«Απορώ με ορισμένους συναδέλφους μου που επέλεξαν να λείπουν από τη χθεσινή μας εορτή, επειδή λέει είχαν άλλες υπουργικές υποχρεώσεις… Και εγώ είχα αλλά γύρισα, διότι το καθήκον της ενότητας δεν λέγεται σε ομιλίες αλλά σφυρηλατείται στους κοινούς αγώνες και στην κοινή μας παρέα…», έγραψε χαρακτηριστικά ο Άδωνις Γεωργιάδης, εννοώντας προφανώς τον υπουργό Άμυνας, Νίκο Δένδια, αν και δεν τον κατονόμασε.

Ο Δένδιας βρίσκονταν στην Βενετία σε συνεδρίαση υπουργών Αμύνης της Αδριατικής. Να σημειωθεί ότι η πρόσφατη εκδήλωση του στο “Acanthus” στην Γλυφάδα, εκλήφθηκε ως μία επίδειξη εσωκομματικής δύναμης, καθώς μάζεψε πλήθος κόσμου. Εκεί ο Δένδιας πραγματοποίησε μία παραταξιακή ομιλία, εξαίροντας και τους πρώην πρωθυπουργούς και αρχηγούς του κόμματος, Κώστα Καραμανλή και Αντώνη Σαμαρά, οι σχέσεις των οποίων με την σημερινή ηγεσία της ΝΔ είναι επιεικώς ψυχρές για τον πρώτο και ανοιχτά πολεμικές για τον δεύτερο.

O δε πρώην πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής, βρίσκονταν στο αμφιθέατρο του Παλαιού Πανεπιστημίου στην Πλάκα, ως κεντρικός ομιλητής στο Ελληνοκινεζικό Φόρουμ Νεολαίας, μία εμφάνιση-μήνυμα και για τις αγαστές ελληνοκινεζικές σχέσεις, που δεν είναι μυστικό ότι έχουν μπει “στο μάτι των ΗΠΑ” (μία μέρα μάλιστα πριν την επίσκεψη Ρούμπιο η εκδήλωση). Ο δε Καραμανλής, εκτός από την απουσία του από την εκδήλωση για τα γενέθλια της ΝΔ, δεν είχε παρευρεθεί ούτε στην ομιλία-συνέντευξη Μητσοτάκη στην ΔΕΘ, προτιμώντας να παρουσιάσει ένα βιβλίο για τον Μίμη Δομάζο!

Το Μαξίμου, αν και δεν έχουν λείψει οι ανοιχτές επικρίσεις και τα “καρφιά” κατά του Καραμανλή, τον διαχωρίζει από τον Σαμαρά, η πολεμική του οποίου είναι οξύτατη. Είναι γνωστό πως επιδιώκει να εξασφαλίσει ένα είδος “ουδετερότητας” του ανιψιού του ιδρυτή της ΝΔ, έναντι του νέου κόμματος που αναμένεται από τον Σαμαρά.

Γενέθλια ΝΔ: Ηχηρές απουσίες

Μεταξύ αυτών που απουσίαζαν ήταν και ο (ευρωβουλευτής) Βαγγέλης Μεϊμαράκης, ο οποίος ήταν στο Στρασβούργο. Ο Μεϊμαράκης ήταν ο αντίπαλος του Κυριάκου στις εσωκομματικές της ΝΔ και από φαβορί για τη νίκη ως “ακραιφνής καραμανλικός”, κατέληξε να ηττηθεί από τον Μητσοτάκη, μεταξύ άλλων γιατί ο νυν πρωθυπουργός είχε εκφράσει καλύτερα τα “αντιΣΥΡΙΖΑ” αισθήματα που επικρατούσαν σε ένα πλατύ κοινό (όχι μόνο εντός ΝΔ).

Προφανώς και απουσίαζε και ο διαγραφείς από τη ΝΔ, πρώην πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς, ο οποίος μια μέρα πριν είχε εξαπολύσει σφοδρότατη επίθεση κατά της κυβέρνησης και του πρωθυπουργού συνολικά. Ο κ. Σαμαράς έχει βάλει πλώρη για νέο κόμμα, στα δεξιά της σημερινής ΝΔ, ενώ ήδη έχουν αρχίζει να κυκλοφορούν τα πρώτα ονόματα με υποψηφιότητες. Ο δε στόχος του Μητσοτάκη για ποσοστό άνω του 40% (!) θεωρείται από φιλόδοξος, έως υπερφίαλος, με βάση τα δημοσκοπικά δεδομένα, καθώς με ένα κόμμα υπό τον Σαμαρά θα υπάρξει ζήτημα αν τελικώς η ΝΔ πιάσει το 25% (ποσοστό κομβικό για να έχει bonus εδρών το κυβερνών κόμμα).

Την ίδια στιγμή, ο πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών, Γιώργος Πατούλης, έδειξε και με το παραπάνω την παρουσία του στην εκδήλωση, χαιρετώντας τα κορυφαία γαλάζια στελέχη, παρά την πρόσφατη παραπομπή των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων του (παροχές υγείας και ευεξίας) στην Εθνική Αρχή Διαφάνειας, που ήρθαν στο προσκήνιο επικριτικών δημοσιευμάτων, μετά τον τραγικό θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη.

Η κόντρα Άδωνι-Δένδια

Πάντως “κρατά χρόνια αυτή κολόνια” της αντιπαράθεσης Άδωνι-Δένδια, καθώς ο υπουργός Υγείας έχει πολλάκις βάλει κατά του Άμυνας, στην λογική ότι δεν “βγαίνει μπροστά στα δύσκολα” και προτιμά να “διαφυλάσει το πολιτικό του προφίλ”, έχοντας πάντα γνώμονα την επόμενη μέρα στη ΝΔ, για την οποία ο Δένδιας δεν έχει κρύψει ότι τρέφει αρχηγικές φιλοδοξίες.

Από την άλλη, από το περιβάλλον του υπουργού Άμυνας επισημαίνεται ότι το χαρτοφυλάκιο του δεν επιτρέπει στον υπουργό να μπαίνει σε ένα πεδίο σκληρών εσωτερικών αντιπαραθέσεων. Η δε κόντρα Άδωνι-Δένδια είναι διαχρονική και για πληθώρα ζητημάτων με δηλώσεις και διαρροές για ζητήματα από την τροπολογία για τον Άγνωστη Στρατιώτη, το αίτημα εκταφής του Πάνο Ρούτσι, το ποιος είχε αιφνιδιαστεί για το τουρκολυβικό μνημόνιο, ως και τα “ήρεμα νερά” με την Τουρκία, για τα οποία ο Δένδιας έχει δηλώσει πως ουδέποτε τα “πίστεψε”.

Ο δε Δένδιας έχει πολύ καλές σχέσεις και με τον Κώστα Καραμανλή και τον Αντώνη Σαμαρά, και προβάλει ως πρόσωπο που θα ενώσει το το “σύνολο της ΝΔ”, στον αντίποδα της ηγεσίας του Κυριάκου, που βασίζεται σε μία ΝΔ “με πολύ ΠΑΣΟΚ με ολίγον ΛΑΟΣ”, όπως έχει πει χαρακτηριστικά κορυφαίος σύμβουλος του Σαμαρά!  Ο Δένδιας προβάλλει και ένα υπερκομματικό-δια-παραταξιακό προφίλ, στον αντίποδα του σκληρού “κυριακικού” του Άδωνι, που έχει φτάσει σε σκληρές on air αντιπαραθέσεις με δημοσιογράφους.

Βεβαίως, σε μία ΝΔ που απέχει κατά πολύ από το πλειοψηφικό ρεύμα του 41% (στην καλύτερη, με το 30% που της δίνει η εκτίμηση ψήφου) η πολωτική γραμμή του Άδωνι, εκφράζει ένα μεγάλο μέρος της βάσης που θεωρεί ότι η παράταξη και ο Μητσοτάκης λοιδορούνται από τους “λαϊκιστές” και τα “ψέκια”, όπως λένε οι στρατιές τρολ και οι ομάδες των γαλάζιων στα social, για τους οποίους ο Άδωνις είναι “η ψυχή του κόμματος”.

Είναι χαρακτηριστικό πως ο υπουργός Υγείας είναι ο μπροστάρης των οξύτατων επιθέσεων κατά της Μαρίας Καρυστιανού, με μία ρητορική άκρως αδιανόητη όταν η τραγωδία ήταν στο επίκεντρο της δημοσιότητας… Και όλα αυτά, ακόμα και μετά την παραπομπή Τριαντόπουλου για το μπάζωμα!

Σύμφωνα δε με πληροφορίες και δημοσιεύματα, υπάρχει δυσφορία του Μαξίμου για την παρουσία κορυφαίων γαλάζιων σε εκδήλωση εφημερίδας που επικρίνει με σφοδρότητα τον Μητσοτάκη, αν και διαρρέεται ότι η δυσφορία αυτή δεν αφορά τον Δένδια, ο οποίος επίσης παρέστη στην εκδήλωση.

Η παρεμβολή του λεγόμενου, παλιά, “Τρίτου Κόσμου” είναι πλέον υπολογίσιμη αλλά όχι ακόμα άμεσα αποφασιστική, με την εξαίρεση του “ματς” στο Ιράν όπου συμπυκνώνεται η αναμέτρηση της Δύσης με τους άλλους. Άμεσος παίκτης είναι και η Κίνα και η Ρωσία, απέναντι στις ΗΠΑ-Δύση και όποιος διαβάσει σε ξένους ιστότοπους τις οικονομικές συναλλαγές των ΗΠΑ με τη Ρωσία θα καταλάβει πολλά για τις διεθνείς εξελίξεις. Οι πληροφορίες για συναλλαγές με την Κίνα είναι ακόμα περιορισμένες…

Η Μέση Ανατολή διαδέχθηκε τα Βαλκάνια ως “κρίσιμος κρίκος”. Αυτή η ευρύτερη περιοχή παραμένει κλειδί για την έκβαση των πραγμάτων στο Παγκόσμιο πεδίο. Η μάχη είναι σκληρή, αλλά αν ΗΠΑ-Ισραήλ αποτύχουν να κυριαρχήσουν στη Μ. Ανατολή, τότε η ήττα τους θα είναι καθοριστική. Τα πυρηνικά αποτρέπουν, ως τώρα, την άμεση σύγκρουση των τριών πρωταγωνιστών (ΗΠΑ-Κίνας-Ρωσίας) επειδή ο Πόλεμος, δεν είναι τυφλή καταστροφή αλλά, θυμίζω, έχει στόχο το Κέρδος, σε Χρήμα και Επιρροή στο Παγκόσμιο Πεδίο. Ο πόλεμος είναι συνέχιση της Πολιτικής με άλλα Μέσα.

