόμα. Αυτά σε μια σύντομη πανοραματική ματιά για τις ρουμανικές εκδόσεις αφιερωμένες στην Κύπρο, την ιστορία και τη λογοτεχνία της τα τελευταία 35 χρόνια.

Πώς έγιναν οι εκδόσεις αυτές; Πολλές, όπως αναφέρθηκε στην εκδήλωση, έγιναν με τη πρωτοβουλία της ακούραστης Χριστίνας Χριστοδούλου Τοντέα. Πραγματοποιήθηκαν οι περισσότερες με την ευγενική υποστήριξη των Πολιτιστικών Υπηρεσιών της Κύπρου, με τις οποίες η συνεργασία ήταν τέλεια. Άλλες έγιναν με τη βοήθεια Κυπρίων επιχειρηματιών της Ρουμανίας. Περαιτέρω, βοήθησε και βοηθά η πρεσβεία της Κυπριακής Δημοκρατίας στο Βουκουρέστι.

Η συμβολή της Κύπρου σε αυτή την προσπάθεια θα συνεχισθεί, όπως ανέφερε και στη δική της παρέμβαση η υφυπουργός Πολιτισμού, Κλέα Παπαέλληνα, η οποία τόνισε το έργο της κ. Λαζάρ και των εκδόσεων “Ομόνοια”. Ο εκδοτικός οίκος προετοιμάζεται για νέες εκδόσεις. Η Edith-Adriana Uncu, καθηγήτρια στο Τμήμα Νεοελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Βουκουρεστίου, μεταφράστρια η ίδια, διασφαλίζει τη συνέχιση ενός σημαντικού πολύτιμου εγχειρήματος και αναλαμβάνει να το διευρύνει.

Η πρόεδρος του Συνδέσμου Ρουμάνων στην Κύπρο Χριστίνα Χριστοδούλου Τοντέα, η οποία με τη δράση της στην Κύπρο, έχει το δικό της ρόλο στην ενίσχυση των σχέσεων μεταξύ των δυο λαών, στη δική της παρέμβαση στην εκδήλωση, αναφέρθηκε στην εμπλοκή της στο πεδίο των μεταφράσεων. Την “επιστράτευσε” η Ελένα Λαζάρ. Γνωρίστηκαν το 1990 στο BOOKFEST του Βουκουρεστίου, όταν η κ. Χριστοδούλου εκπροσωπούσε το υπουργείο Παιδείας της Κύπρου και την ενθάρρυνε να ασχοληθεί με την μετάφραση.

«Της είμαι ευγνώμων που με ενθάρρυνε να γυαλίσω την στρώση σκουριάς που είχε καλύψει τους γλωσσικούς μου μηχανισμούς στη ρουμάνικη γλώσσα μετά από 30 χρόνια στη Κύπρο. Η ίδια ήταν και εκδότης των 9 βιβλίων που, τελικά, μετάφρασα. Κάθε μετάφραση είναι μια πρόκληση που εμπλέκει δημιουργία και φαντασία.

Ο μεταφραστής είναι ένα ηθοποιός που παίζει τον ρόλο ενός συγγραφέα. Ο συγγραφέας επιλέγει τη λέξη. Ο μεταφραστής την αξιοποιεί με ακρίβεια. Αρχίζει μια μάχη με τις λέξεις και τότε αντιλαμβάνεσαι πόσο απέραντο είναι το πεδίο μάχης. Ποια είναι η σωστή λέξη; Οι λέξεις σε μεθάνε αλλά πρέπει να μένεις νηφάλιος, πιστός στη αρχική έννοια, να βρεις την ιδανική λύση. Υπάρχει ιδανική λύση ή τελειωτική μετάφραση; Η ίδια η ετυμολογία της λέξεις μετάφραση σημαίνει κίνηση, μετατροπή…», κατέληξε η κ. Τοντέα.

Οι διαδηλώσεις για το κόστος ζωής προστίθενται στις κινητοποιήσεις των μαθητών, οι οποίοι εδώ και έναν μήνα διεκδικούν καλύτερες συνθήκες μάθησης, καθώς και στις δυσκολίες για την έγκριση του προϋπολογισμού, και όλα αυτά την ώρα που το δημόσιο χρέος της Γαλλίας εκτινάσσεται – παράγοντες που ρίχνουν βαριά σκιά στους τελευταίους μήνες της δεύτερης θητείας του Μακρόν.

Ο Μακρόν, που σπάει ρεκόρ αντιδημοφιλίας έπειτα από 10 χρόνια στην εξουσία, απευθύνθηκε χθες, Κυριακή, το βράδυ στους Γάλλους χωρίς ωστόσο να ανακοινώσει κάποιο συγκεκριμένο μέτρο, αλλά δηλώνοντας ότι αισθάνεται «οργή, ντροπή». «Όσοι επιδίωξαν να πλήξουν τη Δημοκρατία θα λογοδοτήσουν», υπογράμμισε. Το Σάββατο πραγματοποιήθηκαν σε όλη τη Γαλλία σχεδόν 2.400 προσαγωγές, ενώ σχεδόν 1.000 μέλη των δυνάμεων της τάξης τραυματίστηκαν, σύμφωνα με τις αρχές.

Ταραχές ξέσπασαν ξανά χθες, Κυριακή: συγκρούσεις και λεηλασίες στο Παρίσι, όπου περισσότερα καταστήματα έγιναν στόχος επιδρομών, καθώς και απόπειρες διαρρήξεων στη Λυών, τη Μασσαλία και κοντά στη Νάντη.

«Αφήνει την κρίση να διογκώνεται»

Συνηθισμένη στις μεγάλες κινητοποιήσεις, η Γαλλία έχει βιώσει και στο παρελθόν επεισόδια βίας -όπως κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων των «Κίτρινων Γιλέκων» το 2018-2019 ή των διαδηλώσεων κατά της συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης το 2023- ωστόσο το Σάββατο θεωρήθηκε από πολλούς ως σημείο καμπής.

Δημαρχεία έγιναν στόχος επιθέσεων, καταστήματα λεηλατήθηκαν, δρόμοι γέμισαν συντρίμμια… Τα βίαια επεισόδια, που εκδηλώθηκαν στον απόηχο μιας εθνικής κινητοποίησης εκατοντάδων χιλιάδων Γάλλων με αφορμή το κόστος ζωής, έχει αφήσει πολλούς σε κατάσταση σοκ. Η επικεφαλής του ακροδεξιού Εθνικού Συναγερμού Μαρίν Λεπέν, που εμφανίζεται πρώτη στην πρόθεση ψήφου στις προεδρικές εκλογές, έκανε λόγο για μια «βαθιά κρίση εμπιστοσύνης η οποία απειλεί τη δημοκρατία».

Ο βασικός αντίπαλός της για την προεδρία και επικεφαλής της ριζοσπαστικής αριστεράς Ζαν- Λικ Μελανσόν, του κόμματος Ανυπότακτη Γαλλία, κατηγόρησε τον Μακρόν ότι «αφήνει την κρίση να διογκώνεται». Η κατάσταση στη Γαλλία δεν έχει περάσει απαρατήρητη στο εξωτερικό: ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ σχολίασε ότι «η Γαλλία φλέγεται», εκτιμώντας ότι «η μετανάστευση (…) έχει διαλύσει αυτή την κάποτε σπουδαία χώρα».

Στο μεταξύ ο Γάλλος πρωθυπουργός Σεμπαστιάν Λεκορνί έχει συγκαλέσει σήμερα το πρωί μια διυπουργική ομάδα διαχείρισης κρίσεων, η οποία θα εστιάσει σε τρεις τομείς: «οικονομία και εμπόριο», «ασφάλιση» και «δικαστική επιτήρηση», σύμφωνα με το γραφείο του. Παράλληλα ο Μακρόν ανέθεσε στον Λεκορνί να συναντηθεί σύντομα με κόμματα, βουλευτές, συνδικάτα και συλλογικότητες.

«Σκηνές φρίκης»

Μια άλλη σύσκεψη είναι προγραμματισμένη σήμερα στο υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών προκειμένου να καταγραφούν οι υλικές ζημιές που προκλήθηκαν από τα επεισόδια, καθώς περίπου 1.500 καταστήματα έγιναν στόχος των διαδηλωτών το Σάββατο.

«Είδαμε καταστήματα να λεηλατούνται, τις αρχές επιβολής της τάξης να είναι ανήμπορες – ήταν πραγματικά μια σκηνή φρίκης για εμάς, ως ιδιοκτήτες επιχειρήσεων· είναι κάτι απολύτως τρομερό», δήλωσε με απόγνωση η Εστέλ Πιρόν, διευθύντρια κοσμηματοπωλείου που λεηλατήθηκε στο Μπορντό μιλώντας στο AFP. «Όσοι προκάλεσαν καταστροφές πρέπει να πληρώσουν, όσοι λεηλάτησαν πρέπει να καταβάλουν αποζημιώσεις (…) Θα είμαστε αμετακίνητοι», υπογράμμισε ο Μακρόν στο χθεσινό διάγγελμά του.

Ο Γάλλος πρόεδρος, ο οποίος δεν ακύρωσε την περιοδεία του στις χώρες του Κόλπου που ξεκινά σήμερα, δεσμεύθηκε επίσης ότι θα υπάρξει «διαφάνεια» αναφορικά με τις αμφιλεγόμενες μεθόδους τις οποίες ακολούθησαν οι δυνάμεις επιβολής της τάξης το Σάββατο.

Συγκεκριμένα ζήτησε από τον υπουργό Εσωτερικών Λοράν Νουνιές «να λάβει όλα τα μέτρα προκειμένου να υπάρξει διαφάνεια αναφορικά με τις αστοχίες στην πρόβλεψη και τις πληροφορίες, οι οποίες οδήγησαν στη βία», τονίζοντας ότι αναμένει «ξεκάθαρες απαντήσεις».

Πολλά μέλη της αντιπολίτευσης, κυρίως της άκρας δεξιάς, ζήτησαν χθες Κυριακή την παραίτηση του Νουνιές. Ο ίδιος υπέβαλε την παραίτησή του στον Μακρόν, όμως αυτή δεν έγινε δεκτή «δεδομένης της ανάγκης για συνεχή διοίκηση των δυνάμεων της τάξης στην τρέχουσα συγκυρία», όπως ανακοίνωσε το Μέγαρο των Ηλυσίων.

