Σε αυτό το αίτημα, η δημόσια παρουσία της Μαρίας Καρυστιανού έδωσε μια ανθρώπινη φωνή, με μεγάλη κοινωνική απήχηση που διαπερνά οριζοντίως την κοινωνία, και το αναγνωρίζει ως δικό της πολιτικό παλλαϊκό Αίτημα. Το Αίτημα της δικαιοσύνης οδηγεί την Κοινωνία σε παρέκκλιση από την πολιτική ειμαρμένη τη εξουσίας, προσδιορίζοντας ταυτόχρονα και τον νέο πολιτικό ορίζοντα, με αναζήτηση ισχυρών θεσμών που εγγυώνται τη Δημοκρατία και το κράτος δικαίου.

 Η Παρέκκλιση ως αρχή ελευθερίας

Στην επικούρεια φυσική, η παρέκκλιση των ατόμων από την ευθεία κίνηση σημαίνει τη δυνατότητα να μην κινείται ο κόσμος πάνω σε μια απολύτως προκαθορισμένη γραμμή. Χωρίς αυτή τη δυνατότητα απόκλισης δεν θα υπήρχε συνάντηση, μεταβολή και γένεση του νέου· θα υπήρχε μόνο η αναπαραγωγή της αναγκαιότητας.

Στη δική μου ανάγνωση, η παρέκκλιση δεν ταυτίζεται με την αυθαιρεσία ούτε με την τυφλή παράδοση στο τυχαίο. Εκφράζει τη ρήξη με την απόλυτη αναγκαιότητα και, στο επίπεδο του ανθρώπου, συνδέεται με την αυτοσυνειδησία και τη βούληση: με την ικανότητα του ανθρώπου να αντιστέκεται σε ό,τι τον υποτάσσει και να αναζητεί μια διαφορετική δυνατότητα ζωής.

Η ελευθερία, έτσι, δεν είναι η απουσία κάθε κανόνα. Είναι η δυνατότητα να γνωρίζουμε την αναγκαιότητα χωρίς να υποδουλωνόμαστε σε αυτήν. Είναι η δυνατότητα να κατανοούμε τους όρους μέσα στους οποίους ζούμε και, μέσω της γνώσης και της πράξης, να δημιουργούμε χώρο για το νέο. Η παρέκκλιση είναι η στιγμή κατά την οποία το υποκείμενο παύει να επαναλαμβάνει μηχανικά μια δεδομένη πορεία και γίνεται συντελεστής της ιστορίας του.

Έτσι, η κοινωνία δεν είναι υποχρεωμένη να θεωρεί αιώνιο και αμετάβλητο ένα σύστημα που δεν ανταποκρίνεται πλέον στις δημοκρατικές και κοινωνικές ανάγκες της, αρνείται και παρεκκλίνει όχι για να καταλύσει τη θεσμική τάξη, αλλά δημοκρατικά να τη μετασχηματίσει. Όταν ο πολίτης αναγνωρίζει ότι το πρόβλημά του δεν είναι αποκλειστικά προσωπικό αλλά θεσμικό και συλλογικό. Τότε το “εγώ” δεν εξαφανίζεται μέσα στη μάζα· συναντά το “εμείς” της πολιτικής κοινότητας. Εκεί γεννιέται το πολιτικό υποκείμενο και η ιδιωτική απογοήτευση μετατρέπεται σε κοινή συνείδηση και αρχίζει παρέκκλιση από την πολιτική μορφή της αδήριτης ευθείας γραμμής του μονόδρομου: “έτσι είναι τα πράγματα”, “τίποτε δεν αλλάζει”, “όλοι το ίδιο είναι” και το πρόσωπο αισθάνεται πραγματικός συμμέτοχος στη διαμόρφωση της κοινής ζωής.

Πολιτική παρέκκλιση

Το λαϊκό αίτημα που αναδείχθηκε με αφορμή τα Τέμπη έχει έναν σαφή πρώτο πυρήνα: αλήθεια, απόδοση ευθυνών, ισότητα απέναντι στον νόμο, ουσιαστική Δικαιοσύνη. Αν όμως σταθούμε μόνο σε αυτό, κινδυνεύουμε να δούμε το σύμπτωμα χωρίς να αντιμετωπίσουμε την αιτία. Πίσω από κάθε σοβαρή κρίση εμπιστοσύνης προς τη λειτουργία της Πολιτείας βρίσκεται τελικά το ερώτημα των θεσμών.

Το πέρασμα από το λαϊκό στο πολιτικό αίτημα δεν σημαίνει κομματική ιδιοποίηση μιας τραγωδίας. Προϋποθέτει σεβασμό στον πόνο και στην αυτονομία του κοινωνικού αιτήματος. Σημαίνει ότι η κοινωνία, ξεκινώντας από την απαίτηση “να αποδοθεί Δικαιοσύνη”, φθάνει στην ώριμη ερώτηση: τι πρέπει να αλλάξει ώστε η Δικαιοσύνη, η λογοδοσία και η ασφάλεια του πολίτη να μην εξαρτώνται κάθε φορά από την πίεση της κοινωνίας, αλλά να εξασφαλίζονται από την ίδια τη λειτουργία της Δημοκρατίας;

Εδώ συντελείται η πολιτική παρέκκλιση. Το αίτημα παύει να είναι μόνο καταγγελία του υπάρχοντος και γίνεται δημιουργία του νέου. Από την κάθαρση περνά στην Αναθέσμιση, από τη διαμαρτυρία στη συμμετοχή και από την απαίτηση να λειτουργήσουν οι άλλοι σωστά στην απόφαση των ίδιων των πολιτών να συμμετέχουν στη διαμόρφωση των όρων της κοινής τους ζωής. Ένα κίνημα που μένει μόνο στην οργή εξαντλείται όταν εξαντληθεί η ένταση της στιγμής. Ένα κίνημα που μετατρέπει την ηθική απαίτηση σε θεσμική πρόταση αποκτά ιστορικό ορίζοντα.

Η Κοινότητα των Πολιτών ως αυτοθέσμιση

Η Κοινότητα των Πολιτών δεν είναι απλώς μια νέα οργανωτική μορφή πολιτικής δράσης. Είναι πρώτα απ’ όλα Κοινόν: ένας τόπος σχέσης στον οποίο συναντώνται το ταυτόν και το έτερον. Το κοινό δεν γεννιέται επειδή οι διαφορές εξαφανίζονται, αλλά επειδή διαφορετικοί άνθρωποι αναγνωρίζονται ως ισότιμοι φορείς της κοινής ζωής και αποφασίζουν να τη συγκροτήσουν μαζί.

Η αυτοθέσμιση δεν σημαίνει κατάργηση του Συντάγματος, του νόμου ή των εγγυήσεων του κράτους δικαίου. Δεν σημαίνει θεσμικό μηδενισμό. Σημαίνει το αντίθετο: ότι οι θεσμοί αντλούν τη δημοκρατική τους νομιμοποίηση από μια ζωντανή κοινωνία πολιτών και παραμένουν ανοικτοί στον έλεγχο, στη διόρθωση και στη δημοκρατική ανανέωσή τους. Η κοινωνία αναγνωρίζει ότι η πολιτειακή τάξη είναι ανθρώπινο δημιούργημα και, συνεπώς, ανθρώπινη ευθύνη.

Η Κοινότητα δεν μπορεί επομένως να θεμελιωθεί στην ομοιομορφία. Η ενότητα αποκτά δημοκρατικό νόημα μόνο όταν προστατεύει την ετερότητα που τη συγκροτεί. Αυτό που σφυρηλατεί το κοινό δεν είναι η επιβεβλημένη ταυτότητα, αλλά η αλληλεγγύη, το ομότροπον, το ομόηθες και ο κοινός ορίζοντας όσων μια πολιτική κοινότητα αναγνωρίζει ως άξια προστασίας: τη Δικαιοσύνη, την Ελευθερία, την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, τη μνήμη και το κοινό αγαθό.

Αναθέσμιση ως αλλαγή σχέσης εξουσίας

Η κρίση των θεσμών δεν θεραπεύεται μόνο με την αντικατάσταση των προσώπων που τους υπηρετούν. Αν οι ίδιες δομές εξουσίας, οι ίδιες αδιαφανείς εξαρτήσεις και η ίδια απόσταση του πολίτη από τα κέντρα λήψης αποφάσεων παραμένουν άθικτες, το σύστημα θα αναπαράγει τις ίδιες παθογένειες με διαφορετικούς πρωταγωνιστές.