Η Ευρώπη υπό “κατοχή” των ΗΠΑ

Η χώρα μας δεν πορεύεται σε Συμπληγάδες όπως ίσως φαντάζονται ονειροπαρμένοι αισιόδοξοι. Πορεύεται κατ’ ευθείαν στα βράχια και τη γλιτώνει ή επιπλέει ανάλογα με τα κέφια (συμφέροντα) του ξένου (Αμερικανού) κυβερνήτη. Με αποχρώσεις και διαβαθμίσεις, έτσι βαδίζουν και οι άλλοι Ευρωπαίοι κι ας παριστάνουν τους ανεξάρτητους παλληκαράδες.

Η μοίρα της Ευρώπης σφραγίστηκε μέσα στον παγκόσμιο Πόλεμο όταν οι “πατέρες» της Ευρώπης” (Σουμάν κ.λπ.) έτρεχαν και κάρφωναν τον Ντε Γκωλ στον Ρούσβελτ για τάσεις ανεξαρτησίας ώσπου τον τελείωσαν τον Μάη του 68. Τώρα ξανα-ξεσηκώνονται οι Γάλλοι αλλά με μια ελεγχόμενη Γερμανία δίπλα τους το αποτέλεσμα είναι μάλλον προδιαγεγραμμένο.

Είναι απίθανο και πάντως πολύ δύσκολο η Γαλλία να βρει βοήθεια: Ούτε στα δεξιά η Λε Πέν ούτε στα αριστερά ο Μελανσόν θα βρουν Συμμάχους αν διεκδικήσουν μια στοιχειωδώς ανεξάρτητη πορεία. Η Ευρώπη είναι “κατεχόμενο” έδαφος από τις ΗΠΑ, κατά τον Μπρεζίνσκι. Η Ρωσία πήρε την μερίδα της (στη Γιάλτα) και την έχασε. Τελεία.

Η Ρωσία παρατείνοντας τον πόλεμο στην Ουκρανία κρατάει, εξ αντικειμένου, ανοιχτό παράθυρο ευκαιρίας στους λαούς της Ευρώπης να αναρωτηθούν για τα δεινά τους και να αντιδράσουν. Όμως οι λαοί χωρίς ηγέτες σώζουν ακόμα γριούλες αλλά όχι τον εαυτό τους…

Το ερώτημα που είχε τεθεί ήδη επί Λένιν και μετά επί Μάο είναι σαφές: Τι οδηγεί “φυσιολογικά” από τις αστικές Δημοκρατίες στα Δεξιά, σε φασισμούς, ενώ οι αριστερές επιλογές, κομμουνιστικές και άλλες, δεν ευδοκιμούν ακόμα και όταν επικρατούν ένοπλα στους αντιπάλους; Απλά, ίσως απλοϊκά, το ερώτημα είναι γιατί χρειάστηκαν περιπέτειες, αλλά τελικά στέριωσε η αστική επανάσταση, αρχικά στη Γαλλία και μετά σε όλη την Δύση, ενώ οι αριστερές, σοσιαλιστικές ή άλλες εκδοχές δεν αντέχουν; Σκέψεις μια άλλη φορά.

Άγραφοι νόμοι στη διεθνή πολιτική ενίοτε και στην τοπική δεν ισχύουν. Υπάρχει μια γενική συνεννόηση για γεωγραφική εκ περιτροπής εκπροσώπηση, αλλά τούτη δεν είναι δεσμευτική. Σημειώνεται πως όταν είχε, προ δεκαετίας, εκλεγεί ο κ. Γκουτέρες ήταν η σειρά της Ανατολικής Ευρώπης και τούτο δεν ίσχυσε.

Η εμφάνιση, πάντως, στο προσκήνιο του Σινιρίογλου άνοιξε εκ νέου τη συζήτηση για την επιλογή της «προχωρημένης» ελληνικής κυβέρνησης να κατέλθει με κοινό ψηφοδέλτιο με την κατοχική Τουρκία. Με τον Τούρκο Φεριντούν Σινιρίογλου, για τη θέση του Γενικού Γραμματέα του ΟΑΣΕ (Οργανισμού για την Ασφάλεια και Συνεργασία στην Ευρώπη) και της Ελληνίδας Μαρίας Τελαλιάν ως επικεφαλής του Γραφείου Δημοκρατικών Θεσμών και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (7 Δεκεμβρίου 2024).

Και η συζήτηση, σήμερα, επικεντρώνεται στη στάση της Λευκωσίας, που ειρήσθω εν παρόδω, δεν ήταν μέρος της συνεννόησης. Σημειώνεται δε πως η Κύπρος επιδιώκει την Προεδρία του ΟΑΣΕ το 2027 και τούτο ήταν γνωστό όταν γινόντουσαν τα ελλαδοτουρκικά μαγειρέματα, πλην όμως, δεν λήφθηκε υπόψη. Η κυπριακή υποψηφιότητα υποβλήθηκε και η κατοχική Τουρκία έσπασε τη σιωπηρή διαδικασία εμποδίζοντας την απευθείας εκλογή της Κύπρου.

Σινιρίογλου: Ο αδιανόητος “εκλεκτός” της Αθήνας!

Θα μπορούσε η Κυπριακή Δημοκρατία να έσπαζε τη σιωπηρή ομοφωνία στον ΟΑΣΕ και το δίδυμο Σινιρίογλου-Τελαλιάν  δεν θα εκλεγόταν. Η Αθήνα άσκησε πιέσεις στην Λευκωσία. Χρησιμοποίησε και εργαλεία πέραν της πίεσης. Κι αυτό δεν ήταν η πρώτη φορά που συνέβη. Στην ιστορία θα βρεθούν πολλές περιπτώσεις και σημάδεψαν τις σχέσεις Ελλάδος και Κύπρου. Τι θα έπρεπε να κάνει η Λευκωσία;

Εάν έσπαζε την ομοφωνία θα ερχόταν σε ρήξη με την Αθήνα. Κατά την γνώμη μου έπρεπε να το πράξει και να αφήσει εκτεθειμένη την κυβέρνηση Μητσοτάκη. Επέλεξε να διασφαλίσει τη συνεργασία, που είναι πέραν από μια απλή διακρατική σχέση. Υπενθυμίζεται πως το 2023 η Αθήνα αποφάσισε  να στηρίξει Τούρκο υποψήφιο για τη θέση του Γενικού Γραμματέα στο Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό. Μητσοτάκης και Δένδιας είχαν, τότε, δεσμευθεί έναντι των Ερντογάν και Τσαβούσογλου.

Μετά από τις έντονες και πιεστικές παρεμβάσεις της Αθήνας προς τη Λευκωσία, η τελευταία δεν υπέβαλε δική της υποψηφιότητα, αν και είχε τέτοια πρόθεση. Λάθος. Το τι θα γινόταν εάν υπέβαλε υποψηφιότητα η Λευκωσία, θα ήταν πρόβλημα  της ελληνικής κυβέρνησης και όχι της κυπριακής. Αλλά θα επηρεάζονταν οι σχέσεις. Και τούτο προφανώς μέτρησε περισσότερο για την κυπριακή πλευρά και ο καθένας μπορεί να αντιληφθεί το γιατί.

Προφανώς για την εκλογή Σινιρίογλου στον ΟΑΣΕ ευθύνη έχει η κυβέρνηση Μητσοτάκη, η οποία αντιμετωπίζει τις σχέσεις της με την κατοχική δύναμη με φόβο και από θέση αδυναμίας, αν και δεν θα έπρεπε. Όταν έδειξε σθεναρή θέση, έφερε σε δύσκολή θέση την Άγκυρα. Υπάρχουν προσφάτως δικά της παραδείγματα, που δείχνουν το δρόμο.

Το πλασάρισμα της υποψηφιότητας παρασκηνιακά του Σινιρίογλου είναι πραγματικότητα. Ό,τι και να λένε οι διάφοροι φεϊσμπούκιδες, πολιτικοί και μη, προωθείται η υποψηφιότητα από την κατοχική δύναμη, που «ψήνει» διάφορους να δουν τον κύριο Φεριντούν ως διέξοδο. Ελπίζουμε ότι δεν θα τα καταφέρει καθώς έγιναν και γίνονται κινήσεις από Αθήνα και Λευκωσία ενώ κι άλλες χώρες δεν επιθυμούν μια τέτοια εξέλιξη.

Είχα και εργασιακό τίτλο ειδίκευσης – “λιμαδόρος-φρεζαδόρος”. Αισθανόμουν πολύ υπερήφανος. Το μέταλλο το χρησιμοποιούσαν οι εργάτες στοιχειοθέτησης στα καλούπια προκειμένου να κάνουν τη στοιχειοθέτηση των γραμμάτων, να τη σταθεροποιήσουν για να τυπωθεί μετά το περιοδικό ή η εφημερίδα με την πρέσα της λινοτυπικής μηχανής.

Αλλά η φωτοσύνθεση έβγαλε εκτός αγοράς τις λινοτυπικές μηχανές και, μαζί, την ανάγκη παραγωγής μετάλλων αλουμινίου. Οι παραγγελίες για μέταλλο στο μηχανουργείο που δούλευα όλο και λιγόστευαν. Έτσι, μετά από σχεδόν ενάμιση χρόνο δουλειάς, με φωνάζει το αφεντικό – που ψήφιζε ΚΚΕ – και μου λέει ότι δεν μπορεί πια να με πληρώνει. Ήμουν ο μόνος εργάτης που είχε. Η κρίση του κλάδου ήταν πράγματι πολύ μεγάλη, αλλά μεγάλη ήταν και η εμπειρία μου. Πάνω απ’ όλα, βίωσα μία εργατογειτονιά. Είχε τα πάντα. Εστιατόριο με καταπληκτικό σπανακόρυζο. Κουρέα κι έναν γρήγορο καφετζή με τον παλιό τριγωνικό δίσκο – πανταχού παρών ήταν.

Είχε και τον μπάρμπα-Μήτσο με την τρίκυκλη μηχανή και την τέντα “Soulis”, ο οποίος έπαιρνε ό,τι φορτίο μπορούσε να φανταστεί κανείς για να το πάει στα Πρακτορεία για διανομές στην επαρχία – κάπου μεταξύ των οδών Αθηνάς και Θηβών – για να πάει μετά στο σπίτι του στην Πετρούπολη και στην αγαπημένη του κυρα-Κλεονίκη. Μου είχε πει ότι είχε ξεκινήσει ως “χαμάλης” στη Γερανίου μετά τον εμφύλιο, κουβαλούσε όλα τα φορτία με τον ώμο του. Μετά πήρε το τρίκυκλο και, λίγο πριν βγει στη σύνταξη τα μισά της δεκαετίας του 1980, μπόρεσε να πάρει ένα κλειστό βαν, επιτέλους.

