Προηγήθηκαν οι αναθεωρήσεις του 1986, του 2001, του 2008 και του 2019. Κάθε μία παρουσιάστηκε ως αναγκαία θεσμική τομή. Κάθε μία υποσχέθηκε ένα αποτελεσματικότερο κράτος και μια ισχυρότερη Δημοκρατία. Με αυτό το μοντέλο χρεοκόπησε η χώρα. Και όμως, παρά τα μνημόνια, μισό αιώνα μετά τη Μεταπολίτευση, η Ελλάδα βιώνει τη μεγαλύτερη κρίση εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς της. Η συντριπτική πλειοψηφία των πολιτών θεωρεί ότι η διαφθορά κυριαρχεί, δεν εμπιστεύεται τους θεσμούς, τα παλιά πολιτικά κόμματα, ούτε ακόμα και τη Δικαιοσύνη. Η αποχή βρίσκεται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα.

Τα στοιχεία αυτά δεν περιγράφουν μια φυσιολογική δημοκρατική λειτουργία. Περιγράφουν μια κρίση νομιμοποίησης. Μια κοινωνία που έχει αρχίσει να αμφισβητεί την ικανότητα του πολιτικού συστήματος να εκφράσει τη βούλησή της. Η αναθεωρητική πρόταση της κυβέρνησης αποφεύγει να αγγίξει τον πυρήνα του προβλήματος. Η κυβερνητική πρόταση περιλαμβάνει ενδιαφέροντα ζητήματα. Όμως ακόμη και στα ζητήματα που επιλέγει να αγγίξει, τα προβλήματα κρύβονται κάτω από το χαλί. Προσπαθεί να βελτιώσει τη λειτουργία του υπάρχοντος συστήματος, χωρίς να αναρωτηθεί αν το ίδιο το σύστημα έχει φτάσει στα όριά του.

Η συζήτηση για το Σύνταγμα

Προσπαθεί να διορθώσει τα συμπτώματα, χωρίς να εξετάσει τα αίτια. Προσπαθεί να μπαλώσει τις ρωγμές, χωρίς να ελέγξει τα θεμέλια. Το σημαντικότερο όμως είναι ότι αποφεύγει εντελώς τα μεγάλα ζητήματα της εποχής. Δεν αγγίζει την κρίση αντιπροσώπευσης. Δεν αγγίζει την κρίση συμμετοχής. Δεν αγγίζει την αποχή. Δεν αγγίζει τη συγκέντρωση πολιτικής, οικονομικής και επικοινωνιακής ισχύος. Δεν αγγίζει τη σχέση πολιτών και εξουσίας. Δεν αγγίζει την ανάγκη δημιουργίας νέων δημοκρατικών αντιβάρων.

Δεν αγγίζει τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες μπορούν να συμμετέχουν ουσιαστικότερα στη λήψη αποφάσεων. Δεν αγγίζει το κεντρικό πρόβλημα της εποχής: Ότι ολοένα και περισσότεροι πολίτες αισθάνονται πως οι αποφάσεις που καθορίζουν τη ζωή τους λαμβάνονται μακριά από αυτούς. Αυτό είναι το πραγματικό δημοκρατικό έλλειμμα. Η Δημοκρατία δεν απειλείται, όταν οι πολίτες διαφωνούν με μια κυβέρνηση. Η Δημοκρατία απειλείται, όταν οι πολίτες παύουν να πιστεύουν ότι μπορούν να αλλάξουν τα πράγματα μέσω της Δημοκρατίας.

Από εκεί γεννιέται η αποχή. Από εκεί γεννιέται η απαξίωση των θεσμών. Από εκεί γεννιέται η δυσπιστία προς τα κόμματα, τη Δικαιοσύνη και το κράτος. Μία μειοψηφία αποφασίζει για τη διακυβέρνηση της χώρας. Η Ελλάδα του 2026 δεν βρίσκεται μπροστά σε μια συνηθισμένη αναθεώρηση του Συντάγματος. Βρίσκεται μπροστά στο τέλος ενός ιστορικού κύκλου, που ξεκίνησε το 1974.

Η πραγματική συζήτηση που έχει ανάγκη η χώρα δεν αφορά το ποια άρθρα πρέπει να τροποποιηθούν. Αφορά το ποια Δημοκρατία χρειάζεται η Ελλάδα στον 21ο αιώνα. Το πώς θα αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη των πολιτών. Πώς θα επανασυνδεθεί η κοινωνία με την εξουσία. Πώς θα αποκτήσει ξανά νόημα η πολιτική συμμετοχή. Η κυβέρνηση ανοίγει τη συζήτηση για την αναθεώρηση του Συντάγματος της παλιάς Μεταπολίτευσης. Η κοινωνία αναζητά το Σύνταγμα της Νέας Μεταπολίτευσης. Η πέμπτη εκδοχή του ίδιου συνταγματικού μοντέλου κινδυνεύει να αποδειχθεί μία ακόμα συνταγματική τρύπα στο νερό.

Όπως έγινε γνωστό, ο εγγονός συνελήφθη και εις βάρος του σχηματίστηκε δικογραφία για κλοπή.

Όπως περιγράφουν αυτόπτες μάρτυρες, ο άνδρας ανέβηκε ξαφνικά στο μπαλκόνι από το οποίο έπεσε παρά τις φωνές όσων των είδαν να μην βουτήξει στο κενό. Γιατροί του νοσοκομείο έσπευσαν στο σημείο για να προσφέρουν τις πρώτες βοήθειες, ωστόσο ήταν ήδη αργά για τον άτυχο άνδρα.

Όταν ρωτήθηκε για τους όρους μιας συμφωνίας, απάντησε «θα δείτε ποια είναι η συμφωνία», προσθέτοντας ότι «τα κύρια μέρη είναι ότι τα Στενά (του Ορμούζ) θα ανοίξουν αμέσως». «Με στρατιωτικά μέσα ή σε επίπεδο διπλωματίας, θα νικήσουμε», διαβεβαίωσε.

Σχετικά με τον Λίβανο, ο Τραμπ ότι πιστεύει πως επιτυγχάνεται πρόοδος μεταξύ του Ισραήλ και του Λιβάνου και ότι η Βηρυτός «δικαιούται να έχει ειρήνη», επαναλαμβάνοντας ότι «μίλησε με τη Χεζμπολάχ» για το θέμα αυτό. «Νομίζω ότι θα γίνουν πράγματα εκεί πέρα», πρόσθεσε.

Τί ζητά η Χεζμπολάχ

Ο ηγέτης της Χεζμπολάχ Ναΐμ Κάσεμ απέρριψε χθες Πέμπτη τη συμφωνία «κατάπαυσης του πυρός» που ανακοινώθηκε από τις κυβερνήσεις του Λιβάνου, του Ισραήλ και των ΗΠΑ στην Ουάσιγκτον την προηγουμένη, απαιτώντας την πλήρη απόσυρση των ισραηλινών ενόπλων δυνάμεων από το νότιο τμήμα της χώρας κι απειλώντας πως οι επιθέσεις εναντίον του βόρειου τμήματος της ισραηλινής επικράτειας θα συνεχιστούν.

