Το πλοίο είχε αποπλεύσει από το λιμάνι Jebel Ali στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα με προορισμό τη Mudra της Ινδίας. Το περιστατικό σημειώνεται σε μια περίοδο αυξημένης γεωπολιτικής έντασης στην ευρύτερη περιοχή, με την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας να παραμένει ιδιαίτερα εύθραυστη.

«Τα αρνητικά σχόλια λένε ότι εγώ προσπαθώ να δικαιολογήσω το ρουσφέτι. Όχι. Αντιθέτως, μετέχω σε μια κυβέρνηση και έχω ο ίδιος πρωταγωνιστήσει σε μια σειρά μεταρρυθμίσεων για να είναι το ρουσφέτι, η “πολιτική διαμεσολάβηση” όπως λέω εγώ, ολοένα και λιγότερο χρήσιμη στους πολίτες», συμπλήρωσε.

Ο κ. Γεωργιάδης έθεσε το ζήτημα της νομικής φύσης της πρακτικής αυτής, υποστηρίζοντας: «Το ερώτημα είναι: Το ρουσφέτι είναι κατ’ ανάγκη παράνομο; Πρέπει να έχει ποινικές κυρώσεις; Κατά τη γνώμη μου όχι. Είναι μέρος της πολιτικής κουλτούρας και δεν είναι πάντα αρνητικό». «Οι τηλεθεατές δηλαδή που μας βλέπουν δεν έχουν πάρει ποτέ τηλέφωνο για ρουσφέτι στον στρατό;», αναρωτήθηκε ο υπουργός.

Σε άλλο σημείο της συνέντευξής του, ο κ. Γεωργιάδης είπε ότι «έρχονται ξένοι και τουρίστες και ενθουσιάζονται από το ΕΣΥ. Οι Έλληνες τα θεωρούμε δεδομένα». Τέλος, ξεκαθάρισε ότι θα ψηφίσει την άρση ασυλίας των βουλευτών της ΝΔ, τονίζοντας ωστόσο ότι «δεν θα ανεχτώ να βλέπω να κατηγορούν τους συναδέλφους μου οι πιο διεφθαρμένοι».

Ο μηχανικός Du Xiaodi δήλωσε ότι το ρομπότ σχεδιάστηκε με πρότυπο τους κορυφαίους ανθρώπινους δρομείς. Πρόκειται για ειρωνεία, η μηχανή μιμείται τον άνθρωπο για να τον ξεπεράσει. Μια τεχνολογική εκδοχή του αρχαίου μύθου του μαθητευόμενου μάγου, μόνο που εδώ ο μάγος φαίνεται να έχει παραιτηθεί από τη θέση του.

Η τεχνολογία δεν είναι απλά ένα εργαλείο

Και κάπου εδώ, αν και ίσως δεν είναι της μόδας, αξίζει να θυμηθούμε τον Martin Heidegger. Ο Μάρτιν Χάιντεγκερ δεν έβλεπε την τεχνολογία απλώς ως εργαλείο, αλλά ως έναν τρόπο αποκάλυψης του κόσμου. Η σύγχρονη τεχνολογία, έλεγε, μετατρέπει τα πάντα και τελικά και τον ίδιο τον άνθρωπο σε “απόθεμα”, σε κάτι διαθέσιμο για χρήση, εκμετάλλευση, βελτιστοποίηση. Σε αυτό το πλαίσιο, το ρομπότ-δρομέας δεν είναι απλώς ένα εντυπωσιακό επίτευγμα, είναι η υλοποίηση μιας βαθύτερης μετατόπισης εκεί όπου ο άνθρωπος παύει να είναι το μέτρο και γίνεται το πρότυπο προς αντικατάσταση.

Δεν πρόκειται πια για το “πιο γρήγορος, πιο ψηλά, πιο δυνατός” των Ολυμπιακών Αγώνων, αλλά πρόκειται για το “πιο αποδοτικός, πιο ανθεκτικός, πιο προβλέψιμος”. Και αν ο άνθρωπος δεν μπορεί να ανταποκριθεί, τόσο το χειρότερο για τον άνθρωπο, γιατί η τεχνολογία δεν έχει υπομονή για τις αδυναμίες μας.

Από την άλλη πλευρά, ο Paul Virilio θα έβλεπε σε αυτό το γεγονός την επιβεβαίωση της “δρομολογίας” του, δηλαδή εκείνης της εμμονής της σύγχρονης κοινωνίας με την ταχύτητα. Για τον Βιριλιό, η ιστορία της τεχνολογίας είναι η ιστορία της επιτάχυνσης, και το τελικό στάδιο αυτής της πορείας είναι η “απόλυτη ταχύτητα”, όπου η φυσική παρουσία καθίσταται περιττή. Το ρομπότ που τρέχει πιο γρήγορα από τον άνθρωπο δεν είναι απλώς ταχύτερο, είναι ένα ακόμη βήμα προς έναν κόσμο όπου το ίδιο το τρέξιμο ως εμπειρία, ως προσπάθεια, ως αγώνας χάνει το νόημά του.

Διότι τι σημαίνει να τρέχεις; Δεν είναι απλώς η μετακίνηση από το σημείο Α στο σημείο Β με τον ταχύτερο δυνατό τρόπο, αλλά είναι η διαδρομή, η κόπωση, η αμφιβολία, η υπέρβαση. Είναι η στιγμή που το σώμα λέει “δεν μπορώ άλλο” και το μυαλό απαντά “λίγο ακόμα”. Ένα ρομπότ δεν γνωρίζει αυτή τη συνομιλία, δεν έχει εσωτερικό διάλογο, μόνο αλγορίθμους. Και όμως, εμείς είμαστε αυτοί που αρχίζουμε να μοιάζουμε με μηχανές γιατί μετράμε βήματα, παλμούς, θερμίδες. Βελτιστοποιούμε τον ύπνο μας, την απόδοσή μας, την παραγωγικότητά μας. Αντί να αναρωτηθούμε γιατί τρέχουμε, αναρωτιόμαστε πώς να τρέξουμε πιο γρήγορα.

