Δεν θα λέγαμε ότι Γαλλία “εγκαταλείπει” την Ελλάδα, αλλά ότι ανοίγει πλέον έναν νέο οργανωμένο αμυντικό δίαυλο με την Τουρκία, όταν κάποιοι στην Ελλάδα έχουν καλλιεργήσει προσδοκίες ότι οι Γάλλοι θα μας λύσουν «το πρόβλημα της… Κάσου»!

Η Άγκυρα ακολουθεί εδώ και χρόνια μια πολιτική διαφοροποίησης των αμυντικών της συνεργασιών. Η συνεργασία με τις ΗΠΑ, η ανάπτυξη σχέσεων με τη Βρετανία, την Ιταλία, την Ισπανία, τη Γερμανία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες, καθώς και η διεύρυνση της αμυντικής της βιομηχανικής βάσης, αποτελούν τμήματα μιας ευρύτερης στρατηγικής που η Αθήνα παρακολουθούσε όλα αυτά τα χρόνια αμήχανα και αδύναμη να αντιδράσει.

Τώρα προστίθεται και ένας περισσότερο θεσμοποιημένος γαλλο-τουρκικός αμυντικός δίαυλος. Πάντως δεν δικαιολογείται αιφνιδιασμός. Κατά τη συνάντηση Ερντογάν-Μακρόν στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Τουρκία τον Ιούλιο, συζητήθηκε μεταξύ άλλων και η διμερής αμυντική συνεργασία. Ο Μακρόν χαρακτήρισε τότε τη συζήτηση εποικοδομητική και δήλωσε ότι υπήρξε συμφωνία για συνέχιση της συνεργασίας σε υπουργικό επίπεδο. Τρεις μήνες αργότερα, η πολιτική αυτή επαφή μετατρέπεται σε συγκεκριμένο θεσμικό πλαίσιο. Και αυτό αναπόδραστα μας προβληματίζει.

Η Τουρκία διευρύνει τις επιλογές της

Βέβαια η Τουρκία έχει ήδη ανοίξει την πόρτα της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας και δεν περιμένει την υπογραφή του γάλλο-τουρκικού «Οδικού Χάρτη» για να αρχίσει τη συνεργασία της με την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία. Η διαδικασία έχει ήδη ξεκινήσει και σε ορισμένες περιπτώσεις έχει πάρει ιδιαίτερα συγκεκριμένη μορφή.

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Baykar και της γαλλικής Safran. Τον Μάιο του 2026 οι δύο εταιρείες υπέγραψαν στρατηγική συμφωνία συνεργασίας στον τομέα των αισθητήρων, των οπλικών συστημάτων και των προηγμένων τεχνολογιών πλοήγησης. Η συνεργασία προβλέπει, μεταξύ άλλων, την ενσωμάτωση συστημάτων Safran Euroflir στα τουρκικά UAV Bayraktar TB2, καθώς και ευρύτερη συνεργασία σε έξυπνα όπλα και συστήματα πλοήγησης.

Ακόμη σημαντικότερη είναι η συνεργασία Baykar-Leonardo. Οι δύο εταιρείες δημιούργησαν το 2025 την LBA Systems, μια ισότιμη κοινοπραξία 50:50 με έδρα την Ιταλία, η οποία δραστηριοποιείται στον σχεδιασμό, την ανάπτυξη, την παραγωγή και την υποστήριξη μη επανδρωμένων αεροπορικών συστημάτων. Η Leonardo εισφέρει συστήματα αποστολής, ηλεκτρονικά, αισθητήρες, C4I και τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης, ενώ η Baykar την τεχνογνωσία και τις πλατφόρμες UAV.

Και η συνεργασία με την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία δεν περιορίζεται στα UAV. Η Τουρκία συμμετέχει ως εταίρος στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα Airbus A400M, ενώ το 2026 η Τουρκία, μαζί με Γαλλία, Βρετανία, Ισπανία, Πολωνία, Βέλγιο και Κροατία, συμμετείχε σε νέα πολυεθνική πρωτοβουλία για τη δημιουργία πολυεθνικού στόλου A400M. Η Τουρκία έχει ήδη εισέλθει σε σημαντικά τμήματά της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας και επιχειρεί να διευρύνει αυτή την παρουσία. Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο στοιχείο που πρέπει να αξιολογήσει η Αθήνα.

Η Γαλλία στρατηγικός εταίρος της Ελλάδας

Η Γαλλία παραμένει στρατηγικός εταίρος της Ελλάδας, αλλά δεν είναι μόνο στρατηγικός εταίρος της Αθήνας. Η Ελλάδα και η Γαλλία έχουν οικοδομήσει τα τελευταία χρόνια μια ιδιαίτερα στενή στρατηγική σχέση. Το 2021 υπέγραψαν Συμφωνία Στρατηγικής Εταιρικής Σχέσης για την άμυνα και την ασφάλεια και με ρήτρα αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής (Άρθρο 2) ενώ τον Απρίλιο του 2026 πραγματοποιήθηκε ο πέμπτος στρατηγικός διάλογος Ελλάδας-Γαλλίας και συμφωνήθηκε η περαιτέρω ενίσχυση της διμερούς στρατηγικής συνεργασίας. Το 2026 συμφωνήθηκε η ανανέωση της σχετικής στρατηγικής εταιρικής σχέσης.

Η Γαλλία, συνεπώς, παραμένει σημαντικός αμυντικός εταίρος της Ελλάδας. Αλλά πρέπει να γίνει κάτι απολύτως κατανοητό, ιδιαίτερα σε αυτούς που πανηγύριζαν για την… υποτιθέμενη προστασία των εργασιών πόντισης του “Καλωδίου (GSI)” στην ελληνική ΑΟΖ από τους Γάλλους, ότι η γαλλική στρατηγική δεν είναι προσανατολισμένη αποκλειστικά στις ελληνικές ανάγκες. Είναι προσανατολισμένη στα γαλλικά συμφέροντα και καλό θα ήταν να μην καλλιεργούνται ψευδαισθήσεις, ιδιαίτερα από κυβερνητικής πλευράς.

Το Παρίσι επιδιώκει μια ισχυρότερη ευρωπαϊκή άμυνα, στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης και ένα ευρύτερο δίκτυο σχέσεων μέσα στο ΝΑΤΟ και στην ευρωπαϊκή ασφάλεια. Ναι μεν η Αθήνα δεν μπορεί να θεωρεί δεδομένο ότι τα γαλλικά στρατηγικά συμφέροντα θα ταυτίζονται πάντοτε και αυτομάτως με τα ελληνικά, αλλά το ερώτημα είναι τι έχει πράξει η ελληνική κυβέρνηση προκειμένου να αποδεικνύει ότι τα γαλλικά συμφέροντα θα υποστηρίζονται καλύτερα, μέσω υποστήριξης των ελληνικών! Πως πείθει την Γαλλία περί αυτού; Και σε ποια γεωπολιτικά ζητήματα αιχμής η Αθήνα έχει διαβουλευτεί με το Παρίσι, όπως προβλέπει η Συμφωνία μας εντός του ΝΑΤΟ, της ΕΕ και του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ;

Το πεδίο της αμυντικής βιομηχανίας

Εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη διάσταση της εξέλιξης. Η Γαλλία διαθέτει μία από τις ισχυρότερες και πιο ολοκληρωμένες αμυντικές βιομηχανικές βάσεις στην Ευρώπη, όπως Dassault, Thales, MBDA, Naval Group, Safran, KNDS-FR και μια σειρά άλλων εταιρειών.
Η Τουρκία έχει αναπτύξει τα τελευταία χρόνια μια ολοένα μεγαλύτερη εγχώρια αμυντική βιομηχανία και αναζητά τεχνολογίες, συνεργασίες και πρόσβαση σε ευρωπαϊκές αλυσίδες παραγωγής. Ο νέος «Οδικός Χάρτης» δημιουργεί συνεπώς ένα θεσμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορούν να αναπτυχθούν στο μέλλον συγκεκριμένα προγράμματα.