Το Σάββατο πολλοί διαδηλωτές κατήγγειλαν ότι περικυκλώθηκαν από την αστυνομία και στη συνέχεια τους έριξαν δακρυγόνα, ενώ κάποιοι από αυτούς τραυματίστηκαν σοβαρά. Η αριστερά έχει ήδη κάνει λόγο για υπερβολική χρήση βίας από την αστυνομία στη διάρκεια των κινητοποιήσεων των μαθητών.

«Δεν θα επιστρέψουμε να σπείρουν το χάος»

Έκτακτη σύσκεψη συγκαλεί στην Ιταλία η Τζόρτζια Μελόνι στον απόηχο των βίαιων συγκρούσεων ανάμεσα σε διαδηλωτές και αστυνομικούς στο Μιλάνο κατά τη διάρκεια του Σαββατοκύριακου. Η πρωθυπουργός της Ιταλίας, Τζόρτζια Μελόνι, έστειλε σκληρό μήνυμα, υπογραμμίζοντας ότι «ταραχοποιοί» εκμεταλλεύτηκαν τις διαδηλώσεις για να «σπείρουν το χάος».

Κεντρικό θέμα συζήτησης στην έκτακτη κυβερνητική σύσκεψη στην Ιταλία είναι «η εξέταση πρόσθετων μέτρων κατά όσων εκμεταλλεύονται νόμιμες διαδηλώσεις για να προκαλέσουν συγκρούσεις». Σε ανάρτησή της στο Instagram η πρωθυπουργός της Ιταλίας, Τζόρτζια Μελόνι, δημοσίευσε στο Instagram φωτογραφία του ανώτερου αξιωματικού της Αστυνομίας, Άντζελο Ντε Σιμόνε, γράφοντας: «Το κράτος δεν είναι μια αφηρημένη έννοια. Αποτελείται από ανθρώπους που παραμένουν στη θέση τους όταν άλλοι επιλέγουν τη βία».

Βίαια επεισόδια ξέσπασαν σε διαδηλώσεις για την ακρίβεια τόσο στο Μιλάνο όσο και σε Μπολόνια και Τορίνο. Στο Μιλάνο αστυνομικοί έκαναν χρήση νερού υπό πίεση και δακρυγόνων για να διαλύσουν τις συγκεντρώσεις. Κουκουλοφόροι πυρπόλησαν κάδους απορριμμάτων και προκάλεσαν φθορές σε καταστήματα.

«Σπασμένες βιτρίνες καταστημάτων, λεηλατημένα μαγαζιά και τρομοκρατημένοι πολίτες. Αυτό που συνέβη εδώ είναι κάτι που βλέπουμε σε πολλές πόλεις σε ολόκληρο τον κόσμο» ανέφερε ο δήμαρχος του Μιλάνου, Τζουζέπε Σάλα. Και πρόσθεσε: «Ανησυχώ πολύ, επειδή πρόκειται για ένα νέο φαινόμενο, το οποίο συνδέεται επίσης με τις διεθνείς εξελίξεις και, κατά συνέπεια, τροφοδοτείται από αυτές».

Ράμα: Θα κερδίσουμε

Λίγες ώρες μετά τα χθεσινοβραδινά βίαια επεισόδια, ο πρωθυπουργός τη Αλβανίας εμφανίστηκε σήμερα βέβαιος ότι κράτος θα κερδίσει αυτή τη μάχη. Αυτό δήλωσε κατά την ομιλία του στην πρωινή συνάντηση που πραγματοποιήθηκε στο Υπουργείο Εσωτερικών με τον υπουργό και την ηγεσία της Αστυνομίας.

Ο πρωθυπουργός, ο οποίος λόγω των εξελίξεων ακύρωσε την επίσημη επίσκεψη που επρόκειτο να πραγματοποιήσει σήμερα στην Βιέννη, όπου είχε προγραμματιστεί συνάντηση με τον ομοσπονδιακό καγκελάριο Κρίστιαν Στόκερ, τόνισε κατά την ομιλία του πως όποιος νομίζει ότι μπορεί να καταλάβει την εξουσία μέσω της βίας θα απογοητευτεί. Μάλιστα χαρακτήρισε τους νέους που συμμετέχουν στις διαδηλώσεις άτομα με προβλήματα που χρειάζονται ψυχολογική υποστήριξη και επανέλαβε ότι χρησιμοποιούνται από ξένες υπηρεσίες με στόχο την αποσταθεροποίηση της Αλβανίας.

Ο Ράμα απέδωσε τα εύσημα στις ενέργειες της Αστυνομίας, υπογραμμίζοντας πως οι αστυνομικοί επέδειξαν μέγιστη αυτοσυγκράτηση (σημ. υπάρχουν πολλές κατηγορίες για αστυνομική βία, ενώ χρησιμοποιήθηκαν και πλαστικές σφαίρες).  Ο υπουργός Εσωτερικών Ερβιν Ντέμο είπε πως χθες, Κυριακή, το βράδυ η πυρπόληση του 3ου Αστυνομικού Τμήματος Τιράνων ξεπέρασε την κόκκινη γραμμή. Το αστυνομικό τμήμα δέχτηκε επίθεση και αστυνομικοί που βρίσκονταν εκεί τραυματιστήκαν. Επίσης κατηγόρησε το αντιπολιτευόμενο Δημοκρατικό Κόμμα επειδή, όπως υποστήριξε, χθες το βράδυ βρήκαν εκεί άσυλο κουκουλοφόροι ταραξίες.

Οι φοιτητές έχουν δώσει ραντεβού για νέες διαμαρτυρίες σήμερα το μεσημέρι. Ήδη πολλοί έχουν αρχίσει να συγκεντρώνονται στην κεντρική πλατεία των Τιράνων. Η αστυνομική παρουσία είναι έντονη, με ισχυρές δυνάμεις, περιπολικά και αύρες. Σε άλλες αλβανικές πόλεις, οι μαθητές Λυκείου απέχουν σήμερα από τα μαθήματα και διαδηλώνουν στους δρόμους.

Πριν από λίγο σήμανε συναγερμός, όταν έφτασε στο γραφείο του Πρωθυπουργού, σε υπουργεία, δικαστήρια και άλλες δομές του κράτους απειλητικό ηλεκτρονικό μήνυμα. Σύμφωνα με δημοσιεύματα του αλβανικού Τύπου, εκκενώθηκαν το δικαστήριο και η εισαγγελία στο Φίερι, καθώς το μήνυμα φέρεται να αναφέρει πως έχουν τοποθετηθεί εκρηκτικοί μηχανισμοί που περιέχουν νιτρικό αμμώνιο.

«Σήμερα, με την άδεια του Αλλάχ, θα πραγματοποιήσουμε σειρά από προγραμματισμένες τρομοκρατικές επιθέσεις στο έδαφος της χώρας. Αυτό είναι μόνο η αρχή…», αναφέρεται στο μήνυμα. Ωστόσο ανάλογο περιστατικό είχε συμβεί και πριν από περίπου δύο μήνες χωρίς να γίνει τελικά κάτι.

Υπενθυμίζεται ότι το παραπάνω ταμείο είχε την “τιμητική” του στη Βουλή κατά την κύρωση των Απολογισμών του Κράτους, με δριμεία κριτική από την αντιπολίτευση, η οποία επικαλείτο συγκεκριμένα ευρήματα της έκθεσης του Ελεγκτικού Συνεδρίου για τον τρόπο κατανομής, το μέγεθος των απευθείας επιδοτήσεων και την απουσία προκαθορισμένου δημοσιονομικού σχεδιασμού για τις έκτακτες αυτές δαπάνες.

Τα ευρήματα αυτά χρησιμοποιήθηκαν έντονα στο πλαίσιο του κοινοβουλευτικού ελέγχου, με την αντιπολίτευση να καταγγέλει την κυβέρνηση για «πλήρη αδιαφάνεια στη διαχείριση του δημόσιου χρήματος» και για «λειτουργία στο σκοτάδι» των ειδικών αυτών κονδυλίων!

Σημειώνεται, λοιπόν, ότι στο πλαίσιο των ελέγχων επί του Απολογισμού και Ισολογισμού του Κράτους, αλλά και της ετήσιας έκθεσης για το 2024 (η οποία εξετάζει αναλυτικά τη δημοσιονομική διαχείριση και εγκρίθηκε από την Ολομέλεια του ανωτάτου δημοσιονομικού δικαστηρίου), το Ταμείο Ενεργειακής Μετάβασης (ΤΕΜ), οι ευρύτερες ενεργειακές επιδοτήσεις, οι μεταβιβάσεις πιστώσεων και η διαχείρισή του βρέθηκαν στο επίκεντρο σοβαρών διαπιστώσεων του Ελεγκτικού Συνεδρίου.

Τα ευρήματα του Ελεγκτικού Συνεδρίου

Το Ελεγκτικό Συνέδριο ενέταξε το ΤΕΜ στους 14 ειδικούς λογαριασμούς που λειτουργούν εκτός του κεντρικού κρατικού προϋπολογισμού, με την επισήμανση ότι οι λογαριασμοί αυτοί διαχειρίζονται τεράστια ποσά (συνολικού ύψους 7,7 δισ. ευρώ για το σύνολό τους) χωρίς να υπόκεινται στους αυστηρούς κανόνες διαφάνειας, λογοδοσίας και προκαθορισμένου ελέγχου που διέπουν τον τακτικό προϋπολογισμό, χαρακτηρίζοντας τη λειτουργία τους ως «μη ορατή» στο βαθμό που θα έπρεπε.

Ληξιπρόθεσμες οφειλές και ελλείμματα ύψους άνω των 2 δισ. ευρώ που σχετίζονταν με τη ΔΕΗ και το ενεργειακό σύστημα, χρειάστηκε να καλυφθούν ή να εξισορροπηθούν ουσιαστικά από το ίδιο το Δημόσιο, αναδεικνύοντας τις μεγάλες δημοσιονομικές πιέσεις και τις “τρύπες” που δημιούργησε η παρατεταμένη ενεργειακή κρίση και ο τρόπος χρηματοδότησης των επιδοτήσεων. Με μεταγενέστερες ρυθμίσεις, τα έσοδα του λογαριασμού αξιοποιούνται πλέον και για ειδικές επιδοτήσεις, όπως η κάλυψη μέρους των ληξιπρόθεσμων οφειλών των Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης και Αποχέτευσης (Δ.Ε.Υ.Α.) προς τους παρόχους ενέργειας!

