Ειδικότερα αναμένονται κατά τόπους ισχυρές βροχές και καταιγίδες προβλέπονται στην Κρήτη έως νωρίς το απόγευμα (κόκκινη προειδοποίηση) και από από αργά το απόγευμα σήμερα και έως το πρωί της Κυριακής κατά διαστήματα (πορτοκαλί προειδοποίηση). Όσον αφορά στα Δωδεκάνησα (τα νοτιότερα τμήματα) από σήμερα το μεσημέρι έως και το μεσημέρι της Κυριακής θα σημειωθούν ισχυρές βροχές (πορτοκαλί προειδοποίηση).

/

Προβλήματα και Καταστροφές στην Κρήτη

Τα σοβαρότερα προβλήματα καταγράφηκαν κατά τη διάρκεια της νύχτας στην Ιεράπετρα, κυρίως στα Φέρμα και τον Μακρύ Γιαλό. Oι δυνάμεις της Πυροσβεστικής χρειάστηκε να απεγκλωβίσουν 23 άτομα και να τα μεταφέρουν σε ασφαλή σημεία.

Προβλήματα καταγράφηκαν επίσης στην Αγία Φωτιά, τον Κουτσουρά και τα Φλαμουριανά του δήμου Αγίου Νικολάου. Στα Φλαμουριανά, μεγάλοι όγκοι νερού παρέσυραν φερτά υλικά και τα μετέφεραν στο οδικό δίκτυο, με συνεργεία να επιχειρούν για την απομάκρυνσή τους και την αποκατάσταση της κυκλοφορίας.

Ισχυρά ήταν τα φαινόμενα και στον Μυλοπόταμο, με τα Ζωνιανά και άλλες ορεινές περιοχές να αντιμετωπίζουν προβλήματα από τις έντονες βροχοπτώσεις. Στα Ζωνιανά η κατάσταση είναι πλέον καλύτερη από χθες, αλλά χρειάσθηκε να μεταφερθούν πολλά άτομα από την Πυροσβεστική σε ασφαλή σημεία λόγω της ανόδου της στάθμης των υδάτων.

Στην περιοχή έχουν καταγραφεί επίσης σοβαρές ζημιές σε δρόμους και υποδομές, ενώ η πρόσβαση σε ποιμνιοστάσια έχει καταστεί δύσκολη και έχουν κλείσει πολλοί δρόμοι. Στην Περιφερειακή Ενότητα Ρεθύμνης, σύμφωνα με τη νεότερη ενημέρωση της Αστυνομίας, αποκαταστάθηκε η κυκλοφορία στις επαρχιακές οδούς Κράνα-Ζωνιανά και Αξός-Ζωνιανά, ενώ παραμένει κλειστή η επαρχιακή οδό Βισταγή-Πλατάνια του δήμου Αμαρίου. Έντονα τα προβλήματα και στην Περιφερειακή Ενότητα Ηρακλείου, όπου η κυκλοφορία έχει διακοπεί σε σημεία με ιρλανδικές διαβάσεις.

Σταδιακή αποκατάσταση των δρομολογίων

Σταδιακή αποκατάσταση των ακτοπλοϊκών δρομολογίων από τα λιμάνια της Αττικής αναμένεται από το απόγευμα του Σαββάτου 3 Οκτωβρίου, καθώς οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες παρουσιάζουν εξασθένηση.

Από το λιμάνι του Πειραιά, μετά τις 16:00 αναμένεται να αρχίσει σταδιακά η αναχώρηση των πλοίων που παρέμεναν δεμένα λόγω των ισχυρών ανέμων, ενώ κανονικά προγραμματίζεται να εκτελεστούν και τα βραδινά δρομολόγια προς την Κρήτη.

Ήδη η Fast Ferries ανακοίνωσε ότι, μετά τη λήξη του απαγορευτικού απόπλου τις απογευματινές ώρες, το σημερινό δρομολόγιο του «Διονύσιος Σολωμός» από Πειραιά προς Σέριφο, Σίφνο, Κίμωλο, Φολέγανδρο, Σίκινο, Ίο και Θήρα θα εκτελεστεί με νέα ώρα αναχώρησης στις 17:45, αντί της αρχικά προγραμματισμένης 14:45.

Από το λιμάνι της Ραφήνας, το «Θεολόγος Π.» αναμένεται να αναχωρήσει στις 17:30, ενώ προς το παρόν παραμένει αδιευκρίνιστο εάν θα πραγματοποιηθούν τα προγραμματισμένα δρομολόγια από το λιμάνι του Λαυρίου.

Οι επιβάτες που πρόκειται να ταξιδέψουν, καλούνται πριν από την αναχώρησή τους, να επικοινωνούν με τα κατά τόπους λιμεναρχεία, τις ακτοπλοϊκές εταιρείες και τα τουριστικά πρακτορεία, καθώς ενδέχεται να υπάρξουν τροποποιήσεις στα δρομολόγια ανάλογα με την εξέλιξη των καιρικών συνθηκών

Η τοποθέτηση του Προέδρου της Άμεσης Προσαρμογής, Φειδία Παναγιώτου, εντός και εκτός του Εθνικού Συμβουλίου, ακούστηκε ως αντίλαλος του κ. Αβέρωφ Νεοφύτου. Κι αυτό, γιατί επανέλαβε αυτά που συχνά-πυκνά αναφέρει ο τέως Πρόεδρος του ΔΗΣΥ για το Κυπριακό. Ο ηγέτης της Άμεσης Προσαρμογής, ανέφερε ότι «φαίνεται πως θα είναι ίσως ο μόνος Πρόεδρος (ο Νίκος Χριστοδουλίδης)  που να μην κατάφερε να φέρει το Κυπριακό σε διαπραγματεύσεις». Και κατέληξε λέγοντας ότι «οι πολιτικές μας (;) δεν δουλεύουν όπως φαίνεται».

Τελικά ποιος φταίει για το Κυπριακό;

Αν και δεν θα πρέπει να αναλύονται τοποθετήσεις, που ακούγονται ως αντίλαλοι, μπορούμε να το γενικεύσουμε. Και να το γενικεύσουμε καθώς καλλιεργείται εδώ και δεκαετίες ένα αφήγημα που στοχεύει την ελληνική πλευρά. Ότι, δηλαδή, την ευθύνη για την μη πρόοδο, τη μη λύση, έχει η Λευκωσία και όχι η κατοχική δύναμη. Πρόκειται για ένα σύνδρομο που έχει και πολιτική διάσταση. Υπό την έννοια ότι το Κυπριακό χρησιμοποιείται και ως εσωτερικό εργαλείο πολιτικής. Υπάρχει στο εσωτερικό, σε κόμματα και κοινωνία, ένα μικρό πολιτικό ρεύμα,  που θεωρεί πώς πρέπει να γίνουν αποδεκτοί όροι, οι οποίοι τίθενται από την αντίπερα όχθη, καθώς δεν υπάρχει «άλλη επιλογή».

Είναι η ίδια σχολή σκέψης, που κάποτε υμνούσε τον ισλαμοφασίστα Ερντογάν και ήθελαν μερικοί από αυτούς, να ενταχθούν και στην αυλή του, ενώ σήμερα θεωρούν τον εγκάθετο του, Τουφάν Έρχιουρμαν, ως ηγέτη της λύσης.  Τι δεν βλέπουν; Τι δεν καταλαβαίνουν;

Εν τω μεταξύ, ο Έρχιουρμαν…

Στη Νέα Υόρκη, ο Τουφάν Έρχιουρμαν αρνήθηκε την πραγματοποίηση κοινής συνάντησης με τον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών και τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη. Το πρότεινε ο τελευταίος αλλά κατηγορείται από την κατοχική πλευρά και τους οπαδούς της όποιας λύσης ότι δεν… θέλει λύση. Ακούστηκε, επίσης, ότι κακώς το πρότεινε καθώς έφερε σε δύσκολη θέση τον κ. Τουφάν! Υπενθυμίζεται ότι αρχικά ο Έρχιουρμαν απέφυγε να πει ότι ήταν πρόταση Χριστοδουλίδη η συνάντηση.

Όταν τούτο το ανέφερε η Ολγκίν, έσπευσε να υποδείξει ότι «δεν ήταν κατάλληλη η στιγμή». Πότε θα είναι «κατάλληλη η στιγμή»; Όταν θα το αποφασίσει η Άγκυρα. Μπορεί κανείς να αντιληφθεί τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ο κατοχικός ηγέτης και τις εξαρτήσεις που έχει από την Άγκυρα. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι θα στηρίζεται σε βάρος της δικής μας πλευράς.

Οι εκφραστές της άποψης, η οποία υποστηρίζει ότι δεν φταίνε οι Τούρκοι αλλά οι Ελληνοκύπριοι, έχουν ως αφετηρία μια ιδεολογική προσέγγιση στο Κυπριακό, που όχι σκοπίμως, εκφράζει, στο τέλος, τον τουρκικό εθνικισμό. Αυτό αφορά όσους προσεγγίζουν το θέμα πολιτικά και εντοπίζονται, ειρήσθω εν παρόδω, σε διάφορά κόμματα. Υπάρχουν κι άλλοι που δεν ξεκινούν από πολιτική αφετηρία. Στην περίπτωση αυτή χρειάζεται ανάλυση ειδικού.

ΥΓ.:  Για τα εσωκομματικά στον Δημοκρατικό Συναγερμό επειδή όλα περιστρέφονται γύρω από την καρέκλα, πρέπει να αναφερθεί πώς η εκλογή δισ. της κ. Αννίτας Δημητρίου στην Προεδρία της Βουλής έγινε διά του κ. Αβέρωφ Νεοφύτου.

Η ανάπτυξη αυτή συνεχίστηκε ακόμη και μετά τις καταγγελίες των τουρκικών αρχών ότι ορισμένα κεφάλαια χρησιμοποιούνταν για χειραγώγηση της αγοράς. Η κρίση παρέσυρε τις μετοχές σε πτωτική αγορά με τον βασικό χρηματιστηριακό δείκτη να καταγράφει τον Σεπτέμβριο τον χειρότερο μήνα του από το 2008. Το Reuters παρουσιάζει τα βασικά στοιχεία της κρίσης και τις πιθανές εξελίξεις:

Πώς ξεκίνησε η έκρηξη των funds;

Η Τουρκία διατηρεί αυστηρή νομισματική πολιτική, με στόχο την αποκλιμάκωση του πληθωρισμού και την ενθάρρυνση της αποταμίευσης σε τουρκικές λίρες. Αυτό ενίσχυσε το ενδιαφέρον για επενδυτικά κεφάλαια που προσέφεραν αποδόσεις υψηλότερες από τον πληθωρισμό και τα επιτόκια των εγχώριων καταθέσεων. Ορισμένα από τα επενδυτικά κεφάλαια είχαν συγκεντρωμένες τοποθετήσεις σε μία μόνο μετοχή ή σε ένα συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο, ενώ άλλα διέθεταν μόλις λίγους επενδυτές.

Κάποια από αυτά τα κεφάλαια πραγματοποιούσαν συναλλαγές σε μετοχές μικρής κεφαλαιοποίησης που είχαν εισαχθεί πρόσφατα στο χρηματιστήριο. Η περιορισμένη ρευστότητα αυτών των μετοχών επέτρεπε στις τιμές να μεταβάλλονται απότομα, γεγονός που με τη σειρά του ενίσχυε τις ημερήσιες αποδόσεις των κεφαλαίων που τις διακρατούσαν.

Τον Νοέμβριο του 2025, Τούρκοι αξιωματούχοι προειδοποίησαν για χειραγώγηση της αγοράς μέσω επενδυτικών κεφαλαίων.
«Γνωρίζουμε ότι αυτές οι χειραγωγήσεις πραγματοποιούνται ιδιαίτερα μέσω ορισμένων κεφαλαίων», δήλωσε ο υπουργός Οικονομικών Μεχμέτ Σιμσέκ, προσθέτοντας ότι θα αντιμετωπιστούν τα κενά στο ρυθμιστικό πλαίσιο.

Ο Ομέρ Γκιουνούλ, τότε πρόεδρος του Συμβουλίου Κεφαλαιαγοράς της Τουρκίας (SPK), δήλωσε ότι οι ρυθμιστικές αρχές παρακολουθούσαν κεφάλαια που χρησιμοποιούνταν για την παράκαμψη των κανόνων και προειδοποίησε ότι οι διαχειριστές τους θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν κυρώσεις, μεταξύ των οποίων και η ανάκληση των αδειών τους.