Η Αναθέσμιση είναι βαθύτερη από μια διοικητική μεταρρύθμιση και διαφορετική από μια αόριστη ρήξη. Είναι η συνειδητή και δημοκρατική επανεξέταση της αρχιτεκτονικής της Πολιτείας: πώς ελέγχεται η εξουσία, πώς προστατεύεται η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, πώς διασφαλίζεται η διαφάνεια και η λογοδοσία και πώς συμμετέχουν οι πολίτες στις αποφάσεις που καθορίζουν τη ζωή τους.

Το ουσιώδες ερώτημα, επομένως, δεν είναι “ποιος θα πάρει την εξουσία;”. Είναι: ποια εξουσία θέλουμε να υπάρχει, με ποιους θεσμούς, με ποια όρια, με ποιον έλεγχο και με ποια διαρκή παρουσία της κοινωνίας;

Η νέα πολιτική πρόταση χρειάζεται σαφή αξιακό πυρήνα: Δικαιοσύνη, Ελευθερία, Θεσμοί. Δικαιοσύνη χωρίς ελευθερία μπορεί να μεταβληθεί σε επιβολή. Ελευθερία χωρίς Δικαιοσύνη μπορεί να καταλήξει στο προνόμιο του ισχυρότερου. Και οι δύο, χωρίς ισχυρούς δημοκρατικούς θεσμούς, παραμένουν ευχές που εξαρτώνται από την καλή πρόθεση εκείνου που κυβερνά. Οι θεσμοί είναι ο τρόπος με τον οποίο οι αξίες αποκτούν διάρκεια, κανόνες και εγγυήσεις. Αλλά και οι θεσμοί χωρίς ενεργούς πολίτες μπορούν να αδειάσουν από το δημοκρατικό τους περιεχόμενο.

Γι’ αυτό το τρίπτυχο ολοκληρώνεται μόνο μέσα στην Κοινότητα των Πολιτών. Η Δικαιοσύνη προστατεύει τον άνθρωπο, η Ελευθερία τον καθιστά αυτεξούσιο, οι Θεσμοί εξασφαλίζουν την κοινή τάξη και ο ενεργός πολίτης δίνει σε όλα αυτά δημοκρατική ζωή. Αυτό είναι το πολιτικό νόημα της αυτοθέσμισης: οι πολίτες δεν στέκονται απέναντι στους θεσμούς ως υπήκοοι ούτε τους αντιμετωπίζουν ως ξένη δύναμη. Τους αναγνωρίζουν ως κοινό δημιούργημα και γι’ αυτό απαιτούν να τους ελέγχουν, να τους προστατεύουν και, όταν η πραγματικότητα το επιβάλλει, να τους αναθεσμίζουν δημοκρατικά.

Η καλύτερη Ελλάδα ως καλύτερη ζωή

Καμία θεσμική θεωρία δεν έχει αξία αν δεν επιστρέφει τελικά στη ζωή του ανθρώπου. Η Δημοκρατία κρίνεται στην καθημερινότητα: στην ασφάλεια, στην Παιδεία, στην Υγεία, στην εργασία, στην παραγωγή, στον πολιτισμό, στην αξιοπρέπεια, στην προστασία των νέων και των ηλικιωμένων και στη δυνατότητα μιας οικογένειας να σχεδιάζει το μέλλον της χωρίς μόνιμο φόβο.

Η καλύτερη Ελλάδα δεν είναι σύνθημα εθνικής αυτοεπιβεβαίωσης. Είναι συγκεκριμένο πολιτειακό και κοινωνικό αίτημα: μια χώρα στην οποία το κράτος υπηρετεί τον πολίτη, ο νόμος ισχύει για όλους, η γνώση και η δημιουργία απελευθερώνονται, η παραγωγική δύναμη της κοινωνίας αναπτύσσεται, η περιφέρεια ξαναζωντανεύει και η νέα γενιά βρίσκει λόγο να δημιουργήσει στον τόπο της.

Εδώ η επικούρεια αφετηρία συναντά ξανά την πολιτική. Η ευδαιμονία δεν είναι συσσώρευση, αλλά μέτρο, ελευθερία από τον φόβο, αυτοκυριαρχία, φιλία και ασφάλεια της κοινότητας όπου έρα από την προσωπική ευτυχία του καθενός· η Δημοκρατική Πολιτεία οφείλει να δημιουργεί τους δίκαιους όρους μέσα στους οποίους ο καθένας μπορεί ελεύθερα να επιδιώξει μια αξιοπρεπή και δημιουργική ζωή.

Πολιτική παρέκκλιση ως ειρηνική δημοκρατική δημιουργία

Η “παρέκκλιση” στην πολιτική δεν είναι συνώνυμη της αστάθειας ούτε της άρνησης κάθε τάξης. Είναι η ικανότητα μιας κοινωνίας να αποφεύγει την παρακμή επειδή διαθέτει τη δύναμη να αναστοχάζεται και να μετασχηματίζει δημοκρατικά τους θεσμούς της. Η κοινωνία αναζητά θεσμούς αρκετά ισχυρούς ώστε να προστατεύουν τη Δημοκρατία και αρκετά ανοικτούς ώστε να διορθώνονται από αυτήν. Δεν ζητά την αντικατάσταση μιας κλειστής ελίτ από μια άλλη, παρά ζητά τη διαρκή επιστροφή της πολιτικής δύναμης στην πηγή της: τον κυρίαρχο λαό μέσα σε μια συντεταγμένη δημοκρατική Πολιτεία.

Έτσι, η πολιτική παρέκκλιση είναι η ειρηνική δημιουργία, η άρνηση του μονόδρομου, κι όχι η άρνηση του κανόνα. Είναι η υπέρβαση της ακινησίας, όχι η λατρεία της σύγκρουσης. Είναι η στιγμή που η κοινωνία παύει να ζητά απλώς καλύτερη διαχείριση του υπάρχοντος και αναλαμβάνει την ευθύνη να συζητήσει το νέο που θέλει να δημιουργήσει.

Καταληκτικά – Από το “δεν πάει άλλο” στο “μπορούμε να θεσμίσουμε αλλιώς”

Η Δημοκρατία είναι ζωντανή ακριβώς επειδή μπορεί να αναστοχάζεται τον εαυτό της, και η κοινωνία είναι ελεύθερη όταν δεν φοβάται να δημιουργεί, μέσα στη νομιμότητα και με δημοκρατικούς όρους, νέες μορφές θεσμών συμμετοχής και ελέγχου. Το αίτημα των Τεμπών για αλήθεια και Δικαιοσύνη αποκτά έναν ευρύτερο πολιτικό ορίζοντα χωρίς να χάνει την ηθική του αυθεντικότητα και αποτελεί την αφετηρία μιας συνειδητοποίησης: ότι δεν αρκεί να ζητάμε δικαίωση όταν οι θεσμοί αποτυγχάνουν. Οφείλουμε να οικοδομούμε θεσμούς που καθιστούν τη Δικαιοσύνη, τη λογοδοσία και την προστασία του ανθρώπου καθημερινό κανόνα της Πολιτείας.

Η Κοινότητα των Πολιτών μπορεί να γίνει φορέας μιας δημοκρατικής αυτοθέσμισης. ένα εργαστήριο πολιτών που μετατρέπει τη συμμετοχή σε θεσμό, τη διαμαρτυρία σε πρόταση, την κοινωνική ευαισθησία σε ευθύνη και την ελευθερία σε κοινή πολιτική πράξη που οδηγεί στη δημοκρατία της Πολιτείας, για μια καλύτερη Ελλάδα και μια καλύτερη ζωή των πολιτών.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η εκτίμηση που εξέφρασε ήδη από τα τέλη Μαρτίου, λίγους μήνες πριν από τον θάνατό του από καρκίνο, ο πρώην επικεφαλής της MI6, Alex Younger. Στη συνέντευξη του αυτή που πρόσφατα προβλήθηκε πάλι από τον Economist, o Younger ανέφερε ξεκάθαρα ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες υποτίμησαν τις απαιτήσεις της αποστολής, με αποτέλεσμα το Ιράν να έχει πλέον το «πάνω χέρι». Παράλληλα, επισήμανε ότι το ιρανικό καθεστώς αποδείχθηκε πολύ πιο ανθεκτικό από όσο αναμενόταν.

Η ιρανική ηγεσία έλαβε ορισμένες σωστές στρατηγικές αποφάσεις, κυρίως όσον αφορά τη διασπορά και την προστασία των κρίσιμων οπλικών συστημάτων της, αλλά και την αποκέντρωση της αλυσίδας λήψης αποφάσεων. Έτσι, παρά την εντυπωσιακή αεροπορική εκστρατεία των ΗΠΑ και του Ισραήλ, το Ιράν διατήρησε τη δυνατότητα να επιφέρει πλήγματα και, κυρίως, να επηρεάζει τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, διεθνοποιώντας τις οικονομικές συνέπειες του πολέμου.

