Η στιγμή είναι κομβική και θα κρίνει πολλά. Τυχόν εσφαλμένοι χειρισμοί δεν θα θέσουν απλώς εκτός τροχιάς το έργο, αλλά ελλοχεύει ο κίνδυνος να υπονομεύσουν τα κυριαρχικά δικαιώματα ή ακόμη και την ίδια την εδαφική κυριαρχία της Ελλάδας.  Η Τουρκία επιζητεί να σφετεριστεί τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας και να επιβεβαιώσει στην πράξη τις επεκτατικές της βλέψεις. Η δόλια παγίδα της Άγκυρας είναι παραπλανητικά απλή. Επιδιώκει να κατοχυρώσει δικαιώματα στην περιοχή υποχρεώνοντας τους εμπλεκόμενους να ζητήσουν την άδειά της για την εκτέλεση του έργου.

Καθώς μια τέτοια αίτηση είναι δύσκολο να υποβληθεί από την Ελλάδα (παρά την προθυμία που μπορεί να εμφανίζουν ορισμένοι πολιτικοί ή παράγοντες της αθηναϊκής ελίτ), η Άγκυρα προσπαθεί να αποσπάσει την αίτηση από την γαλλική εταιρεία που συνεργάζεται με το ελληνικό κράτος, ώστε να υποβάλει εγγράφως μια ειδική “ενημέρωση”, πέρα από την NAVTEX που θα εκδώσει η Αθήνα, η οποία αυτόν τον σκοπό έχει άλλωστε.

Στην συνέχεια, η Άγκυρα θα σπεύσει να παρουσιάσει την ενημέρωση αυτή ως «αίτηση αδειοδότησης», επιχειρώντας έτσι να σφετεριστεί την θαλάσσια δικαιοδοσία της Αθήνας. Η υιοθέτηση μιας πολιτικής κατευνασμού απέναντι στις αξιώσεις της Άγκυρας θα συνιστούσε τεράστιο σφάλμα, όπως εξάλλου υπογράμμισαν πρόσφατα δύο πρώην πρωθυπουργοί της Ελλάδας. 

Ανεξαρτήτως της αποστολής γραπτής ενημέρωσης, η Τουρκία θα επιχειρήσει να αποστείλει πολεμικά πλοία στην περιοχή για να “παρακολουθήσουν” την διαδικασία. Εάν η Αθήνα το επιτρέψει, το ευρωπαϊκό αυτό έργο θα έχει μετατραπεί ουσιαστικά σε λάφυρο της τουρκικής “πειρατείας” και θα έχει προκληθεί μια σιωπηρή αποδοχή των τουρκικών διεκδικήσεων στο Αιγαίο. Κάθε απόπειρα παρακώλυσης των εργασιών πόντισης του καλωδίου πρέπει να απαντηθεί αποφασιστικά από τον ελληνικό στόλο.

Εάν η ΕΕ δεν σταθεί ενωμένη σε αυτή την κρίσιμη καμπή και αποφασισμένη να επιβάλλει την εφαρμογή του διεθνούς δικαίου, το επόμενο βήμα της Άγκυρας θα είναι να παρεμποδίσει κάθε ελληνική δραστηριότητα στο Αιγαίο, αποθρασυνόμενη σε σημείο ενδεχομένως να προχωρήσει ακόμη και σε κατάληψη ελληνικών νήσων. 

Η επικύρωση του τουρκολιβυκού

Μόλις τον περασμένο μήνα, η Άγκυρα κατέλαβε την Αθήνα εξ απήνης, ενορχηστρώνοντας ένα είδος πραξικοπήματος στο Λιβυκό Κοινοβούλιο και εξασφαλίζοντας την κύρωση του παράνομου μνημονίου που είχε υπογράψει με το καθεστώς της Τρίπολης το 2019 για τον καθορισμό Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, η οποία σφετερίζεται τις ΑΟΖ της Αθήνας, της Λευκωσίας και του Καΐρου.

Παρότι καταδικάστηκε αμέσως από τα κράτη της περιοχής, την ΕΕ και τις ΗΠΑ (οι οποίες θα μπορούσαν να είχαν εκδώσει μια σαφέστερη και πιο κατηγορηματική ανακοίνωση), αυτό δεν αλλάζει το γεγονός ότι η Αθήνα βρέθηκε να παρατηρεί παθητικά άλλη μια επίδειξη πολιτικής ισχύος από την Άγκυρα και να τρέχει κατόπιν εορτής να διορθώσει την κατάσταση.

Ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών μπορεί να επικαλείται τον παράνομο και ανυπόστατο χαρακτήρα του τουρκολιβυκού μνημονίου όσο θέλει, αλλά το φλέγον ερώτημα παραμένει: Τι προτίθεται να κάνει η Ελλάδα γι’ αυτό; Εξάλλου, και η εισβολή και κατοχή της Κύπρου παράνομη είναι, αλλά το γεγονός αυτό δεν έχει αλλάξει απολύτως τίποτα στο πεδίο τα τελευταία 52 χρόνια… Αν η Ελλάδα είχε καταφέρει να εμποδίσει την επίθεση της Τουρκίας στην Κύπρο το 1974, αυτό το πρόβλημα δεν θα υπήρχε σήμερα. 

Αργότερα εντός του έτους, η Άγκυρα σχεδιάζει να θεσπίσει έναν ακόμη «παράνομο» νόμο, βάσει του οποίου θα προβάλλει αξιώσεις σε οτιδήποτε στο Αιγαίο βρίσκεται πέραν των έξι ναυτικών μιλίων που αναγνωρίζει ότι ανήκουν στην Ελλάδα ως χωρικά ύδατα. Αείποτε καιροσκοπικοί, οι Τούρκοι δεν αφήνουν καμία ευκαιρία να πάει χαμένη.

Στον απόηχο των αμερικανικών ενδιάμεσων εκλογών, της μετεκλογικής πολιτικής αβεβαιότητας στο Ισραήλ, της προεκλογικής περιόδου στην οποία εισέρχεται η Ελλάδα, του χάους που επικρατεί στην Ευρώπη λόγω των διαδηλώσεων και βίαιων επεισοδίων, των συρράξεων σε Ουκρανία και Ιράν που συνεχίζουν, αλλά και της ανεξέλεγκτης δράσης του Αμερικανού πρέσβη (και ατζέντη της Άγκυρας) Τομ Μπάρακ, η Άγκυρα ενδέχεται να θεωρήσει την συγκυρία αυτή ως χρυσή ευκαιρία για να δοκιμάσει τις αντοχές της Αθήνας. 

Και όμως, η Ελλάδα μπορεί… 

Παρά τα αλλεπάλληλα ολισθήματα της παρούσας ελληνικής κυβέρνησης στην εξωτερική πολιτική (με κυριότερα την Διακήρυξη των Αθηνών το 2023 και την διαρκή πολιτική κατευνασμού που ακολουθεί απέναντι της Τουρκίας), οι ελληνικές δυνάμεις υπερασπίστηκαν με επιτυχία τον Έβρο κατά την υβριδική επίθεση που εξαπέλυσε η Άγκυρα το 2020 και ελίχθηκαν αριστοτεχνικά απέναντι στην τουρκική ναυαρχίδα στο Καστελλόριζο το ίδιο έτος, αναγκάζοντάς την σε ταπεινωτική υποχώρηση.

Η Ελλάδα διαθέτει τις στρατιωτικές δυνατότητες και την ικανότητα να υπερασπιστεί τον εαυτό της απέναντι στις τουρκικές απειλές, αρκεί οι πολιτικοί να το επιτρέψουν. Με την Τουρκία να εμφανίζεται αποφασισμένη να δημιουργήσει αρνητικά τετελεσμένα εν όψει της υλοποίησης αυτού του σημαντικού ευρωπαϊκού έργου, η Ελλάδα οφείλει να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων, αλλιώς διακινδυνεύει να ανοίξει τους ασκούς του Αιόλου στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. 

Στους τελευταίους μήνες της θητείας της, η παρούσα διακυβέρνηση οφείλει να απέχει από ενέργειες που θα μπορούσαν να δεσμεύσουν, ή να “αφοπλίσουν” μελλοντικές ελληνικές κυβερνήσεις. Εάν φοβάται να υπερασπιστεί τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας χωρίς την παραμικρή έκπτωση ο πρωθυπουργός, ας επιταχύνει τις εξελίξεις προσφεύγοντας στις κάλπες μερικούς μήνες νωρίτερα. Τότε, θα μπορεί να τοποθετηθεί το κάθε κόμμα ξεκάθαρα για τις θέσεις του αναφορικά με την προστασία των κυριαρχικών δικαιωμάτων της χώρας κι από εκεί και πέρα, ας έχει ο κυρίαρχος λαός τον τελευταίο λόγο. Κάθε άλλη τακτική θα ήταν τουλάχιστον ανέντιμη.

Στον απόηχο της εθνικής εορτής της 28ης Οκτωβρίου, είναι χρήσιμο να θυμόμαστε ότι το ένδοξο παρελθόν έχει αξία μόνον όταν συνεχίζει να εμπνέει το παρόν και να διαμορφώνει το μέλλον. Συνεπώς, η απάντηση στις τουρκικές αξιώσεις δεν μπορεί παρά να είναι ένα ξεκάθαρο “Όχι”. Ιδού η Κάσος, ιδού και το πήδημα…

Επιπλέον θα ισχύει αποκλεισμός της αριστερής και μεσαίας λωρίδας του αυτοκινητοδρόμου από το 32,355ο χλμ. έως και το 33,25ο χλμ., στο ρεύμα κυκλοφορίας προς Λαμία.

Η Νέα Οδός ευχαριστεί για την κατανόηση και εφιστά την προσοχή των οδηγών καθώς οι τελευταίοι οφείλουν να συμμορφώνονται πλήρως με τη σχετική σήμανση.

Όσο για τους Ιουδαίους, ο δεσμός της Παλαιάς Διαθήκης με την Καινή διατηρήθηκε άθικτος – με αποτέλεσμα και οι δύο Βίβλοι να προβάλονται ως “θεόπνευστες” και να συναποτελούν την Αγία Γραφή. Προς τι λοιπόν “το μίσος και ο αλληλοσπαραγμός”; Μήπως κάτι έχει σφαλερώς ερμηνευθεί;

Ο πρώτος που διαισθάνθηκε ότι κάποιο σφάλμα έχει υπεισέλθει υπήρξε ο περίφημος Ωριγένης (185-254). Γεννημένος στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου και έχοντας πατέρα τον Λεωνίδη, ο οποίος μαρτύρησε το 202 κατά τη διάρκεια διωγμού που είχε εξαπολύσει ο Σεπτίμιος Σεβήρος, είχε το θάρρος και τη ευφυία που χρειάζονταν, ώστε να εξελιχθεί σε κριτικό ερμηνευτή της Αγίας Γραφής και κορυφαίο απολογητή του Χριστιανισμού.

Η πνευματική του ακτινοβολία όμως προκάλεσε τον φθόνο κοινωνικώς ισχυρών ομοθρήσκων του. Συνακολούθως, ο Ωριγένης, το 232, εκπατρίστηκε στην Καισάρεια της Παλαιστίνης, η  οποία, χάρη στην εμβέλεια της πνευματικής του δραστηριότητας, έγινε “κέντρο μέγιστο” της Χριστιανικής Διδασκαλίας. Οι ρωμαϊκες αρχές φυσικά ανησύχησαν∙ έτσι, το 250 τον έπιασαν, τον βασάνισαν, μα τελικώς τον άφησαν ελεύθερο. Πέθανε τρία χρόνια αργότερα, πολύ καταπονημένος, σε ηλικία 69 ετών. 

Το σύνολο των πεποιθήσεών του ονομάστηκε “Ωριγενισμός”. Δεδομένου όμως ότι ο Ωριγένης ήταν εμφανώς επηρεασμένος από τη φιλοσοφία του Νεοπλατωνισμού, τελικώς οι θεωρίες του καταδικάστηκαν από την Εκκλησία. Αξίζει τέλος να επισημανθεί το ότι κύριος αντίπαλος του Ωριγενισμού υπήρξε ο Ιερώνυμος (340-420), Πατέρας της Καθολικής Εκκλησίας, ο οποίος επιμελήθηκε τη λατινική μετάφραση της Αγίας Γραφής, τη γνωστή ως Vulgata (που στα λατινικά σημαίνει “εκλαϊκευμένη [εκδοχή]”.