Δύο εταιρείες διαχείρισης στο επίκεντρο της κρίσης

Δύο εταιρείες διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων, η Tera Portföy και η Pusula Portföy, βρίσκονται στο επίκεντρο της αναταραχής, καθώς είχαν επεκταθεί με ταχύτατους ρυθμούς πριν από την κρίση. Οι Tera και Pusula δεν απάντησαν στα αιτήματα του Reuters για σχολιασμό.

Σύμφωνα με στοιχεία του Συμβουλίου Κεφαλαιαγοράς, το συνολικό ενεργητικό του κλάδου διαχείρισης χαρτοφυλακίων στην Τουρκία αυξήθηκε στα 329 ΔΙΣ. δολάρια τον Αύγουστο του 2026, από 246 ΔΙΣ. δολάρια έναν χρόνο νωρίτερα. Το υπό διαχείριση ενεργητικό της Tera αυξήθηκε περισσότερο από δέκα φορές, στα 14,3 δισ. δολάρια, κατά την ίδια περίοδο, ενώ το ενεργητικό της Pusula αυξήθηκε κατά 13 φορές, στα 13,2 δισ. δολάρια, καθώς ολοένα περισσότεροι επενδυτές τοποθετούσαν τα χρήματά τους στις δύο εταιρείες.

Στα τέλη Αυγούστου, η Tera βρισκόταν στην έκτη θέση και η Pusula στην όγδοη μεταξύ των εταιρειών διαχείρισης χαρτοφυλακίων στην Τουρκία. Καθεμία κατείχε μερίδιο άνω του 4% του συνολικού υπό διαχείριση ενεργητικού, γεγονός που τις καθιστούσε τις μεγαλύτερες μη τραπεζικές εταιρείες του κλάδου.

Σωρευτική απόδοση 15.000%

Ορισμένα επενδυτικά κεφάλαια κατέγραψαν εντυπωσιακές αυξήσεις τόσο στο ενεργητικό τους όσο και στον αριθμό των επενδυτών τους. Το hedge fund (το επενδυτικό κεφάλαιο υψηλού κινδύνου) της Tera κατέγραψε απόδοση 747% σε όρους τουρκικής λίρας μεταξύ Ιανουαρίου και Ιουλίου 2025, όταν είχε λιγότερους από 200 επενδυτές. Αφού τον Ιούλιο έγινε διαθέσιμο σε ευρύτερη επενδυτική βάση, η σωρευτική του απόδοση εκτοξεύθηκε σε πάνω από 15.000% σε όρους τουρκικής λίρας έως τον Σεπτέμβριο.

Το TLY προσέλκυσε 102.616 επενδυτές και το ενεργητικό του αυξήθηκε στα 5 Δισ. δολάρια, καθιστώντας το το μεγαλύτερο από τα κεφάλαια που τέθηκαν υπό εκκαθάριση. Ακολούθησε το TP2, το αμοιβαίο κεφάλαιο χρηματαγοράς της Tera, με ενεργητικό 4,6 Δισ. δολαρίων και περίπου 167.000 επενδυτές. Το TP2 προσέφερε στους επενδυτές απόδοση 123% κατά την ίδια περίοδο, όταν ο πληθωρισμός ανερχόταν στο 60%.

Ποιοι έχουν εμπλακεί στην κρίση

Οι ρυθμιστικές αρχές έχουν διευρύνει την έρευνά τους για ύποπτη χειραγώγηση της αγοράς, τόσο στις μετοχές όσο και στα επενδυτικά κεφάλαια. Ο υπουργός Δικαιοσύνης Ακίν Γκιουρλέκ δήλωσε ότι ο αριθμός των υπόπτων είχε αυξηθεί στους 217, εκ των οποίων 56 είχαν προφυλακιστεί εν αναμονή της δίκης τους.

Η Φατμά Μπετούλ Σαγιάν Καγιά, αντιπρόεδρος του κυβερνώντος κόμματος AKP παραιτήθηκε από τις κομματικές της θέσεις, μετά από καταγγελία της αντιπολίτευσης ότι η ίδια και ο σύζυγός της είχαν αποκομίσει σημαντικά κέρδη από συναλλαγές στις μετοχές της Özata Denizcilik πριν από την εκδήλωση της αναταραχής. Οι συγκεκριμένες μετοχές αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης έρευνας για χειραγώγηση της αγοράς.

Μεταξύ εκείνων που έχουν προφυλακιστεί για το σκάνδαλο των funds περιλαμβάνονται ανώτερα στελέχη που συνδέονται με τις Tera και Pusula. Ο Ερκάν Κιλιμτζί, πρώην υποδιοικητής της Κεντρικής Τράπεζας της Τουρκίας, ο οποίος αργότερα έγινε στέλεχος της Tera, προφυλακίστηκε επίσης, σύμφωνα με το τηλεοπτικό δίκτυο NTV. Ο Κιλιμτζί είχε γράψει σε ανάρτησή του στο LinkedIn, πριν από την προφυλάκισή του, ότι ήταν ατυχές το γεγονός ότι το όνομά του ενεπλάκη στις καταγγελίες, λόγω της υψηλόβαθμης θέσης που κατείχε στην Tera για τρεις μήνες.

Σκάνδαλο funds: Τι θα ακολουθήσει

Ο βασικός δείκτης του Χρηματιστηρίου της Κωνσταντινούπολης έκλεισε την Πέμπτη με άνοδο 2,5%, καθώς τέθηκαν σε ισχύ εκτεταμένες αλλαγές στη σύνθεσή του, με την αφαίρεση μετοχών που εμπλέκονται στην κρίση. Σύμφωνα με το Reuters, το SPK ανακοίνωσε ότι η εκκαθάριση των κεφαλαίων θα διαρκέσει 6 μήνες. Οι επενδυτές σε ορισμένα κεφάλαια, με καθαρές επενδύσεις κάτω του 1 εκατ. τουρκικών λιρών (20.396 δολάρια), θα λάβουν πλήρη αποζημίωση. Όσοι έχουν επενδύσει 1 εκατ. τουρκικές λίρες ή περισσότερο θα λάβουν ενδιάμεση καταβολή ύψους 1 εκατ. λιρών.

Το Ταμείο Ασφάλισης Καταθέσεων Ταμιευτηρίου της Τουρκίας (TMSF) έχει ανοίξει λογαριασμούς για επενδυτές που επιδιώκουν να επιστρέψουν ποσά τα οποία οι αρχές χαρακτηρίζουν ως «υπερβολικά κέρδη» από την πώληση μεριδίων των κεφαλαίων. Οι αναλυτές της JPMorgan δήλωσαν ότι η αναταραχή στον κλάδο των επενδυτικών κεφαλαίων δημιουργεί «σημαντικούς καθοδικούς κινδύνους» για την πρόβλεψή τους σχετικά με την ανάπτυξη του τουρκικού ΑΕΠ το 2026, η οποία ανέρχεται στο 3%. Σύμφωνα πάντα με το Reuters, παραμένει ασαφές πόσο θα είναι το συνολικό ύψος των ζημιών για τους επενδυτές.

Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στις τιμές στις οποίες τα περιουσιακά στοιχεία των κεφαλαίων μπορούν να μετατραπούν σε μετρητά, καθώς πολλά κεφάλαια διαθέτουν μετοχές με περιορισμένη εμπορευσιμότητα, γεγονός που ενδέχεται να περιπλέξει τη διαδικασία.

Αυτή η ακύρωση του όποιου άλλου νοήματος, άποψης, εναλλακτικής, η εκκένωση κάθε άλλου περιεχομένου στο δημοκρατικό διάλογο για το μέλλον της χώρας είναι καταλυτική αλλά και ενδεικτική ενός άλλου –νέου;– ήθους. Όλη αυτή την περίοδο όπου ο ΣΥΡΙΖΑ αδυνατούσε να βρει μια ουσιαστική αντιπολιτευτική στάση, φυλλορροώντας μέχρι την τωρινή διάλυση, η καταγγελία συμβάδιζε με τον λαϊκισμό. Λίγες ευκαιριακές συμμαχίες επί σκοπόν (Αθήνα, Θεσσαλία) δεν ήταν αρκετές να αμβλύνουν την ακραία ισοπεδωτική στάση του ΣΥΡΙΖΑ (ως κυβέρνησης 2015-19 κι αντιπολίτευσης 2019-23) στην επιχείρηση  αρπαγής ή διάλυσης  του “τελειωμένου” ΠΑΣΟΚ.

Η επόμενη περίοδος της στιγμής Κασσελάκη, της απόλυτης εσωστρέφειας, της σταδιακής αποχώρησης και  τελικά της μετακόμισης στην Ιθάκη ενός Τσίπρα “επιλεκτικού κι αυτοκαθαρμένου” από όλα τα λάθη του, που τα φόρτωσε στις συνθήκες και τους πρώην συνεργάτες του, έκανε αδύνατη την όποια ώσμωση, ενοχοποιώντας και την ελάχιστη σύμπλευση επί παντός!

ΠΑΣΟΚ και κεντροαριστερά

Η αντίστοιχη –εν μέρει δικαιολογημένη– φοβική δυσπιστία του ΠΑΣΟΚ, της απροσδόκητης θέσης του ως μείζονος αντιπολίτευσης, η προτεραιοποίηση κατ’ αντανάκλαση του συνεχούς καταγγελτισμού έκανε το διαγκωνισμό για τη δεύτερη θέση το μείζον διακύβευμα. Οι όποιες εκτεταμένες επεξεργασίες και προτάσεις εναλλακτικής διακυβέρνησης χάθηκαν στην απόκρυψή τους από τα ΜΜΕ και την αδυναμία κι αδράνεια του χώρου να οργανώσει την πορεία ενημέρωσης και συμμετοχής προς το λαό.

Μια πορεία με πολύ συγκεκριμένη προοπτική μεγάλων οριζόντων με οδυνηρές, αλλά καίριες μετατροπές και ριζικά μέτρα ορθολογικής, αλλά δικαίας και πολυσθενούς εξόδου στην νέα εποχή. Η μετατόπιση της πολιτικής σε ευφυολογήματα, ατάκες σε σόσιαλ μίντια κλπ, με εντυπώσεις της μιας μέρας, μάλλον επικάλυψε τη σοβαρότητα των διακυβευμάτων, με ελκυστικές αναφορές σε ομάδες-στόχους μιας κοινωνίας σε κατάτμηση.

Συνακόλουθα όλοι οι προφήτες ενός μπινγκ-μπαγκ μεγάλων συγκλίσεων της Κεντροαριστεράς έχασαν το έδαφος κάτω από τα πόδια τους, απλά γιατί τέτοιο έδαφος δεν υπήρχε. Και μάλιστα την ίδια ώρα που οι αυξημένες προσδοκίες των πολιτών εύρισκαν διεξόδους θυμικής μάλλον έκφρασης και εκτόνωσης, παρά δημιουργικής αντιπαράθεσης στο δημόσιο διάλογο. Έτσι, οι υποκλοπές, τα Τέμπη, ο ΟΠΕΚΕΠΕ, ακόμα και η αδειοδότηση ιατρείων δημιούργησαν εκρήξεις του λαϊκού συναισθηματισμού, χωρίς να παράγουν έλλογες συσπειρώσεις, εναλλακτικές πορείες, συνέργειες σε λύσεις συλλογικού συμφέροντος.

Έτσι, ένα μεγάλο σύμπλεγμα, μια κεντρική σημαία, μια κοινωνική έξοδος, μια διαφορετική απαίτηση  από την τωρινή παγίδευση ενός πολύ στοχευμένου νεοφιλελευθερισμού, σε ένα αντιπολιτευτικό μέτωπο ευρείας αποδοχής, αποτυγχάνει και βυθίζεται στη μικροπολιτική και την δυσπιστία. Σημαντικό και συμβολικό παράδειγμα τέτοιας εθνικής αποτυχίας κρατικής επιτελικής παρέμβασης και κοινωνικής κινητοποίησης σε όλη την χώρα είναι η περίπτωση του Ταμείου Ανάκαμψης.

