Έως και την 7η Νοεμβρίου η Τουρκία εξέδιδε ανακοινώσεις με επιθετικό περιεχόμενο χαρακτηρίζοντας ως παράνομες τις κινήσεις του γαλλικού πλοίου ερευνών Abeille Marengo και εκφράζοντας την πρόθεση προασπίσεως των “τουρκικών κυριαρχικών δικαιωμάτων”. Η διαμεσολάβηση της Γαλλίας με σχετική ενημερωτική ρηματική διακοίνωση της οποίας επί του παρόντος το περιεχόμενο είναι άγνωστο μετέβαλε ριζικά την στάση της Τουρκίας η οποία δια του Υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν προέβη σε καθησυχαστικές δηλώσεις την 8η Νοεμβρίου.

Δεδομένου ότι η Τουρκία δεν μας έχει συνηθίσει σε τόσο “μεγαλόψυχες και ραγδαίες μεταλλάξεις” καθίσταται επιτακτική η γνωστοποίηση του περιεχομένου της γαλλικής ρηματικής διακοινώσεως η οποία εικάζεται ότι δεν έγινε με αποκλειστική πρωτοβουλία της Γαλλίας αλλά μετά από συνεργασία με την Ελλάδα. 

Μετά τον απόπλου του γαλλικού ερευνητικού πλοίου από το Ηράκλειο, το απόγευμα της 10ης Νοεμβρίου,  η Τουρκία εξέδωσε NAVTEX  με την οποία δίδει την συγκατάθεσή της για τις εργασίες επί μίας σειράς συντεταγμένων τις οποίες συμπεριλαμβάνει και δεν παραλείπει να αναφέρει ότι οι εργασίες γίνονται επί της τουρκικής υφαλοκρηπίδος.

Η ελληνική και η κυπριακή πλευρά απέρριψαν τη σημασία της τουρκικής αναγγελίας (αντιNAVTEX 11ης Νοεμβρίου), δηλώνοντας ότι οι σχετικές άδειες ζητήθηκαν από την Ελλάδα και την Κύπρο.  Επισημαίνεται ότι μία NAVTEX  δεν συνιστά τίτλο κυριαρχίας ή αναγνώριση υφαλοκρηπίδας ή δικαίωμα αδειοδοτήσεως. Βάσει του άρθρου 79 της UNCLOS τα κράτη έχουν δικαίωμα ποντίσεως καλωδίων στην υφαλοκρηπίδα άλλων κρατών. Μία αποκλειστική “ενημέρωση” ή “αίτηση συντονισμού” παρακτίου κράτους για επικείμενες σχετικές εργασίες είναι ενδεχόμενο να εκληφθεί ως αίτηση εγκρίσεως ή συγκαταθέσεως.  

Το αληθινό διακύβευμα

Το διακύβευμα στα προαναφερθέντα δεν είναι η εκτέλεση του έργου Great Sea Interconnector (GSI) αλλά η διαφύλαξη στο ακέραιο των κυριαρχικών δικαιωμάτων Ελλάδος και Κύπρου ως προς τις θαλάσσιες περιοχές δικαιοδοσίας τους, βάσει του διεθνούς δικαίου θαλάσσης (UNCLOS).

Κατά συνέπεια η Ελλάς θα πρέπει να ολοκληρώσει το έργο GSI δίχως την αναγνώριση τουρκικών δικαιωμάτων εγκρίσεως, βάσει των νομικών της θέσεων και δίχως να προκαλέσει ανεξέλεγκτη στρατιωτική κλιμάκωση. Ταυτόχρονα θα πρέπει να αποτρέψει την δημιουργία προηγουμένου απαιτήσεως τουρκικής εγκρίσεως ή ελέγχου επί των θαλασσίων ζωνών της διασφαλίζοντας έτσι το εθνικό της κύρος και αξιοπιστία. Η περιφερειακή σταθερότητα δεν εξασφαλίζεται με υποχωρήσεις από νόμιμες εθνικές θέσεις. Η Ελλάς θα πρέπει με επίσημη ανακοίνωσή της να διευκρινίσει προς την Τουρκία τα εξής:

1. Οι εργασίες θα συνεχισθούν ενώ δεν αποδέχεται τις μονομερείς διεκδικήσεις της Τουρκίας περί υφαλοκρηπίδος. 
2. Η ενημέρωση της Γαλλίας δεν συνιστά αίτημα εγκρίσεως ή συγκαταθέσεως.
3. Η Ελλάς διατηρεί τις νομικές της θέσεις στο ακέραιο βάσει της UNCLOS
4. Εάν συντρέξουν μελλοντικοί λόγοι ασφαλείας της ναυσιπλοΐας, κατά την εκτέλεση του έργου, θα υπάρξει συλλογική σχετική ενημέρωση προς κάθε εμπλεκόμενο κράτος μέσω των προβλεπομένων διαδικασιών. 

Επιπλέον, η χώρα θα πρέπει να τεκμηριώσει νομικά κάθε τμήμα του έργου και να το υποβάλει σε κατάλληλους διεθνείς αποδέκτες. Κάθε τουρκικός ισχυρισμός ή ενέργεια θα πρέπει να έχει απάντηση. Αποτελεί πολιτική και διπλωματική προτεραιότητα η ενεργός εμπλοκή της ΕΕ (νομική, διπλωματική, ασφαλείας) στο έργο το οποίο την αφορά και το χρηματοδοτεί.

Ειδικότερα η Γαλλία η οποία εμπλέκεται επιχειρηματικά (Nexans, Meridiam) θα πρέπει να συμμετάσχει στην απρόσκοπτη ολοκλήρωση του έργου (νομικά, πολιτικά, από πλευράς ασφαλείας κ.λπ.). Θα ήταν σκόπιμος ένας κοινός σχεδιασμός εκτελέσεως του έργου (χρονοδιάγραμμα, τεχνικά θέματα, χρηματοδότηση, ασφάλεια) με την Γαλλία.

Ζήτημα αξιοπιστίας η ολοκλήρωση του GSI

Λαμβάνοντας υπ’ όψιν και τα διαμειφθέντα προ διετίας στην περιοχή της Κάσου, το όλο εγχείρημα θα πρέπει να αντιμετωπισθεί ως μία διακρατική κρίση (καταλύτης της κρίσεως η τουρκική NAVTEX της 10ης Νοεμβρίου 2026). Στο πλαίσιο αυτό η στρατιωτική αποτροπή κατά τα πρώτα στάδια θα πρέπει να μην οδηγεί σε κλιμάκωση (π.χ. παρουσία μόνο του Λιμενικού Σώματος). Οι Ένοπλες Δυνάμεις δυνάμεις εν τούτοις θα πρέπει να διασφαλίσουν πλήρη και δυναμική εικόνα καταστάσεως και να διατηρούν ετοιμότητα αμέσου ανταποκρίσεως σε τυχόν τουρκικές προκλήσεις.

Προς τούτο επιβάλλεται η τακτική σύγκληση του ΚΥΣΕΑ προς εναρμονισμό κινήσεων των συναρμοδίων Υπουργείων και προς παροχή σαφών πολιτικών προθέσεων και εντολών στις Ένοπλες Δυνάμεις και τα Σώματα Ασφαλείας μέσω σταδιακής αποδεσμεύσεως Εθνικών Κανόνων Εμπλοκής και λήψεως μέτρων συναγερμού ώστε να εξαλειφθεί κάθε ενδεχόμενος αιφνιδιασμός.

Οι κινήσεις θα πρέπει να μεταδίδουν πολιτικό μήνυμα αποφασιστικότητος, να απαντούν σε κάθε τουρκική πρωτοβουλία και να μην κλιμακώνουν την κατάσταση με ελληνική υπαιτιότητα. Κάθε κίνηση (πολιτική, διπλωματική, στρατιωτική κ.λπ.) θα πρέπει να εναρμονίζεται πλήρως με την Κυπριακή Δημοκρατία. Τελικά η ολοκλήρωση του έργου GSI αποτελεί θέμα αξιοπιστίας της Ελλάδος την οποία αξιολογούν εχθροί και φίλοι. Ακόμη και εάν τουρκική παρέμβαση (π.χ. παρεμπόδιση) ανακόψει προσωρινά τις εργασίες το έργο δεν πρέπει να εγκαταλειφθεί αλλά να συνεχισθεί μέχρι τέλους.

Το τραγικό περιστατικό συνέβη στις 12:00 το μεσημέρι (η Πυροσβεστική είχε φτάσει στο σημείο για την κατάσβεση πυρκαγιάς στις 11:40). Ενώ οι πυροσβέστες επιχειρούσαν στο εσωτερικό του φλεγόμενου κτιρίου, υποχώρησε εσωτερική σκάλα και τμήμα του πρώτου ορόφου (τοίχος/οροφή), με αποτέλεσμα να χαθεί η επικοινωνία με τρεις από αυτούς και να παγιδευτούν μέσα στις φλόγες και κάτω από τα χαλάσματα.  

Σύμφωνα με άλλες πληροφορίες, οι δύο πυροσβέστες που έσπευσαν στο σημείο καταπλακώθηκαν από μπάζα όταν υποχώρησε το πάτωμα και βρέθηκαν στο υπόγειο με συνέπεια τον θανάσιμο τραυματισμό τους. Ένας ακόμη πυροσβέστης εντοπίστηκε τραυματισμένος και μεταφέρθηκε στο 251 Γενικό Νοσοκομείο Αεροπορίας. Δεν γνωρίζουμε ακόμη λεπτομέρειες για την υγεία του πέραν του ότι βρέθηκε ζωντανός,αλλά λιπόθυμος και ότι είναι σε κατάσταση σοκ. Πληροφορίες τον φέρουν να κατάφερε να απομακρυνθεί για λίγο μόνος του και μετά τον βρήκαν οι διασώστες και οι συνάδελφοί του.

Μιλώντας στην ΕΡΤ, ο πρόεδρος εργαζομένων του ΕΚΑΒ, Γιώργος Μαθιόπουλος, ανέφερε ότι οι διασώστες παρέλαβαν δύο πυροσβέστες χωρίς τις αισθήσεις τους προκειμένου να τους μεταφέρουν στο νοσοκομείο.

Το Κέντρο Επιχειρήσεων του Πυροσβεστικού Σώματος ενημερώθηκε για το περιστατικό σήμερα περίπου στις 11:30 και κινητοποιήθηκαν 20 πυροσβέστες με έξι οχήματα, από τον 10ο, 6ο και 12ο Πυροσβεστικό Σταθμό Αθηνών, καθώς και την 1η ΕΜΑΚ.

Χωρίς αισθήσεις ανασύρθηκαν δύο #πυροσβέστες που επιχειρούσαν στην #πυρκαγιά που εκδηλώθηκε σε εγκαταλελειμμένο κτήριο, στον δήμο Φυλής Αττικής και παρελήφθησαν από ασθενοφόρα του ΕΚΑΒ.

— Πυροσβεστικό Σώμα (@pyrosvestiki) November 14, 2026

Για τη διερεύνηση των αιτιών της πυρκαγιάς κινητοποιήθηκε το Ανακριτικό Κλιμάκιο Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού Αθηνών. Το κτίσμα σύμφωνα με τον ΣΚΑΙ δεν είχε την εικόνα ετοιμόρροπου κτιρίου, αλλά επειδή βρέθηκαν περίεργα “μαυρίσματα” σε διάφορα σημεία, πυροσβέστες έλεγαν ότι ίσως κάποιοι έκαιγαν εκεί καλώδια για το χαλκό τους και προκάλεσαν ίσως δομικές φθορές.