Η συνεργασία Baykar – Safran και η κοινοπραξία Baykar – Leonardo δείχνουν ότι η Τουρκία αποκτά ήδη πρόσβαση σε τεχνογνωσία και βιομηχανικά οικοσυστήματα μεγάλων ευρωπαϊκών εταιρειών. Το πρόβλημα μας είναι ευρύτερο από μία γάλλο-τουρκική συνεργασία! Είναι η σταδιακή ενσωμάτωση της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας σε ευρωπαϊκά τεχνολογικά και παραγωγικά δίκτυα. Και αναρωτιόμαστε…. Τι είδους αμυντική τεχνολογία θα αποκτήσει η Τουρκία στο μέλλον, μέσω της διεύρυνσης της συνεργασίας της με τη Γαλλία; Πως θα μπορέσουμε εμείς να εξασφαλιστούμε;

Το μεγάλο μάθημα για την Ελλάδα

Η ελληνική εξωτερική και αμυντική πολιτική δεν μπορεί να στηρίζεται στην υπόθεση ότι επειδή η Γαλλία είναι στρατηγικός εταίρος της Ελλάδας, θα λειτουργεί ως μόνιμος περιορισμός της Τουρκίας. Τα ίδια έχω επισημάνει και για την Αίγυπτο, αλλά και για το Ισραήλ.
Η γαλλική στρατηγική αυτονομία περιλαμβάνει την προσπάθεια δημιουργίας ενός ευρωπαϊκού αμυντικού οικοσυστήματος, μέσα στο οποίο η Γαλλία θέλει να έχει κεντρικό ρόλο. Η Τουρκία έχει τα γνωστά μεγέθη της. Άρα για το Παρίσι η συνεργασία με την Άγκυρα μπορεί να έχει δική της στρατηγική αξία. Η Ελλάδα πρέπει να το αποδεχθεί ως πραγματικότητα και να προσαρμόσει ανάλογα τη δική της στρατηγική.

Η Ελλάδα τα τελευταία χρόνια έκανε σημαντικές επιλογές εξοπλισμού από τη Γαλλία, Rafale, φρεγάτες FDI/Belharra και σχετικά οπλικά συστήματα ενώ υπάρχουν και άλλες δυνατότητες που θα μπορούσαν να αποκτηθούν από την Γαλλία, όπως σύγχρονα TOMA, Όλμοι και Α/Τ. Αναντίρρητα αυτές οι επιλογές ενίσχυσαν τις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις, όπως ταυτόχρονα ενίσχυσαν την γαλλική οικονομία.

Όμως δημιουργούν και μια δεύτερη ευθύνη: Η Ελλάδα πρέπει να εξασφαλίσει ότι η αμυντική της συνεργασία με τη Γαλλία δεν θα παραμείνει απλώς σχέση αγοραστή-προμηθευτή. Χρειάζεται βιομηχανική συνεργασία, συμπαραγωγές, τεχνολογική μεταφορά, συντήρηση στην Ελλάδα, συμμετοχή ελληνικών εταιρειών στην εφοδιαστική αλυσίδα και πρόσβαση σε ευρωπαϊκά προγράμματα.
Η νέα ευρωπαϊκή αμυντική πραγματικότητα πέρα από αγορές έτοιμου υλικού, απαιτεί εμπλοκή συμπαραγωγής και σε αυτό η κυβέρνηση με τις τεράστιες προμήθειες απέτυχε.

Το μάθημα του νέου γαλλοτουρκικού διαύλου

Η Ελλάδα δεν μπορεί να περιμένει να διαμορφωθεί η νέα ευρωπαϊκή αμυντική αρχιτεκτονική και μετά να αντιδράσει. Πρέπει να βρίσκεται μέσα στη διαδικασία διαμόρφωσής της, αλλιώς θα “σέρνεται” πίσω από τις εξελίξεις. Και αυτό σημαίνει συγκεκριμένα πράγματα. Να γνωρίζει τι ακριβώς περιλαμβάνει ο γάλλο-τουρκικός Οδικός Χάρτης και κατά πόσο αποδυναμώνει την Ελληνογαλλική Αμυντική Συμφωνία που εμπεριέχει και ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής σε περίπτωση επίθεσης.

Να παρακολουθεί ποια αμυντικά προγράμματα θα ακολουθήσουν. Να αξιολογεί τις επιπτώσεις που θα έχει η μεταφορά ευρωπαϊκής τεχνολογίας στην τουρκική αμυντική βιομηχανία. Να ενισχύσει τη δική της αμυντική βιομηχανία. Και κυρίως να μην περιορίσει την ελληνογαλλική στρατηγική σχέση στην αγορά οπλικών συστημάτων.

Η Γαλλία ακολουθεί τα δικά της στρατηγικά συμφέροντα και η Τουρκία τα δικά της. Το αμείλικτο ερώτημα είναι, ποια είναι η αντίστοιχη ελληνική στρατηγική που καθορίζει τα… δικά μας; Έχουμε άραγε… στρατηγική; Γιατί μια χώρα δεν μπορεί να οικοδομεί την εθνική της ασφάλεια πάνω στην υπόθεση ότι κάποιος τρίτος θα προστατεύει εσαεί τα συμφέροντά της. Οι συμμαχίες είναι πολλαπλασιαστής ισχύος, όχι υποκατάστατο εθνικής ισχύος.

Η Τουρκία αποκτά έναν ακόμη θεσμικό δίαυλο προς την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία και τη γαλλική στρατηγική. Αυτό είναι το σημείο στο οποίο η Αθήνα πρέπει να δώσει ιδιαίτερη προσοχή. Το ζητούμενο δεν είναι να ανταγωνιστούμε τη γάλλο-τουρκική σχέση. Το ζητούμενο είναι να μην επιτρέψουμε η δική μας σχέση με τη Γαλλία να λειτουργεί απλά και μόνο ως διμερής συμφωνία εξοπλισμών, ενώ η Τουρκία διευρύνει σταδιακά τη θέση της μέσα στο ευρωπαϊκό αμυντικό οικοσύστημα. Αυτό απαιτεί στιβαρή διπλωματία, αμυντική βιομηχανία, τεχνολογία, επενδύσεις και κυρίως στρατηγικό σχεδιασμό.

Συμφωνία Γαλλίας-Τουρκίας: Αντί επιλόγου

Η υπογραφή του γάλλο-τουρκικού «Οδικού Χάρτη» πρέπει να λειτουργήσει ως καμπανάκι στρατηγικής αφύπνισης για την Ελλάδα και όχι ως αφορμή πανικού. Δεν υπάρχει λόγος να αμφισβητήσουμε την αξία της ελληνογαλλικής εταιρικής στρατηγικής σχέσης. Πρέπει όμως να λαμβάνουμε υπόψη πάντα την θεμελιώδη αρχή της διεθνούς πολιτικής! Τα κράτη δεν έχουν μόνιμους φίλους και μόνιμους αντιπάλους. Έχουν μόνιμα συμφέροντα. Και αν αυτό ισχύει για τη Γαλλία και την Τουρκία, πρέπει να ισχύει πρωτίστως και για την Ελλάδα.

Όταν η Τουρκία ανοίγει νέους δρόμους προς τη γαλλική και ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία, ενώ η Γαλλία επιδιώκει στρατηγικές σχέσεις με την Τουρκία, ποιος είναι ο ελληνικός δρόμος; Σε αυτό το σημαντικό ερώτημα θα πρέπει η ελληνική κυβέρνηση να απαντήσει και όχι εμείς!

Το καλοκαίρι στη Δύση επικρατούσε το σύνθημα “η παλίρροια άλλαξε”, εννοώντας ότι το Κίεβο είχε πάρει το πάνω χέρι στον πόλεμο, λόγω των πληγμάτων που είχε καταφέρει με drones σε ρωσικά διυλιστήρια, εμπορικές αποθήκες και σε 100 περίπου δεξαμενόπλοια και πλοία ξηρού φορτίου που έφευγαν ή κατευθύνονταν προς ρωσικά λιμάνια στη Μαύρη Θάλασσα. Ήταν μία απολύτως επιπόλαιη ρητορική, αφού ήταν δεδομένο πως η ουκρανική κλιμάκωση θα οδηγούσε σε μεγαλύτερα ρωσικά πλήγματα.

Έτσι και έγινε. Η Μόσχα βομβάρδισε τα ουκρανικά λιμάνια στη Μαύρη Θάλασσα και όσα πλοία κατευθύνονταν ή έφευγαν από αυτά, με αποτέλεσμα ουσιαστικά να σταματήσουν οι εισαγωγές και οι εξαγωγές της Ουκρανίας από τη θάλασσα. Αυτό προκαλεί ένα τεράστιο οικονομικό κόστος στο Κίεβο, επειδή τόσο τα αγροτικά προϊόντα όσο και το σιδηρομετάλλευμα, που είναι τα κύρια εξαγωγικά προϊόντα, εγκλωβίστηκαν στην Ουκρανία.