Μολονότι τα προβλήματα με απευθείας αναθέσεις και κατατμήσεις δεν αφορούν αποκλειστικά το ΤΕΜ αλλά το σύνολο των φορέων υπό έλεγχο το 2024, το ανώτατο δημοσιονομικό δικαστήριο κατέγραψε εκτεταμένες τέτοιες πρακτικές, οι οποίες επηρέασαν και τις έκτακτες ενεργειακές προμήθειες ή υποστηρικτικά έργα, όπου συχνά παρακάμφθηκαν οι ανοιχτοί διαγωνισμοί, με πρόσχημα τον κατεπείγοντα χαρακτήρα των κρίσεων.

Το ανώτατο δημοσιονομικό δικαστήριο κατέγραψε ότι πραγματοποιήθηκαν μεγάλες μεταβιβάσεις εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ προς το ΤΕΜ (μέσω του ΔΑΠΕΕΠ) για την κάλυψη των επιδοτήσεων σε λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου. Ορισμένες από αυτές τις χρηματοδοτήσεις δε, δεν είχαν αρχικά προβλεφθεί στους αντίστοιχους Αναλυτικούς Λογαριασμούς Εξόδων (ΑΛΕ), δημιουργώντας ισόποσες υπερβάσεις που χρειάστηκε να καλυφθούν εκ των υστέρων από το ειδικό αποθεματικό ή με ανακατανομές πιστώσεων!

Τέλος, το Ελεγκτικό Συνέδριο επισημαίνει τη φύση του Ταμείου ως τον βασικό μηχανισμό έκτακτης κρατικής παρέμβασης για την απορρόφηση των κραδασμών της ενεργειακής κρίσης, ωστόσο υπογράμμισε την ανάγκη να γίνεται μέσα από τη διαδικασία του προσυμβατικού και κατασταλτικού ελέγχου, με αυστηρή λογιστική αυτοτέλεια και διαφάνεια στις ροές των κεφαλαίων ( χρηματοδοτείται κυρίως από τα έσοδα των πλειστηριασμών δικαιωμάτων εκπομπών αερίων θερμοκηπίου, από πλεονάσματα του Ειδικού Λογαριασμού ΑΠΕ, καθώς και από έκτακτες εισφορές ή κρατικές επιδοτήσεις από τον προϋπολογισμό) που κατευθύνονται στο ΤΕΜ.

Συστάσεις προς το υπουργείο Περιβάλλοντος

Με βάση τα ευρήματα της ετήσιας έκθεσης, το ανώτατο δημοσιονομικό δικαστήριο έκανε συστάσεις προς το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, καθώς και προς το οικονομικό επιτελείο, επισημαίνοντας την ανάγκη ριζικής μεταρρύθμισης του τρόπου λειτουργίας των έκτακτων ενεργειακών χρηματοδοτήσεων και ζητώντας λήψη συγκεκριμένων διορθωτικών μέτρων, όπως:

• Σταδιακός περιορισμός των “κρυφών” ειδικών λογαριασμών και η υπαγωγή του Ταμείου Ενεργειακής Μετάβασης (ΤΕΜ) (καθώς και των υπόλοιπων εκτός προϋπολογισμού λογαριασμών) κάτω από το κοινό πλαίσιο του Κεντρικού Προϋπολογισμού (ώστε κάθε ευρώ που κατευθύνεται σε ενεργειακές επιδοτήσεις θα εγκρίνεται εκ των προτέρων από τη Βουλή, διασφαλίζοντας τη δημοσιονομική διαφάνεια).
• Θέσπιση αυστηρής λογιστικής αυτοτέλειας με τη διαμόρφωση ενός απόλυτα σαφούς και διακριτού λογιστικού πλαισίου για τη ροή των εσόδων (π.χ. από δημοπρασίες ρύπων ή πλεονάσματα των ΑΠΕ) προς το ΤΕΜ (ώστε να αποφεύγονται οι εκ των υστέρων “λογιστικές τακτοποιήσεις” και οι απρόβλεπτες υπερβάσεις).
• Περιορισμός των απευθείας αναθέσεων ή των τεχνητών κατατμήσεων συμβάσεων λόγω… “κατεπείγοντος”, υπογραμμίζοντας ότι η ενεργειακή κρίση, παρότι έκτακτη, έχει πλέον αποκτήσει χαρακτηριστικά που επιτρέπουν και επιβάλλουν τον έγκαιρο προγραμματισμό μέσω ανοικτών και ανταγωνιστικών διαγωνισμών.
• Ενίσχυση του προληπτικού και κατασταλτικού ελέγχου, με την καθιέρωση συστηματικότερων ελέγχων στις μεταβιβάσεις κεφαλαίων προς τον ΔΑΠΕΕΠ και τους παρόχους ενέργειας, ώστε να επαληθεύεται με απόλυτη ακρίβεια ότι οι κρατικές ενισχύσεις καταλήγουν πράγματι και με δίκαιο τρόπο στην ελάφρυνση των τελικών καταναλωτών.

Σκληρές παρατηρήσεις από την Ευρώπη

Τα παραπάνω ευρήματα του ελληνικού Ελεγκτικού Συνεδρίου (για λογιστική διαφάνεια, νομιμότητα και λογοδοσία) συμπληρώνονται με τις σκληρές παρατηρήσεις του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ), το οποίο εξετάζει την Ελλάδα από τη σκοπιά της απορρόφησης των ευρωπαϊκών κονδυλίων και της στρατηγικής βιωσιμότητας, με επίκεντρο την αποτελεσματικότητα των επιδοτήσεων και την επίτευξη των μακροπρόθεσμων στόχων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Σημειώνω ότι στις πρόσφατες ετήσιες εκθέσεις του, το ΕΕΣ κρούει τον κώδωνα του κινδύνου (με αιχμές και τη χώρα μας ύστερα από όσα αναφέρθηκε στην προηγούμενη ανάλυση) για την κατακόρυφη αύξηση του “ποσοστού σφαλμάτων” και των παρατυπιών στις ευρωπαϊκές δαπάνες, λόγω της ταχύτητας με την οποία έπρεπε να εκταμιευθούν τα κονδύλια για την ενέργεια και το Ταμείο Ανάκαμψης και ζητά από τα κράτη-μέλη να ενισχύσουν τους εσωτερικούς ελεγκτικούς μηχανισμούς.

Η κριτική και οι συστάσεις του ΕΕΣ επικεντρώνονται σε μερικές διαπιστώσεις (μερικές απ’ αυτές αναφέρει και το ΙΟΒΕ σε πρόσφατη μελέτη του ότι, δηλαδή, ότι «η οικονομία χρειάζεται στήριξη, αλλά όχι με έναν μηχανισμό που επιδοτεί αδιακρίτως κάθε λίτρο βενζίνης και diesel, ο οποίος εξαντλεί πολύτιμο δημοσιονομικό χώρο και ενθαρρύνει την κατανάλωση την ώρα που η ενεργειακή προσφορά παραμένει περιορισμένη». Οι κυριότεροι άξονες κριτικής του ΕΕΣ είναι οι ακόλουθοι:

•  Τα μέτρα γενικευμένων επιδοτήσεων στους λογαριασμούς ρεύματος (όπως αυτά που χρηματοδότησε το ΤΕΜ στην Ελλάδα) για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης λειτούργησαν συχνά ως “οριζόντια βοηθήματα”.
• Οι πόροι έπρεπε να κατευθύνονται αποκλειστικά σε ευάλωτα νοικοκυριά και επιχειρήσεις που πλήττονταν πραγματικά, αντί να επιδοτούνται αδιάκριτα όλοι οι καταναλωτές, γεγονός που επιβάρυνε αναποτελεσματικά τους προϋπολογισμούς.
• Οι παρατεταμένες και καθολικές επιδοτήσεις τιμολογίων μειώνουν το κίνητρο των πολιτών και των επιχειρήσεων να μειώσουν την κατανάλωση ενέργειας, κάτι που έρχεται σε άμεση αντίθεση με τις πράσινες ευρωπαϊκές οδηγίες για την εξοικονόμηση πόρων.
• Η Ελλάδα δαπάνησε τεράστια κεφάλαια για την πυροσβεστική κάλυψη των τρεχόντων λογαριασμών (μέσω μηχανισμών όπως το ΤΕΜ), αφήνοντας σε δεύτερη μοίρα τις μόνιμες διαρθρωτικές επενδύσεις (π.χ. αναβάθμιση των δικτύων μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, αποθήκευση ενέργειας και επιτάχυνση των ΑΠΕ).
• Σύσταση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου είναι η μετατόπιση των πόρων από τις βραχυπρόθεσμες επιδοτήσεις τιμολογίων σε μακροπρόθεσμα έργα υποδομής. Σημειώνεται ότι η Ελλάδα εξασφάλισε ήδη από την ΕΕ την έγκριση ειδικής “ενεργειακής ρήτρας διαφυγής” ύψους 1 δισ. ευρώ έως το 2028 αποκλειστικά για μόνιμες επενδύσεις σε αποθήκευση ενέργειας, αντλίες θερμότητας και αναβαθμίσεις δικτύων. Ίδωμεν…

Αναφερόμενος στην επιλογή του διαδόχου της Κίμπερλι Γκιλφόιλ στην Αθήνα, ο κ. Ρούμπιο διευκρίνισε ότι, κατά τον χρόνο της συνέντευξης, η διαδικασία βρισκόταν ακόμη σε αρχικό στάδιο. Όπως είπε, θα απαιτηθεί χρόνος για τον εντοπισμό του κατάλληλου προσώπου και την ολοκλήρωση της διαδικασίας επικύρωσης του διορισμού του.

«Η Ελλάδα είναι μια σημαντική χώρα, πολύ σημαντική. Είναι σπουδαίος σύμμαχος των Ηνωμένων Πολιτειών», σημείωσε χαρακτηριστικά. «Μας έχει βοηθήσει με πάρα πολλούς τρόπους και είναι σημαντική για το μέλλον μας». Υπογράμμισε ότι η Ελλάδα αποτελεί βασικό στήριγμα για σημαντικές αμερικανικές προτεραιότητες, όπως η ενεργειακή ανεξαρτησία, η περιφερειακή σταθερότητα και το ΝΑΤΟ.