Εντούτοις πρόκειται για ανταλλαγή την οποία η Ρωσία αποκλείει κάθετα. Σύμφωνα με δημοσιεύματα των New York Times, της Bild και πολλών άλλων μέσων για τις συνομιλίες, η Ρωσία απαιτεί ταυτόχρονα την παραχώρηση ολόκληρου του Ντονμπάς και την οριστική δέσμευση ότι η Ουκρανία θα παραμείνει εκτός ΝΑΤΟ και σε ουδέτερο καθεστώς.

Παράλληλα, το Κρεμλίνο θέτει ευρύτερες απαιτήσεις ασφαλείας, όπως την αποχώρηση ΝΑΤΟϊκών δυνάμεων από τα σύνορά του και είναι απίθανο να “χαριστεί” στο θέμα της ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ για το 10-12% του Ντονμπάς που απομένει να καταληφθεί από τις ρωσικές δυνάμεις.

Το Κρεμλίνο εκτιμά την πρόταση άτοπη, όπως και τα περί δημοψηφίσματος, γιατί είναι δηλωμένο επισήμως ότι αποκλείεται να γίνει κατάπαυση πυρός προκειμένου να γίνει δημοψήφισμα. Έχει ξεκαθαρίσει ότι για να γίνει κατάπαυση πυρός ή θα έχει τελειώσει ο πόλεμος σύμφωνα με τα σχέδια της Μόσχας ή θα έχει υπογραφεί ειρηνευτική συμφωνία με τους όρους της.

Το ερώτημα περί ΝΑΤΟ

Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, παρότι η Ρωσία αποκλείεται να υποχωρήσει επ΄ αυτού, είπε ότι η Ουκρανία δεν προτίθεται να αναγνωρίσει κατεχόμενα εδάφη ως ρωσικά, αλλά «αν υπάρξει ένα πλήρες και δεσμευτικό πακέτο εγγυήσεων ασφαλείας από το ΝΑΤΟ και την ΕΕ, θα έθετε το ζήτημα στην κρίση του ουκρανικού λαού μέσω δημοψηφίσματος».

«Οι Αμερικανοί έθεσαν το ερώτημα: ‘Τι θα γίνει αν η Ουκρανία ενταχθεί στο ΝΑΤΟ; Θα αποχωρούσε από το Ντονμπάς;’. Αυτή ήταν η πρώτη φορά που τέθηκε το ζήτημα», είπε ο Ζελένσκι χθες Παρασκευή -όμως για τις δηλώσεις του υπήρχε δημοσιογραφικό εμπάργκο να δημοσιευθούν σήμερα.

Το Κίεβο συζητά «συγκεκριμένες εγγυήσεις ασφαλείας από το ΝΑΤΟ και την ΕΕ» και, αν τις επιβεβαιώσουν οι δυτικές χώρες, «τότε θα ρωτήσω την ουκρανική κοινωνία τι σκέφτεται: το δεχόμαστε ή όχι; Δεν έχω το δικαίωμα να λάβω μόνος μου αυτή την απόφαση», είπε ο ουκρανός πρόεδρος,προσθέτοντας ότι η ΕΕ και το ΝΑΤΟ αποτελούν τη μοναδική «πραγματική ασφάλεια της Ευρώπης».

Οι όροι της Ρωσίας

Σύμφωνα με όσα έχουν δημοσιευθεί σε ρωσικά και ουκρανικά μέσα, οι όροι που τέθηκαν από την Ρωσία στο Αμπού Ντάμπι γενικών για την ευρωπαϊκή ασφάλεια και ειδικότερα για το ουκρανικό, είναι οι εξής:

• Πλήρη παράδοση ολόκληρου του Ντονμπάς στη Ρωσία, καθώς και τη διατήρηση του ελέγχου σε όλα τα ουκρανικά εδάφη που κατέχει ήδη
• Η Ουκρανία να παραμείνει μόνιμα εκτός ΝΑΤΟ και να υιοθετήσει ουδέτερο, αδέσμευτο καθεστώς
• Η Ρωσία δεν θα είχε αντίρρηση για την ένταξη της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά υπό τον όρο η χώρα να μη συμμετέχει στην κοινή αμυντική πολιτική της ΕΕ.
• Ζητεί παράλληλα να μην υπάρχουν ναυτικές βάσεις στο Νικολάεφ και στην Οδησσό
• Επαναφορά του ΝΑΤΟ στα σύνορα του 1997 στην ανατολική Ευρώπη
• Απαγόρευση της κοινής χρήσης πυρηνικών όπλων (nuclear sharing) μεταξύ των συμμάχων του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη
• Στο πλαίσιο της νέας ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας, η Ρωσία απαιτεί ελεύθερη ναυσιπλοΐα στη Μαύρη και τη Βαλτική Θάλασσα
• Ζητεί επίσης την ομοσπονδοποίηση της Μολδαβίας (με δικαίωμα δημοψηφίσματος ανεξαρτησίας για την Υπερδνειστερία και τη Γκαγκαουζία σε περίπτωση ένταξης της Μολδαβίας στην ΕΕ).

Ως αντάλλαγμα η Ρωσία φέρεται να δέχεται να αποσύρει τα τακτικά πυρηνικά όπλα της από τη Λευκορωσία, να μην αναπτύξει εκεί πυραύλους μέσου βεληνεκούς και να αποσύρει τα ρωσικά στρατεύματα από την Υπερδνειστερία.

Μου έλειψε να δω μία αυτόνομη ενότητα αφιερωμένη στην αρχιτεκτονική και στην αισθητική των νησιών του Αιγαίου, που ήταν γέννημα των απλών κατοίκων τους, σ’ εκείνη την αριστοκρατία δηλαδή για την οποίαν ο Ελύτης έγραψε: «Αμέτε να βρείτε σ’ οποιοδήποτε πλάτος της γης άλλους κατοίκους που η φαντασία τους να μην αποτελεί την πιο κατηγορηματική άρνηση της ασχήμιας.» Χρειαζόταν μια τέτοια ενότητα, τώρα που τα νησιά μας θάβονται κάτω από τόνους μπετόν.

Υπήρχε το περιθώριο για αναφορά στα κακώς κείμενα της τωρινής κατάστασης: οι επιμελητές της έκθεσης, πολύ σωστά, ανήρτησαν κατά μήκος των πλευρικών τοίχων των αιθουσών πάνελ με φωτογραφικό υλικό που αντιστοιχούσε σε διάφορες θεματικές ενότητες. Οι εικόνες δεν ήταν παρατεταγμένες τυπικά/ χρονολογικά, αλλά “συνειρμικά” και άτακτα, αναγκάζοντας το βλέμμα του θεατή να αναζητήσει τις μεταξύ των σχέσεις και αντιθέσεις. Δεν ξέρω αν κάπου εκεί υπήρχε και μια φωτογραφία πχ. με το “έγκλημα” στο Σαρακήνικο της Μήλου. Ίσως να μου διέφυγαν κάποια στοιχεία της έκθεσης, καθότι το φωτογραφικό υλικό που παρουσιάζεται είναι πράγματι πλούσιο.

Ο Κανάρης

Αυτό που σίγουρα δεν μου διέφυγε, και που είμαι ευγνώμων που το αλίευσα – και αποτελεί τον κύριο λόγο αυτού του άρθρου – είναι μια συγκεκριμένη φωτογραφία και κυρίως η λεζάντα που την συνοδεύει. Η φωτογραφία δείχνει την τιμητική μαρμάρινη πινακίδα που έχει αναρτηθεί σε πολυκατοικία της Κυψέλης και μνημονεύει τον Κωνσταντίνο Κανάρη, καθώς στην ίδια θέση ήταν κάποτε η οικία του. Η λεζάντα εντούτοις άλλα λέει.

Για όσους δεν έτυχε να μάθουν, αλλά και για όσους αγαπούν να επισκέπτονται ξανά την ιστορία, ο Κωνσταντίνος Κανάρης θεωρείται από τους πιο καθοριστικούς πρωταγωνιστές του ’21, αλλά και από τις πλέον ανιδιοτελείς μορφές του, μαζί με τον Δημήτριο Υψηλάντη και τον Νικηταρά (τον Τουρκοφάγο).

Το όνομά του, πανευρωπαϊκά γνωστό την περίοδο της Επανάστασης, ήταν συνώνυμο της ανδρείας, του ναυτικού ηρωισμού και της αυτοθυσίας, καθώς εκείνος εκδικήθηκε για τη Σφαγή της Χίου πυρπολώντας την Τουρκική Ναυαρχίδα το 1822… Ξέρετε τι συνέβη το 1822 στη Χίο; Ο απόλυτος εξανδραποδισμός των κατοίκων του νησιού: βιασμοί, παιδομάζωμα, χαρέμια, σκλαβοπάζαρα, λεηλασίες, πυρπολήσεις… Ακόμα συμβαίνουν αυτά ανά τον κόσμο. Και κάποιος πήρε εκδίκηση!

«Ο Κανάρης! Ο Κανάρης! Από πού βγήκε αυτός ο άνθρωπος;», αναρωτιέται ο Βίκτορ Ουγκώ. Ο Αλέξανδρος Δουμάς (πατέρας), ο Βίλχελμ Μύλλερ, ο Γιούλιους Σλοβάτσκι γράφουν για εκείνον, ο Χέρμαν Μέλβιλ τον αναφέρει δύο φορές στον περίφημο “Μόμπι Ντίκ” του. (Υπάρχει φυσικά πλήθος αναφορών στους ήρωες του ’21 στη διεθνή λογοτεχνία).

Η Σφαγή της Χίου

Είναι η Σφαγή της Χίου το γεγονός εκείνο που σοκάρει τη διεθνή κοινή γνώμη και αποτελεί το έναυσμα για τη γέννηση του φιλελληνικού κινήματος, του πρώτου διεθνούς κινήματος στην Ευρώπη. Πριν το ’21 όλοι στη Γηραιά Ήπειρο σκοτώνονταν μεταξύ τους… Μέσω των φιλελληνικών κομιτάτων που ξεπηδούν στις ευρωπαϊκές πόλεις, η κοινωνία των πολιτών αυτό-οργανώνεται ερήμην των ηγεσιών της για να προσφέρει βοήθεια στους επαναστατημένους Έλληνες. Ταυτόχρονα εθελοντές διαφορετικής εθνικής καταγωγής πολεμούν για την απελευθέρωση της Ελλάδας από τους Τούρκους.

Ας αναλογιστούμε την παρακαταθήκη που άφησαν τα παραπάνω όχι μόνον για εμάς, αλλά για ολόκληρο τον δυτικό κόσμο. Και πόσες άλλες επαναστάσεις έγιναν “με την Ελλάδα στην καρδιά” (βλ: Χοσέ Μαρτί, Σιμόν Μπολίβαρ, Φρανσίσκο ντα Μιράντα, Ζαν-Πιέρ Μπουαγιέ, Χοσέ Μαρία Ερέδια κ.ά.).

Για τα θρυλικά κατορθώματα του Κανάρη (απόπειρα πυρπόλησης όλου του τουρκοαιγυπτιακού στόλου στην Αλεξάνδρεια κ.ά.) και από μια στοιχειώδη ιστορική ευπρέπεια και επάρκεια, έχει αναρτηθεί στην εν λόγω πολυκατοικία πινακίδα με την επιγραφή: “Εις τον χώρον εφ ου ανηγέρθη η πολυκατοικία αύτη έκοιτο η ΤΑΠΕΙΝΗ (δικός μου τονισμός) οικία εν τη οποία έζησε και απέθανεν εν έτει 1877 ο ήρως της Επαναστάσεως του 1821 Ναύαρχος Κωνσταντίνος Κανάρης”.

