1. Επαφή με την πραγματικότητα και κριτική σκέψη

Βασική προϋπόθεση της ψυχικής υγείας είναι η ικανότητα του ατόμου να αντιλαμβάνεται την πραγματικότητα με σχετική ακρίβεια και να διακρίνει τα γεγονότα από τις προσωπικές ερμηνείες, τους φόβους, και τις επιθυμίες του. Η κριτική σκέψη, η αξιολόγηση των αποδεικτικών στοιχείων, και η προθυμία αναθεώρησης των πεποιθήσεων συμβάλλουν στη λήψη πιο συνειδητών αποφάσεων. Η υγιής σκέψη δεν απαιτεί απόλυτη βεβαιότητα, αλλά την αναγνώριση της αβεβαιότητας και τη δυνατότητα διόρθωσης των λαθών, προκειμένου να ανέλθει σε ένα ανώτερο επίπεδο λογικώς επικυρωμένης βεβαιότητας μέσα σε ένα αντίστοιχο πλαίσιο συλλογιστικής διεργασίας.

2. Συνεκτική ταυτότητα και αυτογνωσία

Η ύπαρξη μιας σχετικά σταθερής αίσθησης ταυτότητας επιτρέπει στο άτομο να αναγνωρίζει ποιο είναι, τι χρειάζεται, τι επιθυμεί, και ποιες αξίες καθοδηγούν τη ζωή του. Η αυτογνωσία περιλαμβάνει την αναγνώριση τόσο των δυνατών σημείων όσο και των αδυναμιών, των αντιφάσεων, και των προσωπικών περιορισμών. Η ψυχική υγεία δεν προϋποθέτει μια άκαμπτη εικόνα του εαυτού, αλλά μια ταυτότητα που διατηρεί τη συνοχή της ενώ παραμένει ανοικτή στην εξέλιξη και στην αλλαγή, πάντοτε με λογικώς ελέγξιμα, συνειδητά κριτήρια.

3. Συναισθηματική επίγνωση και ρύθμιση

Η ικανότητα αναγνώρισης, κατανόησης και διαχείρισης των συναισθημάτων αποτελεί κεντρικό στοιχείο της ψυχολογικής λειτουργικότητας. Το άτομο χρειάζεται να μπορεί να βιώνει τη θλίψη, τον φόβο, τον θυμό, ή την απογοήτευση χωρίς να κατακλύζεται διαρκώς από αυτά ή να προσπαθεί να τα καταπιέζει συστηματικά. Η συναισθηματική ρύθμιση δεν σημαίνει απουσία έντονων συναισθημάτων, αλλά δυνατότητα κατάλληλης ανταπόκρισης σε αυτά. Τα συναισθήματα μπορούν να λειτουργούν ως πολύτιμες πηγές πληροφόρησης, χωρίς να καθορίζουν αναγκαστικά κάθε σκέψη ή πράξη.

4. Έλλογη αυτοεκτίμηση

Η ψυχική υγεία συνδέεται με την ικανότητα του ανθρώπου να διατηρεί μια βασική αίσθηση προσωπικής αξίας, ακόμα και όταν αντιμετωπίζει αποτυχία, κριτική ή απόρριψη. Η αυτοεκτίμηση συναρτάται με την αποδοχή της ανθρώπινης ατέλειας. Η αυτοσυμπόνια επιτρέπει την αναγνώριση των λαθών χωρίς υπερβολική αυτοκαταδίκη, ενώ η υπευθυνότητα διευκολύνει τη μάθηση και τη διόρθωση της συμπεριφοράς.

5. Αυτονομία, υπευθυνότητα, και αυτορρύθμιση

Ένα ψυχικά υγιές άτομο διαθέτει, στον βαθμό που του το επιτρέπουν οι συνθήκες, την ικανότητα να λαμβάνει αποφάσεις, να θέτει στόχους, και να ενεργεί σύμφωνα με τις αξίες του. Η αυτονομία δεν σημαίνει πλήρη ανεξαρτησία από τους άλλους, αλλά δυνατότητα συνειδητής επιλογής και ανάληψης ευθύνης.

Παράλληλα, η αυτορρύθμιση επιτρέπει τον έλεγχο των παρορμήσεων, την αναβολή της άμεσης ικανοποίησης όταν χρειάζεται, και τη διατήρηση μιας σχετικά συνεπούς συμπεριφοράς. Η υγιής υπευθυνότητα διαφέρει από την υπερβολική αυτομομφή, καθώς αναγνωρίζει τόσο την προσωπική ευθύνη όσο και τους εξωτερικούς περιορισμούς. Για τα δεινά του, ο άνθρωπος δεν πρέπει να κοιτάζει ούτε μόνο μέσα του ούτε μόνο έξω από αυτόν, αλλά και μέσα του και στις εξωτερικές συνθήκες. 

6. Υγιείς σχέσεις και ενσυναίσθηση

Η ικανότητα δημιουργίας δεσμών εμπιστοσύνης, επικοινωνίας αναγκών, διαχείρισης συγκρούσεων, και σεβασμού των προσωπικών ορίων συμβάλλει στη συναισθηματική ασφάλεια και στην κοινωνική λειτουργικότητα. Η ενσυναίσθηση επιτρέπει την κατανόηση των συναισθημάτων και των αναγκών των άλλων, χωρίς να απαιτεί την πλήρη ταύτιση μαζί τους. Η ψυχολογική ωριμότητα εκφράζεται στην ισορροπία ανάμεσα στην εγγύτητα και την αυτονομία, στην αλληλεγγύη και στην αυτοπροστασία, καθώς και στην ικανότητα αναγνώρισης και αποκατάστασης της βλάβης που ενδέχεται να προκαλούμε.

7. Γνωσιακή ευελιξία και προσαρμοστικότητα

Η ζωή χαρακτηρίζεται από αβεβαιότητα, μεταβολές, και απρόβλεπτες δυσκολίες. Η ψυχική υγεία προϋποθέτει την ικανότητα αναθεώρησης απόψεων, εξέτασης εναλλακτικών λύσεων, και προσαρμογής σε νέες συνθήκες. Η γνωσιακή ευελιξία περιορίζει την προσκόλληση σε άκαμπτα σχήματα σκέψης, ενώ η ψυχολογική ανθεκτικότητα διευκολύνει την ανάκαμψη μετά από αποτυχίες, απώλειες ή περιόδους έντονης πίεσης. Ανθεκτικότητα, ωστόσο, δεν σημαίνει απουσία πόνου ούτε αδιάκοπη δύναμη. Περιλαμβάνει επίσης την αναγνώριση των ορίων, την αναζήτηση βοήθειας, και την αποδοχή του χρόνου που απαιτείται για την αποκατάσταση.

8. Νόημα, αξίες, και προσωπική ανάπτυξη

Η αίσθηση νοήματος συμβάλλει στον προσανατολισμό της ζωής και στη διατήρηση της κινητοποίησης. Η ψυχική υγεία ενισχύεται όταν οι καθημερινές επιλογές συνδέονται με τις προσωπικές αξίες. Παράλληλα, προϋποθέτει την αποδοχή ότι οι στόχοι και οι προτεραιότητες μπορούν να μεταβάλλονται κατά τη διάρκεια της ζωής, στο πλαίσιο πάντοτε μιας συνειδητά διαμορφωμένης υπαρξιακής στρατηγικής.

9. Βιώσιμη καθημερινή λειτουργικότητα και αυτοφροντίδα

Η ψυχολογική ευημερία συνδέεται στενά με τη σωματική υγεία και τις συνθήκες της καθημερινής ζωής. Ο ύπνος, η διατροφή, η σωματική δραστηριότητα, η ανάπαυση, και η διαχείριση του στρες επηρεάζουν τη συναισθηματική και γνωσιακή λειτουργία. Παράλληλα, η δυνατότητα συμμετοχής σε ουσιαστικές δραστηριότητες, η διατήρηση σχέσεων, και η εκπλήρωση καθημερινών υποχρεώσεων αποτελούν σημαντικές ενδείξεις λειτουργικότητας.

Ωστόσο, η ψυχική υγεία δεν πρέπει να ταυτίζεται με την παραγωγικότητα ή την επιχειρηματική επιτυχία. Μάλιστα, ο Bertrand Russell, στο “Εγκώμιο της Αργίας” , αποφαίνεται ότι η αργία (που είναι κάτι άλλο από την απλή τεμπελιά) είναι η πνευματική εξέγερση του ανθρώπου απέναντι στην ειδωλολατρία της εργασίας: η απελευθέρωση του νου από την ανάγκη να υπηρετεί, ώστε να ανακτήσει την ικανότητα να στοχάζεται, να θεωρεί, και να συναντά το βαθύτερο νόημα της ύπαρξης πέρα από κάθε χρησιμότητα, καθώς η πνευματική ελευθερία αρχίζει όταν ο άνθρωπος παύει να παράγει για να δικαιολογεί την ύπαρξή του και αρχίζει να υπάρχει για να διευρύνει τη συνείδησή του. Στόχος είναι μια βιώσιμη ισορροπία ανάμεσα στις απαιτήσεις, τις ανάγκες, τη φιλοσοφούσα αργία, την ανάπαυση, και την προσωπική ευημερία.

10. Η ισορροπία ως κεντρική αρχή

Τα ανωτέρω κριτήρια αποτελούν ένα σύστημα. Η ψυχική υγεία δεν συνίσταται στη μεγιστοποίηση ενός μεμονωμένου χαρακτηριστικού, αλλά στην ευέλικτη ισορροπία μεταξύ διαφορετικών αναγκών και ικανοτήτων. Περιλαμβάνει την προσαρμοστικότητα χωρίς απώλεια της ταυτότητας, την αυτονομία χωρίς απομόνωση, την αυτοκριτική χωρίς αυτοαπόρριψη, και τη συναισθηματική διαχείριση χωρίς καταπίεση.

Συμπέρασμα

Τελικά, ψυχική υγεία σημαίνει τη δυνατότητα του ανθρώπου να ζει με επαρκή εσωτερική συνοχή, να αναγνωρίζει τα όριά του, να αναπτύσσει ουσιαστικές σχέσεις, να προσαρμόζεται στις μεταβολές, να διαμορφώνει μια ζωή που έχει νόημα για τον ίδιο, και να είναι ένας υπαρξιακός στρατηγιστής. Δεν είναι μια κατάσταση τελειότητας, αλλά μια μεθοδικώς σχεδιασμένη διαρκής διαδικασία ισορροπίας, μάθησης, και εξέλιξης.

Σύμφωνα με το υπουργείο Εσωτερικών, σημειώθηκαν στοχευμένες, βίαιες επιθέσεις από κουκουλοφόρους, κυρίως στο Παρίσι, τη Μασσαλία, τη Ρεν, την Τουλούζη και την Ανζέ. Ένταση σημειώθηκε μεταξύ διαδηλωτών και αστυνομίας από σήμερα το μεσημέρι στην κεντρική πλατεία Δημοκρατίας, στο Παρίσι, από όπου είχε προγραμματιστεί να ξεκινήσει μεγάλη πορεία διαδήλωσης περίπου στις 14:00 τοπική ώρα, (15:00 ώρα Ελλάδας) σύμφωνα με δημοσιογράφους του Γαλλικού Πρακτορείου.

Σύμφωνα με την αστυνομία του Παρισιού, περίπου 100 διαδηλωτές επιτέθηκαν στα κεντρικά γραφεία του τηλεοπτικού δικτύου CNews, που ανήκει στον όμιλο του συντηρητικού δισεκατομμυριούχου Βανσέν Μπολορέ, πετώντας αντικείμενα στα παράθυρα του κτιρίου. Για το συγκεκριμένο περιστατικό οι αρχές ανακοίνωσαν 21 συλλήψεις, ενώ ακόμη 40 άτομα συνελήφθησαν στην πρωτεύουσα, κυρίως για κατοχή προστατευτικού εξοπλισμού ή απαγορευμένων όπλων. Συγκρούσεις σημειώθηκαν επίσης στη Μασσαλία, με τους διαδηλωτές να εκτοξεύουν αντικείμενα. Mέχρι το μεσημέρι η αστυνομία προχώρησε σε 166 συλλήψεις, ενώ οι διαδηλωτές εισέβαλαν και στο λόμπι του δημαρχείου της Μασσαλίας, σπάζοντας την πόρτα!

Η αστυνομία έκανε επανειλημμένη χρήση δακρυγόνων εναντίον πολλών εκατοντάδων διαδηλωτών, οι περισσότεροι από τους οποίους φορούσαν μάσκες και ήταν ντυμένοι στα μαύρα, ενώ κάποιοι από αυτούς έριχναν πυροτεχνήματα, σύμφωνα με ρεπόρτερ του Γαλλικού Πρακτορείου.

Σήμερα η Γαλλία βιώνει πανεθνικές διαδηλώσεις με τη συμμετοχή πολλών κοινωνικών ομάδων. Δεκάδες συλλήψεις έγιναν το πρωί στο Παρίσι, καθώς οι εντάσεις αυξάνονταν στην πρωτεύουσα και σε άλλες γαλλικές πόλεις. «Μέχρι το μεσημέρι, οι αρχές είχαν καταγράψει 140 διαδηλώσεις στις οποίες συμμετείχαν 32.800 άτομα σε διάφορες περιφέρειες και 166 συλλήψεις σε εθνικό επίπεδο», σύμφωνα με το υπουργείο Εσωτερικών.