«Η Ελλάδα αξίζει έναν ισχυρό και καλό πρέσβη, ο οποίος να έχει πρόσβαση στον πρόεδρο και την εμπιστοσύνη του», τόνισε, διαβεβαιώνοντας ότι στο μεσοδιάστημα η Ουάσιγκτον θα μεριμνήσει για την παρουσία κατάλληλης ομάδας στην πρεσβεία.

«Σε καμία περίπτωση δεν θα πρέπει οτιδήποτε από αυτά να θεωρηθεί υποβάθμιση της σχέσης με την Ελλάδα. Αντιθέτως, θεωρώ ότι είναι τόσο σημαντική για εμάς, ώστε είναι απαραίτητο το πρόσωπο που βρίσκεται εκεί να έχει την πλήρη στήριξη και εμπιστοσύνη του προέδρου», δήλωσε. Εξήγησε ότι στόχος είναι να επιλεγεί πρέσβης αντάξιος της Ελλάδας και της σημασίας της διμερούς σχέσης.

Ο ενεργειακός ρόλος της Ελλάδας

Ο κ. Ρούμπιο στάθηκε τόσο στη γεωγραφική θέση της Ελλάδας όσο και στη θετική στάση της απέναντι στις ενεργειακές έρευνες, εκτιμώντας ότι ο συνδυασμός αυτός δημιουργεί σημαντικές δυνατότητες.

«Πιστεύω ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε μια ιδιαίτερα ξεχωριστή θέση, τόσο γεωγραφικά όσο και πολιτικά», ανέφερε. Όπως είπε, η χώρα είναι ανοικτή στις ενεργειακές έρευνες, τις αντιμετωπίζει με ενθουσιασμό και φαίνεται να υπάρχει υποστήριξη και από τον πληθυσμό.

Παράλληλα, υπογράμμισε τη σημασία της ως διαδρόμου για την κατασκευή αγωγών και υποδομών μεταφοράς ενέργειας, επισημαίνοντας ότι η αξιοποίηση της ενέργειας εξαρτάται από τη δυνατότητα μεταφοράς της, είτε πρόκειται για πετρέλαιο και φυσικό αέριο είτε για ηλεκτρική ενέργεια.

«Ανέκαθεν αποτελούσε τον συνδετικό κρίκο μεταξύ Ευρώπης, Αφρικής και Μέσης Ανατολής», σημείωσε για την Ελλάδα. «Πέρα από την παραγωγή ενέργειας, μπορεί να συμβάλει στη μεταφορά της προς τον βορρά, στην Ευρώπη, και προς τον νότο, στο Ισραήλ, στη Μέση Ανατολή και ευρύτερα». Κατά τον ίδιο, η γεωγραφία προσφέρει σήμερα στην Ελλάδα πλεονεκτήματα στον ενεργειακό τομέα, όπως συνέβαινε διαχρονικά με το εμπόριο και άλλες οικονομικές δραστηριότητες.

Κριτική στην Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Πολιτική

Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών υποστήριξε ότι η διεθνής κρίση υπενθύμισε τον καθοριστικό ρόλο της ενέργειας στην καθημερινή ζωή, τη βιομηχανία και την άμυνα. ‘Ασκησε κριτική στις πολιτικές περιορισμού της χρήσης ορυκτών καυσίμων μέσω της αύξησης του κόστους τους και στην ανεπαρκή ανάπτυξη εγχώριων πηγών ενέργειας στην Ευρώπη.

Υπενθύμισε τις προειδοποιήσεις του Ντόναλντ Τραμπ, κατά την πρώτη προεδρική του θητεία, για την εξάρτηση της Γερμανίας από τη ρωσική ενέργεια και υποστήριξε ότι η εξάρτηση αυτή επηρέασε τους υπολογισμούς της Μόσχας πριν από την εισβολή στην Ουκρανία. «Η εξάρτησή τους από τη ρωσική ενέργεια είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους ο Πούτιν εισέβαλε στην Ουκρανία, επειδή πίστευε ότι μπορούσε να το κάνει, επειδή πίστευε ότι η Ευρώπη δεν θα έκανε τίποτε γι’ αυτό», ανέφερε.

Εκτίμησε επίσης ότι οι ευρωπαϊκές χώρες αρχίζουν να αντλούν συμπεράσματα, αλλά θα χρειαστούν χρόνο για να ανατρέψουν ενεργειακές επιλογές δύο δεκαετιών. Συνέδεσε επίσης το υψηλό κόστος ηλεκτρισμού και μεταφορών με την οικονομική στασιμότητα σε πολλές από αυτές.

Η Ομιλία στην Πνύκα και η Δυτική Κληρονομιά

Αναφερόμενος στην ομιλία του στην Πνύκα, ο κ. Ρούμπιο δήλωσε ότι το μήνυμά της βρίσκεται στον πυρήνα της προσέγγισης που επιδιώκει να ενσωματώσει η αμερικανική κυβέρνηση στην εξωτερική της πολιτική. «Είμαστε οι κληρονόμοι. Κληρονομήσαμε από την Ελλάδα και τη Ρώμη, και τελικά μέσω της Ευρώπης, πολλές από τις αξίες στις οποίες στηρίζεται σήμερα η χώρα μας», ανέφερε.

Υποστήριξε ότι οι αμερικανικοί θεσμοί και αξίες αποτελούν προϊόν ιστορικής διαδρομής χιλιάδων ετών και ότι η αναγνώριση αυτής της κληρονομιάς δεν συνιστά επίθεση σε άλλους πολιτισμούς. «Κάθε πολιτισμός θα πρέπει να είναι υπερήφανος για τον εαυτό του», είπε, προσθέτοντας ότι, κατά την άποψή του, η Δύση εμφανίζεται απολογητική για την ιστορία και τα επιτεύγματά της, με συνέπειες και στην εξωτερική πολιτική.

Για όσα οι Αμερικανοί θεωρούν σήμερα δεδομένα, από την ευημερία έως το πολίτευμά τους, σημείωσε: «Προέρχονται από μια κοινή ιστορία, την οποία πρέπει να ανακαλύψουμε ξανά και να ενστερνιστούμε. Αυτό κάνουμε εδώ, σε αυτή τη χώρα, υπό τον πρόεδρο Τραμπ. Θέλουμε περισσότεροι δυτικοί ηγέτες να κάνουν το ίδιο».

Ο ίδιος υποστήριξε ότι διαπιστώνει αυξανόμενη ανταπόκριση από άλλους ηγέτες, ιδίως σε ιδιωτικές συνομιλίες. Εκτίμησε, ωστόσο, ότι η μετατροπή αυτής της στάσης σε πολιτική απαιτεί χρόνο, καθώς εξακολουθούν να υπάρχουν φόβοι για κριτική από την άκρα Αριστερά, τα μέσα ενημέρωσης, την ακαδημαϊκή κοινότητα και την εδραιωμένη γραφειοκρατία. Προέβλεψε ότι περισσότεροι ηγέτες θα εκφράζουν δημοσίως αυτές τις απόψεις και θα εκλέγονται, επηρεάζοντας έτσι τη στάση των χωρών τους απέναντι στα κοινά συμφέροντα της Δύσης.

Ρωσικό Ντίζελ και Αμερικανικό Συμφέρον

Για την Ουκρανία και τη Ρωσία, ο κ. Ρούμπιο υπερασπίστηκε την προσωρινή χαλάρωση των κυρώσεων για το ρωσικό ντίζελ, προκειμένου να αυξηθεί η προσφορά του στην παγκόσμια αγορά. Όπως εξήγησε, η απόφαση αποσκοπεί στην εξυπηρέτηση των αναγκών της αμερικανικής οικονομίας, αν και μπορεί να ωφελήσει και άλλες χώρες.

«Αν υπάρξει σύγκρουση ανάμεσα σε αυτό που είναι καλό για εκείνους και σε αυτό που είναι καλό για εμάς, πρέπει πάντοτε να επιλέγουμε αυτό που είναι καλό για εμάς», δήλωσε, αναφερόμενος στην προτεραιότητα του αμερικανικού εθνικού συμφέροντος. Η απόφαση, πρόσθεσε, ελήφθη «όχι επειδή είναι κακό για την Ουκρανία ή καλό για τη Ρωσία, αλλά επειδή είναι καλό και σημαντικό για την Αμερική».

Ως προς τις προοπτικές τερματισμού του πολέμου, παρουσίασε τη διαφωνία για τον έλεγχο του Ντονέτσκ ως βασικό εμπόδιο στις διαπραγματεύσεις. Ανέφερε ότι η Ρωσία απαιτεί το σύνολο της περιοχής, ενώ η Ουκρανία θεωρεί την αμυντική γραμμή που διατηρεί εκεί κρίσιμη για την ασφάλειά της.

Δήλωσε ότι οι ΗΠΑ παραμένουν έτοιμες να μεσολαβήσουν για μια συμφωνία, αναγνωρίζοντας όμως τις δυσκολίες. «Θα θέλαμε να τελειώσει ο πόλεμος, αλλά έχουμε και άλλες προτεραιότητες ανά τον κόσμο στις οποίες επικεντρωνόμαστε», σημείωσε.

Ερωτηθείς για τη διεξαγωγή εκλογών στην Ουκρανία, ανέφερε ότι το ζήτημα δεν είναι άνευ σημασίας, αλλά δεν αποτελεί τον βασικό λόγο για τον οποίο συνεχίζεται ο πόλεμος.

Παράλληλα, εξέφρασε δυσαρέσκεια για ουκρανικά πλήγματα σε πλοία στη Μαύρη Θάλασσα που, όπως είπε, μετέφεραν πετρέλαιο αμερικανικών εταιρειών, διευκρινίζοντας ότι δεν θεωρεί πως η Ουκρανία τα στοχοποίησε σκόπιμα. Πρόσθεσε ότι ο πρόεδρος Τραμπ δυσανασχετεί επίσης με τις ρωσικές πυραυλικές επιθέσεις που πλήττουν κατοικίες και σκοτώνουν αμάχους στο Κίεβο.