Η λεζάντα για την ήρωα

Η λεζάντα της έκθεσης που επεξηγεί τη φωτογραφία, γράφει: Επιγραφή σε είσοδο πολυκατοικίας που μνημονεύει ΕΠΙΦΑΝΗ ΙΔΙΟΚΤΗΤΗ προηγούμενης οικίας στην περιοχή της Νεάπολης Εξαρχείων. Δεν ξέρω για εσάς, αλλά εγώ όταν διαβάζω για “επιφανή ιδιοκτήτη”, σκέφτομαι τον Ζάχο Χατζηφωτίου, την Αλίκη Βουγιουκλάκη ή κάποια εύπορη influencer και όχι ήρωα της επανάστασης! Ακόμη και “χωροταξικά” να δει κανείς το θέμα της λεζάντας, στη θέση των δύο λέξεων “επιφανής ιδιοκτήτης”, χωράει το όνομα του ήρωα που μας έδωσε υπόσταση. Αν δεν χωράει, θα πρέπει με κάποιον αρχιτεκτονικά ευρηματικό τρόπο να χωρέσει.

Αναρωτιέμαι γιατί μια τόσο πολυπληθής επιμελητική και ερευνητική ομάδα προτίμησε να αγνοήσει την ταυτότητα του επιφανούς ιδιοκτήτη! Ποια άραγε να είναι τα κίνητρα μιας τέτοιας επιλογής. “Μικροπράγματα”, θα αντιτείνει ίσως κάποιος, όμως είναι από τέτοια “μικροπράγματα” που συχνά αποκωδικοποιούνται συγκεκριμένες ιδεολογικές επιλογές, εσκεμμένες ή ως lapsi.

Δεύτερο mega-lapsus στην ίδια λεζάντα είναι η αναφορά της Νεάπολης Εξαρχείων ως τόπου της κατοικίας του, αντί της Κυψέλης που είναι το σωστό (και μάλιστα επί της οδού Κυψέλης!).

Για δε τη λέξη “ήρωας”, δεν τίθεται καν θέμα προς συζήτηση, η υπόθεσις μυρίζει μπαρούτι… τέτοια πράγματα δε γράφονται σήμερα. Έτσι, ο Ήρωας έγινε αφανής – κινδυνεύει να αφανιστεί και ο Μάρκος Μπότσαρης από τον Δήμο Νίκαιας – αλλά ιδιοκτήτης επιφανής, όπως είναι οι περισσότεροι νέοι ιδιοκτήτες κατοικιών και γης στην χώρα μας.

Υ.Γ. : Αν η έκθεση αφορούσε, όπως και έπρεπε, την “ελληνική αρχιτεκτονική” και όχι την “αρχιτεκτονική στην Ελλάδα” – κρίμα, γιατί ο όρος που χρησιμοποιείται στη Δύση τουλάχιστον, είναι ελληνικός – θα απολαμβάναμε μια αναφορά και στο κίνημα του Greek Revival (1820-1860), την κατεξοχήν έκφραση του φιλελληνισμού στην αρχιτεκτονική, παγκοσμίως. Με μια σύντομη έρευνα στο ίντερνετ μπορεί κανείς να δει τις κλασικές αρχιτεκτονικές επιδράσεις να εκτείνονται ως την Ινδία, την Κίνα, την Ιαπωνία!

Υ.Γ.2: Απών από την έκθεση, αν δεν απατώμαι, και ο οραματιστής αρχιτέκτων, Τάκης Ζενέτος (1926-1977).

Η Αγγελική Παπαγιαννοπούλου είναι ιστορικός τέχνης.

Πρόκειται για μια τακτική, για την οποία αναφερόταν από το 1980 ο Βάσος Λυσσαρίδης και τον οποίο επικαλείται ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας: Για την αξιοποίηση των εμπλεκομένων συμφερόντων. Τα σημερινά δεδομένα ευνοούν την τακτική αυτή. Η κατοχική Τουρκία θέλει διακαώς αναβάθμιση της Τελωνειακής Ένωσης γιατί είναι, κυρίως, “πολλά τα λεφτά”. Το θέλουν και οι Ευρωπαίοι εταίροι μας, γιατί και για εκείνους είναι πολλά τα λεφτά από τις συναλλαγές με την Τουρκία.

Για να προχωρήσει τούτο, πρέπει να γίνουν βήματα στο Κυπριακό. Για να προχωρήσει η αναβάθμιση της Τελωνειακής Ένωσης, πρέπει η Άγκυρα να συνομιλήσει και με τη Λευκωσία. Θα έχει λόγο στην πορεία της και η “εκλιπούσα” Κυπριακή Δημοκρατία. Για να προχωρήσει θα πρέπει, η Τουρκία, να εκπληρώσει και τις κυπρογενείς υποχρεώσεις της.

Η Τουρκία δεν μπορεί να “σβήσει” την Κύπρο

Τα ξέρει όλα αυτά η Άγκυρα. Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών γνωρίζει καλά αυτό το μονοπάτι. Προσπάθησε πολλές φορές να το παρακάμψει, πλην όμως δεν το πέτυχε. Ο πολυτάλαντος  Χακάν Φιντάν, ακόμη και ενώπιον Ευρωπαίων ομολόγων του παρουσιάζεται το ίδιο σκληρός και άτεγκτος σε σχέση με το Κυπριακό.

Ο κ. Φιντάν “εξηγεί” το ζήτηµα της κυρίαρχης ισότητας και το διεθνές ισότιµο καθεστώς. Αλλά γνωρίζει ότι είναι και η Κύπρος στην εξίσωση των ευρωτουρκικών. Είναι και το Κυπριακό. Αυτό δεν μπορεί να το αλλάξει. Η ΕΕ επιχειρεί να ανοίξει παράθυρο στην Τουρκία. Και η Άγκυρα είτε θα αρπάξει την ευκαιρία είτε όχι, ωστόσο, κινείται σε μια λογική πρόταξης των μαξιμαλιστικών της αξιώσεων ενώ παράλληλα παρουσιάζεται έτοιμη για διάλογο και ανάπτυξη σχέσεων (με την ΕΕ).

Την ίδια ώρα, ο Ερντογάν, με τον επαναλαμβανόμενο κουραστικό αμανέ του, στέλνει αρνητικά μηνύματα. Τι πετυχαίνει; Το φιάσκο στην Αττάλεια με τη στάση και εν γένει συμπεριφορά του ηγέτη της κατοχικής δύναμης έναντι του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, ενώ ενθουσίασε τους εθνικιστές σε Τουρκία και κατεχόμενα, επί της ουσίας ήταν αυτογκόλ. Γιατί πρωτίστως έκανε ο ίδιος θέμα την παρουσία της κυπριακής αντιπροσωπείας, που διακαώς προσπάθησε να… κόψει.

Ανέδειξε την παρουσία της και μαζί με αυτήν αναδείχθηκε το γνωστό, το οποίο μόνο η Άγκυρα δεν αποδέχεται: Ότι στην Κύπρο ένα μόνο κράτος υπάρχει. Όσο δε για τον ψυχογιό της Άγκυρας, τον εγκάθετο της στα κατεχόμενα, Τουφάν Έρχιουρμαν, ο οποίος προσκλήθηκε, κυκλοφορούσε άσκοπα στους διαδρόμους και στα σαλόνια του συνεδριακού κέντρου. Πήγε, μόνο, για να εξυπηρετήσει το τουρκικό αφήγημα.

Η μη χειραψία, η αποχώρηση από την αίθουσα υποδοχής, εκθέτει τον Ερντογάν και τη χώρα του, που με τέτοιες συμπεριφορές δεν δικαιούται να διοργανώνει διεθνείς συνάξεις των Ηνωμένων Εθνών. Πέραν από τα καμώματα Ερντογάν, η ουσία βρίσκεται στα δεδομένα που διαμορφώνονται. Έκπαλαι αναφερόταν πως η ενταξιακή πορεία της Τουρκίας περνά από τη Λευκωσία. Σήμερα αυτή η διαδρομή έχει όλα τα δεδομένα υπέρ της για να περάσει από την κυπριακή πρωτεύουσα. Είναι και προς το συμφέρον της Άγκυρας να γίνει τούτο. Μένει να το αντιληφθεί και ο ξεροκέφαλος, ετσιθελιστής, Ερντογάν.

Τι γυρεύει ο Γρίβας στα οδοφράγματα;

Πραγματοποιήθηκαν χθες αντικατοχικές εκδηλώσεις καταδίκης της ανακήρυξης της αποσχιστικής οντότητας. Έγιναν και φέτος χωριστές πορείες, με έντονο- ξανά- το κομματικό χρώμα.

Ακούστηκαν ομιλίες με ξύλινες αναφορές και κομματικά ρεφρέν για το Κυπριακό. Παρουσιάσθηκαν και πανό με τη μορφή του Γρίβα. Τι γυρεύει ο Γρίβας της ΕΟΚΑ Β’ σε αντικατοχική εκδήλωση; Σβήνεται η ιστορία; Αγνοείται η ιστορία; Γνωρίζουν τι έγινε το 1974;

Ο επικεφαλής της ελληνικής διπλωματίας πραγματοποιεί σήμερα, Σάββατο 14 Νοεμβρίου, διαδοχικές συναντήσεις με τους αρχηγούς των κομμάτων, προκειμένου να τους ενημερώσει για το ζήτημα. Στη συνάντηση του υπουργού Εξωτερικών, Γιώργου Γεραπετρίτη, με τον πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ, Νίκο Ανδρουλάκη, συμμετείχε και ο Δημήτρης Μάντζος.

Η πρώτη ενημέρωση από τον Γιώργο Γεραπετρίτη διήρκησε περίπου μιάμιση ώρα, με τους συνεργάτες του προέδρου του ΠΑΣΟΚ να λένε ότι και μόνο που έγινε η συνάντηση είναι θετικό.

Ο πρόεδρος της Ελληνικής Λύσης Κυριάκος Βελόπουλος ανακοίνωσε ότι δεν θα προσέλθει στην προγραμματισμένη για σήμερα συνάντηση: «Εμείς δεν μπορούμε να λάβουμε μέρος σε ένα προαναγγελθέν φιάσκο ούτε έχουμε διάθεση να συμμετάσχουμε σε αυτή τη φάρσα, διότι δεν θα διαβάσουμε τι λέει μία ρηματική διακοίνωση, η οποία κατά την άποψή μας αποτελεί ένα εγκληματικό λάθος. Δεν μπορούμε να δεχτούμε να συμπράξουμε σε μία επικοινωνιακή φαρσοκωμωδία της κυβέρνησης, προσποιούμενοι ότι δεν αντιλαμβανόμαστε τον απαράδεκτο εμπαιγμό».

Στο επίκεντρο το καλώδιο

Στο επίκεντρο των συζητήσεων με τους πολιτικούς αρχηγούς θα βρεθούν οι εξελίξεις για την επανεκκίνηση των ερευνών από το γαλλικό πλοίο Abeille Marengo και τις διπλωματικές κινήσεις της Αθήνας. Παράλληλα, στο επίκεντρο των ενημερώσεων αναμένεται να βρεθεί η ρηματική διακοίνωση που απέστειλε η Γαλλία στην Τουρκία μετά το αίτημα σχεδόν του συνόλου των κομμάτων της αντιπολίτευσης να ενημερωθούν για το περιεχόμενο της.

Μετά τη συνάντηση με τον Νίκο Ανδρουλάκη, ο Γιώργος Γεραπετρίτης αναμένεται στις 11:00 να συναντηθεί με τον γενικό γραμματέα της ΚΕ του ΚΚΕ, Δημήτρη Κουτσούμπα. Στις 12:00 θα ακολουθήσει η συνάντηση με την πρόεδρο της Πλεύσης Ελευθερίας, Ζωή Κωνσταντοπούλου.