Πόλεμος χαρακωμάτων

Η δυνατότητα για ένα λαμπρό εθνικό σχέδιο αναδιοργάνωσης κι ενδυνάμωσης συγκεκριμένων ξεχασμένων περιφερειών, πριμοδότησης ανασφαλών κι αδύναμων μικρομεσαίων επιχειρήσεων ατόνησε. Η αναγκαία και επείγουσα ώθηση στην καινοτομία και εξωστρέφεια, με στοχευμένη συστηματική κρατική αρωγή και προσανατολισμό συνολικό, μαράζωσε μέσω της γραφειοκρατίας-φραγμού των τραπεζών. Προτιμήθηκαν φυσικά οι συνήθεις ύποπτοι, οι ελίτ των ολιγαρχών, η εντροπία της εγχώριας εξάρτησης από ξένες επενδύσεις, όπου το κράτος είναι παρατηρητής και επισφαλής κανονάρχης, ασχολούμενο μόνο με τα μακροοικονομικά και την δημοσιονομική πειθαρχία, κατά το δοκούν.

Οδεύουμε αδιαμαρτύρητα με μια άγονη αντιπαράθεση χαρακωμάτων, με τα ΜΜΕ να επιβάλουν μια δημόσια συζήτηση καθημερινής επιφάνειας, με ελαφρότητα χαρακτηρισμών κι ανειλικρίνεια προθέσεων, σε αντιπαραθέσεις τοπικών εκλογικών αναμετρήσεων, σε ένα αδιέξοδο όπου ο κόσμος θέλει το άλλο, αλλά δεν αισθάνεται ότι μπορεί να το ζητήσει. Ταυτόχρονα, όμως, επαφίεται στο σκοτεινό ΔΔ της συνωμοσιολογίας, στη μερικότητα του προσωπικού βιώματος, στην ιδιοτέλεια της ατομικής εξασφάλισης, στον μικρο-καταναλωτισμό των μικρόκοσμων επιτυχίας κι επίδειξης. Με λογικές και πρακτικές πόλωσης κρατούμε τη χώρα καθηλωμένη στην ανακύκλωση της παθολογίας της και των αδυναμιών της, χαϊδεύοντας αλλά όχι αναιρώντας.

Αυτή η στάση όλων στην κεντροαριστερά καλλιεργεί μια ακόμα φορά την ακυβερνησία και άρνηση συνεργασιών όλων με όλους, σε μια επανάληψη της ασυνεννοησίας 2010-12. Η πατρίς μπορεί να περιμένει!

Και εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο συμπέρασμα. Η απολιγνιτοποίηση δεν είναι μόνο ενεργειακό ζήτημα. Για μια περιοχή όπως η Μεγαλόπολη, η απολιγνιτοποίηση δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται μόνο ως αλλαγή του ενεργειακού μοντέλου. Είναι ταυτόχρονα ζήτημα εργασίας, εισοδήματος, παραγωγής, πληθυσμού, κοινωνικής συνοχής και μέλλοντος της ίδιας της περιοχής.

Όταν περιορίζεται μια βασική παραγωγική δραστηριότητα, το ερώτημα δεν είναι μόνο τι θα την αντικαταστήσει ενεργειακά. Είναι τι θα κρατήσει τους ανθρώπους στον τόπο τους, τι θα δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας, πώς θα στηριχθεί η τοπική παραγωγή και πώς θα αποκτήσει ξανά προοπτική η ύπαιθρος. Αυτό ακριβώς ανέδειξαν οι συζητήσεις στη Μεγαλόπολη, όπου τέθηκε το ζήτημα της ενέργειας, των ενεργειακών κοινοτήτων, της αξιοποίησης των υφιστάμενων υποδομών και των δυνατοτήτων μιας διαφορετικής παραγωγικής προσέγγισης.

Από την ενέργεια στην παραγωγή και από την παραγωγή στο δημογραφικό. Το δεύτερο μεγάλο συμπέρασμα αφορά κάτι που συχνά αντιμετωπίζεται αποσπασματικά: το δημογραφικό δεν είναι μόνο θέμα οικογενειακής πολιτικής. Είναι και θέμα παραγωγής και εργασίας. Όταν ένας νέος άνθρωπος δεν βρίσκει εργασία στον τόπο του, όταν η τοπική παραγωγή δεν μπορεί να μεταποιήσει και να αξιοποιήσει την αξία των προϊόντων της, όταν οι οικονομικές δραστηριότητες απομακρύνονται από την περιφέρεια, τότε η πληθυσμιακή αποδυνάμωση γίνεται αναμενόμενη συνέπεια.

Γι’ αυτό η συζήτηση για τον πρωτογενή τομέα αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Δεν αρκεί να παράγεται ένα προϊόν. Χρειάζονται δομές συλλογής, μεταποίησης, τυποποίησης, διάθεσης και σύνδεσης με την τοπική οικονομία, ώστε μεγαλύτερο μέρος της αξίας της παραγωγής να παραμένει στον τόπο.

Τοπική οικονομία και δημογραφική ανανέωση

Αυτό ακριβώς καταγράφηκε στις συζητήσεις στην Αρκαδία: η ανάγκη αξιοποίησης των τοπικών παραγωγικών προϊόντων και ανάπτυξης δραστηριοτήτων μεταποίησης, ώστε η παραγωγή να συνδέεται με την τοπική οικονομία, την εργασία και τελικά με τη δημογραφική συγκράτηση.

Παραγωγή → Αξιοποίηση → Μεταποίηση → Προστιθέμενη αξία → Εργασία → Εισόδημα → Τοπική οικονομία → Παραμονή πληθυσμού → Δημογραφική ανανέωση

Το δημογραφικό δεν αντιμετωπίζεται μόνο με οικονομικά ή κοινωνικά μέτρα. Αντιμετωπίζεται και δημιουργώντας τις προϋποθέσεις ώστε ένας άνθρωπος να μπορεί να ζήσει, να εργαστεί, να επιχειρήσει και να δημιουργήσει οικογένεια στον τόπο του. Αυτό σημαίνει νέες επιχειρήσεις, νέες ειδικότητες, νέες θέσεις εργασίας και περισσότερες δυνατότητες για τους νέους ανθρώπους να παραμείνουν ή να επιστρέψουν στον τόπο τους. Και εδώ η παραγωγική πολιτική συναντά το δημογραφικό.

Έτσι, το προϊόν δεν θα αποτελεί απλώς μια πρώτη ύλη που παράγεται στην ύπαιθρο και η οικονομική του αξία δημιουργείται αλλού. Η παραγωγή, η μεταποίηση, η τυποποίηση, η διάθεση και μέρος της κατανάλωσης μπορούν να συγκροτούν έναν τοπικό κύκλο οικονομικής δραστηριότητας. Τα προϊόντα της γεωργίας, της κτηνοτροφίας, της μελισσοκομίας και γενικότερα του πρωτογενούς τομέα πρέπει να μπορούν να οδηγούνται σε ειδικές μονάδες αξιοποίησης, τυποποίησης και μεταποίησης, ώστε να αποκτούν μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία πριν φύγουν από την περιοχή. Η ανασυγκρότηση της υπαίθρου δεν μπορεί να περιορίζεται στην αύξηση της πρωτογενούς παραγωγής. Χρειάζεται να δημιουργηθεί ολόκληρη παραγωγική αλυσίδα στον ίδιο τον τόπο.

Από την παραγωγή στη δημιουργία τοπικής αξίας

Το αίτημα των κατοίκων: να έχει ο τόπος λόγο για τον τόπο του. Πέρα όμως από τα επιμέρους οικονομικά και αναπτυξιακά ζητήματα, στις συζητήσεις αναδείχθηκε ένα ακόμη βαθύτερο αίτημα: οι άνθρωποι που ζουν σε έναν τόπο θέλουν να έχουν ουσιαστικό λόγο για το μέλλον του.

Δεν ζητούν απλώς περισσότερες εξαγγελίες από το κέντρο. Ζητούν να μπορούν οι Δήμοι, οι Κοινότητες και οι τοπικές κοινωνίες να έχουν πραγματικές αρμοδιότητες, πόρους και ευθύνη, ώστε να συμμετέχουν στον σχεδιασμό της παραγωγής, της κοινωνικής πολιτικής και της ανάπτυξης του τόπου τους. Αυτό δεν είναι μια διοικητική λεπτομέρεια. Είναι ζήτημα δημοκρατίας.

Η Θεσμική Ανασυγκρότηση που προτείνεται στο πρόγραμμα της «Ελπίδας για τη Δημοκρατία» ξεκινά ακριβώς από αυτή την αρχή: η εξουσία να βρίσκεται όσο γίνεται πιο κοντά στον πολίτη, με σαφή αρμοδιότητα, πόρους και λογοδοσία. Παράλληλα, η Κοινότητα αντιμετωπίζεται ως χώρος συμμετοχής, κοινωνικής συνοχής και καθημερινής δημοκρατικής έκφρασης του πολίτη.

Και αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην ύπαιθρο. Η περιφέρεια δεν μπορεί να είναι απλώς αποδέκτης αποφάσεων Για χρόνια, μεγάλο μέρος του αναπτυξιακού σχεδιασμού γίνεται από απόσταση. Η κεντρική διοίκηση αποφασίζει, οι τοπικές κοινωνίες καλούνται να εφαρμόσουν και, συχνά, οι συνέπειες εμφανίζονται πολύ αργότερα στην καθημερινότητα των ανθρώπων. Μια διαφορετική θεσμική αντίληψη ξεκινά από την αντίθετη κατεύθυνση: ο τόπος γνωρίζει τις ανάγκες του, συμμετέχει στον σχεδιασμό του και αναλαμβάνει μέρος της ευθύνης για το αποτέλεσμα.

Αυτό σημαίνει αποκέντρωση όχι μόνο αρμοδιοτήτων, αλλά και πόρων, ευθύνης και δυνατότητας πρωτοβουλίας. Σημαίνει επίσης ότι κάθε επίπεδο εξουσίας πρέπει να γνωρίζει τι αποφασίζει, τι υλοποιεί και για ποιο αποτέλεσμα λογοδοτεί.

Αποκέντρωση με ευθύνες και πόρους

Οι συζητήσεις στην Αρκαδία ανέδειξαν και μια άλλη πλευρά του ζητήματος. Οι τοπικοί φορείς δεν ζητούν μόνο να έχουν λόγο. Ζητούν να έχουν τα μέσα για να ασκήσουν την ευθύνη που τους ανατίθεται. Το παράδειγμα της διαχείρισης των απορριμμάτων είναι χαρακτηριστικό. Η δυνατότητα ενός Δήμου να αντιμετωπίζει αποτελεσματικά ένα ζήτημα της καθημερινότητας προϋποθέτει αρμοδιότητες, οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους, υποδομές και σαφές πλαίσιο ευθύνης. Χωρίς αυτά, η αποκέντρωση παραμένει τυπική.

Το ίδιο ισχύει για την παραγωγή, τη μεταποίηση, την κοινωνική φροντίδα, τις υποδομές και γενικότερα για τις ανάγκες κάθε τόπου. Δεν μπορείς να μεταφέρεις την ευθύνη χωρίς να μεταφέρεις και τους πόρους. Αυτό είναι και η ουσία της πρότασης για τη Θεσμική Ανασυγκρότηση: κάθε μεταβίβαση αρμοδιότητας πρέπει να συνοδεύεται από τους αναγκαίους οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους, αλλά και από σαφή ευθύνη και λογοδοσία.

Η Αρκαδία, με τις ιδιαιτερότητές της, θέτει ένα ερώτημα που αφορά ολόκληρη την Ελλάδα: Πώς θα ξαναδώσουμε ζωή στην ελληνική ύπαιθρο; Η απάντηση δεν μπορεί να είναι μόνο επιδοματική. Χρειάζεται παραγωγή. Χρειάζεται εργασία. Χρειάζεται υποδομή. Χρειάζεται ενέργεια με όρους που να υπηρετούν και την τοπική οικονομία. Χρειάζεται μεταποίηση και προστιθέμενη αξία. Χρειάζεται παιδεία και υγεία. Χρειάζεται, πάνω απ’ όλα, η δυνατότητα του ανθρώπου να μπορεί να ζήσει και να δημιουργήσει στον τόπο του.

Και για να συμβούν όλα αυτά, χρειάζεται και ένας διαφορετικός τρόπος οργάνωσης της Πολιτείας. Ο πολίτης δεν μπορεί να είναι μόνο ο αποδέκτης μιας απόφασης που λαμβάνεται αλλού. Πρέπει να συμμετέχει στη διαμόρφωση της απόφασης που αφορά τη ζωή του.