Ιράν και Ασφάλεια της Ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ

Για το Ιράν, ο κ. Ρούμπιο υποστήριξε ότι οι αμερικανικές επιχειρήσεις αποδυνάμωσαν τις συμβατικές στρατιωτικές δυνατότητες που, κατά την εκτίμησή του, η Τεχεράνη επιδίωκε να χρησιμοποιήσει ως ασπίδα για την ανάπτυξη πυρηνικού όπλου.

Ανέφερε ότι η αμερικανική στρατιωτική παρουσία επικεντρώνεται πλέον στην προστασία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, ενώ συνεχίζονται οι κυρώσεις και ο αποκλεισμός κατά του Ιράν.

Σύμφωνα με τον ίδιο, κατά τις δέκα ημέρες που προηγήθηκαν της συνέντευξης διέρχονταν από τα Στενά κατά μέσο όρο περίπου 13 έως 14 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως, με τις αμερικανικές δυνάμεις να συνοδεύουν και να προστατεύουν πλοία από επιθέσεις.

Ο κ. Ρούμπιο αναγνώρισε ότι το Ιράν εξακολουθεί να βάλλει εναντίον πλοίων, αλλά υποστήριξε ότι έχει αποκατασταθεί σε σημαντικό βαθμό η ροή πετρελαίου προς τη διεθνή αγορά. Υποστήριξε επίσης ότι, λόγω του αποκλεισμού, το Ιράν είναι η μόνη χώρα που δεν μπορεί να διοχετεύσει ούτε ένα βαρέλι πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ.

Πρόσθεσε ότι η οικονομική πίεση περιορίζει τους πόρους που μπορεί να διαθέσει η Τεχεράνη για τις ένοπλες δυνάμεις της και για οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ και η Χαμάς.

Ευρύτερα για τη Μέση Ανατολή, χαρακτήρισε το ιρανικό καθεστώς βασικό παράγοντα πολέμου και αστάθειας στην περιοχή. Αναγνώρισε τη σημασία του Παλαιστινιακού, υποστήριξε όμως ότι η αντιμετώπιση του ρόλου της Τεχεράνης αποτελεί κεντρική προϋπόθεση για την επίλυση των περιφερειακών συγκρούσεων.

Δεν θα υπεισέρθουμε περισσότερο σε αυτά τα ζητήματα, διότι θα ξέφευγε των στόχων του παρόντος άρθρου. Μπορούν άλλωστε όσοι ενδιαφέρονται να ανατρέξουν σε παλιότερες δημοσιεύσεις. Όμως θα επιχειρήσουμε να επικεντρωθούμε σε σημεία που στοιχειοθετούν τις προσχηματικές συζητήσεις αναφορικά με το εν λόγω ζήτημα, ώστε να αναδειχθεί η ανάγκη η ίδια η κοινωνία αναστοχαζόμενη πάνω στα κακώς κείμενα της, να λάβει μέτρα αλλαγής μοντέλου διαχείρισης μιας συμπεριφοράς (χρήση διαδικτύου) που εξελίσσεται σε ψυχοκοινωνική παθογένεια (εθισμός) για όλο και μεγαλύτερες ομάδες πληθυσμού.

Καταρχάς, ας αναρωτηθούμε, πως απασχολούνταν τα παιδιά πριν υπάρξουν τα smartphones, τα tablet και οι Η/Υ; Οι σημερινοί φροντιστές ανηλίκων, ζώντας στο αέναο παρόν της εκάστοτε μόδας και του ανάλογου lifestyle, μοιάζουν να έχουν ξεχάσει τι έκανε κάποιος επί παραδείγματι με το παιδί στο αεροπλάνο ή στο πλοίο, πριν υπάρξουν σε ευρεία χρήση τα κινητά και τα τάμπλετ. Μοιάζουν να μην θυμούνται πως απασχολούσαν οι γονείς τα παιδιά στην ταβέρνα, ή στην καφετέρια.

Μοιάζει να τους φαίνεται ιδιαίτερα δύσκολο κάτι που πριν κάποια χρόνια θεωρείτο αυτονόητο, δηλαδή να βρει κάτι να παίξει μόνο του ή με άλλα παιδιά, χωρίς να χρειαστεί ο γονιός, με την πρώτη δυσαρέσκεια, να το ακινητοποιήσει ψυχοδιανοητικά και σωματικά μπροστά σε μια οθόνη. Γιατί δεν πρέπει να δυσαρεστηθεί ένα παιδί, να βαρεθεί η ακόμα και να κλάψει;

Για να ευθυμήσουμε, ας θυμηθούμε πως κάποτε, όπου τα μπουζούκια δεν έκλειναν ποτέ, μέχρι και εκεί έβλεπες παιδιά – λίγο να χορεύουν, λίγο να κοιμούνται, λίγο να βαριούνται, αλλά όχι να εγκλωβίζονται στην αποβλακωμένη συνθήκη αποκοπής από την πραγματικότητα της υπόλοιπης κοινωνίας, στην οποία καλούνται να ζήσουν, ν’ ανατραφούν και να μεγαλώσουν. «Μα δεν κάθονται τα παιδιά! Όπου και αν τα πάρεις αν δεν τους δώσεις κινητό, δεν κάθονται!», αναφωνούν οι σημερινοί γονείς, ξεχνώντας πως κι αυτοί κάποτε υπήρξαν παιδιά και «κάπως κάθονταν»…

Οι δύο “μισές αλήθειες”

Παράλληλα, στο δημόσιο λόγο επικρατούν επί του θέματος δυο “μισές αλήθειες” που συνδέονται με την εργασιακή και οικονομική κατάσταση των γονέων: α) Οι γονείς εγκαταλείπουν τα παιδιά στις οθόνες γιατί είναι ο πιο οικονομικός τρόπος διασκέδασης. Ως προς αυτό το επιχείρημα ας διερωτηθούμε: Αφού λοιπόν οι γονείς είναι, όπως υποτίθεται, άνεργοι ή υποαπασχολούμενοι, γιατί δεν προσφέρουν οι ίδιοι κάποιο πιο ποιοτικό τρόπο διασκέδασης στα παιδιά;

Παιχνίδι στο σπίτι, ανταλλαγές επισκέψεων σε σπίτια φίλων, κουβέντα, επίσκεψη στο πλησιέστερο πάρκο ή στην παιδική χαρά ή στην πλατεία, μαγείρεμα από κοινού, οικιακές εργασίες “σαν παιχνίδι” είναι δραστηριότητες οι οποίες δεν κοστίζουν καθόλου και θα μπορούσαν να συνδυαστούν με την καθημερινότητα της οικογένειας του παιδιού.

Αντίθετα, το στενά οικονομίστικο επιχείρημα ανατρέπεται όταν σκεφτούμε πως αυτές τις ακριβές συσκευές, τις συνδέσεις στο internet, τα δεδομένα, τις συνδρομητικές τηλεοράσεις, τις κάρτες για τα online παιχνίδια, τις κονσόλες, τα play, τα xbox κλπ. κάποιος τα πληρώνει. Και προφανώς όχι το ίδιο το παιδί μαζεύοντας χρήματα από το πλησιέστερο στο σπίτι του φανάρι, καθαρίζοντας τζάμια, ούτε από τον μισθό που λαμβάνει στα πλαίσια της παιδικής εργασίας.

Γιατί μέσα σε όλα τα επιχειρήματα, που διαμείβονται από μη ειδικούς, αλλά και από ειδικούς, όπως υπαινιχθήκαμε και παραπάνω, είναι πως οι οικογένειες με χαμηλά εισοδήματα αφήνουν τα παιδιά τους να διασκεδάζουν με οθόνες γιατί είναι ο πιο φθηνός τρόπος. “Ο πιο εύκολος ναι!”, θα διευκρινίζαμε, ο πιο οικονομικός όχι.

β) Οι γονείς εγκαταλείπουν τα παιδιά τους σε οθόνες νταντάδες, επειδή δουλεύουν πάρα πολλές ώρες και έχουν πολλές υποχρεώσεις. Το επιχείρημα της πολύωρης εργασίας των γονέων και της εγκατάλειψης των παιδιών μπροστά σε οθόνες νταντάδες κάποιες από αυτές τις ώρες θα μπορούσε να είναι εύλογο, υπό την προϋπόθεση πως αυτά τα παιδιά είναι μόνα στο σπίτι μπροστά σε οθόνες καθ’ όλη τη διάρκεια που οι γονείς δουλεύουν.

Όμως αυτό το επιχείρημα, τουλάχιστον στην Ελλάδα, δεν συμβαίνει σε ηλικίες κάτω των 10-11 ετών, αφού πάντα βρίσκεται κάπου κοντά στα παιδιά κάποιος ενήλικος που τα προσέχει. Συνήθως κάποια γιαγιά, ίσως κάποια νταντά. Σπανίως, σε αστικά και ευκατάστατα σπίτια, μια “Φιλιππινέζα υπηρέτρια” που δεν μιλάει ελληνικά και τα βάζει μπροστά σε οθόνες, γιατί δεν μπορεί να επικοινωνήσει ή να παίξει μαζί τους.

Και στο σημείο αυτό οφείλουμε να αναρωτηθούμε: Πως ακριβώς απασχολούσε τα παιδιά, “αυτός που τα κράταγε”, μέχρι να γυρίσει η μαμά και ο μπαμπάς από τη δουλειά πριν υπάρξουν τα κινητά και τα tablet; Τι ακριβώς κάνουν οι σύγχρονες γιαγιάδες; Γιατί δεν μπορούν, όταν προσέχουν τα εγγόνια τους να τ’ απασχολήσουν, όπως οι μανάδες τους απασχόλησαν τα δικά τους παιδιά; Δεν μπορούν να παίξουν μαζί τους;

Να τα πάνε μια βόλτα στην παιδική χαρά ή στο πάρκο; Να μαγειρέψουν μαζί με το παιδί; Να του δείξουν πως ανοίγεις φύλλο; Να τακτοποιήσουν το σπίτι παίζοντας “σήμερα κάνουμε δουλειές”; Να πλύνουν μαζί αυλές ή μπαλκόνια που τόσο αρέσει στα μικρά παιδιά; Προφανώς, δεν αναφερόμαστε ούτε σε δύσκολες, ούτε σε ακριβές δραστηριότητες, ούτε σε εξειδικευμένα ψυχοπαιδαγωγικά παιχνίδια, αλλά σε όλα τα απλά καθημερινά πράγματα με τα οποία απασχολούνταν τα παιδιά μέχρι να μπουν τα κινητά στη ζωή τους και που το ενήλικο περιβάλλον, επειδή “τα αγαπά τόσο πολύ”, όπως λέγεται και τρέμει στην ιδέα μην βαρεθούν ή κλάψουν τους τα δίνει, έστω με λίγα αρνητικά σχόλια κάθε φορά που επίμονα θα τα ζητήσουν.