Παράλληλα χθες, νέοι ισραηλινοί βομβαρδισμοί σκότωσαν τουλάχιστον οκτώ ανθρώπους και τραυμάτισαν άλλους οκτώ, ανάμεσά τους γυναίκες και παιδιά, στον νότιο Λίβανο, σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας στη Βηρυτό. «Η κατάπαυση του πυρός πρέπει να είναι συνολική, χωρίς να διαχωρίζεται ο νότος από την υπόλοιπη χώρα», τόνισε ο σεΐχης Κάσεμ σε μήνυμά του που μεταδόθηκε από μέσα ενημέρωσης του κινήματός του.

Η παράταξη, που πρόσκειται στο Ιράν, κατηγορείται πως έσυρε τον Λίβανο στον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, προχωρώντας σε επίθεση εναντίον του Ισραήλ για να εκδικηθεί τον θάνατο του ιρανού ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ στην αμερικανοϊσραηλινή επίθεση εναντίον της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Προσπαθώντας να εξασφαλίσει τον τερματισμό της ένοπλης σύρραξης, η λιβανική κυβέρνηση διεξάγει διαπραγματεύσεις με την ισραηλινή, υπό την αιγίδα αυτής των ΗΠΑ. Πρόκειται για κίνηση άνευ προηγουμένου εδώ και δεκαετίες, καθώς οι δυο χώρες δεν έχουν διπλωματικές σχέσεις και από νομική σκοπιά παραμένουν σε εμπόλεμη κατάσταση. Η Χεζμπολά όμως απορρίπτει τις συνομιλίες.

Μετά το πέρας του τέταρτου κύκλου των διαπραγματεύσεων προχθές Τετάρτη ανακοινώθηκε η υπογραφή νέας συμφωνίας — ενώ η εκεχειρία που ανακοινώθηκε ότι τίθεται σε εφαρμογή τη 17η Απριλίου ουδέποτε τηρήθηκε.

Η συμφωνία προβλέπει κατάπαυση του πυρός, αλλά υπό όρους, ανάμεσά τους τον πλήρη τερματισμό των ενεργειών της Χεζμπολά. Για τον πρόεδρο του Λιβάνου Ζοζέφ Αούν, αποτελεί «την τελευταία ευκαιρία για να καταλήξουμε σε συνολική και οριστική κατάπαυση του πυρός» με το Ισραήλ.

«Δεν θα υπάρξει ασφάλεια»

Αλλά ο σεΐχης Κάσεμ αξίωσε η κυβέρνηση να «σταματήσει τη μασκαράτα και την ταπείνωση των άμεσων διαπραγματεύσεων» με το Ισραήλ. Ο γενικός γραμματέας της Χεζμπολά υπογράμμισε πως δεν θα υπάρξει «ασφάλεια» στο βόρειο Ισραήλ αν δεν υπάρξει επίσης «στα χωριά» του νοτίου Λιβάνου, ενώ το κείμενο που υπογράφτηκε αναφέρει πως θα συνεχιστούν σε αυτό το στάδιο οι επιχειρήσεις των ισραηλινών ενόπλων δυνάμεων στον τομέα. «Όσο είναι παρούσα η κατοχή, η αντίσταση συνεχίζεται», επέμεινε.

Η Χεζμπολά καλείται να αποσύρει τους μαχητές της από τον τομέα ανάμεσα στα σύνορα Λιβάνου-Ισραήλ και τον ποταμό Λιτάνι, περίπου τριάντα χιλιόμετρα προς βορρά, και να τερματίσει τις εχθροπραξίες. Το να γίνεται λόγος περί «πλήρους κατάπαυσης του πυρός από τη Χεζμπολά» και απόσυρση «των μελών της αντίστασης» από τον νότο, την ώρα που «η επίθεση συνεχίζεται», δεν είναι παρά «αποδοχή ήττας και παράδοση» που δεν υπηρετεί παρά «τους στόχους του εχθρού», σύμφωνα με τον γενικό γραμματέα της Χεζμπολά Κάσεμ.

Το σιιτικό κίνημα ενημέρωσε επίσημα τις αρχές του Λιβάνου πως αρνείται να δεχτεί τη συμφωνία που υπογράφτηκε στην Ουάσιγκτον, διευκρίνισε στο AFP υψηλόβαθμη πηγή του στην παράταξη, που εκφράστηκε υπό τον όρο να μην κατονομαστεί. Παρά την απόρριψη, η κυβέρνηση του Λιβάνου ανήγγειλε την προσεχή ανάπτυξη του στρατού της σε «πιλοτικές ζώνες» στον νότο.

«Νεκρό γράμμα»

Προς το παρόν, οι εχθροπραξίες συνεχίζονται — τόσο οι ισραηλινοί βομβαρδισμοί, όσο κι οι επιθέσεις της Χεζμπολάχ. Δεν είναι ακριβώς «η πρώτη φορά που ανακοινώνεται κατάπαυση του πυρός και το Ισραήλ την παραβιάζει», σχολίασε μιλώντας στο Γαλλικό Πρακτορείο ο Μοχάμεντ Σαμσεντίν, 56 χρονών, που αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το σπίτι του στη νότια Βηρυτό.

«Πρόκειται για κατάπαυση του πυρός που αφορά μόνο τη μια πλευρά, και πιστεύω πως θα παραμείνει νεκρό γράμμα. Ακούτε το drone πάνω από το κεφάλι μου;» πρόσθεσε — καθώς ισραηλινό μη επανδρωμένο εναέριο όχημα έκανε υπέρπτηση σε χαμηλό ύψος στους αιθέρες της λιβανικής πρωτεύουσας. Στον νότιο Λίβανο, κυανόκρανος, σέρβος υπαξιωματικός, σκοτώθηκε και άλλα δυο μέλη της ειρηνευτικής δύναμης του ΟΗΕ τραυματίστηκαν σε επίθεση με πυρά ολμοβόλου αργά το βράδυ της Τετάρτης.

Πρόκειται για την έβδομη απώλεια στις τάξεις της προσωρινής δύναμης των Ηνωμένων Εθνών στον Λίβανο (FINUL στα γαλλικά, UNIFIL στα αγγλικά) από τις αρχές Μαρτίου. Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες καταδίκασε τον «φόνο» αυτόν, τονίζοντας πως πρέπει να τηρηθεί η κατάπαυση του πυρός, σύμφωνα με ανακοίνωση που δημοσιοποιήθηκε από τον εκπρόσωπό του.

Βρίσκεται σε εξέλιξη έρευνα για να εξακριβωθεί ποια πλευρά άνοιξε πυρ. Ο στρατός του Ισραήλ κατηγόρησε τη Χεζμπολά. Πρόκειται για κατηγορία «ανυπόστατη και ψευδή», αντέτεινε το σιιτικό κίνημα. Όσο για το άλλο θέατρο του πολέμου, οι διαπραγματεύσεις ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη μοιάζουν να κάνουν σημειωτόν. Το Ιράν αξιώνει οποιαδήποτε συμφωνία να συμπεριλάβει τερματισμό της ένοπλης σύρραξης και στον Λίβανο και την αποχώρηση των ισραηλινών στρατευμάτων από το νότιο τμήμα του. Οι ΗΠΑ θέλουν να «διαχωριστεί» το ζήτημα του Λιβάνου.