Αυτά τα λέει ο λαός μας, και κάθε λαός, “εργασία, προκοπή και πρόοδο”, και σωστά τα λέει έτσι. Αλλά, υπήρχε και πολύ χιούμορ. Σε προεκλογικές περιόδους εμφανιζόταν ο Μπάμπης. Ο Μπάμπης ήταν ένας αλαφροΐσκιωτος, δραστήριος και άκακος άνθρωπος, ο οποίος ήθελε να γίνει βουλευτής. Σε κάθε προεκλογική εκστρατεία, πούλαγε μερικά χωράφια που είχε κληρονομήσει από τους γονείς του και έκανε εκλογικές περιοδείες. Τις ομιλίες του, συνήθως, τις έβγαζε πάνω σ’ έναν τενεκέ οικοδομής που του έδιναν οι εργάτες της Γερανίου. Μέγα σχολείο αυτός ο δρόμος για μένα. Ίσως μου άνοιξε τα μάτια περισσότερο απ’ ό,τι το πανεπιστήμιο. 

Η εφημερίδα μέσα μου

Αλλά ο συγγραφέας αυτού του βιβλίου είναι πολύ περισσότερο ταυτισμένος με την παραπάνω ιστορία γιατί για πάνω από σαράντα χρόνια υπήρξε βασικός συντελεστής του επαγγέλματος της Διανομής των εφημερίδων ημερησίου Τύπου στην Ελλάδα. Από τον Μάη του 1975 έως τον Ιούλιο του 2016 εργάστηκε σε όλο το φάσμα της Διανομής εφημερίδων και περιοδικών. Γνώρισε, μέσα από την εμπειρία του, τη διαδρομή των εφημερίδων που διακινούνταν μέσω των υφιστάμενων πρακτορείων. Βίωσε τον μεγάλο αγώνα των εφημεριδοπωλών στην ελεύθερη διακίνηση των ιδεών που ξεπερνούσαν κάθε αντιξοότητα λόγω διαφόρων αδυναμιών ώστε η κάθε εφημερίδα, ανεξάρτητα από την ιδεολογική-πολιτική της κατεύθυνση, να φτάσει έγκαιρα στον αναγνώστη της.

Πολυγραφότατος και δραστήριος ήδη όταν ακόμη ήταν πλήρους απασχόλησης, δημιούργησε ιστοσελίδες, δημοσίευσε βιβλία και συνεργάστηκε με Έλληνες πανεπιστημιακούς, ενώ πιο πρόσφατα έγραψε διηγήματα και ποιητικές συλλογές. Αλλά το παρόν βιβλίο είναι η ίδια του η ιστορία στον στίβο της βιοπάλης. Δεν θα είναι υπερβολή να λέγαμε ότι πρόκειται για την ταύτισή του με την ιστορία του Τύπου και των αγώνων των υπηρετών του από τη Μεταπολίτευση μέχρι πολύ πρόσφατα.

Την «ημέρα που ξυπνήσαμε και είδαμε η μισή Κύπρος να λείπει», λέει παραστατικά ο Αναστασόπουλος, από τότε ξεκινά ένας νέος αγώνας για τη λαϊκή ενημέρωση. Όταν κυκλοφόρησε η πρώτη ελληνική εφημερίδα στη Βιέννη επί Τουρκοκρατίας, ο Χαμίτ Πασάς διαμαρτυρήθηκε στην κυβέρνηση της Αυστρίας διότι, όπως θα μας ενημερώσει ο Αναστασόπουλος, τα υποκείμενα της Αυτοκρατορίας του έπρεπε να είναι σε άγνοια για το τι συμβαίνει.

Πολύ πριν γίνει υλική, κινηματική δύναμη και εθνικο-απελευθερωτική εξέγερση, η ριζοσπαστικότητα που προέκυπτε απ’ τη γνώση των ιδεών του Διαφωτισμού ήταν ο μέγας εχθρός της εξουσίας του Οθωμανού αυτοκράτορα. Ο συγγραφέας δημιουργεί μία πρωτότυπη αφήγηση η οποία, πέρα απ’ την προσωπική του εμπειρία και τις αναλυτικές του ικανότητες, βασίζεται σε πολύχρονη αρχειακή έρευνα, ένα μεγάλο μέρος της οποίας εκτίθεται με λεπτομέρεια από την εποχή των Τρικούπη-Δεληγιάννη και Βενιζέλου-Μεταξά, έως τις μέρες μας. Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει το σχετικό κεφάλαιο της μελέτης για το πορτραίτο-ανάλυση του κεντρικού ήρωα της αφήγησης, του εφημεριδοπώλη, και της εξέλιξής του. Ο πρώτος συνδικαλιστικός φορέας του κλάδου των εφημεριδοπωλών δημιουργήθηκε το 1914.

Από τη φύση της, η εφημερίδα υπήρξε ένα από τα πιο ευπαθή εμπορεύματα της αγοράς διότι η είδηση έχει ελάχιστες ώρες φρεσκάδας και ζωής. Εδώ στηρίζεται και η παλαιότερη διάκριση μεταξύ “πρωινών” και “απογευματινών” εφημερίδων, διάκριση που καταργήθηκε. Αλλά ο εφημεριδοπώλης είναι αυτός που κινούσε τα νήματα. Όσο πιο γρήγορος, τόσο πιο φρέσκια η είδηση, το “συμβάν”. Στην αρχή, ο εφημεριδοπώλης διακινούσε μία μόνο εφημερίδα.

Δεν είχε πάγκο, και η Διανομή γινόταν από σπίτι σε σπίτι και από μαγαζί σε μαγαζί. “Μια χεριά”, μας λέει ο Αναστασόπουλος, ισούται με “πενήντα εφημερίδες”. Η οικονομική και τεχνική εξέλιξη άλλαξε το κοινωνικό περιβάλλον και, μαζί, τον εφημεριδοπώλη. Δημιουργήθηκαν πρακτορεία, σωματεία, δίκτυα Διανομής, πάγκοι και περίπτερα. Η Διανομή στο χέρι σταματάει ουσιαστικά μετά το 1974. Η οδός Σωκράτους και η πλατεία Καρύτση ήταν η καρδιά του Τύπου στην Ελλάδα, οι δε έκτακτες ειδήσεις άρχισαν να κυκλοφορούν σε “Παραρτήματα”, όπως είχε επικρατήσει να λέγονται.

Η δική μου Γερανίου δεν υπάρχει

Τελικά, τα πρώτα ηλεκτρονικά προγράμματα καταφθάνουν το 1992 με τον Αντώνη Βασιλόπουλο και τον Γιώργο Δαμόπουλο οι οποίοι είχαν τον τομέα Διανομής στη Νέα Σμύρνη και στο Παλαιό Φάληρο, στην Αθήνα. Σ’ αυτό το πλαίσιο, ο Αναστασόπουλος δίνει μία εξαιρετική αφήγηση για τον Χρήστο Μητρόπουλο, από το Ράφτη Αρκαδίας. Ο Μητρόπουλος υπήρξε η καρδιά της λειτουργίας του Τύπου στην Ελλάδα το μεγαλύτερο μέρος του 20ού αιώνα.

Συμμετείχε στο ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και συχνά-πυκνά θα τον άκουγες να τραγουδά το ποίημα του τάγματός του: «Σε πικράναμε πατρίδα, πίστεψέ το άθελά μας, γιατί κάποιοι πουλημένοι μας πήραν τα μυαλά μας». Αλλά ο Αναστασόπουλος, στο σχετικό κεφάλαιο όπου εξετάζει τις μακροβιότερες εφημερίδες της χώρας, δεν θα ξεχάσει τη Θεσσαλονίκη. Η “Αλήθεια” ιδρύθηκε το 1903 και η “Μακεδονία” το 1911. Ένας “Κύπριος”, θα έρθει στην Αθήνα για να δημιουργήσει την “Εστία” το 1894 (προϋπήρξε ως περιοδικό από το 1876), ενώ ο “Ριζοσπάστης”, πριν γίνει όργανο του ΚΚΕ, ήταν μία αντι-βασιλική εφημερίδα που ιδρύθηκε το 1908. 

Στο βιβλίο αυτό, ο/η αναγνώστης/ρια θα ανακαλύψει έναν τεράστιο πλούτο γνώσης γύρω από ένα επάγγελμα που δεν υπάρχει πια. Η ψηφιοποίηση και η ανάπτυξη των ηλεκτρονικών μέσων αντικατέστησαν τον Τύπο, όπως παλιά στα φοιτητικά μου χρόνια η φωτοσύνθεση είχε αρχίσει ν’ αντικαθιστά τη λινοτυπική μηχανή. Η αφήγηση για την ιστορία του Τύπου συμπεριλαμβάνει και το συνολικό κοινωνικο-πολιτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο λαμβάνουν χώρα οι εξελίξεις στον κλάδο.

Ένα καλοκαίρι, πριν μερικά χρόνια που βρέθηκα στην Αθήνα, είχα την επιθυμία να περάσω να δω την οδό Γερανίου. Απογοητεύτηκα και πικράθηκα από το θέαμα. Βέβαια, δεν περίμενα να δω τον καφετζή με τον δίσκο, τον κουρέα, τον μπαρμπα-Μήτσο, τους τυπογράφους ή τον “Μπάμπη” να βγάζει προεκλογικούς λόγους: “Είμαι εγώ αυτός που θα βάλει χόρτο στο γήπεδο του Αιγάλεω!” (το Αιγάλεω έπαιζε ακόμα σε ξερό γήπεδο ποδοσφαίρου).

“Ναι, ναι!”, του φώναζαν οι εργάτες, “και θάλασσα στα Τρίκαλα!”, του λέει ένας από αυτούς. Φοβερό καλαμπούρι, καταπληκτικό σκηνικό, μου θύμιζαν όλα αυτά τις ιστορίες απ’ το βιβλίο του Νίκου Τσιφόρου, “Τα παλιόπαιδα τ’ ατίθασα”. Δεν περίμενα να δω τίποτα απ’ όλα αυτά, διότι όπως λέει ο Αναστασόπουλος στον Επίλογο αυτού του εξαιρετικού πονήματος, «ο νόμος της ζωής είναι ό,τι γεννιέται είναι καταδικασμένο σε θάνατο».

Όμως, η Γερανίου και όλοι οι γύρω δρόμοι ήταν γεμάτοι άστεγους ανθρώπους, εξαθλιωμένους, εκλιπαρούντες για φαγητό και χρήματα, προφανώς για να αποκτήσουν την αναγκαία τους “δόση”, ένα βήμα πριν από τον θάνατο. Το φαινόμενο ήταν τραγικό και η τραγικότητά του οφείλεται στη μαζικότητά του. Δεν επρόκειτο για δυο-τρία μεμονωμένα περιστατικά για τα οποία θα μπορούσε να υπάρξει κοινωνική πρόνοια. Επρόκειτο για άμορφες μάζες ψυχών, κινούμενες προς τον θάνατο – το αντίθετο ακριβώς που συνέβαινε όταν εργαζόμουν εκεί αρχές της δεκαετίας του 1980, όπου όλα έσφυζαν από ζωή και χαρά.