Τέλος, στις 17:00 έχει προγραμματιστεί η συνάντηση με την πρόεδρο της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, Ρένα Δούρου. Λόγω απουσίας του προέδρου της ΝΙΚΗΣ, Δημήτρη Νατσιού, από την Αθήνα, η δική του συνάντηση με τον υπουργό Εξωτερικών θα πραγματοποιηθεί την προσεχή Τρίτη.

Η στάση της αντιπολίτευσης

Η αντιπολίτευση έχει ασκήσει έντονη κριτική στους κυβερνητικούς χειρισμούς. Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, Νίκος Ανδρουλάκης, έκανε λόγο για κίνδυνο ενίσχυσης του αναθεωρητισμού εις βάρος του διεθνούς δικαίου.

Ο γγ του ΚΚΕ, Δημήτρης Κουτσούμπας, αμφισβητεί τις κυβερνητικές εξηγήσεις για την ενημέρωση της Τουρκίας, επισημαίνοντας ότι η Άγκυρα αξιοποιεί το σχετικό έγγραφο και «θα το επικαλείται από εδώ και πέρα ως απόδειξη, ότι αναγνωρίζεται η δικαιοδοσία της στην περιοχή. Γι’ αυτό και το απαίτησε άλλωστε».

Η πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, Ρένα Δούρου, επανέφερε το αίτημα για άμεση σύγκληση του Συμβουλίου Πολιτικών Αρχηγών, υποστηρίζοντας ότι οι κατ’ ιδίαν ενημερώσεις δεν μπορούν να το υποκαταστήσουν. Παράλληλα, ζήτησε να δοθεί στη δημοσιότητα το περιεχόμενο των ρηματικών διακοινώσεων.

Ο πρώην πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς μίλησε για «νέα Ίμια», θέτοντας έξι ερωτήματα: «Πρώτον, ποιος, από πότε, πως, και με ποιανού την εντολή έδωσε στη Γαλλία το δικαίωμα να προβεί σε ρηματική διακοίνωση προς την Τουρκία για λογαριασμό της Ελλάδας; Δεύτερον, ποιος, πότε και γιατί συμφώνησε με το περιεχόμενο της ρηματικής διακοίνωσης; Τρίτον, γιατί το Γαλλικό σκάφος δεν απέπλεε μέχρι να ενημερωθεί η Τουρκική πλευρά; Τέταρτον, εφόσον η Τουρκία ενημερώθηκε από τη Γαλλία, τότε η κάθε NAVTEX τι ρόλο παίζει;

Πέμπτον, εάν όλα τα παραπάνω έγιναν εν αγνοία της Ελλάδας, τότε γιατί δεν κάναμε διάβημα εναντίον της Γαλλίας και δεν αναστείλαμε την άδεια στην Γαλλική εταιρεία; Έκτον, αφού δεχόμαστε ότι η Τουρκία έχει δικαίωμα να “ενημερώνεται”, από εδώ και πέρα θα ζητάμε κι εμείς “ενημερώσεις” για αντίστοιχες ενέργειες της Τουρκίας;». Σε επικριτικούς τόνους κινήθηκαν Ελληνική Λύση και Νίκη.

Το πρώτο πρόβλημα είναι προφανώς η προσωπική και επαγγελματική διάσταση των σχέσεων αυτών. Το δεύτερο, πολύ σοβαρότερο, είναι ότι η Άλις Χουάνγκ θεωρείται ύποπτη από τις αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών ότι συγκέντρωνε στοιχεία για λογαριασμό της Κίνας.

Bέβαια, το να ανακοινώνεις ότι “στοιχηματίζεις πως μπορείς να φέρεις τον Τζένσεν” σε μια εκδήλωση και στη συνέχεια να αναρτάς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης φωτογραφίες μαζί του δεν παραπέμπει ακριβώς στην εικόνα του παραδοσιακού κατασκόπου, που επιδιώκει να παραμένει απαρατήρητος. Ίσως, όμως, η σύγχρονη οικονομική κατασκοπεία να έχει διαφορετικούς κανόνες. Τέρμα οι μυστικοί πράκτορες, οι συνωμοσίες και οι άχρωμοι γραφειοκράτες των μυθιστορημάτων του Τζον Λε Καρέ.

Η υπόθεση, πάντως, ξεπερνά κατά πολύ ένα προσωπικό σκάνδαλο. Στις 12 Νοεμβρίου ο Χουάνγκ ανακοίνωσε την παραίτησή του από τις θέσεις του διευθύνοντος συμβούλου, του προέδρου και του μέλους του διοικητικού συμβουλίου της Nvidia, με άμεση ισχύ. Η οικονομική διευθύντρια της εταιρείας, Κολέτ Κρες, ανέλαβε προσωρινά την ηγεσία, ενώ ξεκίνησε η διαδικασία αναζήτησης διαδόχου.

Ο ίδιος είχε ήδη δηλώσει ότι θα συνεργαστεί με την έρευνα του διοικητικού συμβουλίου για τις ανησυχίες εθνικής ασφάλειας που προέκυψαν από τις καταγγελίες. Η Κίνα, από την πλευρά της, χαρακτήρισε τις κατηγορίες περί κατασκοπείας «αβάσιμες εικασίες». Μέχρι στιγμής, δεν έχει επιβεβαιωθεί δημόσια ότι η Άλις Χουάνγκ εργάζεται για τις κινεζικές υπηρεσίες πληροφοριών ούτε ότι απέσπασε ευαίσθητες πληροφορίες από τον επικεφαλής της Nvidia.

Το πραγματικό διακύβευμα

Με τις ΗΠΑ και την Κίνα να βρίσκονται σε μια έντονη κούρσα για την κυριαρχία στην τεχνητή νοημοσύνη, το ενδιαφέρον του Πεκίνου για τη Nvidia δεν περιορίζεται στην απόκτηση τεχνολογικών μυστικών. Αφορά και τις πληροφορίες που διαθέτει η εταιρεία για τον κλάδο συνολικά, τις επαφές της με την αμερικανική κυβέρνηση και τις προθέσεις της Ουάσιγκτον.

Όπως επισημαίνει η Τζέσικα Μπραντ, ειδικός του Council on Foreign Relations (CFR) και πρώην αξιωματούχος των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών, η Κίνα ενδιαφέρεται ιδιαίτερα να γνωρίζει πώς σκέφτεται η αμερικανική κυβέρνηση και ποιες θα είναι οι επόμενες κινήσεις της, κυρίως όσον αφορά τους περιορισμούς στις εξαγωγές τσιπ και τη ρύθμιση της τεχνητής νοημοσύνης.

Οι πληροφορίες για τον σχεδιασμό των τσιπ που προορίζονται για την κινεζική αγορά, τις συνομιλίες της Nvidia με Αμερικανούς αξιωματούχους, αλλά και τις διαφωνίες της εταιρείας με την κυβέρνηση, θα μπορούσαν να αποδειχθούν ιδιαίτερα χρήσιμες για το Πεκίνο. Θα του επέτρεπαν να προβλέπει τις αμερικανικές κινήσεις, να εντοπίζει αδυναμίες στην πολιτική των εξαγωγικών περιορισμών και να προσαρμόζει ανάλογα τη δική του στρατηγική.

Τα κενά στους αμερικανικούς περιορισμούς

Από το 2022, οι ΗΠΑ απαγορεύουν στη Nvidia να πωλεί στην Κίνα τα πλέον προηγμένα τσιπ τεχνητής νοημοσύνης, επιδιώκοντας να διατηρήσουν το τεχνολογικό τους προβάδισμα. Ωστόσο, η εφαρμογή των περιορισμών παρουσιάζει σημαντικά κενά. Τσιπ μπορούν να πωλούνται νόμιμα σε τρίτες χώρες, όπως η Μαλαισία και η Σιγκαπούρη, και στη συνέχεια να μεταπωλούνται παράνομα στην Κίνα.

Επιπλέον, κινεζικές εταιρείες μπορούν να αποκτούν πρόσβαση στην υπολογιστική ισχύ προηγμένων τσιπ μέσω κέντρων δεδομένων που βρίσκονται εκτός κινεζικής επικράτειας. Η ίδια η Megaspeed βρίσκεται στο επίκεντρο αυτών των ερευνών. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η εταιρεία έχει αγοράσει τσιπ Nvidia αξίας άνω των 4,8 δισ. δολαρίων από τον Ιούνιο του 2024. Το αμερικανικό υπουργείο Δικαιοσύνης έχει αναλάβει έρευνα για το ενδεχόμενο η εταιρεία να βοήθησε κινεζικές επιχειρήσεις να παρακάμψουν τους περιορισμούς στις εξαγωγές.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και το γεγονός ότι ο Χουάνγκ είχε ασκήσει πιέσεις στην κυβέρνηση Τραμπ για τη χαλάρωση των περιορισμών προς την Κίνα. Υποστήριζε ότι η πολιτική αυτή είχε τα αντίθετα αποτελέσματα, καθώς ενίσχυε τις επενδύσεις των κινεζικών εταιρειών στην ανάπτυξη δικής τους τεχνολογίας, ενώ στερούσε από τη Nvidia την πρόσβαση σε μία από τις μεγαλύτερες αγορές του κόσμου.

Ο Τραμπ είχε επιτρέψει την πώληση των τσιπ H20 στην Κίνα, με αντάλλαγμα ποσοστό επί των εσόδων, ενώ αργότερα η συμφωνία επεκτάθηκε και στα H200. Αντίθετα, εξακολουθεί να απαγορεύεται η πώληση της κορυφαίας σειράς Blackwell. Η υπόθεση, επομένως, αναδεικνύει ένα κρίσιμο ερώτημα: κατά πόσο η Ουάσιγκτον μπορεί να ελέγξει αποτελεσματικά την εξαγωγή τεχνολογίας, όταν οι μεγαλύτερες αμερικανικές εταιρείες έχουν ισχυρά οικονομικά συμφέροντα στην κινεζική αγορά.

Τραμπ-Σι: Η υπόθεση Nvidia στη σκιά της συνάντησης στη Σεντζέν

Η χρονική συγκυρία της υπόθεσης είναι ιδιαίτερα σημαντική. Ο Ντόναλντ Τραμπ αναμένεται να συναντηθεί με τον Κινέζο πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ στις 18 και 19 Νοεμβρίου στη Σεντζέν, στο πλαίσιο της συνόδου κορυφής του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC).

Πρόκειται για την τέταρτη συνάντηση των δύο ηγετών από την επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο. Οι προηγούμενες επαφές τους δεν έχουν οδηγήσει σε οριστική διευθέτηση των εμπορικών και τεχνολογικών διαφορών. Οι δύο πλευρές διατηρούν μια εύθραυστη εμπορική εκεχειρία, η οποία παρατάθηκε έως τον Ιανουάριο, μετά τις συμφωνίες για τους δασμούς, τις σπάνιες γαίες και τη φαιντανύλη.

Η υπόθεση της Nvidia προσθέτει πλέον μια νέα, ιδιαίτερα ευαίσθητη διάσταση στις σχέσεις των δύο χωρών. Ο Ρας Ντόσι, διευθυντής της Πρωτοβουλίας Στρατηγικής για την Κίνα στο CFR, χαρακτηρίζει τις καταγγελίες περί κατασκοπείας μία από τις σημαντικότερες ειδήσεις για την Κίνα τα τελευταία χρόνια. Εκτιμά ότι το Πεκίνο θα παρακολουθήσει προσεκτικά τον τρόπο με τον οποίο θα αντιδράσει η αμερικανική κυβέρνηση.