Αυτό που έχει ο άνθρωπος και όχι το ρομπότ

Υπάρχει, βέβαια, και μια πιο πικρή ανάγνωση, ότι ίσως αυτός ο αγώνας δεν ήταν ποτέ δικός μας. Ότι από τη στιγμή που ορίσαμε την αξία με όρους απόδοσης και ταχύτητας, είχαμε ήδη χάσει. Οι μηχανές θα είναι πάντα καλύτερες σε αυτό το παιχνίδι, γιατί δεν κουράζονται, δεν απογοητεύονται, δεν χρειάζονται νόημα. Σαν να μην έφτανε αυτό, υπάρχει και μια λεπτή, σχεδόν αδιόρατη μετατόπιση στην ίδια την έννοια του θαυμασμού.

Εκεί που κάποτε χειροκροτούσαμε τον άνθρωπο που ξεπερνούσε τα όριά του, τώρα χειροκροτούμε το αντικείμενο που δεν έχει όρια εξαρχής. Η συγκίνηση αντικαθίσταται από τον θαυμασμό της μηχανικής αρτιότητας ένα ψυχρό δέος, χωρίς ταυτοποίηση. Ίσως, λοιπόν, το ερώτημα δεν είναι αν τα ρομπότ θα μας ξεπεράσουν, αλλά αν εμείς θα συνεχίσουμε να βρίσκουμε αξία σε αυτό που δεν μετριέται. Δηλαδή στην ατέλεια, στην καθυστέρηση, στην ανθρώπινη κλίμακα των πραγμάτων, εκεί όπου καμία “αναβάθμιση” δεν έχει νόημα.

Και τότε το ερώτημα γίνεται αναπόφευκτο, τι απομένει στον άνθρωπο; Αν δεν μπορούμε να είμαστε οι ταχύτεροι, οι ισχυρότεροι, οι πιο αποδοτικοί, τι μπορούμε να είμαστε; Και ίσως, στο τέλος, να μην πρόκειται καν για έναν αγώνα ανάμεσα σε ανθρώπους και μηχανές, αλλά για έναν αγώνα ανάμεσα σε δύο διαφορετικές αντιλήψεις του κόσμου. Από τη μία, η λογική της μέτρησης, της επιτάχυνσης, της αδιάκοπης βελτιστοποίησης και από την άλλη, η εμπειρία, η παύση, η δυνατότητα να χαθείς χωρίς σκοπό. Το ρομπότ δεν μπορεί να χαθεί παρά μόνο να αποτύχει τεχνικά. Ο άνθρωπος, αντίθετα, βρίσκει συχνά τον εαυτό του ακριβώς μέσα στην απώλεια κατεύθυνσης. Αν εγκαταλείψουμε αυτή την ιδιότητα, δεν θα έχουμε απλώς ηττηθεί, θα έχουμε αυτοκαταργηθεί, αθόρυβα, αποτελεσματικά, σχεδόν τέλεια.

Ίσως η απάντηση να βρίσκεται ακριβώς σε αυτό που το ρομπότ δεν μπορεί να κάνει. Να αποτύχει στο νόημα, δηλαδή να σταματήσει χωρίς να “χρειάζεται”. Να επιλέξει τη βραδύτητα σε έναν κόσμο που λατρεύει την ταχύτητα και να δει τον κόσμο όχι ως κάτι προς εκμετάλλευση, αλλά ως κάτι προς εμπειρία. Ίσως, τελικά, το πρόβλημα δεν είναι ότι το ρομπότ έτρεξε πιο γρήγορα από τον Jacob Kiplimo, το πρόβλημα να είναι ότι εμείς αρχίσαμε να πιστεύουμε πως αυτό έχει σημασία. Και αν συνεχίσουμε έτσι, δεν θα χάσουμε απλώς τον επόμενο αγώνα, θα έχουμε ξεχάσει γιατί ξεκινήσαμε να τρέχουμε εξαρχής.

Ο υφυπουργός που υπέστη λιποθυμικό επεισόδιο κατά τη διάρκεια του πρωινού καφέ στο Μέγαρο Μαξίμου, στις 15 Απριλίου, διανύει ήδη το έβδομο 24ωρο νοσηλείας, έχοντας στο πλευρό του την οικογένεια και στενούς συνεργάτες του. Καθημερινά δέχεται επισκέψεις από πρόσωπα του πολιτικού και φιλικού του περιβάλλοντος, οι οποίοι ενημερώνονται από τους θεράποντες ιατρούς για την κατάσταση της υγείας του.

Οι επόμενες ημέρες θεωρούνται κρίσιμες, με την ιατρική ομάδα να αναμένεται να επανεκτιμήσει την κατάστασή του και να δώσει πιο ξεκάθαρες απαντήσεις για την εξέλιξη της νοσηλείας.

Επικαλούμενος τον διχασμό που επικρατεί κατ’ αυτόν στην ηγεσία του Ιράν, ο ρεπουμπλικάνος δισεκατομμυριούχος ανακοίνωσε μέσω Truth Social ότι παρατείνει την εκεχειρία μέχρι νεοτέρας κατόπιν αιτήματος του Πακιστάν, που έχει αναλάβει μεσολαβητικό ρόλο. Θα περιμένει ωσότου το Ιράν «παρουσιάσει πρόταση» για τον τερματισμό του πολέμου, έγραψε.