Ο Ωριγένης “Περί Αρχών”

Παρά την καταδίκη του Ωριγένους, η επιστημονική του αξία παρέμεινε αλώβητη. Και μια από τις περισσότερο ενδιαφέρουσες απόψεις του είναι οι σχετικές με τα πρώτα κεφάλαια της Γενέσεως. Μάς λέει λοιπόν ο συγκεκριμένος νεοπλατωνικός Χριστιανός: Πώς είναι δυνατόν εν είδει γεωργού ο Θεός να καλλιεργεί κήπο και να φυτεύει εκεί δέντρο τού οποίου τον καρπό, εάν τον μασούσε κανείς, θα ήταν σε θέση να διακρίνει το καλό από το κακό;

Ο Ωριγένης τα λέει αυτά σε σύγγραμμά του που τιτλοφορείται “Περί αρχών”. Και φυσικά αναφέρεται στην ελληνική μετάφραση της Παλαιάς Διαθήκης, δηλαδή εκείνη των “Εβδομήκοντα”. Χρησιμοποιεί μάλιστα χαρακτηρισμούς σχετικώς με όσους πιστεύουν πως “ο Θεός καταγινόταν στο να βρει ποιος έφαγε το σύκο”, τους οποίους καλλίτερα να μην αναφέρουμε. Το θέμα μας  είναι η Παλαιά Διαθήκη των Εβδομήκοντα. Ας επιχειρηθεί λοιπόν μία σύντομη ιστορική ανασκόπηση. 

Η περίφημη μετάφραση των Εβδομήκοντα

Ως γνωστόν, μετά τον θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου (323 π.Χ.), βασιλέας της Αιγύπτου έγινε ο μέχρι τότε στρατηγός του “Πτολεμαίος ο Λάγου”. Αυτός, περιβάλλοντας με σεβασμό συνολικώς την αρχαία κουλτούρα των εκεί αυτοχθόνων, έκανε πρωτεύουσά του την Αλεξάνδρεια και επιδόθηκε σε έργα πολιτισμού, σημαντικότερα από τα οποία υπήρξαν ο περίφημος “Φάρος” και η “αλεξανδρινή Βιβλιοθήκη”. Σύμφωνα, πάντως, με παράδοση που έχει διασωθεί, η ιδέα ίδρυσης αυτής της τελευταίας οφείλεται στον ίδιο τον Μέγα Αλέξανδρο, που είχε σχετικώς παρακινηθεί από τον Αριστοτέλη. 

Εν πάση περιπτώσει, η Βιβλιοθήκη της Αλεξανδρείας έγινε το πνευματικό κέντρο της τότε οικουμένης. Λέγεται μάλιστα πως, όποτε κατέπλεε στο λιμάνι “καράβι ξένο”, άνθρωποι σταλμένοι από τον  Πτολεμαίο ανέβαιναν σε αυτό και έψαχναν να βρουν μήπως οι επιβάτες είχαν στις αποσκευές τους σύγγραμμα, αντίγραφο του οποίου δεν υπήρχε στη Βιβλιοθήκη. Μόλις λοιπόν ανακάλυπταν κάτι τέτοιο, ευγενώς το έπαιρναν από τον ιδιοκτήτη του, το παρέδιδαν σε επί τούτω γραφείς και, όταν ολοκληρωνόταν η αντιγραφή, επέστρεφαν το πρωτότυπο στον κάτοχό του.

Ο Πτολεμαίος ο Λάγου παραιτήθηκε το 285 π.Χ. και τον διαδέχτηκε ο δευτερότοκος γιός του, Πτολεμαίος Β’, που, επειδή νυμφεύθηκε την αδελφή του, ονομάστηκε “Φιλάδελφος”. Σε αυτόν οφείλεται η κατά τους “Εβδομήκοντα” Παλαιά Διαθήκη. Σύμφωνα, πράγματι, με την κυρίαρχη παράδοση, ο διευθυντής της Αλεξανδρινής Βιβλιοθήκης, Δημήτριος ο Φαληρεύς, παρακίνησε τον εν λόγω μονάρχη να εμπλουτίσει τις συλλογές αυτής της τελευταίας με τον “Ιουδαϊκό Νόμο”. Και αυτό, επειδή στη φερώνυμη του Αλεξάνδρου τότε πρωτεύουσα της Αιγύπτου διαβιούσαν, εκείνη την εποχή, Ιουδαίοι πάρα πολλοί – ένα εκατομμύριο συγκεκριμένα.

Ο Πτολεμαίος Β’ λοιπόν έστειλε στα Ιεροσόλυμα τον αρχιερέα τους και ζήτησε να σταλούν στην Αίγυπτο λόγιοι, καλοί γνώστες τόσο της εβραϊκής όσο και της ελληνικής γλώσσας, ώστε να επιτευχθεί η ποθητή μετάφραση. Αυτοί πράγματι, 72 τον αριθμό, κατέφθασαν φέρνοντας μαζί τους την “Τορά”, δηλαδή την “Πεντάτευχο” την οποία συναποτελούν τα πέντε πρώτα – και βασικά – βιβλία της Παλαιάς Διαθήκης. Αμέσως μετά, επιδόθηκαν στη μεταγλώττιση και την έφεραν σε πέρας μέσα σε 72 ημέρες. Έτσι προήλθε η ελληνική εκδοχή του οιονεί πυρήνα της Παλαιάς Διαθήκης, την οποία η Εκκλησία μας θεωρεί ως αναπόσπαστο τμήμα της Αγίας Γραφής.

Αυτά λέει η παράδοση. Ήδη όμως κατά την αυγή των Νεοτέρων Χρόνων άρχισαν να διατυπώνονται σοβαρές αμφιβολίες ως προς την αξιοπιστία της εκδοχής που είχε επικρατήσει∙ και τελικά, μέσω της τεκμηρίωσης των εν λόγω αντιρρήσεων, αποδείχθηκε ότι η “Μετάφραση των Εβδομήκοντα” είχε γίνει από λόγιους Ιουδαίους της Αλεξάνδρειας και όχι των Ιεροσολύμων, προκειμένου να αναζωογονηθεί το θρησκευτικό αίσθημα των εκεί ομοθρήσκων τους, που είχε εξασθενήσει λόγω της αποκοπής τους από τις προγονικές τους γλώσσα και λατρεία. Κατά συνέπεια, δεν δίστασαν οι Εβδομήκοντα να κάνουν όχι απλώς ελεύθερη μα στην ουσία αυθαίρετη μετάφραση όρων του εβραϊκού πρωτοτύπου, με σκοπό να εμφυτεύσουν αίσθημα θρησκευτικής και εθνικής υπεροχής στον μεγάλο ιουδαϊκό πληθυσμό  της Αιγύπτου. 

Το Μασοριτικό κείμενο της Πεντατεύχου

Το πνεύμα της “αυθαιρεσίας” που σε πολλά σημεία διέπει τη μετάφραση των Εβδομήκοντα πρώτος το κατάλαβε ο Ωριγένης∙ αυτός όμως που το “έπιασε” και δεν δίστασε να το κάνει παγκοσμίως γνωστό υπήρξε ο Will Durant (1885-1981), συγγραφέας της μνημειώδους “[Παγκόσμιας] Ιστορίας του Πολιτισμού”, ελληνική μετάφραση της οποίας κυκλοφορήθηκε στη δεκαετία του 1960. Ο Durant λοιπόν, στο έργο του αυτό, επισημαίνει ότι ο “Θεός της Παλαιάς Διαθήκης” έχει χαρακτηριστικά τελείως ανθρώπινα. Όθεν ευλόγως διερωτάται κανείς: “Μα τι στην ευχή συμβαίνει;”

Η απάντηση δόθηκε πρόσφατα αλλά, όπως συνήθως συμβαίνει, πέρασε σχεδόν απαρατήρητη. Το 2013, πράγματι, δημοσιεύθηκε, από θρησκευτικό εκδοτικό οίκο των ΗΠΑ, η αγγλική μετάφραση του μασοριτικού (= αυθεντικού εβραϊκού) κειμένου της Πεντατεύχου, που μάλιστα παραβάλλεται με τη σαμαρειτική εκδοχή αυτής της τελευταίας. Τη μετάφραση συνέταξε και επιμελήθηκε γνωστός Ισραηλίτης επιστήμονας. Και στα δύο παράλληλα κείμενα λοιπόν, ρόλο βασικό έχουν οι elohim, πληθυντικός αριθμός εβραϊκού όρου, που σημαίνει “θεότητες”, “άγγελοι” ή και άνθρωποι οι οποίοι, λόγω της αρετής τους, εγγίζουν τη θέωση.

Με λίγα λόγια, πρόκειται για κάτι σαν τα “δαιμόνια” των Αρχαίων Ελλήνων, όπως εκείνο του Σωκράτους π.χ., τα οποία – κατά κανόνα τουλάχιστον – δεν έχουν σχέση με κάτι κακό. Σύμφωνα μάλιστα με αντιλήψεις κοινές σε πολλούς αρχαίους λαούς, πρόκειται για υπάρξεις συγγενικές με τους ανθρώπους, το σώμα των οποίων όμως είναι “αστρικό” και όχι υλικό. Συνακολούθως, εκείνος από τους elohim που ανέλαβε την προστασία των Εβραίων ονομάζεται Adonai από τους Ιουδαίους και Shehmaa από τους Σαμαρείτες… 

Συνέπειες σήμερα

Τι σημασία σήμερα έχουν αυτά; Τεράστια! Και αυτό γίνεται ευχερώς αντιληπτό, εάν κανείς αναλογιστεί ότι στην Πεντάτευχο των Εβδομήκοντα έχουν βασιστεί η γερμανική, η αγγλική και εν πολλοίς η λατινική μετάφραση της Παλαιάς Διαθήκης. Τραγικό μάλιστα είναι το ότι η από τους Εβδομήκοντα προσπάθεια τόνωσης του εθνικοθρησκευτικού φρονήματος των Ιουδαίων της Αιγύπτου υπήρξε η βασική αιτία των διωγμών που διαχρονικώς και κατ’ ουσίαν παγκοσμίως εξαπολύθηκαν κατά των ομοθρήσκων τους:

Η άποψή τους πως μόνο αυτοί έχουν συνάψει “διαθήκη” δηλαδή συμβόλαιο με τον Θεό αναποφεύκτως προκάλεσε το εναντίον τους μίσος των άλλων λαών με τους οποίους τύχαινε να συγκατοικούν. Συνακολούθως, επιβάλλεται η επανεξέταση της Ιστορίας των Ισραηλιτών γενικώς μα και εκείνης του Ιησού ιδιαιτέρως – κάτι που εμφανώς κείται πέρα από τα όρια του εν όψει άρθρου. 

Σπανίως υπάρχει η πιθανότητα να χρησιμοποιηθεί και μονοξείδιο του άνθρακα διότι αναχαιτίζει το “καφέτιασμα” των φύλλων μαρουλιού. Ωστόσο αποφεύγεται διότι είναι εξαιρετικά δραστικό και πολύ εύφλεκτο. Ευγενή αέρια όπως το ήλιο (He), το αργό (Ar), το ξένον (Xe) και το νέον (Ne) αντιδρούν ελάχιστα ή και καθόλου, οπότε μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την πλήρωση διαφόρων συσκευασιών επεξεργασμένων τροφίμων. Η χρήση συμπιεσμένων αδρανών αερίων έχει ως απόρροια την παράταση της διάρκειας ζωής του τροφίμου και την επιβράδυνση της διαδικασίας αναπνοής αλλά και της μικροβιακής αλλοίωσης.