Εκτός αυτού, οι Ρώσοι κατάργησαν τους περιορισμούς που οι ίδιοι είχαν θέσει στον εαυτό τους για το τι βομβαρδίζουν και τι όχι. Έτσι, εμπορικές αποθήκες, κέντρα δεδομένων, αποθήκες καυσίμων, βενζινάδικα, ενεργειακές υποδομές, συνοριακοί σταθμοί και γέφυρες προστέθηκαν στους στρατιωτικούς στόχους. Τις τελευταίες ημέρες, μάλιστα, βομβαρδίζουν τις γέφυρες στο Δνείπερο που ενώνουν το δυτικό με το ανατολικό Κίεβο, γεγονός που προκαλεί οξύτατο πρόβλημα στην κίνηση και στον εφοδιασμό της πόλης, αλλά και στη μεταφορά στρατιωτών και εφοδίων προς το μέτωπο.

Το αφήγημα ότι η Ουκρανία έχει πλέον το πάνω χέρι στον πόλεμο, το οποίο αναπαρήγαγαν και διέχυσαν τα δυτικά συστημικά Μίντια σαν αναμφισβήτητη αλήθεια, διαψεύσθηκε παταγωδώς. Υποτίθεται πως οι ουκρανικές επιθέσεις θα αποσταθεροποιούσαν το καθεστώς Πούτιν και θα υποχρέωναν το Κρεμλίνο να ζητήσει από μειονεκτική θέση κατάπαυση του πυρός και διαπραγματεύσεις. Αυτό, όμως, που συνέβη είναι ότι η 40ήμερη κλιμάκωση που είχε εξαγγείλει ο Ζελένσκι αποδείχθηκε μπούμεραγκ.

Τι επιδιώκουν οι Ρώσοι 

Σε αντίθεση με τη Ρωσία, η οποία διαθέτει ισχυρή αεράμυνα, με αποτέλεσμα λίγα drones να την τρυπάνε, η Ουκρανία είναι σχεδόν ανίκανη να καταρρίψει όχι μόνο πυραύλους, αλλά και τα τζετ drones Geran 4 και 5. Έτσι, ενώ οι Ουκρανοί εκτοξεύουν τριπλάσιο-τετραπλάσιο αριθμό drones, ελάχιστα βρίσκουν τον στόχο τους. Αντιθέτως, τα ρωσικά στην πλειονότητά τους πλήττουν τους στόχους τους.

Είναι σαφές πως οι Ρώσοι, χωρίς περιορισμούς πλέον, επιδιώκουν πλέον να κάνουν το βίο αβίωτο στους κατοίκους του Κιέβου για να τους εξωθήσουν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους. Σήμερα, ακόμα κι όσοι πριν λίγες εβδομάδες “τραγουδούσαν” το “παλίρροια αλλάζει”, αναγκάζονται να ομολογήσουν ότι η Ουκρανία είναι αντιμέτωπη με έναν εφιαλτικό χειμώνα, ότι απειλείται με κατάρρευση, όχι τόσο του μετώπου, όσο της οικονομικής και κοινωνικής ζωής.

Η αλήθεια είναι ότι ο Πούτιν εξάντλησε τα περιθώρια πριν άρει τους περιορισμούς που είχε επιβάλει στους στρατηγούς του. Παρέμεινε εγκλωβισμένος στο λεγόμενο “πνεύμα του Άνκορατζ”, ακόμα κι όταν όλα έδειχναν ότι ήταν νεκρό. Αυτό που τον έκανε να αγκιστρωθεί είναι ότι είχε πάρει τα λόγια του Τραμπ τοις μετρητοίς. Δεν είχε θεωρήσει μόνο ότι η Ρωσία θα έσπαγε τη μερική διπλωματική απομόνωση, την οποία της είχε επιβάλει η Συλλογική Δύση, αλλά κι ότι ανοιγόταν ο δρόμος για μία νέα διεθνή πολυπολική τάξη, στο πλαίσιο της οποίας η Ρωσία θα αναγνωριζόταν από τις ΗΠΑ ως μεγάλη δύναμη και τα συμφέροντά της θα γίνονταν σεβαστά.

To “πνεύμα του Άνκορατζ”

Μη θέλοντας κατ’ ουδένα τρόπο να παρεμβάλει εμπόδια σ’ αυτή τη διαδικασία συνεννόησης, το Κρεμλίνο επέδειξε και αυτοσυγκράτηση στην Ουκρανία και τη μεγαλύτερη δυνατή ευελιξία απέναντι στον Τραμπ. Τα γεγονότα, όμως, έδειξαν πως ο Αμερικανός πρόεδρος δεν είχε μόνο αντιδράσεις στο να υλοποιήσει το “πνεύμα του Άνκορατζ”, αλλά κι ότι το αντιλαμβανόταν διαφορετικά από τον Πούτιν.

Οι δύο ηγέτες αντιλαμβάνονται τη διεθνή διπλωματία με πολύ διαφορετικό τρόπο. Ο Ρώσος πρόεδρος την αντιλαμβάνεται με τον παραδοσιακό τρόπο. Δηλαδή, θεωρεί ότι τα όσα διαμείβονται ειδικά σε κλειστές συναντήσεις κορυφής έχουν πολιτικό αντίκρισμα και είναι δεσμευτικά. Με άλλα λόγια, ο Πούτιν πήρε τοις μετρητοίς όσα του είπε ο Αμερικανός ομόλογός του. Χρειάστηκε να μεσολαβήσουν πολλά και να του ασκηθούν εσωτερικές πιέσεις, μέχρι ο Πούτιν να αλλάξει γραμμή πλεύσης.

Ο Τραμπ επιδιώκει εξομάλυνση των σχέσεων με τη Μόσχα, εκτός των οικονομικών λόγων και για να μπει σφήνα στη στρατηγική σχέση Ρωσίας-Κίνας. Από την άλλη πλευρά, όμως, δεν θεωρεί τη Ρωσία ισότιμη με τις ΗΠΑ. Κάπως έτσι έχει έρθει ο κόμπος στο χτένι. Φάνηκε, λοιπόν, ότι ο μόνος τρόπος για να κερδίσουν οι Ρώσοι αυτή τη θέση είναι να κερδίσουν τον πόλεμο στην Ουκρανία, να υποχρεώσουν το Κίεβο σε συνθηκολόγηση και ως εκ τούτου να επιβάλουν ειρήνη κομμένη και ραμμένη στα μέτρα τους.

Οι δολιχοδρομίες του Τραμπ και η κλιμάκωση εκ μέρους του Ζελένσκι εξώθησαν τον Πούτιν να στραφεί προς τον ολοκληρωτικό πόλεμο, όπως έχει αρχίσει να διεξάγεται τις τελευταίες ημέρες. Σημείο καμπής ήταν η κοινή δήλωση των G7 που ζητούσε περισσότερα όπλα στην Ουκρανία και κυρώσεις κατά της Ρωσίας. Αυτή προηγήθηκε της παρότρυνσης προς τον Ζελένσκι να ενεργήσει «με μεγαλύτερη τόλμη» εναντίον της Ρωσίας, εντυπωσιασμένος από τα ουκρανικά πλήγματα σε ρωσικά διυλιστήρια και αποθήκες. Υπενθυμίζω και μία ενδεικτική δήλωσή του: «Υπομείναμε για πολύ καιρό, προσπαθήσαμε να καταλήξουμε σε συμφωνία για πολύ καιρό. Αλλά, όπως αποδεικνύεται τώρα, απλώς μας οδήγησαν από τη μύτη, μας εξαπάτησαν. Δεν είναι η πρώτη φορά που συμβαίνει αυτό».

Ο λόγος ήταν ότι πήγαν χαμένα περίπου τρία τρις. ευρώ που εισέρρευσαν κατά την ίδια περίοδο στα δημόσια ταμεία και που διαχειρίστηκαν ίδια κόμματα ως κυβερνήσεις, τα οποία και σήμερα ανταγωνίζονται γύρω από την κάλπη καταγγέλλοντας αλλήλους και υποσχόμενοι τώρα τα ίδια που ουδέποτε υλοποίησαν. Έτσι, η απογοήτευση από την κοροϊδία γίνεται έντονη αγανάκτηση.