Αυτή είναι η ουσία της θεσμικής προσέγγισης που συνδέει τον πολίτη με την Κοινότητα και την Κοινότητα με την Πολιτεία: από τον Πολίτη στην Κοινότητα και από την Κοινότητα στην Ελληνική Πολιτεία. Η Αρκαδία δεν ζητά απλώς να την ακούσουν. Ζητά να μπορεί να αποφασίζει, να σχεδιάζει και να δημιουργεί για τον τόπο της.

Αυτό είναι ένα από τα ουσιαστικά πολιτικά ζητήματα που αναδείχθηκαν στην περιοδεία. Από την ενέργεια στη μεταλιγνιτική εποχή. Από την παραγωγή στην εργασία. Από την εργασία στο δημογραφικό. Και από το δημογραφικό στην ανάγκη μιας ζωντανής υπαίθρου. Η ανασυγκρότηση της χώρας δεν μπορεί να γίνει μόνο από το κέντρο. Πρέπει να αρχίσει και από τους ίδιους τους τόπους.

Δηλαδή, κάνουν σκορποχώρι ένα ακόμα κυβερνητικό παραμύθι ότι με το παραπάνω επίδομα γίνεται τάχα αναδιανομή των “πλεονασμάτων” προς όφελος των χαμηλοσυνταξιούχων, των ατόμων με αναπηρία (ΑμεΑ) και των ανασφάλιστων υπερηλίκων του Οργανισμού Προνοιακών Επιδομάτων Κοινωνικής Αλληλεγγύης (ΟΠΕΚΑ), ο οποίος, όπως έχω καταγγείλει σε προηγούμενα άρθρα μου, διανέμει κάθε μήνα, κάθε χρόνο πάνω από τρία δις. ευρώ σε 1.500.000 περίπου “δικαιούχους”, χωρίς κι εκείνος λογοδοσία (όπως και ο ΕΦΚΑ, Ο ΕΟΠΥΥ, η ΔΥΠΑ κλπ), δηλαδή χωρίς να καταρτίζει ισολογισμούς! 

Τα στοιχεία της μελέτης  του κ. Μητρόπουλου καταδεικνύουν ότι η Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ) και η Εισφορά Συνταξιούχων Επικουρικής Ασφάλισης είναι ο “κρυφός αιμοδότης” των κυβερνητικών παροχών, καθώς πίσω από τις πρωθυπουργικές εξαγγελίες για το έκτακτο επίδομα των 400 ευρώ τον Νοέμβριο του 2026 βρίσκουμε μια απλή ανακύκλωση κονδυλίων από τον “κουμπαρά” που γεμίζουν οι συνταξιούχοι από το 2010 με πάνω από 16 δις. ευρώ. Δηλαδή, ενώ είναι αποθεματικό αλληλεγγύης τάχα γενεών, στην πραγματικότητα  γίνεται  και “κουμπαράς”  για φιλολαϊκούς “μποναμάδες” της εκάστοτε κυβέρνησης προς “ευαλώτους”, “δικαιούχους” και κάλυψη ελλειμμάτων οργανισμών κοινωνικής ασφάλισης της … σημερινής γενεάς, και μάλιστα με παντελή έλλειψη λογοδοσίας και ελέγχων, όπως θα διαβάσετε πιο κάτω. 

Γιατί δεν κατάργησαν την επαχθή ΕΑΣ

Για τους λόγους αυτούς, όπως επισημαίνεται στην παραπάνω μελέτη,  «την ΕΑΣ, τον ιδιότυπο αυτό φόρο της πρώτης κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ, διατήρησαν και εφήρμοσαν σχολαστικά μέχρι σήμερα όλες οι μνημονιακές κυβερνήσεις», αλλά επειδή η τελευταία φράση υπενθύμιζε οικεία κακά και της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ υπό τον σημερινό πρόεδρο της ΕΑΣ, στη σχετική ανακοίνωσή της την έχει “ψαλιδίσει”.

Δηλαδή, διατηρείται και χρησιμοποιείται και για αλλότριους σκοπούς μία εισφορά, η οποία, όπως τονίζει ο κ. Μητρόπουλος, «είναι προφανώς αντίθετη με τα άρθρα 2.1, 4.1, 4.5, 25.1 και 25.4 του Ελληνικού Συντάγματος και με τις αρχές τού σεβασμού τής ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της ισότητας στην κατανομή των οικονομικών βαρών, καθώς και της αναλογικότητας».  Δηλαδή, όχι μόνο  διατηρείται αλλά και θωρακίζεται με νόμους περιπαθώς από τις  προηγούμενες και τη σημερινή κυβέρνηση μολονότι, όπως επισημαίνει πάλι  ο κ. Μητρόπουλος η εισφορά αυτή «στέρησε από τους συνταξιούχους μέχρι σήμερα πάνω από 16 δις ευρώ που με τις κρατικές ενισχύσεις έχει εκτοξευθεί στα 24 δις ευρώ) κι έπρεπε  να καταργηθεί άμεσα και αναδρομικά».

Έγινε το αντίθετο! Η εισφορά αυτή θεσπίστηκε το 2010-2011 τάχα προσωρινά, η κυβέρνηση Σαμαρά το 2014 την διατήρησε σε ισχύ με νέο Νόμο, η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ με πρωθυπουργό τον κ. Τσίπρα την ενσωμάτωσε πλήρως στο νεώτερο (μεταρρυθμισμένο τάχα) ασφαλιστικό σύστημα το 2016 με τον Νόμο Κατρούγκαλου, όπως  και η κυβέρνηση Μητσοτάκη στη συνέχεια με… νέο Νόμο το 2020, ενώ με τον Νόμο 5162/2024, αντί  κατάργησης,  την “καλλώπισε” με τη… θωράκισή της και την τιμαριθμοποίησή της!

Δεν καταργήθηκε η ΕΑΣ, αλλά θωρακίστηκε κιόλας με νέους νόμους, διότι απετέλεσε ένα μόνιμο επί πάνω από 15 χρόνια “κουμπαρά” για να όλες τις κυβερνήσεις που με ξένα κι άσχετα κόλλυβα εμφανίζονταν και εμφανίζονται ευαίσθητες  για τη σημερινή γενεά κι  όχι για την προστασία τάχα  των συντάξεων των μελλοντικών γενεών συνταξιούχων από τον κίνδυνο που συνεπάγεται η, λόγω της προϊούσας γήρανσης του πληθυσμού, ανατροπή της αναλογίας του αριθμού των συνταξιούχων προς τον αριθμό των ενεργών ασφαλισμένων.

Η αρχαία ελληνική τραγική ειρωνεία αποτυπώνεται έντονα στην παρέμβαση της ΕΛΑΣ, η οποία ορθώς προσθέτει (προφανώς λόγω της προηγούμενης κυβερνητικής εμπειρίας!) στη σχετική ανακοίνωση ότι «τα ποσά που παρακρατούνται υπέρ ΕΑΣ συχνά εκτρέπονται από τον αρχικό τους σκοπό -δηλαδή την ενίσχυση του ΑΚΑΓΕ για τις μελλοντικές γενιές- και χρησιμοποιούνται για την κάλυψη τρεχουσών δημοσιονομικών αναγκών ή την παροχή ευκαιριακών επιδομάτων», διότι τα ίδια συνέβαιναν, τουλάχιστον με τη μορφή λογοδοσίας και διάθεση ποσών για αλλότριους σκοπούς και επί κυβερνήσεως Τσίπρα. 

Όλα αυτά, όπως προκύπτει και ειδική έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου  το 2024 για (πάντως η επινόηση τίτλων δημόσιων οργανισμών  είναι απίστευτης ευρηματικότητας!) Ασφαλιστικό Κεφάλαιο Αλληλεγγύης Γενεών (ΑΚΑΓΕ), προοιονίζονται “αύριον ουκ άμεινον” και για τον νέο “Κουμπαρά της Νέας Γενιάς” που ανακοίνωσε η κυβέρνηση με τη δημιουργία  ενός κεφαλαιοποιητικού αποταμιευτικού λογαριασμού για κάθε παιδί που γεννήθηκε τα δύο τελευταία έτη και για όσα θα γεννηθούν από εδώ και στο εξής με ισόποση προικοδότηση από το κράτος και τους γονείς (έως 1.200 ευρώ τον χρόνο), οι οποίοι όχι μόνο έχουν αρνητική αποταμίευση, αλλά δεν βγάζουν όλο τον μήνα με τους μισθούς που παίρνουν! Η ΕΑΣ κρίθηκε αντισυνταγματική το 2017 και το 2021, αλλά οι αντίστοιχες κυβερνήσεις  δεν έσπευσαν να την καταργήσουν

Ελεγκτικό Συνέδριο

Στο ερώτημα , λοιπόν, γιατί όλες οι κυβερνήσεις εκμεταλλευόμενες ένα ζοφερό εθνικό θέμα, το δημογραφικό, ιδρύουν “Κουμπαράδες” αναλώμασι του εισοδήματος και της περιουσίας εργαζομένων και συνταξιούχων και δεν τους καταργούν, όπως την ΕΑΣ, μολονότι το 2017 και το 2021 η Ολομέλεια του Ελεγκτικού Συνεδρίου, με τις αποφάσεις 244/2017 και 504/2021, είχε κρίνει αρχικά την παρακράτηση της ΕΑΣ ως αντισυνταγματική, θεωρώντας ότι παραβιάζει την αρχή της ισότητας στα δημόσια βάρη και την προστασία της περιουσίας, δίνει εκκωφαντική απάντηση έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου το 2024 για το ΑΚΑΓΕ.

Στη συνέχεια,  βεβαίως, με μεταγενέστερη υπ’ αριθμόν 1477/21 απόφασή του, το ίδιο δικαστήριο έκρινε τη διατήρησή της συνταγματικά ανεκτή από την 1η Ιανουαρίου 2019 και μετά, επικαλούμενο … λόγους δημοσίου συμφέροντος και βιωσιμότητας του ασφαλιστικού συστήματος! 

Αλλά αν είχαν σπεύσει εγκαίρως να καταργήσουν την ΕΑΣ οι κυβερνήσεις Τσίπρα (το 2017) και Μητσοτάκη (το 2021) όταν με τις παραπάνω αποφάσεις η ΕΑΣ κρίθηκε ως συνταγματική, μετά το 2019 και σήμερα δεν θα υπήρχε ΕΑΣ, ούτε θα συνεχίζονταν οι απίστευτες περιπέτειές της στο ΑΚΑΓΕ που με απογοητευτικά ευρήματα παρουσιάζει έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου του 2024 υπό τον  τίτλο «Ασφαλιστικό Κεφάλαιο Αλληλεγγύης Γενεών (Α.Κ.Α.ΓΕ.): Πραγματοποιείται η είσπραξη των εσόδων του και η διάθεση των πόρων του όπως ο νόμος και ο σκοπός του Κεφαλαίου επιβάλλουν;» 

Τα κυριότερα πορίσματα του διενεργηθέντος ελέγχου 

Το νομοθετικό πλαίσιο για τους  πόρους του Α.Κ.Α.ΓΕ. πάσχει από έλλειψη συνοχής και σαφήνειας, που το καθιστά επισφαλές και δυσλειτουργικό, εξαιτίας της πληθώρας των τροποποιήσεων που έχουν υποστεί οι σχετικές διατάξεις και, σε ορισμένες περιπτώσεις, των κακοτεχνιών στη διατύπωσή τους.  

Από την έναρξη λειτουργίας του ΑΚΑΓΕ (2011) ουδέποτε έχουν εγκριθεί από τους εποπτεύοντες υπουργούς, ούτε, φυσικά, έχουν υποβληθεί στο Ελεγκτικό Συνέδριο, οι ετήσιοι απολογισμοί και ισολογισμοί του ΑΚΑΓΕ. Ως αιτία της παρατεινόμενης κι αυτής εκκρεμότητας προβάλλεται η μη κατάρτιση και έγκριση των απολογισμών και ισολογισμών από τον ΕΦΚΑ!

Η πρώτη και τελευταία φορά που συγκροτήθηκε τριμελής, από επιθεωρητές του υπουργείου Εργασίας, επιτροπή για τον έλεγχο της διαχείρισης του ΑΚΑΓΕ ήταν το 2017. Η επιχειρηματολογία ήταν ότι η οργάνωση και λειτουργία Μονάδας Εσωτερικού Ελέγχου του υπουργείου Εργασίας θα μπορούσε εφεξής να αναλάβει και τον διαχειριστικό έλεγχο του ΑΚΑΓΕ, αλλά ακόμα  στα ελεγκτικά προγράμματά της δεν το  έχει συμπεριλάβει!