Η αναπνοή των φρούτων και των λαχανικών

Ποιος είναι ο ρόλος του οξυγόνου, του διοξειδίου του άνθρακα και του αζώτου μέσα στη συσκευασία; Πώς επηρεάζεται η αναπνοή των φρούτων και λαχανικών; Η διαδικασία της αναπνοής των φρούτων και των λαχανικών περιλαμβάνει την κατανάλωση οξυγόνου (O₂) και την απελευθέρωση διοξειδίου του άνθρακα (CO₂). Επομένως υπό φυσιολογικές συνθήκες το οξυγόνο μειώνεται και το διοξείδιο του άνθρακα αυξάνεται. Η τροποποιημένη ατμόσφαιρα προκαλεί μία ισορροπία στον ρυθμό κατανάλωσης Ο2 και παραγωγής CO2.

Τα οξείδια του αζώτου αποτελούν αέριο πλήρωσης και βρίσκεται στην μεγαλύτερη συγκέντρωση, επιτρέποντας τη ρύθμιση της αναλογίας του οξυγόνου προς το διοξείδιο του άνθρακα ενώ παράλληλα μπορεί να συμβάλει στην επιβράδυνση της οξείδωσης αλλά και στην μη ανάπτυξη αερόβιων βακτηρίων.

Το διοξείδιο του άνθρακα έχει βακτηριοστατική και μυκητοστατική δράση και η αντιμικροβιακή του ιδιότητα ενισχύεται σε χαμηλές θερμοκρασίες, ενώ προσοχή πρέπει να δοθεί στην συγκέντρωση του, καθώς όταν αυξάνεται αρκετά, αυξάνεται και η επικινδυνότητα πρόκλησης “τραυματισμών” στα φρούτα και λαχανικά. Ανάλογα με τις συνθήκες και τις απαιτήσεις του προϊόντος, είναι δυνατό να επιτευχθεί ένα ευρύ φάσμα συγκεντρώσεων O₂ και CO₂.

Διαπερατότητα συσκευασίας και θερμοκρασία

Πώς επηρεάζεται η διάρκεια ζωής του προϊόντος από το υλικό της συσκευασίας, την διαπερατότητά του και την θερμοκρασία; Τις περισσότερες φορές για να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα της συσκευασίας στην οποία χρησιμοποιείται τροποποιημένη ατμόσφαιρα, επειδή το φιλμ συσκευασίας από μόνο του μπορεί να μην επιτυγχάνει τον επιθυμητό ρυθμό ανταλλαγής αερίων, απαιτείται η διάνοιξη μικροοπών είτε μηχανικά είτε με λέιζερ.

Οι οπές αυτές αυξάνουν την μεταφορά αερίων μεταξύ της συσκευασίας και του εξωτερικού περιβάλλοντος βοηθώντας στην επίτευξη επιθυμητής ισορροπίας στην συγκέντρωση των αερίων. Αξίζει να ειπωθεί ότι το OTR (Oxygen Transmission Rate), o ρυθμός μεταφοράς οξυγόνου, είναι πολύ βασική παράμετρος για την κατασκευή της MAP.

Η θερμοκρασία παίζει επίσης πολύ σημαντικό ρόλο. Το βέλτιστο εύρος θερμοκρασίας για την εφαρμογή συσκευασίας τροποποιημένης ατμόσφαιρας (MAP) σε φυλλοβόλα, υποτροπικά και τροπικά δενδρώδη φρούτα και λαχανικά είναι μεταξύ 0-25°C. Η θερμοκρασία επηρεάζει τόσο την σύνθεση των αερίων ισορροπίας της συσκευασίας όσο και την μικροβιακή ανάπτυξη. Για αυτό το λόγο τα κομμένα λαχανικά και φρούτα πρέπει να αποθηκεύονται σε θερμοκρασίες ψύξης. Μεγάλες θερμοκρασίες επιταχύνουν την ενζυμική δραστηριότητα και την αναπνοή φρούτων και λαχανικών.

Είναι σημαντικό να βελτιστοποιείται το υλικό συσκευασίας, λαμβάνοντας υπόψη τη διαπερατότητα σε CO₂, O₂, υδρατμούς, την παραγωγή αιθυλενίου κ.ά. Επιπλέον ολοένα και περισσότερα ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι βιοδραστικές ουσίες όπως πολυπεπτίδια (λακτοφερρίνη, νισίνη) καθώς και οργανικά οξέα, όταν ενσωματωθούν σε φιλμ και υλικά συσκευασίας μπορούν να περιορίσουν τον πολλαπλασιασμό παθογόνων στο εσωτερικό της.

Τι συμβαίνει μετά την κοπή των φρούτων

Πώς αλλάζουν με τον χρόνο η υφή, το χρώμα, η οσμή και η μικροβιολογική ασφάλεια της σαλάτας;
Τα φρούτα και τα λαχανικά υφίστανται διάφορες διαδικασίες όπως ξεφλούδισμα και κοπή-τεμαχισμό που καταστρέφει τους φυτικούς ιστούς. Το κόψιμο αυξάνει την επιφάνεια επαφής των ιστών με την ατμόσφαιρα επιταχύνοντας την διαδικασία της αναπνοής, καθώς είναι γνωστό ότι η αναπνοή των λαχανικών αλλά και καρπών των φρούτων συνεχίζεται και μετά την εκρίζωσή τους ή την κοπή τους από το δέντρο.

Μέσω της αναπνοής έχουμε εκτός από αποβολή αερίων, και απομάκρυνση ύδατος. Αυτό αυξάνει την πιθανότητα για μικροβιακή επιμόλυνση και για αυτό, καθώς οι διαδικασίες προχωρούν, η ποιότητα του προϊόντος υποβαθμίζεται, αφού θρεπτικά συστατικά χάνονται μέσω του ύδατος αλλά και της οξείδωσής τους από το ατμοσφαιρικό οξυγόνο.

Η τραγανότητα μειώνεται, οι ιστοί μαλακώνουν, αποκτούν ένα καφέ χρώμα λόγω της ενζυμικής δραστηριότητας η οποία δεν διακόπτεται και η γεύση αλλάζει. Βακτήρια επιμολύνουν το φρούτο ή το λαχανικό και το καθιστούν ακατάλληλο προς βρώση. Αυτή είναι η διαδικασία της σήψης των φρούτων και των λαχανικών.

Το κόψιμο των φρούτων και λαχανικών προκαλεί την παραγωγή αιθυλενίου. Η φυτοορμόνη αυτή συμμετέχει σε μεγάλο βαθμό στην ωρίμανση φρούτων και λαχανικών. Λειτουργώντας ως καταλύτης ενζυμικών αντιδράσεων προκαλεί έκπτωση υφής, καφέτιασμα χρώματος και επηρεάζει την γήρανση. Αξίζει να σημειωθεί ότι τα φρούτα κατηγοριοποιούνται σε κλιμακτηριακά, που παράγουν μεγάλη ποσότητα αιθυλενίου κατά την ωρίμανση και μη κλιμακτηριακά, τα οποία δεν παράγουν μεγάλη ποσότητα αλλά είναι ευαίσθητα στο εξωγενές αιθυλένιο.

Πώς μπορεί να επιμολυνθεί μια σαλάτα

Η κοπή προκαλεί τραυματισμούς ιστών στα φρούτα/ λαχανικά απ’ όπου εξέρχονται θρεπτικά στοιχεία και υγρασία, συνθήκες ιδανικές για μικροβιακή επιμόλυνση. Ένα βακτήριο που αποτελεί πολύ συχνό επιμολυντή φρούτων και λαχανικών είναι η Listeria Monocytogenes η οποία μπορεί να βρεθεί τόσο στο χώμα όσο και στο νερό αλλά και σε μονάδες παραγωγής, επεξεργασίας και αποθήκευσης.

Πάρα πολλοί παράγοντες συντελούν στην ανάπτυξη του μικροοργανισμού αυτού όπως η επιφάνεια του λαχανικού, το pΗ, η σχετική υγρασία, η φυσική μικροβιακή χλωρίδα του ίδιου του φρούτου/λαχανικού, γενετικοί παράγοντες του φυτού αλλά και του μικροοργανισμού, καθώς και η θερμοκρασία στην οποία εκτίθενται και αποθηκεύονται τα τρόφιμα.

Αυτό το βακτήριο μπορεί να επιβιώσει σε μεγάλο θερμοκρασιακό εύρος από -0.4 – 45 ͦC ωστόσο σε θερμοκρασίες κάτω από 4 ͦC επιβιώνει αλλά δεν αναπτύσσεται εύκολα. Η βέλτιστη θερμοκρασία ανάπτυξης βρίσκεται μεταξύ μεταξύ 30 και 37°C. Οι μελέτες υποδεικνύουν κατά κύριο λόγο ότι, σε σύγκριση με τις χαμηλότερες θερμοκρασίες (≤4°C), οι υψηλότερες θερμοκρασίες (≥8°C) τείνουν να ευνοούν περισσότερο την ανάπτυξη του στις σαλάτες λαχανικών.

Μας εξασφαλίζει η τροποποιημένη ατμόσφαιρα;

Αξίζει να αποσαφηνιστεί ότι η τροποποιημένη ατμόσφαιρα δεν εξασφαλίζει την καθολική απουσία του βακτηρίου αυτού, αλλά και γενικότερα της μικροβιακής ανάπτυξης, γι’ αυτό και χρησιμοποιείται σε συνδυασμό με άλλες τεχνικές συντήρησης όπως λόγου χάρη είναι η ψύξη ή η χρήση βρώσιμων αντιμικροβιακών επικαλύψεων.

Τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά μπορούν να προσβληθούν και από άλλα βακτήρια όπως E.coli που μπορεί να προσκολληθεί στα στόματα των φύλλων αλλά και από το βακτήριο Pseudomonas. Ο καταναλωτής χρειάζεται να γνωρίζει πρακτικά την ημερομηνία λήξης, τη συντήρηση του τροφίμου στο ψυγείο και τον τρόπο χρήσης μετά το άνοιγμα της συσκευασίας.

Οι καταναλωτές επιβάλλεται να αποθηκεύουν τα φρεσκοκομμένα φρούτα και λαχανικά σε θερμοκρασίες κάτω των 5°C καθώς σε αυτή την θερμοκρασία όχι μόνο περιορίζεται η ανάπτυξη μικροοργανισμών, αλλά πολλά στελέχη παθογόνων αδρανοποιούνται. Η αναμενόμενη διάρκεια ζωής (shelf life) πολλών συσκευασμένων, φρέσκων κομμένων φυλλωδών λαχανικών είναι περίπου 12–16 ημέρες.

Πλυμένα και έτοιμα προς κατανάλωση προϊόντα

Πολλά έτοιμα κομμένα φρούτα και λαχανικά που βρίσκονται σε συσκευασία τροποποιημένης ατμόσφαιρας είναι πλυμένα, κομμένα και έτοιμα προς βρώση. Το αν είναι πλυμένα ή όχι πρέπει να αναγράφεται στην συσκευασία.

Αν οι καταναλωτές επιθυμούν να τα πλύνουν η να τα τεμαχίσουν εκ νέου πρέπει να βεβαιωθούν ότι όλες οι επιφάνειες κοπής, τα σκεύη αλλά και τα χέρια είναι καθαρά έτσι ώστε να μην υπάρξει καμία πιθανότητα επιμόλυνσης.

Η διαφορά “ανάλωση έως” και “ανάλωση κατά προτίμηση”

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ασφάλειας Τροφίμων (EFSA) όταν αναγράφεται «ανάλωση έως» αυτό αφορά την ασφάλεια. Η κατανάλωση ή το μαγείρεμα του τροφίμου πρέπει να γίνει πριν από την αναγραφόμενη ημερομηνία. Για αυτά τα τρόφιμα οι αισθήσεις μας δεν είναι πάντα αξιόπιστες καθώς μια κομμένη σαλάτα θα μπορούσε να συνεχίσει να φαίνεται φρέσκια αλλά στην πραγματικότητα να έχει αρχίσει η ανάπτυξη αδρανοποιημένων μικροοργανισμών.

Εκεί που οι αισθήσεις μας είναι πιο αξιόπιστες είναι όταν αναγράφεται “ανάλωση κατά προτίμηση” καθώς αυτό υποδηλώνει ότι αν έχουν ακολουθηθεί ορθές πρακτικές αποθήκευσης και χειρισμού τότε το προϊόν είναι ασφαλές προς κατανάλωση και αφού παρέλθει η αναγραφόμενη ημερομηνία.