Κτίριο πανεπιστημιακής σχολής στη Ρουέν στη Νορμανδία υπέστη ζημιές νωρίς σήμερα από φωτιά που πιθανότατα οφείλεται σε εμπρησμό, σύμφωνα με τη γαλλική αστυνομία. Στη Μασσαλία, ένα αστυνομικό τμήμα έγινε στόχος διαδηλωτών. Η κεντρική λεωφόρος Πραντό έκλεισε για λίγο από κάδους απορριμμάτων και πατίνια, αλλά οι διαδηλωτές διαλύθηκαν γρήγορα από την αστυνομία.

Στη Λυών, η αστυνομία έκανε χρήση δακρυγόνων για να διαλύσει σχεδόν 300 άτομα που συγκεντρώθηκαν μπροστά στο πανεπιστήμιο. Στην ίδια πόλη περίπου σαράντα άτομα προσπάθησαν να κλείσουν την κυκλοφορία σε μια γέφυρα, ενώ άλλοι προσπάθησαν να συγκεντρωθούν κοντά σε ένα διυλιστήριο, σύμφωνα με τη νομαρχία. Στην Τουλούζη, οι αστυνομικοί παρενέβησαν για να αποτρέψουν μπλόκα σε τρένα.

Ο Μακρόν στην Σελίν Ντιόν

Στο επίκεντρο επικρίσεων βρέθηκε ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, μετά την παρουσία του μαζί με τη σύζυγό του, Μπριζίτ, στη συναυλία της Σελίν Ντιόν το βράδυ της Παρασκευής 16 Οκτωβρίου, λίγες ώρες πριν από τις μεγάλες κινητοποιήσεις. Το προεδρικό ζεύγος παρακολούθησε την εμφάνιση της Καναδής τραγουδίστριας στην Plenitude Arena, στη Ναντέρ, κοντά στο Παρίσι, επιλέγοντας να παραμείνει σε ιδιωτικό θεωρείο.

Σύμφωνα με τη γαλλική εφημερίδα Le Parisien, το ζευγάρι έφτασε και αποχώρησε διακριτικά από τον χώρο της συναυλίας. Η παρουσία τους έγινε γνωστή μέσα από φωτογραφίες και βίντεο που δημοσιεύθηκαν στα μέσα ενημέρωσης και κυκλοφόρησαν στα κοινωνικά δίκτυα.

Η συναυλία πραγματοποιήθηκε σε μια ιδιαίτερα τεταμένη συγκυρία για τη Γαλλία, με τον Μακρόν να έχει επικριθεί για την στάση του. Στο μεταξύ, για τις επικείμενες προεδρικές εκλογές, δημοσκοπήσεις δείχνουν μάχη στον δεύτερο μεταξύ της Μαρίν Λεπέν και του Μελανσόν, από την  “Ανυπότακτη Γαλλία”.

Γαλλία: Επιστρέφουν τα “Κίτρινα Γιλέκα”

Μαθητές λυκείου, αγρότες, ακτιβιστές για το κλίμα και “Κίτρινα Γιλέκα” ένωσαν τις δυνάμεις τους και την οργή τους σε ένα πολύπλευρο κίνημα, με τις αρχές να φοβούνται ότι οι διαδηλώσεις μπορεί να οδηγήσουν σε βίαια επεισόδια έξι μήνες πριν από τις προεδρικές εκλογές.

Οι μνήμες του μεγάλου κοινωνικού κινήματος των “Κίτρινων Γιλέκων” που σάρωσε τη Γαλλία το 2018 και το 2019, διαδηλώνοντας κατά των αυξήσεων σε φόρους καυσίμων, είναι φρέσκιες. Το κάλεσμα για αναβίωση αυτού του κινήματος για το υψηλό κόστος ζωής, αντηχούσε ήδη στις πορείες μαθητών και φοιτητών που από τα μέσα Σεπτεμβρίου διαδηλώνουν απαιτώντας καλύτερες συνθήκες σπουδών.

Στη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της ευρωζώνης, υπερχρεωμένη και υπό στενό έλεγχο από τις χρηματαγορές, αυτή η πιθανή «σύγκλιση αγώνων» συμβαίνει σε ένα φόντο υψηλών κοινωνικών εντάσεων, που τροφοδοτούνται από την άνοδο των τιμών των καυσίμων και τη μείωση της αγοραστικής δύναμης.

Η κλίμακα των διαδηλώσεων για το υπόλοιπο της ημέρας παραμένει δύσκολο να προβλεφθεί, πρώτη ημέρα των σχολικών διακοπών και καθώς συνδικάτα έχουν καλέσει εργαζομένους του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα σε διαδήλωση και απεργία στις 5 Νοεμβρίου.

Το πρωί, πολλές κινητοποιήσεις και δράσεις που είχαν ανακοινωθεί δεν πραγματοποιήθηκαν, όπως στον σταθμό διοδίων στη γέφυρα Ιλ ντε Ρε στις ακτές του Ατλαντικού και στο Μπορντό. Στη Ρεν, στη Βρετάνη, περίπου είκοσι άτομα έστησαν ένα αυτοσχέδιο οδόφραγμα, χρησιμοποιώντας κάδους απορριμμάτων, κοντά σε ένα μεγάλο εμπορικό κέντρο.

Ο Κριστόφ, ένας 47χρονος ξυλουργός και πρώην διαδηλωτής των “Κίτρινων Γιλέκων”, λέει ότι τραυματίστηκε κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων του 2018 από πυροβολισμό από εκτοξευτή κροτίδων κρότου λάμψης, ένα όπλο του οποίου η χρήση από τις αρχές επιβολής του νόμου είναι συχνά αμφιλεγόμενη. «Σήμερα, βλέπουμε καταστολή εναντίον των δικών μας παιδιών», δήλωσε αγανακτισμένος στο Γαλλικό Πρακτορείο.

Η αστυνομία έχει δεχθεί επικρίσεις για τον τρόπο αντίδρασής της κατά των διαδηλώσεων, καθώς καταγράφηκε μια σειρά σοβαρών τραυματισμών μεταξύ διαδηλωτών, μεταξύ αυτών, ενός 15χρονου που έχασε το χέρι του όταν εξερράγη κροτίδα κρότου-λάμψης. Μετά τον τραυματισμό του εφήβου οι αρχές ανέστειλαν τη χρήση κροτίδων κρότου-λάμψης, ωστόσο ο υπουργός Εσωτερικών δήλωσε ότι ενδέχεται να χρησιμοποιηθούν σήμερα αν χρειαστεί. Η αρμόδια υπηρεσία εσωτερικού ελέγχου της αστυνομίας διερευνά τουλάχιστον 24 περιπτώσεις καταγγελιών για αστυνομική βία.

Ο πρωθυπουργός Σεμπαστιάν Λεκορνί δήλωσε ότι περισσότεροι από 900 αστυνομικοί έχουν τραυματιστεί στις διαδηλώσεων των τελευταίων εβδομάδων.

Διαλύθηκε συγκέντρωση στο Παρίσι

Έντονη ήταν η παρουσία της αστυνομίας στο κέντρο του Παρισιού, ιδίως κοντά σε εμβληματικά σημεία όπως η Λεωφόρος των Ηλυσίων Πεδίων και η Αψίδα του Θριάμβου. Περίπου εκατό διαδηλωτές επιτέθηκαν στα κεντρικά γραφεία του τηλεοπτικού δικτύο CNews, που ανήκει στην ομάδα του συντηρητικού δισεκατομμυριούχου Βανσέν Μπολορέ, πετώντας αντικείμενο στα παράθυρα, σύμφωνα με την αστυνομία του Παρισιού, η οποία ανέφερε ότι συνελήφθησαν 21 άτομα.

Ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, μιλώντας χθες από τις Βρυξέλλες , απηύθυνε έκκληση για ηρεμία, δηλώνοντας ότι το «δικαίωμα στη διαδήλωση» πρέπει να συνοδεύεται από «σεβασμό» χωρίς «προσβολές» ή «βανδαλισμούς». Σύμφωνα με αστυνομική πηγή, αναμένονται περίπου 150.000 διαδηλωτές έξω από τη μητροπολιτική περιοχή του Παρισιού και περίπου 40.000 στο κέντρο της πολης.

«Ό,τι και να συμβεί στις 17 του μήνα, δεν πρόκειται να λύσουμε το πρόβλημα σε μια μέρα. Πρέπει να κάνουμε τη φωνή μας να ακουστεί για πολύ περισσότερο», προέτρεψε ο Ζερόμ Ροντρίγκες, από τις πιο γνωστές φιγούρες του κινήματος των “Κίτρινων Γιλέκων”, ο οποίος έχασε το ένα του μάτι κατά τη διάρκεια μιας διαδήλωσης στο Παρίσι τον Ιανουάριο του 2019. Η κυβέρνηση κατηγορεί το κόμμα της ριζοσπαστικής Αριστεράς «Ανυπότακτη Γαλλία» (France Insoumise) ότι υποδαυλίζει τις κινητοποιήσεις —μια κατηγορία που το ίδιο το κόμμα αρνείται.

Μετά την Γαλλία, το Βέλγιο

Εκατοντάδες άτομα, στην πλειονότητά τους νέοι, διαδήλωσαν σήμερα στις Βρυξέλλες, με διαδηλωτές να συγκρούονται με την αστυνομία, σε ταραχές που εν μέρει πυροδοτήθηκαν από τις διαδηλώσεις στη γειτονική Γαλλία. Βελγικά φοιτητικά κινήματα τονίζουν ότι διαμαρτύρονται για το αυξανόμενο κόστος της εκπαίδευσης, καθώς και για μεταρρυθμίσεις που, όπως φοβούνται, θα καταστήσουν την τριτοβάθμια εκπαίδευση λιγότερο προσβάσιμη.

Διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν στο κέντρο των Βρυξελλών, με πολλούς να φορούν μάσκες και φώναζαν αντιφασιστικά συνθήματα. Η αστυνομία έκανε χρήση δακρυγόνων και κανόνια νερού, ενώ διαδηλωτές ανέτρεψαν ένα αυτοκίνητο, σύμφωνα με αυτόπτη μάρτυρα του Reuters.

Ο Βέλγος υπουργός Εσωτερικών Μπερνάρ Κεντέν δήλωσε σε ανάρτησή του στο X ότι «αυτό που εκτυλίσσεται στις Βρυξέλλες δεν αποτελεί πλέον μια απλή διαμαρτυρία» και ότι «θα χρησιμοποιηθούν όλα τα απαραίτητα μέσα για την αποκατάσταση της τάξης απέναντι στους ταραχοποιούς». Μια διαδήλωση πραγματοποιήθηκε επίσης στην πόλη Λιέγη, όπου νωρίτερα αυτόν τον μήνα φοιτητές είχαν διαδηλώσει σχετικά με το γαλλόφωνο εκπαιδευτικό σύστημα, καταγγέλοντας το αυξανόμενο κόστος της εκπαίδευσης και τις δυσκολίες πρόσβασης σε εκπαιδευτικό υλικό.

Αλβανία: 5η ημέρα διαδηλώσεων

Την ίδια στιγμή, σε νέα φάση έντασης εισέρχεται η πολιτική κρίση στην γειτονική μας Αλβανία, καθώς οι αντικυβερνητικές διαδηλώσεις με πρωταγωνιστές μαθητές, φοιτητές και νέους συνεχίζονται στα Τίρανα, με βασικό αίτημα την παραίτηση του πρωθυπουργού Έντι Ράμα. Η οργή για τις καταγγελίες διαφθοράς, την κατάσταση στην εκπαίδευση, την έλλειψη επαγγελματικών προοπτικών και την αμφιλεγόμενη αξιοποίηση της νότιας ακτογραμμής της χώρας έχει μετατρέψει τις κινητοποιήσεις σε ευρύτερη αμφισβήτηση της κυβερνητικής πολιτικής.

Σύμφωνα με το Reuters, το υπουργείο Παιδείας παραμένει στο επίκεντρο των συγκεντρώσεων, με τις αστυνομικές δυνάμεις να επιχειρούν να κρατήσουν τους διαδηλωτές μακριά από το κτίριο. Οι κινητοποιήσεις συνοδεύονται από συγκρούσεις, χρήση δακρυγόνων και υδροφόρων οχημάτων, ενώ εκτεταμένες ζημιές έχουν καταγραφεί σε δημόσια κτίρια, καταστήματα και άλλες υποδομές της αλβανικής πρωτεύουσας.