Δεν μπορούν να κερδίσουν 

Αυτό δημιουργεί για τις ΗΠΑ ένα σοβαρό στρατηγικό πρόβλημα. Δεν μπορούν να κερδίσουν χωρίς να προκαλέσουν τεράστια καταστροφή.  Για να επιτύχουν αποφασιστική νίκη, θα πρέπει να κλιμακώσουν δραματικά τις επιχειρήσεις εναντίον κρίσιμων υποδομών του Ιράν. Όμως το Ιράν έχει τη δυνατότητα να ανταποδώσει πλήγματα στις μοναρχίες του Κόλπου και να προκαλέσει μια ευρύτερη ενεργειακή κρίση.

Υπάρχουν, βεβαίως, δύο παράγοντες που μπορεί να λειτουργούν εις βάρος της Τεχεράνης. Ο πρώτος είναι η αποτελεσματικότητα του αποκλεισμού που εφαρμόζουν οι Ηνωμένες Πολιτείες στα ιρανικά λιμάνια. Εάν ο αποκλεισμός περιορίζει ουσιαστικά τις εξαγωγές πετρελαίου, τότε ο χρόνος λειτουργεί και εναντίον του Ιράν. Η ιρανική οικονομία βρίσκεται ήδη σε εξαιρετικά δυσχερή κατάσταση. Δεν μπορούμε όμως να γνωρίζουμε πόση αντοχή διαθέτει η ιρανική κοινωνία και για πόσο διάστημα μπορεί το καθεστώς της Τεχεράνης να διατηρήσει τον έλεγχο υπό τέτοιες συνθήκες.

Ο δεύτερος παράγοντας αφορά τη δυνατότητα κυρίως της Σαουδικής Αραβίας να παρακάμπτει τον Περσικό Κόλπο, διοχετεύοντας πετρέλαιο μέσω του East-West Pipeline προς τα λιμάνια της Ερυθράς Θάλασσας. Ωστόσο και εκεί δημιουργούνται προβλήματα εξ αιτίας του αποκλεισμού που εφαρμόζουν οι Χούθι, ο οποίος δυσχεραίνει τη διοχέτευση του σαουδαραβικού πετρελαίου.

Οι εξελίξεις έχουν επομένως δημιουργήσει για τις Ηνωμένες Πολιτείες ένα σαφές δίλημμα: είτε να προχωρήσουν σε μεγάλη κλιμάκωση του πολέμου είτε να αποδεχθούν τα όρια της στρατιωτικής τους ισχύος, να κάνουν μια αποτίμηση κόστους-οφέλους και να περιορίσουν σταδιακά την παρουσία τους στον Περσικό Κόλπο.

Αναβάθμιση της Τουρκίας

Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία και για την Ελλάδα. Η πρόσφατη συμφωνία Τουρκίας-Σαουδικής Αραβίας-Πακιστάν είναι πιθανό να εντάσσεται σε έναν ευρύτερο αμερικανικό σχεδιασμό για τη δημιουργία ενός τοπικού συστήματος ασφάλειας, το οποίο θα αναλάβει μέρος των υποχρεώσεων που μέχρι σήμερα επωμίζονταν οι ΗΠΑ στον Περσικό Κόλπο.

Εάν αυτή η εκτίμηση είναι σωστή, η Τουρκία αναβαθμίζεται δραστικά. Κεφαλαιοποιεί το γεγονός ότι έχει δημιουργήσει μια σημαντική παραγωγική βάση και, κυρίως, μια ισχυρή αμυντική βιομηχανία, που της επιτρέπει πλέον να λειτουργεί ως περιφερειακή δύναμη και εν δυνάμει πάροχος ασφάλειας σε χώρες όπως η Σαουδική Αραβία, η οποία διαθέτει τεράστιους οικονομικούς πόρους, αλλά αντιμετωπίζει πρόβλημα ασφάλειας.

Το πρόβλημα για την Ελλάδα είναι ευρύτερο. Μια πιθανή υποχώρηση της αμερικανικής παρουσίας από κρίσιμα γεωπολιτικά συστήματα ανοίγει περισσότερο το πεδίο στις περιφερειακές δυνάμεις. Η Τουρκία αντιλαμβάνεται αυτή τη διαδικασία ως παράθυρο ευκαιρίας, ενώ το Ισραήλ προετοιμάζεται για μια πιο ανταγωνιστική περιφερειακή τάξη.

Οι κινήσεις της Ελλάδας

Η Ελλάδα, υπό αυτά τα δεδομένα, πρέπει να δημιουργήσει ισχυρές συμμαχίες αλλά και να αποκτήσει τις δυνατότητες που θα της επιτρέψουν να έχει ουσιαστικό ρόλο μέσα σε αυτές. Όποια άποψη και αν έχει κανείς για το Ισραήλ, από καθαρά γεωπολιτική σκοπιά η στρατηγική αντιπαράθεσή του με την Τουρκία λειτουργεί υπέρ της Ελλάδας, επειδή δημιουργεί έναν ισχυρό περιφερειακό πόλο που αντισταθμίζει την τουρκική επιρροή.

Η Ελλάδα μέχρι σήμερα ακολουθεί περισσότερο μια πολιτική χαμηλής εντάσεως και αυτοσχεδιασμών. Η αποστολή μιας πυροβολαρχίας Patriot στη Σαουδική Αραβία πιθανώς δεν ήταν λανθασμένη κίνηση. Ωστόσο, δεν ασκείς πολιτική με μία πυροβολαρχία Patriot. Αυτό που μετρά στις διεθνείς σχέσεις είναι ο ρόλος που μια χώρα μπορεί και θέλει να αναλάβει.

Η Τουρκία θα παραμένει επιθυμητός εταίρος πολλών χωρών, επειδή διαθέτει μεγάλη οικονομία, σημαντική παραγωγική βάση και αυξανόμενες στρατιωτικές δυνατότητες. Αυτά της επιτρέπουν να προσφέρει οικονομικά οφέλη στους εταίρους της αλλά και να αναλαμβάνει πραγματικούς γεωπολιτικούς ρόλους.

Το ελληνικό στρατηγικό έλλειμμα και η Τουρκία 

Αντίθετα, η Ελλάδα έμεινε πίσω επί δεκαετίες. Το πολιτικό της σύστημα δεν ανέπτυξε μακροπρόθεσμη στρατηγική αντιμετώπισης της τουρκικής απειλής, δεν δημιούργησε σημαντική αμυντική βιομηχανία και δεν ανασυγκρότησε τις παραγωγικές δυνατότητες της χώρας πέρα από τον τουρισμό και το real estate. Την ίδια περίοδο, η Τουρκία πραγματοποίησε σημαντικά παραγωγικά άλματα. Αυτά καθορίζουν τελικά τις γεωπολιτικές ισορροπίες, όχι οι δημόσιες σχέσεις μιας αποστολής Patriot ούτε η αγορά μερικών Belhara και Rafale.

Η Ελλάδα πρέπει, όσο ακόμη διαθέτει χρόνο, να αναπτύξει στρατηγική αντιμετώπισης της τουρκικής απειλής σε δύο βασικούς άξονες: πρώτον, παραγωγική ανασυγκρότηση με ιδιαίτερη έμφαση στην αμυντική βιομηχανία και στις νέες τεχνολογίες, συμπεριλαμβανομένης της τεχνητής νοημοσύνης· και δεύτερον, δημιουργία ισχυρών και λειτουργικών συμμαχιών.

Τέλος, η διατήρηση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων στην Ανατολική Μεσόγειο, σε συνδυασμό με την Κύπρο, δεν αποτελεί μόνο ζήτημα εθνικής κυριαρχίας. Διατηρεί την Ελλάδα και την Κύπρο ως ενιαίο γεωπολιτικό χώρο στην Ανατολική Μεσόγειο, από όπου θα περάσουν κρίσιμοι εμπορευματικοί και ενεργειακοί διάδρομοι. Μια Ελλάδα που θα έχει απωλέσει ή παραχωρήσει τα δικαιώματα της στην Ανατολική Μεσόγειο και στο Αιγαίο θα είναι αναπόφευκτα μια χώρα με πολύ μικρότερη γεωπολιτική αξία.