Οι βομβαρδισμοί και οι στρατιωτικές επιχειρήσεις του Ισραήλ έχουν στοιχίσει τη ζωή σε πάνω από 3.500 ανθρώπους στον Λίβανο αφότου ξέσπασε ο νέος πόλεμος τη 2η Μαρτίου, ενώ ανάγκασαν πάνω από 1 εκατομμύριο πολίτες να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους, σύμφωνα με τις αρχές στη Βηρυτό. Στην ισραηλινή πλευρά, κατά επίσημα δεδομένα, έχουν σκοτωθεί 27 στρατιωτικοί και συμβασιούχος των ενόπλων δυνάμεων. Χθες Πέμπτη, ανακοινώθηκε ακόμη ένας θάνατος ισραηλινού στρατιωτικού.

Σημειώνεται ότι, από 1 Ιανουαρίου έως και 4 Ιουνίου 2026, έχουν επιβληθεί συνολικά 393 διοικητικά πρόστιμα, συνολικού ύψους 367.695,645 ευρώ, ενώ έχουν πραγματοποιηθεί 69 συλλήψεις στο πλαίσιο της αυτόφωρης διαδικασίας. Η ΔΑΕΕ και οι ανακριτικές υπηρεσίες του Πυροσβεστικού Σώματος παραμένουν σε αυξημένη επιχειρησιακή ετοιμότητα, πραγματοποιώντας συνεχείς ελέγχους και προχωρώντας άμεσα στην απόδοση ευθυνών σε περιπτώσεις παραβάσεων της ισχύουσας νομοθεσίας.

Το Γράφημα 1 που παρατίθεται μας βοηθά να υποστηριχθεί αυτός ο ισχυρισμός (Πρόκειται για το Γράφημα 6 του κειμένου της μελέτης).

Η πρόσφατη αύξηση των ανακοινωθέντων άμεσων ξένων επενδύσεων (ΑΞΕ) επικεντρώνεται σε μικρό αριθμό χωρών και έργων. Ενώ η συνολική αξία των ανακοινωθέντων έργων ΑΞΕ (ΑΞΕ) το 2025 υπερβαίνει αυτήν που καταγράφηκε το 2024, η αύξηση είναι ιδιαίτερα συγκεντρωμένη σε ελάχιστες χώρες. Σύμφωνα λοιπόν με τα στοιχεία του Γραφήματος 1, το 2025, σχεδόν οι μισές από τις ανακοινωθείσες Άμεσες Ξένες Επενδύσεις (ΑΞΕ) στις ΗΠΑ προήλθαν από την Ταϊβάν, και από την επιχείρηση TSMC (Taiwan  Semiconductor Manufacturing Company), έναν γνωστό κατασκευαστή μικροτσίπ AI, η οποία αποφάσισε να μεταφέρει μέρος της παραγωγής της στις ΗΠΑ, εν μέρει ως απάντηση στην απειλή δασμών.

Αυτές οι ΑΞΕ αποτελούν τον κύριο παράγοντα της ετήσιας μεταβολής (Γράφημα 1). Μέρος αυτής της αύξησης αντανακλά επίσης τις υψηλότερες επενδύσεις από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ενώ οι ανακοινωθείσες επενδύσεις από την ευρωζώνη και άλλες χώρες της G7 μειώθηκαν. Αλλά πολλές χώρες που παραδοσιακά είναι μεγάλοι επενδυτές στις ΗΠΑ, όπως ο Καναδάς και η ΕΕ, έχουν μετριάσει τον αρχικό ενθουσιασμό μετά τις προκλητικές δηλώσεις που δημοσιεύθηκαν μετά την αμερικανική υπαγόρευση. Σύμφωνα με την απόφανση της  μελέτης, «δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να υποστηρίζουν την υπόθεση μιας ισχυρής επέκτασης των επενδύσεων που οφείλεται στους δασμούς». 

Αυτό θα πρέπει να μας κάνει να σκεφτούμε. Ζούμε με φόβους, οι οποίοι δημιουργούν αιχμές στην αστάθεια, αλλά στη συνέχεια, όταν η σκόνη καταλαγιάσει, κάνουμε τα πράγματα διαφορετικά από αυτά που λέμε κατά τη διάρκεια της στιγμής. Μπορεί να φαίνεται φυσικό, και ίσως να είναι. Αλλά έχει πολύ υψηλό τίμημα όσον αφορά την αξιοπιστία. Δηλαδή, την εμπιστοσύνη, η οποία είναι το καύσιμο που συντηρεί την ευημερία μας. Τα δεδομένα που συνέλεξε η συγκεκριμένη μελέτη δείχνουν ότι η κορύφωση των επενδύσεων στις ΗΠΑ σημειώθηκε τον Μάρτιο του 2025, όταν ολόκληρος ο κόσμος βρισκόταν σε κατάσταση αναταραχής για την επικείμενη ανακοίνωση δασμών από τις Ηνωμένες Πολιτείες. 

Αλλά κατά τη γνώμη των αναλυτών της Τράπεζας, η κινητήρια δύναμη ήταν η Τεχνητή Νοημοσύνη, όπως εμφανώς προκύπτει από τα στοιχεία του Γραφήματος 2… και όχι ο φόβος των δασμών. Οι ξένοι επενδυτές, εν ολίγοις, ενδιαφέρονται πολύ περισσότερο να επενδύσουν στις ΗΠΑ όταν έχουν την προοπτική κέρδους, παρά από φόβο εμπορικών αντιποίνων (δασμών). Αυτό είναι ένα γεγονός που δεν πρέπει να υποτιμάται.

Απλό συμπέρασμα

Όταν οι ΗΠΑ ενεργούν με βάση τη συνήθη καπιταλιστική λογική, με  παράλληλη παροχή πολιτικής, στρατιωτικής και πιστωτικής ασφάλειας -δηλαδή, όταν προσφέρει ευκαιρίες κέρδους με υψηλή χρηματοοικονομική εξασφάλιση- οι επενδύσεις πάσης φύσεως συρρέουν πολύ περισσότερο από όταν συμπεριφέρονται σαν σατράπης που απαιτεί “φόρο υποτέλειας”.  Ίσως μια μέρα ο πρόεδρος το καταλάβει αυτό. Αλλά δεν πρέπει να ελπίζουμε πολύ. Ειδικά επειδή μπορεί να αλλάξει γνώμη την επόμενη μέρα!

Νόμιζαν ότι έχασαν τα πάντα με τη συνθήκη της Λωζάνης που δεν αναφέρει πουθενά τη λέξη Αρμένιος, που έδωσε συγχωροχάρτι στον Κεμάλ για τη γενοκτονία και τους παράτησε στη μοίρα τους σε μια απομονωμένη γωνιά στον Καύκασο, σνομπάροντάς τους ως σοβιετικούς. Όμως με την συντριπτική τους ήττα το 2023 από τους Αζέρους και εν συνεχεία με τις διαρκείς πιέσεις των τελευταίων για όλο και μεγαλύτερες παραχωρήσεις εδαφών, καταλαβαίνουν ότι πάντα μπορείς να χάσεις ακόμη περισσότερα, όσο κι αν υποχωρείς για “ήρεμα νερά”.