Η ένταση κλιμακώθηκε μέσα στην εβδομάδα, όταν οι αρχικά ειρηνικές διαμαρτυρίες μετατράπηκαν σε βίαιες συγκρούσεις. Διαδηλωτές έσπασαν βιτρίνες, έβαλαν φωτιές σε κυβερνητικά κτίρια και τράπεζες και πέταξαν πέτρες εναντίον αστυνομικών. Η κυβέρνηση καταδίκασε τα επεισόδια, ενώ ο Ράμα ξεκαθάρισε ότι δεν προτίθεται να παραιτηθεί.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της αλβανικής αστυνομίας, περίπου 500 διαδηλωτές είχαν συλληφθεί, εκ των οποίων οι 330 είχαν αφεθεί ελεύθεροι. Παράλληλα, είχαν τραυματιστεί περίπου 120 αστυνομικοί και 45 διαδηλωτές, αν και ο πραγματικός αριθμός των τραυματισμένων διαδηλωτών ενδέχεται να είναι υψηλότερος, καθώς δεν έχουν καταγραφεί όλες οι περιπτώσεις.

Τα επεισόδια 

Τα επεισόδια σημειώθηκαν κυρίως στο ιστορικό κέντρο των Τιράνων, κοντά στην πλατεία Σκεντέρμπεη, το Κοινοβούλιο και το πρωθυπουργικό γραφείο. Οι διαδηλωτές επιχείρησαν επανειλημμένα να προσεγγίσουν κυβερνητικά κτίρια, με τις αστυνομικές δυνάμεις να δημιουργούν κλοιούς και να χρησιμοποιούν μέσα καταστολής για να διαλύσουν το πλήθος.

Τις προηγούμενες ημέρες, οι συγκρούσεις συνεχίστηκαν έως αργά τη νύχτα, ενώ οι ζημιές επεκτάθηκαν σε δημόσια κτίρια και εμπορικές επιχειρήσεις. Η προγραμματισμένη συνεδρίαση της αλβανικής Βουλής αναβλήθηκε, καθώς οι συγκεντρώσεις και τα επεισόδια επηρέασαν τη λειτουργία του κέντρου της πρωτεύουσας.

Παράλληλα, καταστηματάρχες στα Τίρανα απηύθυναν έκκληση στους διαδηλωτές να μην προκαλούν ζημιές στις επιχειρήσεις τους. Σε μηνύματα που τοποθέτησαν στις προσόψεις των καταστημάτων τους, εξέφρασαν τη συμπαράστασή τους στα αιτήματα των νέων, ζητώντας ταυτόχρονα να προστατευθούν οι περιουσίες τους.

Πίσω από τις διαδηλώσεις βρίσκεται ένα σύνολο κοινωνικών και πολιτικών αιτημάτων που ξεπερνούν την αντίθεση σε μια συγκεκριμένη κυβερνητική απόφαση. Οι μαθητές και οι φοιτητές ζητούν αναβάθμιση της εκπαίδευσης, καλύτερες συνθήκες στα πανεπιστήμια, χαμηλότερο κόστος σπουδών και περισσότερη οικονομική υποστήριξη. Παράλληλα, εκφράζουν την αγωνία τους για την έλλειψη θέσεων εργασίας και τις περιορισμένες προοπτικές επαγγελματικής αποκατάστασης μετά την αποφοίτησή τους.

Κεντρικό ζήτημα αποτελεί επίσης η διαφθορά. Οι διαδηλωτές κατηγορούν κυβερνητικούς αξιωματούχους για αδιαφάνεια και υποστηρίζουν ότι οι προηγούμενες, κυρίως ειρηνικές κινητοποιήσεις τους δεν οδήγησαν σε ουσιαστική ανταπόκριση από την κυβέρνηση. «Διαδηλώναμε ειρηνικά επί 140 ημέρες και κανείς δεν μας άκουσε», δήλωσε, σύμφωνα με το Reuters, η 19χρονη διαδηλώτρια Κλέα, εξηγώντας την απογοήτευση που επικρατεί μεταξύ των νέων.

Η δυσαρέσκεια συνδέεται και με την αντίληψη ότι οι οικονομικές ευκαιρίες και οι σημαντικοί πόροι της χώρας συγκεντρώνονται στα χέρια περιορισμένων οικονομικών και πολιτικών κύκλων. Ο πολιτικός αναλυτής Αφρίμ Κράσνικι δήλωσε στο Reuters ότι πολλοί νέοι θεωρούν πως οι πολιτικοί και οικονομικοί πόροι ελέγχονται από ολιγαρχικά συμφέροντα, με αποτέλεσμα να δυσκολεύονται να διακρίνουν ένα βιώσιμο μέλλον στην πατρίδα τους.

Η 25χρονη βουλευτής που στράφηκε κατά του Ράμα

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η συμμετοχή της 25χρονης Μαργιάνα Κοτσέκου (Marjana Koceku), η οποία είχε επιλεγεί από τον ίδιο τον Ράμα για να συμμετάσχει στις εκλογές με το Σοσιαλιστικό Κόμμα. Σήμερα, ως ανεξάρτητη βουλευτής, βρίσκεται στο πλευρό των διαδηλωτών που ζητούν την αποχώρηση του πρωθυπουργού.

Η πολιτική της διαδρομή αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η ίδια είχε αρχικά ενταχθεί στην ομάδα των νεότερων στελεχών που επιδίωκε να αναδείξει το κυβερνών κόμμα. Η απόφασή της να συμμετάσχει στις κινητοποιήσεις καταδεικνύει ότι η δυσαρέσκεια δεν περιορίζεται αποκλειστικά στους φοιτητές ή στην αντιπολίτευση, αλλά εκφράζεται και από πρόσωπα που είχαν συνδεθεί με το πολιτικό περιβάλλον του Ράμα.

Μιλώντας στο Reuters κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων της Παρασκευής, η Κοτσέκου υποστήριξε ότι οι πολιτικές της πολιτικής ελίτ βρίσκονται σε αντίθεση με όσα ζητούν εδώ και χρόνια οι αλβανικές κοινότητες και οι πολίτες. «Η χώρα μας είναι ο αλβανικός λαός», ανέφερε, υπογραμμίζοντας ότι οι πολίτες είναι εκείνοι που διαμορφώνουν το παρόν και το μέλλον της χώρας και όχι ένας άνθρωπος ή μία κυβέρνηση.

Η ίδια κατάγεται από τις ορεινές περιοχές της βόρειας Αλβανίας, όπου η οικογένειά της διατηρεί έναν μικρό ξενώνα στις όχθες λίμνης. Η σχέση της με την ύπαιθρο και τη γη, όπως εξήγησε, επηρεάζει και την αντίθεσή της στις πολιτικές που θεωρεί ότι απειλούν το φυσικό περιβάλλον και τις τοπικές κοινωνίες.

Η επένδυση που πυροδότησε τις αντιδράσεις

Οι σημερινές κινητοποιήσεις αποτελούν συνέχεια διαμαρτυριών που διαρκούν εδώ και μήνες και ξεκίνησαν κυρίως από την αντίθεση σε σχέδια κατασκευής πολυτελούς τουριστικού θερέτρου στη νότια ακτογραμμή της Αλβανίας. Στο επενδυτικό σχέδιο συνδέονται συμφέροντα που περιλαμβάνουν τον Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρό του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ. Το σχέδιο έχει προκαλέσει αντιδράσεις λόγω των επιπτώσεων που ενδέχεται να έχει στο φυσικό περιβάλλον και στις τοπικές κοινότητες, ενώ έχει βρεθεί αντιμέτωπο με νομικές προσφυγές.

Κάτοικοι της περιοχής είχαν δηλώσει στο Reuters τον Ιούλιο ότι η γη τους πωλήθηκε παράνομα για την ανάπτυξη του έργου. Το πρακτορείο ανέφερε στη συνέχεια ότι ο άνθρωπος που πούλησε τη γη αναζητούνταν από τις εισαγγελικές αρχές ως ύποπτος για διακίνηση ναρκωτικών, κατηγορία την οποία αρνήθηκε ο δικηγόρος του. Το Reuters διευκρίνισε, ωστόσο, ότι δεν εντόπισε στοιχεία παρανομίας από την πλευρά του Κούσνερ και ότι εκείνος δεν εμπλέκεται άμεσα στη διαφορά των κατοίκων σχετικά με τη γη. Ο ίδιος δεν απάντησε στα αιτήματα του πρακτορείου για σχόλιο.

Για τους διαδηλωτές, η συγκεκριμένη υπόθεση έχει εξελιχθεί σε σύμβολο μιας ευρύτερης αντιπαράθεσης για το ποιος αποφασίζει σχετικά με την αξιοποίηση της δημόσιας και ιδιωτικής γης, ποιος επωφελείται από τις μεγάλες επενδύσεις και κατά πόσο λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες των τοπικών κοινωνιών.

Η περιβαλλοντική διάσταση της διαμαρτυρίας συνδέεται με το κίνημα που έχει γίνει γνωστό ως «επανάσταση των φλαμίνγκο». Περιβαλλοντικές οργανώσεις και πολίτες αντιδρούν εδώ και περίπου 140 ημέρες στα σχέδια τουριστικής ανάπτυξης, επικαλούμενοι την προστασία της ακτογραμμής και του φυσικού περιβάλλοντος. Η συνάντηση αυτού του κινήματος με τις φοιτητικές κινητοποιήσεις διεύρυνε την κοινωνική βάση των διαδηλώσεων.

Νέες καταγγελίες για κυβερνητικά στελέχη

Η δυσαρέσκεια ενισχύεται και από άλλες υποθέσεις που έχουν προκαλέσει πολιτικές αντιδράσεις στην Αλβανία. Το Reuters αναφέρει ότι εισαγγελικές αρχές είχαν διατυπώσει τον προηγούμενο χρόνο καταγγελίες σύμφωνα με τις οποίες ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης φέρεται να είχε εμπλακεί στην ανάθεση κατασκευαστικών συμβάσεων σε εταιρείες που ευνοούνταν από την κυβέρνηση.

Ο Ράμα και ο αντιπρόεδρός του αρνούνται τις κατηγορίες. Η υπόθεση, ωστόσο, προστέθηκε σε μια σειρά σκανδάλων που έχουν επιβαρύνει την εικόνα της κυβέρνησης και έχουν ενισχύσει τις απαιτήσεις για μεγαλύτερη διαφάνεια και λογοδοσία. Οι διαδηλωτές υποστηρίζουν ότι η διαφθορά, η οικονομική ανισότητα και η έλλειψη εμπιστοσύνης στους θεσμούς αποτελούν αλληλένδετα προβλήματα. Για πολλούς νέους, η αδυναμία εξασφάλισης εργασίας και η αίσθηση ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται χωρίς τη συμμετοχή τους ενισχύουν την απογοήτευση και την επιθυμία για πολιτική αλλαγή.

Παρά την κλιμάκωση των κινητοποιήσεων, ο Αλβανός πρωθυπουργός απορρίπτει το ενδεχόμενο να εγκαταλείψει την εξουσία. Ο Ράμα βρίσκεται στην πρωθυπουργία από το 2013 και εξασφάλισε τέταρτη συνεχόμενη θητεία στις εκλογές του 2025. Σε δηλώσεις του στο Reuters, υποστήριξε ότι οι κυβερνήσεις αλλάζουν μέσω δημοκρατικών εκλογών και όχι μέσω της βίας, υπενθυμίζοντας ότι η χώρα προσήλθε στις κάλπες την προηγούμενη χρονιά.

Παράλληλα, έχει κατηγορήσει πολιτικούς αντιπάλους ότι επιχειρούν να αποσταθεροποιήσουν τη χώρα και να εκτροχιάσουν την ευρωπαϊκή της πορεία. Η κυβέρνηση καταδικάζει τις επιθέσεις σε δημόσια κτίρια και τις καταστροφές περιουσιών, υποστηρίζοντας ότι η διαμαρτυρία δεν μπορεί να δικαιολογεί τη βία. Η αντιπολίτευση, από την πλευρά της, έχει εκφράσει στήριξη προς τους διαδηλωτές και έχει ζητήσει πολιτική αλλαγή, ενώ η συζήτηση για την κυβερνητική νομιμοποίηση και την αντιμετώπιση της διαφθοράς παραμένει στο επίκεντρο.

Φέρνει στο φως τις ρωγμές πίσω από την αλαζονεία, την αυστηρότητα και την αδιαπραγμάτευτη προσήλωση στην τέχνη. Η διαχείριση του λόγου, οι παύσεις και η εκφραστική του δεινότητα, δίνει υπόσταση σ’ έναν άνθρωπο που αναμετριέται με τις ιδέες του, τον χρόνο και τα όρια της δημιουργίας του. Ερμηνεία στιβαρή και ουσιαστική. Δεν επιδιώκει τον εντυπωσιασμό, αλλά κερδίζει τον θεατή με το βάθος της αλήθειας.

Ο Δημήτρης Γκοτσόπουλος ως “Κεν”, καταφέρνει καλά να σταθεί απέναντι σε αυτήν την ισχυρή προσωπικότητα, δίχως να περιοριστεί στον λόγο του αντίλογου. Η ουσία την ερμηνευτικής συνάντησης βρίσκεται στην αμοιβαία επίδραση. Ο δάσκαλος πιέζει τον μαθητή και ο μαθητής αναγκάζει τον δάσκαλο ν’ αντικρίσει τους φόβους του.