Μόλις μια ημέρα νωρίτερα δήλωνε πως έβρισκε «πολύ απίθανο» το ενδεχόμενο να παραταθεί η κατάπαυση του πυρός. Ωστόσο, εν αναμονή, ο αποκλεισμός των λιμανιών του Ιράν συνεχίζεται, υπογράμμισε χθες. Ο Πακιστανός πρωθυπουργός Σαμπάζ Σαρίφ εξήρε την παράταση της ανακωχής.

«Ελπίζω ειλικρινά ότι και οι δυο πλευρές θα συνεχίσουν να τηρούν την κατάπαυση του πυρός και ότι θα μπορέσουν να καταλήξουν σε ολοκληρωμένη ‘Συμφωνία Ειρήνης’ κατά τον δεύτερο κύκλο των συνομιλιών ο οποίος προγραμματίζεται να διεξαχθεί στο Ισλαμαμπάντ, ώστε να υπάρξει οριστικό τέλος της ένοπλης σύρραξης», ανέφερε ο κ. Σαρίφ μέσω X.

Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες εξήρε επίσης την ανακοίνωση και αναφέρθηκε σε «σημαντικό βήμα προς την αποκλιμάκωση», σύμφωνα με ανακοίνωση Τύπου που δημοσιοποιήθηκε από τον εκπρόσωπό του Στεφάν Ντουζαρίκ.

«Αποχαιρετισμός» στο πετρέλαιο;

Ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, που αναμένεται να τεθεί ξανά επικεφαλής της αμερικανικής αντιπροσωπείας που θα διαπραγματευτεί με ιρανική, δεν αναχώρησε για το Πακιστάν όπως αναμενόταν χθες, σύμφωνα με τον Λευκό Οίκο. Αν δεν αλλάξουν τα πράγματα, η Τεχεράνη δεν έχει σκοπό να στείλει αντιπροσωπεία στην πακιστανική πρωτεύουσα Ισλαμαμπάντ.

Πριν από την ανακοίνωση του Ντόναλντ Τραμπ, η Τεχεράνη απείλησε πως αν οι αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις ξανάρχιζαν, θα άρχιζε σε αντίποινα να πλήττει ακόμη πιο σκληρά τις γειτονικές μοναρχίες του Κόλπου, θέτοντας σε κίνδυνο τον παγκόσμιο εφοδιασμό με πετρέλαιο.

«Οι νότιοι γείτονές μας πρέπει να ξέρουν ότι αν το έδαφός τους και οι εγκαταστάσεις τους χρησιμοποιηθούν από τους εχθρούς για να επιτεθούν εναντίον του ιρανικού έθνους, μπορούν να αποχαιρετίσουν την παραγωγή πετρελαίου στη Μέση Ανατολή», διεμήνυσαν οι Φρουροί της Επανάστασης.

Πριν από τις απειλές αυτές, οι τιμές του πετρελαίου, ήδη ωθούμενες προς τα πάνω εξαιτίας του αδιεξόδου γύρω από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, από όπου διέρχεται υπό κανονικές συνθήκες το ένα πέμπτο των υδρογονανθράκων που καταναλώνονται σε παγκόσμια κλίμακα, ανέβαιναν περίπου 3%.

Το Ιράν ξέρει πως «αντιστέκεται στους εκφοβισμούς», τόνισε ο υπουργός Εξωτερικών της χώρας Αμπάς Αραγτσί, καταγγέλλοντας ξανά τον αποκλεισμό των λιμανιών της Ισλαμικής Δημοκρατίας από τις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις, «πράξη πολέμου» και άρα «παραβίαση της κατάπαυσης του πυρός».

Ιρανές στην αγχόνη;

Πριν ανακοινώσει την παράταση της ανακωχής, ο Ντόναλντ Τραμπ απαίτησε η Τεχεράνη να προχωρήσει στην «απελευθέρωση» οκτώ γυναικών που απειλούνται κατ’ αυτόν να εκτελεστούν δι’ απαγχονισμού. Αυτό θα ήταν «σπουδαία αρχή για τις διαπραγματεύσεις», πρόσθεσε.

Το AFP σημειώνει πως δεν ήταν σε θέση να επαληθεύσει ούτε αν απειλούνται με εκτέλεση, ούτε ποιες είναι οι γυναίκες των οποίων ο αμερικανός πρόεδρος αναπαρήγαγε φωτογραφίες όταν διατύπωσε την αξίωσή του. Το Ιράν διέψευσε πως πρόκειται να εκτελεστούν γυναίκες.

Στην Τεχεράνη, όπου τα κυριότερα αεροδρόμια λειτούργησαν ξανά προχθές Δευτέρα, για πρώτη φορά έπειτα από εβδομάδες, η ζωή μοιάζει να έχει επιστρέψει σε κάπως πιο φυσιολογικούς ρυθμούς. Η Μομπίνα Ρασουλιάν, 19χρονη φοιτήτρια, ανασαίνει πιο ελεύθερα χάρη στην ανάπαυλα του πολέμου. «Βγαίνω έξω χωρίς άγχος (…) πάω σε καφέ, σε εστιατόρια, εδώ κι εκεί», είπε η νεαρή σε δρόμο της Τεχεράνης.