Αντιθέτως, από πολιτικής τουλάχιστον απόψεως, το σύστημα πρέπει άχρι καιρού να παραμείνει στο Γιανμπού και η πλευρά μας να προχωρήσει χωρίς αναβολή σε διαβουλεύσεις εφ’ όλου του φάσματος με το Ριάντ για το παρόν και το μέλλον της διμερούς συνεργασίας. Δεν πρέπει να υπάρχει αμφιβολία ότι η Συντροφία των Τριών είναι καρπός της αδυναμίας των ΗΠΑ να καλύψουν αποτελεσματικά τους εταίρους των στον Κόλπο από τα πλήγματα του Ιράν.

Συνδετικό υλικό των Τριών, εν προκειμένω ως εκπροσώπων όχι μόνο των Σουνιτών αλλά του συνόλου των Μουσουλμάνων, είναι η εναντίωση στις πολιτικές του Ισραήλ. Δεν είναι το Ιράν ο στόχος, η απειλή για την ασφάλεια των τριών συμβαλλομένων της Συμφωνίας Αμυντικής Συνεργασίας.

Είναι πρόδηλο ότι η ασθενέστερη πλευρά της τριγωνικής συμμαχίας είναι η Σαουδική Αραβία. Η υπογραφή της συμφωνίας αποτελεί αγορά, αμφιβόλου αξίας ασφαλιστηρίου για τον κυβερνώντα διάδοχο του σαουδικού θρόνου. Ήταν όμως κίνηση ανάγκης, πιεζομένου μεταξύ Ισραήλ, Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και, από την άλλη πλευρά, του πολυπράγμονος Κατάρ, φίλου και δανειστή της Τουρκίας.

Σαουδική Αραβία και Τουρκία

Το Σύμφωνο, αν υπήρχε σε κάποιες καγκελαρίες αμφιβολία, εννοείται ότι βάζει ταφόπλακα στην περίπτωση προσχώρησης της Σαουδικής Αραβίας στις συμφωνίες του Αβραάμ και εκθέτει τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα που είναι μέρος των συμφωνιών αυτών. Εξ άλλου, η ούτως η άλλως μακροπρόθεσμη προοπτική δημιουργίας οικονομικού διαδρόμου Ινδίας-Μέσης Ανατολής-Ευρώπης IMEC, τώρα παραπέμπεται στις ελληνικές καλένδες, μέχρι δηλ. αλλαγής της πολιτικής του Ριάντ.

Η Σαουδική Αραβία, φύλακας των ιερών προσκυνημάτων του Ισλάμ, ενδίδει στην Τουρκία, κληρονόμο των Οθωμανών Χαλίφηδων, η οποία με την ανασύσταση του σιδηροδρόμου Κωνσταντινούπολης-Χετζάζης (συμφωνία Ιουνίου 2026), φιλοδοξεί να επιστρέψει εκεί από όπου είχε εκδιωχθεί με την Αραβική Ανταρσία του 1917. Ιδιαίτερης σημασίας είναι η απόφαση της Αιγύπτου παρά τις προηγηθείσες διαβουλεύσεις, να μην ενταχθεί στο σχήμα.

Όπως έχει γράψει ο ΣΤΡΑΒΩΝ (08.08.26), στο Κάιρο έχουν μία μακροπρόθεσμη οπτική των αραβικών πραγμάτων, λαμβανομένων επίσης πρωταρχικά υπόψιν των συμφερόντων τους στην Μεσόγειο και δή με Ελλάδα, Κύπρο, Ισραήλ, αλλά και εκείνων στη Λιβύη. Πιθανότητα μεταγενέστερης προσχωρήσεως της Αιγύπτου στο σχήμα φαίνεται περίπου αμελητέα, εκτός εάν η κυβέρνηση Νετανυάχου συνεχίσει αποφασιστικά την σημερινή κρημνώδη γραμμή της.

Η Ελλάδα, η Αίγυπτος και το Ισραήλ

Περί αντισυσπειρώσεως: Η Ελλάδα πρέπει να συνεχίσει την εμπέδωση των σχέσεών της, επί διμερούς βάσεως, με το Ισραήλ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και βεβαίως, με την Ινδία. Η σύμπηξη πενταμερούς “Άξονα” Ινδίας-Εμιράτων-Ισραήλ-Κύπρου-Ελλάδος δεν εξυπηρετεί. H χώρα μας, ορθώς, έχει αναπτύξει μία πολυεπίπεδη στρατηγική σχέση με το Ισραήλ, η οποία δεν αποτελεί συμμαχία. Εκαστο των δύο μερών επενδύει στην σχέση αυτή χάριν των δικών του εθνικών συμφερόντων τα οποία είναι ιδιαίτερα για κάθε πλευρά. Με το Ισραήλ εμείς δεν είμαστε όμοροι, όπως όμως είμαστε στη θάλασσα όμοροι με την Αίγυπτο (άλλη η περίπτωση της Κύπρου).

Tο Ισραήλ αντιμετωπίζει δύσκολες καταστάσεις στην περιοχή του, οι οποίες δεν έχουν γίνει ευκολότερες με την επίθεση που εξαπολύθηκε κατά του Ιράν από κοινού με τις ΗΠΑ, στις 28 Φεβρουαρίου τρέχοντος έτους. Παρά τα επιφαινόμενα, η πτώση του καθεστώτος ´Ασσαντ στην Συρία, καθεστώτος κοσμικού, δεν διευκόλυνε την θέση ασφαλείας του Ισραήλ, ούτε βεβαίως τα ελληνικά συμφέροντα.

Στο μέτρο που αποτελούμε, όχι μόνο λόγω γεωγραφικής θέσης, κρίσιμο και αξιόπιστο εταίρο για το Ισραήλ, είναι υποχρέωσή μας να ξετυλίγουμε τις αντιλήψεις μας για το ένα η το άλλο ζήτημα και τις επιπτώσεις στην διεθνή κατάσταση και σε εμάς ειδικότερα. Η οδός των σχέσεών μας πρέπει να είναι διπλής κατευθύνσεως και να συμβάλει στην ενίσχυση της θέσεως των δύο εταίρων, όχι στην δημιουργία νέων αντιπάλων. Το Ισραήλ, έχει κάθε συμφέρον, και η Ελλάδα δεν επιτρέπεται να μένει σιωπηλή, στο καλώς έχειν των Χριστιανικών, και ειδικότερα των Ορθοδόξων ιερών στους Αγίους Τόπους. Είναι γνωστό ότι το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων και η Αγιοταφική Αδελφότητα υφίστανται την πίεση Εβραίων ζηλωτών και την καταπάτηση προσκυνημάτων, κτημάτων και κτισμάτων.

Η Συμφωνία της Μέκκας και η Αίγυπτος

Η αναθέρμανση των σχέσεων Αιγύπτου-Τουρκίας δεν οφείλεται στην σχέση Ελλάδος-Ισραήλ. Είναι όμως κατάσταση που υποχρεώνει να εξετάζουμε συνολικά και να σταθμίζουμε με λεπτότητα την πολιτική μας, η οποία βεβαίως δεν στοχεύει στον εγκλωβισμό της Τουρκίας, αλλά στην εξισορρόπησή της.

Η Αίγυπτος δεν είναι και δεν πρόκειται να γίνει προνομιούχος ελάσσων εταίρος της Τουρκίας. Ανεξαρτήτως καθεστώτος, θα συνεχίσει να ακολουθεί πολιτική ισορροπιών μεταξύ ημών και της Τουρκίας, της οποίας όμως πολιτικής το μείγμα δεν θα είναι σταθερό και αμετάβλητο. Υπάρχουν όρια στην έναντι της Τουρκίας προς την κατεύθυνση της Αιγύπτου, μάλιστα επί των ημερών του συστήματος Σίσσι. Όσο και να είναι ενοχλημένοι και εσωτερικώς πιεσμένοι στο Κάιρο από τις πολιτικές του Ισραήλ απέναντι στους Παλαιστινίους και σε σχέση με την Αιθιοπία και την Σομαλιλάνδη, δεν θα στέρξουν να εγκολπωθούν την ατζέντα της Τουρκίας.

Από την άλλη, είναι απορίας άξιο πως η Ελλάδα δεν έχει αυτή προσφέρει τις καλές υπηρεσίες της μεταξύ των δύο σε αντιπαράθεση για εμάς φιλικών χωρών, της Αιθιοπίας και της Αιγύπτου.

Παραδόξως, το Τριμερές Σύμφωνο, για λόγους που δεν είναι του παρόντος σημειώματος, παρέχει την δυνατότητα ανακαινίσεως και εμβαθύνσεως του πολιτικού διαλόγου και συνολικώς των σχέσεων Καίρου-Αθηνών, πέραν του καλωδίου GrEgy, της Μονής της Αγίας Αικατερίνης η του EastMed Gas Forum. Το ανάλογο ισχύει ως προς την σχέση με τα ακτιβιστικά Εμιράτα.