Αρμένιοι και Γεωργιανοί αποτελούν δύο πεισματάρικες χριστιανικές σταλιές, με μακραίωνη ιστορία σε ένα μάλλον εχθρικό περιβάλλον. Εντούτοις, τρώγονταν και μεταξύ τους. Στην πορεία, κρατώντας την μοναδική τους γλώσσα, οι Αρμένιοι αναγκαστικά διασπάστηκαν και έγιναν οι μισές περιοχές τους χανάτα της Περσίας και οι άλλες μισές προσπάθησαν να διεκδικήσουν την αυτονομία τους μέσα στο Βυζάντιο. Μετά ξαναμοιράστηκαν βίαια ανάμεσα στους Πέρσες, τους Οθωμανούς και τους Ρώσους. Σήμερα, πολλοί θέλουν να αποσπάσουν από τη ρωσική επιρροή τα απομεινάρια της Αρμενίας: την έχουν στο μάτι (οικονομικά) οι Δυτικοί και (εδαφικά) οι τουρκόφωνοι.

Συλλήψεις και συμφέροντα

Η ένταση στη προεκλογική περίοδο είναι μεγάλη. Οι ευρωπαϊστές, με επικεφαλής τον Νικόλ Πασινιάν, συνέλαβαν το τελευταίο δίμηνο 86 μέλη της αντιπολίτευσης (τα 26 στις 23 Μαΐου) με την κατηγορία της προδοσίας, ή της φοροδιαφυγής, ή της δωροδοκίας για εξαγορά ψήφων και τους προσάπτουν ότι είναι πράκτορες της Ρωσίας, επειδή τάζουν δουλειές σε όποιον τους ψηφίσει. Η Ρωσία εκτιμάται ότι δεν είναι αμέτοχη, αλλά σίγουρα όσοι είναι υπέρ των ισορροπιών με τη Μόσχα ή αντιευρωπαϊστές, δεν είναι μισθωμένοι πράκτορες, καθώς έχουν σαφή οικονομικά, οικογενειακά και προσωπικά κίνητρα.

Για παράδειγμα, πάρα πολλοί Αρμένιοι έχουν συγγενείς στην ρωσική ομοσπονδία – όπου ζουν περίπου 2,5 εκατομμύρια ομογενείς τους και απολαμβάνουν ειδικό καθεστώς. Αυτό τώρα απειλείται, γιατί η Ρωσία ξεκαθαρίζει ότι αν η Αρμενία “γίνει Ευρώπη”, πλέον οι Αρμένιοι θα πρέπει να ζητούν άδεια εργασίας. Παράλληλα οι Αρμένιοι παραγωγοί στηρίζουν την επιβίωσή τους στις εξαγωγές προς την Ρωσία, που απορροφά το 80% έως 90% των προϊόντων τους.

Αυτοί οι άνθρωποι απλά θέλουν να μείνουν στη σφαίρα επιρροής της Μόσχας για λόγους επαγγελματικής επιβίωσης και όχι επειδή είναι μισθωτοί πράκτορες του Κρεμλίνου ή προδότες, εκτός κι αν βεβαίως χαρακτηρίζονται προδότες και πράκτορες των Βρυξελλών όσοι θέλουν την ένταξη στην ΕΕ. Επιπλέον, πολλοί αντικυβερνητικοί αμφιβάλλουν, όχι μόνον για την στήριξη της Δύσης στο εδαφικό ή την οικονομική επιβίωση της δικής τους οικογένειας, αλλά για την γενική οικονομική κατάσταση στην χώρα, άπαξ και η Μόσχα κόψει μαχαίρι όσα παρέχει.

Είναι στο τραπέζι οι χαριστικές τιμές στο αέριο, που ανακοινώθηκε στην ουσία από τη Μόσχα ότι η τιμή του θα τριπλασιαστεί, αλλά και η επιβολή δασμών στα προϊόντα που η χώρα τους ως τώρα εξάγει αδασμολόγητα στη Ρωσική Ομοσπονδία και στους μέχρι πρότινος εταίρους της στην Ευρασιατική Κοινότητα. Η Ευρώπη από πλευράς της υποστηρίζει τον Πασινιάν όσο μπορεί, αλλά στις 7 Ιουνίου θα φανεί αν οι Αρμένιοι πείθονται.

Τα “ήρεμα νερά”

Ο Πασινιάν, ασκώντας μια κατά την εκτίμησή του ρεαλιστική πολιτική, έχει φτάσει στο σημείο να αναγνωρίσει την εδαφική ακεραιότητα του Αζερμπαϊτζάν, να τους δώσει άλλα επτά αρμενικά μεθοριακά χωριά που ζητούσαν πέραν του Ναγκόρνο Καραμπάχ (είπε “δεν είναι σπουδαίο, αφού είναι πλέον σχεδόν ακατοίκητα”), έβγαλε το Αραράτ από την τελωνειακή σφραγίδα (για χάρη της Τουρκίας), δέχθηκε αμερικανικό διάδρομο στα νότια εδάφη του και όσον αφορά στη γενοκτονία, είπε “δεν κερδίζουμε τίποτα με το να αναμασάμε την γενοκτονία των Αρμενίων”.

Όμως οι Τούρκοι παρόλες τις υποχωρήσεις του, δεν πτοούνται, γιατί στόχος τους είναι να ενωθεί το Ναχιτσεβάν με το Αζερμπαϊτζάν και η Τουρκία να έχει άνοιγμα σε όλο το τουρκόφωνο Τουράν. Η νότια Αρμενία πρέπει να περάσει σε αζερικά ή “ουδέτερα” χέρια…

Η Ρωσία, που εξαρχής δυσπιστούσε στην κυβέρνηση Πασινιάν και την “βελούδινη επανάστασή” του, καθώς ήταν δεδηλωμένα αντιρώσος, από το 2010 προσπαθεί να διαχειριστεί την ουκρανική κρίση και μετά το 2014 πλέον εισήλθε σε πλήρη αντιπαράθεση με τη Δύση. Είπε το 2020 χωρίς μισόλογα στους Αρμένιους ότι θα είναι παρούσα για την οικονομική τους επιβίωση, αλλά δεν θα μπορούσε να τους στηρίξει στρατιωτικά, επειδή το Αζερμπαϊτζάν της είναι απαραίτητο, ενώ η Αρμενία δείχνει και αναποφάσιστη και δυτικότροπη.

Δημοσκοπήσεις στην Αρμενία

Καταγράφεται ένα εξαιρετικά υψηλό ποσοστό αναποφάσιστων και είναι σίγουρο ότι όλες οι δημοσκοπήσεις πέφτουν έξω, σε πιθανόν μεγάλο βαθμό. Τα ποσοστά που δημοσιεύονται διαφέρουν πολύ, ανάλογα με την πολιτική θέση των μέσων ενημέρωσης. Πάντως, πρώτο κόμμα φέρεται του Πασινιάν. Απόλυτη σύγκριση με τις τελευταίες εκλογές δεν μπορεί να γίνει, για δύο βασικούς λόγους: Ο ένας είναι η δημιουργία άνω των δέκα καινούργιων κομμάτων και ο άλλος είναι η οριστική στροφή του Πασινιάν προς την Ευρώπη, μετά την συντριπτική ήττα του 2023 από τους Αζέρους, την οποία ο ίδιος και πολλοί Αρμένιοι “χρεώνουν” στη Ρωσία, θεωρώντας ότι όφειλε να τους προστατεύσει.