Αλλά για την 39χρονη Σαγάρ, που μίλησε στο Γαλλικό Πρακτορείο, «δεν υπάρχει φως στην άκρη του τούνελ», καθώς «η οικονομική κατάσταση είναι φρικτή και «αυτοί (σ.σ. οι αρχές) συλλαμβάνουν κόσμο για το τίποτα. Οι εκτελέσεις πολλαπλασιάζονται».

Στο άλλο μέτωπο του πολέμου, αναμένεται να διεξαχθούν νέες απευθείας συνομιλίες ανάμεσα στο Ισραήλ και τον Λίβανο αύριο Πέμπτη στην Ουάσιγκτον, όπως ανακοίνωσε η αμερικανική διπλωματία. Όπως και οι πρώτες, τη 14η Απριλίου, θα γίνουν σε επίπεδο πρεσβευτών. Εύθραυστη κατάπαυση του πυρός για 10 ημέρες τέθηκε σε ισχύ την Παρασκευή ανάμεσα στις ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις και το κίνημα Χεζμπολάχ, ωστόσο τα μέρη αλληλοκατηγορούνται για συνεχείς παραβιάσεις της από την πρώτη στιγμή.

Ο στρατός του Ισραήλ ανακοίνωσε χθες ότι έπληξε θέση στον νότιο Λίβανο σε ανταπόδοση για εκτοξεύσεις ρουκετών εναντίον στοιχείων του ανεπτυγμένων εκεί. Το σιιτικό κίνημα που πρόσκειται στο Ιράν ανέφερε από την πλευρά του ότι διεξήγαγε επίθεση εναντίον του βόρειου Ισραήλ σε ανταπόδοση για τις ισραηλινές «κατάφωρες» παραβιάσεις της κατάπαυσης του πυρός.

Σύμφωνα με το ανακοινωθέν του ισραηλινού στρατού, ήχησαν σειρήνες σε δυο κοινότητες στο βόρειο τμήμα της χώρας που πιθανόν οφείλονταν σε «εσφαλμένο» συναγερμό, αφού μη επανδρωμένο εναέριο όχημα εφόρμησης που εξαπολύθηκε από τον Λίβανο αναχαιτίστηκε «προτού» περάσει τα σύνορα. Κατά νεότερο επίσημο απολογισμό, τουλάχιστον 2.454 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στον Λίβανο τις έξι εβδομάδες του πολέμου.

Οι αιτήσεις άρσεις ασυλίας αφορούν τους βουλευτές της ΝΔ: Κατερίνα Παπακώστα, Κώστα Αχ. Καραμανλή, Γιάννη Κεφαλογιάννη, Νότη Μηταράκη, Κώστα Τσιάρα, Κώστα Σκρέκα, Δημήτρη Βαρτζόπουλο, Μάξιμο Σενετάκη, Λάκη Βασιλειάδη, Χρήστο Μπουκώρο, Θεόφιλο Λεονταρίδη, Χαράλαμπο Αθανασίου και Τάσο Χατζηβασιλείου.

Οι 11 πρώτες αιτήσεις ασυλίας αφορούν τους βουλευτές της ΝΔ που συμπεριλαμβάνονται στη δικογραφία που απέστειλε η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία για την υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ εκ των οποίων για τους εννέα ζητείται η άρση ασυλίας προκειμένου να ελεγχθούν για το τυχόν αδίκημα της ηθικής αυτουργίας σε βάρος των συμφερόντων της ΕΕ σε βαθμό πλημμελήματος ενώ για δύο (Κατερίνα Παπακώστα και Κώστα Αχ. Καραμανλή) σε βαθμό κακουργήματος. Τα αιτήματα άρσης ασυλίας των βουλευτών της ΝΔ Χαράλαμπου Αθανασίου και Τάσου Χατζηβασιλείου αφορούν τη δικογραφία που εστάλη από τη Δικαιοσύνη για τη διερεύνηση ενδείξεων για το αδίκημα της ηθικής αυτουργίας σε παράβαση καθήκοντος, σε βαθμό πλημμελήματος.

Η διαδικασία

Σύμφωνα με τον Κανονισμό της Βουλής και τον προγραμματισμό διεξαγωγής της συζήτησης και της λήψη απόφασης από την Ολομέλεια, οι αναφερόμενοι βουλευτές εάν θελήσουν να απευθυνθούν στο Σώμα για την υπόθεσή τους, θα έχουν χρόνο πέντε λεπτών με μικρή ανοχή άλλων δύο πρόσθετων λεπτών για να μπορέσουν να ολοκληρώσουν την τοποθέτησή τους. Αμέσως μετά, ο λόγος θα δοθεί για επτά λεπτά σε πολιτικούς αρχηγούς ή τους κοινοβουλευτικούς εκπροσώπους των κομμάτων. Μετά την ολοκλήρωση της συζήτησης, θα ανοίξει το ηλεκτρονικό σύστημα διεξαγωγής της ονομαστικής ψηφοφορίας, όπου ο κάθε βουλευτής θα πρέπει να ψηφίσει υπέρ της άρσης ή μη της ασυλίας για κάθε έναν ξεχωριστά από τους 13 βουλευτές. Αποδεκτές θα γίνουν και επιστολικές ψήφοι.

Η ανακοίνωση του αποτελέσματος για κάθε έναν βουλευτή, εκτιμάται ότι θα γίνει γνωστή τις πρώτες απογευματινές ώρες.