Σύμφωνα με το αρχείο excel, που τηρείται … εξωλογιστικά  στο υπουργείο Εργασίας, δεν έχουν αποδοθεί στο ΑΚΑΓΕ  από μετέπειτα συγχωνευθέντες στον ΕΦΚΑ ασφαλιστικούς οργανισμούς ποσά συνολικού ύψους 1.040.913.105,87 ευρώ από ΕΑΣ συνταξιούχων και ΕΑΣ επικουρικής ασφάλισης για την περίοδο 2010-2016, χωρίς οι υπηρετούντες στην αρμόδια για τη διαχείριση του ΑΚΑΓΕ υπηρεσία  να παράσχουν  οποιαδήποτε διευκρίνιση!

Όσον αφορά ειδικότερα τις πληρωμές από τους, προσωρινά συσταθέντες εντός του Α.Κ.Α.ΓΕ., Λογαριασμούς της Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων και της Ειδικής Εισφοράς Συνταξιούχων Επικουρικής Ασφάλισης, δεν έχουν, σε πολλές περιπτώσεις, τηρηθεί όλες οι νόμιμες διατυπώσεις. Εντούτοις, όσον αφορά ακριβώς τις διατυπώσεις αυτές, δεν είναι πάντοτε ευεξήγητος και ο λόγος που επέβαλε την καθιέρωσή τους από τον νομοθέτη. 

Νομοθετούνται “κουμπαράδες” με έσοδα που δεν… εισπράττονται!

Με σκοπό πάλι  «τη δημιουργία  αποθεματικού για τη χρηματοδότηση των κλάδων σύνταξης των φορέων κοινωνικής ασφάλισης  και κυρίως για τη διασφάλιση  των συντάξεων των νέων γενεών» ιδρύθηκε το 2013 νέος “κουμπαράς” με την ονομασία  (απίστευτης ευρηματικότητας πάλι τίτλος!) «Εθνικός Λογαριασμός Κοινωνικής Αλληλεγγύης Γενεών (ΕΛΚΑΓ) με πόρο ποσοστό από τα έσοδα του  Δημοσίου (μερίσματα, δικαιώματα, φορολογία) από τις εταιρείες που αναλαμβάνουν την έρευνα και εκμετάλλευση των κοιτασμάτων υδρογονανθράκων και από διάθεση αδειών για έρευνες», αλλά (για ευνοήτους λόγους) μολονότι το 2018 είχε καταρτισθεί το σχέδιο σχετικής κοινής υπουργικής απόφασης, αυτή ουδέποτε εκδόθηκε με αποτέλεσμα ο ΕΛΚΑΓ να παραμένει ανενεργός!

Δαπάνες εις βάρος ποσών από την ΕΑΣ για… αλλότριους σκοπούς!

Εις βάρος  των ποσών από την ΕΑΣ πραγματοποιήθηκαν δαπάνες ποσού 1,7 δις. ευρώ  για την κάλυψη ελλειμμάτων κοινωνικοασφαλιστικών φορέων και τη χρηματοδότηση του Προγράμματος “Βοήθεια στο Σπίτι” ποσού 278,8 εκατ. ευρώ έως το 2021 (υπάρχει άλλη έκθεση ελέγχου του Ελεγκτικού Συνεδρίου το 2022 με απίστευτα πάλι ευρήματα για το “Πρόγραμμα Βοήθεια στο Σπίτι” με κυριότερο εκείνο που αφορά συστήματα ελέγχου, τα οποία είτε δεν υπάρχουν καθόλου είτε, όπου διαπιστώθηκαν, παρουσιάζουν εγγενείς αδυναμίες! ). Δηλαδή, διατέθηκαν πάνω από δύο δις. ευρώ  από το 2013 έως το 2021 για αλλότριους σκοπούς με το γενεαλογικό ενδιαφέρον να πηγαίνει περίπατο!

Έχει έντονα αντιρωσική στάση και θεωρητικά ιδρύθηκε ως αντίβαρο στο AUR (Alliance for the Union of Romanians) και σε άλλα αντιευρωπαϊκά ή εθνικιστικά ή ακροδεξιά κόμματα. Στο σκάνδαλο με την Γκίλφοϊλ και το αμερικανικό LNG, το κόμμα αυτό την πιο επιθετική στάση από όλους:

• Είναι το κόμμα που κατέθεσε την ποινική καταγγελία για εσχάτη προδοσία κατά των Σοσιαλδημοκρατών και του ηγέτη του AUR, Τζόρτζε Σιμιόν.
• Κατηγορεί ανοιχτά το AUR ότι, ενώ παριστάνει το πατριωτικό κόμμα, «συνεργάστηκε με ξένα συμφέροντα και “σαμποτάρισε” την ευκαιρία να λάβει η χώρα χρήματα από την ΕΕ όπως και την ενεργειακή σταθερότητα της Ρουμανίας ρίχνοντας την κυβέρνηση Μπολοζάν».

Η κατάσταση είναι περίπλοκη πάντως για τον πρόεδρο Νικουσόρ Νταν, μαθηματικό, πρώην δήμαρχο Βουκουρεστίου, ο οποίος εξελέγη πέρσι πρόεδρος με 55% έναντι 46% του Σιμιόν του AUR. Ο Νταν για το τρέχον σκάνδαλο τηρεί αποστάσεις από όλους, όμως επιδιώκει να αποτραπούν οι πρόωρες εκλογές επειδή οι δημοσκοπήσεις δείχνουν να έχει αυξηθεί κι άλλο η δημοφιλία του AUR αλλά και άλλων “φιλορωσικών” κομμάτων όπως το “SOS Ρουμανία”. Το προσωπικό” πρόβλημα έγκειται στο ότι στη συνάντηση της Γκίλφοϊλ με τους σοσιαλδημοκράτες όπου παζαρεύτηκε το αμερικανικό LNG  φέρεται να συμμετείχε και ο Φιοριν Bλαντίκα, που είναι σύμβουλος του Νικουσόρ Νταν.

Άτομα από το περιβάλλον του Νικουσόρ Νταν φέρονται να υποβαθμίζουν την υπόθεση  λέγοντας ότι «οι επαφές με διπλωματικούς εκπροσώπους των ΗΠΑ εντάσσονται στο πλαίσιο των συνηθισμένων διπλωματικών σχέσεων της χώρας και δεν κρύβουν καμία γεωπολιτική συνωμοσία ή πίεση για ενεργειακά συμβόλαια». Όμως η προεδρία δεν έχει εκδώσει καμία ανακοίνωση παρά τον σάλο και ούτε απάντησε σε σχετικά ερωτήματα ο εκπρόσωπος του προέδρου.

Μήνυση

Όταν τον περασμένο Απρίλιο το σοσιαλδημοκρατικό κόμμα PSD απέσυρε την υποστήριξή του από την την κυβέρνηση συνασπισμού των φιλελευθέρων, ο πρόεδρος του “Σώστε τη Ρουμανία” (και υποστηρικτής του Νικουσόρ Νταν) δήλωσε ότι εκείνο δεν αποσύρει την στήριξη και ότι θα παρέμενε στην κυβέρνηση ακόμη και ως μειοψηφία για να συνεχιστούν οι μεταρρυθμίσεις. Υπενθυμίζεται ότι οι σοσιαλδημοκράτες και το AUR είχαν ρίξει την κυβέρνηση με την αιτιολογία ότι διαφωνούν κάθετα με το αυστηρό πρόγραμμα λιτότητας που ήθελε να επιβάλει ο πρωθυπουργός Ίλιε Μπολοζάν.

Ακόμα και τώρα, στην προσπάθεια που έγινε με τον Ζίγκφριντ Μουρεσάν (ο οποίος ήταν πρόταση και επιλογή του Μπολοζάν), το USR ήταν το πρώτο κόμμα που συμφώνησε να συμμετάσχει. Μάλιστα, κατά τη διάρκεια της χθεσινής συζήτησης στη Βουλή, το PSD κατηγόρησε το κυβερνητικό σχέδιο Μουρεσάν ως μια προσπάθεια δημιουργίας ενός «Μπολοζάν 2.0 με πολύ “σώστε τη Ρουμανία” μέσα του». Κατά συνέπεια, ένας άτυπος σύμμαχος του προέδρου και σίγουρα σύμμαχος του Μπολοζάν, τραβάει το σκοινί με την μήνυση που κατέθεσε.

Η μήνυση (που είναι μάλλον εξαιρετικά δύσκολο να σταθεί νομικά) στρέφεται κατά τριών βασικών προσώπων: του ηγέτη των Σοσιαλδημοκρατών Σορίν Γκριντεάνου, του προέδρου του AUR Τζόρτζε Σιμιόν, και του πρώην υπουργού Μπογκντάν Ιβάν. Ο τελευταίος ανήκει στο Σοσιαλδημοκρατικό Κομμα που μέχρι τότε τυπικά συμμετείχε στην κυβέρνηση Μπολοζάν και ήταν υπουργός Ενέργειας -παραιτήθηκε 25 μέρες μετά τη συνάντηση με την Γκίλφοϊλ, στις 25 Απριλίου, όταν διαλύθηκε η κομματική συμμαχία και λίγο πριν την πρόταση μομφής της 5ης Μαΐου.

Η αντιπολίτευση (USR) υποστηρίζει ότι το AUR λειτούργησε ως ο “εκτελεστικός βραχίονας” της συμφωνίας που φέρεται να κλείστηκε σε εκείνο το δείπνο, παρότι δεν ήταν παρόν κανένα στέλεχός του. Ο ηγέτης του Σιμιόν έχει απορρίψει κάθε εμπλοκή και χαρακτήρισε την μήνυση “επικοινωνιακό πυροτέχνημα”. Είπε: «Ρίξαμε την κυβέρνηση επειδή ήθελε να επιβάλει σκληρά μέτρα λιτότητας και όχι επειδή υπήρχε ξένος δάκτυλος. Δεν μπορούμε να ποινικοποιούμε μια κοινοβουλευτική διαδικασία, όπως η πρόταση μομφής».

Ως κόμμα θεωρεί τις κατηγορίες κατά των σοσιαλδημοκρατών ανυπόστατες, αλλά επιμένει ότι δεν θα στηρίξει “καμία κυβέρνηση με πρόταση λιτότητας”, ενώ οι σοσιαλδημοκράτες εστιάζουν στα πρόσωπα και δεν αποκλείουν την στήριξη κυβέρνησης, αρκεί να συμμετέχουν σε σημαντικό υπουργείο και ο προτεινόμενος πρωθυπουργός να μην είναι «ακραία αντιλαϊκός σαν τον Μπολοζάν». Πάντως καταψήφισαν και την κυβέρνηση που προτάθηκε προ ημερών, πάλι υπό φιλελεύθερο.

Οι δυνάμεις των κομμάτων στη Ρουμανία

Ο δε εντολοδόχος Μουρεσάν που καταψηφίστηκε στις 30 Σεπτεμβρίου, πριν από την καταψήφισή του είχε πει «Αν πράγματι δεν έχουν συμφωνία, να το αποδείξουν με την ψήφο εμπιστοσύνης προς την κυβέρνησή μου. Το όλο θέμα έχει έναν αέρα συνωμοσίας. Η άτυπη και μυστική συνάντηση των ηγετικών στελεχών του PSD με την Αμερικανίδα Πρέσβη αφήνει σαφείς υπόνοιες για παρασκηνιακό συμβιβασμό. Οι εμπλεκόμενοι πρέπει να δώσουν άμεσα καθαρές απαντήσεις στον ρουμανικό λαό για ένα θέμα εξαιρετικά σοβαρό που και χρήζει βαθιάς διερεύνησης».