H Αθήνα, όχι με την τωρινή ομάδα, απέναντι στην υπερέκταση της νοσταλγού παλαιών ημερών Τουρκίας, με στοχευμένη παρουσία στην Ερυθρά Θάλασσα και κατά δεύτερο λόγο στον Κόλπο, λαμβάνοντας υπόψη την τεχνογνωσία καί της Λευκωσίας, θα μπορούσε να υπηρετήσει το εθνικό συμφέρον και να δείξει ότι είναι ενεργός και πρωτόβουλος παράγων σταθερότητας και φάρος διεθνούς συνεργασίας, συνδιαλλαγής και ειρήνευσης, πέραν στερεοτύπων.

Με το ένα διάταγμα, μια περιοχή μεταξύ της περιοχής Φετιγιέ της Μούγλα και της περιοχής Κας της Αττάλειας, στο νότιο Αιγαίο, χαρακτηρίζεται «εθνικό θαλάσσιο πάρκο», ενώ με το δεύτερο εφαρμόζεται ο ίδιος χαρακτηρισμός σε περιοχή του Βόρειου Αιγαίου, κοντά στις ακτές της Τεκιρντάγ και των Δαρδανελλίων (Τσανάκαλε) καταλαμβάνοντας την περιοχή ανατολικά της Ρόδου μέχρι και το Καστελλόριζο.

Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών σε ανακοίνωση του χαρακτηρίζει παράνομη την εγκαθίδρυση των συγκεκριμένων πάρκων στο μέτρο που καταλαμβάνουν διεθνή ύδατα, επισημαίνοντας ότι, σύμφωνα με το Δίκαιο της Θάλασσας, κανένα κράτος δεν έχει δικαίωμα να προχωρεί μονομερώς στη δημιουργία θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών εκτός της εθνικής του δικαιοδοσίας.

Παράλληλα, η Αθήνα υπογραμμίζει ότι τα τουρκικά θαλάσσια πάρκα είναι παράνομα και στον βαθμό που εκτείνονται εντός ελληνικής υφαλοκρηπίδας. Ως εκ τούτου, όπως τονίζει το ΥΠΕΞ, η τουρκική ενέργεια «δεν παράγει κανένα απολύτως έννομο αποτέλεσμα», ούτε ως προς τα διεθνή ύδατα, ούτε ως προς τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα στην υφαλοκρηπίδα. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην επισήμανση ότι η μονομερής θέσπιση από την Τουρκία «εθνικών» θαλάσσιων πάρκων σε περιοχές εκτός της δικαιοδοσίας της δεν μπορεί να δημιουργήσει τετελεσμένα, ούτε να επηρεάσει δικαιώματα που απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο.

Τι υποστηρίζει η Τουρκία

Η Τουρκία παρουσιάζει τις σχετικές πρωτοβουλίες ως μια κίνηση προστασίας της θαλάσσιας βιοποικιλότητας. Ωστόσο, τα θαλάσσια πάρκα αποτελούν εδώ και αρκετό καιρό πηγή αντιπαράθεσης με την Ελλάδα. Ελληνικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν νωρίτερα αυτόν τον μήνα ότι η ελληνική κυβέρνηση προχωρά επίσης στα σχέδιά της για την κήρυξη ενός νέου εθνικού θαλάσσιου πάρκου στο νότιο Αιγαίο. Το σχετικό διάταγμα βρίσκεται πλέον ενώπιον ανώτατου δικαστηρίου της χώρας και, σύμφωνα με “Το Βήμα”, αναμένεται να οριστικοποιηθεί τον Οκτώβριο.

Η Ελλάδα ανακοίνωσε πέρυσι δύο θαλάσσια πάρκα, δηλαδή περιοχές που έχουν οριστεί για την προστασία θαλάσσιων ειδών, στο Ιόνιο Πέλαγος και γύρω από τα νησιά των νότιων Κυκλάδων, προκαλώντας την έντονη δυσαρέσκεια της Άγκυρας. Η Τουρκία υποστήριξε ότι η δημιουργία θαλάσσιων πάρκων, ιδιαίτερα κοντά στα νησιά, έχει πολιτικό χαρακτήρα και δεν αποσκοπεί αποκλειστικά στην προστασία της βιοποικιλότητας, αλλά «αποτελεί προσπάθεια αλλαγής του status quo στην αμφισβητούμενη θαλάσσια περιοχή», ομνύοντας παγίως στο αναθεωρητικό δόγμα της “Γαλάζιας Πατρίδας”.

Ελληνικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι ενδέχεται να δημιουργηθούν νέα θαλάσσια πάρκα κοντά στα Δωδεκάνησα ή, όπως είναι γνωστά στην Τουρκία, τα «On İki Ada» («Δώδεκα Νησιά»).

Με πληροφορίες από την DailySabah

Το ανησυχητικό είναι ότι η πολιτική αντιπαράθεση χάνει την ουσία της. Κυριαρχούν οι προσωπικές επιθέσεις, η τοξικότητα και η καλλιέργεια φόβου. Οι πολίτες παρακολουθούν έναν διαρκή πόλεμο χαρακωμάτων, χωρίς να βλέπουν διέξοδο για όσα καθορίζουν τις ανάγκες τους σ΄ αυτές τις εκλογές. Ο αντιμητσοτακισμος δεν πείθει.

Η ακρίβεια, η παραγωγική ανασυγκρότηση, η δημογραφική κρίση, η περιφερειακή ερήμωση, η πρόσβαση των μικρομεσαίων στις νέες τεχνολογίες και στη χρηματοδότηση, η υπεράσπιση της δημόσιας υγείας και παιδείας, η αναδιανομή του πλούτου και η λειτουργία του κράτους δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως υποσημειώσεις της πολιτικής αντιπαράθεσης. Είναι ο πυρήνας της.

Η ευθύνη της προοδευτικής παράταξης

Η κρίση εμπιστοσύνης δεν αφορά μόνο την κυβέρνηση. Αφορά συνολικά το πολιτικό σύστημα. Η αποχή δεν είναι αδιαφορία. Είναι απόρριψη. Και η νέα γενιά δεν θα κινητοποιηθεί από κόμματα που αδυνατούν να συμπορευτούν ακόμη και στα αυτονόητα ή αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο εμπορευματοποίησης βασικών κοινωνικών αγαθών πχ υγεία, παιδεία, ασφάλιση κτλ. Αν τα προοδευτικά κόμματα συνεχίσουν να επενδύουν στις μεταξύ τους αντιπαλότητες, θα μετατραπούν στον καλύτερο σύμμαχο της Νέας Δημοκρατίας. Δεν μπορείς να διεκδικείς τη διακυβέρνηση της χώρας όταν δεν μπορείς να δείχνεις τον δρόμος συγκρότησης προοδευτικής πλειοψηφίας για τη διακυβέρνηση της χώρας σ αυτές τις εκλογές

Η εποχή των εύκολων αυτοδυναμιών έχει ουσιαστικά παρέλθει. Οι κυβερνήσεις συνεργασίας θα αποτελέσουν, αργά ή γρήγορα, τον νέο κανόνα. Η απάντηση όμως δεν μπορεί να είναι μια κυβέρνηση “ειδικού σκοπού” που θα αναπαράγει τις ίδιες πολιτικές με διαφορετικά πρόσωπα. Αυτό θα είναι μια νίκη των κερδοσκοπικών συμφερόντων, όχι της κοινωνίας.

Οι προοδευτικές δυνάμεις οφείλουν να εγκαταλείψουν τη λογική της μικροκομματικής περιχαράκωσης και να ανταγωνιστούν την συμβολή στη διαμόρφωση προοδευτικής διακυβέρνησης για ένα νέο παραγωγικό μοντέλο, ισχυρό κοινωνικό κράτος, δίκαιη ανάπτυξη και πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική. Ο ανταγωνισμός τους πρέπει να αφορά το ποιος συμβάλλει στη διαμόρφωση μιας προοδευτικής πλειοψηφίας, όχι ποιος θα κυριαρχήσει πάνω στα ερείπια του διπλανού του.

Η ιστορία δεν χαρίζει δεύτερες ευκαιρίες σε όσους επιλέγουν το μικροκομματικό συμφέρον με το κοινωνικό. Ο αγώνας για αλλαγή πολιτικής πρέπει να είναι μονομέτωπος. Αν η προοδευτική παράταξη συνεχίσει να πολεμά τον εαυτό της, θα έχει επιλέξει συνειδητά να παραδώσει τη χώρα σε μια ακόμη περίοδο συντηρητικής κυριαρχίας. Και τότε δεν θα φταίει η αριθμητική των εκλογών. Θα καταλογιστεί συγκεκριμένα η πολιτική της ανεπάρκεια.