Το βασικό ερώτημα είναι εάν η Ουάσιγκτον θα αντιμετωπίσει την υπόθεση ως ζήτημα εθνικής ασφάλειας ή εάν τα οικονομικά και επιχειρηματικά συμφέροντα θα εξακολουθήσουν να καθορίζουν σε σημαντικό βαθμό τη στάση της απέναντι στην Κίνα.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η στάση του Τραμπ απέναντι στον Χουάνγκ. Ο Αμερικανός πρόεδρος είχε χαρακτηρίσει τον επικεφαλής της Nvidia «καταπληκτικό» και «έντιμο άνθρωπο», ενώ είχε δηλώσει ότι είχε επικοινωνήσει μαζί του τηλεφωνικά. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, μάλιστα, είχε προσπαθήσει να τον πείσει να υπερασπιστεί τη θέση του στην εταιρεία.

Εάν η υπόθεση δεν επηρεάσει ουσιαστικά την αμερικανική πολιτική απέναντι στην Κίνα, το Πεκίνο ενδέχεται να συμπεράνει ότι οι επιχειρηματικές σχέσεις και τα οικονομικά συμφέροντα εξακολουθούν να αποτελούν αποτελεσματικό δίαυλο επιρροής στην Ουάσιγκτον. Υπάρχει, ωστόσο, και μια άλλη διάσταση που προκαλεί ερωτήματα. Το Reuters είχε μεταδώσει τον Οκτώβριο ότι ο Τραμπ είχε πραγματοποιήσει συναλλαγές σε μετοχές της Nvidia τον Αύγουστο, αγοράζοντας μετοχές αξίας έως και 1,6 εκατ. δολαρίων και πουλώντας μετοχές αξίας έως και 1 εκατ. δολαρίων.

Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον υπό το πρίσμα των αποφάσεων της αμερικανικής κυβέρνησης για τις εξαγωγές τσιπ στην Κίνα και των στενών σχέσεων του προέδρου με τον επικεφαλής της Nvidia. Δεν προκύπτει αυτομάτως ότι οι συγκεκριμένες συναλλαγές συνδέονται με τις κυβερνητικές αποφάσεις. Ωστόσο, η χρονική και πολιτική συγκυρία δημιουργεί ερωτήματα για πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων, τα οποία θα μπορούσαν να αποτελέσουν αντικείμενο κοινοβουλευτικού ελέγχου. Ήδη, Αμερικανοί βουλευτές ζητούν απαντήσεις για την υπόθεση, ενώ έχουν διατυπωθεί αιτήματα για αυστηρότερους περιορισμούς στις εξαγωγές τσιπ προς την Κίνα.

Όταν μια εταιρεία γίνεται ζήτημα εθνικής ασφάλειας

Η κρίση στη Nvidia δεν αφορά μόνο την τύχη ενός πανίσχυρου επιχειρηματία. Η εταιρεία, με χρηματιστηριακή αξία που ξεπέρασε τα 4 τρισ. δολάρια, αποτελεί βασικό πυλώνα της παγκόσμιας αγοράς τεχνητής νοημοσύνης. Τα τσιπ της υποστηρίζουν τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα και τα κέντρα δεδομένων που βρίσκονται στην καρδιά της σημερινής τεχνολογικής ανάπτυξης. Η αποχώρηση του Χουάνγκ προκάλεσε αναταράξεις στη μετοχή της εταιρείας, η οποία υποχώρησε έως και 13% στις ενδοσυνεδριακές συναλλαγές, προτού περιορίσει τις απώλειές της.

Η υπόθεση αναδεικνύει επίσης το πρόβλημα της υπερβολικής εξάρτησης μιας τόσο κρίσιμης επιχείρησης από ένα πρόσωπο, αλλά και την ανάγκη αυστηρότερης εποπτείας των εταιρειών που έχουν πλέον συστημική σημασία για την οικονομία. Όπως επισημαίνουν ειδικοί του CFR, οι μεγάλες εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης ενδέχεται να χρειάζονται διαφορετικό πλαίσιο εποπτείας, ανάλογο με εκείνο που ισχύει για τις μεγάλες τράπεζες.

Στην πραγματικότητα, η υπόθεση Χουάνγκ αποκαλύπτει πόσο δυσδιάκριτα έχουν γίνει πλέον τα όρια ανάμεσα στην επιχειρηματική δραστηριότητα, την τεχνολογική υπεροχή, την οικονομική κατασκοπεία και την εθνική ασφάλεια. Και καθώς Τραμπ και Σι ετοιμάζονται να συναντηθούν στη Σεντζέν, η Nvidia βρίσκεται στο επίκεντρο μιας αντιπαράθεσης που δεν αφορά απλώς το ποιος θα κατασκευάζει τα ισχυρότερα τσιπ, αλλά και το ποιος θα έχει πρόσβαση στην τεχνολογία, στις πληροφορίες και στις πολιτικές αποφάσεις που θα καθορίσουν την επόμενη ημέρα της τεχνητής νοημοσύνης.

Ο υπουργός Μεταφορών των ΗΠΑ, Σον Ντάφι, ανακοίνωσε ότι ο αμερικανικός εναέριος χώρος άνοιξε στις 20:15 ώρα Ανατολικής Ακτής (03:15 ώρα Ελλάδας). Προειδοποίησε, ωστόσο, ότι οι αναχωρήσεις θα ξεκινήσουν σταδιακά και πως οι αεροπορικές εταιρείες θα χρειαστούν χρόνο μέχρι να επανέλθουν πλήρως στην κανονική λειτουργία τους. «Θα γίνει με αργούς ρυθμούς», τόνισε ο Ντάφι, μιλώντας σε δημοσιογράφους από τον Λευκό Οίκο. Παράλληλα, επισήμανε ότι η παλαιά τεχνολογία που εξακολουθεί να χρησιμοποιείται στα συστήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσει ξανά αντίστοιχα προβλήματα στο μέλλον.

Περισσότερες από 6.600 πτήσεις ακυρώθηκαν και 8.600 καθυστέρησαν, ενώ άλλες 1.500 που ήταν προγραμματισμένες για την Κυριακή έχουν ήδη ακυρωθεί, σύμφωνα με τον ιστότοπο FlightRadar24, επηρεάζοντας εκατοντάδες εκατομμύρια επιβάτες. Οι προσγειώσεις των αεροσκαφών που βρίσκονταν ήδη στον αέρα – περισσότερα από 3.500- πραγματοποιήθηκαν ακολουθώντας τις προβλεπόμενες διαδικασίες.

Αναλυτές του κλάδου αερομεταφορών δήλωσαν ότι η σχεδόν πεντάωρη καθήλωση των πτήσεων σε εθνικό επίπεδο ενδέχεται να προκαλέσει αναστάτωση στα προγράμματα των αεροπορικών εταιρειών για ημέρες. Ο Ντάφι ανέφερε ότι δεκάδες χιλιάδες επιβάτες εγκλωβίστηκαν σε αεροδρόμια σε όλη τη χώρα. Πρόσθεσε δε ότι ο ίδιος και ο υπουργός Εσωτερικής Ασφάλειας, Μαρκγουέιν Μάλιν, συναντήθηκαν με τον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ στο Οβάλ Γραφείο, προκειμένου να συζητήσουν το ζήτημα της διακοπής λειτουργίας των συστημάτων.

Η αστοχία αυτή αποτελεί το πιο πρόσφατο και πιο δραματικό σημάδι της πίεσης που δέχεται το αμερικανικό σύστημα ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας, το οποίο ταλανίζεται από παρωχημένη τεχνολογία, προβλήματα στον εξοπλισμό και τις επικοινωνίες, καθώς και από έλλειψη χιλιάδων ελεγκτών εναέριας κυκλοφορίας.

Ο Ντάφι εξήγησε ότι το πρόβλημα εντοπίστηκε στις 15:36 (ώρα Ανατολικής Ακτής, 22:36 ώρα Ελλάδας), όταν πύργοι εναέριας κυκλοφορίας αντιμετώπισαν αστάθεια στα συστήματα επικοινωνιών και ραντάρ και αποφασίστηκε η καθήλωση των αεροσκαφών στο έδαφος για προληπτικούς λόγους

«Οι μεταγωγείς (switches) και οι δρομολογητές (routers) μας υπερφορτώθηκαν ουσιαστικά με δεδομένα, με αποτέλεσμα να αρχίσουν να παρουσιάζουν ασυνέπειες στα στοιχεία που παρείχαν. Γι’ αυτόν τον λόγο, θέσαμε το σύστημα εκτός λειτουργίας», δήλωσε ο Ντάφι, προσθέτοντας ότι σε καμία φάση δεν χάθηκε πλήρως η εικόνα από τα ραντάρ ή οι επικοινωνίες, και ότι κατέστη δυνατή η ασφαλής προσγείωση χιλιάδων αεροσκαφών.

Σύμφωνα με τον Αμερικανό υπουργό Μεταφορών, το άμεσο πρόβλημα έχει επιλυθεί και η κυκλοφορία των αεροσκαφών μπορεί να διεξαχθεί με ασφάλεια. Ωστόσο πρόσθεσε ότι είναι απαραίτητη μια ευρύτερη αναβάθμιση του παλαιωμένου συστήματος ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας, προκειμένου να αποτραπούν παρόμοιες αστοχίες.

Ο Ντάφι κατηγόρησε το Κογκρέσο επειδή δεν ενέκρινε τη χρηματοδότηση για ένα νέο σύστημα το οποίο, όπως είπε, θα βοηθήσει να αποτραπούν τέτοιου είδους περιστατικά, και ζήτησε 50 δισεκ. δολάρια για τον εκσυγχρονισμό του συστήματος ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας.

Νωρίτερα χθες, πριν τη βλάβη, ο Λευκός Οίκος και το υπουργείο Μεταφορών είχαν ζητήσει από το Κογκρέσο να εγκρίνει χρηματοδότηση 30,1 δισεκ. δολαρίων για την αναβάθμιση των αεροδρομίων και των υποδομών ελέγχου της εναέριας κυκλοφορίας. «Αυτό που έχουμε είναι ένα εξαιρετικά παλιό σύστημα ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας», δήλωσε ο Ντάφι. «Δώστε μας τα χρήματα για να το φτιάξουμε».

Ο υπουργός Εσωτερικής Ασφάλειας Μάλιν επεσήμανε ότι μέχρι στιγμής δεν υπάρχει «καμία απολύτως ένδειξη» πως η διακοπή λειτουργίας οφείλεται σε κυβερνοεπίθεση ή σε κάποιο ανεξέλεγκτο σύστημα τεχνητής νοημοσύνης, αν και οι ερευνητές δεν έχουν αποκλείσει κανένα από τα δύο ενδεχόμενα. «Φαίνεται πως το ζήτημα ήταν τεχνικής φύσης. Ωστόσο, συνεχίζουμε να το εξετάζουμε», τόνισε ο Μάλιν. Η Υπηρεσία Εθνικής Ασφάλειας (NSA) συνεργάζεται με το υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας για τη διερεύνηση της υπόθεσης, πρόσθεσε ο ίδιος.

Σύμφωνα με δύο στελέχη αεροπορικών εταιρειών, η διακοπή λειτουργίας φέρεται να επηρέασε ένα τηλεπικοινωνιακό δίκτυο το οποίο επιβλέπεται από την L3Harris Technologies. Το δίκτυο αυτό διαχειρίζεται κρίσιμες ραδιοσυχνότητες, τις οποίες χρησιμοποιούν οι ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας για την επικοινωνία τους με τους πιλότους. Η L3Harris δεν ανταποκρίθηκε σε αίτημα για σχολιασμό.