Ωσάν η Γερανίου να έσβησε με ένα υπόκωφο κροτάλισμα, εντελώς αντίθετο με το ηχηρό εκείνο κροτάλισμα που έκανε ο τενεκές που έδεναν κρυφά οι εργάτες πίσω απ’ το Fiat του Μπάμπη του πολιτευτή, όταν οδηγούσε βγαίνοντας από τη Γερανίου να στρίψει στην Πειραιώς, αφού είχε τελειώσει την πανηγυρική ομιλία του. “Εργασία, προκοπή και πρόοδος”, μπαρμπα-Μήτσος και κυρα-Κλεονίκη, τέλος. Ως εδώ ήταν. 

Σύμφωνα με τις μέχρι στιγμής πληροφορίες, η οργάνωση φέρεται να δρούσε από το 2021. Τα μέλη της άνοιγαν εταιρείες χρησιμοποιώντας «αχυρανθρώπους», χωρίς στη συνέχεια να καταβάλλουν τις ασφαλιστικές εισφορές που όφειλαν στον e-ΕΦΚΑ.

Όταν τα χρέη συσσωρεύονταν, οι εταιρείες έκλειναν και οι οφειλές έμεναν απλήρωτες. Η συνολική ζημιά για τον ασφαλιστικό φορέα εκτιμάται ότι ξεπερνά το 1,5 εκατ. ευρώ. Μέχρι στιγμής έχουν συλληφθεί οκτώ άτομα, μεταξύ των οποίων λογιστές, επιχειρηματίες και «αχυράνθρωποι». Οι έρευνες συνεχίζονται.

Ποιοι έχουν σλληφθεί

Μέχρι στιγμής έχουν συλληφθεί οκτώ άτομα, μεταξύ των οποίων, σύμφωνα με τις πληροφορίες, του Καμπούρη, της γυναίκας του, λογιστές, επιχειρηματίες και πρόσωπα που εμφανίζονταν τυπικά ως ιδιοκτήτες ή διαχειριστές εταιρειών.

Όπως προαναφέρθηκε, η πρακτική που φέρεται να ακολουθούσαν ήταν η δημιουργία εταιρειών στις οποίες ως διαχειριστές εμφανίζονταν τρίτα πρόσωπα, τα οποία στην πραγματικότητα δεν είχαν τον ουσιαστικό έλεγχο των επιχειρήσεων. Νεότερες πληροφορίες αναφέρουν πως ο φερόμενος ως «εγκέφαλος» της απάτης είχε ανοίξει στους αχυράνθρωπους εταιρείες διαφήμισης, εστιατόρια, νυχτερινά κέντρα, μαγαζιά με ρούχα κ.α.

Οι εταιρείες λειτουργούσαν κανονικά και ανέπτυσσαν επιχειρηματική δραστηριότητα, όμως όταν έφτανε η στιγμή της καταβολής των ασφαλιστικών εισφορών προς τον e-ΕΦΚΑ, αυτές παρέμεναν απλήρωτες. Στη συνέχεια, σύμφωνα με την ίδια έρευνα, οι εταιρείες είτε οδηγούνταν σε κλείσιμο είτε εγκαταλείπονταν τυπικά, με αποτέλεσμα οι οφειλές να παραμένουν προς το Δημόσιο.

Με αυτόν τον τρόπο, οι πραγματικοί διαχειριστές φέρονται να επιχειρούσαν να απομακρύνουν τα ίχνη τους και να μεταφέρουν την ευθύνη στα πρόσωπα που εμφανίζονταν επισήμως στα εταιρικά έγγραφα. Το γεγονός πως στην υπόθεση φέρεται να εμπλέκεται και ο Καμπούρης, πρόεδρος του ΛΑΟΣ, οδηγεί τις αρχές στη επέκταση των ερευνών και εντός του κόμματος.

Να σημειωθεί πως ο Φίλιππος Καμπούρης ήταν γνωστός ως παρουσιαστής trash εκπομπών στην ελληνική τηλεόραση.

Στη Χαριλάου Τρικούπη θεωρούν ότι το πολιτικό περιβάλλον εξακολουθεί να αφήνει περιθώρια ενίσχυσης της αντιπολιτευτικής τους παρουσίας, καθώς εκτιμούν πως η επιλογή να επενδύσουν σε θεσμικές παρεμβάσεις και συγκεκριμένες προγραμματικές θέσεις αρχίζει να αποδίδει.

Ως ενδείξεις αυτής της πορείας επικαλούνται τόσο τον αντίκτυπο που είχαν κοινοβουλευτικές πρωτοβουλίες και παρεμβάσεις του κόμματος όσο και περιπτώσεις στις οποίες η κυβέρνηση αναγκάστηκε να τροποποιήσει αρχικές επιλογές ή να κάνει πίσω, μετά τις πιέσεις που ασκήθηκαν από την αντιπολίτευση.

Την ίδια στιγμή, στη Χαριλάου Τρικούπη εκτιμούν ότι οι παρεμβάσεις και οι προτάσεις του Νίκου Ανδρουλάκη κερδίζουν σταδιακά έδαφος στη δημόσια συζήτηση, ενισχύοντας την εικόνα του ΠΑΣΟΚ ως μιας σοβαρής, θεσμικής και πολιτικά οργανωμένης εναλλακτικής απέναντι στην κυβέρνηση.

ΠΑΣΟΚ: Εκτός η εσωστρέφεια

Σε επίπεδο εσωκομματικής λειτουργίας, στο ΠΑΣΟΚ επιχειρούν να αφήσουν πίσω τους την περίοδο της έντονης εσωστρέφειας και της αμφισβήτησης προς τον Ανδρουλάκη, επενδύοντας περισσότερο στη συσπείρωση στελεχών και οργανώσεων. Παράλληλα, βρίσκεται σε εξέλιξη ο σχεδιασμός για την ενίσχυση της παρουσίας του κόμματος στην κοινωνία, με στόχο οι πολιτικές του θέσεις και οι προγραμματικές του προτάσεις να φτάσουν σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερο μέρος της κοινωνικής βάσης.

Με τη Χαριλάου Τρικούπη να εκτιμά ότι το πολιτικό σκηνικό παρουσιάζει μια σχετική σταθερότητα, η οποία αφήνει περιθώρια για περαιτέρω ενίσχυση της αντιπολιτευτικής δυναμικής ενόψει των εκλογών, το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον και στις εξελίξεις στο κυβερνητικό στρατόπεδο, αλλά και στις εσωτερικές ισορροπίες που διαμορφώνονται στην Κοινοβουλευτική Ομάδα της Νέας Δημοκρατίας, εκεί όπου διακρίνουν διγλωσσία και παραφωνίες. Συμπτώματα δηλαδή τα οποία πλήττουν την εικόνα της κυβέρνησης στη κοινή γνώμη, αφήνοντας ανοιχτό δρόμο στο ΠΑΣΟΚ να αυτοπαρουσιαστεί ως αξιόπιστη εναλλακτική λύση.

Ποιοι ενοχλήθηκαν από την μεταγραφή Αποστολάκη

Τον βουλευτή Ευάγγελο Αποστολάκη συνάντησε το πρωί της Δευτέρας ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής, Νίκος Ανδρουλάκης, ανακοινώνοντας την ένταξή του στην Κοινοβουλευτική Ομάδα του Κινήματος.

«Καλωσορίζω στην Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΠΑΣΟΚ τον βουλευτή Ευάγγελο Αποστολάκη. Τον ναύαρχο ε.α. που στη μακρά του πορεία στις Ένοπλες Δυνάμεις διακρίθηκε για το ήθος του, τη νηφαλιότητα του και την αποφασιστικότητά του. Έχει διατελέσει αρχηγός ΓΕΝ, αρχηγός ΓΕΕΘΑ και υπουργός Εθνικής Άμυνας και χαίρει διακομματικού σεβασμού. Είμαι σίγουρος ότι με τις γνώσεις του θα συμβάλλει στο πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ για μια σύγχρονη εθνική αμυντική πολιτική αλλά και στον αγώνα μας για την πολιτική αλλαγή που έχει ανάγκη ο τόπος στις επόμενες εθνικές εκλογές. Ναύαρχε, καλώς ήρθες», σημείωσε ο κ. Ανδρουλάκης.

Από την πλευρά του ο κ. Αποστολάκης, επισήμανε: «Ανταποκρίνομαι στην πρόσκληση του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης, Ανδρουλάκη, για συνεργασία και συστράτευση για το καλό της χώρας, προκειμένου να αποκτήσει προοπτική. Δεν ήταν εύκολη απόφαση για μένα. Όμως, πηγαίνω κόντρα στο κύμα, δεν το φοβάμαι το κύμα. Αρνούμαι τις αποστρατεύσεις, τις προσωπικές λύσεις και τα επιτακτικά κελεύσματα, τα οποία δεν δέχομαι. Θα δώσω όλες μου τις δυνάμεις ώστε όλοι μαζί να φτιάξουμε μια Ελλάδα σύγχρονη, ισχυρή και περήφανη. Πρόεδρε, η πρόσκληση σου είναι πρόκληση για συνεργασία και αγώνα».

Η συγκεκριμένη μεταγραφική κίνηση δημιουργεί στο εσωτερικό του ΠΑΣΟΚ ένα… ντεζά βου των όσων ακολούθησαν όταν την πόρτα της Χαριλάου Τρικούπη πέρασε προ μηνών ο Νίκος Φαραντούρης. Κίνηση που είχε – ακόμα και δημοσίως – προκαλέσει την αντίδραση επιφανών στελεχών της αξιωματικής αντιπολίτευσης.

Από τον Κασσελάκη στον Ανδρουλάκη

Επί του παρόντος δεν έχει στην… επιφάνεια εμφανιστεί κάποια σοβαρή ένδειξη που να εμπεριέχει αντιρρήσεις σε ότι αφορά την μεταγραφή του κ. Αποστολάκη στο “πράσινο στρατόπεδο”. Ωστόσο κάτω από τα ραντάρ εντοπίζεται μία έκδηλη αμηχανία σε ότι αφορά την ένταξη στην Κ.Ο. ενός προσώπου που βρέθηκε στον πολύ στενό πυρήνα των πάλαι ποτέ συνεργατών του Αλέξη Τσίπρα, αλλά και του… Κασσελάκη.