Η παραπάνω έρευνα του ΚΕΦΙΜ δόθηκε στη δημοσιότητα στις 29 Σεπτεμβρίου 2026 και στον απόηχο ενός άλλου πρωθυπουργικού αφηγήματος, ύστερα από επτά χρόνια, ότι “το παραγωγικό μοντέλο της χώρας αλλάζει και στόχος είναι να φτάσει το μέρισμα της ευημερίας σε όλους τους πολίτες” κάνοντάς το κομμάτια και θρύψαλα, όπως διαβολοσκόρπισε στην επταετία έσοδα πάνω από 800 δισ. ευρώ, από τα οποία 381 δισ. ευρώ από πληθωριστικούς, αντιεπενδυτικούς, αντικοινωνικούς και αντιαναπτυξιακούς φόρους.

Το παραγωγικό μοντέλο

Την προηγούμενη ημέρα (28 Σεπτεμβρίου 2026) ο  πρόεδρος της ΕΛΑΣ και πρώην πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας, ο οποίος  διαχειρίστηκε κατά την τετραετή κυβερνητική του θητεία περίπου 390 δισ. ευρώ, από τα οποία 70 δις. ευρώ από δάνεια του τρίτου Μνημονίου που υπέγραψε και 190 περίπου δισ. ευρώ από φόρους, μας επεφύλαξε κι εκείνος απογοήτευση.

Παρουσιάζοντας στη συνεδρίαση του Διοικητικού Συμβουλίου του Επαγγελματικού Επιμελητηρίου Αθηνών το σχέδιο της ΕΛΑΣ για τη μικρομεσαία επιχειρηματικότητα (και δέκα “εργαλεία” που όλα σχεδόν είναι … οικονομικά!), ανέφερε ότι «η χώρα έχει ανάγκη από ένα νέο παραγωγικό μοντέλο,  ζήτημα κατεξοχήν πολιτικό» και ότι «μια τρίτη τετραετία της ΝΔ δεν πρόκειται να διορθώσει αλλά θα επιδεινώσει τη θέση της μικρής και μεσαίας επιχείρησης».

Τα ίδια εξαγγέλλει και ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ Νίκος Ανδρουλάκης για την ανάπτυξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, οι οποίες, έτσι όπως τις κατάντησαν, συγκαταλέγονται μεταξύ των αιτίων που το ελληνικό παραγωγικό μοντέλο, παρά την εισροή εσόδων τριών περίπου τρισ. ευρώ στα δημόσια ταμεία, εξακολουθεί να είναι σαθρό, όπως επιστημονικώς καταδεικνύεται στη συνέχεια και προκύπτει από την Έκθεση της Επιτροπής Πισσαρίδη και μελέτη του ΚΕΦΙΜ.

Τι έλεγε η κυβέρνηση

Η αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου, όμως, είναι ζήτημα οικονομικό κι όχι… πολιτικό! Και εδώ εντοπίζονται όλα τα πραγματικά αίτια της εφιαλτικής εικόνας του παραγωγικού μοντέλου της χώρας επί 25 χρόνια. Η αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου είναι μόνο οικονομικό ζήτημα όπως ευστόχως επισημαίνεται στην προαναφερόμενη μελέτη του ΚΕΦΙΜ, που αναφέρει ότι «για να αυξηθεί η πραγματική παραγωγή, απαιτούνται επενδύσεις, πιο εξωστρεφείς επιχειρήσεις και άρση των εμποδίων στην παραγωγικότητα».

Η μελέτη υπενθυμίζει τις 525 προτάσεις-κατευθύνσεις που περιλαμβάνονται στην Έκθεση Πισσαρίδη του 2020 και την διαπίστωση, όσον αφορά στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ότι «το επιχειρηματικό υπόδειγμα στην Ελλάδα χαρακτηρίζεται από αυξημένη παρουσία μικρών και ατομικών επιχειρήσεων χαμηλής παραγωγικότητας».

Όπως προκύπτει από τις διαπιστώσεις της μελέτης του ΚΕΦΙΜ το πρόβλημα του σαθρού παραγωγικού μοντέλου της χώρας τα τελευταία επτάμισι χρόνια είναι αποκλειστικά πολιτικό και για τον Κυριάκο Μητσοτάκη, ο οποίος, όπως συνηθίζει, άλλα υπόσχεται κι άλλα πράττει.

Υπενθυμίζω μερικά που ανέφερε κατά την παρουσίαση σε τηλεδιάσκεψη στην κυβέρνηση από την Επιτροπή Πισσαρίδη στις 14 Ιουλίου 2020  της ενδιάμεσης έκθεσης για το σχέδιο ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας (η οριστική παρουσιάστηκε πανηγυρικώς στις Νοεμβρίου 2020 από τον ίδιο τον πρωθυπουργό με επαίνους και  υποσχέσεις!):

«Κεντρικός στόχος είναι η ενίσχυση της παραγωγικότητας, η συστηματική αύξηση των εξαγωγών, η στενότερη διασύνδεση της παραγωγής με την τεχνολογία και την καινοτομία, η ενίσχυση της εργασίας, το σχέδιο είναι ρεαλιστικό, εξαιρετικά χρήσιμο, θα αποτελέσει ένα σχέδιο αναφοράς για το μέλλον της ελληνικής οικονομίας, πολλές από τις προτάσεις της έκθεσης κινούνται στη γραμμή, όχι απλά των δικών μας προγραμματικών δηλώσεων, αλλά και δράσεων που έχουμε ήδη δρομολογήσει. Όμως προφανώς αυτό είναι ένα πυκνό σχέδιο το οποίο φιλοδοξεί να αλλάξει τον ίδιο τον παραγωγικό ιστό της χώρας και θέτει στόχους οι οποίοι εφόσον μπορέσουμε να τους πετύχουμε, θα μιλάμε πράγματι για μια μεταμόρφωση της ελληνικής οικονομίας».

Κι όμως, όπως προκύπτει και από διαπιστώσεις της μελέτης του ΚΕΦΙΜ που αφορούν αντίστοιχες προτάσεις της Επιτροπής Πισσαρίδη (που ήταν καταπέλτης για τα αίτια που το καθιστούσαν σαθρό μονίμως το παραγωγικό μοντέλο), έκανε σχεδόν τα αντίθετα. Προς επίρρωσιν της μελαγχολικής αυτής διαπίστωσης, παραθέτω μερικές “οικονομικές προτεραιότητες του σχεδίου”, όπως αξιολογήθηκαν και αναρτήθηκαν τότε (14 Ιουλίου 2020) στον κυβερνητικό – πρωθυπουργικό ιστότοπο:

• Άνοδος των επενδύσεων και των εξαγωγών ως ποσοστό του ΑΕΠ.
• Ενίσχυση της μισθωτής εργασίας και μείωση της παραοικονομίας.
• Επένδυση στην εκπαίδευση και τη γνώση.
• Αύξηση του μεγέθους των ελληνικών επιχειρήσεων.
• Προώθηση της τεχνολογίας αιχμής, της καινοτομίας και της ψηφιοποίησης.
• Επίτευξη φιλόδοξων περιβαλλοντικών στόχων.