Ποιος φοβάται την Προσαρμογή και την κοινωνικοποίηση

Όμως τι ακριβώς εννοούμε έμπρακτη εκδήλωση αγάπης και φροντίδας; Πόσο προσχηματική είναι η αγάπη που προσπαθεί να αποφύγει την έκφραση όλων των φυσιολογικών αντιδράσεων στη ζωή ενός παιδιού, όπως το να “κλάψει” ή να “βαρεθεί”; Πως έρχεται η “αγαπουλινίστικη” επιχειρηματολογία να ενοχοποιήσει όλες τις συμπεριφορές που ενέχουν ένταση, πάθος ή οριοθέτηση και απαγορεύσεις;

Σήμερα, αν μαλώσεις το παιδί σου στο δρόμο, θα “χτυπήσει άσχημα”, αφού “όλα πρέπει να λύνονται με ήρεμο διάλογο”, όπως λέγεται. Παλιότερα, αν το μάλωνες υπήρχε σοβαρή πιθανότητα οι διπλανοί, οι περαστικοί όσοι κάθονταν στο διπλανό τραπέζι στο εστιατόριο να συμπλήρωναν απευθυνόμενοι στο παιδί σου: “Έχει δίκιο η μάνα σου. Και λίγα σου είπε!” και το παιδί να συνετιζόταν νιώθοντας, πως δεν υπήρχε χώρος ούτε για διαμαρτυρίες, ούτε για έντονα κλάματα.

Αντ’ αυτού, του στενού και ευρύτερου κοινωνικού ελέγχου, σήμερα επικρατεί μια ψευτοαγαπησιάρικη αδιαφορία, η οποία στην πραγματικότητα είναι μη ανεκτή από τα παιδιά που προκαλούν τα όρια και τα συναισθήματα των ενηλίκων “μπας και εκείνοι φιλοτιμηθούν” να οριοθετήσουν την παιδική παντοδυναμία και τις ανεξέλεγκτες παιδικές επιθυμίες.

Άλλωστε, κομμάτι των γονεϊκών αρμοδιοτήτων είναι να βοηθούν τα παιδιά να αντιληφθούν την πραγματικότητα, ώστε να μπορέσουν να προσαρμοστούν σε αυτήν προάγοντας με αυτόν τον τρόπο την κοινωνικοποίηση του νεαρού ατόμου και την υγιή ανάπτυξη της προσωπικότητας και της νοημοσύνης. Να σημειώσουμε στο σημείο αυτό ότι η έννοια της προσαρμογής υπερβαίνει κατά πολύ και διαφοροποιείται από εκείνη της συμμόρφωσης στον εξωτερικό πραγματικό κόσμο. Στην εκλαϊκευμένη ψυχολογία του κοινού νου εσφαλμένα τείνουν να ταυτίζονται.

Κλείνοντας, θα πρέπει να επισημάνουμε συνοπτικά τρία επιπλέον στοιχεία που καθιστούν δημοφιλή πρακτική την ανεξέλεγκτη χρήση οθονών από την πλευρά των παιδιών:

1. Η ευκολία που προσφέρει το εργαλείο: Χωρίς να ζοριστούν, να δυσκολευτούν ή να κοπιάσουν οι γονείς και φροντιστές των παιδιών μπορούν εύκολα και άνετα να τα απασχολήσουν σε οποιαδήποτε χρονική στιγμή, σε οποιοδήποτε μέρος. Διότι, βεβαίως η κουλτούρα της άκοπης ευημερίας δε θα μπορούσε να μην εφαρμόζεται και στην διαπαιδαγώγηση των παιδιών.
2. Η πίεση προς την ομοιομορφία: “Όλοι το κάνουν, δεν μπορώ εγώ ως γονιός να διαφοροποιηθώ, δεν μπορώ να κάνω΄τον κακό’. Όλα τα παιδιά έχουν κινητό δεν μπορεί το δικό μου να μην έχει”.
3. Ο μιμητισμός και το ενήλικο περιβάλλον ως πρότυπο: Το τρίτο στοιχείο αφορά την χρήση οθονών από την πλευρά των ενηλίκων. Δεν μπορεί οι γονείς να είναι απορροφημένοι διαρκώς στα τάμπλετ, στα κινητά, στους υπολογιστές και στις smart τηλεοράσεις τους και να μην συνειδητοποιούν την επίδραση που θα έχει στο παιδί το δικό τους παράδειγμα κατά το γνωστόν “δάσκαλε που δίδασκες και νόμο δεν εκράτεις”.

Σύμφωνα με την πρεσβεία, δημοσιεύματα, μεταξύ των οποίων και εκείνα του ειδησεογραφικού ιστότοπου Qafqazinfo, απέδιδαν στην Άγκυρα σχέδια παρέμβασης στις εσωτερικές υποθέσεις του Αζερμπαϊτζάν, επιχειρήσεις πληροφοριών, απόπειρες πρόκλησης πραξικοπήματος και εκπαίδευση πρακτόρων! Η τουρκική πλευρά χαρακτήρισε τους ισχυρισμούς «σκόπιμα ψεύδη», υποστηρίζοντας ότι αποσκοπούν στο να στρέψουν τον λαό του Αζερμπαϊτζάν εναντίον της Τουρκίας.

Ο Φιντάν είχε μεταβεί στο Μπακού εκπροσωπώντας τον πρόεδρο Ερντογάν σε διεθνή συνάντηση, ενώ παράλληλα μετέφερε μήνυμα προς τον πρόεδρο του Αζερμπαϊτζάν, Ιλχάμ Αλίεφ, με στόχο την αποκλιμάκωση της έντασης. Το ενδεχόμενο να συνδέεται η επίσκεψή του με σχέδια ανατροπής της κυβέρνησης του Αζερμπαϊτζάν προκαλεί εύλογα ερωτήματα, καθώς μια τέτοια εκδοχή δεν συνάδει με τον επίσημο σκοπό της επίσκεψης. Παράλληλα, η κρίση φαίνεται να εξυπηρετεί όσους επιθυμούν να επωφεληθούν από τη διεύρυνση του χάσματος μεταξύ των δύο χωρών.

Πρωτοφανής ένταση στις σχέσεις Τουρκίας-Αζερμπαϊτζάν

Οι σχέσεις Τουρκίας και Αζερμπαϊτζάν δεν είχαν φτάσει ποτέ σε τέτοιο επίπεδο έντασης, ούτε κατά την απόπειρα πραξικοπήματος του 1995. Τότε, ο επικεφαλής της τουρκικής υπηρεσίας πληροφοριών ΜΙΤ, Σόνμεζ Κιοκσάλ, ενημέρωσε τον πρόεδρο Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ ότι πρόσωπα μέσα στον τουρκικό κρατικό μηχανισμό, με διασυνδέσεις σε παράνομα δίκτυα συμφερόντων, συνεργάζονταν με τον συνταγματάρχη Ραβσάν Τζαβαντόφ, ο οποίος φερόταν να κινείται για την ανατροπή του Χαϊντάρ Αλίεφ (τον πατέρα του σημερινού προέδρου).

Ο Ντεμιρέλ τηλεφώνησε στον Αλίεφ και τον προειδοποίησε ότι βρισκόταν σε εξέλιξη πραξικόπημα, καλώντας τον να επιστρέψει αμέσως στη χώρα του. Η απόπειρα πραξικόπηματος τελικά καταπνίγηκε. Τότε, οι δύο ηγέτες είχαν ξεπεράσει την κρίση με το σύνθημα “Δύο κράτη, ένα έθνος”.

Σήμερα, η νέα ένταση εκδηλώνεται σε μια περίοδο κατά την οποία το Αζερμπαϊτζάν έχει ανακτήσει τον έλεγχο του Καραμπάχ, έχει ενισχύσει τις πολιτικές, στρατιωτικές και οικονομικές σχέσεις του με την Τουρκία και βρίσκεται κοντά σε συμφωνία ειρήνης με την Αρμενία. Για την Άγκυρα, η κρίση προστίθεται σε μια σειρά δυσκολιών στην εξωτερική της πολιτική.

Τα ανοιχτά μέτωπα της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής

Παρά τις δημόσιες φιλοφρονήσεις μεταξύ του Ερντογάν και του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, ουσιαστική πρόοδος στις διμερείς σχέσεις δεν έχει καταγραφεί. Το τουρκικό υπουργείο Εθνικής Άμυνας έχει χαρακτηρίσει ασύμβατη με το πνεύμα της συμμαχίας τη μη παράδοση των έξι μαχητικών F-35, για τα οποία η Τουρκία υποστηρίζει ότι έχει ήδη πληρώσει, καθώς και τη συνέχιση των κυρώσεων CAATSA.

Λίγες ημέρες νωρίτερα, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, είχε δηλώσει στην Αθήνα ότι το ζήτημα των F-35 δεν μπορεί να επιλυθεί χωρίς διευθέτηση της διαφοράς για τους ρωσικούς πυραύλους S-400. Παράλληλα, η αμερικανική και γαλλική υποστήριξη προς τις προσπάθειες της Ελλάδας, της Κυπριακής Δημοκρατίας και του Ισραήλ να ενισχύσουν τη συνεργασία τους στην Ανατολική Μεσόγειο προκαλεί δυσαρέσκεια στην Άγκυρα.

Αβεβαιότητα επικρατεί και γύρω από την αμυντική συμφωνία Σαουδικής Αραβίας-Πακιστάν, γνωστή ως Αμυντική Συμφωνία της Μέκκας, η οποία, σύμφωνα με προηγούμενες πληροφορίες, επρόκειτο να κατατεθεί στην τουρκική Εθνοσυνέλευση, χωρίς τελικά να συμβεί αυτό. Την ίδια ώρα, ο πόλεμος Ρωσίας-Ουκρανίας αυξάνει τους κινδύνους στη Μαύρη Θάλασσα, ενώ στο εσωτερικό μέτωπο οι δηλώσεις του PKK, που συνδέουν την παράδοση των όπλων με την εκπλήρωση των όρων του Αμπντουλάχ Οτσαλάν, δημιουργούν πρόσθετες πιέσεις στην κυβέρνηση. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η κρίση με το Αζερμπαϊτζάν αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα.