Ο Κεν, γίνεται φορέας μιας διαφορετικής εποχής, μιας νέας συνείδησης, που δεν δέχεται αδιαμαρτύρητα την αυθεντία του δασκάλου του. Το κείμενο του Λόγκαν εμπεριέχει πολύ μεγάλη δύναμη. Μας παραδίδει έναν άνθρωπο ευφυή, απαιτητικό, συχνά σκληρό, ο οποίος υπερασπίζεται την αλήθεια της τέχνης, αλλά αναγκάζεται ν’ αναμετρηθεί και με τα όρια της δικής του συνέπειας.

Το τίμημα όταν η τέχνη γίνεται προϊόν

Ο Ρόθκο φοβάται την παρακμή και τον χρόνο. Το πόσο πιστοί μπορούμε να παραμείνουμε στις αρχές μας, όταν η πραγματικότητα μας προσφέρει την δυνατότητα της επιτυχίας και το τίμημα αυτής της επιτυχίας. Η τέχνη, που γεννιέται ως ανάγκη εσωτερικής έκφρασης κι ελευθερίας, κινδυνεύει να μετατραπεί σε προϊόν, σε σύμβολο κοινωνικού κύρους και σε αντικείμενο κατανάλωσης. 

Οι συγκρούσεις του με τον Κεν, τον οδηγούν στο να κατανοήσει το μεγάλο λάθος του να τοποθετήσει τους πίνακές του ως διακοσμητικά στοιχεία στους τοίχους ενός πολυτελούς εστιατορίου. Ο Λόγκαν μετατρέπει την σχέση τους σ’ ένα μικρό εργαστήριο ανθρώπινης αυτογνωσίας. 

Σκηνοθετικά το έργο το οποίο απαιτεί μέτρο, ακρίβεια κι εμπιστοσύνη στον λόγο. Δεν χρειάζονται εξωτερικές επεμβάσεις. Η πραγματική δράση συντελείται μέσα από την σύγκρουση των ιδεών και την σταδιακή αποκάλυψη των χαρακτήρων. Η σκηνή αποτελεί χώρο πνευματικής αντιπαράθεσης, όπου μια φράση μπορεί να λειτουργήσει ως πρόκληση και μια διαφωνία ως ρήγμα σε ολόκληρο το σύστημα πεποιθήσεων ενός ανθρώπου.

Φεύγοντας από το θέατρο, ο θεατής πλημμυρίζει από την ικανοποίηση μιας καλοδουλεμένης θεατρικής βραδιάς και κυρίως με τα ερωτήματα: Τί αξίζει περισσότερο, η επιτυχία ή η συνέπεια; Η αναγνώριση ή η ελευθερία; Μια παράσταση που δεν πρέπει να χάσετε!

Ο “νόμος Γκράχαμ” προέβλεπε τη δυνατότητα επιβολής δασμών έως και 100% σε όλα τα αγαθά που εισάγουν οι ΗΠΑ από τις πέντε χώρες που αποτελούν τους μεγαλύτερους αγοραστές ρωσικού πετρελαίου ή φυσικού αερίου (στοχεύοντας άμεσα τεράστιες οικονομίες όπως η Κίνα και η Ινδία). Από το μέτρο αυτό εξαιρούνταν μόνο όσες χώρες εισήγαγαν λιγότερο από το 15% του φυσικού τους αερίου από τη Ρωσία και αποδείκνυαν έμπρακτα ότι μείωναν την εξάρτησή τους.

Προβλέπονταν παράλληλα δασμοί της τάξης του 500% σε οποιοδήποτε ρωσικό προϊόν εισαγόταν στις ΗΠΑ, απαγόρευε την εισαγωγή ρωσικού ουρανίου στις ΗΠΑ, όπως και κάθε αμερικανική επένδυση στη Ρωσία ή συμμετοχή σε ενεργειακές επιχειρήσεις της.  στο αμερικανικό έδαφος. Επίσης απέκλειε όλες τις ρωσικές τράπεζες και στοχοποιούσε για πρώτη φορά τον “σκιώδη ρωσικό στόλο”. Ο νομος ανεστάλη με εκτελεστικό διάταγμα που δημοσιεύθηκε από τον Λευκό Οίκο χθες το βράδυ (τοπική ώρα). «Τα μέτρα (σ.σ. οι κυρώσεις) θα παραμείνουν σε αναστολή μέχρι νεωτέρας», σύμφωνα με το διάταγμα που υπέγραψε ο Ντόναλντ Τραμπ.

Πότε εγκρίθηκαν οι κυρώσεις

Οι κυρώσεις είχαν εγκριθεί στις 18 Σεπτεμβρίου και θα ενεργοποιούνταν  σε ένα μήνα -δηλαδή σήμερα. Ο νόμος θεωρήθηκε τότε η πρώτη μεγάλη πρωτοβουλία του Κογκρέσου σε βάρος της Μόσχας μετά την επιστροφή του Τραμπ στην εξουσία, αφήνοντας ωστόσο στον Ρεπουμπλικάνο ηγέτη μεγάλη ευχέρεια ως προς την εφαρμογή του. Φέρει το όνομα του βασικού εισηγητή του, του Ρεπουμπλικάνου γερουσιαστή Λίντσεϊ Γκράχαμ – ο οποίος πέθανε τον Ιούλιο – που θεωρείτο “γεράκι” και ήταν φανατικός υποστηρικτής της Ουκρανίας.

Η Ουκρανία είχε ενθουσιαστεί με το νόμο αυτό και η Μόσχα είχε δυσαρεστηθεί ιδιαίτερα. Ωστόσο, οι ήδη δύσκολες σχέσεις μεταξύ των προέδρων των ΗΠΑ και της Ουκρανίας γνώρισαν νέα κρίση μετά την ανακοίνωση από τον Ντόναλντ Τραμπ συμφωνίας με τον Βλαντίμιρ Πούτιν, που προβλέπει την άρση κυρώσεων κατά της Μόσχας, προκειμένου να επιτραπεί στις Ηνωμένες Πολιτείες να εισάγουν μεγάλες ποσότητες ρωσικού ντίζελ. Ο  Τραμπ, βλέποντας τις αντιδράσεις Ζελένσκι, είπε ότι “πρέπει να αλλάξει ηγέτη  η Ουκρανία, αυτός δεν θέλει ειρήνη».

Ο Ζελένσκι αντέδρασε έντονα και αποκάλεσε έμμεσα τον Τραμπ ηττοπαθή. Στη συνέχεια μειώθηκε σημαντικά η λειτουργία του Starlink που είναι πολύ σημαντική για τον ουκρανικό στρατό, αλλά ο Ζελένσκι αντί να προσπαθήσει να βρει πεδίο συνεννόησης με τις ΗΠΑ, είπε ότι “μεγάλοι ηγέτες είναι αυτοί που στηρίζουν την Ουκρανία, οι Ευρωπαίοι, και τους ευγνωμονώ» έδωσε δε την εντολή να πληγούν άμεσα δυο ρωσικά διυλιστήρια, ενέργεια που ήταν να να πετούσε το γάντι στον Τραμπ. Ο Τραμπ με τη σειρά του είπε ότι δεν μπορεί να συνεννοηθεί με τον Ζελένσκι και ότι δεν τον εκτιμά

«Ντροπή» χαρακτήρισε εν συνεχεία (χθες) ο Τραμπ την επανέναρξη των ουκρανικών επιθέσεων εναντίον ρωσικών διυλιστηρίων, εξαπολύοντας βολές κατά του Ουκρανού πρόεδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Πρόσθεσε μιλώντας στο δίκτυο Newsmax, «Υπάρχουν τόσοι άλλοι στόχοι, πάει και χτυπά τα καύσιμα και εκτοξεύονται οι τιμές σε όλο τον κόσμος».

Παράλληλα, ο Ντόναλντ Τραμπ επέκρινε τον πρόεδρο της Ουκρανίας λέγοντας πως «το μόνο που κάνει ο Ζελένσκι είναι να αυξάνει τις τιμές του πετρελαίου παγκοσμίως. Είναι πιο δύσκολο να συνεργαστεί κανείς με τον Ζελένσκι παρά με τον Πούτιν, Ο Ουκρανός πρόεδρος δεν θέλει να καταλήξει σε συμφωνία. Δηλώνει πως θέλει, αλλά στην πραγματικότητα δεν θέλει».

Αντίδραση Ευρώπης και Ζελένσκι-Starlink

Οι Ευρωπαίοι ειχαν τοποθετηθεί αρνητικά στο όλο θέμα ήδη από χθες, στην Σύνοδο Κορυφής. Στα κοινά συμπεράσματα ανέφεραν ότι «το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο λυπάται για την απόφαση των ΗΠΑ να άρουν προσωρινά τις κυρώσεις στο ρωσικό ντίζελ, μειώνοντας έτσι την οικονομική πίεση προς τη Μόσχα. Επαναβεβαιώνουμε την δέσμευσή μας να επιβάλουμε μεγαλύτερες κυρώσεις στη Ρωσία, μειώνοντας τα έσοδά της από την ενέργεια και διαταράσσοντας τη δράση του σκιώδους στόλου της».

Ο Ζελένσκι, που ζήτησε από τους Ευρωπαίους να ανοίξουν δική τους οδό διαπραγματεύσεων με την Ρωσία. δήλωσε σήμερα ότι η ενέργεια του Τραμπ «συνιστά οικονομική επιβράβευση του επιτιθέμενου, που επιδιώκει γενικό μπλακάουτ στην Ουκρανία ενόψει του χειμώνα. Η αμερικανική κυβέρνηση επέλεξε να αγνοήσει εντελώς έναν νόμο που ψηφίστηκε με ευρεία διακομματική στήριξη και θα μπορούσε να ασκήσει πραγματική πίεση στη Ρωσία για ειρήνη». Στο δε θέμα των ενεργειακών πληγμάτων που ο Τραμπ ζητεί «να σταματήσουν γιατί αυξάνουν τις τιμές σε όλο τον κόσμο», είπε  «εγώ υπερασπίζομαι μόνο τα συμφέροντα της Ουκρανίας».

Πρόσθεσε ότι αυτή η άρση κυρώσεων «είναι το πρώτο βήμα και θα ακολουθήσουν και άλλες», επέμεινε δε στη βοήθεια που χρειάζεται από την ΕΕ και το Starlink (το οποίο για τρίτη μέρα υπολειτουργεί) καθώς θεωρεί ότι η Ρωσία επιθυμεί να εγκαταστήσει συστήματα βαλλιστικών πυραύλων στη Λευκορωσία, γεγονός που αυξάνει την απειλή για τις δυτικές επαρχίες της Ουκρανίας που μέχρι τώρα ήταν σχεδόν στο απυρόβλητο.

Ο ίδιος είπε πως το Κίεβο δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει τα συστήματα αναχαίτισης με drones λόγω των περιορισμών στην λειτουργία του δικτύου Starlink. Πρόσθεσε ότι το Κίεβο συζητά το ζήτημα με Αμερικανούς αξιωματούχους. Οι ουκρανικές αρχές δηλώνουν ότι ίσως οι περιορισμοί οφείλονται σε τεχνικά ζητήματα και ο Ζελένσκι είπε ότι η Ουκρανία δοκίμασε το Starlink σε έδαφος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου δεν αντιμετώπισε παρόμοια προβλήματα, καθώς το σύστημα εκεί λειτουργούσε πλήρως. Ο πρόεδρος Τραμπ είπε ότι δεν έχει δώσει εντολή για να κοπεί το Starlink και επισήμως κανείς δεν έχει αναλάβει την ευθύνη.

Προηγουμένως, ο Πολάκης είχε υπογραμίσει ότι κάποιος πρέπει να παίρνει τις κρίσιμες αποφάσεις και είχε διευκρινήσει ότι δεν είναι γενικώς αντίθετος στην συλλογική ηγεσία αλλά ότι σε μία ομάδα πρέπει να υπάρχει αρχηγός. Είπε ακόμη: «Εδώ μιλάμε για μία κατάσταση επιβίωσης. Όταν είχαμε τον Φάμελλο και έλεγε ότι πρέπει ο ΣΥΡΙΖΑ να ψηφίσει άλλο κόμμα, είχαμε 1,2% στις δημοσκοπήσεις. Τώρα με την συλλογική ηγεσία στον μέσο όρο των δημοσκοπήσεων έχει 1,44%. Πήγαμε σε συλλογική ηγεσία για να ανατρέψουμε την ανεκδιήγητη πρόταση του Φάμελλου και το κάναμε. Τώρα όμως δεν έχει το κόμμα αυξανόμενη επιρροή.

Κλείνοντας είπε: «Θεωρώ ότι δεν περπατάει το πράγμα. Ο Τσίπρας και ο Ανδρουλάκης δεν μπορούν να γίνουν πλειοψηφικά ρεύματα γιατί δεν έχουν πρόγραμμα που να αντανακλά λαϊκά αιτήματα και ανάγκες. Εδώ υπάρχει δυναμικό, για να περπατήσει. Όμως πρέπει να γίνει συνέδριο τον Ιανουάριο, συνέδριο ανακήρυξης υποψηφιοτήτων. Και σε μία εβδομάδα μέσα να πάμε σε εκλογή αρχηγού και Κεντρικής Επιτροπής. Αυτό μπορεί να αναστρέψει την πορεία του κόμματος. Αλλιώς δεν μπορεί αυτό το πράγμα να αναταχθεί».