Στο χώρο του εργοστασίου έφτασαν τέσσερις πυροσβέστες με δύο οχήματα, αλλά δε χρειάστηκε να επέμβουν, καθώς  εργαζόμενοι πρόλαβαν να αποτρέψουν την εξάπλωση της φωτιάς με τη χρήση πυροσβεστήρων. Στο εργοστάσιο βρέθηκε αντιπροσωπεία του Συνδικάτου Μετάλλου Βοιωτίας, ενώ συνδικαλιστές μετέβησαν και στα νοσοκομεία όπου διακομίσθηκαν οι τραυματίες.

Στα εργοστάσια αλουμινίου, η συγκέντρωση εύφλεκτης σκόνης ή υπολειμμάτων μετάλλου σε κλειστούς χώρους αναρρόφησης μπορεί να προκαλέσει ισχυρή έκρηξη (dust explosion) αν έρθει σε επαφή με σπινθήρα ή αναπτυχθεί υψηλή θερμοκρασία. Κλιμάκιο της Επιθεώρησης Εργασίας και εμπειρογνώμονες της Πυροσβεστικής εξετάζουν το μηχάνημα για να διαπιστωθεί αν υπήρξε τεχνική βλάβη, καταστρατήγηση των πρωτοκόλλων ασφαλείας ή ανθρώπινο λάθος.

Και αυτά τα ζητήματα δεν περιορίζονται μόνο στα λειτουργικά συστήματα. Στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης και σε συνδρομητικές υπηρεσίες οι μηχανισμοί διαγραφής είναι εξίσου ασαφείς. Τέτοιες παρανοήσεις μπορούν να έχουν σοβαρές επιπτώσεις στους χρήστες, αφού μπορεί να τους εκθέσουν σε κίνδυνους σχετικούς με την ασφάλεια και την ιδιωτικότητα.

Μία επιπλέον επιπλοκή είναι ότι πολλοί χρήστες φοβούνται ότι θα χάσουν δεδομένα, αρχεία, φωτογραφίες και βίντεο με μια λανθασμένη διαγραφή, κάτι που έχει ονομαστεί διαγραφοφοβία (diagraphephobia).

Αν και δεν πρόκειται για κάποια αναγνωρισμένη παθολογία, έρευνες πάνω στη συμπεριφορά της ψηφιακής αποθήκευσης δείχνουν ότι κάποιοι χρήστες αγχώνονται μη χάσουν ή διαγράψουν κατά λάθος προσωπικά τους δεδομένα, όπως φωτογραφίες και μουσική. Τέτοιου είδους ανησυχίες εκτείνονται στο μέγεθος των προσωπικών δεδομένων που παραμένουν αχρησιμοποίητα αλλά όχι διαγραμμένα, έτοιμα για πιθανή λανθασμένη χρήση.

Διαγραφή ή οριστική εξάλειψη;

Μία κοινή παρανόηση είναι ότι πολλοί πιστεύουν πως διαγραφή σημαίνει εξάλειψη, δηλαδή έχουν την εντύπωση ότι ένα στοιχείο που διαγράφηκε δεν είναι πια φανερό, έχει σβηστεί και δεν υπάρχει τρόπος να ανασυρθεί. Αυτό, όμως, είναι λάθος.

Όταν οι χρήστες διαγράφουν αρχεία, τα δεδομένα δεν σβήνονται στην πραγματικότητα. Αυτό που γίνεται είναι ότι το σύστημα χαρακτηρίζει τον αποθηκευτικό χώρο ως επαναχρησιμοποιούμενο και ανανεώνει τα metadata για να καταργήσει τη σύνδεση με το συγκεκριμένο αρχείο. Αλλά το περιεχόμενο συνήθως μπορεί να ανασυρθεί με τα κατάλληλα εργαλεία, ειδικά όταν τα δεδομένα είναι διπλά σε πολλαπλά συστήματα ή εφαρμογές.

Οι πραγματικά ασφαλείς μέθοδοι οριστικής διαγραφής περιλαμβάνουν τη φυσική καταστροφή του μέσου αποθήκευσης, την αντικατάσταση δεδομένων με νέα δεδομένα -ώστε να θαφτεί το πρωτότυπο-, την κρυπτογράφηση των δεδομένων και την καταστροφή του κωδικού. Ωστόσο, αυτές οι μέθοδοι μπορούν να είναι πολύ δαπανηρές, συχνά αχρηστεύουν τις συσκευές και στο περιβάλλον του cloud είναι εξαιρετικά δύσκολο να εφαρμοστούν σωστά.

Το ίδιο ισχύει και για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Το περιεχόμενο που διαγράφει κάποιος μπορεί να μην εξαλειφθεί ποτέ εντελώς, λόγω των απαντήσεων, των σχολίων ή των διαδικτυακών αρχείων που αποθηκεύουν τα πάντα.

Λογαριασμοί-ζόμπι

Ένας άλλος μύθος είναι ότι αν σβήσει κάποιος την εφαρμογή από το κινητό, αυτόματα διαγράφεται και ο λογαριασμός του. Οι χρήστες συχνά διαγράφουν μια εφαρμογή και πιστεύουν ότι ξεμπέρδεψαν, ενώ ο λογαριασμός τους στην πραγματικότητα παραμένει ενεργός. Αυτοί είναι οι λεγόμενοι λογαριασμοί-ζόμπι. Εκατομμύρια χρήστες έχουν τέτοιους λογαριασμούς, αφήνοντας τα προσωπικά τους δεδομένα απόλυτα ευάλωτα σε κυβερνοεπιθέσεις και διαρροές.

Η ραγδαία ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης φέρνει ένα νέο, τεράστιο ερώτημα: Μπορούν τα δεδομένα μας να διαγραφούν πραγματικά, αν έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί για την εκπαίδευση μοντέλων της ΤΝ; Τα συστήματα αυτά απομνημονεύουν εύκολα τα δεδομένα με τα οποία εκπαιδεύονται, αλλά το να τα ξεχάσουν είναι πολύ δύσκολο. Θεωρητικά στην Ευρώπη και σε πολλές άλλες χώρες έχουμε το νομικό “δικαίωμα στη λήθη”.

Αυτό σημαίνει ότι μπορούμε να απαιτήσουμε την πλήρη διαγραφή των δεδομένων μας από μια πλατφόρμα. Στην πράξη όμως δεν υπάρχουν σαφείς οδηγίες για το πώς θα εφαρμοστεί αυτό στην ΤΝ. Οι ρυθμιστικές αρχές μπορεί να το απαιτούν, αλλά οι εταιρείες τεχνολογίας συχνά υποστηρίζουν ότι είναι τεχνικά αδύνατον να αφαιρέσουν συγκεκριμένα δεδομένα από έναν ήδη εκπαιδευμένο αλγόριθμο.

Επεξηγηματική διαγραφή

Για να αντιμετωπιστούν όλοι αυτοί οι κίνδυνοι, υπάρχει επιτακτική ανάγκη για σαφείς, κατανοητές και ξεκάθαρες πληροφορίες γύρω από το πώς λειτουργεί η διαγραφή. Μια προσέγγιση είναι η “επεξηγηματική διαγραφή”, ένα πρωτόκολλο που αναπτύχθηκε από τον Mάρβιν Ραμοκαπάνε στο Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ.

Στόχος του είναι να κάνει τη διαγραφή διαφανή, χωρίς να βομβαρδίζει τον χρήστη με ακαταλαβίστικους όρους. Η διαδικασία χωρίζεται σε έξι κατηγορίες:

1. Τι διαγράφεται

2. Με ποιον τρόπο διαγράφεται

3. Πόσος χρόνος χρειάζεται

4. Ποιος έχει πρόσβαση στα δεδομένα

5. Από πού διαγράφονται τα δεδομένα

6. Γιατί

Αυτή η προσέγγιση δίνει στους χρήστες τον έλεγχο, και τους επιτρέπει να επιλέξουν τον τρόπο διαγραφείς που επιθυμούν, μειώνοντας έτσι το άγχος της τυχαίας απώλειας και δίνοντας πιο σαφείς επιλογές ανάκτησης. Αν και αυτό το μοντέλο δεν εφαρμόζεται ακόμα ευρέως, οι εταιρείες τεχνολογίας θα μπορούσαν να κερδίσουν την εμπιστοσύνη μας υιοθετώντας το, αποδεικνύοντας παράλληλα ότι σέβονται τους νόμους προστασίας δεδομένων.