Οι δημοσκοπήσεις των φιλοκυβερνητικών μέσων φέρουν τον ευρωπαϊστή Πασινιάν στο 30%-46% (από 53% το 2021) ενώ οι αντίστοιχες των αντιπολιτευόμενων μέσων, τον φέρουν στο 28%-30%. Οι πρώτες εμφανίζουν τα τρία φιλορωσικά κόμματα να παίρνουν συνολικά το 30% – όσο είχαν λάβει παρόμοιας θέσης κόμματα και στις εκλογές του 2021. Οι δημοσκοπήσεις των αντιπολιτευόμενων μέσων εμφανίζουν απεναντίας τα φιλορωσικά κόμματα στο 41%.

Το γεγονός ότι οι φιλορώσοι κατέρχονται διασπασμένοι, δεν σημαίνει ότι δεν θα συνεργασθούν μετεκλογικά, κι ας φαίνεται να έχουν ισχυρά καπετανάτα. Εξάλλου στις κρίσιμες στιγμές στο παρελθόν και οι τρεις επικεφαλής έδειξαν να αλληλοϋποστηρίζονται. Έχουν δε όλοι τους κεντροδεξιά έως δεξιά πολιτική. Εκτιμάται ότι κατεβαίνουν χωριστά, όχι τόσο επειδή έχουν προσωπικά συμφέροντα ως επιχειρηματίες, αλλά κυρίως επειδή θέλουν οι ψηφοφόροι να έχουν τρεις διαφορετικές επιλογές, με κοινό παρανομαστή το “όχι” στους Δυτικούς.

Η Ρωσία κατέστησε σαφές ότι οι Αρμένιοι θα χάσουν με την ευρωπαϊκή στροφή τους τα αβαντάζ που είχαν. Ήδη έκοψε τις εισαγωγές νερών, ποτών, οπωροκηπευτικών και ανακοίνωσε ότι θα πάψει να τους διαθέτει σε χαριστική τιμή το φυσικό αέριο. Ο Αρμένιος οικονομολόγος Αγκάσι Ταντεβοσιάν  σε συνέντευξή του στην DW εκτιμά ότι «η απώλεια της ρωσικής αγοράς θα ήταν ισχυρό σοκ για τη χώρα».

Επιλογές

Στη χώρα ελλοχεύει και ο κίνδυνος να “γίνουν” Ουκρανία, όπως τους προειδοποίησε και ο Πούτιν – κάτι που ερμηνεύθηκε ως απειλή, αλλά είναι αναμφίβολα μια πραγματική πιθανότητα. Η Αρμενία έχει μια προδιάθεση σε εξεγέρσεις – σε μία από αυτές το 2008 σκοτώθηκαν οκτώ διαδηλωτές και δυο αστυνομικοί. Το 2018 δεν σκοτώθηκε κανείς, αλλά ανατράπηκε η κυβέρνηση. Το 2020 και το 2025 έγιναν πάλι μεγάλες διαδηλώσεις, λόγω των εδαφικών απωλειών και της στροφής του Πασινιάν προς την Δύση. Ακολούθησαν συλλήψεις, φυλακίσεις και δικαστήρια.

Ο Πασινιάν κατηγορεί συλλήβδην τους αντιπολιτευόμενους ως δακτύλους της Ρωσίας και εκείνοι τον κατηγορούν ως δάκτυλο Αμερικανών και Ευρωπαίων. Εκείνος λέει ότι η Ρωσία τους πρόδωσε και εκείνοι λένε ότι πιο ριζικά τους πρόδωσε η Δύση.

Μπορεί ο Πασινιάν να βγει αυτοδύναμος; Οι δημοσκοπήσεις λένε όχι, όμως ο κόσμος έχει εξ ανάγκης μια ρεαλιστική στάση: Όταν προ λίγων μηνών το υπουργείο Παιδείας αποφάσισε να ενταχθεί για διδασκαλία δεύτερη και τρίτη γλώσσα στα σχολεία, τα περισσότερα παιδιά επέλεξαν τα… τουρκικά! Αν λοιπόν η μέση αρμενική οικογένεια βλέπει ότι ο μόνος τρόπος επιβίωσης είναι να “τα βρει” με το λαό που τον εξόντωσε εδαφικά και πληθυσμιακά, τότε ο Πασινιάν μπορεί να βγει στις 7 Ιουνίου, μέχρι και αυτοδύναμος. Αν όμως δεν βγει αυτοδύναμος, δεν υπάρχει ούτε ένα κόμμα με το οποίο να μπορεί να συνεργαστεί.

Ο μάνατζερ, ο πρώην και ο κ. “επιδόματα”

Τα φιλορωσικά κόμματα είναι κυρίως τρία. Φαβορί θεωρείται ο Σαμβέλ Καραπετιάν (Ισχυρή Αρμενία) που έχει Κυπριακή, Αρμενική και Ρωσική υπηκοότητα, είναι ο τρόπον τινά “τεχνοκράτης” των υποψηφίων και θεωρείται από πολλούς “ο εκλεκτός του Κρεμλίνου”. Είναι ζάπλουτος και υπόσχεται ότι θα φέρει εισροή δισεκατομμυρίων από τη Μόσχα, αλλά και από την διασπορά. Είναι τρόπον τινά μάνατζερ και επιμένει ότι θα δώσει οικονομική ανάσα.

Φυλακίσθηκε πέρσι επειδή κατηγορήθηκε ότι συνεργάζεται με την Αποστολική Εκκλησία της Αρμενίας για να ανατραπεί ακόμη και με πραξικόπημα ο Πασινιάν. Στη συνέχεια κατηγορήθηκε για φοροδιαφυγή. Φέρεται να κινείται στο 13% (φιλοκυβερνητικές δημοσκοπήσεις) ή στο 17% (έρευνες αντιπολιτευόμενων μέσων). Έχει πάρα πολλές επιχειρήσεις, με κεντρικό πόλο τον διεθνή κολοσσό “Tashir Group” και με 200 θυγατρικές θεωρείται ο πλουσιότερος Αρμένιος σε όλο τον πλανήτη – αλλά έχει τα περισσότερα χρήματά του στη Μόσχα, κυρίως για να μη ρισκάρει με κυρώσεις.

Στην Ενέργεια κατείχε τα Ηλεκτρικά Δίκτυα της Αρμενίας (ENA) και ήταν ο αποκλειστικός πάροχος ρεύματος στη χώρα, αλλά πέρυσι, αμέσως μετά τη σύλληψή του, ο Πασινιάν κρατικοποίησε την εταιρεία του και υποστηρίζει ότι είναι σε διαπραγματεύσεις για την αποζημίωση του επιχειρηματία, ενώ ο Καραπετιάν κινείται νομικά εναντίον του κράτους, επειδή δεν έχει δει ούτε ένα δολάριο ή ρούβλι.