Πώς ξεκίνησε η κρίση

Η ένταση άρχισε να κλιμακώνεται στις 21 Σεπτεμβρίου, όταν το Αζερμπαϊτζάν επέβαλε περιορισμούς στις σχολικές ενδυμασίες στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση, στο πλαίσιο της εφαρμογής της αρχής της κοσμικότητας. Αρχικά, το ζήτημα δεν προκάλεσε ιδιαίτερες αντιδράσεις στην Τουρκία, με εξαίρεση ορισμένους ισλαμιστές σχολιαστές.

Ωστόσο, στις 24 Σεπτεμβρίου, η απόφαση του Αζερμπαϊτζάν να μην αποχωρήσει από την αίθουσα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ κατά την ομιλία του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου προκάλεσε δυσαρέσκεια στην Άγκυρα, χωρίς τότε να εκδηλωθεί επίσημη αντίδραση. Το Αζερμπαϊτζάν διατηρεί στενές σχέσεις με το Ισραήλ, το οποίο έχει συμβάλει στον εξοπλισμό των ενόπλων δυνάμεών του, όπως έχουν κάνει και η Τουρκία και το Πακιστάν.

Επιπλέον, το Μπακού προμηθεύει το Ισραήλ με σημαντικό μέρος των αναγκών του σε αργό πετρέλαιο, μέσω του αγωγού Μπακού – Τιφλίδα – Τσεϊχάν, ο οποίος διέρχεται από την Τουρκία. Παρά τη διακοπή των εμπορικών σχέσεων Άγκυρας-Τελ Αβίβ, λόγω του πολέμου στη Γάζα, η ροή πετρελαίου μέσω του αγωγού συνεχίστηκε. Η σχετική απόφαση, ωστόσο, εξαρτάται από το Αζερμπαϊτζάν.

Το μήνυμα Αλίεφ

Στη συνέχεια, άρχισαν να εντείνονται οι διαμαρτυρίες και οι καταγγελτικές τοποθετήσεις απέναντι στο Μπακού, τόσο από ισλαμιστικές οργανώσεις όσο και από πολιτικούς και σχολιαστές στην Τουρκία. Μεταξύ αυτών ήταν η Παγκόσμια Ένωση Μουσουλμάνων Λογίων, πολιτικά στελέχη, ορισμένοι βουλευτές του κυβερνώντος AKP (Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης) και ο ισλαμικός όμιλος Yeni Akit.

Στις 2 Οκτωβρίου, ο Αλίεφ έστειλε σαφές μήνυμα προς όσους θεωρούσε ότι επιχειρούσαν να επηρεάσουν την εσωτερική πολιτική της χώρας του. Μιλώντας στο συνέδριο του κυβερνώντος κόμματος Νέο Αζερμπαϊτζάν (YAP), δήλωσε: «Ο καθένας πρέπει να γνωρίζει τη θέση του. Να μην ανακατεύεται στις υποθέσεις μας, να μη χώνει τη μύτη του στον τρόπο ζωής μας και να μην προσπαθεί να μας υποδεικνύει τι πρέπει να κάνουμε. Ο καθένας ας ασχοληθεί με τα προβλήματα του δικού του λαού και του δικού του κράτους».

Αν και δεν κατονόμασε την Τουρκία, το μήνυμα θεωρήθηκε ότι απευθυνόταν στην Άγκυρα, με αφορμή τις αντιδράσεις για τη μαντίλα αλλά και τη στάση του Αζερμπαϊτζάν απέναντι στο Ισραήλ. Ο Αλίεφ υπογράμμισε, παράλληλα, ότι η χώρα του εξασφάλισε τον εξοπλισμό της αγοράζοντας όπλα και καταβάλλοντας υψηλό τίμημα, απορρίπτοντας την εικόνα ότι η επιτυχία της οφείλεται αποκλειστικά στη βοήθεια τρίτων. Στις 7 Οκτωβρίου, ο εκπρόσωπος του AKP, Ομέρ Τσελίκ, επιχείρησε να αποστασιοποιήσει την τουρκική κυβέρνηση από τις ομάδες που στοχοποιούσαν το Αζερμπαϊτζάν.

Η μαντίλα και το Ισραήλ στο επίκεντρο

Η ένταση αναζωπυρώθηκε στις 12 Οκτωβρίου, όταν ο Οκτάι Σαράλ, σύμβουλος του Ερντογάν, καταδίκασε τους περιορισμούς στη σχολική ενδυμασία. Υποστηρίζοντας ότι δεν πρέπει να παρεμποδίζεται το δικαίωμα των μαθητριών που φορούν μαντίλα στην εκπαίδευση, κάλεσε το Αζερμπαϊτζάν να ανακαλέσει άμεσα την απόφασή του.

Την επόμενη ημέρα, το κυβερνών κόμμα YAP απάντησε ότι το σύνθημα “Ένα έθνος, δύο κράτη” δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως δικαιολογία για παρεμβάσεις στις εσωτερικές υποθέσεις της χώρας. Παράλληλα, κάλεσε το AKP να εγκαταλείψει μια πολιτική που, όπως υποστήριξε, βλάπτει τις διμερείς σχέσεις.

Στις 14 Οκτωβρίου, ο ηγέτης του συγκυβερνώντος MHP (Κόμμα Εθνικιστικής Δράσης) Ντεβλέτ Μπαχτσελί, παρενέβη στη συζήτηση, τονίζοντας ότι τα κράτη-μέλη του Οργανισμού Τουρκικών Κρατών οφείλουν να σέβονται την κυριαρχία και την εσωτερική νομοθεσία των εταίρων τους. Την ίδια ημέρα, ο Μπιναλί Γιλντιρίμ, συμπρόεδρος της τουρκικής πλευράς στον Οργανισμό Τουρκικών Κρατών, προειδοποίησε με σκληρή γλώσσα όσους επιχειρούν να παρέμβουν στις εσωτερικές υποθέσεις του Αζερμπαϊτζάν.

Παράλληλα, ο πρόεδρος του Ισραήλ, Ισαάκ Χέρτζογκ, ταξίδεψε στο Μπακού με προγραμματισμένη πτήση της Azerbaijan Airlines, προκειμένου να συμμετάσχει στη σύνοδο της Διάσκεψης για την Αλληλεπίδραση και τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης στην Ασία (CICA). Η παρουσία του ανέδειξε εκ νέου τις διαφορετικές προσεγγίσεις Άγκυρας και Μπακού απέναντι στο Ισραήλ.

Μηνύματα αποκλιμάκωσης

Στη σύνοδο της CICA, η Τουρκία εκπροσωπήθηκε από τον υπουργό Εξωτερικών Χακάν Φιντάν και όχι από τον Ερντογάν. Μάλιστα, εκεί ο Φιντάν αποχώρησε κατά την ομιλία του Ισραηλινού προέδρου, μαζί με εκπροσώπους περίπου 12 μουσουλμανικών χωρών. Παρά το επεισόδιο, ο Τούρκος ΥΠΕΞ τόνισε ότι οι σχέσεις των δύο χωρών παραμένουν ισχυρές και αδιάρρηκτες.

Προηγουμένως, στις 15 Οκτωβρίου, ο Φιντάν συναντήθηκε με τον Αλίεφ και συζήτησε μαζί του την ένταση στις σχέσεις των δύο χωρών. Στη συνέχεια, ο αντιπρόεδρος του AKP, Κιουρσάντ Ζορλού, κάλεσε να λαμβάνονται υπόψη οι επίσημες θέσεις του προέδρου και του υπουργείου Εξωτερικών για την τουρκική εξωτερική πολιτική, σε μια προσπάθεια να περιοριστούν οι παρεμβάσεις από άλλα πολιτικά στελέχη. Η Άγκυρα φάνηκε να επιδιώκει την αποκλιμάκωση. Ενδεικτικό ήταν και το μήνυμα του Μπαχτσελί για την επέτειο της ανεξαρτησίας του Αζερμπαϊτζάν, στις 18 Οκτωβρίου.

Το βασικό ερώτημα είναι εάν το περιβάλλον του Ερντογάν έχει αντιληφθεί ότι ούτε το Αζερμπαϊτζάν ούτε τα υπόλοιπα κράτη-μέλη του Οργανισμού Τουρκικών Κρατών επιθυμούν να αποδεχθούν τον ρόλο του “μεγάλου αδελφού” που διεκδικεί η Τουρκία, ιδιαίτερα σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, θρησκείας και τρόπου ζωής.

Από την άλλη πλευρά, ο Αλίεφ, στέλνοντας το μήνυμά του χωρίς να κατονομάσει τον Ερντογάν, επέλεξε να στρέψει τη δημόσια αντίδρασή του συνολικά κατά της Τουρκίας, μια στάση που η τουρκική κυβέρνηση θεωρεί άδικη απέναντι στη διαχρονική στήριξη της Άγκυρας προς το Μπακού.

Θα μεταβεί ο Αλίεφ στην Άγκυρα;

Ο Ερντογάν έλαβε από τον Αλίεφ, έναν από τους στενότερους συμμάχους του, ένα σαφές μήνυμα: Τα κράτη-μέλη του Οργανισμού Τουρκικών Κρατών δεν αντιμετωπίζουν θετικά τις παρεμβάσεις της Τουρκίας στις εσωτερικές υποθέσεις άλλων χωρών, ιδίως σε ζητήματα θρησκείας και τρόπου ζωής. Οι ανησυχίες αυτές συνδέονται και με τον φόβο εξάπλωσης ριζοσπαστικών ισλαμιστικών κινημάτων, με αναφορές τόσο στο Ιράν όσο και στο Αφγανιστάν.

Στις 29 Οκτωβρίου, με αφορμή την Ημέρα της Δημοκρατίας στην Τουρκία, και στις 30 Οκτωβρίου, ο Ερντογάν αναμένεται να φιλοξενήσει στην Άγκυρα τους ηγέτες του Οργανισμού Τουρκικών Κρατών. Παρά την ένταση, εκτιμάται ότι ο Αλίεφ θα συμμετάσχει στη συνάντηση. Ωστόσο, ενδεχόμενη απουσία του, εκτιμάται στην Τουρκία ότι θα ικανοποιήσει ορισμένες πρωτεύουσες, μεταξύ των οποίων το Τελ Αβίβ, η Τεχεράνη, η Αθήνα και η Μόσχα.