Χρησιμοποιούμε καθημερινά συστήματα που συλλέγουν και αποθηκεύουν τη ζωή μας. Αν αυτά τα συστήματα μας εξηγούσαν ξεκάθαρα τι κρατάνε και τι πραγματικά σημαίνει “διαγραφή”, θα μπορούσαμε να εντοπίσουμε τους κινδύνους και να πάρουμε πίσω τον έλεγχο του ψηφιακού μας αποτυπώματος. Και ίσως την επόμενη φορά που θα πατήσουμε διαγραφή, να ξέρουμε ακριβώς τι κάνουμε.

Σε συνεργασία με το womanidol

Μόνον αργότερα ακούμε από τα χείλη του το τρίτον από της αληθείας, τι του τραγούδησαν οι Σειρήνες: «[Ήταν] ό,τι ήθελες. Κι ό,τι θα ’θελες να μην είχες ποτέ σου θελήσει. Η γλυκιά φαγούρα που πας να ξύσεις, που ’ναι κάτω από το δέρμα και δεν την φτάνεις. Και τότε αυτή η γλυκιά φαγούρα γίνεται αφόρητη. Σου έλεγε [το τραγούδι] ότι αυτό που θέλεις από τα πάντα πιο πολύ, είναι αυτό που πιο πολύ δεν μπορείς να ’χεις. Κι αυτό — κάτι που είχες ήδη κι έχασες».

Τότε συνειδητοποιεί ότι δεν επιθυμεί τον νόστο, γιατί δεν είναι άνδρας αντάξιος της επιστροφής, του αληθινού επιτεύγματος. Η Τροία δεν διαφέρει από τον ορίζοντα γεγονότων της μαύρης τρύπας του Interstellar· και τα δύο λειτουργούν ως σημεία (ψυχικά ή φυσικά) μη επιστροφής. Όπως ακριβώς λειτουργεί κι ο θάνατος του Πάτροκλου για τον Αχιλλέα — είναι το πένθος και όχι το αιώνιο κλέος που τον υποχρεώνει να μείνει στις ακτές της Τροίας.

Βαρβαρότητα και πολιτισμός

Κάθε μη κυκλοτερής εξιστόρηση, κι η πιο “πεζή” ακόμα, έχει την δική της εκδοχή του ανεπίστροφου. Εδώ, η θεία γνώση των ομηρικών Σειρήνων μετατρέπεται στην απλή φρικαλεότητα της επίγνωσης ενός ανθρώπου που μηχανεύτηκε την καταστροφή —μια επίγνωση όχι αλλιώτικη από εκείνη του Oppenheimer— κι ο Δούρειος Ίππος θυμίζει πως «Δεν υπάρχει τεκμήριο πολιτισμού που να μην είναι και τεκμήριο βαρβαρότητας», όπως έγραψε υπό άλλες συνθήκες κατά νου ο Μπένγιαμιν το 1940.

Εντούτοις, η φύση του προϊόντος του Nolan, προορισμένου για μαζική κατανάλωση, δεν επέτρεπε (;) να καταδείξει τις κτηνωδίες που προξένησαν μετατραυματικό στρες στον Οδυσσέα. Οι Τρώες φορώντας τα κράνη τους απεκδύονται τα πρόσωπά τους κι είναι για τον θεατή ήδη νεκροί μες στην ανωνυμία τους προτού καν εισβάλουν οι Αχαιοί από την πύλη.

Οι θάνατοί τους, παρότι όχι εξωραϊσμένοι όπως στις χορογραφίες της Τροίας (2004) του Brad Pitt, δεν στοιχίζουν. Οι μόνοι πράγματι άσχημοι θάνατοι λαμβάνουν χώρα στην κοιλιά του αλόγου, όταν μέρες πλαγιασμένος ο Δούρειος Ίππος στην ακρογιαλιά μπάζει νερά που πνίγουν όσους Αχαιούς είναι στα χαμηλά μπροστά στα μάτια των υπολοίπων. Τα τεκταινόμενα της άλωσης αφηγείται ο Μενέλαος στον Τηλέμαχο ενώ ο Οδυσσέας πλησιάζει στο τέλος της παραμονής του στο νησί της Καλυψώς.

Μνήμη ίσον ευθύνη

Το επεισόδιο της Καλυψώς έχει απορροφήσει εκείνα των Φαιάκων και των Λωτοφάγων, αφού στο νησί της ο Οδυσσέας πασχίζει αφηγούμενος να ανασυγκροτήσει όσα του συνέβησαν, αλλά καταφέρνει ν’ ανασύρει μόνον θραύσματα κάθε φορά, επειδή εκείνη τον ταΐζει άνθη λωτών, τα οποία διευκολύνουν την ποθητή καταπίεση των αναμνήσεών του.

Όμως, αυτό θα σημάνει πως απομένει χωρίς θύμηση του Τηλεμάχου και της Πηνελόπης, των συντρόφων του, θα έχει μονάχα μια σχεδόν μυική μνήμη και κάθε μέρα θα μαζεύει ξεβρασμένα ξύλα απ’ το καράβι του, κατασκευάζοντας ασυναίσθητα τη σχεδία που θα χρησιμοποιήσει όταν θα είναι πια πρόθυμος θυμηθεί την Ιθάκη και άρα να επιστρέψει σε αυτήν.

Μνήμη εν προκειμένω, θα πει ευθύνη. Η ίδια η Καλυψώ ωστόσο δεν υπερβαίνει τον ρόλο μιας ψυχαναλύτριας ερωτευμένης με τον αναλυόμενό της. Τα αισθήματά της, μάλιστα, μοιάζουν δραματικά βεβιασμένα για όποιον δεν είναι ήδη έστω ελαφρώς εξοικειωμένος με το πρωτότυπο κείμενο. Και είναι κρίμα διότι η ταινία σχεδόν υπαινίσσεται εδώ μια σπαταλημένη δυνατότητά της. Η θέληση για λήθη είναι μια γόνιμη προσέγγιση αφού απαλλάσσει τον χαρακτήρα του Οδυσσέα από τη βούληση των θεών και την πλήρη του εξάρτηση από μια Καλυψώ που τον έχει απλώς φυλακίσει..

Η μνήμη Οδυσσέα και θεατή

Μια τέτοια οδός όμως ανοίγει και καινούργιες παρόδους που θα μπορούσε ο Nolan να είχε περιδιαβεί μα δεν το έκανε: μιαν άλλη Καλυψώ που την αγαπά ο Οδυσσέας επειδή τον ναρκώνει, επειδή του χαρίζει έναν κόσμο μακριά από τις φρικωδίες των ανθρώπων και τη δική του ντροπή, έναν κόσμο έξω από τον κόσμο, όπου απαλλάσσεται από την ίδια την ταυτότητά του μες στο παραμύθι (ψεύδος και παραμυθία).

Του χαρίζει έναν κόσμο έξω από τον κόσμο των θρυλούμενων “ανθρώπων απ’ τη θάλασσα”, των αποκτηνωμένων ανδρών που δεν σέβονται τα ήθη και τα έθιμα και σπέρνουν ένα βάρβαρο είδος καταστροφής στο διάβα τους για το οποίο προετοιμάζονται κατά τη διάρκεια της ταινίας οι πολιτισμένοι λαοί της Σπάρτης και της Ιθάκης — αντί για την απλή καταστροφή που τους είναι οικεία κατά τα φαινόμενα.

Αυτοί, φυσικά, οι άνδρες δεν είναι τελικά άλλοι από τους Αχαιούς και τον ίδιο τον Οδυσσέα. Ένας ωραίος αφηγηματικός φιόγκος, όμως ο Nolan, για να στήσει αυτό το αφηγηματικό στρώμα, προβαίνει σε δεκάδες αναφορές στον περίφημο Νόμο του Δία περί φιλοξενίας (ένα πρόπλασμα του χριστιανικού “πάντα ὅσα ἂν θέλητε ἵνα ποιῶσιν ὑμῖν οἱ ἄνθρωποι, καὶ ὑμεῖς ποιεῖτε αὐτοῖς”) αντιμετωπίζοντας τη μνήμη του θεατή σαν αντίστοιχη με του Οδυσσέα.

Η εμμονή του Νόλαν

Αυτή του η εμμονή στην πλήρη διασαφήνιση κάθε μηνύματος διατρέχει όλα του τα έργα και η Οδύσσεια δεν ξεφεύγει από αυτήν την τύχη. Πάντοτε σχεδόν καταλήγει σε μια διακήρυξη της βασικής ιδέας, η οποία είναι λεκιασμένη από μελοδραματικότητα και προσπαθεί να είναι ποιητική, αλλά αποτυγχάνοντας.