Παππάς: Κάθε επίθεση θα έχει απάντηση

Προειδοποίηση προς όλες τις κατευθύνσεις ότι στο εξής κάθε επίθεση στον ΣΥΡΙΖΑ θα έχει σκληρή απάντηση και ότι όσοι κάνουν παρόμοιες επιλογές αναλαμβάνουν την ευθύνη και το αντίστοιχο κόστος, απηύθυνε ο γραμματέας του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, Νίκος Παππάς, μιλώντας στην Κεντρική Επιτροπή του ΣΥΡΙΖΑ.

Αναφέρθηκε στο θέμα των ανεξαρτητοποιηθέντων βουλευτών με αιχμές και προς τον Αλέξη Τσίπρα: «Κάποιοι κρατούν την έδρα σαν προσωπική περιουσία, στερούν από τον ΣΥΡΙΖΑ δύναμη και δικαιώματα. ΠΧ σε μερικές ημέρες έρχεται νομοσχέδιο για τους σέρβισερς, εκεί θα χρειαστούμε 15 βουλευτές για να ζητήσουμε ονομαστική ψηφοφορία. Ποιος στερεί την κοινοβουλευτική αυτή δυνατότητα ώστε να ξέρει ο ελληνικός λαός τι ψήφισαν στο κρίσιμο αυτό θέμα οι εκπρόσωποί του στα άλλα κόμματα και οι ανεξάρτητοι; Οι αποχωρήσαντες οφείλουν να παραδώσουν τις έδρες τους. Αν ο Αλέξης Τσίπρας τους δεχθεί, θα αναλάβει το μισό της ευθύνης γι αυτή την αήθη πρακτική. Θα είναι έμπρακτη ασέβεια για το κόμμα μας».

Έκανε απολογισμό της δράσης του ΣΥΡΙΖΑ από την στιγμή που μπήκε σε φάση ανασυγκρότησης και συλλογικής ηγεσίας σημειώνοντας: «Κάποιοι αναρωτιούνται αν ο ΣΥΡΙΖΑ έχει λόγο και ρόλο. Ποιος άλλος κατέθεσε προτάσεις για το στεγαστικό, για την επιστροφή της 13η σύνταξης, ποιος έβαλε το θέμα την επιστροφή της ΔΕΗ σε δημόσιο έλεγχο, ποιος μίλησε για την κατάργηση του νόμου Πιερρακάκη και όχι για ασφάλεια δικαίου σε σχέση με τα ιδιωτικά πανεπιστήμια; Αυτός είναι ο ΣΥΡΙΖΑ, που μπήκε στην μάχη. Έχουμε ματώσει για να είμαστε σήμερα εδώ. Όλα αυτά τα κάναμε για να δυναμώσουμε τον ΣΥΡΙΖΑ και την Αριστερά. Ελπίζω να έχουν καταλάβει όλοι ότι η προηγούμενη περίοδος τελείωσε».

Ο Παππάς αναφέρθηκε στην χθεσινή Πολιτική Γραμματεία του ΣΥΡΙΖΑ στην οποία ο Πολάκης έθεσε θέμα εκλογής αρχηγού από την βάση πριν από τις εκλογές αφού προηγηθεί συνέδριο τον Ιανουάριο. Έθεσε το ζήτημα στην Κεντρική Επιρροή λέγοντας: «Εάν το αποφασίσει η ΚΕ θα πρέπει να βγάλουμε κεντρική οργανωτική επιτροπή συνεδρίου προκειμένου να πάμε σε συνέδριο τον Ιανουάριο. Και να αλλάξουμε τον σχεδιασμό. Δεν πρέπει να αφήσουμε μία τέτοια εκκρεμότητα.

Άσκησε κριτική στον Κυριάκο Μητσοτάκη και συμπληρωματικά σε ΠΑΣΟΚ και ΕΛΑΣ για τα δημοσιονομικά. «Χθες ο πρωθυπουργός είπε ότι η Ελλάδα διαθέτει δημοσιονομικό χώρο. Ποιον κορόιδευε εδώ και έξι μήνες που το αρνείται; Καλούμε το ΠΑΣΟΚ και το κόμμα του Αλέξη Τσίπρα να αναθεωρήσουν το οικονομικό τους πρόγραμμα. Εμείς δεν θα προσαρμόσουμε το οικονομικό μας πρόγραμμα στις επικοινωνιακές ανάγκες του κ. Μητσοτάκη». Είπε ότι η οργανωτική ανασυγκρότηση του ΣΥΡΙΖΑ θα πρέπει να ολοκληρωθεί μέχρι το τέλος του χρόνου, κυρίως στο λεκανοπέδιο που βρίσκεται η μεγάλη μάζα των δυσαρεστημένων ψηφοφόρων.

Αναφέρθηκε στις σχέσεις με τα άλλα κόμματα της Κεντροαριστεράς: «Μετά τις ευρωεκλογές προτείναμε την συγκρότηση ισχυρού ψηφοδελτίου. Το ΠΑΣΟΚ την απέρριψε. Ο Αλέξης Τσίπρας επέλεξε να αποχωρήσει από τον ΣΥΡΙΖΑ και εμπράκτως να την απορρίψει. Άκουσα τον Αλέξη να λέει προχθές ότι σέβεται τον ΣΥΡΙΖΑ. Συνιστά μετακίνηση από την επιθετική δήλωση ότι “ο ΣΥΡΙΖΑ έχει κλείσει τον ιστορικό του κύκλο”. Ωστόσο είναι μικρότερη από τις προγραμματικές του μετατοπίσεις για την 13η σύνταξη, για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια που έχουμε αποδοχή τους. Ή στον δημοσιονομικό χώρο που είδαμε προσαρμογή στα όσα έλεγε η κυβέρνηση».

Συνεχίζοντας είπε ότι «η πρόταση προς τη Νέα Αριστερά μένει ανοικτή, παράλληλα συνεχίσουμε τις επαφές με τους Οικολόγους Πράσινους, θεωρούμε θετική την πρωτοβουλία του Νίκου Κοτζιά».

Ρένα Δούρου: Ο ΣΥΡΙΖΑ είναι εδώ

Την απόφαση του Ιουνίου για συλλογική ηγεσία στον ΣΥΡΙΖΑ υπερασπίστηκε μιλώντας στην Κεντρική Επιτροπή του κόμματος η πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Ομάδας, Ρένα Δούρου, υπογραμμίζοντας ότι «είναι βαθιά αριστερή επιλογή». Εμφανίστηκε με την πεποίθηση ότι ο ΣΥΡΙΖΑ θα είναι στην επόμενη βουλή και πρόσθεσε ότι «Δεν αρκεί να φύγει ο Κυριάκος Μητσοτάκης, πρέπει να ηττηθεί η πολιτική της δεξιά».

Είπε ακόμη: «Ο ΣΥΡΙΖΑ είναι εδώ παρά τις προβλέψεις εκείνων που βιάστηκαν να μας ξεγράψουν και παρά τη προσπάθεια εκείνων που θέλησαν να τον προγράψουν ερήμην του ίδιου ΣΥΡΙΖΑ. Η πολιτική μας χρησιμότητα δεν μετριέται με τις καρέκλες που καταλαμβάνουμε αλλά με τους αγώνες και την κοινωνική μας προσφορά. Ο ΣΥΡΙΖΑ δημιουργήθηκε για να αλλάζει την ζωή των ανθρώπων». Αναφέρθηκε εμμέσως στην προηγούμενη ηγεσία: «Βάλαμε τέλος σε μία περίοδο πολιτικής ασάφειας που συρρίκνωσε την κοινοβουλευτική μας παρουσία και τραυμάτισε το κόμμα μας.

»Τα πρόσωπα έχουν ευθύνες, αλλά έχουμε ευθύνες κι εμείς γιατί ανεχτήκαμε νοοτροπίες ξένες προς την Αριστερά. Επιτρέψαμε στο εγώ να εκτοπίσει το εμείς. Από πότε η κομματικότητα συνδέθηκε με την ταύτιση του εκάστοτε αρχηγού; Δεν χρειαζόμαστε άλλους σωτήρες, χρειαζόμαστε συντρόφους.

»Συνηθίσαμε να αποδίδουμε τις νίκες σε έναν αρχηγό και τις ήττες στους υπόλοιπους. Θέλουμε κόμμα με ηγεσία όχι με ιδιοκτήτη , με μέλη που αποφασίζουν όχι με οπαδούς που περιμένουν οδηγίες. Η συλλογικότητα δεν ήταν και δεν είναι επιλογή ήττας και καταφύγιο αδυναμίας, είναι η πολιτική αυτοπεποίθηση ενός κόμματος που δεν εξαρτά την ύπαρξη του από τις επιδιώξεις ή και μωροφιλοδοξίες ορισμένων».

Δεν είναι η πρώτη φορά που αυτό γίνεται από τουρκικής πλευράς. Υπενθυμίζεται ότι το Μάιο του 2016, ο τότε Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Αναστασιάδης, αποχώρησε από την Κωνσταντινούπολη και τη Σύνοδο της Παγκόσμιας Ανθρωπιστικής Συνόδου του ΟΗΕ.

Και τούτο συνέβη όταν το καθεστώς Ερντογάν αιφνιδιαστικά προσκάλεσε τον τότε κατοχικό ηγέτη, Μουσταφά Ακιντζί, για να παρακαθήσει στο δείπνο προς τιμή των αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων. Η κίνηση εκείνη, που έγινε στα μουλωχτά και αιφνιδιαστικά, προκάλεσε την έντονη ενόχληση της Λευκωσίας, που θεώρησε- σωστά- ότι η πρόσκληση και στη συνέχεια η παρουσία Ακιντζί στο δείπνο, αποσκοπούσε στην αναβάθμιση του εκπροσώπου της αποσχιστικής οντότητας.

Η Τουρκία το… βιολί της

Η διαφορά με το Μάιο του 2016, είναι πως η Κυπριακή Δημοκρατία γνωρίζει πριν τη Σύνοδο για την πρόσκληση προς τον εγκάθετο της κατοχικής Τουρκίας. Δεν θα δουν, δηλαδή, σε κανένα διάδρομο τον Έρχιουρμαν να περιφέρεται. Από τη στιγμή που έγινε γνωστό – το ομολόγησε ο Έρχιουρμαν που δεν κρατά μυστικό – η διαχείριση προφανώς και θα πρέπει να είναι διαφορετική από τότε, το Μάιο του 2016. Σαφώς και ο Πρόεδρος πρέπει να συμμετάσχει στη Σύνοδο, να μεταβεί στην Αττάλεια. Αλλά πρέπει να τύχει διαχείρισης το όλο θέμα. Διαχείριση μέχρι την έναρξη της Συνόδου αλλά και κατά τη διάρκεια της.

Η Τουρκία συστηματικά και μεθοδικά προωθεί την αναβάθμιση της αποσχιστικής οντότητας. Και μετέρχεται για να πετύχει το στόχο αυτό διάφορες μεθόδους. Ο πρώην κατοχικός ηγέτης, Μεχμέτ Αλί Ταλάτ, ο “προοδευτισμός” του οποίου χρησιμοποιήθηκε στο έπακρο από την Τουρκία, το Δεκέμβριο του 2023, είχε αποκαλύψει ότι η Τουρκία πλήρωνε αδρά για να εξασφαλίσει μια καρέκλα για τον εγκάθετο της.

Σύμφωνα με τον Μεχμέτ Αλί Ταλάτ, η Κιργισία προχώρησε και προσκάλεσε τον Ερσίν Τατάρ στη Σύνοδο Ηγετών του Οργανισμού Τουρκικών Κρατών, που φιλοξενούσε, όταν η Τουρκία διέγραψε χρέος της. Για το ίδιο θέμα αναφέρθηκε και το ιδιωτικό ειδησεογραφικό πρακτορείο της Κιργισίας “24.kg” που, επικαλούμενο το Γραφείο Τύπου της Προεδρίας της χώρας, έκανε αναφορά για διαγραφή χρέους ύψους 58,9 εκ. δολαρίων.

Το διαβατήριο και ο λογαριασμός του ξενοδοχείου

Απέναντι σε αυτές τις μεθοδεύσεις η Κυπριακή Δημοκρατία έχει εργαλεία αντίδρασης. Ο εκάστοτε εγκάθετος της Τουρκίας, από τη στιγμή που επιλέγει αυτό το ρόλο, είτε είναι «προοδευτικός» είτε αντιδραστικός, θα πρέπει να έχει κόστος. Να υπάρχει αντίδραση στο όποιο βήμα κάνουν ως ηγέτες της αποσχιστικής οντότητας.

Σχεδόν όλοι οι εκάστοτε εγκάθετοι της Άγκυρας είναι κάτοχοι διαβατηρίου/ ταυτότητας της Κυπριακής Δημοκρατίας, την οποία ειρήσθω εν παρόδω, υπονομεύουν. Για την ιστορία να αναφέρουμε πως σε μια συνάντηση για το Κυπριακό εκτός Κύπρου, ο τότε κατοχικός ηγέτης, μετά από ασυνεννοησία με την τουρκική πρεσβεία αναχώρησε από το ξενοδοχείο χωρίς να πληρώσει.