Η απάντηση δεν είναι εύκολη, καθώς υπάρχουν ιδιαιτερότητες στο νομικό καθεστώς που διέπει το Στενό, με κάθε μια από τις εμπλεκόμενες πλευρές να επιδιώκει να προασπίσει τα συμφέροντά της. Κορυφαίο παράδειγμα των αντιφάσεων που υπάρχουν είναι το εξής: Ενώ το Ιράν δεν έχει επικυρώσει τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), οι περισσότερες χώρες, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ που επίσης δεν την έχουν επικυρώσει, διεκδικούν το δικαίωμα διέλευσης, όπως κωδικοποιείται στη Σύμβαση!

Ορμούζ: Μια ιστορία γεμάτη συγκρούσεις

Η στρατηγική σημασία του Στενού, της πλωτής οδού μεταξύ του Περσικού κόλπου και του Κόλπου του Ομάν, είναι γνωστή εδώ και πολλούς αιώνες. Γι’ αυτό έγινε πολλές φορές θέατρο συγκρούσεων. Για πρώτη φορά το Στενό, που πήρε το όνομά του από την πόλη-λιμάνι του Ορμούζ, στο ομώνυμο μικρό νησί, στο βόρειο τμήμα του, περιγράφεται, χωρίς να κατονομάζεται, στον “Περίπλου της Ερυθράς Θάλασσας”, ένα ναυτικό οδηγό του 1ου μ.Χ αιώνα.

Από τον 3ο αιώνα οι Πέρσες ηγεμόνες αναγνώρισαν το Στενό ως αυτοκρατορική “σανίδα” ζωής και κρίσιμη θαλάσσια πύλη για τη μεταφορά κεραμικών, ελεφαντόδοντου, μεταξιού και μπαχαρικών από την Κίνα και την Ινδία. Μεταξύ του 1507 και του 1515 καταγράφεται η πρώτη δυτική στρατιωτική κυριαρχία στο Στενό. Ήταν οι Πορτογάλοι, που κατέλαβαν το Ορμούζ και έχτισαν ένα φρούριο. Πήραν τον έλεγχο των εμπορικών δρόμων και έκαναν αυτό που κάνουν σήμερα οι Ιρανοί: Aνάγκαζαν τα πλοία να πληρώσουν διόδια για τις διελεύσεις του μέσω ενός συστήματος αδειοδότησης.

Οι Πορτογάλοι συγκρούστηκαν πολλές φορές με τους Οθωμανούς για τον έλεγχο της πλωτής οδού και κατάφεραν να τον διατηρήσουν μέχρι το 1622. Τότε οι συνδυασμένες δυνάμεις της Περσικής Αυτοκρατορίας των Σαφαβιδών και της Αγγλικής Εταιρείας Ανατολικών Ινδιών εκδίωξαν τους Πορτογάλους και μετέφεραν τον εμπορικό κόμβο στην ηπειρωτική χώρα, στο Μπαντάρ Αμπάς.

Κατά τον 20ο αιώνα, με την ανακάλυψη πετρελαίου το 1908 στη νοτιοδυτική Περσία και στη συνέχεια, τη δεκαετία του 1930, στη Σαουδική Αραβία και το Μπαχρέιν, η γεωπολιτική σημασία του Στενού αυξήθηκε κατακόρυφα. Όλα αυτά τα χρόνια, μέχρι το 1971, η Βρετανία είχε τον απόλυτο έλεγχο της διαχείρισης της ασφάλειας, διατηρώντας ισχυρή ναυτική δύναμη στην περιοχή.

Πως φτάσαμε στο σημερινό status quo

Οι… περιπέτειες για την κυριαρχία και τον έλεγχο των Στενών αρχίζουν ουσιαστικά το 1959. Τότε το Ιράν άλλαξε το νομικό καθεστώς του Στενού, καθώς επέκτεινε τα χωρικά του ύδατα στα 12 ναυτικά μίλια (περίπου 22 χλμ.) και δήλωσε ότι θα επέτρεπε τη διέλευση πλοίων σε αυτήν την περιοχή με «αβλαβή διέλευση» (safe passage). Επίσης, το 1971, το Ιράν κατέλαβε τα νησιά Μεγάλο και Μικρό Τούνμπ (Greater and Lesser Tunbs), δυτικά του Ορμούζ, επεκτείνοντας έτσι τον έλεγχο των διαύλων ναυσιπλοΐας.

Ένα χρόνο αργότερα, το 1972, “απάντησε” το Ομάν, που επίσης επέκτεινε, με διάταγμα, τα χωρικά του ύδατα στα 12 ναυτικά μίλια. Έτσι, από τότε το Στενό του Ορμούζ είχε “κλείσει” εντελώς από τα συνδυασμένα χωρικά ύδατα του Ιράν και του Ομάν. Αποτέλεσμα ήταν τα πλοία για να διασχίσουν όλο το μήκος του Στενού, που είναι περίπου 90 ναυτικά μίλια (περίπου 167 χιλιόμετρα), διέρχονται από τα χωρικά ύδατα και των δύο κρατών.

Στο στενότερο σημείο του, μεταξύ των ακτών του Ιράν και του Ομάν, το πλάτος του Στενού φθάνει τα 21 ναυτικά μίλια (περίπου 39 χιλιόμετρα) και για να μειωθεί ο κίνδυνος σύγκρουσης, τα πλοία ακολουθούν ένα σύστημα διαχωρισμού κυκλοφορίας (TSS), δηλαδή, τα πλοία που εισέρχονται χρησιμοποιούν μία λωρίδα, τα πλοία που εξέρχονται μια άλλη, με κάθε λωρίδα να έχει πλάτος δύο μίλια. Οι λωρίδες διαχωρίζονται από μια “διάμεση γραμμή” πλάτους δύο μιλίων. Το TSS βρίσκεται στα χωρικά ύδατα του Ομάν.