Ο Ιάσονας Κακάγης είναι διαιτολόγος-διατροφολόγος

Σε συνεργασία με το medNutrition

– Και μετά, τι μέλλει γενέσθαι;

Ο Αμερικανός Πρόεδρος, ως αρχηγός της εκτελεστικής εξουσίας, δεν θα μπορεί να νομοθετεί χωρίς τη συγκατάθεση των αντιπάλων του, του Δημοκρατικού Κόμματος, η οποία δεν είναι ανέφικτη, αλλά ούτε και αυτονόητη. Θα είναι, πάντως, δυσχερής.

Η απόλυτη εξουσία οδήγησε προηγουμένως τον Τραμπ στην κάμψη της δημοτικότητάς του και σε αποτυχίες της εξωτερικής πολιτικής. Η απόλυτη εξουσία γεννά λάθη και διαφθορά. Κάτι γνωρίζουμε κι εμείς στην ταλαίπωρη χώρα μας, όπου χρειάστηκαν πέντε χρόνια για να αντιδράσει ο Πρωθυπουργός στον ΟΗΕ κατά του ιδεολογήματος του Λιβυκού Μνημονίου, ένεκα των «ήρεμων νερών» με την αναθεωρητική Τουρκία. Η διαφθορά, εξάλλου, έχει χτυπήσει «λίμιτ απ» από την εποχή Σημίτη. Η υπόθεση «Χωριάτικο» δεν έχει προηγούμενο στις ημέρες μας.

Οι ΗΠΑ δεν στερούνται εναλλακτικών λύσεων σε περίπτωση αδυναμίας του Προέδρου. Έχουν Αντιπρόεδρο, τον Ντι Τζέι Βανς, για τον οποίο δεν γνωρίζουμε αν είναι καλύτερος του Τραμπ, αλλά είναι νέος και πολιτικά άφθαρτος. Αντιθέτως, η Νέα Δημοκρατία έχει Αντιπρόεδρο οπωσδήποτε χειρότερο του Κυριάκου Μητσοτάκη.

Το φιάσκο του νομοσχεδίου για τα «κόκκινα δάνεια», το οποίο επιχειρήθηκε ανεπιτυχώς να ψηφισθεί, χάρη στην αντίδραση των Δικηγορικών Συλλόγων της χώρας, με στόχο την κατάργηση της πτωχευτικής διαδικασίας προς όφελος των ληστρικών «φαντς», αποκαλύπτει ότι η ΝΔ χειραγωγείται από ξένους πράκτορες οικονομικών συμφερόντων και αγνοεί τα συμφέροντα του ελληνικού λαού, ο οποίος υποφέρει από τη συνέχιση των «μνημονίων» του ΕΚΟΦΙΝ.

Όταν, όμως, ένα κόμμα εξουσίας έχει χάσει την επαφή με την πραγματικότητα, τότε οι εκλογές τού επιφυλάσσουν δυσάρεστες εξελίξεις. Τέτοιες δεν διαφαίνονται στην Αμερική –για να επανέλθουμε στο «πρόβλημα κοπώσεως» του Τραμπ.

Η αμερικανική οικονομία αναπτύσσεται με ρυθμό άνω του 3% ετησίως, ο πληθυσμός αυξάνεται, η εγκληματικότητα περιορίζεται και η λαθρομετανάστευση έχει σχεδόν εξαφανισθεί. Ακριβώς το αντίθετο, δηλαδή, από ό,τι συμβαίνει στην πατρίδα μας.

Και αν αποσυρθεί ο ογδοντάχρονος Αμερικανός Πρόεδρος, τα εσωτερικά προβλήματα δεν θα χειροτερεύσουν, ενώ τα εξωτερικά ενδέχεται να βελτιωθούν. Μια παλαιά φιλία με τον Ερντογάν θα ξεφτίσει, αν δεν διαρραγεί οριστικά. Οι Βανς και Ρούμπιο φαίνονται περισσότερο συμπαθείς σε μια χώρα τόσο πιστή όσο η Ελλάς στη συμμαχία της με την Αμερική.

– Ας αισιοδοξούμε, λοιπόν. Σύντομα, ούτως ή άλλως, θα κάνει ξαστεριά…

Η Άγκυρα, λαμβάνοντας υπόψη το γεωπολιτικό περιβάλλον και θέλοντας να παραμείνει στην πρώτη γραμμή των εξελίξεων, κινείται έχοντας ως στόχο να ανατρέψει, διά της στρατιωτικής ισχύος και των απειλών τους σχεδιασμούς της Ελλάδος και της Κύπρου. Την ίδια ώρα, είναι σαφές πως κινήσεις όπως το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο, το οποίο δεν επηρεάζει μόνο την ελληνική πλευρά αλλά κι άλλες γειτονικές χώρες, όπως την Αίγυπτο, αποτελούν για την Τουρκία στρατηγική κίνηση, που συνδέεται με την εδραίωση της παρουσίας της και την αύξηση της επιρροής της.

Η κατοχική δύναμη λειτουργεί έχοντας καθορίσει το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα κινηθεί και δείχνει αποφασισμένη να μην υποχωρήσει στα σχέδιά τους. Κι αυτό γιατί, πρώτον, δεν επιθυμεί να προβεί σε ενέργειες που ακυρώνουν το όραμα της “Γαλάζιας Πατρίδας” και, δεύτερον, θέλει να αναδείξει τη «στρατηγική της αξία» μέσω των εξελίξεων που προωθούν οι πολιτικές της.

Τι σημαίνει στην πράξη ο όρος που θέτει η Τουρκία; Οι “παίκτες” που σχεδιάζουν και υλοποιούν σχεδιασμούς στην περιοχή, είτε θα εμπλέξουν και την Άγκυρα, είτε αυτή θα επιχειρήσει να τους σταματήσει. Και τούτο, σε αυτή τη φάση, γίνεται διά της ρητορικής. Στις διπλωματικές συζητήσεις, που έχουν Τούρκοι αξιωματούχοι με τρίτους, υπενθυμίζουν κάποια γεγονότα από το παρελθόν.

Η Τουρκία προειδοποιεί αναφέροντας όσα διέπραξε

Πρώτο απ’ όλα, υπενθυμίζουν το επεισόδιο σε Κάσο και Κάρπαθο, τον Ιούλιο του 2024, όταν τουρκικά πολεμικά, παρεμπόδισαν το υπό ιταλική σημαία πλοίο “Ievoli Relume”, που είχε αποστολή τη διενέργεια ερευνών για τη μελλοντική εγκατάσταση υποβρυχίων καλωδίων του έργου της ηλεκτρικής διασύνδεσης Κρήτης-Κύπρου (Great Sea Interconnector-GSI).

Θυμίζουν επίσης τον Φεβρουάριο του 2018, λίγες ημέρες πριν από τις προεδρικές εκλογές στην Κύπρο, όταν τουρκικές φρεγάτες παρεμπόδισαν το γεωτρύπανο “Saipem 12000”, το οποίο είχε μισθώσει η ιταλική εταιρεία ENI, να προσεγγίσει τον ερευνητικό στόχο Σουπιά στο τεμάχιο 3 της κυπριακής ΑΟΖ.

Το τρίτο που υπενθυμίζουν είναι το συμβάν του Ιουλίου του 2013, όταν παρενοχλήθηκε το ερευνητικό σκάφος “Odin Finder” από τουρκική πυραυλάκατο, στα νοτιοδυτικά της Κύπρου (στα όρια των οικοπέδων 1 και 7 της κυπριακής ΑΟΖ), το οποίο εκτελούσε εργασίες πόντισης καλωδίων για λογαριασμό της CYTA.

Σε όλες τις περιπτώσεις, η Τουρκία έκανε λόγο για παραβίαση της τουρκικής υφαλοκρηπίδας. Η κατοχική δύναμη δηλώνει ότι έχει κυριαρχικά δικαιώματα σε όλη την περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου. Ως εκ τούτου ισχυρίζεται ότι έχει και δικαιοδοσία. Αυτό σημαίνει, σύμφωνα με τη λογική της Άγκυρας, ότι κάθε δραστηριότητα στη θαλάσσια περιοχή θα πρέπει να είναι σε γνώση της κι αυτό θα γίνεται διά της διπλωματικής οδού.

Οι “αθώες” δικαιολογίες που προτάσσονται, ότι τάχα δεν πρέπει να υπάρξει σύγκρουση δραστηριοτήτων, συνδέεται μεν με την ασφάλεια, αλλά στην ουσία στοχεύει στη νομιμοποίηση των παράνομων επιδιώξεων της Άγκυρας. Εκείνο που θέλει να καταστήσει σαφές η Τουρκία είναι πως θα εμποδίσει οιεσδήποτε δραστηριότητες θεωρεί ότι επηρεάζουν τα συμφέροντα της.

Το καλώδιο

Την ίδια ώρα, πάντως, παρά τις τουρκικές απειλές, αναμένεται ότι θα επανεκκινήσουν οι έρευνες βυθού για το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου (Great Sea Interconnector – GSI), καθώς παρατηρείται κινητικότητα σε διάφορα επίπεδα. Η επανέναρξη των εργασιών θα είναι, όπως πολλές φορές έχει αναφερθεί μια δοκιμή για όλους.

Η Τουρκία ισχυρίζεται ότι πρέπει να ενημερώνεται γραπτώς επειδή η περιοχή είναι δικής της δικαιοδοσία. Αυτό δεν ισχύει, ασφαλώς, όπως δεν ισχύει ούτε και ο ισχυρισμός της ότι η διαδρομή από την Κρήτη στην Κύπρο περνά μέσα από τουρκικές θάλασσες.

Τα ενεργειακά της Κύπρου

Την περασμένη Δευτέρα, έγινε ένα σημαντικό βήμα για την αξιοποίηση των κυπριακών κοιτασμάτων φυσικού αερίου και την ενίσχυση της ενεργειακής συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Υπογράφηκαν στη Λευκωσία από τον ιταλικό ενεργειακό κολοσσό ΕΝΙ συμβάσεις συνολικής αξίας από 1,3 έως 1,8 δισ. δολαρίων, για την κατασκευή των απαραίτητων υποδομών ανάπτυξης του κοιτάσματος φυσικού αερίου “Κρόνος”, εντός της κυπριακής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ).

Μαζί με την ΕΝΙ, στο έργο συμμετέχει και η γαλλική Total, καθώς από κοινού θα προχωρήσουν στην αξιοποίηση του κοιτάσματος. Όπως αναφέρθηκε, το έργο αποσκοπεί στην εμπορική αξιοποίηση του κυπριακού φυσικού αερίου μέσω της Αιγύπτου, με προοπτική οι εξαγωγές προς τις διεθνείς αγορές και την Ευρώπη να ξεκινήσουν μετά την έναρξη της παραγωγής, η οποία τοποθετείται χρονικά στο 2028.

Πρόκειται για μια πολύ σημαντική εξέλιξη για την Κύπρο, η οποία θωρακίζεται τόσο από το ιταλογαλλικό κονσόρτσιουμ όσο και από την εμπλοκή της Αιγύπτου. Ουσιαστικά οι ενεργειακοί σχεδιασμοί της Κυπριακής Δημοκρατίας εισέρχονται σε φάση υλοποίησης, μετά από πολλά χρόνια.

Στην αντίπερα όχθη, η Τουρκία άρχισε να εγείρει ζητήματα ως προς τη νομιμότητα των σχεδιασμών. Η Άγκυρα υποστηρίζει και δημόσια ότι η αδειοδότηση βασίζεται σε «ένα μονομερές πλαίσιο της ελληνοκυπριακής πλευράς, το οποίο αγνοεί τα δικαιώματα των Τουρκοκυπρίων». Πρόκειται για μια διαχρονική θέση, η οποία δεν στηρίζεται στα πραγματικά δεδομένα, αλλά είναι ξεκάθαρο ότι ο ισχυρισμός αυτός χρησιμοποιείται ως εργαλείο αντίδρασης.