Θυμίζουμε πως το κλίμα σε ότι αφορά τις προσθήκες στελεχών και βουλευτών, είναι ήδη βεβαρυμένο έπειτα από την μεταγραφή Αυλωνίτη ο οποίος κατά την άφιξη του στη Χαριλάου Τρικούπη, δε βρήκε και πολλές… ανοιχτές αγκάλες! Με αποκορύφωμα τις αντιδράσεις που προκλήθηκαν έπειτα από τις προτροπές του για μετεκλογική συμπόρευση του ΠΑΣΟΚ με την ΕΛΑΣ.

Βέβαια, η αρχική ιδέα για την κατασκευή μεγάλης χωρητικότητας δεξαμενοπλοίων υπήρξε από την δεκαετία του 1950. Ανήκε στους μεγάλους ανταγωνιστές, τον Αριστοτέλη Ωνάση και τον Σταύρο Νιάρχο, που ναυπήγησαν δύο “υπερδεξαμενόπλοια” – για την εποχή – χωρητικότητας 46.000- 47.000 τόνων.

Όμως, το πρώτο VLCC κατασκευάστηκε το 1966 στην Ιαπωνία. Ήταν το ιστορικό δεξαμενόπλοιο “Idemitsu Maru”, με χωρητικότητα 209.000 τόνους (dwt) και μήκος 374 μέτρα. Η ναυπήγησή του αποτέλεσε ορόσημο για τη διεθνή ναυτιλία, καθώς εγκαινίασε την εποχή των υπερ-δεξαμενόπλοιων για τη μαζική μεταφορά πετρελαίου.

Tο κλείσιμο του Σουέζ

Ωστόσο, η ανάπτυξή τους ξεκίνησε ένα χρόνο αργότερα, μετά τον λεγόμενο “Πόλεμο των έξι ημερών” μεταξύ του Ισραήλ και των γειτονικών αραβικών κρατών, δηλαδή της Αιγύπτου, της Ιορδανίας και της Συρίας. Μετά το τέλος αυτής της πολεμικής σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, η διώρυγα του Σουέζ παρέμεινε κλειστή για οκτώ χρόνια και οι πλοιοκτήτες προχώρησαν στην κατασκευή όλο και μεγαλύτερων πλοίων για να μεγιστοποιήσουν τις οικονομίες κλίμακας. Όταν άνοιξε ξανά η Διώρυγα του Σουέζ, αυτά τα μεγάλα πλοία δεν μπορούσαν να διέλθουν λόγω των περιορισμών μεγέθους της διώρυγας, καθιστώντας μόνιμες πολλές από τις αλλαγές στους εμπορικούς δρόμους.

Εκείνα τα χρόνια, ελληνικοί ναυτιλιακοί οίκοι, όπως των Νιάρχου, Ωνάση, Γουλανδρή, Λαιμού και Αγγελικούση άρχισαν να εντάσσουν μαζικά VLCCs στους στόλους τους, χαράσσοντας μια “ρότα” που ακολούθησαν και πολλοί άλλοι. Έτσι, σήμερα οι Έλληνες εφοπλιστές κυριάρχησαν παγκοσμίως σε αυτή την κατηγορία πλοίων.

Συγκεκριμένα, την 1η Σεπτεμβρίου, ο παγκόσμιος στόλος VLCC αριθμούσε 928 πλοία, με μέσο όρο ηλικίας τα 13 έτη. Από αυτά – σύμφωνα με στοιχεία της Ένωσης Ελλήνων Εφοπλιστών (ΕΕΕ) – ελληνικών συμφερόντων είναι τα 144 (περίπου 15,5%), που αντιπροσωπεύουν περίπου το 16% της παγκόσμιας μεταφορικής ικανότητας.

Σύμφωνα με άλλες πηγές, οι Έλληνες πλοιοκτήτες έχουν υπό ναυπήγηση 72 VLCCs, αφήνοντας πίσω την Κίνα, η οποία έχει σε εξέλιξη 47 παραγγελίες. Αυτό σημαίνει ότι στο άμεσο μέλλον ο ελληνικός εφοπλισμός θα βρίσκεται σε τροχιά να ξεπεράσει την Κίνα και να αναδειχθεί στην κορυφαία δύναμη παγκοσμίως στα σούπερ τάνκερ.

Η “έκρηξη” της αγοράς των σούπερ τάνκερ

Οι επενδύσεις σε αυτή την κατηγορία των πλοίων καταγράφουν μια σταθερότητα παρά τις διακυμάνσεις της ναυλαγοράς. Σε ανάλυση του διεθνούς ναυλομεσιτικού οίκου Poten & Partners αποτυπώνονται παραστατικά μερικοί κύκλοι της αγοράς, καθώς τον Ιούλιο του 2008 οι ναύλοι των VLCC άγγιξαν, για συμβόλαια χρονοναύλωσης, σχεδόν τις 200.000 δολάρια την ημέρα.

Αυτές οι τιμές, σε συνδυασμό με την εντυπωσιακή ανάπτυξη της Κίνας, δημιούργησαν στη ναυτιλιακή αγορά κατάσταση ευφορίας και οι πλοιοκτήτες άρχισαν να προχωράνε σε μαζικές παραγγελίες πλοίων στα ασιατικά ναυπηγεία. Όμως, στα τέλη του 2008, η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση οδήγησε την οικονομία σε κατακόρυφη πτώση συμπαρασύροντας μαζί της τις ναυτιλιακές αγορές. Μέχρι τα μέσα του 2009, οι ναύλοι των δεξαμενόπλοιων είχαν υποχωρήσει κάτω από τα 20.000 δολάρια την ημέρα.

Μετά από μια σχεδόν 10ετη περίοδο μικρών διακυμάνσεων, η ναυλαγορά των VLCCs πλησίασε το επίπεδο των 200.000 δολαρίων την ημέρα τον Απρίλιο του 2020, με την έναρξη της πανδημίας του Covid. Ακολούθησε μια περίοδος “ισχνών αγελάδων”, με μια ανάκαμψη να πυροδοτείται με την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας και της Ουκρανίας, αλλά αυτή ωφέλησε περισσότερο τα μικρότερα τάνκερ τύπου Aframax και Suezmax παρά τα VLCC.

Ο πόλεμος κατά του Ιράν και τα σούπερ τάνκερ

Όμως, το τελευταίο διάστημα ο πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν, με επακόλουθο το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ, σε συνδυασμό με τους καινούργιους σημαντικούς περιορισμούς στη διέλευση πλοίων από τα Στενά Μπάμπ ελ Μαντέμπ, ώθησαν τους ναύλους των σούπερ τάνκερ σε πρωτόγνωρα επίπεδα.

Στο βασικό δρομολόγιο Αραβικός Κόλπος-Άπω Ανατολή ο ναύλος έφτασε, τον Αύγουστο, κατά μέσο όρο, στα 600.000 δολάρια την ημέρα και τον Σεπτέμβριο ξεπέρασε τα 800.000 δολάρια, για να “απογειωθεί” τις τελευταίες μέρες – σύμφωνα με στοιχεία της Xclusiv Shipbrokers – στο 1,24 εκατομμύρια δολάρια την ημέρα για ταξίδι από Περσικό κόλπο για Κίνα!

Αυτοί οι ναύλοι αφορούν ταξίδια που ξεκινούν από τον Αραβικό Κόλπο και έχουν φτάσει σε αυτά τα ύψη διότι ελάχιστοι πλοιοκτήτες είναι πρόθυμοι να αναλάβουν το ρίσκο της διέλευσης του εξαιρετικά επικίνδυνου Στενού του Ορμούζ. Ωστόσο, οι ναύλοι των VLCCs και σε άλλα βασικά δρομολόγια είναι πολύ υψηλοί. Πλοία που φορτώνουν στον Κόλπο του Ομάν, ακριβώς έξω από τα Στενά του Ορμούζ, μπορούν να αποφέρουν έσοδα 450.000 δολαρίων την ημέρα.

Ακόμη και τα VLCCs που παραμένουν μακριά από τη ζώνη της σύγκρουσης μπορούν να εξασφαλίσουν εξαιρετικές αποδόσεις: 380.000 δολάρια την ημέρα για το δρομολόγιο Δυτική Αφρική – Άπω Ανατολή και 275.000 δολάρια την ημέρα για το δρομολόγιο Κόλπος των ΗΠΑ – Ασία.

Η αντιστροφή τιμών στις αξίες των πλοίων

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον και της εκτόξευσης των ναύλων σε επίπεδα ρεκόρ, παρατηρείται το σπάνιο φαινόμενο της αντιστροφής τιμών (price inversion): Τα έτοιμα, σύγχρονα μεταχειρισμένα πλοία κοστίζουν σημαντικά περισσότερο από τα νεότευκτα! Έτσι, ένα VLCC πενταετίας (εάν βρεθεί κάποιο διαθέσιμο προς πώληση) ενώ τον περασμένο Ιούλιο πωλείτο στα 145 εκατομμύρια δολάρια τις τελευταίες μέρες του Σεπτεμβρίου έφτασε στα 170-172 εκατομμύρια δολάρια. Την ίδια περίοδο η τοποθέτηση παραγγελίας για ένα καινούργιο πλοίο κοστίζει μεταξύ 120 και 140 εκατομμύρια δολάρια.

Αυτό συμβαίνει για έναν απλό λόγο: Το σύγχρονο μεταχειρισμένο πλοίο μπορείς αμέσως να δρομολογηθεί στην αγορά άμεσης παράδοσης (spot), που παρουσιάζει εξαιρετική δραστηριότητα, ενώ για την παραλαβή ενός νεότευκτου πλοίου από ναυπηγεία θα υπάρξει αναμονή χρόνων. Και ενώ είναι γνωστό τι έσοδα μπορεί να αποφέρει ένα πλοίο στην τρέχουσα αγορά, το μελλοντικό περιβάλλον των ναύλων είναι πολύ πιο αβέβαιο.

Μάλιστα, όπως επισημαίνουν ναυτιλιακοί αναλυτές «αν η ιστορία διδάσκει κάτι, αυτό είναι ότι οι περίοδοι εξαιρετικά υψηλών ναύλων ακολουθούνται συνήθως από περιόδους χαμηλών εσόδων, ειδικά εάν τα υψηλά κέρδη έχουν πυροδοτήσει ένα κύμα μαζικών παραγγελιών για νέα πλοία».

Στα αξιοσημείωτα της περιόδου και η μεγάλη αξία των φορτίων. Ένα VLCC μπορεί να μεταφέρει έως και δύο εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου, μια τεράστια ποσότητα, ικανή να καλύψει τις ανάγκες ολόκληρης της Ελλάδας για περίπου μια εβδομάδα (6,5 ημέρες με την ημερήσια εθνική κατανάλωση να υπολογίζεται σε 300.000 με 310.000 βαρέλια).