Προτάσεις της Επιτροπής Πισσαρίδη

Επίσης, από τον ίδιο κυβερνητικό ιστότοπο προκύπτει ότι , για την εξασφάλιση αυτών των προτεραιοτήτων οι καθηγητές της Επιτροπής Πισσαρίδη πρότειναν, με την επισήμανση ότι «η κυβέρνηση θα μελετήσει προσεκτικά όλες τις προτάσεις της επιτροπής, τους ακόλουθους 15 άξονες αναπτυξιακής πολιτικής:

1. Μείωση του φορολογικού βάρους στη μισθωτή εργασία.
2. Επιταχυνόμενες αποσβέσεις και μείωση κόστους ενέργειας στη μεταποίηση.
3. Ενίσχυση βασικής έρευνας μέσω άρσης αγκυλώσεων στα πανεπιστήμια. Κίνητρα για ενίσχυση της καινοτομίας.
4. Ριζική αναβάθμιση του συστήματος κατάρτισης για ανέργους και εργαζόμενους.
5. Υποστήριξη των γυναικών ώστε να διευκολυνθεί η συμμετοχή τους στην αγορά εργασίας.
6. Εισαγωγή του κεφαλαιοποιητικού συστήματος στον δεύτερο πυλώνα κοινωνικής ασφάλισης.
7. Δημιουργία εξειδικευμένων τμημάτων στα δικαστήρια για υποθέσεις σημαντικού οικονομικού ενδιαφέροντος, με ανώτατο όριο έκδοσης απόφασης το ένα έτος.
8. Συνέχιση και εμβάθυνση της ψηφιακής μεταρρύθμισης στη δημόσια διοίκηση.
9. Εκσυγχρονισμός του συστήματος χρηματοπιστωτικής εποπτείας στον τομέα της προστασίας των επενδυτών.
10. Εκσυγχρονισμός της εκπαίδευσης σε όλες τις βαθμίδες.
11. Αναδιάρθρωση του συστήματος υγείας με προτεραιότητα στην ψηφιοποίηση.
12. Σταδιακή μεταφορά πόρων του φόρου ακίνητης περιουσίας σε τοπικό επίπεδο.
13. Ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων.
14. Στροφή σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας με άμβλυνση του κόστους μετάβασης και στήριξη των τοπικών κοινωνιών κατά την απολιγνιτοποίηση.
15. Ανάπτυξη υποδομών.

Πώς πήγαν χαράμι 200 δισ. ευρώ!

Αμ δε! Ύστερα από επτάμισι χρόνια από τη μελέτη του ΚΕΦΙΜ για την εξέλιξη του παραγωγικού μοντέλου στην Ελλάδα την περίοδο 2000-2025 προκύπτει όλα αυτά, όπως και πάνω από 800 δισ. ευρώ, Ταμείο Ανάκαμψης και Σταθερότητας, πήγαν χαράμι. Παραθέτω τις  ακόλουθες (κυριότερες) διαπιστώσεις της μελέτης του ΚΕΦΙΜ:

• Η χαμηλή παραγωγικότητα και η περιορισμένη διεθνής ανταγωνιστικότητα αποτελούν ισχυρές έμμεσες ενδείξεις ότι η ένταση του ανταγωνισμού στο σύνολο της ελληνικής οικονομίας είναι χαμηλή.
• Το επιχειρηματικό υπόδειγμα στην Ελλάδα χαρακτηρίζεται από αυξημένη παρουσία μικρών και ατομικών επιχειρήσεων χαμηλής παραγωγικότητας.

Μια επιπλέον πιθανή αιτία της χαμηλής παραγωγικότητας είναι η απουσία των κατάλληλων δεξιοτήτων καθώς και η περιορισμένη κινητικότητα μεταξύ θέσεων εργασίας, η οποία παρότι είναι ελαφρά υψηλότερη από ότι πριν τη δεκαετή οικονομική κρίση, εξακολουθεί να είναι χαμηλή. Ως προς την απουσία δεξιοτήτων, τα στοιχεία δείχνουν ότι παρά το υψηλό ποσοστό αποφοίτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στον πληθυσμό, λείπουν από αυτόν απαραίτητα εφόδια για την αγορά εργασίας.

Οι επενδύσεις παγίου κεφαλαίου στην Ελλάδα εξακολουθούν να υπολείπονται σημαντικά του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Το 2025 διαμορφώθηκαν στο 16,88% του ΑΕΠ, έναντι 21,32% στην ΕΕ-27 (παραμένουν περίπου 4,4 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ-27 και 8,7 μονάδες κάτω από το επίπεδο του 2007).

Το επενδυτικό χάσμα εντοπίζεται κυρίως στον ιδιωτικό τομέα. Το 2024 οι δημόσιες επενδύσεις αντιστοιχούσαν στο 3,71% του ΑΕΠ στην Ελλάδα, έναντι 3,68% στην ΕΕ-27. Αντίθετα, οι επιχειρηματικές επενδύσεις βρίσκονταν στο 8,48%, έναντι 12,69%. Η υστέρηση των επιχειρηματικών επενδύσεων προϋπήρχε της κρίσης χρέους, γεγονός που αναδεικνύει τον διαρθρωτικό χαρακτήρα του προβλήματος.

• Κατοικίες και λοιπές κατασκευές παρουσιάζουν μεγάλη απόσταση από τα ευρωπαϊκά επίπεδα. Το 2024 οι επενδύσεις σε κατοικίες ανήλθαν στο 2,56% του ΑΕΠ στην Ελλάδα, έναντι 5,09% στην ΕΕ-27. Στις λοιπές κατασκευές, τα αντίστοιχα ποσοστά ήταν 3,98% και 5,57%.
• Η υστέρηση στο άυλο κεφάλαιο αποτελεί κρίσιμη πρόκληση για την παραγωγικότητα. Το 2024 οι επενδύσεις σε προϊόντα πνευματικής ιδιοκτησίας, στα οποία περιλαμβάνονται το λογισμικό, και η έρευνα και ανάπτυξη, διαμορφώθηκαν στο 2,80% του ΑΕΠ στην Ελλάδα, έναντι 4,14% στην ΕΕ-27.

Το παραγωγικό χάσμα καταπίνει τους…κακομοίρηδες

Συμβαίνουν όλα αυτά εν Ελλάδι και αποτυπώνονται ανάγλυφα τόσο το μακροοιονομικό όσο και το κοινωνικό χάσμα με την ΕΕ – χάσμα που διεύρυνε ο Κυριάκος Μητσοτάκης, με την παράθεση μερικών συνεπειών του σαθρού παραγωγικού μοντέλου που βιώνουν σήμερα οι “κακομοίρηδες” Έλληνες:

• Οι χαμηλότερες επενδύσεις περιορίζουν την παραγωγική δυναμικότητα της οικονομίας.
• Λιγότερες επενδύσεις σημαίνουν λιγότερες νέες και καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας, ιδιαίτερα σε κλάδους υψηλής προστιθέμενης αξίας.
• Η υστέρηση σε λογισμικό, έρευνα και ανάπτυξη και άυλο κεφάλαιο δυσκολεύει τον ψηφιακό μετασχηματισμό και την αξιοποίηση τεχνολογιών αιχμής, όπως η τεχνητή νοημοσύνη.
• Οι χαμηλότερες επιχειρηματικές επενδύσεις μειώνουν τη δυνατότητα των ελληνικών επιχειρήσεων να αναπτυχθούν, να καινοτομήσουν και να ανταγωνιστούν στις διεθνείς αγορές.
• Η υστέρηση στις επενδύσεις σε κατοικίες και υποδομές περιορίζει τις επιλογές των νοικοκυριών και των νέων ανθρώπων και επιβαρύνει την πρόσβαση σε ποιοτικές και οικονομικά προσιτές υπηρεσίες.
• Η κάλυψη του επενδυτικού χάσματος είναι απαραίτητη για τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου και τη διασφάλιση διατηρήσιμης οικονομικής ανάπτυξης για τις επόμενες γενιές.

Την ίδια περίοδο, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης υποστήριζε ότι οι εργασίες στην Κάσο είχαν ολοκληρωθεί και ότι αποτράπηκε μια ελληνοτουρκική κρίση, χωρίς ελληνική υποχώρηση. Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, από την άλλη, αντιμετώπιζε επανειλημμένα ανάλογες ανησυχίες ως υπερβολικές. «Κατ’ επάγγελμα ανησυχούντες», «υπερπατριώτες του καναπέ» και άλλοι ανάλογοι χαρακτηρισμοί μπήκαν στην πολιτική αντιπαράθεση.

Τώρα όμως ένας βουλευτής της ίδιας της ΝΔ, καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και πρώην υφυπουργός, έρχεται ουσιαστικά να πει ότι στην Κάσο υποχωρήσαμε δύο φορές. Και δεν το είπε μόνο μία φορά. Μετά τη δημόσια αντίδραση του κυβερνητικού εκπροσώπου, ο οποίος επέμεινε ότι καμία υποχώρηση δεν υπήρξε ο Συρίγος επανήλθε. Δήλωσε ότι εμμένει στην άποψή του και ότι δεν παίρνει πίσω τον χαρακτηρισμό περί υποχώρησης.