Στη Γαλλία, περίπου 320.000 άνθρωποι συμμετείχαν στο τρίτο διαδοχικό κύμα διαδηλώσεων, ενώ οι Αρχές ανακοίνωσαν 565 συλλήψεις. Στη Γερμανία, το νεανικό κίνημα «GenZ regelt!» υποστήριξε ότι κινητοποίησε περίπου 120.000 διαδηλωτές, με τα σοβαρότερα επεισόδια να σημειώνονται στη Φρανκφούρτη.

Στη Γερμανία, οι κινητοποιήσεις που διοργάνωσε το κίνημα «GenZ regelt!» («Η Gen Z αναλαμβάνει δράση») συγκέντρωσαν δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους σε ολόκληρη τη χώρα, με βασικά αιτήματα την αντιμετώπιση της ακρίβειας, τη βελτίωση της εκπαίδευσης και τη μεγαλύτερη συμμετοχή των νέων στη λήψη πολιτικών αποφάσεων.

Οι διαδηλώσεις, εμπνευσμένες από αντίστοιχα κινήματα στη Γαλλία και την Ιταλία, πραγματοποιήθηκαν αρχικά σε ειρηνικό και εορταστικό κλίμα. Ωστόσο, η κατάσταση άλλαξε δραματικά το βράδυ, όταν ομάδες νεαρών αρνήθηκαν να αποχωρήσουν και ξέσπασαν επεισόδια σε μεγάλες πόλεις, μεταξύ των οποίων το Βερολίνο, η Κολωνία και το Αμβούργο. Το επίκεντρο της βίας ήταν η Φρανκφούρτη, όπου κουκουλοφόροι προχώρησαν σε καταστροφές και λεηλασίες καταστημάτων, ενώ επιτέθηκαν στις αστυνομικές δυνάμεις με πέτρες, πυροτεχνήματα και βόμβες μολότοφ.

Οι αστυνομικοί απάντησαν με αντλίες νερού και σπρέι πιπεριού, επιχειρώντας να διαλύσουν τις ομάδες που προκαλούσαν επεισόδια. «Βρίσκονται σε εξέλιξη βίαιες ταραχές. Έχουν σπάσει οι βιτρίνες αρκετών καταστημάτων. Εκτοξεύονται επίσης βόμβες μολότοφ εναντίον των δυνάμεων έκτακτης ανάγκης», ανέφερε η αστυνομία σε ανακοίνωσή της.

Ανάμεσα στα καταστήματα που λεηλατήθηκαν ήταν και ένα οπλοπωλείο, του οποίου οι βιτρίνες καταστράφηκαν. Οι Αρχές ανακοίνωσαν ότι συνέλαβαν έναν ύποπτο και κατέσχεσαν δύο όπλα. Σύμφωνα με τη γερμανική εφημερίδα Bild, στόχος έγιναν επίσης ένα κατάστημα αθλητικών υποδημάτων και ένα αρωματοπωλείο.

Μεγάλο τμήμα του κεντρικού εμπορικού δρόμου της Φρανκφούρτης αποκλείστηκε, με αστυνομικά οχήματα και δυνάμεις καταστολής να εμποδίζουν την πρόσβαση πολιτών στην περιοχή. Όπως μετέδωσε το AFP, ελικόπτερο της αστυνομίας πετούσε πάνω από το σημείο, ενώ κατά διαστήματα ακούγονταν εκρήξεις. Τουλάχιστον ένας αστυνομικός τραυματίστηκε και χρειάστηκε ιατρική περίθαλψη.

Ο υπουργός Εσωτερικών του κρατιδίου της Έσσης, Ρόμαν Πόζεκ, υποστήριξε ότι περίπου 100 άτομα που χαρακτηρίστηκαν από τις Αρχές ως αριστεροί εξτρεμιστές είχαν παρεισφρήσει στη διαδήλωση της Φρανκφούρτης. «Είναι ντροπή ο τρόπος με τον οποίο κατέληξε αυτή η εκδήλωση στη Φρανκφούρτη», δήλωσε.

Επεισόδια σε Αμβούργο, Κολωνία και Βερολίνο

Η ένταση δεν περιορίστηκε στη Φρανκφούρτη. Στο Αμβούργο και την Κολωνία, η αστυνομία χρησιμοποίησε αντλίες νερού, καθώς, σύμφωνα με τις Αρχές, διαδηλωτές επιτέθηκαν σε εργαζομένους των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης με πυροτεχνήματα, πέτρες και μπουκάλια.

Στο Βερολίνο, κατά τη διάρκεια βραδινής συγκέντρωσης που δεν είχε διοργανωθεί από το «GenZ regelt!», αστυνομικοί δέχθηκαν επιθέσεις με αυγά και μπουκάλια. Στη Βόννη, ένας αστυνομικός τραυματίστηκε ελαφρά κατά τη διάρκεια συμπλοκής με ομάδα διαδηλωτών, ενώ αναφέρθηκαν πολυάριθμες συλλήψεις σε διάφορες γερμανικές πόλεις.

Παρά τα επεισόδια, το μεγαλύτερο μέρος των κινητοποιήσεων είχε προηγουμένως εξελιχθεί ειρηνικά. Πολλοί συμμετέχοντες επέλεξαν να διαδηλώσουν φορώντας στολές, από δεινόσαυρους μέχρι Batman, καθώς οι συγκεντρώσεις συνέπεσαν με το Halloween. Στα πλακάτ κυριαρχούσαν συνθήματα όπως «Ώρα για αντίσταση» και «Ο Μερτς πρέπει να φύγει», με το δεύτερο να στρέφεται ευθέως κατά του Γερμανού καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς.

Ένταση στην Γαλλία

Στην Γαλλία σημειώθηκε το τρίτο κύμα κινητοποιήσεων στη χώρα, με βασικά αιτήματα την αντιμετώπιση της ακρίβειας και τη βελτίωση των δημόσιων υπηρεσιών. Ο υπουργός Εσωτερικών, Λοράν Νουνιέζ, δήλωσε ότι περίπου 150 προγραμματισμένες διαδηλώσεις σε ολόκληρη τη χώρα ολοκληρώθηκαν χωρίς επεισόδια. Ωστόσο, όπως ανέφερε, στο τέλος των συγκεντρώσεων η αστυνομία ήρθε αντιμέτωπη με «πρωτοφανή» επίπεδα βίας από ορισμένους ταραξίες.

Στο Παρίσι, ένας αστυνομικός των μονάδων καταστολής δέχθηκε επίθεση με μολότοφ. Ο υπουργός χαρακτήρισε το περιστατικό «απόπειρα ανθρωποκτονίας», προσθέτοντας: «Είμαστε πλήρως προετοιμασμένοι για όσους αναζητούν τη σύγκρουση απόψε». Σύμφωνα με το υπουργείο Εσωτερικών, περίπου 320.000 άνθρωποι συμμετείχαν στις κινητοποιήσεις σε όλη τη Γαλλία, αριθμός μειωμένος σε σχέση με τους 410.000 διαδηλωτές που είχαν εκτιμηθεί την προηγούμενη εβδομάδα. Στο Παρίσι συγκεντρώθηκαν περίπου 70.000 άνθρωποι, οι οποίοι πραγματοποίησαν πορεία στις λεωφόρους των νοτιοανατολικών προαστίων, αποφεύγοντας το κέντρο της πόλης.

Καθώς έπεφτε το βράδυ και οι κατά κύριο λόγο ειρηνικές διαδηλώσεις ολοκληρώνονταν, αστυνομικές δυνάμεις σε αρκετές πόλεις έκαναν χρήση δακρυγόνων και χειροβομβίδων κρότου-λάμψης, προκειμένου να διαλύσουν τα πλήθη, στα οποία είχαν ενταχθεί, όπως και το προηγούμενο Σάββατο, ομάδες κουκουλοφόρων.

Μέχρι αργά το βράδυ του Σαββάτου, το υπουργείο Εσωτερικών ανακοίνωσε ότι είχαν πραγματοποιηθεί 565 συλλήψεις σε ολόκληρη τη χώρα. Στο Παρίσι τραυματίστηκαν τέσσερις αστυνομικοί και ένας χωροφύλακας. Νωρίτερα μέσα στην εβδομάδα, ο Νουνιέζ είχε ανακοινώσει ότι 70.000 αστυνομικοί και χωροφύλακες, μεταξύ των οποίων και ειδικές μονάδες, θα βρίσκονταν επί ποδός για την αποτροπή επεισοδίων στο περιθώριο των διαδηλώσεων. Είχε μάλιστα προειδοποιήσει ότι το Σάββατο θα ήταν μια ημέρα «πολύ υψηλού κινδύνου».

Οι συγκρούσεις στο Παρίσι και σε άλλες πόλεις

Η πορεία στο Παρίσι ξεκίνησε ειρηνικά από την περιοχή Πορτ ντε Μπαγκνολέ, κοντά στον περιφερειακό δρόμο της πόλης. Οι διαδηλωτές κρατούσαν πανό με συνθήματα όπως «Δεν χρειάζονται δακρυγόνα για να γίνει ζοφερό το μέλλον μας» και «Μεταμφιεσμένος σε οργισμένο πολίτη για το Halloween», ενώ από πάνω τους πετούσε ελικόπτερο.

Ωστόσο, στην περιοχή του τερματισμού της πορείας, στην Πορτ ντε Σαραντόν, δεκάδες άτομα με καλυμμένα πρόσωπα και μαύρα ρούχα χρησιμοποίησαν σφυριά για να ξηλώσουν κυβόλιθους από το πεζοδρόμιο και να τους εκτοξεύσουν εναντίον των αστυνομικών. Τουλάχιστον ένας εμπρηστικός μηχανισμός εκτοξεύθηκε επίσης κατά των δυνάμεων ασφαλείας.

Η αστυνομία απάντησε με χρήση δακρυγόνων και επιχειρήσεις απώθησης των συγκεντρωμένων με γκλομπ. Σύμφωνα με τη διεύθυνση της αστυνομίας του Παρισιού, «ένας σκληρός πυρήνας αρκετών εκατοντάδων ταραξιών» επιτέθηκε στις αστυνομικές δυνάμεις με αντικείμενα. Οι αστυνομικοί, όπως αναφέρθηκε, προχώρησαν σε κινήσεις για την αποκατάσταση της δημόσιας τάξης.

Επεισόδια σημειώθηκαν και στη Λυών, όπου διαδηλωτές πέταξαν αντικείμενα εναντίον αστυνομικών, οι οποίοι απάντησαν με δακρυγόνα. Στην Τουλούζη, οι αστυνομικές δυνάμεις χρησιμοποίησαν οχήματα εκτόξευσης νερού εναντίον μη εγκεκριμένης συγκέντρωσης, στην οποία συμμετείχαν αρκετές χιλιάδες άνθρωποι, κυρίως νέοι.

Τα αιτήματα των διαδηλωτών

Στις κινητοποιήσεις συμμετείχαν μαθητές και φοιτητές, οι οποίοι εδώ και έναν μήνα διεκδικούν καλύτερες συνθήκες στα εκπαιδευτικά ιδρύματα, συνδικαλιστικές οργανώσεις και μέλη του κινήματος των «Κίτρινων Γιλέκων». Κοινό σημείο αναφοράς τους ήταν η δυσαρέσκεια για την ακρίβεια, τις διευρυνόμενες κοινωνικές ανισότητες και την κυβέρνηση του Εμανουέλ Μακρόν.

«Η γαλλική οικονομία πηγαίνει άσχημα ό,τι κι αν συμβεί, επειδή σήμερα μας κυβερνά μια ομάδα ανίκανων ανθρώπων, που διαχειρίζονται δισεκατομμύρια την ώρα που οι οικογένειες δυσκολεύονται ακόμη και για λίγα λεπτά», δήλωσε ένας από τους διαδηλωτές στο Παρίσι, ο Ζερόμ Ροντρίγκες. «Γι’ αυτό βρισκόμαστε εδώ, για να φωνάζουμε όλο και πιο δυνατά τα αιτήματά μας», πρόσθεσε.