Ο πρώην πρόεδρος Ρόμπερτ Κοτσαριάν (Συμμαχία Αρμενία) εστιάζει σε πατριωτικά συνθήματα, στον στρατό και σε “μια λογική οικονομική πολιτική”.  Φέρεται στο 9% (φιλοκυβερνητικές δημοσκοπήσεις) ή στο 14% (αντιπολιτευόμενες). Στις τελευταίες εκλογές είχε λάβει 21%. Ο Κοτσαριάν έχει φυλακισθεί τρεις φορές από το 2018 και μετά, για διαφθορά (παραγράφηκε, αλλά και έμεινε αναπόδεικτο) και για το ότι κατέβασε το στρατό στις διαδηλώσεις του 2018 (τέθηκε στο αρχείο ως αντισυνταγματική δίωξη).

Ο Ρόμπερτ Κοτσαριάν φέρεται να είναι στο διοικητικό συμβούλιο του ρωσικού ομίλου Systema που ασχολείται με επενδύσεις, τηλεπικοινωνίες, τεχνολογία και κτηματομεσιτικά, με αντιπροσωπείες οχημάτων και με ξενοδοχεία. Ο Καραπετιάν στήριξε τον Κοτσαριάν όταν φυλακίσθηκε: Το 2020 συνεισέφερε στην εγγύηση 4 εκατομμυρίων δολαρίων για να αποφυλακιστεί ο πρώην πρόεδρος. Με τη σειρά του ο Κοτσαριάν υπερασπίστηκε δημόσια τον Καραπετιάν, όταν ο τελευταίος φυλακίσθηκε, για “ανατρεπτική δράση” το 2025.

Ο Γκάγκικ Τσαρουκιάν (Ευημερούσα Αρμενία) τάζει επιδόματα και τον κατηγορούν για λαϊκισμό, επειδή υπόσχεται διαγραφή χρεών για τους φτωχούς και μειώσεις φόρων. Υψώνει ένα πολύ εντυπωσιακό τεράστιο άγαλμα του Ιησού, με τη φιλοδοξία να ξεπεράσει το παρόμοιο, του Ρίο ντε Ζανέιρο.

Έχει τον όμιλο “Multi Group Concern” και ελέγχει πάρα πολλές επιχειρήσεις μέσα στην Αρμενία, απασχολώντας περί τους 25.000 Αρμενίους. Εστιάζεται στην πώληση τροφίμων και ποτών και παρασκευάζει σε βιομηχανίες του τρία πολύ γνωστά (εκεί) ποτά – κονιάκ, κρασί και μπύρα. Όμως έχει στα κεφάλαιά του και εργοστάσιο τσιμέντου Ararat Cement, που αναλαμβάνει πολλά έργα στη χώρα. Και αυτός ασχολείται με το λιανικό εμπόριο, έχοντας μεγάλο εμπορικό κέντρο, έχει επίσης επιπλοβιομηχανία και έχει ανοίξει και ένα πολυτελές συγκρότημα ψυχαγωγίας, το  “Pharaoh”. Παράλληλα έχει ξενοδοχεία, μεταφορικές εταιρίες στο αεροδρόμιο και αντιπροσωπείες αυτοκινήτων.

Κοτσαριάν, Τσαρουκιάν και Καραπετιάν

Ο Ρόμπερτ Κοτσαριάν και ο Γκάγκικ Τσαρουκιάν γνωρίζονται από χρόνια και ουσιαστικά ο δεύτερος έκανε πολύ μεγάλη περιουσία την περίοδο που ήταν πρόεδρος ο πρώτος (1998-2008), όμως πρόκειται μάλλον για ψυχρή επιχειρηματική σχέση. Ο Κοτσαριάν μέμφεται έμμεσα τον Τσαρουκιάν, χωρίς να τον κατονομάζει, ως λαϊκιστή και άπειρο στα πολιτικά. Αλλά και ο Τσαρουκιάν κρατά αποστάσεις, επιδιώκοντας πιο μετριοπαθείς θέσεις και δεν  θέλει να ταυτίζεται με το “παλιό καθεστώς” του πρώην προέδρου Κοτσαριάν.

Ο Τσαρουκιάν έχει κάνει πολλά λεφτά, αλλά με έδρα την Αρμενία και κοντράρεται φαινομενικά ή όντως με τον Καραπετιάν, επειδή ο δεύτερος έκανε την περιουσία του κυρίως στη Ρωσία και σε άλλες χώρες. Ο Τσαρουκιάν φέρεται να βλέπει έναν “ξένο” (τον Καραπετιάν που ζούσε στη Ρωσία) να έρχεται στην Αρμενία και να του κλέβει την πρωτοκαθεδρία της επιχειρηματικής ελίτ. Στις δημοσκοπήσεις φέρεται μεταξύ 7% και 10%.

Το εκλογικό αποτέλεσμα θα έχει άγνωστες συνέπειες, γιατί όσο απρόβλεπτοι είναι οι δυτικόφιλοι, άλλο τόσο απρόβλεπτοι είναι και οι ρωσόφιλοι. Οι απελπισμένοι άνθρωποι φτάνουν συνήθως στα άκρα, παρότι στην ουσία κανείς τους δεν είναι φίλος ούτε της Ευρώπης ούτε της Ρωσίας, οι δε χαρακτηρισμοί που χρησιμοποιούμε προς συντομία, αδικούν την βαθιά μοναξιά και απελπισία που νιώθει ο Αρμένιος και κάθε αδύναμο κράτος μεταξύ συμπληγάδων.

Οι υδάτινοι πόροι μετατρέπονται στα πλέον διαφιλονικούμενα αγαθά του πλανήτη, με το τρέχον έτος να εντείνει τις πιέσεις της ζήτησης και τα κενά διακυβέρνησης να διευρύνονται, με συνέπεια να αποτελούν ένα επικίνδυνο όπλο, σε πολλές επικίνδυνα ανταγωνιζόμενες περιοχές. Εξελίσσονται σε μέσα που συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον συμφερόντων που δεν ανήκουν σε κράτη και επιζητούν να εκμεταλλευθούν τις αδυναμίες των εθνών, οπότε οι κάποτε ανθρωπιστικές κρίσεις να μετατρέπονται σε απειλές για την εθνική ασφάλεια.

Οι συνθήκες κυοφορούνται επί σειράν ετών, από την στιγμή που σχεδόν οι μισοί άνθρωποι του πλανήτη προσπαθούν να επιβιώσουν τουλάχιστον επί έναν μήνα σε συνθήκες έλλειψης νερού, ενώ 1,8 δισεκατομμύρια δεν διαθέτουν καν πρόσβαση σε κάποια πόσιμη πηγή. Η αύξηση των πληθυσμών και η ταχύτατη άνοδος της αστικοποίησης, με πόλεις μεγαθήρια, από το Chennai στην Ινδία έως την Πόλη του Μεξικού και την Τεχεράνη, αντιμετωπίζουν κυριολεκτικά την κρίση της “Ημέρας Μηδέν”. Οι μετατοπίσεις πληθυσμών λόγω ακραίας λειψυδρίας πολλαπλασιάζονται και τα γιγαντιαία κύματα των αυξήσεων στην ζήτηση ενέργειας εξωθούν τις χώρες να κατασκευάζουν υδροηλεκτρικά έργα, ακόμα και όταν οι υδάτινοι πόροι από τους οποίους εξαρτώνται αρχίζουν να μειώνονται.