“Διέλευση” ή “αβλαβής διέλευση”;

Μετά από αυτές τις κινήσεις που έγιναν στις αρχές της δεκαετίας του 1970 δεν υπήρξε κάποια αλλαγή στις διελεύσεις οποιουδήποτε πλοίου, καθώς μέχρι το τέλος της δεκαετίας, ούτε το Ιράν, ούτε το Ομάν επιχείρησαν να εμποδίσουν τη διέλευση πολεμικών πλοίων. Όμως, από τη δεκαετία του 1980 και τα δύο κράτη αμφισβήτησαν το παλαιό (εθιμικό) καθεστώς και τροφοδότησαν μια περίπλοκη νομική συζήτηση μεταξύ δύο διεθνών προτύπων: “Διέλευση” (transit passage) και “ασφαλής διέλευση” (safe passage).

Η διαφορά τους πέραν του νομικού ορισμού έχει να κάνει με το πεδίο εφαρμογής: Η “διέλευση” (transit passage) είναι ένα νόμιμο δικαίωμα, που εκπορεύεται από την UNCLOS για την πλοήγηση σε διεθνή Στενά, ενώ η “ασφαλής διέλευση” (safe passage) αναφέρεται σε μια γενική εγγύηση “παροχής” προστασίας από βλάβες ή άλλους κινδύνους σε δύσκολες – για τη ναυσιπλοΐα – περιοχές. Σε αντίθεση με τη “διέλευση”, η “αβλαβής διέλευση” μπορεί να ανασταλεί για λόγους ασφαλείας.

Να πούμε ότι τόσο το Ομάν όσο και το Ιράν απαιτούν από τα τέλη της δεκαετίας του 1980, αρχές της δεκαετίας του 1990, τα πολεμικά πλοία να παίρνουν άδεια από τις αρχές των δύο κρατών για να μπορούν να πλεύσουν από το Στενό. Οι ΗΠΑ δεν αναγνωρίζουν καμία από τις αξιώσεις του Ομάν και του Ιράν και τις έχουν αμφισβητήσει.

Πάντως, το μεγαλύτερο μέρος της διεθνούς κοινότητας, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Εθνών και του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (IMO), χαρακτηρίζει το Ορμούζ ως “διεθνές στενό“ που διέπεται από τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).

Σύμφωνα με την UNLCOS, τα πλοία και τα αεροσκάφη έχουν το δικαίωμα “διέλευσης” που είναι συνεχής και ταχεία. Τα παράκτια κράτη δεν μπορούν να αναστείλουν τη διέλευση, ακόμη και σε καιρό πολέμου, και δεν μπορούν να επιβάλουν διόδια, ή φόρους για απλή διέλευση. Το Ιράν έχει υπογράψει την UNCLOS, αλλά δεν την έχει επικυρώσει, όπως δεν την έχουν επικυρώσει και οι ΗΠΑ…

Η επόμενη μέρα

Τώρα, το Ιράν έχει προχωρήσει περισσότερο από την απαίτηση ελέγχου των πολεμικών πλοίων. Όπως διαβάζουμε έχει προχωρήσει στον ασφυκτικό έλεγχο του Στενού, χρεώνοντας έως και δύο εκατομμύρια δολάρια ανά δεξαμενόπλοιο (ή ένα δολάριο ανά βαρέλι) για τη διέλευση, κάτι που ισχυρίζεται ότι είναι απαραίτητο για την “ανασυγκρότηση” της χώρας.

Νομικοί εμπειρογνώμονες, εξειδικευμένοι στα ναυτιλιακά, υποστηρίζουν ότι αυτά τα τέλη είναι παράνομα βάσει του διεθνούς δικαίου, καθώς τα παράκτια κράτη μπορούν να επιβάλουν χρεώσεις μόνο για συγκεκριμένες υπηρεσίες, όπως η πλοήγηση, όχι για το ίδιο το δικαίωμα διέλευσης.

Σε αυτό το σημείο, θα πρέπει να πούμε ότι το Στενό του Ορμούζ είναι μια φυσική πλωτή οδός, όπως π.χ τα Στενά της Μαλάκα στη Σιγκαπούρη, τα Στενά της Δανίας, που συνδέουν τη Βαλτική με τη Βόρεια Θάλασσα και τα Στενά του Βοσπόρου και όχι ένα τεχνητό πέρασμα, όπως η Διώρυγα του Σουέζ, ή η Διώρυγα του Παναμά.

Ένα άλλο πρόβλημα που έχει ανακύψει αφορά την πολιτική του Ιράν, που επιτρέπει μόνο σε πλοία “φιλικών” εθνών (όπως η Κίνα, η Ρωσία και η Ινδία) να περνούν, ενώ εμποδίζει τα πλοία που συνδέονται με τις ΗΠΑ ή το Ισραήλ. Αυτό θεωρείται παραβίαση των ρητρών μη διάκρισης της UNCLOS.