Στη Νάντη, η διαδηλώτρια Καμίλ Γκερέν δήλωσε: «Λέμε όχι στην ακρίβεια, όχι στην ακροδεξιά, ναι στα αιτήματα των μαθητών και ναι στη δυνατότητα των πολιτών να έχουν λόγο». Οι κινητοποιήσεις του Σαββάτου πραγματοποιήθηκαν δύο εβδομάδες μετά τα εκτεταμένα επεισόδια και τις λεηλασίες που σημειώθηκαν σε πολλές γαλλικές πόλεις, κατά το πρώτο κύμα μαζικών διαδηλώσεων στις 17 Οκτωβρίου. Τα γεγονότα εκείνα είχαν εξελιχθεί σε μία από τις σοβαρότερες περιόδους κοινωνικής αναταραχής στη σύγχρονη ιστορία της Γαλλίας.

Οι φοιτητικές οργανώσεις προανήγγειλαν νέους αποκλεισμούς σχολείων και πανεπιστημίων την Τρίτη και την Πέμπτη. «Στη συνέχεια θα συμμετάσχουμε στη διαδήλωση της 5ης Νοεμβρίου, που έχει προκηρυχθεί από εργαζομένους και συνδικάτα», δήλωσε η Σαμπρίν Κχαρμπάχ, μέλος της φοιτητικής οργάνωσης Union Étudiante.

Διαδηλώσεις στην Αλβανία

Ένταση και επεισόδια εξακολουθούν να σημειώνονται στην Αλβανία, όπου, έπειτα από εβδομάδες διαδηλώσεων και συγκρούσεων, το κλίμα παραμένει ιδιαίτερα τεταμένο. Σήμερα, Σάββατο 31 Οκτωβρίου, νέες κινητοποιήσεις πραγματοποιήθηκαν στην πρωτεύουσα, τα Τίρανα, με ομάδες φοιτητών να συγκεντρώνονται έξω από το υπουργείο Παιδείας, ζητώντας την παραίτηση του πρωθυπουργού Έντι Ράμα.

Η ένταση κλιμακώθηκε σταδιακά, καθώς αρχικά διαδηλωτές έβαλαν φωτιά σε κάδους απορριμμάτων, στη συνέχεια πέταξαν πέτρες εναντίον των αστυνομικών και ακολούθως εκτόξευσαν βόμβες μολότοφ. Οι αστυνομικές δυνάμεις απάντησαν με βίαιη καταστολή κάνοντας χρήση υδροφόρων οχημάτων και δακρυγόνων.

Οι συγκρούσεις διήρκεσαν περίπου 30 λεπτά. Στη συνέχεια, το πλήθος άρχισε να υποχωρεί, καθώς η έντονη βροχόπτωση είχε ήδη περιορίσει τη συμμετοχή στη συγκέντρωση. Οι διαδηλωτές απομακρύνθηκαν από το υπουργείο Παιδείας, κατευθυνόμενοι προς το κυβερνητικό μέγαρο.

Για δεύτερη συνεχόμενη νύχτα, εκατοντάδες διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν έξω από το δικαστήριο στη Βαρσοβία, αντιδρώντας στην απόφαση αναστολής του προέδρου και του αντιπροέδρου του.

Η απόφαση για την αναστολή των καθηκόντων του Σβιεντσκόφσκι ελήφθη από τη δικαστή Άννα Κορβίν-Πιοτρόφσκα, η οποία ανέλαβε προσωρινά τη διοίκηση του δικαστηρίου. Η κυβερνητική πλευρά κατηγορεί τον μέχρι πρότινος πρόεδρο ότι εμπόδιζε δικαστές που εξελέγησαν από την κοινοβουλευτική πλειοψηφία να αναλάβουν τα καθήκοντά τους. Αντίθετα, η αντιπολίτευση και το προεδρικό στρατόπεδο καταγγέλλουν παράνομη παρέμβαση στη λειτουργία ενός συνταγματικού θεσμού.

Ο πρόεδρος της χώρας, Κάρολ Ναβρότσκι, ο οποίος διέκοψε το ταξίδι του στη Σενεγάλη και επέστρεψε στην Πολωνία, κάνοντας λόγο για απόπειρα βίαιης κατάληψης του δικαστηρίου. Η σύγκρουση εντάσσεται στη μακρόχρονη διαμάχη μεταξύ της κυβέρνησης Τουσκ και του εθνικιστικού κόμματος PiS για τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις και την ανεξαρτησία των θεσμών.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί τον Ναβρότσκι να επικυρώσει τον διορισμό νέων δικαστών

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κάλεσε το Σάββατο τον Πολωνό πρόεδρο να επικυρώσει τον διορισμό οκτώ νέων δικαστών, λίγο μετά τις διαβουλεύσεις του με τους εκπροσώπους των κομμάτων της κεντρώας πλειοψηφίας και της εθνικιστικής αντιπολίτευσης για την εξεύρεση μια λύσης στη συνεχιζόμενη πολιτική και θεσμική κρίση.

Εναπόκειται στις πολωνικές αρχές να διασφαλίσουν ότι το Συνταγματικό Δικαστήριο μπορεί να λειτουργεί σύμφωνα με το πολωνικό Σύνταγμα και με την τήρηση της σχετικής νομολογίας του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης”, δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

“Ο διορισμός οκτώ νέων μελών του Συνταγματικού Δικαστηρίου εμπίπτει στη συνταγματική αρμοδιότητα του Sejm” (Δίαιτα, κάτω βουλή του κοινοβουλίου), πρόσθεσε ο εκπρόσωπος, καθώς ο Πολωνός πρόεδρος Κάρολ Ναβρότσκι αρνήθηκε να τον επικυρώσει.

Η πολιτική κρίση μεταξύ της κεντρώας κυβέρνησης του Ντόναλντ Τουσκ και της αντιπολίτευσης, η οποία σιγοκαίει από τότε που ο (κεντροδεξιός) Τουσκ επέστρεψε στην εξουσία το 2023, πήρε δραματική τροπή την Παρασκευή με την επέμβαση της αστυνομίας στο Συνταγματικό Δικαστήριο στη Βαρσοβία.

Το δικαστήριο αυτό, το οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση θεωρεί ότι εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την πολιτική εξουσία, βρέθηκε στο επίκεντρο αντιπαράθεσης μεταξύ των Βρυξελλών και των εθνικιστών του κόμματος PiS (Νόμος και Δικαιοσύνη) κατά τη διάρκεια των θητειών τους στην κυβέρνηση (2015-2023).

Ήδη από το 2015, η κυβέρνηση του PiS είχε διορίσει σε αυτό δικαστές που πρόσκεινταν πολιτικά στο κόμμα, τους οποίους διορισμούς δεν αναγνωρίζουν ούτε η ΕΕ ούτε ο Ντόναλντ Τουσκ.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισήμανε ακόμη ότι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο διέταξε προσωρινά μέτρα τον περασμένο Μάιο, με τα οποία ζητούσε από τις πολωνικές αρχές να “απέχουν από κάθε ενέργεια που παρεμποδίζει την ανάληψη και την άσκηση δικαστικών καθηκόντων των δικαστών που διορίστηκαν από το Sejm τον Μάρτιο του 2016”.

Πώς φτάσαμε όμως από τους “έφιππους άρχοντες” του παρελθόντος στη σύγχρονη κυβερνητική αλαζονεία; Η παροιμία αυτή παραμένει διαχρονική γιατί το “καβαλίκεμα” άλλαξε μορφή (σήμερα μπορεί να είναι μια βουλευτική καρέκλα, μια διευθυντική θέση ή ένα ακριβό αυτοκίνητο), αλλά η ανθρώπινη αλαζονεία της εξουσίας παραμένει ακριβώς η ίδια. 

Όπως προκύπτει από τη συζήτηση των μελετητών της γλώσσας, η φράση αυτή είναι τόσο βαθιά ριζωμένη στην ελληνική ψυχοσύνθεση που τη συναντάμε σε διάφορες περιοχές και με διαφορετικές παραλλαγές, αποδεικνύοντας ότι το “σύνδρομο του καβαλάρη” απασχολούσε ανέκαθεν τον λαό μας.

Το “σύνδρομο του καβαλάρη” ως status symbol

Στην Τουρκοκρατία (αλλά και στην ενετοκρατούμενη Κρήτη παλαιότερα), το να είναι κανείς “καβαλάρης” δεν ήταν απλώς ένας τρόπος μετακίνησης. Ήταν το απόλυτο status symbol. Διαχώριζε βίαια τον άρχοντα (τον κοτζαμπάση, τον αγά, τον φεουδάρχη) από τον “πεζό” ραγιά, ο οποίος ήταν καταδικασμένος να περπατά στη λάσπη ή, στην καλύτερη περίπτωση, να έχει ένα γαϊδουράκι.

Στην Κρήτη, η μαντινάδα χρησιμοποιεί τη λέξη “όντε” (αντί για “όταν”) για να κρατήσει το μέτρο και τον ρυθμό του τραγουδιού με την αυθεντική κρητική ντοπιολαλιά: “Καλοχαιρέτα τσι πεζούς όντε καβαλικεύεις, για να σε χαιρετούν κι αυτοί όντε θα ξεπεζεύγεις”. 

Η ιστορία δείχνει ότι, είτε μιλάμε για τους κοτζαμπάσηδες που προκαλούσαν τον φθόνο των ραγιάδων, είτε για τους καπεταναίους του 1821 που αποκτούσαν ξαφνική δύναμη, ο λαός έβρισκε πάντα τον τρόπο να τους θυμίζει τη θνητότητά τους. Όπως αναφέρεται, η πιο διαδεδομένη και ιστορική μορφή της φράσης αποδίδεται απευθείας στον κορυφαίο ήρωα της Επανάστασης του 1821, τον Γεώργιο Καραϊσκάκη: “Χαιρέτα καβαλάρης, για να σε χαιρετούν όταν ξεπεζέψεις”.

Από τον Καραϊσκάκη στις σύγχρονες προεκλογικές περιοδείες

Η πρόσφατη πολιτική επικαιρότητα ήρθε να επιβεβαιώσει με τον πιο ανάγλυφο τρόπο τη διαχρονικότητα αυτής της λαϊκής σοφίας. Η δημόσια τοποθέτηση της Ντόρας Μπακογιάννη, όπου κάλεσε ανοιχτά κυβερνητικά στελέχη να “ξεκαβαλικέψουν” επειδή εμφανίζουν δείγματα αλαζονείας, δείχνει ότι η μεταφορά του “ίππου” ως συμβόλου εξουσίας παραμένει ζωντανή στην ελληνική πολιτική γλώσσα.

Η ιστορική γραμμή είναι εντυπωσιακή: Από τους έφιππους κοτζαμπάσηδες της Τουρκοκρατίας και το απόφθεγμα του Καραϊσκάκη, φτάσαμε στις σύγχρονες ομιλίες και στις ραδιοφωνικές συνεντεύξεις. Τα πρόσωπα αλλάζουν, αλλά ο φόβος του λαού για την αλαζονεία εκείνου που “ανέβηκε ψηλά” παραμένει ακριβώς ο ίδιος εδώ και αιώνες.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει χρησιμοποιήσει δημόσια τη συγκεκριμένη κρητική μαντινάδα (Καλοχαιρέτα τον πεζό όταν καβαλικέψεις…) τουλάχιστον τρεις φορές: στον επίσημο λογαριασμό του στο X το 2017, στα Χανιά τον Μάιο του 2023 και από το βήμα της ΔΕΘ τον Σεπτέμβριο του 2025, στέλνοντας υποτίθεται μηνύματα κατά της αλαζονείας προς τα στελέχη του. 

Πιο πρόσφατα, στις 27 Οκτωβρίου 2026, κατά την περιοδεία του στο Κιλκίς, επανέλαβε το ίδιο αυστηρό σύνθημα, δηλώνοντας: «Δεν θα ανεχτώ κανένα φαινόμενο αυταρέσκειας και αλαζονείας από τώρα μέχρι τις εκλογές».

Η επικοινωνιακή υποκρισία και το “δάσκαλε που δίδασκες…”

Όταν μια κυβέρνηση βρίσκεται στην εξουσία για πολλά χρόνια, η αλαζονεία δεν είναι απλώς ατομικό πρόβλημα ορισμένων υπουργών, αλλά συνολικό φαινόμενο που ξεκινά από την ίδια την κορυφή της εξουσίας. Η κατά καιρούς επανάληψη της μαντινάδας από τον Πρωθυπουργό αποδεικνύεται μια καθαρή προσπάθεια επικοινωνιακής διαχείρισης. Η δημόσια παρέμβαση της Ντόρας Μπακογιάννη λειτούργησε ως μια ξεκάθαρη παραδοχή ότι οι προειδοποιήσεις του παρελθόντος ήταν απλώς κενά λόγια χωρίς κανένα αποτέλεσμα στο κυβερνητικό σχήμα.