Η πρόταση μομφής τον περασμένο Μάιο έπρεπε να υπερψηφιστεί και από τους βουλευτές και από τους λεγόμενους γερουσιαστές. Δίπλα σε κάθε κόμμα αναφέρονται οι έδρες και το ποσοστό που έλαβε στις τελευταίες εκλογές και εν συνεχεία οι έδρες και το ποσοστό του από το ψηφοδέλτιο της Γερουσίας:

• PSD (Σοσιαλδημοκράτες): 86 έδρες (21,96%) + 36 έδρες από το 22,30%
• AUR (Συμμαχία για την Ένωση των Ρουμάνων): 63 έδρες (18,01%) + 28 από το 18,30%
• PNL (Εθνικό Φιλελεύθερο Κόμμα): 49 έδρες (13,20%) + 22 από το 14,28%
• USR (Ένωση Σώστε τη Ρουμανία): 40 έδρες (12,40%) +19 από το 12,26%
• S.O.S. Romania (εθνικιστικό): 28 έδρες (7,36%) +12 από το 7,76%
• POT (Κόμμα Νέων Ανθρώπων, εθνικιστικό): 24 έδρες (6,46%) + 7 από το 6,39%
• UDMR (Κόμμα Ουγγρικής Μειονότητας): 22 έδρες (6,33%) + 10 από το 6,39%
• (Οι υπόλοιπες έδρες κατανεμήθηκαν σε εκπροσώπους εθνικών μειονοτήτων)

Να πούμε παρενθετικά, ότι η νομοθετική εξουσία στη Ρουμανία στηρίζεται σε δύο σώματα, την Βουλή των Αντιπροσώπων και τη Γερουσία, και οι εκλογές για τα δύο σώματα γίνονται την ίδια μέρα με δύο ψηφοδέλτια. Θεωρητικά η Γερουσία υπάρχει ως “φίλτρο” ή δικλείδα ασφαλείας ή αντίβαρο, αλλά πολλοί θεωρούν ότι πρέπει η χώρα να έχει πλέον μόνον ένα κοινοβούλιο και ότι δεν έχει νόημα να υπάρχουν δύο. Στις τελευταίες εκλογές εξάλλου οι Ρουμάνοι ψήφισαν σχεδόν τα ίδια και για τα δύο σώματα.

Πώς αντιμετωπίζουν το θέμα

Οι δημοσιογράφοι και τα μέσα ενημέρωσης κρατούν το θέμα πρώτο σε όλα τα μέσα. Εκτός από καθαυτό το σκάνδαλο, επισημαίνουν σε όλα τα πάνελ και ένα δευτερογενές πρόβλημα: ακόμα κι αν οι σοσιαλδημοκράτες σε αυτή τη φάση ήθελαν να ψηφίσουν τον εντολοδόχο πρωθυπουργό που προτείνουν οι φιλελεύθεροι, ώστε να πάρει τέλος το κυβερνητικό αδιέξοδο, κάτι τέτοιο θα φαινόταν ως υποχώρηση και “φόβο” για τις αποκαλύψεις της Wall Street Journal.

Στα ρεπορτάζ “παίζουν” πολύ οι δηλώσεις του πρέσβη των ΗΠΑ  στη Ρουμανία, ο οποίος βγήκε στο ProTV  και προσπάθησε να κατεβάσει τους τόνους, λέγοντας «η δημοκρατία μπορεί μερικές φορές να είναι περίπλοκη και η στρατηγική συμμαχία ΗΠΑ-Ρουμανίας παραμένει ακλόνητη». Πάντως η δήλωσή του δεν χαρακτηρίζεται κατευναστική. Οι αποκαλύψεις παραμένουν πρώτο θέμα σε τηλεοπτικούς σταθμούς, εφημερίδες και διαδικτυακά μέσα ενημέρωσης και το ερώτημα είναι αν η μήνυση θα τεθεί στο αρχείο ή αν η εισαγγελία θα ξεκινήσει επίσημη ποινική έρευνα.

Για να κινηθεί το θέμα, υπάρχουν αντικειμενικά ζητήματα. Προκειμένου να καταδικαστεί κάποιος για προδοσία, πρέπει να αποδειχθεί ότι βοήθησε μια ξένη δύναμη να επιτεθεί στη χώρα, να κλέψει κρατικά μυστικά ή να καταλύσει βίαια το πολίτευμα.  Η συζήτηση σε ένα εστιατόριο με μια ξένη πρέσβη, ακόμα κι αν τέθηκαν πολιτικά ή ενεργειακά deal, κατά τη γνώμη ορισμένων Ρουμάνων νομικών δεν συνιστά.

Επίσης επισημαίνουν ότι η πρόταση μομφής είναι ένα απόλυτα νόμιμο συνταγματικό εργαλείο. Κανένας δικαστής δεν μπορεί να στείλει πολιτικό στη φυλακή επειδή ψήφισε να πέσει μια κυβέρνηση. Οι περισσότεροι αναλυτές προβλέπουν ότι η Εισαγγελία θα εξετάσει τυπικά τη μήνυση και, μέσα σε λίγες εβδομάδες ή μήνες, θα την αρχειοθετήσει λόγω έλλειψης στοιχείων και ποινικού αντικειμένου, ενώ άλλοι εκτιμούν ότι επειδή ο κόσμος είναι οργισμένος, θα προχωρήσει στη λήψη καταθέσεων και θα την αρχειοθετήσει αργότερα.

Η προδοσία έχει πολλά πρόσωπα

Ορισμένοι Ρουμάνοι ποινικολόγοι υποστηρίζουν το αντίθετο και τονίζουν ότι το Άρθρο 394 του Ρουμανικού Ποινικού Κώδικα για την εσχάτη προδοσία δεν περιλαμβάνει μόνο στρατιωτικές επιθέσεις, αλλά και πράξεις που αποσκοπούν στην υπονόμευση της οικονομίας του κράτους προς όφελος μιας ξένης δύναμης.

Αν η Εισαγγελία βρει αποδείξεις ότι ο πρώην υπουργός Ενέργειας, Μπογκντάν Ιβάν, χρησιμοποίησε το αξίωμά του για να ευνοηθούν ενεργειακά συμβόλαια (όπως το αμερικανικό LNG) με αντάλλαγμα πολιτική στήριξη για την ανατροπή της κυβέρνησης, τότε αυτό συνιστά τουλάχιστον κατάχρηση εξουσίας που θίγει την εθνική ασφάλεια. Επιπλέον, ο Φλορίν Βλαντίκα που απαραβρέθηε στο δείπνο είναι και επικεφαλής του Γραφείου Ενσωματωμένων Πληροφοριών, οπότε διαχειρίζεται τα πιο ευαίσθητα κρατικά μυστικά της Ρουμανίας.

«Η παρουσία ενός ανώτατου αξιωματούχου πληροφοριών σε ένα άτυπο δείπνο, όπου μια ξένη διπλωμάτης φέρεται να καυχιέται για την πτώση μιας κυβέρνησης, υποχρεώνει εκ του νόμου την Εισαγγελία να διεξάγει προκαταρκτική εξέταση. Πρέπει να διαπιστωθεί αν υπήρξε διαρροή πληροφοριών ή αν οι ρουμανικές υπηρεσίες ασφαλείας χρησιμοποιήθηκαν ως εργαλείο πολιτικής πίεσης», λέει άλλη μερίδα αναλυτών.

Θεωρείται πολύ πιθανό να ανοίξει μια έρευνα in rem (δηλαδή έρευνα για την πράξη και όχι αρχικά εναντίον συγκεκριμένων προσώπων). Αυτό σημαίνει ότι η δικαιοσύνη θα αναγκαστεί να ζητήσει επισήμως καταθέσεις, λίστες τηλεφωνικών κλήσεων ή ακόμα και να ζητήσει στοιχεία από τις αμερικανικές αρχές, κρατώντας την υπόθεση ενεργή για μήνες προτού την αρχειοθετήσει λόγω έλλειψης αποδείξεων.

Να υπενθυμίσουμε πάντως ότι η Ρουμανία έχει παρελθόν, καθώς είναι η μόνη δημοκρατική χώρα που έχει ακυρώσει προεδρικές εκλογές επειδή η κυβέρνηση τρόμαξε από το αποτέλεσμα. Όταν οι Ρουμάνοι δικαστές ακύρωσαν την νόμιμη εκλογή του Καλίν Γκεοργκέσκου προ διετίας, η κυβέρνηση μετέθεσε τις εκλογές κατά 6 μήνες για να “μαλακώσει” το θέμα και να βρει τρόπο εν τω μεταξύ να μειώσει την δημοτικότητά του Γκεοργκέσκου, ή και να συλλέξει στοιχεία που να τον αμαυρώνουν ποινικά ώστε να μην είναι ξανά υποψήφιος.

Ο δρόμος δεν είναι μονόδρομος. Υπάρχει η “Ανάκτηση”, ολόκληρη Ιστορική Περίοδος, όταν εκδιώχθηκαν οι Άραβες από την Ευρώπη. Υπάρχει και ο παλιμπαιδισμός, όταν σου λένε να διαλέξεις ένα κουτσό άλογο αντί τον ξεχωριστό Κυριάκο Μητσοτάκη, με εναλλακτική την Ζωή, ή εκείνη την κυρία που τρέφεται από τις μνήμες των ανθρώπων. Η κατάσταση μπροστά μας είναι απλή και τραγική.

Ο κόσμος μπορεί να κρατήσει μια γριούλα στο σπίτι της. Αλλά για κάτι παραπάνω «θέλει δουλειά πολύ, θέλει νεκρούς χιλιάδες… θέλει κι οι ζωντανοί να δίνουν το αίμα τους». Σαν πολλά να ζητάει και μαζεμένα. Τα υποτίθεται αριστερά κόμματα στην Ευρώπη έβαλαν και τυπικά λουκέτο – Ιταλία, Γαλλία. Με αποτέλεσμα, αφού την πολέμησαν, υποτίθεται, λυσσαλέα, η «ακροδεξιά» Λεπέν να εμφανίζεται ως επικρατέστερη Πρόεδρος της Δημοκρατίας στο ιστορικό Παρίσι.

Όλα σύμφωνα με τους Τύπους, η γριούλα έμεινε σπίτι, ο αριστερός Μελανσόν χάνει, η ακροδεξιά Λεπέν εγκαθίσταται στο Μέγαρο της Δημοκρατίας κατά τον Νόμο, η Δημοκρατία νίκησε. Ποιος κοροϊδεύει ποιόν; Αυτό το έργο δύσκολο να κρατήσει πολύ, να μου το θυμηθείτε…

«Ανθ’ ημών Γουλιμής»… 

«Ανθ’ ημών Γουλιμής, καληνύκτα σας» είπε, αποχωρών, ο Τρικούπης όταν έχασε τις εκλογές και έτσι ο συγκεκριμένος αντίπαλος απόκτησε υπόσταση στην Ιστορία. Να θυμόμαστε τους νεκρούς μας, γιατί χωρίς αυτούς θα ξεχάσουμε ότι κάποιος άλλος έφτιαξε την Ακρόπολη, όχι η κ. Μενδώνη, ή η άλλη κυρία, που έντρομη μπροστά στο Ιστορικό βάραθρο έγραψε προχθές για τον Κολοκοτρώνη ότι ήταν «ΑΡΠΑΓΑΣ» ή «ΜΕΓΑΣ ΑΡΠΑΓΑΣ», θα σας γελάσω, το έγραψε κάτω από το επίγραμμα στο άγαλμα του στρατηγού που επιτάσσει: «ΕΦΙΠΠΟΣ ΧΩΡΕΙ ΣΤΡΑΤΗΓΕ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΤΟΥΣ ΛΑΟΥΣ ΠΩΣ ΟΙ ΔΟΥΛΟΙ ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΟΙ».

Μα τόσο αγράμματη πια και τόσο έντρομη η εν λόγω κυρία; Αν τουλάχιστον ζητούσε δανεικό κανένα βιβλίο θα διάβαζε ότι, τελικά, «ο Εφιάλτης θα φανεί στο τέλος κι οι Μήδοι επιτέλους θα διαβούνε». Αλλωστε, για να μην γελιόμαστε, εδώ είναι…

Και εδώ η προειδοποίηση του Τζώρτζ Κένναν αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα: Ο άνθρωπος του “long telegram” που διαμόρφωσε τη στρατηγική της αμερικανικής “ανάσχεσης” της Σοβιετικής Ένωσης γνώριζε όσο ελάχιστοι τη ρωσική ιστορία, την πολιτική κουλτούρα και την αντίληψη της Μόσχας για την ασφάλεια.

Το 1997, όταν η Ουάσινγκτον προωθούσε την πρώτη μεταψυχροπολεμική διεύρυνση του ΝΑΤΟ, ο Κένναν προειδοποίησε ότι η επέκταση θα αποτελούσε “το πιο μοιραίο λάθος της αμερικανικής πολιτικής σε ολόκληρη τη μεταψυχροπολεμική εποχή”. Προέβλεπε ότι θα ενίσχυε τις εθνικιστικές και αντιδυτικές τάσεις στη Ρωσία, θα έπληττε τη δημοκρατική της εξέλιξη και θα επανέφερε την ατμόσφαιρα του Ψυχρού Πολέμου στις σχέσεις Ανατολής-Δύσης.