Τελικά, θα έχει ενδιαφέρον για τη ναυτιλιακή κοινότητα και όχι μόνο να δούμε αν στις επερχόμενες διαπραγματεύσεις θα υπάρξει ουσιαστική συζήτηση για αυτά τα θέματα και πως θα ξεπεραστούν οι αντικρουόμενες απόψεις. Είναι γεγονός ότι αυτή η κρίση έφερε στην επιφάνεια μια θεμελιώδη αδυναμία του διεθνούς ναυτικού δικαίου: Ενώ οι κανόνες του είναι σαφείς, δεν υπάρχει αξιόπιστος μηχανισμός για τον έλεγχο της εφαρμογής τους, ειδικά σε κράτη που επιθυμούν να το εφαρμόζουν, ανάλογα με τα συμφέροντά τους…

Αλλά εάν η διπλωματία πράγματι καταρρεύσει, όπως υπέδειξε ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν σε μια ανάρτηση στις 20 Απριλίου, ένα από τα πιο σοβαρά εργαλεία που διαθέτει η Ουάσινγκτον δεν θα ήταν απαραίτητα ο βομβαρδισμός της Τεχεράνης, ή η επίθεση σε πολιτικές υποδομές. Αντί να χτυπήσει αμέσως γέφυρες και σταθμούς παραγωγής ενέργειας, ο Τραμπ μπορεί να εξετάσει το ενδεχόμενο να στοχεύσει το νησί Kharg, τον κύριο κόμβο εξαγωγής πετρελαίου του Ιράν και ένα από τα πιο οικονομικά πολύτιμα περιουσιακά στοιχεία του καθεστώτος.

Σύμφωνα με πρόσφατες αναφορές, ο Τραμπ είχε απορρίψει προηγουμένως ένα σχέδιο κατάληψης του Χάργκ, επειδή φοβόταν αμερικανικές απώλειες και πίστευε ότι τα στρατεύματα εκεί θα μπορούσαν να γίνουν “εύκολοι στόχοι”. Αυτό σημαίνει ότι η ιδέα της κατάληψης του νησιού έχει συζητηθεί και ότι οι κίνδυνοι που συνεπάγεται μια τέτοια κίνηση έχουν ήδη παρουσιαστεί στον πρόεδρο. Αλλά εάν η εκεχειρία δεν οδηγήσει σε συμφωνία, η επιλογή θα μπορούσε κάλλιστα να επανέλθει στο τραπέζι – αλλά θα πρέπει ο Τραμπ να πάρει το νησί τώρα, ή είχε δίκιο που δίστασε την πρώτη φορά;

Γιατί η νήσος Kharg έχει τόση σημασία

Η νήσος Kharg βρίσκεται στον βόρειο Περσικό Κόλπο, περίπου 15 μίλια από τις ακτές του Ιράν, και ιστορικά έχει διαχειριστεί το μεγαλύτερο μέρος των εξαγωγών αργού πετρελαίου του Ιράν. Επί πολλά χρόνια, αναλυτές και παρατηρητές ενέργειας το έχουν συχνά περιγράψει ως τον κύριο τερματικό σταθμό εξαγωγών της χώρας, με δεξαμενές αποθήκευσης, θέσεις φόρτωσης, αντλιοστάσια και την υποδομή για τη φόρτωση εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου σε δεξαμενόπλοια.

Αυτό το καθιστά ένα από τα σημαντικότερα οικονομικά, περιουσιακά στοιχεία του Ιράν. Ακόμα και υπό κυρώσεις, η Τεχεράνη συνέχισε να εξάγει πετρέλαιο μέσω επίσημων και ανεπίσημων καναλιών, ειδικά σε Ασιάτες αγοραστές. Αυτές οι πωλήσεις δημιουργούν έσοδα που απαιτούνται για τις εισαγωγές, τις κρατικές δαπάνες, τα στρατιωτικά προγράμματα και τη διατήρηση της λειτουργίας του καθεστώτος.

Εάν η Ουάσινγκτον θέλει μόχλευση, χωρίς να πλήττει άμεσα τα αστικά κέντρα και τον άμαχο πληθυσμό, το νησί Kharg είναι αναμφισβήτητα η καλύτερη επιλογή. Η λήψη ή η εξουδετέρωσή του θα έπληττε άμεσα τα έσοδα του καθεστώτος, αντί να τιμωρεί απλώς τον άμαχο πληθυσμό. Αυτή είναι μια πολύ διαφορετική άποψη από τον βομβαρδισμό σταθμών παραγωγής ενέργειας, ή δικτύων μεταφορών εντός μεγάλων πόλεων και ταυτοχρόνως εξακολουθεί να χρησιμεύει ως μέτρο καταναγκασμού.

Ο Τραμπ είχε ήδη εξετάσει το σχέδιο

Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, η Wall Street Journal περιέγραψε πώς ο Τραμπ είχε ήδη εξετάσει τη σκοπιμότητα της κατάληψης του Χάργκ και πίστευε ότι θα μπορούσε να γίνει. Ωστόσο, φέρεται να αρνήθηκε να προχωρήσει στην εφαρμογή του σχεδίου, λόγω φόβου για απώλειες, μη θέλοντας να εκτεθούν οι αμερικανικές δυνάμεις στο νησί. Αυτός είναι πιθανώς ένας από τους λόγους για τους οποίους ο Τραμπ επέλεξε έναν αποκλεισμό, εμποδίζοντας τα πλοία να περάσουν από τα Στενά του Ορμούζ, αντί να αναλάβει τον έλεγχο των λιμανιών από τα οποία μπορεί να προήλθαν.

Η κατάληψη της νήσου Kharg θα ήταν μια μεγάλη επιχείρηση. Ακόμη και μια επιτυχημένη απόβαση θα δημιουργούσε άμεσα τρωτά σημεία, με τα στρατεύματα να χρειάζονται ναυτική κάλυψη και αεράμυνα για την προστασία τους, υποστήριξη από μυστικές υπηρεσίες για την καθοδήγηση των επόμενων κινήσεών τους, διαδρομές εκκένωσης-διακομιδής απωλειών υγείας, γραμμές ανεφοδιασμού, προστασία από drones και πυραύλους και πολλά άλλα. Το νησί Kharg μπορεί να βρίσκεται στα ανοιχτά, αλλά είναι αρκετά κοντά στο Ιράν ώστε να είναι δυνατά αντίποινα.