Ταυτόχρονα, όμως, διευκρίνισε ότι θεωρεί πως η ελληνική πλευρά όφειλε τότε να αξιολογήσει την αλλαγή της τουρκικής στάσης και εκτίμησε ότι πλέον το καλώδιο θα προχωρήσει μέσα στις αμέσως επόμενες εβδομάδες. Και έτσι το ερώτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον: Γιατί τώρα, κ. Συρίγο;

Γιατί τώρα;

Η Κάσος δεν συνέβη χθες. Γιατί λοιπόν αυτή η δημόσια παραδοχή γίνεται τώρα και όχι τότε; Και γιατί ο Συρίγος επιλέγει να επιμείνει σε αυτήν ακόμη και μετά τη διαφορετική δημόσια θέση της κυβέρνησης; Διότι στην πολιτική δεν μετρούν μόνο οι δηλώσεις. Μετρά και ο πολιτικός χρόνος.

Βρισκόμαστε πλέον σε παρατεταμένη προεκλογική περίοδο. Υπάρχει δυσαρέσκεια για τους χειρισμούς στα εθνικά θέματα. Υπάρχει επίσης δημόσια συζήτηση για ενδεχόμενη πολιτική κίνηση του Αντώνη Σαμαρά, η οποία εκ των πραγμάτων επηρεάζει τη συζήτηση στο παραδοσιακό κεντροδεξιό ακροατήριο της ΝΔ.

Ο κ. Συρίγος διαφοροποιείται εγκαίρως από μια πολιτική της οποίας πλέον διακρίνει το κόστος; Στέλνει μήνυμα στο εσωτερικό της ΝΔ; Όμως, έστω και έτσι, κάλλιο αργά παρά ποτέ, γιατί ειπώθηκε το προφανές. Επιπλέον, έχουμε κάθε δικαίωμα – και ειδικά εμείς οι Δωδεκανήσιοι – να μάθουμε τι ακριβώς συνέβη στην Κάσο και τι σχεδιάζεται να συμβεί από εδώ και πέρα.

Η κυβέρνηση οφείλει επίσης να εξηγήσει αυτή την προφανή αντίφαση: Γιατί αυτό που ο κ. Συρίγος εξακολουθεί σήμερα να χαρακτηρίζει δύο ελληνικές υποχωρήσεις, η ίδια επιμένει ότι δεν αποτέλεσε καμία υποχώρηση. Και εφόσον κυβέρνηση και Συρίγος συμφωνούν τουλάχιστον ότι τώρα το καλώδιο πρόκειται να προχωρήσει, αυτό πρέπει να γίνει χωρίς εκπτώσεις στα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας υπέρ της Τουρκίας.

Ποιον ευνόησαν τα «ήρεμα νερά»;

Πέρα όμως από την Κάσο και τη χρονική στιγμή της δήλωσης Συρίγου, υπάρχει το ευρύτερο ερώτημα: Ποιον ευνόησε η πολιτική των «Ήρεμων Νερών»; Στο διάστημα αυτό η Τουρκία δεν εγκατέλειψε τις αναθεωρητικές της θέσεις αλλά τις ενίσχυσε. Το casus belli και το τουρκολιβυκό μνημόνιο παρέμειναν, ενώ συνεχίστηκαν η προβολή της “Γαλάζιας Πατρίδας”, οι τουρκικές θέσεις και συντεταγμένες στον ΟΗΕ, οι NAVTEX, οι αμφισβητήσεις ελληνικών αρμοδιοτήτων και οι σχεδιασμοί για θαλάσσια πάρκα.

Στο ίδιο πολιτικό πλαίσιο εντάσσεται και η συζήτηση για τη δραστηριότητα τουρκικών αλιευτικών κοντά σε ελληνικά νησιά, εντός εθνικών χωρικών υδάτων. Η κυβέρνηση διαρκώς επιμένει ότι καμία μονομερής τουρκική πράξη δεν δημιουργεί από μόνη της νόμιμο δικαίωμα. Υπάρχει όμως μια αλληλουχία που αξίζει σοβαρή πολιτική εξέταση μετά τη Διακήρυξη των Αθηνών:

• Πρώτον, η Τουρκία επιχειρεί να διευρύνει, να χαρτογραφεί και να θεσμοποιεί τις αξιώσεις της, ενώ στην Κάσο προέβαλε τις θέσεις της και στο πεδίο.
• Δεύτερον, η Ελλάδα εμφανίζεται, σε κρίσιμες περιπτώσεις, να αυτοπεριορίζει τις ενέργειές της ή να μην εξαντλεί όλα τα διαθέσιμα πολιτικά, νομικά, ευρωπαϊκά και διπλωματικά εργαλεία.
• Αυτή ακριβώς η ασυμμετρία γεννά το κεντρικό πολιτικό ερώτημα: Τι απέδωσε τελικά η πολιτική των “ήρεμων νερών” και ποιον ευνόησε περισσότερο στην πράξη;

Η επίσκεψη Μητσοτάκη στο Καστελλόριζο

Μέσα ακριβώς σε αυτή την πολιτική συγκυρία, ο πρωθυπουργός επισκέπτεται το Καστελλόριζο και εξαγγέλλει μέτρα για τη στήριξη των κατοίκων, την εγκατάσταση οικογενειών και την ενίσχυση της κρατικής παρουσίας. Σωστά κάνει και τα μέτρα αυτά πρέπει να επικροτηθούν. Το Καστελλόριζο χρειάζεται πληθυσμό, υποδομές, οικονομική δραστηριότητα και ισχυρή κρατική παρουσία.

Αλλά γιατί τώρα; Γιατί, έπειτα από επτά χρόνια διακυβέρνησης και μετά την Κάσο, η ακριτική Ελλάδα επανέρχεται τόσο έντονα στο κυβερνητικό αφήγημα; Είναι ανεξάρτητη αυτή η επικοινωνιακή στροφή από τις επερχόμενες εκλογές, τη δυσαρέσκεια για τους χειρισμούς στα εθνικά και τη δημόσια συζήτηση για πιθανή πολιτική κίνηση Σαμαρά;

Τα σωστά μέτρα παραμένουν σωστά. Η στήριξη, όμως, του Καστελλορίζου πρέπει να αποτελεί μέρος μιας συνεκτικής εθνικής στρατηγικής και όχι επικοινωνιακό αντίβαρο στις αρνητικές εντυπώσεις από όσα συμβαίνουν στη θάλασσα γύρω του.
Η ίδια λογική ισχύει και για τους εξοπλισμούς. Τα σωστά εξοπλιστικά προγράμματα και η στρατηγική συνεργασία με το Ισραήλ είναι θετικά και αναγκαία.

Δεν αποτελούν όμως συμψηφισμό για τα προβλήματα αυτής της πολιτικής. Δύο Rafale δεν ακυρώνουν δύο υποχωρήσεις στην Κάσο και μία Belharra δεν θεραπεύει την απροθυμία άσκησης νόμιμων δικαιωμάτων. Εξοπλισμοί, συμμαχίες, διπλωματία, διεθνές δίκαιο και παρουσία στο πεδίο αποκτούν πραγματική αξία όταν υπηρετούν την ίδια εθνική στρατηγική.

Τα αποκαλυπτικά δημοσιεύματα για το καλώδιο

Και εδώ ο κύκλος κλείνει και μας επιστρέφει στην Κάσο και στην ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης-Κύπρου. Σε πρόσφατη αποκάλυψη της “Καθημερινής” και της “Εστίας” γίνεται λόγος για ένα communiqué, ένα έγγραφο ενημέρωσης προς τις ενδιαφερόμενες παράκτιες χώρες, μεταξύ των οποίων και η Τουρκία. Ας μην κρυβόμαστε πίσω από τα γαλλικά. Δεν έχει σημασία πώς βαφτίζεται το χαρτί. Σημασία έχει τι ακριβώς γράφει, ποια είναι η νομική του λειτουργία και τι περιθώριο ερμηνείας αφήνει στην άλλη πλευρά.

Εφόσον η απαιτούμενη ναυτιλιακή ενημέρωση μπορεί να πραγματοποιηθεί με τις προβλεπόμενες διαδικασίες, γιατί χρειάζεται επιπλέον έγγραφο προς την Τουρκία; Για ποιες ακριβώς περιοχές; Δηλώνεται ρητά ότι πρόκειται αποκλειστικά για ενημέρωση και όχι για αίτημα άδειας ή συναίνεσης; Αποκλείεται οποιαδήποτε αναγνώριση τουρκικής δικαιοδοσίας; Διαφυλάσσονται πλήρως οι ελληνικές και κυπριακές θέσεις; Αυτά πρέπει να απαντηθούν καθαρά και δημόσια.