Η πραγματικότητα είναι ότι η σύγχρονη ρητορική του ίδιου του πρωθυπουργού έρχεται σε πλήρη αντίφαση με τις νουθεσίες του. Στην ομιλία του στο Κιλκίς, ο κ. Μητσοτάκης αναρωτήθηκε ξανά απαξιωτικά για τους πολιτικούς του αντιπάλους: «Ποιος κυβερνάει, τι εμπειρία έχει, τι ειδικό βάρος και κύρος έχει η Ελλάδα θα αποκτήσουν σημασία στις εκλογές της άνοιξης».

Αυτή η χρήση της γλώσσας στερείται κάθε μετριοπάθειας. Το να θέτει ο ίδιος τον εαυτό του ως το μοναδικό μέτρο σύγκρισης και να υποτιμά εκ προοιμίου το “ειδικό βάρος” των άλλων, αποτελεί τον ορισμό της πολιτικής έπαρσης. Η αυταρέσκεια κορυφώνεται όταν η προεκλογική ρητορική μετατρέπεται σε απροκάλυπτο πολιτικό εκβιασμό μέσω των δηλώσεων: «Τα διλήμματα θα είναι πολύ σκληρά… Η ΝΔ μόνο μπορεί να εγγυηθεί αυτή την πορεία” και “δεν μπορούμε να ρισκάρουμε με ακυβερνησία… η μόνη επιλογή είναι η αυτοδύναμη ΝΔ».

Η χρήση των απόλυτων όρων (ΜΟΝΟ, ΜΟΝΗ ΕΠΙΛΟΓΗ) στερεί από τους πολίτες τις δημοκρατικές εναλλακτικές, ενώ η ταύτιση κάθε άλλου αποτελέσματος με την καταστροφική “ακυβερνησία” δείχνει μια ιδιοκτησιακή και αλαζονική αντίληψη για τη χώρα. Όταν ένας ηγέτης ισχυρίζεται ότι η κοινωνία κινδυνεύει “να σαγηνευτεί από φωνές λαϊκιστών” αν δεν επιλέξει τον ίδιο, υποτιμά βάναυσα την ώριμη σκέψη του εκλογικού σώματος και μεταθέτει προκαταβολικά την ευθύνη των δικών του αποτυχιών στους πολίτες.

Η λαϊκή σοφία, ούσα ανεξάντλητη, αγγίζει τον πυρήνα της πολιτικής πραγματικότητας: το “δάσκαλε που δίδασκες και νόμο δεν εκράτεις” αποτελεί την αυτονόητη αντίδραση της κοινωνίας όταν διακρίνει αυτή την τεράστια απόσταση ανάμεσα στα λόγια και τις πράξεις. Δεν μπορείς να απαιτείς μετριοπάθεια από τους υφισταμένους σου, όταν η δική σου προσωπική ρητορική κυριαρχείται από το απόλυτο δόγμα “ή εγώ ή το χάος”.

Το σίγουρο είναι ότι η λαϊκή σοφία λειτουργεί πάντα ως ένας αμείλικτος κριτής για όσους βρίσκονται “πάνω στο άλογο”. Ο κόσμος δεν κρίνει πλέον τους πολιτικούς από το πόσο συχνά επικαλούνται τη μετριοφροσύνη, αλλά από το αν την εφαρμόζουν στην πράξη όταν ασκούν εξουσία. Και η παρούσα διακυβέρνηση έχει ήδη κριθεί στη συνείδηση των πολιτών.

Μα, μέσα στους δεκάδες επιστήμονες συμβούλους (δεν συμπεριλαμβάνονται “εθελοντές” χωρίς πτυχίο ανωτάτης σχολής!) που έχει κοντά του ένας ολόκληρος πρωθυπουργός, επικεφαλής “επιτελικού κράτους”, δεν βρέθηκε ένας να τον δασκαλέψει και να τού πει να σταματήσει να τις επαναλαμβάνει και μάλιστα με σολοικισμούς (γλωσσικά λάθη) και επικίνδυνες κλιματικές μεταφορές. Παραθέτω μερικά τέτοια προεκλογικά πολωτικά διλήμματα που επανέλαβε και ενισχυμένα ο κ. Μητσοτάκης μιλώντας στις 27 Οκτωβρίου 2026 σε πολίτες στο Νέο Αγιονέρι Κιλκίς και που, όπως είπε, θα «είναι πολύ σκληρά» και «ασυμβίβαστα»:

• «Μητσοτάκης ή χάος»
• «Τα διλήμματα θα είναι πολύ σκληρά: Θα συνεχίσουμε αυτή την πορεία; Ή θα επιστρέψουμε σε εποχές άλλες; Θα σαγηνευτούμε από φωνές λαϊκιστών;»
• «Η ΝΔ μόνο μπορεί να εγγυηθεί αυτή την πορεία».
• «Δεν θα συμβιβαστούμε με τίποτε λιγότερο στις εκλογές, από ‘θερμοκρασίες καύσωνα’, 40άρια είχαμε, 40άρια θέλουμε».
• «Τη δέσμευση που δώσαμε το 2023 ότι θα κρατάμε τη χώρα ασφαλή την τηρήσαμε».
• «Αυτό έχει αξία τώρα που έχουμε διεθνείς αναταράξεις. Δεν ζούμε σε κανονικούς, φυσιολογικούς καιρούς. Ποιος κυβερνάει, τι εμπειρία έχει, τι ειδικό βάρος και κύρος έχει η Ελλάδα θα αποκτήσουν σημασία στις εκλογές της άνοιξης» (σημείωση δική μου: ποιος άλλος, μόνο εκείνος βεβαίως, βεβαίως!).

Επίσης, αναφέρθηκε, για μιαν ακόμα φορά, στη γνωστή… «αποφασιστικότητα της  κυβέρνησης να στηρίξει τους πολίτες απέναντι στην ακρίβεια» και στην… «αποφασιστικότητα της κυβέρνησης  να συγκρουστεί με τα ‘μεγάλα ψάρια’ και όχι να κυνηγήσει τους μικρούς» για τη φοροδιαφυγή (ύστερα από πάνω από επτά χρόνια στην πρωθυπουργία».

Αλλά, αυτά είναι γνωστά. Η έκπληξή μου είναι άλλη: δεν είδα κάποιο συνταγματολόγο, κάποιο κοινωνιολόγο, κάποιο ψυχολόγο, κάποιο φιλόλογο, κάποιο περιβαλλοντολόγο από το πρωθυπουργικό επιτελείο να πει στον πρωθυπουργό ότι όλα αυτά είναι επικίνδυνα για τη Δημοκρατία. Συγκεκριμένα:

Πρώτον, να πουν τί σημαίνουν οι στομφώδεις επαναλήψεις πολωτικών διλημμάτων: Είναι αλήθεια ότι ιστορικά, η ελληνική πολιτική ζωή είναι γεμάτη από παρόμοια διλήμματα (π.χ. Καραμανλής ή τανκς το 1974, Αλλαγή ή δεξιά το 1981, Μνημόνιο ή αντιμνημόνιο το 2012) και αποτελούν μια διαχρονική και συστηματική στρατηγική στην ελληνική πολιτική σκηνή. Όμως, η χρήση σήμερα πολιτικών διλημμάτων, όπως το “αυτοδυναμία ή χάος” ή “Μητσοτάκης ή χάος”, στο πεδίο της πολιτικής ψυχολογίας και της προσωπολογίας των ηγετών, δηλαδή η συστηματική χρήση απόλυτων διλημμάτων και η παρουσίαση του εαυτού ως “μοναδικού σωτήρα” παραπέμπει συνειρμικά σε συγκεκριμένα ψυχολογικά αίτια και κίνητρα συμπεριφοράς, τα οποία υπερακοντίζουν τα φαινομενικά κυβερνητικά επιχειρήματα για το “καλό μας”, αλλά και τον χαρακτηρισμό τους από την αντιπολίτευση (όπως το ΠΑΣΟΚ και ο ΣΥΡΙΖΑ)  ως “εκβιαστικών” και από τους επικριτές τους  ως “αλαζονικών”.

Διαπιστώσεις της επιστήμης της ψυχολογίας

Παραθέτω στη συνέχεια μερικές διαπιστώσεις έρευνάς μου που προκύπτουν από την επιστήμη της ψυχολογίας και που αφορούν στους ηγέτες που χρησιμοποιούν τη ρητορική του φόβου και του “εγώ ή το χάος”: Στην πολιτική ψυχολογία, η τάση για συγκέντρωση εξουσίας και η χρήση χειραγωγικών διλημμάτων συνδέεται συχνά με τα τρία στοιχεία της λεγόμενης “Σκοτεινής Τριάδας”, δηλαδή τον “ναρκισσισμό” (βαθιά πεποίθηση ανωτερότητας και την αίσθηση ότι ο ηγέτης είναι αναντικατάστατος με έλλειψη αυτογνωσίας και “γνώθι σαυτόν”), τον “μακιαβελισμό” (καθαρή εξουσιομανία στην πράξη, με τον “σκοπό να αγιάζει τα μέσα”) και την έλλειψη ενσυναίσθησης (δεν τον ενδιαφέρει αν προκαλεί άγχος ή φόβο στους πολίτες, αρκεί να πετύχει τον πολιτικό του στόχο).

Ο νευρολόγος και πολιτικός David Owen και ο ψυχίατρος Jonathan Davidson εισήγαγαν τον όρο “Σύνδρομο της Ύβρεως” για να περιγράψουν την ψυχολογική αλλοίωση που υφίστανται οι ηγέτες όταν παραμένουν στην εξουσία για μεγάλο διάστημα με τα ακόλουθα χαρακτηριστικά: βλέπουν τον κόσμο ως μια αρένα όπου μπορούν να ασκήσουν τη δύναμή τους, έχουν σχεδόν μεσσιανική πεποίθηση για τις ικανότητές τους, έχουν απώλεια επαφής με την πραγματικότητα (απώλεια του γνώθι σαυτόν), και πεποίθηση ότι δεν λογοδοτούν στον λαό ή στους θεσμούς, αλλά μόνο στην “Ιστορία”.

Επίσης, η γνωστική ψυχολογία  ερμηνεύει τη φράση “εκείνος ή το χάος” ως μείωση της κριτικής σκέψης των ψηφοφόρων όταν παρουσιάζεται ως “μοναδική ασπίδα”. Συνεπώς, για την ψυχολογία, αυτές οι συμπεριφορές είναι βαθιά ριζωμένες στρατηγικές που πηγάζουν είτε από μια ναρκισσιστική παραμόρφωση της αυτογνωσίας (πιστεύουν πραγματικά ότι είναι οι μόνοι ικανοί) είτε από μια ψυχρή, εξουσιομανή επιλογή για τη διατήρηση των κεκτημένων.

Τα πολωτικά διλήμματα υπονομεύουν τη δημοκρατία

Ύστερα απ’ αυτά προκύπτει το εύλογο ερώτημα, που πρέπει να αποτελεί κεντρικό σημείο συζήτησης στην πολιτική επιστήμη και τη φιλοσοφία , είναι αν τα πολωτικά προεκλογικά διλήμματα υπονομεύουν την ουσία των εκλογών και, φυσικά, της δημοκρατίας. Παραθέτω μερικές διαπιστώσεις από τη σχετική βιβλιογραφία με την κριτική πολιτικών αναλυτών  για την εκτεταμένη χρήση διλημμάτων τύπου “σταθερότητα ή καταστροφή”, “Μητσοτάκης ή χάος” κλπ:

Η πρώτη διαπίστωση επικεντρώνεται, όπως προαναφέρθηκε, στη χειραγώγηση μέσω του φόβου, δηλαδή στην στρατηγική της “αρνητικής εκστρατείας” διότι μετατοπίζει τη συζήτηση από τα συγκεκριμένα προγράμματα και τις λύσεις των προβλημάτων σε μια συναισθηματική πίεση προς τον ψηφοφόρο.