Νόμιζε ότι το θέμα είχε διευθετηθεί από την πρεσβεία και η πρεσβεία θεώρησε πως πληρώθηκε ο λογαριασμός από την τουρκοκυπριακή αντιπροσωπεία. Το ξενοδοχείο, εξετάζοντας το διαβατήριο, έστειλε τον λογαριασμό στην κυπριακή πρεσβεία. Τελικά η τουρκική πλευρά, όταν ενημερώθηκε σχετικά, εξόφλησε τον λογαριασμό.

Οι εξεγέρσεις των Τζελαλήδων, οι στάσεις των μουσουλμάνων ιεροσπουδαστών, γνωστών ως “σουμπτάν” ή “σοφτάδων”, και οι κινητοποιήσεις που συνδέθηκαν με τον κόσμο των “Καλεντερήδων” αποτελούν χαρακτηριστικές εκφράσεις αυτών των αντιθέσεων. Δεν επρόκειτο για ένα ενιαίο επαναστατικό κίνημα ούτε για τρεις εκδοχές του ίδιου φαινομένου. Κάθε περίπτωση είχε διαφορετική κοινωνική βάση, διαφορετικές θρησκευτικές αναφορές και ιδιαίτερα πολιτικά χαρακτηριστικά. Η ιστορική τους σημασία αναδεικνύεται, όμως, όταν εξεταστούν μέσα στο κοινό πλαίσιο των μεταβολών που επηρέαζαν την οθωμανική κοινωνία.

Οι εξεγέρσεις των Τζελαλήδων

Οι εξεγέρσεις των Τζελαλήδων (Celâlî İsyanları) αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα φαινόμενα κοινωνικής και πολιτικής αποσταθεροποίησης στην ιστορία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ο όρος συνδέθηκε αρχικά με την εξέγερση του Σεΐχη Τζελάλ στην Ανατολία το 1519, επί Σελίμ Α΄. Στη συνέχεια, η οθωμανική διοίκηση τον χρησιμοποίησε για ένα ευρύ φάσμα εξεγέρσεων και ένοπλων αναταραχών που εκδηλώθηκαν στην περιοχή, ιδιαίτερα από τα τέλη του 16ου έως τις αρχές του 17ου αιώνα.

Η μεγάλη έκρηξη σημειώθηκε κατά την περίοδο 1595-1610, αν και οι ρίζες της κρίσης βρίσκονταν αρκετές δεκαετίες νωρίτερα. Για να κατανοήσουμε το φαινόμενο, πρέπει να απομακρυνθούμε από την απλοϊκή εικόνα μιας σειράς εξεγέρσεων ληστών εναντίον του σουλτάνου. Πίσω από τις ένοπλες ομάδες υπήρχαν βαθύτερες μεταβολές στην οικονομία, στη δημογραφία, στη στρατιωτική οργάνωση και στις σχέσεις του κράτους με την επαρχία.

Κατά τον 16ο αιώνα, η αύξηση του πληθυσμού, η διεύρυνση των οικονομικών αναγκών και οι μεταβολές στην παραγωγή και στη φορολογία δημιούργησαν αυξανόμενες πιέσεις. Ταυτόχρονα, η διεξαγωγή μακροχρόνιων πολέμων απαιτούσε περισσότερους πόρους, ενώ η επέκταση της χρήσης πυροβόλων όπλων και η ενίσχυση των μισθοφορικών στρατευμάτων μετέβαλλαν τις παραδοσιακές ισορροπίες της στρατιωτικής κοινωνίας.

Το παλαιότερο σύστημα, στο οποίο οι σπαχήδες αποτελούσαν σημαντικό στοιχείο του ιππικού και συνδέονταν με την κατοχή φορολογικών προσόδων από γαίες, αντιμετώπιζε αυξανόμενες δυσκολίες. Η στρατιωτική αναδιοργάνωση, η νομισματική αστάθεια και ο πληθωρισμός περιόριζαν τις δυνατότητες πολλών ανθρώπων να διατηρήσουν την προηγούμενη κοινωνική και οικονομική τους θέση.

Παράλληλα, οι αγρότες επιβαρύνονταν από φορολογικές απαιτήσεις, έκτακτες εισφορές και τις αυθαιρεσίες τοπικών αξιωματούχων ή ισχυρών προσώπων. Η εγκατάλειψη της γεωργικής γης δεν ήταν απλώς συνέπεια της ανασφάλειας· μπορούσε να αποτελεί και τρόπο διαφυγής από ένα σύστημα υποχρεώσεων που είχε καταστεί δυσβάστακτο.

Σημαντική διάσταση προσθέτει η μελέτη του ιστορικού Sam White, ο οποίος συνέδεσε τις εξεγέρσεις των Τζελαλήδων με τις κλιματικές διακυμάνσεις της Μικρής Εποχής των Παγετώνων. Οι παρατεταμένες ξηρασίες, οι ασυνήθιστα ψυχροί χειμώνες, οι κακές σοδειές και η πείνα επιδείνωσαν τις ήδη υπάρχουσες αδυναμίες της αυτοκρατορικής οικονομίας. Δεν αποτελούσαν τη μοναδική αιτία της εξέγερσης, αλλά συνέβαλαν αποφασιστικά στη δημιουργία συνθηκών γενικευμένης αποσταθεροποίησης. Η σύμπτωση των οικονομικών πιέσεων με τον πόλεμο των Οθωμανών εναντίον των Αψβούργων, που άρχισε το 1593, περιόρισε ακόμη περισσότερο την ικανότητα της κεντρικής εξουσίας να αποκαταστήσει την τάξη στην Ανατολία.

Από την κοινωνική δυσαρέσκεια στην ένοπλη αμφισβήτηση

Οι Τζελαλήδες δεν αποτελούσαν ενιαίο στρατό με κοινή ιδεολογία. Στις τάξεις τους συναντούσε κανείς δυσαρεστημένους στρατιώτες, πρώην μισθοφόρους, αγρότες που είχαν εγκαταλείψει τις εστίες τους, ένοπλους ακολούθους τοπικών αρχηγών και πρόσωπα που επιδίωκαν να αποκτήσουν πολιτική ισχύ.

Η φυσιογνωμία των κινημάτων μεταβαλλόταν από περιοχή σε περιοχή. Ορισμένοι αρχηγοί ξεκίνησαν ως στρατιωτικοί διοικητές ή ένοπλοι που διεκδικούσαν καλύτερους όρους υπηρεσίας και μεγαλύτερη οικονομική ασφάλεια. Άλλοι συγκέντρωσαν γύρω τους μεγάλες ομάδες δυσαρεστημένων και επιχείρησαν να επιβάλουν τη δική τους εξουσία σε επαρχίες της Ανατολίας.

Ανάμεσα στις σημαντικές μορφές της περιόδου ξεχωρίζει ο Καραγιαζίτζι Αμπντουλχαλίμ (Karayazıcı Abdülhalim), ο οποίος ηγήθηκε μεγάλης εξέγερσης στα τέλη του 16ου αιώνα. Ο αδελφός του, Ντελί Χασάν (Deli Hasan), συνέχισε τη δράση μετά τον θάνατό του. Η περίπτωση των δύο ανδρών αναδεικνύει μια βασική αντίφαση της εποχής: η αυτοκρατορία χρειαζόταν ένοπλους άνδρες για τους πολέμους της, αλλά η ίδια αυτή στρατιωτική κινητοποίηση δημιουργούσε πληθυσμούς που, όταν έμεναν χωρίς σταθερή απασχόληση και εισόδημα, μπορούσαν να στραφούν εναντίον της.

Οι εξεγέρσεις προκάλεσαν εκτεταμένες καταστροφές σε χωριά και πόλεις. Οι επιδρομές, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις και η ανασφάλεια οδήγησαν πολλούς κατοίκους να εγκαταλείψουν τη γη τους. Το φαινόμενο είναι γνωστό στην οθωμανική ιστοριογραφία ως “Μεγάλη Φυγή” (Büyük Kaçgun), ενώ ο όρος Celâ-yi Vatan χρησιμοποιήθηκε για τη μαζική εγκατάλειψη των εστιών λόγω της βίας και των πιέσεων στην ύπαιθρο.

Η εγκατάλειψη της καλλιεργήσιμης γης μείωνε την παραγωγή και τα φορολογικά έσοδα, επιδεινώνοντας περαιτέρω την κρίση. Δημιουργούνταν έτσι ένας φαύλος κύκλος: η οικονομική δυσχέρεια τροφοδοτούσε την αναταραχή, η αναταραχή προκαλούσε καταστροφή της παραγωγής και η καταστροφή της παραγωγής αύξανε την οικονομική δυσχέρεια.

Οι Τζελαλήδες δεν ανέτρεψαν την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Υποχρέωσαν, όμως, την κεντρική διοίκηση να αντιμετωπίσει με σκληρά στρατιωτικά μέσα ένα σύνθετο πρόβλημα, το οποίο δεν μπορούσε να επιλυθεί μόνο με την εξόντωση των αρχηγών των εξεγέρσεων. Η κρίση αποκάλυψε τα όρια του κρατικού ελέγχου στην επαρχία και συνέβαλε στη μεταβολή των σχέσεων ανάμεσα στην κεντρική εξουσία, τους τοπικούς ισχυρούς και τον αγροτικό πληθυσμό.

Οι ιεροσπουδαστές που στράφηκαν εναντίον της τάξης

Μια διαφορετική, αλλά σε σημαντικό βαθμό σύγχρονη με τις εξεγέρσεις των Τζελαλήδων, μορφή κοινωνικής αναταραχής προήλθε από τους σπουδαστές των μουσουλμανικών ιεροσπουδαστηρίων, των μεντρεσέδων (medrese). Οι σπουδαστές αυτοί ήταν γνωστοί ως suhte ή softa, όροι που χρησιμοποιούνται στις οθωμανικές πηγές. Η λέξη softa ανάγεται στο περσικό sūḫte, με αρχική σημασία “καμένος” ή “φλεγόμενος”, και συνδέθηκε μεταφορικά με τον ζήλο για τη γνώση. Η μεταγενέστερη χρήση της λέξης για τον δογματικά προσκολλημένο ή τον φανατικό δεν πρέπει να μεταφέρεται άκριτα στην ιστορική ερμηνεία των οθωμανικών στάσεων.

Οι μεντρεσέδες αποτελούσαν βασικούς θεσμούς εκπαίδευσης και κοινωνικής ανέλιξης. Εκεί εκπαιδεύονταν οι μελλοντικοί ουλεμάδες, οι θρησκευτικοί λόγιοι, οι δικαστές και οι διδάσκαλοι που στελέχωναν σημαντικό μέρος του θρησκευτικού, δικαστικού και εκπαιδευτικού μηχανισμού.

Η πρόσβαση σε αυτούς τους θεσμούς προσέφερε προοπτικές επαγγελματικής αποκατάστασης και κοινωνικής ανόδου. Καθώς, όμως, αυξανόταν ο αριθμός των σπουδαστών, οι διαθέσιμες θέσεις δεν επαρκούσαν για όλους. Η αποφοίτηση δεν εξασφάλιζε πλέον την επαγγελματική αποκατάσταση που προσδοκούσαν πολλοί νέοι.

Σύμφωνα με την ειδική μελέτη για τους σοφτάδες στην TDV İslâm Ansiklopedisi, η οικονομική αποδιοργάνωση και η αύξηση του νεαρού πληθυσμού συνέβαλαν στην υπερσυγκέντρωση σπουδαστών στους μεντρεσέδες. Οι δομές αυτές λειτουργούσαν σε ορισμένες περιπτώσεις και ως τόποι διαμονής και επιβίωσης νέων που προέρχονταν από την ύπαιθρο. Η υπερφόρτωση, η υποβάθμιση της διδασκαλίας και η αβεβαιότητα για το μέλλον δημιουργούσαν πρόσφορο έδαφος για κοινωνική ένταση. Οι στάσεις των σουμπτάν δεν ήταν, επομένως, απλώς εκδηλώσεις θρησκευτικού φανατισμού. Συνδέονταν με την αδυναμία ενός σημαντικού θεσμού να εκπληρώσει τις κοινωνικές προσδοκίες που ο ίδιος είχε καλλιεργήσει.

Από τις μεντρεσέδες στις ένοπλες ομάδες

Κατά το δεύτερο μισό του 16ου αιώνα, οι αναταραχές των σουμπτάν εμφανίστηκαν σε διάφορες περιοχές της Ανατολίας. Ορισμένες ομάδες πέρασαν από τη διαμαρτυρία στην ένοπλη δράση, συγκροτώντας συμμορίες που επιδίδονταν σε επιδρομές, εκβιασμούς και λεηλασίες.

Η δράση τους δεν περιοριζόταν πάντοτε στην αντιπαράθεση με την κρατική διοίκηση. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι ένοπλοι σοφτάδες ασκούσαν πιέσεις στον τοπικό πληθυσμό, απαιτώντας χρήματα και άλλες παροχές. Η κοινωνική προέλευση ενός κινήματος δεν καθορίζει αυτομάτως και τον χαρακτήρα όλων των πράξεών του: άνθρωποι που είχαν περιέλθει σε αδιέξοδο μπορούσαν να μετατραπούν σε φορείς νέας ανασφάλειας για τις κοινότητες από τις οποίες προέρχονταν.