Σε κάθε περίπτωση, οι σχέσεις Τουρκίας-Αζερμπαϊτζάν έχουν στρατηγική σημασία και για τις δύο πλευρές. Είναι δύσκολο να διαταραχθούν οριστικά εξαιτίας των διαφορών για το Ισραήλ, ή τη μαντίλα. Τόσο ο Ερντογάν όσο και ο Αλίεφ διαθέτουν την πολιτική εμπειρία ώστε να αντιληφθούν ότι η διατήρηση αυτής της συμμαχίας εξυπηρετεί τα μακροπρόθεσμα συμφέροντα των δύο χωρών.

Τα ποσοστά για την κυβέρνηση είναι καλύτερα στην εκτίμηση ψήφου που την εμφανίζουν να παλεύει για το 30%. Ωστόσο, η εκτίμηση ψήφου αφορά μία κατανομή των αναποφάσιστων με βάση τα ποσοστά που προκύπτουν από τους αποφασισμένους και συμπληρωματικά με πολιτικά κριτήρια, που είναι εν πολλοίς αυθαίρετα. Ο καθένας μπορεί να βάλει τα δικά του. 

Αυθαιρεσίες

Σε ομαλές περιόδους η εκτίμηση συνήθως πέφτει κοντά στο τελικό αποτέλεσμα. Σε όχι και τόσο ομαλές περιόδους, όπως αυτή που διανύουμε, η εκτίμηση είναι παρακινδυνευμένη. Στις ευρωεκλογές π.χ. όλες οι δημοσκοπήσεις έπεσαν έξω στην εκτίμηση, ενώ ορισμένες MRB, ALCO, Metron Analysis προσέγγισαν το τελικό αποτέλεσμα του 28,3% για τη ΝΔ στην πρόθεση. Εκείνες που έδειχναν τα υπεραισιόδοξα ποσοστά στη ΝΔ, πέριξ του 35% στην εκτίμηση απέτυχαν παταγωδώς. 

Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι το προηγούμενο του ΣΥΡΙΖΑ το 2023. Το κόμμα είχε μπει σε καθοδική τροχιά μετά το 2019 και αφού ο Αλέξης Τσίπρας δεν έκανε τις απαραίτητες ενέργειες για ανασυγκρότηση και ανανέωση του κόμματος και της αντιπολιτευτικής του στρατηγικής. Οι μετρήσεις όλη την τετραετία μέχρι το 2023 του έδιναν 23%-27% και στην εκτίμηση 29%. O ίδιος είχε επαναπαυθεί ότι δεν μπορεί να πέσει πολύ κάτω από το 31,5% του 2023. Και τελικά πήρε 20% και ένα 11,5% βρήκε καταφύγιο σε όμορα πολιτικά κόμματα.

Προκύπτει έτσι ότι, για ένα κόμμα ή μία κυβέρνηση που έχει μπει σε τροχιά καθόδου δεν ισχύει η ευθύγραμμη προβολή και αντίστοιχη κατανομή, ενδεχομένως το τελικό αποτέλεσμα να αποτυπώσει την αρνητική δυναμική. Τα ποιοτικά στοιχεία σε σημαντικό βαθμό αναιρούν τα διλήμματα που θέτει ο Μητσοτάκης. Κυρίως τον κίνδυνο ακυβερνησίας ως κριτήριο της ψήφου. Το 63% των πολιτών στην μέτρηση της ALCO δηλώνει θα ψηφίσει για να υπάρξει πολιτική αλλαγή και το 23% για να υπάρξει συνέχεια στη διακυβέρνηση.

Στην ερώτηση πως “θα διασφαλιστεί οικονομική σταθερότητα στη χώρα”, το 48% απαντά πως ο στόχος αυτός θα επιτευχθεί μέσω του σχηματισμού κυβέρνησης συνεργασίας και το 38% μέσω της επίτευξης αυτοδυναμίας. Παρομοίως υψηλά ήταν τα ποσοστά των πολιτών στις δημοσκοπήσεις του Σεπτεμβρίου που τάσσονταν υπέρ της πολιτικής αλλαγής και των ριζικών αλλαγών στην οικονομία.

Ένα επιπλέον στοιχείο είναι ότι ενώ στην ερώτηση “πως αξιολογείτε τα μέτρα της κυβέρνησης”, η απάντηση φυσικά είναι “θετικά”, στην συμπληρωματική ερώτηση “πόσο αφορούν την δικής σας κατάσταση”, τα ποσοστά σε όλες τις μετρήσεις είναι εξαιρετικά χαμηλά, σε ορισμένες γύρω στο 10%. Συνολικά μόνο το 25% των πολιτών με βάση τα συνδυαστικά στοιχεία των μετρήσεων προκρίνουν την πολιτική σταθερότητα και ανταποκρίνονται θετικά στα κυβερνητικά διλήμματα, όσο πάνω κάτω είναι και η βάση της ΝΔ. 

Δεν επιστρέφουν οι απογοητευμένοι της ΝΔ

Το ακόμη πιο απογοητευτικό για την κυβέρνηση είναι ότι δεν επιστρέφουν τα 1,2 εκατομμύρια ψηφοφόροι που αποχώρησαν από την κάλπη της ΝΔ μεταξύ των εκλογών του 2023 και των ευρωεκλογών του 2024. Αυτοί, από τα στοιχεία των δημοσκόπων, είτε μένουν στον καναπέ, είτε βρίσκουν διέξοδο κυρίως σε δεξιά κόμματα, με πρώτο το υπό ίδρυση κόμμα Σαμαρά. Έτσι όμως με κάθε μονάδα αύξησης της συμμετοχής – σε σχέση με το 41% των ευρωεκλογών που έδωσε και το 28% στη ΝΔ – μειώνεται το προσδοκώμενο ποσοστό της ΝΔ. Το γνωστό, ότι αυξάνεται ο παρονομαστής. 

Ενώ το σημαντικότερο πρόβλημα που αναγνωρίζουν οι πολίτες με συντριπτικά ποσοστά σε όλες τις μετρήσεις είναι η ακρίβεια, η ελάφρυνση των νοικοκυριών προσκρούει στις δημοσιονομικές δεσμεύσεις της κυβέρνησης Μητσοτάκη. Είναι αναγκασμένη να βασίζεται στην υψηλή έμμεση φορολόγηση και στην παραγωγή υπερπλεονασμάτων, ένα μέρος των οποίων επιστρέφει υπό μορφή επιδοματικής πολιτικής στις εκλογικές του πελατείες.

Είναι χαρακτηριστικό ότι, ο πληθωρισμός του Σεπτεμβρίου έκλεισε στο 5% κάνοντας ρεκόρ 30νταετίας και αυτό ενώ έχουν συγκρατηθεί οι τιμές στο ράφι, όχι όμως και η στέγη, οι μετακινήσεις και η εστίαση. Η πρόβλεψη του προϋπολογισμού για το 2027 κρίνεται ως υπεραισιόδοξη, καθώς την αμφισβητούν το ΔΝΤ και το ΙΟΒΕ που την κατεβάζουν στο 1,8% με 1,9%. 

Οι πολίτες δεν συμμερίζονται την αισιοδοξία της κυβέρνησης. Ένα σημαντικό ποσοστό των νοικοκυριών δηλώνουν ότι θα κόψουν τις δαπάνες θέρμανσης, ή ακόμη και σε τρόφιμα. Το 50% στην μέτρηση της ALCO αποδίδει την ακρίβεια στην κυβέρνηση και μόνο το 28% πείθεται από την προπαγάνδα περί εξωγενών παραγόντων. 

Φυσικά η κυβέρνηση θα συνεχίσει να δίνει επιδόματα σε δόσεις μέχρι τις εκλογές και να δημιουργεί ψευδογεγονότα, στο πλαίσιο ότι εξαντλεί με υπευθυνότητα τα περιθώρια, δίχως να διακινδυνεύει την δημοσιονομική σταθερότητα κλπ. Το εάν όμως θα συγκρατήσει και πολύ περισσότερο θα αναστρέψει την καθοδική τάση είναι εξαιρετικά αμφίβολο. Βέβαια στην πολιτική όλα μπορούν να συμβούν. Ειδικά όταν ο Κυριάκος έχει απέναντι τους τον Τσίπρα και τον Νίκο Ανδρουλάκη. 

Το 25% της ΝΔ και του Κυριάκου

Τούτων δοθέντων ο πήχυς στο 25% που έβαλε ο Μητσοτάκης προκύπτει σαν η πιο ρεαλιστική επί του παρόντος πρόβλεψη. Το όριο εκλήφθηκε από τους δελφίνους σαν μήνυμα εκκίνησης. Μετά τον Νίκο Δένδια, και ο Κωστής Χατζηδάκης παίρνει θέση στην αφετηρία και ακολουθούν ο Άδωνις Γεωργιάδης, ο Βασίλης Κικίλιας, ο Κυριάκος Πιερρακάκης, η Νίκη Κεραμέως. 

Το μόνο ευνοϊκό για τον Κυριάκο προκύπτει από τον πόλεμο μεταξύ ΕΛΑΣ και ΠΑΣΟΚ. Η σταθερή προσήλωση του ΠΑΣΟΚ κατά του Τσίπρα (διαχρονικά από την εποχή που ήταν πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ) ακυρώνει την προοπτική κυβερνητικής διεξόδου μετά τις εκλογές, μέσα από μία συνεργασία των κεντροαριστερών δυνάμεων.

Εκ των πραγμάτων, καθιστά το ΠΑΣΟΚ πιθανό εταίρο μίας ΝΔ δίχως τον Μητσοτάκη, πιθανόν και με ένα κόμμα Σαμαρά. Έτσι όμως η κυβερνητική διέξοδος θα δοθεί ξανά από το δεξιό φάσμα του πολιτικού συστήματος. Στο παιχνίδι θα μπει νωρίτερα ή αργότερα ο Σαμαράς. Η είσοδος του θα αναδιατάξει την δεξιά πολυκατοικία και θα επαναπροσδιορίσει το ερώτημα για την κυβέρνηση της επόμενης ημέρας.