Αυτό σημαίνει ότι η τρέχουσα χρηματική αξία ενός πλήρους φορτίου ενός και μόνο ταξιδιού ανέρχεται σε περίπου 204,6 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ (με την τρέχουσα τιμή του πετρελαίου brent στα 102,3 δολάρια ανά βαρέλι), δηλαδή πολύ περισσότερα από την αξία της κατασκευής ενός πλοίου!

Και τελικά η επόμενη μέρα τι θα φέρει; Κανένας δεν μπορεί να κάνει ασφαλείς προβλέψεις. Άλλοι, λαμβάνοντας υπόψη τον μεγάλο αριθμό νέων παραγγελιών, εκτιμούν ότι μετά την τρέχουσα άνοδο θα ακολουθήσει, εντός λίγων ετών, μια περίοδος κάμψης και άλλοι, πιο αισιόδοξοι, θεωρούν ότι με την απόσυρση των μεγάλης ηλικίας πλοίων του λεγόμενου “σκιώδους στόλου” με το τέλος των συγκρούσεων και τις ανάγκες αναπλήρωσης πετρελαϊκών αποθεμάτων, θα υπάρξει αυξημένη ζήτηση πλοίων και κατ’ επέκταση θετικό περιβάλλον. Στο μεταξύ, όλοι παρακολουθούν με ενδιαφέρον την σημερινή πρωτόγνωρη κατάσταση….

Ωστόσο, υπάρχουν στοιχεία ομοιότητας. Αν και οι τότε “φυλές” όριζαν δυο ολότελα διαφορετικές γεωστρατηγικές στον πόλεμο, δεν αφορούσαν ευθέως ανταγωνιστικά συμφέροντα από οικονομική άποψη. Μετά το Περλ Χάρμπορ (που εκβίασε η αντι-ιαπωνική πολιτική Ρούσβελτ) οι δυο πλευρές συστρατεύτηκαν ακαριαία.

Οι αντίπαλοι του Ρούσβελτ εκτείνονταν από συντηρητικούς ή και συμπαθούντες του Χίτλερ μέχρι το Σοσιαλιστικό Κόμμα, και από απομονωτιστές που ήταν η κύρια φωνή του μη-επεμβατισμού μέχρι πασιφιστές και Εκκλησίες. Κοινό στοιχείο για τους περισσότερους ήταν ο φόβος ότι ένας δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος θα εξάπλωνε τον κομμουνισμό. Με τον Ψυχρό Πόλεμο αργότερα δήλωναν δικαιωμένοι. Η Επιτροπή America First, η κύρια οργάνωση των απομονωτιστών, είναι ο πλησιέστερος πολιτικός πρόγονος της σύγχρονης έκδοσης υπό τον Τραμπ.

Οι σύγχρονες χρηματιστικές φυλές

Εδώ οι ομοιότητες σταματούν. Γιατί και οι δυο πολιτικές τότε λάμβαναν υπόψη τις προοπτικές ενός κράτους στο διεθνές στερέωμα. Ποια προοπτική και ποια γεωστρατηγική ωφελεί σήμερα ο πόλεμος στο Ιράν ή η στάση της Ευρώπης απέναντι στη Ρωσία; Ο ζουρλομανδύας του φονταμενταλισμού των αγορών και της μιλιταριστικής γεωπολιτικής που οδηγεί τον πλανήτη σε τρελή πορεία, απορρέει από συμφέροντα σύγχρονων φυλών που δεν ωφελούν κατ’ ανάγκην τις οικονομικές προοπτικές και γεωστρατηγικές των κρατών που τις υπηρετούν.

Δεν υπάρχει “απομονωτική” τάση ανάμεσα στις φυλές του διεθνικού χρηματιστικού κεφαλαίου. Το αντίθετο θα ήταν παράλογο. Όσες συνηγορούν υπέρ της απο-παγκοσμιοποίησης, εννοούν την απόζευξη (decoupling) από την κινεζική σφαίρα, όχι την απομόνωση. Πριν το 1941 εννοούσαν τον περιορισμό της στρατιωτικής εμπλοκής στο δυτικό ημισφαίριο, όχι τον μη-επεμβατισμό γενικώς. Η στήριξη του MAGA από φυλές αποσκοπεί κυρίως στην χειραγώγηση και εσωτερική κατανάλωση. Πρώτος απ’ όλους ο διαβόητος εκπρόσωπός τους, ο Αμερικανός Πρόεδρος. Τι σχέση έχει ο πόλεμος στο Ιράν, που δεν αποτόλμησαν πιο “γκλομπαλιστές”. Πρόεδροι, με τις συλλογιστικές του MAGA και του America First; Καμία!

Αν και οι διάφορες φυλές αποδέχονται και σήμερα ως ηγέτιδα δύναμη τις ΗΠΑ, έχει τροποποιηθεί η σχέση τους με την πραγματική οικονομία καθώς και το εθνικό έδαφος. Από τις Corporations της πραγματικής οικονομίας έχουμε περάσει σε χρηματιστικά συμφέροντα με μεγάλο βαθμό “αφαίρεσης” ως προς την πραγματική οικονομία και το κράτος αφετηρίας. Σχηματικά, ο Πρόεδρος της Ford Μακναμάρα, που είχε επινοήσει τις ζώνες ασφαλείας του αυτοκινήτου, έγινε υπουργός Άμυνας επί Βιετνάμ όπου επινόησε το carpet bombing, και από υπουργός Πρόεδρος της Παγκόσμιας Τράπεζας, όπου επινόησε τα Προγράμματα Διαρθρωτικής Προσαρμογής του ΔΝΤ που βιώσαμε και εδώ. 

Ενδεικτικά, από τη διοίκηση Κλίντον 1993-2001 που απελευθέρωσε την αγορά παραγώγων (CFMA), ο υπουργός Άμυνας Κοέν βρισκόταν στο board του ασφαλιστικού κολοσσού της AIG (too big to fail) όταν διασώθηκε με 182 δις το 2008, όπου βρισκόταν επίσης ο διαβόητος Χόλκμπρουκ. Ο Διευθυντής της CIA Deutch και ο υπουργός Οικονομικών Rubin στο board της Citibank, ο προσωπάρχης του Λευκού Οίκου Bowles στη Morgan Stanley. Ο Χόλκμπρουκ είχε διατελέσει και Διευθυντής στη Lehman Brothers, και αντιπρόεδρος της αμερικανικής θυγατρικής της Credit Suisse παράλληλα με το “καθάρισμα” της Γιουγκοσλαβίας.

“Περιστρεφόμενες πόρτες”

Ανάλογα ισχύουν στην υπόλοιπη Δύση. Στη Βρετανία ο πρωθυπουργός Μέιτζορ έγινε πρόεδρος της Carlyle Group στην Ευρώπη, ο Μπλερ σύμβουλος στη JPMorgan, ο Σούνακ στη Goldman Sachs. Ο πρόεδρος της Κομισιόν Μπαρόζο 2004-14 πρόεδρος στην Goldman Sachs International και πλήθος Επίτροποι και κεντρικοί τραπεζίτες της ΕΕ σε υψηλές θέσεις σε PIMCO, UBS, Merrill Lynch, JPMorgan, BNP Paribas κλπ.

Δίπλα στις “περιστρεφόμενες πόρτες”, στον Ύστερο (μετά το 2008) χρηματιστικοποιημένο παγκοσμιοποιημένο καπιταλισμό, εμφανίζεται το φαινόμενο της κατάληψης θέσεων εξουσίας με στελέχη του. Ο Ντράγκι ήταν Αντιπρόεδρος της Goldman Sachs International πριν γίνει Κεντρικός Τραπεζίτης σε Ιταλία, ΕΚΤ και πρωθυπουργός της Ιταλίας.

Ο καγκελάριος Μερτς πρόεδρος του εποπτικού συμβουλίου της θυγατρικής στη Γερμανία της BlackRock, που έγινε μεγαθήριο επί Ομπάμα και διαχειρίζεται σήμερα 15 τρισεκατομμύρια, ισοδύναμα με 12% του παγκόσμιου ΑΕΠ, βασικός μέτοχος στις 150 σημαντικότερες γερμανικές επιχειρήσεις. Ο Μακρόν Διευθύνων Εταίρος στη Rothschild & Cie το 2012 πριν μεταβεί στο επιτελείο του Προέδρου Ολάντ, που εξελέγη γιατί το φαβορί Στρος-Καν του ΔΝΤ σκόνταψε σε σκάνδαλο και στράφηκε στη ρωσική Rosneft.

Δεν υπάρχουν μόνο κράτη…

Στον πόλεμο του Ιράν, προφανή συμφέροντα που συνδέονται με ενέργεια και όπλα καθώς και το εβραϊκό λόμπι που είναι το ίδιο μέρος ευρύτερων “φυλών” του διεθνικού κεφαλαίου, είναι μόνο το ορατό μέρος ενός ευκαιριακού συνασπισμού. Η ώθηση των ΗΠΑ από συγκεκριμένες φυλές προς το απονενοημένο συνδέεται καταρχάς με το οικονομικό τους συμφέρον που δεν είναι κατ’ ανάγκην και γεωστρατηγικό συμφέρον των ΗΠΑ αν και ηγέτιδα δύναμή τους.

Ούτε η αποτυχία στο Ιράν σημαίνει ότι κάποιες φυλές δεν ωφελήθηκαν και δεν ωφελούνται. Ανάλογος είναι ο “γρίφος” της αυτοκτονικής στάσης της Ευρώπης στο Ουκρανικό. Η προσφυγή κατ’ εξοχήν τέτοιων συμφερόντων σε ούλτρα πατριωτισμό της “Μεγάλης Αμερικής” ή της “Ισχυρής Ευρώπης” και συναφή μπουρδολογία δεν είναι κάτι πρωτόγνωρο.

Το διεθνές σύστημα ισχύος ως άναρχο σύστημα κρατών κατά Μιερσάιμερ και άλλους συνιστά επιστημονικό αντικείμενο στο βαθμό που δεν ξεχνιέται ότι αποτελεί εξ’ ορισμού αφαίρεση. Πρώτον, διότι το “συμφέρον ενός κράτους” σχετίζεται με το ποιον αυτό εξυπηρετεί. Για παράδειγμα, η επιθετικότητα των ΗΠΑ μεταπολεμικά ωφέλησε το “κράτος” μιας ελίτ και το πολύ-πολύ μεσοαστικών στρωμάτων και αντίστοιχα, η Ελλάδα “πυλώνας σταθερότητας” της Δύσης/καρπαζοεισπράκτορας εχθρών και φίλων, συνδέεται με τις απολαβές στο δυτικό σύστημα μιας αδιάφορης μεταπρατικής ελίτ. 