Στην περιοχή του Ιτσέλ, στη νότια Μικρά Ασία, οι αναταραχές έλαβαν ιδιαίτερα σοβαρές διαστάσεις κατά την περίοδο 1576-1606. Το 1603 αναφέρονται καταλήψεις σημαντικών οχυρών της περιοχής από εξεγερμένες ομάδες. Η περίπτωση αυτή δείχνει ότι η δράση των σουμπτάν μπορούσε να αποκτήσει στρατιωτική και πολιτική διάσταση, υπερβαίνοντας κατά πολύ τα όρια μιας φοιτητικής στάσης.

Δομικά προβλήματα

Η σχέση τους με τις εξεγέρσεις των Τζελαλήδων ήταν σύνθετη. Σε ορισμένες περιστάσεις, οι δύο κατηγορίες ένοπλων ομάδων μπορούσαν να συμπέσουν, να συνεργαστούν ή να ενισχύσουν η μία την άλλη. Ωστόσο, δεν ήταν ταυτόσημες. Οι Τζελαλήδες συνδέονταν με ευρύτερες κοινωνικές και στρατιωτικές μεταβολές, ενώ οι σουμπτάν προέρχονταν από τον εκπαιδευτικό κόσμο των μεντρεσέδων και από την κρίση των επαγγελματικών προοπτικών του.

Η οθωμανική διοίκηση επιχείρησε να αντιμετωπίσει το φαινόμενο με στρατιωτικά μέτρα, διοικητικές εντολές και μεταρρυθμίσεις στην εκπαίδευση. Η προσπάθεια αποκατάστασης της τάξης, όμως, δεν μπορούσε να αντιμετωπίσει ολοκληρωτικά τα αίτια της δυσαρέσκειας, όσο παρέμεναν οι οικονομικές δυσκολίες και η ανεπάρκεια των διαθέσιμων θέσεων.

Οι στάσεις των σουμπτάν αποκαλύπτουν έτσι μια λιγότερο γνωστή όψη της οθωμανικής κρίσης: ακόμη και οι ομάδες που προορίζονταν να στελεχώσουν τους θρησκευτικούς και διοικητικούς θεσμούς μπορούσαν να μετατραπούν σε παράγοντες αποσταθεροποίησης όταν η κοινωνική άνοδος που τους είχε υποσχεθεί το σύστημα γινόταν ανέφικτη.

Στην ουσία δηλαδή την έδωσε στα σκυλιά των ΜΜΕ αναπολόγητη επιθυμώντας εκτός από την απομάκρυνση και τον διασυρμό της. Τα φληναφήματα των δικηγόρων της ήσαν μάλλον προπέτασμα καπνού αφού καθόλου δεν φώτισαν την υπόθεση. Ήταν απλά, λέει, ένας λογαριασμός που δεν είχε πληρωθεί εγκαίρως και τον διεκδικούσε μ’ ένα τρόπο ανορθόδοξο μεν αλλά απόλυτα αμερικάνικο η Κίμπερλι Γκιλφόιλ. Ή, μήπως κάτι περισσότερο; Πιθανόν την αλήθεια να μην τη μάθουμε ποτέ. Όμως αξίζει να σκεφτούμε για λίγο τα εξής:

Ποιό υπήρξε τελικά το έγκλημα καθοσιώσεως της πρώην πρέσβειρας των Ηνωμένων Πολιτειών στην Αθήνα; Μήπως το ιδιαίτερο στυλ της  – τόσο αγαπητό, όπως κρίνεται εκ των υστέρων, στους ιθαγενείς θαυμαστές της – ή, η ροπή της στην επίδειξη και τον glamour τρόπο ζωής; Δεν το φαντάζομαι! Εκτός και εάν ήταν οι μετακινήσεις με ιδιωτικά jet ή τα πάρτι στα βόρεια προάστια, το Μονακό και την Μύκονο;

Ελάτε τώρα! Θα ήταν αστείο να υποθέσει κανείς ότι ο Τραμπ ενοχλήθηκε επειδή η ευνοουμένη του αντέγραφε κατά γράμμα το δικό του προσωπικό ύφος ως προς την άσκηση της εξουσίας, αλλά και την σχέση με λούμπεν μεγαλοαστική τάξη. Τη κομπραδόρικη λέσχη των επενδυτών και των κεφαλαιούχων που παίζουν τον πλανήτη στα ζάρια στήνοντας μικρούς πλην αποδοτικούς οικονομικά πολέμους παντού.

Η Γκιλφόιλ έχοντας ενθουσιάσει τους εγχώριους μεγιστάνες και διατηρώντας στενές φιλίες με περισσότερους από αυτούς, δεν έκανε τίποτα άλλο από το να προωθεί καλύτερα από τον καθένα τα στενά και στεγνά αμερικανικά συμφέροντα. Ιδιαίτερα αυτή την κρίσιμη στιγμή του κάθετου διαδρόμου και του επαναπροσανατολισμού ολόκληρης της Δύσης ως προς την προμήθεια πετρελαίου και φυσικού αερίου. Με εντολή άνωθεν – την οποία κανείς νάνος της ΕΕ δεν αμφισβήτησε – και με την Ελλάδα να πρωταγωνιστεί σ’ αυτό το new deal, σύμφωνα τουλάχιστον με τα δικά μας ΜΜΕ.

Το ότι η Γκιλφόιλ συνταξίδευε με τον Εξάρχου της Άκτωρ, ή έβλεπε τους Αμερικανούς μπασκετμπολίστες του Ολυμπιακού μαζί με τους Αγγελόπουλους, ήταν μάλλον παράσημα για το ευρύστερνο στήθος της, παρά αιτία για άνωθεν δυσαρέσκεια. Εδώ, υπενθυμίζω ότι η πρέσβειρα απεπέμφθη από τον ίδιο τον πρόεδρο των ΗΠΑ και όχι από τον υπουργό Εξωτερικών ή κάποιο τμήμα της Γερουσίας που όλο “διαμηνύει και ψάχνει τα συμβαίνοντα στην εδώ σατραπεία”. Τί έκανε λοιπόν η τόσο δημοφιλής αυτή περσόνα (για το ζωγραφικό πορτρέτο της οποίας, υπενθυμίζω, ότι αφιέρωσαν ώρες αισθητικών αναλύσεων οι φωτογενείς όσο και φιλότεχνοι ιθαγενείς δημοσιογράφοι της εγχώριας τηλοψίας).

Υπόθεση Γκιλφόιλ: Γιατί ενοχλήθηκε ο Τραμπ;

Εκτός κι αν πάλι ο Ντόναλντ δεν αγαπάει την λαϊκή μουσική (την country δηλαδή) και ήταν για αυτόν μάλλον απωθητική η εικόνα “μιας κυρίας στα μπουζούκια”. Μια εικόνα πάντως εξόχως επικοινωνιακή την οποία η Κίμπερλι Γκιλφόιλ δούλεψε με μοναδική μαεστρία καθιστώντας τον εαυτό της δημοφιλή και στα μεσαία και τα κατώτερα στρώματα της επαρχίας μας. Ποιό λοιπόν ήταν το έγκλημα της; Μήπως ευνόησε κάποιους επιχειρηματίες σε βάρος άλλων;

Ε και; Σιγά τον πολυέλαιο. Λες και η εδώ πρεσβεία, το υπουργείο εξωτερικών της ΗΠΑ και οι κύκλοι εξουσίας στην Ουάσινγκτον γενικότερα δεν διαθέτουν μηχανισμούς για να μεγιστοποιούν το κέρδος και να επιτυγχάνουν τα καλύτερα αποτελέσματα σε χρόνο ρεκόρ. Μήπως η βιαστική και φιλόδοξη πρέσβειρα εκ προσωπικοτήτων απεδείχθη πιο ικανή σ’ έναν κόσμο που κυριαρχείται από αλαζόνες αρσενικούς με μικρή όμως την τελική… δυναμική; Μήπως και εδώ ο γέρο Φρόιντ δικαιώνεται όταν μιλούσε για τα σεξουαλικά ένστικτα και τα απωθημένα εκδίκησης;

Αν ο Τραμπ ενοχλήθηκε επειδή η πρέσβειρα του – πήγα να γράψω η πρεσβυτέρα του! – είναι σέξι, τότε ο κόσμος, όπως τον ξέρουμε, έχει έρθει τ’ ανάποδα. Αλλά και τα πορτρέτα που της φιλοτέχνησαν διάφοροι καλλιτέχνες του τύπου “φιλάω κατουρημένες ποδιές για να κάνω καριέρα” εάν δεν άρεσαν στον Νάρκισσο πρόεδρο και πάλι it’s not a big deal. Οι ίδιοι καλλιτέχνες μπορούν να φτιάξουν και για τον ίδιο πολύ πιο μεγάλες και πολύ πιο αποθεωτικές – απωθητικές προσωπογραφίες.

Υπάρχουν ζωγράφοι στην Αθήνα όπως υπάρχουν και δικαστές στο Βερολίνο. Αλλού βρίσκεται, νομίζω, η αιτία. Θα περίμενα να διαβάσω τις έγκυρες, κυριακάτικες εφημερίδες μας για να την ανακαλύψω αλλά βιάζομαι. Εκτός του ότι φοβάμαι πως θα μου αποκαλύψουν πράγματα που ήδη ξέρω, ή πολύ βάσιμα υποψιάζομαι. Την αληθινή αλήθεια πάντως ενδεχομένως κάποτε να την μάθουν τα παιδιά μας κι όχι εμείς.

Να στηθεί άγαλμα!

Συμπέρασμα: Αν η κ. Γκιλφόιλ προώθησε, έστω και με το αζημίωτο, ελληνικά συμφέροντα που πάντως συμβάδιζαν και με τα ευρύτερα αμερικανικά – τί διάλο σύμμαχοι είμαστε  –τότε η αποχώρηση της είναι πλήγμα για τη χώρα και όφελος για την Τουρκία. Δεν νομίζω ότι χρειάζεται να εξηγήσω το γιατί. Μην ξεχνάτε πως στην Άγκυρα βυσσοδομεί ένα άλλο τρομερό πουλέν του Τραμπ, το οποίο δεν μας έχει και σε πολύ μεγάλη εκτίμηση.

Αν πάλι η ιρλανδολατίνα σεξοβόμβα έφυγε επειδή έβλαψε τα αμερικανικά συμφέροντα, ε τότε θα πρέπει να της στήσουμε ένα άγαλμα δίπλα σε αυτό του Τρούμαν, εκεί πολύ κοντά στα ανάκτορα. Τώρα, το ότι ο πρόεδρός μας δεν θα την κατευοδώσει ως είθισται, ελπίζω να μην την στεναχωρήσει και πολύ. Εξάλλου τα αγγλικά του κ. Τασούλα δεν είναι σπουδαία. Κι όπως λέμε στο χωριό μου slowly with the chantelier!

ΥΓ. Παρότι ηλικιακά πλησιάζω επικίνδυνα το προσδόκιμο ζωής μου, όσο ακόμα ζω και αναπνέω, θα γράφω όπως γράφω, χωρίς φόβο αλλά με πάθος, και θα κάνω το κέφι μου. Αλίμονο σε όσους νομίζουν ότι ζουν ενώ έχουν από καιρό πεθάνει. Αλίμονο στους προσκυνημένους…

Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα παραμένει επί δεκαετίες προσκολλημένη στην αμυντική της προετοιμασία για ένα “θερμό επεισόδιο”, ή το πολύ-πολύ έναν “σύντομο πόλεμο” 10-15 ημερών, για την περίπτωση που οι εξ ανατολών γείτονες προσβάλλουν την εθνική της κυριαρχία. Η στρατηγική προσδοκία πίσω από αυτό το πολιτικο-στρατιωτικό αμυντικό δόγμα είναι ότι σε μια ελληνοτουρκική σύρραξη οι Η.Π.Α. θα παρέμβουν διπλωματικά προς διασφάλιση της ναυσιπλοΐας στη Μεσόγειο και της συνοχής της Νοτιοανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ.

Εάν προλάβουν, θα παρέμβουν διπλωματικά προς αποτροπή της σύρραξης, όπως έκαναν στις κρίσεις στην Κύπρο το 1964 και 1967, στο Αιγαίο το 1987 και στα Ίμια το 1996· εάν δεν προλάβουν, θα παρέμβουν τελεσιγραφικά προς άμεση κατάπαυση του πυρός, όπως έκαναν την επαύριο της απόβασης των Τούρκων στην Κύπρο το 1974.

Είναι χαρακτηριστικό ότι αυτό το δόγμα το διατύπωσε ο αντιστράτηγος Γεώργιος Ντενίσης, Αρχηγός ΓΕΕΦ στην Κύπρο το 1973-1974, στην κατάθεσή του στην Εξεταστική Επιτροπή της Βουλής για τον Φάκελο της Κύπρου το 1986, ως εξής: «Με αυτές τις δυνάμεις που είχαμε στην Κύπρο θα την απέκρουα την τουρκική απόβαση για ένα διάστημα 10 ή και 15 ημερών, και σε κάθε περίπτωση τέτοια που να μπορέσει η κυβέρνηση να κάμει τους ελιγμούς της και να φέρει ένα αποτέλεσμα σωστό.»