Οι αντίξοες καιρικές συνθήκες που προκαλούν τα φαινόμενα El Niño και El Niña της περιόδου 2023-2024 πιέζουν ακόμα περισσότερο τις καταστάσεις, με τους μουσσώνες να εκδηλώνονται χωρίς την συνηθισμένη τους περιοδικότητα και τις ξηρασίες να επιδεινώνονται στην Νότιο Ασία και την περιοχή του Sahel στην Δυτική Αφρική. Δεν υπάρχει κάποια αρχιτεκτονική δομή για την διακυβέρνηση της διαχείρισης των υδάτινων πόρων που απομένουν μεταξύ χωρών που κατά κανόνα τους διαμοιράζονται. Σχεδόν τα δύο τρίτα των πόσιμων διασχίζουν εθνικά σύνορα όμορων κρατών, αλλά τα τρία πέμπτα των 310 διεθνών υδάτινων λεκανών δεν εντάσσονται σε κάποιο πλαίσιο για την διαχείριση των διαφορών.

Ποιοι δεν υπέγραψαν την Σύμβαση 

Χώρες με μεγάλο ειδικό βάρος, όπως οι ΗΠΑ και η Κίνα δεν υπογράφουν το 1997 την σύμβαση του ΟΗΕ για τους υδάτινους πόρους (Watercourses Convention). Σε αντίθεση με τις κλιματολογικές συνθήκες, την βιοποικιλότητα ή την ερημοποίηση, οι υδάτινοι πόροι δεν υπόκεινται σε κάποιες ισοδύναμες διαδικασίες, από την στιγμή που δεν υπάρχει ετήσια Διάσκεψη των Μερών του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή (UNFCCC), όπου χώρες συναντώνται για να αντιμετωπίσουν την υπερθέρμανση του πλανήτη, δεσμευτικοί στόχοι, αλλά και ούτε μηχανισμοί επιβολής κανόνων. Από το 1997 υλοποιείται μόνον ακόμα μία διάσκεψη για το ζήτημα των όρων, με την επόμενη να προγραμματίζεται για τον προσεχή Δεκέμβριο στα Εμιράτα. 

Επιπλέον, η λαϊκή πολιτική δηλητηριάζει τις ελάχιστες προσπάθειες εθελοντικής συνεργασίας, ενώ οι υψηλές θερινές θερμοκρασίες και η οργή της κοινής γνώμης καθιστούν τις συναινέσεις ιδιαίτερα δυσχερείς σε καίρια ζητήματα. Οι κίνδυνοι αναδύονται πλέον όπου ιδιωτικά συμφέροντα και κρατικοί μηχανισμοί μετατρέπουν τις ελλείψεις και τις πιέσεις τους με εστία το ζήτημα των πόρων σε μόχλευση, αν και ίσως δεν θα προκαλέσουν μία μεγάλη κρίση το 2026.

Οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι

Αφρική: Η Αφρική διατρέχει θανάσιμους κινδύνους, από την στιγμή που πολλά κράτη της ηπείρου, δεν διαθέτουν την απαιτούμενη ισχύ για να διαχειρισθούν τους υδάτινους πόρους της, ενώ στη περιοχή του Sahel, ένοπλες ομάδες με δεσμούς με την Al Qaeda και το Ισλαμικό Κράτος, αντιλαμβάνονται ότι ο έλεγχος των υδάτινων πόρων συνεπάγεται και έλεγχο του πληθυσμού. Καταλαμβάνουν γεωτρήσεις, καταστρέφουν υποδομές, τακτοποιούν διαφορές τις οποίες οι κυβερνήσεις εμφανίζονται ανίκανες να διευθετήσουν και στρατολογούν ενόπλους από κοινότητες που αισθάνονται εγκαταλελειμμένες.

Η μη διαχειρίσιμη λειψυδρία δεν αποτελεί το κύριο αίτιο που κλιμακώνει την απειλή των ακραίων ισλαμιστών, αλλά οξύνει τις τοπικές οδύνες και προσφέρει στις ένοπλες ομάδες ευκαιρίες για αξιοποίηση ειδικά στο Μάλι, τον Νίγηρα και την Μπουρκίνα Φάσο. Περιοδικά εκατοντάδες συγκρούσεις εκρήγνυνται μεταξύ αγροτών και κτηνοτρόφων για τα θέματα της χρήσης υδάτινων πόρων, ειδικά στην κεντρική περιοχή του Sahel κατά την διάρκεια των τελευταίων ετών. Η μείωση του υδάτινου όγκου της λίμνης Τσαντ οξύνει τις διασυνοριακές διαμάχες, επιδεινώνει τις σχέσεις μεταξύ Τσαντ, Καμερούν, Νίγηρα και Νιγηρίας και ενισχύει την οικονομική κατάρρευση, αλλά και την στρατολόγηση νέων σε ακραίες ένοπλες ομάδες. 

Με τις συνθήκες ξηρασίας να οξύνονται και τα κράτη να εξασθενούν, η βία εντείνεται και οι ακραίες ομάδες σπεύδουν για να αξιοποιήσουν κάθε κενό, με τους υδάτινους πόρους να εξελίσσονται σε ένα πανίσχυρο όπλο στις διακρατικές διαμάχες. Η διαμάχη της Αιγύπτου με την Αιθιοπία για τον Νείλο, ήδη διασπά την περιφερειακή συνεργασία σε θέματα ασφαλείας, με τους Αιθίοπες να εγκαινιάζουν το Φράγμα Μεγάλης Αναγέννησης, μετά από μία δεκαετία αποτυχημένων διαπραγματεύσεων για μία δεσμευτική συμφωνία, με αντικείμενο τον υδάτινο όγκο του ποταμού. 

Η διαμάχη Αιγύπτου-Αιθιοπίας για το νερό

Το νέο υδροηλεκτρικό έργο επιτρέπει στην Αιθιοπία να ελέγχει τον ποταμό που αποδίδει όμως το 90% του πόσιμου νερού στην Αίγυπτο, με το Κάϊρο να αντιλαμβάνεται με την απώλεια της μόχλευσης για να διακοπεί το έργο πως αντιμετωπίζει, κατά την άποψή του, μία υπαρξιακή απειλή. Σπεύδει να ευθυγραμμισθεί με το Μογκαντίσιου στην Σομαλία, που έχει επίσης διαφορές με την Αιθιοπία για τις λιμενικές εγκαταστάσεις στην αποσχισθείσα Σομαλιλάνδη, οπότε αποστέλλει στρατιωτικές μονάδες για την ενίσχυση των αντιτρομοκρατικών επιχειρήσεων, ελπίζοντας σε παραχωρήσεις, ή τουλάχιστον να περιορίσει την επιρροή της Αιθιοπίας. 

Από την πλευρά της η Αιθιοπία θεωρεί πως οι συγκεκριμένες κινήσεις συνιστούν απόπειρα περικύκλωσής της, με την Αίγυπτο να έχει να επιλέξει μεταξύ του να εντείνει τις πιέσεις διακινδυνεύοντας μία περιφερειακή σύγκρουση, ή να αποδεχθεί τα τετελεσμένα, ελπίζοντας πως η Αιθιοπία δεν θα μετατρέψει το φράγμα σε όπλο σε περιόδους ξηρασίας ή κρίσεων. Καμία επιλογή δεν οδηγεί στην ασφάλεια των υδάτινων πόρων και επιπλέον και οι δύο εκθέτουν το Κέρας της Αφρικής σε μεγαλύτερες αναφλέξεις και περιφερειακές συγκρούσεις. 