Παρόλο που η απαγόρευση απογείωσης των αεροσκαφών έχει αρθεί, η αναστάτωση για τους επιβάτες δεν είχε τελειώσει. Από τη Βοστώνη μέχρι το Σιάτλ και από τη Νέα Υόρκη μέχρι το Λος Άντζελες, οι επιβάτες γέμισαν τις αίθουσες αναχωρήσεων και τα γραφεία των αεροπορικών εταιρειών, καθώς οι καθυστερήσεις και οι ακυρώσεις αυξάνονταν και τα αεροσκάφη παρέμεναν καθηλωμένα στο έδαφος.

Χιλιάδες επιβάτες πέρασαν τη νύκτα στα αεροδρόμια, όμως οι αμερικανικές αεροπορικές εταιρείες δεν θα αναγκαστούν να τους αποζημιώσουν διότι δεν ευθύνονται εκείνες για το πρόβλημα στο σύστημα ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας. Η μόνη άλλη περίπτωση πανεθνικής αναστολής των πτήσεων στις ΗΠΑ, μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου, σημειώθηκε τον Ιανουάριο του 2023, όταν η FAA ανέστειλε τις αναχωρήσεις των εσωτερικών πτήσεων για περίπου 90 λεπτά.

Την άνοιξη του 2025 δύο προβλήματα στις επικοινωνίες επηρέασαν τις πτήσεις στο Νιούαρκ -ένα από τα τρία μεγάλα αεροδρόμια που εξυπηρετούν τη Νέα Υόρκη- εξαιτίας βλάβης στο σύστημα επικοινωνίας του κέντρου ελέγχου που διαχειρίζεται τα αεροσκάφη κατά την προσέγγισή τους. Το κέντρο αυτό βρίσκεται στη Φιλαδέλφεια, 160 χιλιόμετρα νοτιότερα. Επιπλέον, τον Σεπτέμβριο του 2026, εκατοντάδες πτήσεις ακυρώθηκαν κατά μήκος της Ανατολικής Ακτής, αφού από λάθος κόπηκε μια γραμμή τηλεπικοινωνιών.

Ενώ πολλοί αντιλαμβάνονται τα προσωπικά δεδομένα στενά (όνομα, διεύθυνση, τηλέφωνο) υιοθετώντας τη λογική “δεν έχω τίποτα να κρύψω”, στον ψηφιακό κόσμο δεδομένο συνιστά κάθε αναζήτηση, κλικ, χρόνος παραμονής, αγορά ή μετακίνηση. Πρόκειται για ψηφιακά ίχνη μας που συσχετίζονται αλγοριθμικά και σχηματίζουν προφίλ που προβλέπουν συμπεριφορά. Αξίζει να θυμόμαστε ότι το διαδίκτυο είναι η υποδομή (καλωδιώσεις) επικοινωνίας, ενώ οι πλατφόρμες που οργανώνουν συναλλαγές πάνω του αποτελούν κάτι εντελώς διαφορετικό.

Κολοσσοί όπως η Google, η Meta, η Amazon, η Microsoft και η Apple λειτουργούν ως ιδιωτικοί, κλειστοί χώροι δεδομένων (walled gardens), ελέγχοντας απόλυτα υπηρεσίες  και πρόσβαση. Από τα αρχικά δεδομένα παράγονται συναγόμενες πληροφορίες δεύτερου, τρίτου ή περαιτέρω βαθμού, τις οποίες ο χρήστης ποτέ δεν δήλωσε ρητά. Εφόσον όμως αφορούν ταυτοποιημένο ή ταυτοποιήσιμο πρόσωπο, συνιστούν προσωπικά δεδομένα κατά τον GDPR.

Τεχνητή Νοημοσύνη: Όταν Τα Δικαιώματα Συναντούν Την Τεχνολογία

Ο ενωσιακού δικαίου κανονισμός GDPR, σχεδιασμένος το 2016, προϋπέθετε ότι τα δεδομένα βρίσκονται σε γεωγραφικά εντοπίσιμες εγγραφές και στατικά μητρώα επεξεργασίας δεδομένων των επιχειρήσεων. Η γενετική Τεχνητή Νοημοσύνη (generative AI) ανέτρεψε πλήρως αυτή την υπόθεση.

Ένα αλγοριθμικό μοντέλο δεν είναι απλή αποθήκη αρχείων γιατί “διαβάζει” λίμνες δεδομένων (data lakes) δισεκατομμυρίων εγγραφών που φιλοξενούνται σε data centers των μεγάλων πλατφορμών και ενσωματώνει μοτίβα στα βάρη (αριθμητικές τιμές – συντελεστές που καθορίζουν πόσο σημαντική είναι η σύνδεση ανάμεσα σε δύο ψηφιακούς “νευρώνες”) του νευρωνικού δικτύου (το ψηφιακό ανάλογο των συνάψεων του ανθρώπινου εγκεφάλου).

Ερχόμενοι στη “μηχανική απο-εκπαίδευση” ενός αλγορίθμου (machine unlearning) για τη δοκιμασία επαναταυτοποίησης, αυτή είναι δυσχερής και δαπανηρή. Η αφαίρεση ενός δεδομένου από ήδη εκπαιδευμένο αλγοριθμικό μοντέλο μοιάζει με την προσπάθεια να αφαιρέσεις ένα γραμμάριο ζάχαρης από ψημένο κέικ.

Η πιο αξιόπιστη λύση, η επανεκπαίδευση, κοστίζει υπέρογκα ποσά. Έτσι, όταν ένας χρήστης ζητά μεταφορά ή διαγραφή των δεδομένων του (δικαιώματα κατά το GDPR), η εταιρεία μπορεί τυπικά να σβήσει το όνομά του από μια λίστα, ενώ το μοντέλο συνεχίζει να αναπαράγει πληροφορίες που βασίστηκαν σ’ αυτό. Ο νόμος ικανοποιείται τυπικά, αλλά η ιδιωτικότητα όχι. Επιπλέον, επειδή τα μοντέλα εκπαιδεύονται σε δεδομένα πολλών ετών, το άτομο μπορεί να έχει αλλάξει διεύθυνση ή επώνυμο, οικογενειακή κατάσταση κλπ παραμένοντας εγκλωβισμένο σε ένα “προφίλ-φάντασμα” του παρελθόντος.

Η Ανωνυμία δεν είναι αυτό που φαίνεται

Η αφαίρεση του ονόματος δεν εγγυάται ανωνυμία. Γνωρίσματα κοινά σε εκατομμύρια ανθρώπους, όταν συνδυαστούν, περιορίζουν δραστικά τον κύκλο των πιθανών προσώπων (η κλασική έρευνα της Latanya Sweeney στο MIT το 1997 έδειξε ότι με συνδυασμό ταχυδρομικού κώδικα, φύλου και ημερομηνίας γέννησης ταυτοποίησε το 87% των Αμερικανών).

Ένα σύνολο δεδομένων που προστατεύει έναν κάτοικο της Αθήνας μπορεί να εκθέτει ανεπανόρθωτα έναν κάτοικο μικρού χωριού. Όσο περισσότερο γενικεύεις, τόσο χάνεις από τη χρησιμότητα του αλγορίθμου και αυξάνεις τον κίνδυνο εσφαλμένης απόδοσης.

Το ίδιο ισχύει και για τα μοντέλα ΤΝ. Με τη Γνωμοδότηση 28/2024, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Προστασίας Δεδομένων (EDPB) διευκρίνισε ότι ένα αλγοριθμικό μοντέλο εκπαιδευμένο με προσωπικά δεδομένα δεν είναι αυτομάτως ανώνυμο. Οι Κατευθυντήριες οδηγίες  του από  02/2026 απαιτούν να μην μπορεί με κάποιο εγγραφόμενο στοιχείο να ξεχωρίζει το άτομο  μοναδικά, να μην είναι δυνατή η διασύνδεση και να μην εξάγεται συμπέρασμα για αυτό.

Αν έστω και μια  αποτύχει, τα δεδομένα δεν είναι ανώνυμα. Ωστόσο, αποδέχεται την πιθανότητα  επαναταυτοποίησης ατόμου έστω και εάν οι παραπάνω δοκιμασίες είναι επιτυχείς, αλλά την κρίνει  ως “αμελητέα”, χωρίς όμως να παρέχει σαφή μεθοδολογία μέτρησής της, οπότε κινδυνεύει να μείνει κενή και αφηρημένη διακήρυξη.

Τρεις αρχιτεκτονικές που δυσκολεύουν τον Έλεγχο

Οι μεγάλες πλατφόρμες αξιοποιούν τρεις κύριες αρχιτεκτονικές διακίνησης: Πρώτη, δεδομένα αποθηκεύονται στην ΕΕ, αλλά αντίγραφα ασφαλείας διοχετεύονται στις ΗΠΑ, βασιζόμενα σε εταιρικές διαβεβαιώσεις χωρίς ανεξάρτητη επαλήθευση. Δεύτερη, δεδομένα παραμένουν σε ευρωπαϊκούς διακομιστές, αλλά χειριστές στις ΗΠΑ συνδέονται απομακρυσμένα. Κατά το EDPB, η απομακρυσμένη πρόσβαση συνιστά διαβίβαση ακόμη κι αν δεν μετακινείται φυσικό αρχείο.

Τρίτη, το περιεχόμενο μένει πίσω από ευρωπαϊκά τείχη, αλλά τα μεταδεδομένα (IP, τοποθεσία, χρόνος, logs) ρέουν σε πραγματικό χρόνο προς τις ΗΠΑ, παράγοντας ψυχολογικά προφίλ χωρίς μετακίνηση πρωτογενών αρχείων.

Σε αυτό το τοπίο, τα συνθετικά δεδομένα (μοντέλα εκπαιδευμένα σε πραγματικά δεδομένα που παράγουν “συνθετικούς ανθρώπους”) προβάλλονται ως λύση ανωνυμοποίησης. Ωστόσο, η ανωνυμία τους δεν είναι ποτέ απόλυτη. Οφείλουν να συνοδεύονται από αυστηρούς ελέγχους ποιότητας, διαφορετικά κινδυνεύουν να ενισχύσουν τα ίδια προβλήματα ιδιωτικότητας  που ευαγγελίζονται ότι λύνουν.

Αδυναμία ελέγχου και εμπορευματοποίηση

Η Οδηγία ePrivacy (ρυθμίζει την ιδιωτικότητα στις ηλεκτρονικές επικοινωνίες) λειτουργεί ως ειδικός νόμος (lex specialis) σε σχέση με τον γενικό κανονισμό προστασίας δεδομένων GDPR. Απαιτεί εκ των προτέρων συγκατάθεση για πρόσβαση στη συσκευή μας (μέσων παρακολούθησης cookies, pixels, fingerprinting).

Ωστόσο, στην πράξη του ψηφιακού μάρκετινγκ (e-marketing), παρατηρείται συστηματική καταστρατήγηση. Παρότι η ePrivacy δεν επιτρέπει εναλλακτικές βάσεις για την πρόσβαση στο τερματικό μας, οι επιχειρήσεις επικαλούνται συχνά το “έννομο συμφέρον” (Legitimate Interest – LIA) του GDPR (Άρθρο 6(1)(f)) για τη μεταγενέστερη επεξεργασία και το profiling.

Ασφαλώς, η πώληση αγαθών αποτελεί θεμιτό εμπορικό συμφέρον (Άρθρο 68 του Χάρτη ΕΕ). Ωστόσο, όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο της ΕΕ, η εξατομίκευση διαφημίσεων μέσω συνεχούς παρακολούθησής μας συνιστά δυσανάλογη προσβολή της ιδιωτικότητας και δεν μπορεί να αποτελέσει έννομο συμφέρον που υπερισχύει της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων του χρήστη (υποθέσεις Criteo, Meta/Bundeskartellamt).