Στο Dark Knight: «Γιατί είναι ο ήρωας που η Γκόθαμ αξίζει, αλλά όχι εκείνος που τώρα χρειάζεται. Οπότε θα τον κυνηγήσουμε. Γιατί θα το αντέξει. Γιατί δεν είναι ο ήρωάς μας. Είναι ένας σιωπηλός φρουρός, ένας άγρυπνος προστάτης. Ένας σκοτεινός ιππότης». Στο Interstellar: «Η αγάπη είναι το ένα πράγμα που είμαστε ικανοί να αντιληφθούμε και υπερβαίνει τις διαστάσεις του χρόνου και του χώρου». Στην Οδύσσεια: «Ο πολιτισμός θα υπάρξει και πάλι. Μια νέα αυγή θα χαράξει πάνω απ’ τον σκοτεινιασμένο κόσμο». Στη σκηνή των Σειρήνων βρίσκεται μια από τις ευτυχέστερες εκφάνσεις αυτού του μοτίβου και ο Nolan εγγίζει τον στόχο του. Εκεί διατηρείται μια ερμηνευτική ανοιχτωσιά που αγγίζει την επιθυμία, την απόλαυση, την έλλειψη αλλά και τη μετάνοια.

Και για να μην πολυλογώ, κακώς λέγεται Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη. Εάν θέλουμε τα ονόματα να αποτυπώνουν με ακρίβεια αυτό στο οποίο αναφέρονται, το κόμμα έπρεπε να λέγεται ΤΣΑΡ, Τσιπρική Αριστερά!

Θα μου πείτε ότι δεν μπορεί να είναι Αριστερά ένα απόλυτα προσωποπαγές κόμμα και θα συμφωνήσω μαζί σας. Δηλαδή κάτι περισσότερο από προσωποπαγές! Εδώ ταιριάζει η παράφραση του Λουδοβίκου: Le parti s’ est moi!

Και μάλιστα κακώς το αποκαλώ κόμμα. Μαγαζί με ιδιοκτήτη και απόλυτο αφεντικό είναι, όχι ένωση πολιτών στη βάση κοινών ιδεολογικοπολιτικών αντιλήψεων που λειτουργεί δημοκρατικά!

Άρα ούτε ΤΣΑΡ. Πιο απλό και σαφές το “Αλέξης Τσίπρας μονοπρόσωπη ΕΠΠΕ” (Εταιρεία Περιορισμένης Πολιτικής Ευθύνης)!

Τα γράφω αυτά και σκέφτομαι ότι μάλλον ο Τσιπράκος έχει τραυματικές εμπειρίες από τον ΣΥΡΙΖΑ και το πήρε ανάποδα…

Μπορεί να είναι παιδί του συριζαϊκού κομματικού σωλήνα, αλλά τελικά φαίνεται ότι τον χάλαγαν τα αριστερά του τύπου “πρώτος μεταξύ ίσων”, “συλλογικές αποφάσεις”, διαπραγμάτευση με τις φράξιες…

Μην τον βλέπετε κοντό και χαμογελαστό, νοιώθει αρχηγάρα! Και για να μην τον αμφισβητούν οι Τσακαλώτοι, οι Φίληδες και οι Σκουρλέτηδες, έφτιαξε μαγαζί από την αρχή και… σ’ όποιον αρέσει!

Σιγά που θα δίνει λογαριασμό στα παλιά συντρόφια! Στο ΣΥΡΙΖΑ τον τραβούσαν… από το μανίκι! Του ζητούσαν εξηγήσεις και που να καταλάβουν!

Άσε που ούτε ο ίδιος πολυκαταλάβαινε τι συμβαίνει με τις κρατικές υποθέσεις όταν βρέθηκε στην εξουσία! Καλός ο αριστερός ακτιβισμός, αλλά χρειάζονταν κι άλλα για να κάνεις τον εθνικό καπετάνιο!

Κάπως έτσι φτάσαμε στο τρίτο μνημόνιο! Και για να μην είμαι άδικη, αναγνωρίζω ότι ο Τσιπράκος πήρε το τιμόνι σε καταιγίδα, που οι σόιμπλε την έκαναν ακόμα χειρότερη για να στείλουν το μήνυμα σ’ όσες χώρες-μέλη άρχισαν να λοξοκοιτάνε αριστερά!

Κάπως έτσι ο Αλέξης μας έγινε παράδειγμα προς αποφυγή, κάπως έτσι κόπηκαν τα φτερά των Ποδέμος στην Ισπανία!

Και κάπως έτσι επιστρέφει τώρα… εξημερωμένος και με το στόμα των μεγάλων αφεντικών να στάζει μέλι γι’ αυτόν!

Ναι, τα ίδια τα μεγάλα αφεντικά που τον είχαν πολεμήσει λυσσαλέα πριν μια δεκαετία! Γιατί όχι; Στο μεταξύ, ο Τσιπράκος είδε… το φως το αληθινό!

Οι ρωσικές αρχές ανακοίνωσαν ότι πέντε άνθρωποι σκοτώθηκαν στην περιοχή του Ροστόφ όπου κάηκε μεταξύ άλλων ορνιθοτροφείο και  σιδηροδρομικός σταθμός, ενώ μια γυναίκα έχασε τη ζωή της από επίθεση drone σε ΙΧ αμάχων σε χωριό της περιφέρειας Κουρσκ. Άλλοι δύο σκοτώθηκαν από ουκρανικές επιθέσεις σε χωριό του Μπέλγκροντ, όπου επλήγη από ουκρανικό drone λεωφορείο.  Οι ουκρανικές δυνάμεις όσον αφορά τους νεκρούς του Ροστόφ, ανακοίνωσαν ότι έπληξαν βιομηχανικό σύμπλεγμα παραγωγής στερεών καυσίμων για τους ρωσικούς πυραύλους. Επίσης σύμφωνα το ΑΠΕ είχαν κι εκείνοι τρεις θανάτους από ρωσικές επιθέσεις.

Οι επιθέσεις

Οι ουκρανικές αρχές ανακοίνωσαν αντίστοιχα τρεις τραυματίες από τις ρωσικές επιθέσεις. Ο δήμαρχος του Κιέβου Βιτάλι Κλίτσκο έγραψε σε ανάρτησή του ότι οι ρωσικές δυνάμεις «εξαπέλυσαν επιθέσεις με πυραύλους και μη επανδρωμένα εναέρια οχήματα (drones) στο Κίεβο τις πρώτες πρωινές ώρες σήμερα, προκαλώντας πυρκαγιές σε τουλάχιστον δύο τομείς της ουκρανικής πρωτεύουσας. Θραύσματα προκάλεσαν πυρκαγιά σε περιοχή χωρίς κατοικίες ενός βόρειου προαστίου, αλλά αυτοκίνητα τυλίχθηκαν στις φλόγες και άλλη μία πυρκαγιά ξέσπασε σε μια περιοχή νότια του κέντρου της πόλης».

Το ρωσικό υπουργείο Άμυνας αναφέρεται σε μεγάλη επίθεση, αλλά ότι στόχος της ήταν αποκλειστικά στρατιωτικά εργοστάσια και διυλιστήρια σε ουκρανικές πόλεις,  όπως στο Κίεβο η εταιρεία Fire Point, η οποία παράγει εξαρτήματα για πυραύλους Flamingo, καθώς και το Kiev-111, όπου κατασκευάζονται εξαρτήματα για επιθετικά drones, συσκευές αναχαίτισης και αντιαεροπορικά drones Harpie. Επίσης επλήγη διυλιστήριο στο Κρεμεντσούγκ ενώ στο Κριβόι Ρόγκα χτυπήθηκε εργοστάσιο που κατασκευάζει εξαρτήματα όπλων. Επίσης αναφέρουν ότι ρωσικά μαχητικά έπληξαν πλοίο ξηρού φορτίου με στρατιωτική ιδιοκτησία στο λιμάνι της Οδησσού.

Όσον αφορά την ευρύτερη περιοχή της Μόσχας η επίθεση με 600 drones προκάλεσε και τον τραυματισμό τριών ατόμων, ανακοίνωσε ο δήμαρχος της ρωσικής πρωτεύουσας Σεργκέι Σομπιάνιν μέσω της πλατφόρμας Max και πρόσθεσε ότι 201 drones αναχαιτίσθηκαν μόνο στην περιφέρεια της πόλης και 400 πολύ μακρύτερα από την περιφέρεια. (Η φωτογραφία είναι από τη πέμπτη κατά σειρά νέα ουκρανική επίθεση σε εργοστάσιο της Wildberries και ελήφθη μπροστά από ένα άγαλμα σε νεκροταφείο κοντά στο Ποντόλσκ της περιφέρειας της Μόσχας)