Δεύτερον, διότι η επέκταση ισχυρών συμφερόντων σε διεθνικό επίπεδο συγκροτεί αυτόνομες επιδιώξεις που ναι μεν εξαρτώνται από το κράτος στη προώθησή τους αλλά μπορεί να μην ωφελούν γεωπολιτικά αυτό το ίδιο κράτος μακροπρόθεσμα. Εν κατακλείδι, υπάρχουν διαφορετικές κοινωνικές τάξεις στο εσωτερικό και κυρίως ισχυρότατες πλέον διεθνικές οικονομικές δυνάμεις που τέμνουν τα κράτη συμπληρώνοντας το άναρχο σύστημα. Η “γεωπολιτική” κριτική για αστοχίες δυνάμεων στον ανταγωνισμό ισχύος φαντασιώνεται πολλές φορές “καθαρά” κράτη που δεν τέμνονται από άλλα συμφέροντα, κράτη που στην πραγματική ζωή συνήθως δεν υπάρχουν.

Η οικονομία προηγείται της γεωπολιτικής

Η αποδοχή της Κίνας στο Δυτικό κόσμο χρεώνεται στην προεδρία Κλίντον από «γεωπολιτικούς» γιατί επέτρεψε στην Κίνα να γιγαντωθεί. Όμως όλοι γνωρίζουν πως ήταν απαίτηση πολυεθνικών μεγαθηρίων στη Δύση. Η πολιτική αυτή δεν άλλαξε με Μπους, παρά τον επιθετικό γεωπολιτικά «Πόλεμο κατά της Τρομοκρατίας». Η Κίνα εντάχθηκε στον ΠΟΕ  Δεκέμβριο 2001. 

Ούτε η οικονομική επέκταση στην Ουκρανία ήταν αρχικά απόφαση του Λευκού Οίκου ή της Καγκελαρίας. Είναι μόνο μετά την “πορτοκαλί επανάσταση” του 2004 που η Ουάσιγκτον κινήθηκε αποφασιστικά προς την ένταξή της στη Δύση. Η European Business Association in Ukraine έχει ιδρυθεί το 1999, το US-Ukraine Business Council το 1995, το ΔΝΤ είχε δώσει το πρώτο δάνειο το 1994 και τέλη της δεκαετίας μπορούσε πια να υπαγορεύει μέσω χρεομηχανής. 

Συχνά αποδίδονται σε επιλογές γεωπολιτικές διαστάσεις που δεν έχουν. «Τον επόμενο χρόνο οι ΗΠΑ θα δώσουν προσοχή στις προκλήσεις τεσσάρων δημοκρατιών-κλειδιά: Κολομβία, Νιγηρία, Ινδονησία και Ουκρανία», ανακοίνωνε η υπουργός Εξωτερικών Ολμπράιτ το 2000, και μάλλον δεν είχε κατά νου ούτε τους πέντε γεωπολιτικούς άξονες της “Μεγάλης Σκακιέρας” του Μπρζεζίνσκι, ούτε τη heartland του Μακίντερ. 

Τα πράγματα είναι κατά κανόνα πιο πεζά. Οι θεραπείες-σοκ μετάβασης ανατολικών χωρών στον καπιταλισμό σχεδιάστηκαν από συγκλίνοντα διεθνή οικονομικά συμφέροντα, όπως και η εισδοχή της Κίνας μια δεκαετία αργότερα. Οικονομολόγοι, όπως ο Κρούγκμαν ή ο Σάμερς, μετέπειτα υπουργός Οικονομικών στις ΗΠΑ, προέκριναν την επανάληψη επί το νεοφιλελεύθερο της αποτυχημένης  θεραπείας της Κρίσης Χρέους στη Λατινική Αμερική (που οδηγήθηκε στη Χαμένη Δεκαετία του ’80). Είχαμε «ανακαλύψει μια νέα νοτιοανατολική Ασία στην αυλή μας», θα εξηγούσε πεζά ο Γ. Γραμματέας της Ευρωπαϊκής Στρογγυλής Τράπεζας Βιομηχάνων. Ο πρεσβύτερος Πρόεδρος Μπους, πρώην Διευθυντής της CIA, ενδιαφερόταν στο πρώην ανατολικό μπλοκ ρητά για την αποκατάσταση της “οικονομικής ελευθερίας”, όχι τη διάλυση της ΕΣΣΔ. Η γεωπολιτική ακολούθησε.

Εργαλείο εκβιασμού 

Η πορεία ένταξης της Ουκρανίας σε δυτικές δομές κάλυπτε αρχικά την διείσδυση οικονομικών συμφερόντων, ενώ στην τελευταία φάση η απειλή ένταξης στο ΝΑΤΟ αποτέλεσε περισσότερο το εργαλείο εκβιασμού της ρωσικής εισβολής. Η διάρρηξη των σχέσεων Ευρώπης-Ρωσίας με την εισβολή ωφέλησε το δίχως άλλο τις ΗΠΑ και ισχυρά δυτικά οικονομικά συμφέροντα, όχι κατ’ ανάγκην τα ίδια με προηγούμενα, και σίγουρα όχι συγκεκριμένα βιομηχανικά συμφέροντα στην Ευρώπη. Η κριτική για “λάθος της Δύσης” με τη Ρωσία στην Ουκρανία συνιστά έτσι άστοχη γενίκευση ή ηθικολογική κρίση. 

Πιο “χαζά”, πίσω από μια κλασσική περίπτωση αυτοάμυνας όπως στο Ιράν αναζητούνται… εμβριθώς συμφέροντα “αγιατολάδων”, και πίσω από ολοφάνερα ανεπιθύμητες από τις κοινωνίες επιλογές σε ΗΠΑ ή Ευρώπη που σχετίζονται με συμφέροντα κάποιων ελίτ, αναζητούνται στην καλύτερη περίπτωση λάθη κυβερνητικών επιλογών και ιδεοληψίες. 

Το γιατί αποδέχτηκε η Ευρώπη την αμερικανική πρόκληση στη Ρωσία το 2014 και 2022, αντίθετα από τους Μέρκελ-Σαρκοζί το 2008, είναι ένα ερώτημα κυρίως οικονομικό. Όπως και το γιατί συνεχίζει σήμερα να επενδύει στον πόλεμο. Το βέβαιο είναι ότι πρώην κραταιά συμφέροντα, που συνδέονταν με εξαγωγικές βιομηχανίες και το κρίσιμο ζήτημα του ενεργειακού κόστους, δεν ορίζουν πλέον την πολιτική της ΕΕ ή της Γερμανίας. Αν την όριζαν θα είχαν άλλη πολιτική.

Ρωσία και Κίνα

Η ρωσική ελίτ μέχρι τον Πούτιν της πρώτης θητείας, αναζητούσε την αποδοχή της στο δυτικό χρηματιστικό κόσμο. Οι ολιγαρχικές συμμορίες της Ουκρανίας που επένδυσαν στο διχασμό και απειλούν σήμερα να την καταστήσουν ένα ευρωπαϊκό αντιρωσικό Ισραήλ, είναι κοινό δημιούργημα δυτικών χρηματιστικών οργανισμών και ρωσικής ελίτ, ακόμη και μετά την απο-ολιγαρχοποίηση της τελευταίας από το 2000.

Όταν από το 2007 η Μόσχα απαίτησε το σεβασμό του στάτους Μεγάλης Δύναμης στην οικονομική συνεννόηση με Δύση, η προτεραιότητα παρέμεινε στην συνεννόηση, όχι στο σεβασμό. Συνεπώς, δεν ήταν η ρωσική ευπιστία (για το αντίθετο φημίζεται η διπλωματία της) που ευθύνεται για τις δήθεν “αυταπάτες” από τις συμφωνίες του Μινσκ, μέχρι ίσως και το Άνκορατζ πρόσφατα, και πιο πριν τη μακρά ανοχή επέκτασης του ΝΑΤΟ. 

Παρά την πολλαπλάσια, οργανική εμπλοκή της στη δυτική παγκοσμιοποίηση, η Κίνα διατήρησε τη χρηματιστική της αυτονομία. Δεν απειλεί ακόμη τη Δύση ευθέως στο χρηματιστικό πεδίο, αλλά η επέκταση της κινεζικής πραγματικής οικονομικής σφαίρας δεν αμφισβητεί μόνο την πρωτοκαθεδρία των ΗΠΑ, περιορίζει λόγω χρηματιστικής αυτονομίας το ζωτικό χώρο του δυτικού διεθνικού χρηματιστικού κεφαλαίου. Lebensraum…

Σοβαρό ζήτημα είναι η σχέση Αριστεράς και Νέας Δεξιάς με το ζουρλομανδύα της Δύσης και το ίδιο το διεθνικό χρηματιστικό τέρας που τον επέβαλε, που θα αναφερθούμε σε άλλη ευκαιρία. 

Οι επιπτώσεις των εμποδίων στην παραγωγή είναι ουσιαστικά αυτονόητες. Η σύρραξη στον Περσικό Κόλπο έχει περιορίσει σημαντικά την προσφορά ενεργειακών προϊόντωναπό την περιοχή. Και μπορεί οι ΗΠΑ να είναι βασικός παραγωγός πετρελαίου και φυσικού αερίου, ωστόσο ούτε αυτές μπορούν να μείνουν ανεπηρέαστες από την αύξηση των τιμών ενέργειας. Φυσικά οι επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης είναι ακόμα πιο οδυνηρές στην περίπτωση της Ευρωζώνης. Αλλά οι διαταράξεις δεν περιορίζονται στην ενέργεια. Η μείωση της μετανάστευσης, η επιβολή νέων δασμών, οι περιορισμοί εξαγωγών τεχνολογικών προϊόντων και σπανίων γαιών, αποτελούν προκλήσεις για την παραγωγική και εφοδιαστική αλυσίδα που εμποδίζουν την ανάπτυξη, υποδαυλίζουν τον πληθωρισμό και εν τέλη περιορίζουν την προσφορά αγαθών και υπηρεσιών στην οικονομία.

Ταυτόχρονα, η παγκόσμια οικονομία βιώνει και τις επιπτώσεις που δημιουργεί η επέλαση της τεχνολογικής -και όχι μόνο-αλλαγής που συνεπάγεται η διάδοση της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ), η οποία εξελίσσεται με εκθετικούς πλέον ρυθμούς. Προτού όμως η κοινωνία μας βιώσει είτε την ουτοπία της άπειρης παραγωγικότητας είτε τη δυστοπίατου τέλους της ανθρωπότητας, η ΤΝ έχει ήδη αρχίσει να επηρεάζει το οικονομικό γίγνεσθαι μέσω άλλων οδών.