Θεωρητικά, η κατάληψη του νησιού Kharg δεν συνεπάγεται απαραίτητα μακροχρόνια κατοχή. Υπάρχουν διάφοροι τρόποι με τους οποίους η Ουάσινγκτον θα μπορούσε να ασκήσει πίεση, περιορίζοντας παράλληλα τον κίνδυνο. Ο πρώτος θα ήταν μια ναυτική ζώνη αποκλεισμού, όπου οι αμερικανικές ναυτικές δυνάμεις θα εμποδίζουν τα δεξαμενόπλοια να φορτώνουν στο Kharg ή θα κάνουν τις ασφαλιστικές εταιρείες απρόθυμες να υποστηρίξουν την κυκλοφορία εκεί.

Αυτό θα περιόριζε τις εξαγωγές, χωρίς να αποβιβάσει τους Πεζοναύτες στην ξηρά. Το δεύτερο θα ήταν χτυπήματα ακριβείας εναντίον εγκαταστάσεων φόρτωσης, συστημάτων ραντάρ, αποβάθρων, συστημάτων καυσίμων και κοντινών συστημάτων αεραμύνης. Αυτό θα απενεργοποιούσε τις εξαγωγές, διατηρώντας παράλληλα την “αποστολή” αρκετά περιορισμένη.

Μια τρίτη επιλογή θα ήταν μια προσωρινή επιδρομή από Πεζοναύτες, ή δυνάμεις ειδικών επιχειρήσεων για την κατάληψη βασικών υποδομών για λίγο και στη συνέχεια την απόσυρση μόλις επιτευχθούν οι στόχοι – αλλά αυτό θα εξέθετε τους στρατιώτες σε κίνδυνο, ακόμη και με την υποστήριξη από κοντινά αμερικανικά ναυτικά σκάφη. Ωστόσο, θα δημιουργούσε ισχυρότερη διαπραγματευτική δύναμη.

Είναι λιγότερο χειρότερη επιλογή;

Ο Τραμπ δεν χρειάζεται να επιλέξει μεταξύ του να μην κάνει τίποτα και της εισβολής στο Ιράν, αφού υπάρχουν ενδιάμεσες επιλογές. Το Kharg είναι ένας από τους λίγους στόχους, όπου η Αμερική μπορεί να επιβάλει πραγματικό “οικονομικό πόνο”, χωρίς να εισβάλει αυτόματα σε ιρανικό έδαφος και να διεξάγει αστικό πόλεμο.

Εάν το Ιράν απορρίψει μια συμφωνία, οι εναλλακτικές λύσεις του Τραμπ μπορεί να είναι χειρότερες από την κατάληψη του νησιού Kharg. Μια ευρύτερη εκστρατεία βομβαρδισμών κατά των υποδομών της ηπειρωτικής χώρας θα έβλαπτε το καθεστώς, αλλά θα προκαλούσε επίσης διακοπές ρεύματος και ελλείψεις καυσίμων, θα διατάρασσε τις μεταφορές και θα προκαλούσε ορατά βάσανα για τους απλούς πολίτες.

Πιθανότατα θα προκαλούσε επίσης έντονη διεθνή κατακραυγή. Μπορεί ακόμη και να χάσει κάποια υποστήριξη από τους Ιρανούς αντικαθεστωτικούς πολίτες στην εκστρατεία. Το Kharg είναι διαφορετικό επειδή εστιάζει την πίεση στα κρατικά έσοδα. Είναι πολύ πιο περιορισμένο και πιο εύκολο να εξηγηθεί πολιτικά από τη διεξαγωγή τιμωρητικών επιθέσεων.

Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι είναι ασφαλές. Το Ιράν θα μπορούσε να αντιδράσει μέσω πυραύλων, ομάδων πληρεξουσίων, κυβερνοεπιθέσεων, ή περαιτέρω παρενόχλησης στα Στενά του Ορμούζ (εάν το επιτρέπουν τα περιουσιακά στοιχεία). Το καθεστώς θα μπορούσε επίσης να στοιχηματίσει ότι οι αμερικανικές δυνάμεις στο νησί θα δημιουργούσαν πίεση για την Ουάσινγκτον να αποχωρήσουν ταχέως.

Υπάρχει όμως και ο κίνδυνος μιας ολίσθησης της αποστολής. Εάν τα στρατεύματα αποβιβαστούν στο Kharg, παρά τις ανησυχίες του Τραμπ και η Τεχεράνη εξακολουθεί να αρνείται τους όρους, ενδέχεται να ακολουθήσουν εκκλήσεις για ευρύτερες επιχειρήσεις. Το Ιράν είναι μια τεράστια, ορεινή, πυκνοκατοικημένη χώρα με δύσκολο περιβάλλον για οποιαδήποτε παρατεταμένη εκστρατεία, και η έναρξη μιας εκστρατείας στο νησί Kharg και η αποχώρηση χωρίς επιτυχία, θα μπορούσε σύντομα να οδηγήσει στην επέκταση της σύγκρουσης.

Ο Τραμπ πιθανότατα είχε δίκιο που ανησυχούσε για τις απώλειες την πρώτη φορά – αλλά αν η διπλωματία αποτύχει τώρα, μπορεί να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το νησί Kharg παραμένει ο ισχυρότερος διαθέσιμος μοχλός, εκτός από τον βομβαρδισμό ιρανικών πόλεων ή το παραπάτημα, προσκόπτων προς την διεξαγωγή ενός πολύ μεγαλύτερου πολέμου.