Η Ουκρανία ως δόλωμα

Η ιστορία δεν δικαίωσε κατ’ ανάγκην όλες τις προβλέψεις του Κένναν. Δικαιώνει όμως την ανάγκη να λαμβάνονται σοβαρά υπόψη οι στρατηγικές αντιδράσεις μιας μεγάλης πυρηνικής δύναμης. Και εδώ βρίσκεται το μεγάλο ερώτημα: Ήταν αναγκαίο να μετατραπεί η Ουκρανία σε πιθανό πεδίο αντιπαράθεσης ανάμεσα στη Ρωσία και το ΝΑΤΟ;

Το 2008, στη Σύνοδο Κορυφής του NATO στο Βουκουρέστι, παρά το γεγονός ότι δεν δόθηκε ιδιότητα MAP (Membership Action Plan) που θα επέτρεπε έναρξη διαδικασιών ένταξης, συμφωνήθηκε ότι η Ουκρανία και η Γεωργία κάποια… στιγμή στο μέλλον “θα γίνουν μέλη του ΝΑΤΟ”. Παρόμοια δήλωση γινόταν  έκτοτε επανειλημμένα από τη Συμμαχία.

Ας δούμε όμως την αλήθεια κατάματα! Για τη Ρωσία, η προοπτική μιας Ουκρανίας ενταγμένης στο ΝΑΤΟ δεν ήταν μια συνηθισμένη διπλωματική εξέλιξη. Ήταν ζήτημα που συνδεόταν με τον πυρήνα της ρωσικής αντίληψης για την ασφάλεια και τη γεωπολιτική της θέση. Ο πρώην πρέβυς των ΗΠΑ στην Μόσχα Μπιλ Μπέρνς, ο οποίος αργότερα έγινε και Διευθυντής της CIA, είπε εμφατικά ότι  «η ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ είναι η πιο έντονη από όλες τις κόκκινες γραμμές του Κρεμλίνου». Η Δύση είχε μάλλον στρατηγική τύφλωση.

Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι η Ρωσία είχε δικαίωμα να εισβάλει. Σημαίνει ότι μια σοβαρή στρατηγική πρέπει να υπολογίζει, όχι μόνο τι θεωρούμε εμείς νόμιμο ή επιθυμητό, αλλά και πώς αντιλαμβάνεται ο αντίπαλος τις κινήσεις μας. Στοιχειώδες μάθημα της στρατηγικής.

Η επικίνδυνη αυταπάτη

Η Δύση έκανε ένα κρίσιμο στρατηγικό λάθος. Αντιμετώπισε την ευρωπαϊκή ασφάλεια, σαν να μπορούσε να επεκτείνεται επ’ αόριστον, χωρίς να δημιουργεί νέες γραμμές αντιπαράθεσης. Η διεύρυνση του ΝΑΤΟ προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη είχε ασφαλώς τη δική της ιστορική λογική. Οι χώρες που είχαν βρεθεί υπό σοβιετικό έλεγχο επεδίωξαν την ένταξη στη Συμμαχία για να εξασφαλίσουν την ανεξαρτησία και την ασφάλειά τους.

Όμως η Ουκρανία ήταν διαφορετική περίπτωση. Ήταν χώρα που βρισκόταν ακριβώς πάνω στη γραμμή επαφής δύο διαφορετικών γεωπολιτικών χώρων, με τεράστια στρατηγική σημασία για τη Ρωσία, ιστορικούς και οικονομικούς δεσμούς με τη Μόσχα και ταυτόχρονα ισχυρό ευρωπαϊκό προσανατολισμό. Ανήκε στην καρδιά του λεγόμενου “εγγύς εξωτερικού” της! Η μετατροπή της σε γεωπολιτικό “έπαθλο” μιας αντιπαράθεσης Ρωσίας-Δύσης ήταν εξαιρετικά επικίνδυνη. Και το τίμημα το πληρώνει για περισσότερο από τέσσερα χρόνια  πρωτίστως ο ουκρανικός λαός.

Ο τάφος μιας ολόκληρης γενιάς

Σήμερα, ο πόλεμος έχει μετατραπεί σε έναν πόλεμο φθοράς. Πύραυλοι και drones πλήττουν πόλεις και κρίσιμες υποδομές. Άνθρωποι συνεχίζουν να σκοτώνονται. Εκατομμύρια έγιναν πρόσφυγες, ή έχουν εκτοπιστεί. Η οικονομία και οι υποδομές έχουν υποστεί τεράστιες καταστροφές.

Και όσο ο πόλεμος παρατείνεται, τόσο μεγαλώνει ο κίνδυνος να μετατραπεί η Ουκρανία σε έναν μόνιμο χώρο στρατιωτικής αντιπαράθεσης Ρωσίας και Δύσης. Αυτό πρέπει να σταματήσει. Όχι επειδή πρέπει να “ανταμειφθεί” η Ρωσία. Όχι επειδή πρέπει να εγκαταλειφθεί η Ουκρανία. Αλλά επειδή ένας πόλεμος χωρίς πολιτικό τέλος δεν αποτελεί στρατηγική.

Η στρατιωτική και η οικονομική βοήθεια μπορεί να είναι αναγκαία για την άμυνα και την επιβίωση της. Δεν μπορεί όμως να αποτελεί από μόνη της σχέδιο ειρήνευσης. Το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο πόσα όπλα και πόσα ευρώ θα σταλούν στην Ουκρανία. Το πραγματικό ερώτημα είναι: Ποια στρατηγική μπορεί να σταματήσει τον πόλεμο και να αποτρέψει την επανάληψή του;

Χρειάζεται στρατηγική και όχι συναισθηματική πολιτική

Η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε μια ιστορική αντίφαση. Από τη μία πλευρά υπερασπίζεται και δικαίως την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας. Από την άλλη, κινδυνεύει να εγκλωβιστεί σε μια λογική διαρκούς στρατιωτικής κλιμάκωσης χωρίς σαφή τελικό πολιτικό στόχο.

Η ειρήνη δεν επιτυγχάνεται επειδή κάποιος επαναλαμβάνει καθημερινά ότι “θα συνεχίσουμε για όσο χρειαστεί”!  Η ειρήνη απαιτεί να γνωρίζουμε τι ακριβώς θέλουμε να πετύχουμε, με ποιο κόστος και πώς θα φτάσουμε εκεί. Και κυρίως απαιτεί ικανή και πραγματιστική διπλωματία. Ο Κένναν δεν δικαιώθηκε επειδή προέβλεψε σχεδόν κάθε λεπτομέρεια όσων ακολούθησαν. Δικαιώθηκε ως προς κάτι βαθύτερο. Οι μεγάλες δυνάμεις πρέπει να αντιλαμβάνονται τα όρια της ισχύος τους και τις αντιδράσεις που προκαλούν οι στρατηγικές τους επιλογές.

Η Ρωσία ουδόλως είναι αθώα. Η εισβολή της παραβίασε την κυριαρχία μιας ανεξάρτητης χώρας και τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Αλλά ούτε η Δύση είναι αλάνθαστη. Το να αναγνωρίζουμε τα λάθη της δυτικής στρατηγικής δεν σημαίνει ότι δικαιολογούμε τη ρωσική επιθετικότητα. Σημαίνει ότι αρνούμαστε να επαναλάβουμε τα ίδια λάθη. Και ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη παρακαταθήκη του Κένναν σήμερα.

Αδήριτη ανάγκη να μπει ένα τέλος

Το ζητούμενο σήμερα δεν μπορεί να είναι η επίτευξη μιας απόλυτης νίκης από οποιαδήποτε πλευρά. Ο πόλεμος πρέπει να σταματήσει με μια συμφωνία που θα επιτρέψει στην Ουκρανία να διασώσει όσο το δυνατόν περισσότερα από όσα μπορεί να διασώσει, την κυριαρχία της, τη δυνατότητα να ανασυγκροτηθεί, την ευρωπαϊκή της πορεία και, πάνω απ’ όλα, το ανθρώπινο δυναμικό και το μέλλον της, χωρίς όμως η Ρωσία να αποκομίσει μια ολοκληρωτική στρατηγική νίκη.

Αυτό απαιτεί δύσκολους συμβιβασμούς, εγγυήσεις ασφαλείας και μια ρεαλιστική διπλωματική διευθέτηση. Η συνέχιση του πολέμου χωρίς σαφή πολιτικό τέλος ενδέχεται να οδηγήσει ακριβώς στο αντίθετο αποτέλεσμα. Σε μια ολοένα πιο εξαντλημένη Ουκρανία, με μεγαλύτερες απώλειες εδαφών, ανθρώπων και υποδομών, ενώ παράλληλα θα αυξάνεται ο κίνδυνος μιας ευρύτερης σύγκρουσης Ρωσίας-ΝΑΤΟ.

Αντί επιλόγου

Δεν χρειαζόμαστε έναν νέο Ψυχρό Πόλεμο, αλλά μια νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας. Μια αρχιτεκτονική στην οποία η Ουκρανία θα μπορεί να υπάρχει ως κυρίαρχο και ασφαλές κράτος, η Ρωσία θα αντιμετωπίζεται ως αναθεωρητική δύναμη όταν παραβιάζει το διεθνές δίκαιο, αλλά και η Ευρώπη θα έχει μηχανισμούς ώστε μια μελλοντική κρίση να μην οδηγεί ξανά σε γενικευμένο πόλεμο.

Και αυτό είναι ακριβώς το σημείο στο οποίο σήμερα η Δύση οφείλει να ξανασκεφθεί τη στρατηγική της. Η πραγματική στρατηγική επιδίωξη, επομένως, δεν πρέπει να είναι “όλα ή τίποτα”, αλλά μια ειρήνη στην οποία η Ουκρανία θα χάσει τα λιγότερα δυνατόν και η Ρωσία δεν θα κερδίσει τα πάντα.

Γιατί στο τέλος της ημέρας η πραγματική στρατηγική επιτυχία δεν μετριέται από το πόσα όπλα εκτοξεύθηκαν. Μετριέται από το πόσες ζωές σώθηκαν, πόσους πολέμους αποτρέψαμε και τι ειρήνη καταφέραμε να οικοδομήσουμε…

Το σχέδιο είχε ανακοινωθεί ήδη από τον Ιούλιο 2024: Ο υπουργός Σκυλακάκης είχε αναφερθεί σε αρκετές τοποθετήσεις του στο σχέδιο, λέγοντας «στο πλαίσιο αυτό θα ανοίξουμε την αγορά μπαταριών», με στόχο την εγκατάσταση έως 2 GW χωρίς καμία στήριξη, μόνο με αδειοδοτική προτεραιοποίηση.

Τον Σεπτέμβριο του 2024 με τον τρίτο διαγωνισμό κλείνει ο κύκλος των μονάδων standalone μπαταριών που θα υλοποιηθούν με κρατική ενίσχυση, αφού ο σχεδιασμός του υπουργείου Περιβάλλοντος για το επόμενο “κύμα” έργων αποθήκευσης προβλέπει μόνο αδειοδοτικές διευκολύνσεις, και σύμφωνα με τον σχεδιασμό του υπουργείου, όλα τα έργα μετά τον τρίτο διαγωνισμό θα υλοποιούνται, χωρίς κάποια ενίσχυση.

Αυτό κατοχυρώθηκε νομοθετικά τον Νοέμβριο του 2024: Η απόφαση συνέπεσε με την ψήφιση στη Βουλή του νομοσχεδίου του υπουργείου που προέβλεπε εγκατάσταση μπαταριών σε φωτοβολταϊκά, χωρίς καμία επιδότηση, με μοναδικό κίνητρο τις fast-track αδειοδοτικές διαδικασίες.

Έχει ενδιαφέρον ότι ο νυν υπουργός Περιβάλλοντος Σταύρος Παπασταύρου βρέθηκε αργότερα να διαχειρίζεται τα προβλήματα που προέκυψαν από αυτή την απόφαση: Τον Οκτώβριο του 2025, μιλώντας στο Renewable Energy & Storage Forum, έκανε λόγο για «συνολική διευθέτηση» ώστε καμία ώριμη επένδυση να μη χαθεί, ακόμη κι αν χρειαστεί να αναζητηθούν άλλες πηγές κεφαλαίων – αναφερόμενος στο γεγονός ότι από τα 901 MW που είχαν προκριθεί στους τρεις διαγωνισμούς, το χαρτοφυλάκιο που θα λάβει τελικά χρηματοδότηση περιορίζεται στα 700 MW, με την περικοπή να πέφτει κυρίως στον τρίτο διαγωνισμό, λόγω αυστηρών προθεσμιών του Ταμείου Ανάκαμψης.