ΔΕΙΤΕ ΤΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ

InvStrategy Q4 2026

InvStrategy Q4 2026_INTRO

Το βασικό ερώτημα που θέτει το Fayn είναι πώς θα επιλέξει ο Ερντογάν να διαχειριστεί την κρίση με τα επενδυτικά κεφάλαια, καθώς η χώρα οδεύει προς τις εκλογές: Θα αποδώσει πραγματικά ευθύνες, ή θα περιοριστεί στο να δείξει ότι το κάνει; Το σκάνδαλο με τα επενδυτικά κεφάλαια, που ξέσπασε στις 16 Σεπτεμβρίου 2026, διαφέρει σε ένα πολύ σημαντικό σημείο από τις προηγούμενες κρίσεις των κυβερνήσεων του AKP.

Αυτή τη φορά δεν πρόκειται για επιχείρηση ξένων δυνάμεων, κέντρων παρασκηνιακής εξουσίας, όσων “ζηλεύουν την Τουρκία”, ή κάποιων εχθρών που επινοήθηκαν για την περίσταση. Τουλάχιστον, σημειώνει το δημοσίευμα, κανείς δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει αυτές τις δικαιολογίες και να γίνει πιστευτός, αν και να σημειωθεί πως δεν λείπουν σχετικές φωνές στο κυβερνών κόμμα.

Πρόκειται για μια κρίση και ένα σκάνδαλο που βρίσκονται στον πυρήνα του ίδιου του AKP. Γι’ αυτό, σύμφωνα με το Fayn, δεν αποτελεί απλώς έναν ακόμη λογαριασμό που πρέπει να πληρώσει η οικονομία, η οποία ούτως ή άλλως δεν βρίσκεται σε καλή κατάσταση. Είναι ταυτόχρονα μια εσωτερική κρίση που υποθηκεύει το μέλλον του AKP και του ηγέτη του, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Τρεις γραμμές στο AKP

Στο εσωτερικό του AKP διαμορφώνονται τρεις διαφορετικές προσεγγίσεις απέναντι στην κρίση που έχει ξεσπάσει γύρω από τα funds. Η πρώτη πλευρά υποστηρίζει ότι πρόκειται για «συνωμοσία CIA-MOSSAD», ότι στο κόμμα δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα και ότι υπάρχουν απλώς άνθρωποι που εξαπατήθηκαν από ξένες δυνάμεις, καθώς και άλλοι που παρασύρθηκαν από τα προσωπικά τους πάθη. 

Η δεύτερη πλευρά λέει ότι πρέπει να αντιμετωπιστεί η πραγματικότητα: «Οι άνθρωποι της δικής μας πλευράς» εμπλέκονται στην υπόθεση και, εάν δεν απομακρυνθούν τα «σάπια μήλα», το κόμμα θα υποστεί ζημιά. Η τρίτη και πολυπληθέστερη ομάδα αποφεύγει να πάρει θέση, περιμένοντας να δει τι θα πει ο «Reis» – όπως αποκαλούν τον Ερντογάν – και λέγοντας χαρακτηριστικά: «Ας δούμε πρώτα τι θα πει ο Reis. Ας μην πηδήξουμε σε άδεια πισίνα». Ο Ερντογάν, στην ομιλία του στις 29 Σεπτεμβρίου, δεσμεύτηκε για «κάθαρση» στις χρηματοπιστωτικές αγορές, υποστηρίζοντας ότι με τον τρόπο αυτό θα ενισχυθεί η οικονομία.

“Εγκυκλοπαίδεια” του σκανδάλου

Όμως, πώς ξέσπασε στην πραγματικότητα το σκάνδαλο με τα επενδυτικά κεφάλαια; Ποιοι είχαν προειδοποιήσει νωρίτερα; Τι απέγιναν όσοι προειδοποίησαν; Ποιοι είναι τα θύματα και ποιοι οι υπαίτιοι; «Βάζοντας τις απαντήσεις τη μία κάτω από την άλλη, έχουμε μπροστά μας μια ολόκληρη “Εγκυκλοπαίδεια του σκανδάλου με τα επενδυτικά κεφάλαια”», αναφέρει το Fayn. Σύμφωνα με ορισμένους, αυτή η εσωτερική κρίση αποτελεί ένα πολιτικό πραξικόπημα, που υποστηρίζεται από το εσωτερικό του κόμματος.

Το σκάνδαλο είναι ακόμη πιο ανησυχητικό για το AKP, επειδή ξέσπασε σε μια κρίσιμη περίοδο, όταν καταρτίζονται κάθε είδους σχέδια για μια νέα υποψηφιότητα του Ερντογάν στις εκλογές. Και επειδή ξέσπασε ενώ η υφιστάμενη οικονομική κρίση δεν έχει ακόμη ξεπεραστεί, η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο παράδοξη.

Δομική οικονομική κρίση

Σύμφωνα με την οικονομολόγο Özge Öner, η Τουρκία δεν βρίσκεται πλέον απλώς αντιμέτωπη με μια οικονομική κρίση, αλλά με μια πολύ μακρά και δομική οικονομική κρίση. Αυτή τη στιγμή, ο πιο συγκεκριμένος κίνδυνος είναι ένα σοκ στην ισοτιμία του νομίσματος, όμως λαμβάνονται όλα τα απαραίτητα μέτρα, ώστε αυτό να μην συμβεί πριν από τις εκλογές.

Η Öner δεν είναι εντελώς απαισιόδοξη, καθώς, σύμφωνα με την ίδια, παρά τα προβλήματα, η Τουρκία είναι μια εξαιρετικά ιδιαίτερη χώρα. Την ώρα που λένε στους συνταξιούχους και στους εργαζομένους που αμείβονται με τον κατώτατο μισθό «κάντε λίγη ακόμη υπομονή», και ενώ δεν μπόρεσαν να αυξήσουν το επίδομα των συνταξιούχων από τις 4.000 στις 5.000 λίρες, αποκαλύπτεται ότι εκείνοι που έδιναν αυτές τις συμβουλές έβαζαν οι ίδιοι στην τσέπη όσα μπορούσαν να αρπάξουν, αναφέρει το Fayn.

Ενώ η αντιπολίτευση δεχόταν επιθέσεις με κατηγορίες περί διαφθοράς και ανηθικότητας, τώρα αποκαλύπτεται ότι “η μεγάλη λαδιά” βρίσκεται μέσα στο ίδιο το AKP, γεγονός που καθιστά την κατάσταση ακόμη πιο δύσκολη: “Όταν ο εχθρός βρίσκεται απέναντι, είναι εύκολο να πολεμάς. Αλλά όταν ο εχθρός βρίσκεται μέσα, ποιος θα καταγγείλει ποιον και με ποιον τρόπο;”. 

Εσωτερική πληροφόρηση;

Δημοσιογράφοι και σχολιαστές που βρίσκονται κοντά στην κυβέρνηση υποστηρίζουν ότι ο πρόεδρος Ερντογάν είναι εξοργισμένος επειδή στο σκάνδαλο εμπλέκονται άνθρωποι του στενού του περιβάλλοντος, ότι ανέλαβε προσωπικά την υπόθεση αμέσως μόλις ξέσπασε η κρίση και ότι θα φτάσει μέχρι τέλους.

Παράλληλα, ο Abdulkadir Selvi αρθρογράφος της Hürriyet και δημοσιογράφος που θεωρείται κοντά στην κυβέρνηση, μεταφέρει από τα πολιτικά παρασκήνια ότι έχουν εντοπιστεί ονομαστικά περίπου 50 άτομα που πραγματοποίησαν τις μεγαλύτερες συναλλαγές στην υπόθεση. Ο Σελβί αναφέρει ότι ο Ερντογάν φέρεται να είπε, σε συζήτηση κλειστού κύκλου: “Θα φέρουν πίσω αυτά τα χρήματα. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος”.

Σύμφωνα με τον Σελβί, τα περίπου 50 άτομα φέρεται να είχαν πουλήσει όταν οι τιμές βρίσκονταν ψηλά, να αγόρασαν όταν υποχωρούσαν και, στο τέλος, να πρόλαβαν να αποχωρήσουν από την αγορά και να διασώσουν τα χρήματά τους. Ο ίδιος θέτει το ερώτημα εάν θα μπορούσαν να έχουν κάνει αυτές τις κινήσεις, χωρίς να έχουν λάβει εσωτερική πληροφόρηση. Ο Τούρκος αρθρογράφος αναφέρει ακόμη ότι η δικαστική έρευνα διευρύνεται και ότι μέσα στον Οκτώβριο αναμένονται εξελίξεις, ενώ σημειώνει πως ο Ερντογάν θα αποφασίσει ο ίδιος τον χρόνο για τα επόμενα βήματα.

Κενό ενημέρωσης

Παρέμβαση με σαφείς αιχμές για τους χειρισμούς στην υπόθεση των funds έκανε ο επικεφαλής σύμβουλος του Τούρκου προέδρου, Οκτάι Σαράλ, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη η σχετική έρευνα. Ο Σαράλ ζήτησε από τους αρμόδιους κρατικούς φορείς, με πρώτο το υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών, να αναλάβουν πιο ενεργό ρόλο και να ενημερώνουν τακτικά την κοινή γνώμη. «Πρέπει να σταματήσουν οι δηλώσεις που θολώνουν την εικόνα, προκαλούν σύγχυση και οδηγούν τις αγορές σε αβεβαιότητα», ανέφερε.

Παράλληλα, επέκρινε όσους συνδέουν την υπόθεση με “ξένες δυνάμεις”, αφήνοντας υπόνοιες εις βάρος της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών (MİT), αλλά και όσους επιχειρούν να συνδέσουν το σύνολο του ΑΚΡ και τα εκατομμύρια των μελών του, με τις φερόμενες παρανομίες λίγων προσώπων. «Αφήστε τους θεσμούς να κάνουν τη δουλειά τους», ανέφερε, καλώντας τη δικαιοσύνη και τους ελεγκτικούς μηχανισμούς να ολοκληρώσουν την έρευνα και προειδοποιώντας ότι κανείς δεν πρέπει να τη χρησιμοποιεί για πολιτικά οφέλη.

Ο Σαράλ χαρακτήρισε απαράδεκτη την καθυστέρηση των επίσημων ανακοινώσεων και τη δημιουργία «κενού ενημέρωσης», το οποίο, όπως είπε, μπορεί να αξιοποιηθεί από πολιτικούς καιροσκόπους που εμφανίζονται ως «σωτήρες». «Ανεξάρτητα από το πού θα οδηγήσει η διαδικασία και όποιον κι αν αγγίξει, κανείς δεν πρέπει να έχει αμφιβολία ότι το κράτος μας θα κάνει αυτό που πρέπει», τόνισε, υπογραμμίζοντας ότι το ζήτημα αφορά την εμπιστοσύνη των πολιτών προς το κράτος, την οικονομία, τις αγορές και τη δικαιοσύνη.