To τουρκικό “πρότυπο” του Αττίλα

Ας θυμηθούμε όμως τις τρεις φάσεις του Αττίλα, που αποκαλύπτουν το πολεμικό δόγμα της Τουρκίας:

1η Φάση: ΑΤΤΙΛΑΣ Ι – Πολεμικές επιχειρήσεις – διάρκεια: 61 ώρες

Η πρώτη φάση του Αττίλα, γνωστή ως ΑΤΤΙΛΑΣ Ι, ήταν μια αστραπιαία πολεμική επιχείρηση ενός Σαββατοκύριακου, από το Σάββατο 20/7/1974, 5:20 π.μ., μέχρι τη Δευτέρα 22/7/1974, 6:00 μ.μ. Ως αποτέλεσμα, δημιούργησε ένα ενιαίο τουρκικό προγεφύρωμα από την Κερύνεια μέχρι το Κιόνελι Λευκωσίας, ήτοι 250-300 τ.χλμ., ή 2,7% – 3,2% της έκτασης της Κύπρου.

2η Φάση: Ενδιάμεσος Αττίλας – διάρκεια: 17 ημέρες

Η επόμενη φάση του Αττίλα συνδύαζε διπλωματικές διαπραγματεύσεις στη Γενεύη με πολεμικές επιχειρήσεις στην Κύπρο, δηλαδή μονομερείς πολεμικές παραβιάσεις της εκεχειρίας από τους Τούρκους. Συγκεκριμένα, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις του “ενδιάμεσου” Αττίλα απέφεραν σε πρώτη φάση, την 30/7/1974, τις διπλωματικές συμφωνίες στην τριμερή α΄ Διάσκεψη της Γενεύης, διά των οποίων (α) ορίστηκε η «γραμμή αντιπαράθεσης ως είχε την 10:00 μ.μ. της 30/7/1974» και (β) επεβλήθη μονομερής «εκκένωση των τουρκοκυπριακών θυλάκων από τις ελληνικές και ελληνοκυπριακές δυνάμεις που τους είχαν καταλάβει».

Οι πολεμικές επιχειρήσεις των Τούρκων συνεχίστηκαν μέχρι την 6η Αυγούστου 1974, οπότε κατέλαβαν τη Λάπηθο και τον Καραβά δυτικά της Κερύνειας. Κατά συνέπεια, οι Τούρκοι τότε υπερδιπλασίασαν διά των όπλων το προγεφύρωμά τους κατά 300-350 επιπρόσθετα τ.χλμ. (από το 2,7% – 3,2% στο 5,9% – 7,0% της Κύπρου), ενώ παράλληλα, κατόρθωσαν να “απελευθερώσουν” διά της διπλωματίας όλους τους υπόλοιπους τουρκοκυπριακούς θύλακες (3,5%–4% του Κυπριακού εδάφους). Δηλαδή την 8η Αυγούστου 1974, οπότε άρχισε η β΄ Διάσκεψη της Γενεύης, η Κυπριακή Δημοκρατία είχε ήδη απολέσει τον κυριαρχικό έλεγχο στο 9,4% με 11,0% της επικρατείας της.

3η Φάση: ΑΤΤΙΛΑΣ ΙΙ – Πολεμικές επιχειρήσεις – διάρκεια: 61 ώρες

Η τρίτη φάση του Αττίλα, επονομασθείσα ΑΤΤΙΛΑΣ ΙΙ, ήταν επίσης μια αστραπιαία διήμερη πολεμική επιχείρηση, από την Τετάρτη 14/8/1974, 4:35 π.μ., μέχρι την Παρασκευή 16/8/1974, 5:55 μ.μ. Ως αποτέλεσμα, τα Τουρκικά στρατεύματα κατέλαβαν τελικά το 36,3% (3.355 τ.χλμ.) του εδάφους της Κύπρου.

Επομένως, η δεύτερη (ενδιάμεση) φάση του Αττίλα, καταδεικνύει ότι η εκεχειρία και οι διαπραγματεύσεις χρησιμοποιούνται από τους Τούρκους ως προσωρινή διπλωματική κάλυψη για την επίτευξη των τακτικών στρατιωτικών στόχων τους επί του πεδίου. Συγκεφαλαιωτικά, από το 1974 η Τουρκία εφαρμόζει ένα δόγμα βραχυχρόνιας (επιθετικής) σύγκρουσης κατά της Ελλάδας, καθώς αυτό το δόγμα συμφέρει κάθε επιτιθέμενη χώρα.

Η Παγίδα του “Βραχυχρόνιου Επεισοδίου”

Από την πλευρά όμως της Ελλάδας, ως αμυνόμενης χώρας, το αντίστοιχο δόγμα (αμυντικής) βραχυχρόνιας σύγκρουσης δεν αποτρέπει τον Αττίλα του μέλλοντος – τον προσκαλεί: Αν ο επιτιθέμενος (η Τουρκία) γνωρίζει ότι το ελληνικό δόγμα αμύνης βασίζεται σε μια σύγκρουση 60 ωρών (όπως το γνώριζε το 1974), τότε το μόνο που χρειάζεται να κάνει είναι να διενεργήσει ένα ακαριαίο, τοπικό τετελεσμένο και στη συνέχεια να προσέλθει σε διαπραγματεύσεις υπό την διεθνή πίεση για εκεχειρία (ότι ακριβώς έκανε στην Κύπρο το 1974 και στα Ίμια το 1996).

Όταν δηλαδή λες στον αντίπαλο “αν επιτεθείς, το επεισόδιο θα τελειώσει σε δύο-τρεις μέρες με παρέμβαση των ΗΠΑ”, του αφαιρείς το μέγα στρατηγικό του άγχος: τον κίνδυνο μιας ανεξέλεγκτης χαοτικής εμπλοκής. Αυτόν τον κίνδυνο, που ο Μακιαβέλι τον προσδιόρισε πριν πέντε αιώνες (Istorie Fiorentine, Βιβλίο III), τον απομειώνεις ως αμυνόμενος όταν ακολουθείς το ίδιο δόγμα βραχυχρόνιας εμπλοκής με τον επιτιθέμενο. Κατά συνέπεια ο επιτιθέμενος ενθαρρύνεται τότε (από τον ίδιο τον αμυνόμενο) να αναλάβει το υπολογισμένο ρίσκο (calculated risk) ενός ακαριαίου τετελεσμένου – ξαφνικά μια νύχτα, σύμφωνα με τον Ερντογάν.

Αποτρεπτικό Δόγμα Μακροχρόνιου Πολέμου Φθοράς

Υπό αυτό το πρίσμα, η υιοθέτηση ενός μονοδιάστατου αμυντικού δόγματος βραχυχρόνιας σύγκρουσης συνιστά ένα επικίνδυνο στρατηγικό σφάλμα, καθώς στην πραγματικότητα «προσκαλεί την επίθεση».** Αυτό ισχύει ανεξάρτητα από τα οπλικά συστήματα του αμυνομένου:

Την 20 Ιουλίου 1974, τα 14 Φάντομ F4, τα προηγμένα 4 γερμανικά υποβρύχια Type 209 (1100 ΤΝ), τα 170 υπόστεγα/shelters αεροσκαφών, τα 60 γαλλικά άρματα ΑΜΧ 30, και οι αντιεροπορικοί πύραυλοι HAWK – που η Ελλάδα είχε, ενώ η Τουρκία τίποτε από αυτά δεν είχε τότε – δεν απέτρεψαν τους Τούρκους από το να αναλάβουν το υπολογισμένο ρίσκο του Αττίλα, παρότι μάλιστα το Ελληνικό Ναυτικό διέθετε τότε 4 γαλλικές πυραυλακάτους La Combattante II οπλισμένες με κατευθυνόμενους αντιπλοϊκούς πυραύλους MM38 Exocet, όταν το Τουρκικό Ναυτικό ήταν εξοπλισμένο μόνο με κανόνια.

Το μέγα μάθημα του 1974 είναι ότι η πραγματική αποτροπή απέναντι στην Τουρκία δεν είναι οι ελληνικοί εξοπλισμοί καθ’ εαυτοί, όταν ακολουθούμε τους δικούς της κανόνες, το δικό της δόγμα βραχυχρόνιας σύρραξης. Απεναντίας η χώρα μας, ως αμυνόμενη, πρέπει να προετοιμαστεί πειστικά για έναν μακροχρόνιο πόλεμο φθοράς από τον οποίο ο εισβολέας δεν θα μπορέσει να αποδράσει. Τότε το κόστος ενός πολέμου στο Αιγαίο γίνεται απαγορευτικό για την Τουρκία, διότι άπτεται των υπαρξιακών της κινδύνων.

Επομένως, το δόγμα αμύνης της Ελλάδας πρέπει να επικαιροποιηθεί, ώστε να αυξηθεί η αποτρεπτική του αποτελεσματικότητα προς διασφάλιση της ειρήνης. Μόνον τότε, με το κατάλληλο ελληνικό δόγμα αμύνης,***θα πιάσουν τόπο οι οικονομικές θυσίες του ελληνικού λαού για τον εξοπλισμό των Ενόπλων Δυνάμεων.

Διότι οι πολεμικές εξελίξεις στην Ουκρανία, στο Ιράν και γενικά στη Μέση Ανατολή, καταδεικνύουν ότι το δόγμα καθ’ αυτό του “σύντομου πολέμου” είναι πλέον ξεπερασμένο. Ειδικά δε για την Ελλάδα, είναι ξεπερασμένο (αναποτελεσματικό) από την εποχή του Αττίλα το 1974. Αυτό καταδεικνύεται και σήμερα από τα ψευδεπίγραφα “ήρεμα νερά” της “Γαλάζιας Πατρίδας”, που όλο και περισσότερο θυμίζουν νηνεμία πριν την καταιγίδα. Συγκεφαλαιωτικά, το προτεινόμενο διευρυμένο αμυντικό δόγμα της Ελλάδας συμπεριλαμβάνει δύο εναλλακτικά ενδεχόμενα:

(1) Εάν μια εχθρική απόβαση σε ελληνικό νησί καταστραφεί εν τη γενέσει της, τότε εφαρμόζονται οι προβλέψεις του υφιστάμενου δόγματος βραχυχρόνιας σύρραξης: η Ελλάδα αποδέχεται την εκεχειρία, με τη διαμεσολάβηση των Η.Π.Α., και προσέρχεται σε διάσκεψη ειρήνης από πλεονεκτική θέση, ως νικήτρια δύναμη.

(2) Εάν όμως ο εισβολέας κατορθώσει να δημιουργήσει κάποιο προγεφύρωμα, οσοδήποτε μικρό κι αν είναι, η Ελλάδα αμυνομένη δεν αποδέχεται οποιαδήποτε εκεχειρία, καθώς η στρατηγική της μεταπίπτει αυτόματα σε μακροχρόνιο πόλεμο φθοράς κατά του εχθρού, μέχρις ότου και ο τελευταίος εισβολέας στρατιώτης αποχωρήσει από ελληνικό έδαφος.

Σε κάθε περίπτωση, το προηγούμενο των Διασκέψεων της Γενεύης του 1974 δεν πρόκειται να επαναληφθεί. Εάν οι Έλληνες καταφέρουν να πείσουν εγκαίρως τους Τούρκους περί τούτου, τότε θα έχει γίνει ένα μεγάλο βήμα για μια μακροχρόνια ελληνο-τουρκική ειρήνη.

Υποσημειώσεις

*Το The Strategist εκδίδεται από το Australian Strategic Policy Institute (ASPI), το οποίο χρηματοδοτείται από το Υπουργείο Άμυνας της Αυστραλίας και τις κυβερνήσεις των ΗΠΑ, Καναδά, Βρετανίας, Ολλανδίας και Ιαπωνίας, καθώς επίσης από πολεμικές βιομηχανίες όπως η Lockheed Martin και η Raytheon Technologies.

**Όπως έχει αναλύσει ο John Mearsheimer (“Conventional Deterrence”), και ο Paul K. Huth (“Extended Deterrence and the Prevention of War”), η αποτροπή καταρρέει όταν ο επιτιθέμενος πειστεί ότι η σύγκρουση θα είναι σύντομη.

*** Ορισμένες προϋποθέσεις για την αποτρεπτική αποτελεσματικότητα του προτεινόμενου διευρυμένου αμυντικού δόγματος προσδιορίζονται στην τριλογία των άρθρων μου στο SLpress.gr επισυνάπτονται με ενεργούς συνδέσμους (links) στο κείμενο.

Στο τραπέζι και οι πύραυλοι IRIS-T

Οι δύο υπουργοί συζήτησαν επίσης την ενίσχυση της στρατιωτικής συνεργασίας, κοινές εκπαιδεύσεις και τη συμμετοχή σε αποστολές του ΝΑΤΟ. Η ελληνική πλευρά εξέφρασε παράλληλα ενδιαφέρον για τους αντιαεροπορικούς πυραύλους IRIS-T SLS, οι οποίοι δοκιμάζονται στην Κρήτη.