Στο σημείο αυτό ξεσπά ο μεγάλος διάλογος για τα Ψηφιακά Δικαιώματα. Η ΕΕ διακήρυξε ότι οι αξίες και τα θεμελιώδη δικαιώματά εκτός διαδικτύου πρέπει να εφαρμοστούν και στο ψηφιακό περιβάλλον. Πρόκειται για την ιδιωτικότητα ως θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα (Άρθρο 8 Χάρτη ΕΕ) ή ως καταναλωτικό προϊόν;

Οι πλατφόρμες όμως, όταν η νομική βάση του “επιχειρείν”, ως έννομο συμφέρον τους απορρίφθηκε δικαστικά, εισήγαγαν το εκβιαστικό μοντέλο “Pay or OK” (Pay αρχικά 9,99€/μήνα or Consent), απαιτώντας χρηματική συνδρομή για την προστασία της ιδιωτικότητας, διαφορετικά να παρέχουμε αναγκαστική συγκατάθεση στην παρακολούθησή μας.

Η παρέμβαση του EDPB και της Κομισιόν ξεκαθάρισε ότι η συγκατάθεση υπό οικονομικό εξαναγκασμό είναι άκυρη, επιβάλλοντας δωρεάν εναλλακτικές με μη επεμβατικές διαφημίσεις. Παρ’ όλα αυτά, η διαδεδομένη “κόπωση συγκατάθεσης” (consent fatigue) συνεχίζει να οδηγεί τους χρήστες να πατούν μηχανικά “αποδοχή όλων”, ενώ έτσι ο σκοπός της “βελτίωσης αλγορίθμου” μετατρέπεται σε λευκή επιταγή που ακυρώνει την αρχή της ελαχιστοποίησης στη χρήση των δεδομένων μας.

Τεχνητή Νοημοσύνη: Το Άρθρο 86

Το άρθρο 86 του Κανονισμού περί Τεχνητής Νοημοσύνης- AI Act προβλέπει μεν δικαίωμα για παροχή επεξήγησης στον συναλλασσόμενο για ψηφιακά συστήματα υψηλού κινδύνου, όχι όμως πλήρη τεχνική αποκάλυψη της αρχιτεκτονικής του αλγορίθμου, επειδή προστατεύεται από πνευματικά δικαιώματα. Ποιος κρίνει όμως τι είναι υψηλός κίνδυνος; Κατά το άρθρο 6 παρ. 3, ο ίδιος ο πάροχος τεκμηριώνει την αξιολόγησή του. Ωστόσο, ακόμα και αυτή η μορφή προστασίας, θα καθυστερήσει.

Μέσω της νομοθετικής δέσμης μέτρων διευκόλυνσης της ΕΕ (το λεγόμενο πακέτο Digital Omnibus), η υποχρεωτική εφαρμογή των κανόνων για τα συστήματα υψηλού κινδύνου του Παραρτήματος ΙΙΙ μετατέθηκε από τον Αύγουστο του 2026 στον Δεκέμβριο του 2027. Η μετάθεση αυτή δημιουργεί ένα παρατεταμένο νομοθετικό κενό, ενώ οι αλγόριθμοι συνεχίζουν να λαμβάνουν κρίσιμες αποφάσεις

Εξάλλου, θυμίζουμε ότι η  άνοδος του cloud SaaS συνέπεσε με την “αυστηροποίηση” για τα cookies τρίτων. Φοβούμενες πρόστιμα, πολλές ευρωπαϊκές επιχειρήσεις εγκατέλειψαν τους servers τους καταφεύγοντας στους “ασφαλείς” περιτοιχισμένους ψηφιακού χώρους δεδομένων walled gardens των πλατφορμών των Big Tech.

Περιορίστηκε μεν η ιχνηλάτησή μας από τρίτους, αλλά οι πλατφόρμες συνέχισαν να συλλέγουν first-party δεδομένα (με χαρακτηριστικότερη καμπή την υπαναχώρηση της Google τον Οκτώβριο του 2025 από την πλήρη κατάργηση των third-party cookies). Σήμερα, οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις είναι εγκλωβισμένες σε αυτά τα ψηφιακά οικοσυστήματα, επωμιζόμενες αποκλειστικά το νομικό ρίσκο (joint controllership) απέναντι στις εποπτικές Αρχές.

Η ευθύνη αυτή, ωστόσο, εξουδετερώνεται στην πράξη από τη δομική αδυναμία αστυνόμευσης του παγκοσμίου ιστού web. Οι Εποπτικές Αρχές καλούνται να ελέγξουν εκατομμύρια ιστότοπους διαθέτοντας μόλις λίγους ελεγκτές, αφήνοντας τον στατιστικό κίνδυνο ελέγχου για μια επιχείρηση ελάχιστο. Παράλληλα, για τους κολοσσούς της τεχνολογίας, τα πρόστιμα δεν λειτουργούν αποτρεπτικά, γιατί απλά ενσωματώνονται στους ισολογισμούς ως απλό “κόστος επιχειρείν” (cost of doing business), σφραγίζοντας το κενό επιβολής (enforcement gap).

Το Δάνειο που δεν δόθηκε

Μια τράπεζα απορρίπτει αίτηση δανείου βάσει αυτοματοποιημένης αλγοριθμικής αξιολόγησης. Η διατύπωση του άρθρου 22 του GDPR παραμένει γκρίζα. Το άρθρο 22 κατοχυρώνει δικαίωμα μη υπαγωγής σε αποκλειστικά αυτοματοποιημένες αποφάσεις, μια γραμμή που επιβεβαίωσε το Δικαστήριο της ΕΕ στην υπόθεση SCHUFA (C-634/21),  όπου έκρινε ότι η αυτοματοποιημένη βαθμολόγηση κρίσης, συνιστά “απόφαση”, όταν η τράπεζα στηρίζεται καθοριστικά σ’ αυτήν. Ωστόσο, στην πράξη κυριαρχεί τριπλή ασυμμετρία εις βάρος του πολίτη:

• Πληροφοριακή. Ο πολίτης αγνοεί ότι επηρεάστηκε από αλγόριθμο.
• Αποδεικτική. Τα δεδομένα και τα logs βρίσκονται αποκλειστικά στον οργανισμό.
• Θεσμική. Οι εποπτικές αρχές στερούνται κρίσιμων πόρων (όπως επεσήμανε η ελληνική ΑΠΔΠΧ στη Γνωμοδότηση 9/2026 για το εθνικό νομοσχέδιο του AI Act, επαναλαμβάνοντας τις αδυναμίες που τόνιζε από το 2020).

Στην υπόθεση Dun & Bradstreet Austria (C-203/22), το Δικαστήριο της ΕΕ έκρινε ότι ο πολίτης δικαιούται επεξήγηση, χωρίς όμως πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα λόγω εμπορικού απορρήτου. Όταν επικαλούνται εμπορικό απόρρητο, τη στάθμιση κάνουν οι αρχές και το Δικαστήριο.

Όμως, πώς παρέχεται επεξήγηση στον συναλλασσόμενο στις περιπτώσεις που μεσολαβούν διαδοχικές βαθμίδες συναγωγής συμπερασμάτων που τον αφορούν και λαμβάνουν χώρα μέσα σε ένα αδιαφανές “μαύρο κουτί” (black box); Στη περίπτωση αυτή ένα σφάλμα στο αρχικό στάδιο πολλαπλασιάζεται, οδηγώντας ενδεχόμενα σε άδικες απορρίψεις

Γεωγραφία, Δημόσιο και τεχνολογικά εργαλεία

Η εξωεδαφική ισχύς του GDPR προσκρούει στα όρια της επιβολής των συμφωνιών διακίνησης δεδομένων από την ΕΕ στις ΗΠΑ με πιο πρόσφατο το πλαίσιο EU-US Data Privacy Framework το οποίο λειτουργεί μεν για αυτοπιστοποιημένες εταιρείες, αλλά δεν παρέχει στις ευρωπαϊκές αρχές δικαιώματα επιθεώρησης επί αμερικανικού εδάφους. Όταν δε τιμωρείται μια δημόσια υπηρεσία, το πρόστιμο πληρώνεται από τον κρατικό προϋπολογισμό, χωρίς υπαλληλικές συνέπειες ή αποζημίωση των θιγόμενων.

Σε επίπεδο πρόληψης, προτείνονται μέτρα προστασίας από τον αρχικό σχεδιασμό ενός αλγοριθμικού μοντέλου (άρθρο 25 GDPR). Στη γενετική Τεχνητή Νοημοσύνη- generative AI, η επαναταυτοποίηση μπορεί να προκύψει από έμμεσα μοτίβα, όπως η “απομνημόνευση” (αναπαραγωγή αυτούσιων δεδομένων εκπαίδευσης) ή οι επιθέσεις αντιστροφής (model inversion), όπου εισβολέας αναγκάζει το σύστημα να αποκαλύψει πληροφορίες πραγματικών προσώπων.

Οι τεχνικές απαντήσεις περιλαμβάνουν φίλτρα εξόδου, συνθετικά δεδομένα και διαφορική ιδιωτικότητα (differential privacy), η οποία “ντύνει” τα δεδομένα με ελεγχόμενο μαθηματικό “θόρυβο” (τεχνητές, ελεγχόμενες αλλοιώσεις και στρογγυλοποιήσεις στους αριθμούς). Ενώ η τεχνική αυτή αποδίδει σε μεγάλα πληθυσμιακά δείγματα, μειώνει δραστικά τη χρησιμότητα σε μικρούς πληθυσμούς (π.χ. χωριά), καθώς ο απαιτούμενος θόρυβος αλλοιώνει τα νούμερα καταστρέφοντας την πληροφορία.

Οι υποστηρικτές βλέπουν μια αναγκαία ασπίδα, ενώ οι επικριτές αντιτείνουν ότι η τεχνητή αλλοίωση μειώνει την ακρίβεια (επικίνδυνο στην ιατρική), πνίγει τις ευρωπαϊκές start-ups με κόστη συμμόρφωσης και αφήνει την επαναταυτοποίηση μαθηματικά εφικτή.

Συμπέρασμα – Από τη θεωρία στην Πράξη

Το θεσμικό πλαίσιο αποτελεί ένα περίπλοκο πλέγμα κανόνων (GDPR, AI Act, DMA, DSA, e-Privacy) με διαρκείς καθυστερήσεις εφαρμογής (COM(2020) 264 και COM(2024) 357). Ενδεικτικά, τον Σεπτέμβριο του 2026, 13 κράτη με πρωτοβουλία της Αυστρίας ζήτησαν “Ευρωπαϊκό Έτος Εφαρμογής” με παύση νέων κανόνων δικαίου, ενώ τον Οκτώβριο, Γερμανία, Ιταλία και Βέλγιο ζήτησαν “φρένο έκτακτης ανάγκης” για νομοθεσία που δημιουργεί υπερβολικό βάρος.

Δεν ζητάμε λιγότερη προστασία, αλλά προστασία που λειτουργεί. Όσο οι αρχές αρκούνται σε θεωρητικές απαιτήσεις χωρίς υποχρεωτικές, ανεξάρτητες πιλοτικές μετρήσεις, η προστασία θα παραμένει βιτρίνα. Η παραγωγή αλυσιδωτών κανονισμών με ανέφικτη εφαρμογή παραλύει την ευρωπαϊκή καινοτομία και ενισχύει τη μονοπωλιακή ισχύ των Big Tech.