Προς τα βορειοδυτικά το Μαρόκο κατασκευάζει μία σειρά φραγμάτων, που συμπεριλαμβάνουν και το Φράγμα Kheng Grou, στην παραμεθόριο ζώνη με την Αλγερία, με προβλεπόμενη ολοκλήρωση κατά την θερινή περίοδο του 2026, στερώντας όμως από εκατοντάδες χιλιάδες κατοίκους της Αλγερίας έναν ζωτικό για την επιβίωσή τους υδάτινο πόρο. Η Αλγερία, η χώρα με τις μεγαλύτερες αμυντικές δαπάνες στην Αφρική εκφράζει προς το παρόν τις ανησυχίες της, αλλά οι σχέσεις μεταξύ των δύο κρατών κρίνονται ήδη εχθρικές και οι υδάτινοι πόροι ίσως μετατραπούν σε ένα αίτιο σοβαρής ανάφλεξης.

Ασία

Στην Νοτιοανατολική Ασία, Ινδία και Πακιστάν αποδεικνύουν πως οι υδάτινοι πόροι μετατρέπονται ταχύτατα σε όπλο, όταν πυροδοτούνται ευρύτερες εντάσεις. Η Συμφωνία Υδάτων του Ινδού επιβιώνει τριών πολέμων μεταξύ των δύο χωρών επί 65 έτη, έως ότου τον Απρίλιο του 2025 η Ινδία την αναστέλλει μονομερώς μετά την τρομοκρατική επίθεση στο Pahalgam του Κασμίρ και διακόπτει την ενημέρωση του Πακιστάν σε υδρολογικά δεδομένα. Μετά τις αεροπορικές επιδρομές και σκληρές αερομαχίες του Μαΐου, οι ΗΠΑ αποσοβούν τα χειρότερα, αλλά η συμφωνία παραμένει σε καθεστώς αναστολής και η Ινδία προτίθεται να την διατηρήσει με μορφή απειλής. 

Όμως, σε ποσοστό ανώτερο του 80% οι αγροτικές καλλιέργειες του Πακιστάν εξαρτώνται από τους υδάτινους όγκους της λεκάνης του Ινδού, με τους Ινδούς να ελέγχουν τις ροές από τα βορειοανατολικά, με συνέπεια τις προειδοποιήσεις του Ισλαμαμπάντ, για το γεγονός ότι κάθε εκτροπή θα θεωρηθεί “πράξη πολέμου”. Οι υδάτινοι πόροι μετατρέπονται σε ένα νέο όπλο στην σύγκρουση της Ινδίας με το Πακιστάν, ένα όπλο που αυξάνει τους κινδύνους, με δεδομένο ότι πρόκειται επιπλέον για δύο αντίπαλες πυρηνικές δυνάμεις.

Η Κίνα πάντως διατηρεί μία σοβαρή μόχλευση έναντι των δύο χωρών και το 2025 το Πεκίνο εγκαινιάζει με προϋπολογισμό $137 δισεκατομμυρίων την κατασκευή ενός θηριώδους φράγματος στον ποταμό Βραχμαπούτρα στις υπώρειες των Ιμαλαΐων στο Θιβέτ, με στόχο την δημιουργία του μεγαλύτερου υδροηλεκτρικού έργου στον κόσμο. Δεν υπογράφει καμία συμφωνία με την Ινδία και το Μπαγκλαντές για τις ροές των παραποτάμων προς τον νότο, με συνέπεια το Νέο Δελχί να απαντήσει με ένα πρόγραμμα ύψους $77 δισεκατομμυρίων για την κατασκευή περισσότερων από 200 φραγμάτων, που θα περιορίσουν τις συνέπειες το κινεζικού έργου. 

Οι δύο πλευρές κατασκευάζουν τις αναγκαίες υποδομές για να μετατρέψουν τους υδάτινους πόρους των Ιμαλαΐων σε όπλα, με το έκτακτο πρόγραμμα της Ινδίας να σηματοδοτεί πως το Νέο Δελχί αναμένει από το Πεκίνο να το αξιοποιήσει για να καταλήξει σε κάποιο συμβιβασμό. Όμως, και η θέση της Κίνας, λόγω της κατοχής μεγάλου μέρους του όγκου των Ιμαλαΐων, της παρέχουν τον έλεγχο των πηγών του Ινδού και των παραποτάμων του, οπότε αποκτά μόχλευση και έναντι του Πακιστάν. Χωρίς κάποιο πλαίσιο συμφωνιών για την κατανομή των υδάτινων πόρων, η οποιαδήποτε μεθοριακή αντιπαράθεση της Ινδίας με την Κίνα ή μία αιφνίδια αρνητική μεταβολή των σχέσεων της Κίνας με το Πακιστάν, απειλεί να πυροδοτήσει  εκρήξεις στην περιοχή. 

Το νερό ως όπλο

Σε έναν κόσμο όπου οι σχηματισμοί τύπου G-Zero (G7, G20) εμφανίζονται διατεθειμένοι να επιλύσουν μεγάλα διεθνή προβλήματα, αποδεικνύεται τελικά πως καμία δύναμη ή ομάδες δυνάμεων, δεν επιδεικνύουν την απαιτούμενη προθυμία και αποφασιστικότητα να δημιουργήσουν μία παγκόσμια υποδομή. Απαιτούνται δεσμευτικές διαπραγματεύσεις, συμμετοχή σε κοινές βάσεις δεδομένων σε πραγματικό χρόνο, συμφωνίες που τηρούνται, ειδάλλως, η έλλειψη υδάτινων πόρων μετατρέπεται σε όπλο. 

Οι χώρες που οφείλουν να συνεργάζονται σε θέματα αντιτρομοκρατίας ή στις καταστροφές, λόγω κλιματολογικών συνθηκών, παραμένουν εγκλωβισμένες σε παιγνίδια μηδενικού αποτελέσματος, με επίκεντρο τα ζητήματα των ποταμών. Όταν κάποιες δυνάμεις ελέγχουν τις περιοχές των πηγών, για τις χώρες που έχουν την ανάγκη των ποταμών τους υπάρχουν ελάχιστες βιάσιμες επιλογές, με εξαίρεση την κλιμάκωση. Αλλά και όταν τα κράτη εμφανίζονται εξαιρετικά ανίσχυρες να ελέγξουν τις ροές, τότε θα υπάρξουν κάποια άλλα συμφέροντα έτοιμα να αδράξουν την ευκαιρία.

Φυσιολογικά δεν αναμένονται κάποιες εκρήξεις κατά το 2026, αλλά τα όπλα υπάρχουν και όταν οι οποιοιδήποτε ενδοιασμοί και φραγμοί καταρρεύσουν, τότε με το επόμενο πλήγμα, όπως μία ξηρασία, μία μεθοριακή σύγκρουση, μία τρομοκρατική επίθεση, το πρόβλημα των υδάτινων πόρων θα επιδεινώσει απότομα την έκρυθμη κατάσταση.