Η δεύτερη εντοπίζεται στον μηδενισμό των εναλλακτικών προτάσεων με υποβάθμιση  της αξίας της πολυφωνίας, τον περιορισμό της  ελεύθερης βούλησης, καθώς ο πολίτης καλείται να ψηφίσει “το μη χείρον βέλτιστον” αντί για αυτό που πραγματικά επιθυμεί. Δηλαδή, δημιουργείται μία … “ωραία δημοκρατική ατμόσφαιρα”!

Η τρίτη διαπίστωση, που επικεντρώνεται  στην απαξίωση της συναίνεσης, παρουσιάζει τις κυβερνήσεις συνεργασίας ως συνώνυμο του «χάους»,  σε αντίθεση με το πνεύμα πολλών ευρωπαϊκών δημοκρατιών, όπου οι συμμαχίες αποτελούν τη συνήθη πρακτική για την εκπροσώπηση περισσότερων κοινωνικών ομάδων. Αυτοί είναι … “Κουτόφραγκοι”!

Οι επαναλήψεις ως αξίωμα της εφαρμοσμένης ψυχολογίας

Δεύτερον, να τού πουν για  τις αυτοθαυμαζόμενες επαναλήψεις “εθνικών επιτυχιών”: Είναι γνωστές οι θυμόσοφες λαϊκές φράσεις  “Ό,τι επαναλαμβάνεται, δεν είναι τυχαίο” ή “Σύμπτωση επαναλαμβανόμενη, παύει να είναι σύμπτωση”,  που αποτελούν αξίωμα της εφαρμοσμένης ψυχολογίας και που χρησιμοποιούνται για να αναδείξουν ότι πίσω από κάθε επαναλαμβανόμενο γεγονός κρύβεται μια αιτία ή μια πρόθεση.

Ποια είναι αυτά; Αποτελεί στοιχείο του χαρακτήρα και συνειδητή επιλογή, βρίσκεται συνεχώς  αντιμέτωπος με τα ίδια ακριβώς προβλήματα (π.χ. οικονομικά προβλήματα και αποτυχίες) που δεν μπορεί να τα αναγνωρίσει  και να τα αλλάξει ή υπάρχει ένας συγκεκριμένος μηχανισμός που το προκαλεί.

Τρίτον, να του πουν τις αντίθετες συνέπειες της αλαζονικής μεταφοράς της εκλογικής επιτυχίας του 41% με … καύσωνα: Αλήθεια, δεν υπάρχει στο πρωθυπουργικό περιβάλλον ένας περιβαλλοντολόγος, μετεωρολόγος να πει στον πρωθυπουργό να μην υπενθυμίζει οικεία κακά με … καύσωνες;

Ένας καύσωνας με θερμοκρασίες στους 40°C  (που είναι ο νέος … στόχος του κ. Μητσοτάκη!) προκαλεί σοβαρή θερμική καταπόνηση σε ολόκληρο τον πληθυσμό (ταχυπαλμία, σύγχυση, σπασμοί ή απώλεια συνείδησης, κράμπες, επιβάρυνση ευάλωτων ομάδων, μείωση συγκέντρωσης και εργατικά ατυχήματα κλπ). Αυτό θέλει; Αλλοίμονό μας!

Τέταρτον, να του πουν  για γλωσσικά λάθη: Στις ίδιες, όπως και σ άλλες, δηλώσεις είπε τη φράση “έδωσα τη δέσμευση”, η οποία χρησιμοποιείται καταχρηστικά ως ισχυρότερη εναλλακτική της κακόφημης πια λέξης “υπόσχεση”.

Το ρήμα “δίδω” συνοδεύεται από το αντικείμενο “υπόσχεση”, αλλά, επειδή η λέξη “υπόσχεση” έχει φθαρεί πολιτικά στη συνείδηση των πολιτών (ως κάτι που εύκολα αθετείται), προτιμάται η λέξη “δέσμευση” για να ακουστεί πιο βαριά, πιο μόνιμη και πιο “δεμένη”, μολονότι η έκφραση “δίνω δέσμευση”

Από το “γνώθι σαυτόν” του Οιδίποδα στον Κυριάκο

Καθώς έκανα όλη αυτή την επίπονη έρευνα, οι φιλολογικές μου γνώσεις με πήγαν στη “Μαξίμου” της Θήβας του τραγικού Οιδίποδα με τους στίχους της τραγωδίας του Σοφοκλή “Οιδίπους Τύραννος“, καθώς και στην πολιτική ψυχολογία και τη λογοτεχνική ανάλυση, ο παραπάνω μοιραίος ηγέτης  αποτελεί το κορυφαίο, διαχρονικό αρχέτυπο της ύβρεως και της πολιτικής αυταπάτης.

Η επιστήμη της ψυχολογίας μάς δείχνει ότι όταν ένας ηγέτης φτάνει στο σημείο να λέει “μετά από εμένα το χάος”, έχει ήδη περάσει το κατώφλι της Οιδιπόδειας τύφλωσης. Έχει χάσει την επαφή με την πραγματικότητα και τις δικές του αδυναμίες, μετατρέποντας τη δημοκρατία σε ένα προσωπικό θέατρο επιβίωσης. Από όλη την παραπάνω ψυχολογική και δομική σχέση της ρητορικής “εγώ ή το χάος”  του Κυριάκου Μητσοτάκη με την τραγωδία του Οιδίποδα κράτησα  τις ακόλουθες τρεις συγκεκριμένες σημειώσεις:

Πρώτον, ταύτιση του ηγέτη με το κράτος (όπως …Οιδίπους ή  Χάος): Στην αρχή του έργου, η Θήβα πλήττεται από έναν φρικτό λοιμό (μια κατάσταση απόλυτου χάους). Ο Οιδίποδας εμφανίζεται ως ο μοναδικός σωτήρας επειδή στο παρελθόν έλυσε το αίνιγμα της Σφίγγας. Παρουσιάζεται με τεράστια αυτοπεποίθηση και αλαζονεία, θεωρώντας ότι μόνο αυτός μπορεί να σώσει την πόλη ξανά. Δηλαδή, όπως ένας σύγχρονος εξουσιομανής ηγέτης, έτσι και ο Οιδίποδας ταυτίζει την προσωπική του ύπαρξη με την ευημερία του κράτους. Πιστεύει ότι η δική του παραμονή στην εξουσία είναι η μόνη εγγύηση ενάντια στην καταστροφή.

Δεύτερον,  έλλειψη αυτογνωσίας ή τυφλότητα μπροστά στην αλήθεια: Το κεντρικό δράμα του Οιδίποδα είναι η πλήρης έλλειψη του “γνώθι σαυτόν”. Ψάχνει μανιωδώς να βρει τον ένοχο για το κακό που βρήκε την πόλη, χωρίς να μπορεί να διανοηθεί ότι ο ένοχος είναι ο ίδιος.

Όταν ο τυφλός μάντης Τειρεσίας τού λέει κατάμουτρα την αλήθεια (εσύ είσαι ο μιασμός της χώρας), ο Οιδίποδας αδυνατεί να το δεχτεί. Αντί για αυτογνωσία, αντιδρά με παράνοια και εξουσιομανία: κατηγορεί τον Τειρεσία και τον Κρέοντα ότι συνωμοτούν εναντίον του για να του κλέψουν τον θρόνο. Αυτή είναι η τυπική ψυχολογική άμυνα του ναρκισσιστή ηγέτη: όποιος του κάνει κριτική ή του δείχνει τα λάθη του, βαφτίζεται αυτόματα “εχθρός” ή “υπονομευτής της σταθερότητας”.

Η άγνοια του εαυτού αποτελεί τον κεντρικό θεματικό και τραγικό άξονα του έργου. Ο Οιδίποδας εμφανίζεται αρχικά ως ένας πανέξυπνος, δίκαιος και σίγουρος για τον εαυτό του βασιλιάς, ο οποίος όμως αγνοεί την πραγματική του ταυτότητα, την καταγωγή του και τις πράξεις του, οδηγούμενος έτσι στην απόλυτη καταστροφή.

Το σύνδρομο της Ύβρεως

Η άγνοια του εαυτού στον Οιδίποδα Τύραννο δεν είναι μια απλή αδυναμία, αλλά η μοίρα της ανθρώπινης φύσης. Ο Σοφοκλής δείχνει ότι ο άνθρωπος, όσο ισχυρός ή έξυπνος κι αν είναι, ζει σε μια ψευδαίσθηση γνώσης. Η μετάβαση από την άγνοια στην αυτογνωσία (η αναγνώρισις) είναι επώδυνη, αλλά είναι το μόνο μονοπάτι που οδηγεί στην αληθινή πνευματική λύτρωση και το μεγαλείο.

Τρίτον, τραγική ειρωνεία της Ύβρεως: Στην αρχαία ελληνική γραμματεία, η έλλειψη αυτογνωσίας ταυτιζόταν με την Ύβριν. Ο άνθρωπος που δεν γνωρίζει το μέτρο του, ξεπερνά τα όριά του, συμπεριφέρεται με αλαζονεία και νομοτελειακά οδηγείται στην πτώση (την νέμεσιν). Η σύγκρουση ανάμεσα στον Οιδίποδα και τον Τειρεσία (1η Επεισόδιο) αποτελεί την κορυφαία στιγμή ιδεολογικής, ψυχολογικής και τραγικής αντιπαράθεσης στο έργο.

Στη σκηνή αυτή συγκρούονται δύο αντίθετοι κόσμοι, ενώ παράλληλα η άγνοια του Οιδίποδα μετατρέπεται σε οργή και ύβρη. Στην ψυχολογία της εξουσίας, η μεγαλύτερη ομοιότητα με τον Οιδίποδα είναι η τραγική ειρωνεία: ο ηγέτης που υπόσχεται ότι είναι η μοναδική λύση ενάντια στο χάος, είναι συχνά ο ίδιος που –λόγω της αλαζονείας και των λανθασμένων επιλογών του– προκαλεί ή συντηρεί το χάος. Ο Οιδίποδας πίστευε ότι κυβερνούσε με τη λογική και τη δύναμή του, αλλά στην πραγματικότητα ήταν τυφλός. Μόνο όταν έχασε την εξουσία και αυτοτυφλώθηκε, κατάφερε τελικά να αποκτήσει το “γνώθι σαυτόν”.

Συμπεράσματα

Από την έρευνα αυτή προκύπτουν τα ακόλουθα διδακτικά συμπεράσματα:

–Ψευδαίσθηση ανωτερότητας: Άτομα με χαμηλή αυτογνωσία τείνουν να υπερεκτιμούν τις ικανότητές τους. Αυτή η ψευδαίσθηση ανωτερότητας τους εμποδίζει να δουν τα λάθη τους και να εξελιχθούν.

–Επανάληψη των ίδιων λαθών: Αντί το άτομο να διδαχθεί από τις αποτυχίες του,  ρίχνει το φταίξιμο στην “τύχη”, στις συνθήκες ή στους άλλους ανθρώπους, παγιδεύοντας τον εαυτό του σε έναν φαύλο κύκλο.

– Εγωισμός και αλαζονεία: Η άγνοια των δικών μας ελαττωμάτων συχνά μεταφράζεται σε έπαρση, δογματισμό και αδυναμία κατανόησης της οπτικής γωνίας των άλλων.

–Η απροθυμία να παραδεχτείς τα λάθη σου είναι συχνά σημάδι βαθιάς ανασφάλειας. Όταν κάποιος δεν μπορεί να αναγνωρίσει ακόμα και μικρά λάθη, αυτό υποδηλώνει ότι νιώθει τεράστιο φόβο και ανεπάρκεια. Ο ίδιος φόβος σε κάνει να φοβάσαι και την αυτοκριτική. Είναι δύσκολο να έχεις αυτογνωσία αν δεν είσαι πρόθυμος να είσαι ευάλωτος. Αντιθέτως, οι άνθρωποι με αυτογνωσία χρησιμοποιούν δεδομένα, όχι θεωρίες, για να επιλέξουν τις ενέργειές τους.