Σύνοψη ευθύνης για τις ΑΠΕ

Η στρατηγική απόφαση “μηδενικής στήριξης” ήταν του Σκυλακάκη (2024), βασισμένη στην εκτίμηση ότι η πτώση τιμών μπαταριών θα έκανε την αγορά αυτοσυντηρούμενη. Η επόμενη ηγεσία (Παπασταύρου, 2025-26) κληρονόμησε τα αποτελέσματα αυτής της απόφασης και τώρα προσπαθεί να διαχειριστεί τις καθυστερήσεις και τις ελλείψεις χρηματοδότησης που προέκυψαν.

Μετά από όλα αυτά το θέμα που προκύπτει είναι το εξής: Mήπως υπάρχει πολιτική κυβερνητική επιλογή για συνέχιση της χρήσης φυσικού αερίου, σε μεγάλο βαθμό εξυπηρετώντας γεωπολιτικά και οικονομικά συμφέροντα εγχώρια και αλλοδαπά; Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία υπάρχει σαφής πολιτική επιλογή διατήρησης ρόλου για το αέριο – αυτό δεν είναι υπόθεση, είναι ρητή κυβερνητική θέση:

• Το αναθεωρημένο ΕΣΕΚ (Εθνικό Σχέδιο για την Ενέργεια και το Κλίμα) προβλέπει την προσθήκη δύο νέων μονάδων φυσικού αερίου χωρίς καμία απόσυρση, ανεβάζοντας τη συνολική ισχύ από 6,037 GW σε 7,885 GW – αυτό είναι επίσημη κυβερνητική απόφαση, όχι παρανάγνωση.
• Ο ίδιος ο υπουργός το λέει ανοιχτά: «Η Ευρώπη οφείλει να διατηρήσει ένα ισορροπημένο ενεργειακό μείγμα, χωρίς αποκλεισμούς τεχνολογιών».
• Η ρητορική για “εθνική υπόθεση” στους υδρογονάνθρακες, η ανάδειξη του “διαδρόμου Νότου-Βορρά”, η προσέλκυση Chevron/ExxonMobil – όλα αυτά είναι ενεργές, στοχευμένες πολιτικές, όχι παράπλευρες συνέπειες.

Εξυπηρετούνται δε γεωπολιτικά συμφέροντα – και αυτό είναι επίσης ομολογημένο, όχι κρυφό: Η γεωπολιτική διάσταση (αντικατάσταση ρωσικού αερίου με αμερικανικό LNG, ρόλος Ελλάδας ως κόμβου, στήριξη Ουκρανίας) εκφράζεται ανοιχτά από αξιωματούχους και είναι μέρος της επίσημης ατζέντας ΗΠΑ-ΕΕ μετά το 2022. Δεν είναι “συμφέρον στο σκοτάδι” –είναι δηλωμένη στρατηγική. Χρειάζεται προσοχή στο παραπάνω συμπέρασμα δεδομένου ότι συνδέονται εμμέσως δύο αποφάσεις οι οποίες θα πρέπει να εξετασθούν προσεκτικά:

1. Η καθυστέρηση στις μπαταρίες (απόφαση Σκυλακάκη 2024, βασισμένη – σύμφωνα με τη δική του δημόσια αιτιολόγηση – σε εκτίμηση για ωριμότητα της αγοράς λόγω πτώσης τιμών λιθίου).
2. Η ενίσχυση του ρόλου του αερίου (γεωπολιτική επιλογή μετά το 2022, κυρίως λόγω του πολέμου στην Ουκρανία).

Πολιτική επιλογή το φυσικό αέριο 

Τα στοιχεία δείχνουν ότι αυτά συνυπάρχουν χρονικά και ότι η καθυστέρηση στην αποθήκευση διατηρεί αντικειμενικά την ανάγκη για αέριο ως εφεδρεία – αυτό το είπαμε και πριν. Η επίσημη αιτιολόγηση (πτώση τιμών → ωριμότητα αγοράς) θα μπορούσε κάλλιστα να ήταν λανθασμένη εκτίμηση, χωρίς απαραίτητα κρυφή σκοπιμότητα. Δύσκολο να το αποδεχθεί κανείς… λαμβάνοντας υπόψη τη γενικότερη συμπεριφορά της κυβέρνησης Μητσοτάκη.

Πέρα από αυτό, το πιο τεκμηριωμένο συμπέρασμα είναι ότι: Υπάρχει μια ρητή, ομολογημένη πολιτική επιλογή να διατηρηθεί σημαντικός ρόλος για το φυσικό αέριο (νέες μονάδες, γεωπολιτική στρατηγική LNG, υδρογονάνθρακες ως “εθνική υπόθεση”), η οποία αντικειμενικά εξυπηρετεί τόσο εγχώρια συμφέροντα (ΔΕΠΑ, Mytilineos, HELLENiQ) όσο και αλλοδαπά (Venture Global, Chevron, ExxonMobil, γεωπολιτικά συμφέροντα ΗΠΑ).

Παράλληλα, υπάρχει ξεχωριστή αποτυχία πολιτικής σχεδίασης στην αποθήκευση, που μπορεί να θεωρηθεί και ως σκόπιμη, αλλά και ως λανθασμένη εκτίμηση χρονισμού. Το αποτέλεσμα των δύο μαζί είναι ένα σύστημα όπου το αέριο παραμένει απαραίτητο περισσότερο απ’ όσο θα χρειαζόταν αν η αποθήκευση είχε προχωρήσει ταχύτερα – ανεξάρτητα από το αν αυτό ήταν σχεδιασμένο αποτέλεσμα ή απλά συγκυρία κακού συγχρονισμού δύο παράλληλων πολιτικών.

Στόχοι υπερβολικοί, εκ σχεδιασμού 

Υπάρχουν δημοσιεύματα ή αναλύσεις (π.χ. από Green Tank, ΙΕΝΕ, ή δημοσιογραφικές έρευνες) που υποστηρίζουν πιο ευθέως τη θέση περί σκόπιμης διασύνδεσης των δύο πολιτικών, ώστε να έχουμε και τεκμηρίωση πέρα από το λογικό συμπέρασμα. Μπορούμε να ισχυριστούμε ότι η ανάλυση του Green Tank είναι η πιο ευθεία τεκμηριωμένη κριτική. Το βασικό επιχείρημα: Το Green Tank δεν λέει απλά “η αποθήκευση καθυστερεί” — λέει ρητά ότι ο στόχος των μονάδων αερίου στο ΕΣΕΚ είναι αδικαιολόγητα υψηλός, δεδομένης της πορείας ΑΠΕ και αποθήκευσης.

Στην ανάλυση «Πόση ισχύ μονάδων αερίου έχει ανάγκη η χώρα;», το Green Tank αξιοποίησε ωριαία δεδομένα του ENTS, υπολογίζοντας τη συνολική θερμική ισχύ αερίου-λιγνίτη που ήταν πραγματικά απαραίτητη για την κάλυψη των αναγκών από το 2019, και κατέληξε ότι: H σημερινή εγκατεστημένη ισχύς θερμικών μονάδων καλύπτει ήδη τις ανάγκες του συστήματος – δηλαδή είναι αναγκαίο να επανεξεταστεί η τιμή των 7.885 GW μονάδων αερίου που προβλέπει το υπό αναθεώρηση ΕΣΕΚ για το 2030, καθώς και η πιθανή απόσυρση υφιστάμενων μονάδων αερίου.

Η πιο καίρια φράση ουσιαστικά λέει ότι ο στόχος αερίου είναι υπερβολικός, εκ σχεδιασμού: Με άλλα λόγια, σύμφωνα με το συνοπτικό σχέδιο ΕΣΕΚ, η ύπαρξη 7.885 GW μονάδων αερίου το 2030 παρουσιάζεται ως ικανή συνθήκη για την επάρκεια ισχύος της χώρας – υπονοώντας ότι το ΥΠΕΝ διατηρεί στο επίσημο σχέδιο μια ποσότητα αερίου μεγαλύτερη από την πραγματικά αναγκαία, αντί να την αναπροσαρμόσει προς τα κάτω καθώς προχωρούν ΑΠΕ και αποθήκευση.

Ο Νίκος Μάντζαρης, συνιδρυτής και αναλυτής ενεργειακής πολιτικής του Green Tank δήλωσε χαρακτηριστικά: «Δεδομένης της περαιτέρω ανάπτυξης των ΑΠΕ και νέων υποδομών αποθήκευσης, αναμένεται ότι η μέγιστη απαιτούμενη ισχύς θερμικών μονάδων θα συνεχίσει την πτωτική της πορεία… Για να ληφθούν πολιτικές αποφάσεις, η εκπόνηση επικαιροποιημένης μελέτης επάρκειας ισχύος θα πρέπει να αποτελέσει επείγουσα προτεραιότητα».

Το πιο πρόσφατο στοιχείο δείχνει το πρόβλημα σε αριθμούς, με τρόπο που υποστηρίζει έμμεσα την άποψη ότι η υφιστάμενη κατάσταση διατηρεί τεχνητά την ανάγκη για αέριο: Οι εγκατεστημένες μπαταρίες (220 MW συνολική ισχύς) απέτρεψαν μόλις το 0,72% των περικοπών ΑΠΕ τον Απρίλιο 2026, ενώ η ενέργεια που εγχύθηκε περιόρισε τη χρήση αερίου κατά μόλις 0,26% τον ίδιο μήνα – γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη επιτάχυνσης εγκατάστασης περισσότερων μπαταριών που έχουν ήδη όρους σύνδεσης.

Το Green Tank για τις ΑΠΕ

Το Green Tank έχει επικρίνει και τον τρόπο σχεδιασμού των μηχανισμών στήριξης γενικότερα, με έμφαση στο ποιος πληρώνει το κόστος:
«Για να είναι επιτυχημένος ένας νέος μηχανισμός διασφάλισης επάρκειας ισχύος, αφού αποδειχθεί αναγκαίος, πρέπει να σχεδιαστεί με στόχο την κάλυψη των αναγκών της χώρας και τη συμβατότητα με τους εθνικούς κλιματικούς στόχους, και όχι θέτοντας ως προτεραιότητα την οικονομική βιωσιμότητα επενδύσεων αμφίβολης χρησιμότητας για την ενεργειακή επάρκεια της χώρας», δήλωσε η Ιωάννα Σούκα, αναλύτρια πολιτικής του Green Tank.

Ενδιαφέρον σημείο: Στη συγκεκριμένη δημοπρασία επάρκειας ισχύος, το 95% (564 MW) της νέας στηριζόμενης ισχύος ήταν συστήματα μπαταριών, και καμία νέα μονάδα αερίου δεν στηρίχθηκε – δηλαδή σε αυτό το σημείο η αγορά/πολιτεία φαίνεται να γύρισε προς τις μπαταρίες, αν και αργά.

Αυτό σημαίνει ότι η ανάλυση του Green Tank δεν λέει ρητά “η κυβέρνηση κρατά το αέριο ψηλά για να ευνοήσει εταιρείες αερίου” – είναι πιο προσεκτική, τεχνική κριτική: Λέει ότι ο επίσημος σχεδιασμός (ΕΣΕΚ) δεν έχει αναπροσαρμοστεί ώστε να αντανακλά τη πραγματική, μετρημένη ανάγκη σε αέριο, παρά την πρόοδο ΑΠΕ/αποθήκευσης.

Αυτό είναι ίσως η πιο τεκμηριωμένη μορφή της υπόθεσής: Όχι “συνωμοσία”, αλλά θεσμική αδράνεια/καθυστέρηση στην αναθεώρηση που, ανεξαρτήτως πρόθεσης, διαιωνίζει μεγαλύτερο ρόλο για το αέριο απ’ όσο θα δικαιολογούσαν τα ίδια τα δεδομένα – και αυτό αντικειμενικά εξυπηρετεί όσους έχουν συμφέρον στη διατήρηση υποδομών και προμηθειών αερίου, ανεξάρτητα αν αυτό ήταν ο στόχος του σχεδιασμού.