Εδώ βρίσκεται και η ουσία της κριτικής. Το πρόβλημα δεν είναι η ηρεμία. Καμία ελληνική κυβέρνηση δεν επιδιώκει ένταση ή πόλεμο. Το πολιτικό ερώτημα είναι εάν δημιουργείται μια ασυμμετρία, κατά την οποία η Τουρκία χρησιμοποιεί τον χρόνο για να καταγράφει και να προβάλλει τις αξιώσεις της, ενώ η ελληνική κυβέρνηση παρουσιάζει στον λαό τον δικό της αυτοπεριορισμό ως επιτυχία αποκλιμάκωσης.
Και αν αυτή η ασυμμετρία συνεχιστεί, κάπου εδώ έρχεται ο λογαριασμός. Όπως, κατά τον κ. Συρίγο, συνέβη δύο φορές στην Κάσο.

Οι επόμενοι κυβερνώντες μπορεί να παραλάβουν, μαζί με πανάκριβα μέσα αποτροπής – Rafale, Belharra και τη νέα αντιαεροπορική αρχιτεκτονική – μια δυσμενέστερη πραγματικότητα: Τουρκικές διεκδικήσεις που στο μεταξύ θα έχει επιχειρηθεί να αποτυπωθούν σε χάρτες, NAVTEX, συντεταγμένες, επίσημα κείμενα και πρακτικές στο πεδίο. Δεν θα έχουν αποκτήσει νομιμότητα επειδή επαναλήφθηκαν. Θα αποτελούν, όμως, τετελεσμένα στο πεδίο και ένα δυσκολότερο πολιτικό και διπλωματικό πρόβλημα για εκείνους που θα κληθούν να το αντιμετωπίσουν.

Επίσης, κανείς δεν εγγυάται ότι, στο διάστημα που εμείς εξοπλιζόμαστε, δεν προσπαθεί και η Τουρκία αντίστοιχα να ενισχυθεί με δικά της μέσα. Δικαίως, λοιπόν, αιωρείται ένα καίριο πολιτικό ερώτημα, στο οποίο η κυβέρνηση οφείλει να απαντήσει πειστικά, με πράξεις. Ασκείται εθνική πολιτική για να υπερασπιζόμαστε εγκαίρως τα δικαιώματα της χώρας ή για να μη «σκάσει η στραβή» στη δική μας θητεία και να μεταφερθεί ο λογαριασμός στους επόμενους;

Διότι οι κυβερνώντες αλλάζουν και μπορούν να ρίχνουν το μπαλάκι των ευθυνών και τον λογαριασμό στους προηγούμενους ή στους επόμενους. Αντίθετα, ιστορικά έχει αποδειχθεί ότι ο απανταχού Ελληνισμός – εκτός συνόρων, στην Βόρειο Ήπειρο, στη Μικρά Ασία, στον Πόντο, στην Κύπρο και την Κωνσταντινούπολη, αλλά και εντός, στα σύνορα, στα νησιά και, τον τελευταίο καιρό, ιδιαίτερα στα Δωδεκάνησα (Κάσος-Καστελλόριζο) – πληρώνει πάντα τον λογαριασμό…

* Ο Σάββας Πεταλάς είναι πτυχιούχος Περιβαλλοντολόγος. εργάζεται ως ελεύθερος επαγγελματίας – μελετητής. Έχει συνεργαστεί στο παρελθόν ως ειδικός επιστημονικός σύμβουλος με φορείς τοπικής αυτοδιοίκησης, ενώ έχει διατελέσει Διοικητής και Πρόεδρος των Προνοιακών Ιδρυμάτων της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου. Παράλληλα είναι πρόεδρος στην γυναικεία ομάδα β εθνικής Ποδοσφαίρου Α.Σ.Τ.Ι. ΡΟΔΟΥ. Ialisou Ladies

Ο Οδικός Χάρτης χαρακτηρίζεται από την τουρκική πλευρά ως σημαντικό βήμα για την περαιτέρω ανάπτυξη της αμυντικής συνεργασίας και την ενίσχυση του στρατηγικού διαλόγου. Στόχος είναι οι θετικές δηλώσεις που έχουν ανταλλάξει το τελευταίο διάστημα οι ηγεσίες των δύο χωρών να αποκτήσουν πιο συγκεκριμένο και θεσμικό περιεχόμενο στον αμυντικό τομέα. Ωστόσο, η νέα συμφωνία με την Τουρκία δεν είναι αντίστοιχη των αμυντικών δεσμεύσεων που έχει αναλάβει η Γαλλία έναντι της Ελλάδας ούτε του πλαισίου που έχει διαμορφώσει με την Κυπριακή Δημοκρατία.

Η Γαλλία και η Ελλάδα διαθέτουν ειδική αμυντική σχέση, η οποία περιλαμβάνει ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης, καθώς και εκτεταμένη στρατιωτική και αμυντική-βιομηχανική συνεργασία, με επίκεντρο μεταξύ άλλων τα Rafale, τις φρεγάτες FDI και τις κοινές ασκήσεις.

Με την Κυπριακή Δημοκρατία, το Παρίσι έχει διαμορφώσει ξεχωριστό στρατιωτικό-νομικό πλαίσιο, μέσω της συμφωνίας αμυντικής συνεργασίας και Status of Forces Agreement (SOFA), που αφορά την παρουσία και τις δραστηριότητες των γαλλικών και κυπριακών ενόπλων δυνάμεων.

Ο γαλλοτουρκικός Οδικός Χάρτης είναι πιο περιορισμένος ως προς το περιεχόμενό του. Η επίσημη τουρκική ανακοίνωση αναφέρεται σε στρατηγικό διάλογο, τακτικές επαφές και ανάπτυξη της συνεργασίας. Δεν ανακοινώθηκε ρήτρα αμοιβαίας άμυνας, συμφωνία για στρατιωτικές βάσεις ή καθεστώς δυνάμεων, ούτε συγκεκριμένο εξοπλιστικό ή επιχειρησιακό πρόγραμμα. Έτσι, το Παρίσι δημιουργεί έναν τρίτο αμυντικό δίαυλο στην Ανατολική Μεσόγειο, χωρίς να μεταβάλλει τις υφιστάμενες δεσμεύσεις του απέναντι στην Αθήνα και τη Λευκωσία.

Γαλλία: Τρεις διαφορετικοί αμυντικοί δίαυλοι 

Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι διαφορές Ελλάδας και Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο παραμένουν, ενώ η Άγκυρα εξακολουθεί να αμφισβητεί ελληνικές και ελληνοκυπριακές θέσεις σε ζητήματα θαλάσσιας δικαιοδοσίας, εναέριου χώρου και της ευρύτερης αρχιτεκτονικής ασφαλείας στην περιοχή. Κατά συνέπεια, η Γαλλία βρίσκεται πλέον να λειτουργεί με τρεις διαφορετικούς μηχανισμούς στην Ανατολική Μεσόγειο:

• Ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής με την Ελλάδα – στρατιωτικό-νομικό πλαίσιο με την Κυπριακή Δημοκρατία και
• Οδικό Χάρτη Αμυντικής Συνεργασίας με την Τουρκία.

Για την Άγκυρα, η συμφωνία σηματοδοτεί την απόκτηση ενός επίσημου αμυντικού διαύλου με μια μεγάλη ευρωπαϊκή στρατιωτική δύναμη, η οποία ταυτόχρονα διατηρεί στενές στρατηγικές σχέσεις με Ελλάδα και Κύπρο. Για το Παρίσι, η εξέλιξη επιτρέπει την ανάπτυξη τακτικών στρατιωτικών επαφών με την Τουρκία χωρίς να απαιτείται αναθεώρηση των υφιστάμενων συμφωνιών του με Αθήνα και Λευκωσία.

Το πραγματικό περιεχόμενο της νέας σχέσης θα κριθεί από το επόμενο στάδιο: Εάν ο Οδικός Χάρτης οδηγήσει σε συγκεκριμένες ομάδες εργασίας, κοινές ασκήσεις, εξοπλιστικά προγράμματα ή επιχειρησιακές συμφωνίες. Μέχρι στιγμής, κανένα από αυτά δεν έχει ανακοινωθεί.