Η Ευρώπη οφείλει να μεταβεί από τον κανονιστικό δογματισμό στον τεχνολογικό ρεαλισμό. Διαφορετικά, θα συνεχίσει να νομοθετεί για έναν ανύπαρκτο κόσμο, παραδίδοντας τα κλειδιά του μέλλοντος στους τεχνολογικούς κολοσσούς στο όνομα και μόνο της προστασίας της ιδιωτικότητας.

Μία άλλη μελαγχολική διαπίστωση για το «αναπτυξιακό» μοντέλο της χώρας μας είναι ότι  όλα τα εξαγώγιμα προϊόντα,  πλην μόνο δύο κατηγοριών («Ποτά -Καπνός» και «Λάδια και λίπη φυτικής ή ζωικής παραγωγής»)  συνολικού ποσού μόνο 500 εκατ. ευρώ επί συνόλου ελλείμματος  25 δισ. ευρώ),  εμφανίζονται με αρνητική διαφορά σε σχέση με  τις εισαγωγές.

Προφανώς, όλοι θα  διερωτηθούμε για μιαν ακόμα φορά: Γιατί εισάγουμε τόσα πολλά  και το  εμπορικό έλλειμμα διευρύνεται σταθερά, πράγμα που σημαίνει ότι η εγχώρια ζήτηση «διαρρέει» στο εξωτερικό; Τα αίτια που οδηγούν μια χώρα να εισάγει περισσότερα προϊόντα και υπηρεσίες από όσα εξάγει έχουν παρουσιασθεί πολλάκις από το SLpress. Η επιστημονική εξήγηση αναζητείται στο παραγωγικό κενό, δηλαδή στην αποδιοργάνωση της εγχώριας παραγωγικής βάσης κατά τις προηγούμενες δεκαετίες χωρίς σημαντικές βελτιώσεις και σήμερα.

Η Ελλάδα δεν παράγει η ίδια τα περισσότερα από τα καταναλωτικά αγαθά ή τον τεχνολογικό εξοπλισμό που χρειάζεται. Επίσης, αναζητείται και στο «παράδοξο» των επενδύσεων: Καθώς η χώρα προσπαθεί να αναπτυχθεί μέσω επενδύσεων (π.χ. κατασκευές, ψηφιοποίηση, έργα Ταμείου Ανάκαμψης και Σταθερότητας), οι επενδύσεις αυτές έχουν υψηλό εισαγόμενο περιεχόμενο (μηχανήματα, πρώτες ύλες, τεχνολογία). Έτσι, η ίδια η αύξηση του ΑΕΠ τροφοδοτεί αυτόματα την αύξηση των εισαγωγών.

Πίσω από το ελλειμματικό εμπορικό ισοζύγιο

Ακόμα, άλλα αίτια μπορεί να αναζητηθούν στην πάντα σχεδόν χαμηλή εγχώρια παραγωγικότητα και ανταγωνιστικότητα (η χώρα δεν παράγει αρκετά προϊόντα για να καλύψει τις ανάγκες της ή τα εγχώρια προϊόντα είναι ακριβότερα ή υποδεέστερα από τα ξένα) και στην παραοικονομία (η κατά κεφαλήν κατανάλωση είναι υψηλότερη από το κατά κεφαλήν εισόδημα). Αυτό σημαίνει (και το είδαμε στα τελευταία επεισόδια φοροδιαφυγής με τα διαβολομαζώματα να γίνονται ανεμοσκορπίσματα με υψηλή κατανάλωση) οι πολίτες (με υψηλό εν μέρει υπόγειο εισόδημα) τείνουν να καταναλώνουν περισσότερα αγαθά, πολλά από τα οποία προέρχονται από το εξωτερικό

Όλα αυτά διαλύουν και το γνωστό κυβερνητικό «αφήγημα» ότι η υψηλή κατανάλωση οφείλεται τάχα στην ενίσχυση του (ονομαστικού) εισοδήματος, που όμως δεν φτάνει ούτε για 20 ημέρες, ενώ το κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε μονάδες αγοραστικής δύναμης παραμένει σχεδόν σταθερά σε όλη αυτή την περίοδο της» ισχυρής ανάπτυξης» και της «συνετής δημοσιονομικής διαχείρισης) στο 68% της ΕΕ, δηλαδή  στην τελευταία θέση του σχετικά πίνακα «αγκαλιά» με τη Βουλγαρία.

Επίσης, στα κύρια αίτια εντάσσονται και η έλλειψη φυσικών πόρων (οι χώρες  που δεν διαθέτουν πρώτες ύλες, όπως πετρέλαιο, φυσικό αέριο, μέταλλα κλπ, αναγκάζονται να βασίζονται σε μόνιμες εισαγωγές για να κινήσουν την οικονομία τους), το αρνητικό ποσοστό αποταμίευσης (όταν οι εγχώριες επενδύσεις χρηματοδοτούνται από ξένα κεφάλαια αντί για εγχώριες αποταμιεύσεις, το εμπορικό έλλειμμα  διευρύνεται).

Και επειδή ως γνωστόν, ενός κακού μύρια όσα έπονται, οι ολέθριες συνέπειες ενός μόνιμα ελλειμματικού εμπορικού ισοζυγίου που τον περασμένο Σεπτέμβριο διαμορφώθηκε στα 24,5 δισ. ευρώ, είναι συγκεντρωμένες στον παρατιθέμενο πίνακα 2, με όλα τα παράδοξα που παρουσιάσθηκαν στην προηγούμενη ανάλυση.

Οι ολέθριες συνέπειες

Πριν παρουσιάσω εν συντομία και με σχόλια μερικές ολέθριες  συνέπειες, όπως εκδηλώνονται με το φαινόμενο της μακροοικονομικής ασυμμετρίας, σπεύδω να σημειώσω ότι ένα ελλειμματικό εμπορικό ισοζύγιο δεν  θα ήταν καταστροφικό αν δεν ήταν μακροχρόνιο και μάλιστα με πολλούς κρυμμένους  σημαντικούς κινδύνους.

Επίσης, θα μπορούσε να αντανακλά ένα υψηλότερο βιοτικό επίπεδο, καθώς οι καταναλωτές έχουν πρόσβαση σε μεγαλύτερη ποικιλία αγαθών και σε χαμηλότερες τιμές, ή να συνέβαλλε στον  περιορισμό του πληθωρισμού, καθώς ο ανταγωνισμός από τα φθηνά εισαγόμενα προϊόντα κρατά τις τιμές στην εγχώρια αγορά σε χαμηλά επίπεδα και στην εισαγωγή τεχνολογίας, αν οι εισαγωγές αφορούν κεφαλαιουχικό εξοπλισμό (μηχανήματα, τεχνολογία), που θα μπορούσε να ενισχύσει τη μελλοντική παραγωγικότητα της χώρας. Αυτά όμως δεν συμβαίνουν στη χώρα μας ως αποτέλεσμα των δομικών στρεβλώσεων που αναλύσαμε στην προηγούμενη ανάλυση και που εκδηλώνονται ως παράδοξα.

Το υψηλό έλλειμμα

Πάντως, το υψηλό εμπορικό έλλειμμα αποτελεί το χρόνιο διαρθρωτικό της πρόβλημα και τη βασική αιτία για την κρίση χρέους του 2010, αλλά τα παθήματα δεν γίνονται μαθήματα. Οι αρνητικές συνέπειες μπορεί να συνοψισθούν στις ακόλουθες επιστημονικώς  διαπιστώσεις:

-Μείωση του ΑΕΠ και της ανάπτυξης: Οι εισαγωγές αφαιρούνται από τον υπολογισμό του ΑΕΠ και, συνεπώς, όταν αυξάνονται εις βάρος των εξαγωγών, επιβραδύνεται η οικονομική ανάπτυξη. Ακόμη και όταν αυξάνονται οι επενδύσεις αυξάνονται, μεγάλο ποσοστό του εξοπλισμού, των μηχανημάτων και των πρώτων υλών εισάγεται, μειώνοντας τον πολλαπλασιαστή της ανάπτυξης στο εσωτερικό της χώρας (βλέπε πίνακα 1)

– Πιέσεις στην απασχόληση: Η στροφή προς τα ξένα προϊόντα μπορεί να πλήξει τις εγχώριες επιχειρήσεις, οδηγώντας σε κλείσιμο εργοστασίων και αύξηση της ανεργίας σε παραγωγικούς κλάδους.  Στην αγορά εργασίας περιορίζονται οι καλοπληρωμένες θέσεις στη μεταποίηση και τη βιομηχανία, ενισχύοντας κυρίως τις χαμηλότερα αμειβόμενες θέσεις στον τομέα των υπηρεσιών.

–Αύξηση του εξωτερικού χρέους:  Επειδή η Ελλάδα δεν μπορεί να υποτιμήσει το ευρώ, όταν το έλλειμμα γίνει μη βιώσιμο, η μόνη διέξοδος προσαρμογής είναι η «εσωτερική υποτίμηση» (μείωση μισθών, συντάξεων και δημόσιων δαπανών) για να μειωθεί η αγοραστική δύναμη και να πέσουν οι εισαγωγές. Για να καλυφθεί το έλλειμμα, η χώρα χρειάζεται συνεχή εισροή ξένων άμεσων επενδύσεων ή δανεισμό. Οι διεθνείς οίκοι αξιολόγησης παρακολουθούν στενά το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών, καθώς ένα υψηλό έλλειμμα αυξάνει τον κίνδυνο της χώρας και κρατά υψηλότερο το κόστος δανεισμού.

-«Διαρροή» της ανάπτυξης στο εξωτερικό: Όταν αυξάνεται η κατανάλωση, ένα μεγάλο μέρος αυτών των χρημάτων «φεύγει» απευθείας στο εξωτερικό για την αγορά εισαγόμενων αγαθών. Ακόμη και όταν αυξάνονται οι επενδύσεις αυξάνονται, μεγάλο ποσοστό του εξοπλισμού, των μηχανημάτων και των πρώτων υλών εισάγεται, μειώνοντας τον πολλαπλασιαστή της ανάπτυξης στο εσωτερικό της χώρας.

–Η θετική και η αρνητική πλευρά του τουριστικού μοντέλου: Η χώρα μας προσπαθεί να καλύψει το έλλειμμα των αγαθών μέσω του πλεονάσματος στις υπηρεσίες, κυρίως από τον τουρισμό και τη ναυτιλία. Ωστόσο, αυτό το όφελος μπορεί να χαρακτηρισθεί ως ασύμμετρο, καθώς όταν αυξάνεται ο τουρισμός, αυξάνονται παράλληλα και οι εισαγωγές τροφίμων, ποτών, καυσίμων και ξενοδοχειακού εξοπλισμού για την εξυπηρέτηση των επισκεπτών.

Έτσι, μέρος των τουριστικών εσόδων επιστρέφει στο εξωτερικό, αφήνοντας το συνολικό Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών ελλειμματικό, ενώ ο τομές έχει την υψηλότερη στάθμιση στην «προικοδότηση» του πληθωρισμού.

-Ενεργειακή και παραγωγική εξάρτηση: Τα ορυκτά καύσιμα και τα πετρελαιοειδή αποτελούν διαχρονικά έναν από τους μεγαλύτερους παράγοντες διεύρυνσης του ελλείμματος (βλέπε πίνακα 1). Κάθε διεθνής ενεργειακή κρίση χτυπά άμεσα την ελληνική οικονομία μέσω εισαγόμενου πληθωρισμού.

–Χαμηλή προστιθέμενη αξία: Η χώρα εισάγει ακριβά βιομηχανικά προϊόντα, φάρμακα, τεχνολογία και οχήματα, ενώ εξάγει κυρίως προϊόντα χαμηλότερης ή μέσης τεχνολογίας, όπως  αγροδιατροφικά, διυλισμένα πετρελαιοειδή, πρώτες ύλες (βλέπε πίνακα 1).