Ο ίδιος ο Μερτς δήλωσε αργότερα στους δημοσιογράφους ότι άκουσε τη σειρήνα της αεράμυνας τρεις φορές, αλλά «χάρη στα μέτρα προστασίας της γερμανικής πρεσβείας και της ουκρανικής κυβέρνησης, δεν χρειάστηκε να καταφύγει σε υπόγειο καταφύγιο».

Η γέφυρα αυτή ειχε πληγεί και προχθές και είχε υποστεί σημαντικές ζημίες, αλλά επλήγη εκ νέου σκόπιμα, με τον ρωσικό στρατό να αναφέρει ότι «επλήγη επειδή χρησιμοποιείται για μεταφορά πολεμικών εφοδίων» αλλά και «επειδή ο Βολόντιμιρ Ζελένσκι απειλεί τη Ρωσία με πλήγματα σε πολιτικές εγκαταστάσεις αμάχων και σε ζωτικές υποδομές ενέργειας». Σύμφωνα με την ίδια ανακοίνωση, «τα πλήγματα θα ενταθούν εξαιτίας των ενεργειών της κυβέρνησης Ζελένσκι και οι πολίτες ας αναζητήσουν τις ευθύνες στον πρόεδρο τους».

Υπενθυμίζεται ότι οι έξι γέφυρες έχουν στοχοποιηθεί με συστηματικά πλήγματα εδώ και τέσσερις μέρες -πλήγματα που έχουν κόψει στα δυο την ουκρανική πρωτεύουσα, καθώς αυτή είναι οικοδομημένη στην δυτική και ανατολική όχθη του Δνείπερου. Οι Ρώσοι χθες ειχαν επαναλάβει επισης την προειδοποίηση ότι κινδυνεύουν και οι ξένοι υπήκοοι ή και  διπλωμάτες που βρίσκονται στο Κίεβο «με δική τους ευθύνη, υποτιμώντας τον κίνδυνο».

Ζελένσκι: Ο Τραμπ θέλει τριμερή 

Τη διεξαγωγή νέας τριμερούς συνάντησης ανάμεσα σε Ουκρανία, Ρωσία και ΗΠΑ πρότεινε η Ουάσινγκτον, με τον Ζελένσκι να υποστηρίζει πως ο Αμερικανός ομόλογός του, Ντόναλντ Τραμπ, επιθυμεί οι διπλωματικές επαφές να διεξαχθούν έως το τέλος Οκτωβρίου. «Χθες μίλησα με τη διαπραγματευτική ομάδα, την αμερικανική ομάδα. Η αμερικανική πλευρά βρίσκεται σήμερα σε επαφή με την Ουκρανία και τη Ρωσία και προτείνει να πραγματοποιηθεί, με κάποιον τρόπο, έως το τέλος Οκτωβρίου μία συνάντηση σε τεχνικό επίπεδο, σε τριμερή μορφή», δήλωσε ο Ζελένσκι κατά τη διάρκεια κοινής συνέντευξης Τύπου στο Κίεβο με τον Γερμανό καγκελάριο.

Ο Ουκρανός πρόεδρος διευκρίνισε ότι το Κίεβο έχει ήδη εκφράσει τη θετική του στάση απέναντι στην αμερικανική πρωτοβουλία και είναι έτοιμο να συμμετάσχει στις συνομιλίες. Όπως ανέφερε, η Ουκρανία είναι ανοιχτή στην επιλογή του τόπου διεξαγωγής που θα προτείνει η Ουάσινγκτον, είτε πρόκειται για τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, είτε για οποιαδήποτε άλλη χώρα.

Σύμφωνα με τον Ζελένσκι, η Ουάσινγκτον έχει ήδη διαβιβάσει ή πρόκειται να διαβιβάσει αντίστοιχη πρόταση και στη ρωσική πλευρά, με το Κίεβο να αναμένει, πλέον, την απάντηση της Μόσχας. «Γνωρίζω ότι θα το προτείνουν και στη ρωσική πλευρά, αν δεν το έχουν κάνει ήδη. Δεν γνωρίζω ακριβώς τη σειρά των ενεργειών και θα περιμένουμε την απάντηση. Εμείς ανταποκρινόμαστε θετικά στις διαπραγματεύσεις», σημείωσε, επαναλαμβάνοντας πως είναι έτοιμος να συναντηθεί με τον Βλαντίμιρ Πούτιν «οποιαδήποτε στιγμή».

Σημειώνεται πως στις 25 Σεπτεμβρίου, τρεις ημέρες μετά τη συνάντησή του με τον Τραμπ στη Νέα Υόρκη, στο περιθώριο της 81ης Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, ο Ζελένσκι είχε ήδη γνωστοποιήσει ότι η Ουάσινγκτον πρότεινε νέο γύρο τριμερών συνομιλιών μεταξύ Ουκρανίας, ΗΠΑ και Ρωσίας, με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα να εξετάζονται ως πιθανός τόπος διεξαγωγής. Από την πλευρά του, ο Αμερικανός πρόεδρος είχε δηλώσει ότι αναμένει την επίτευξη συμφωνίας. Προηγουμένως ο Ζελένσκι προανήγγειλε σκληρά αντίποινα για τις επιθέσεις των Ρώσων (βλ. κάτωθι).

Δίνει άλλο ένα  δισ. σε όπλα η Γερμανία

Στην κοινή συνέντευξη Τύπου που έδωσαν οι Μερτς και Ζελένσκι το μεσημέρι, ο Γερμανός καγκελάριος είπε ότι «η Ρωσία πρέπει να σταματήσει αυτό τον παράλογο πόλεμο» και «η Γερμανία παραμένει προσηλωμένη στην στήριξη της Ουκρανίας». Στην επίσημη γραπτή δήλωσή του, ο Μερτς αναφέρει: «Αν η Ρωσία δεν σταματήσει, η πολεμική της μηχανή θα στραφεί αργά ή γρήγορα εναντίον μας». Πρόσθεσε δε ότι «η μοίρα της ηπείρου αποφασίζεται αυτή τη στιγμή στην Ουκρανία».

Σε προσωπικό μήνυμα προς τον Ζελένσκι, ο Γερμανός καγκελάριος δήλωσε: «Μπορείτε να συνεχίσετε να βασίζεστε στη βοήθειά μας», εξηγώντας ότι ταξίδεψε στο Κίεβο επειδή η Ουκρανία χρειάζεται όλη τη δυνατή υποστήριξη για τις επόμενες κρίσιμες εβδομάδες. Υπενθύμισε τις βασικές αρχές της γερμανικής εξωτερικής πολιτικής, σημειώνοντας ότι το Βερολίνο θα συνεχίσει να εξοπλίζει το Κίεβο αλλά «δεν θέλει και δεν πρόκειται να γίνει μέρος του πολέμου», αποκλείοντας τη δεδομένη στιγμή την αποστολή στρατευμάτων.

Ο Μερτς ανακοίνωσε επίσης νέο πακέτο στρατιωτικής βοήθειας ύψους 1 δισ. ευρώ (καθώς και 350 εκατ. ευρώ για την ενίσχυση του ενεργειακού τομέα), το οποίο περιλαμβάνει τη μαζική και ταχύτατη παράδοση τουλάχιστον 1.000 αεριοπροωθούμενων drones αναχαίτισης (jet-fueled interceptor drones).

Κάλεσε τον Ρώσο πρόεδρο να δώσει τέλος «σε αυτό τον παράλογο πόλεμο» εκφράζοντας παράλληλα την ετοιμότητά του για ουσιαστικές ειρηνευτικές συνομιλίες, υπό την προϋπόθεση όμως ότι «τα όπλα θα σιγήσουν» και πρόσθεσε ότι είναι «κατά της επιβεβλημένης και καθ’ υπαγόρευση ειρήνης».

Ζελένσκι: Στο στόχαστρο τα διυλιστήρια τους

Η Ουκρανία θα εντείνει τις επιθέσεις της εναντίον ρωσικών διυλιστηρίων, ως απάντηση στη νέα στρατηγική της Μόσχας που αποσκοπεί στο να εξαναγκάσει αμάχους να εγκαταλείψουν το Κίεβο κι άλλες ουκρανικές μεγαλουπόλεις, δήλωσε ο Ζελένσκι, διαβεβαιώνοντας πως άμαχοι δεν θα μπουν στο στόχαστρο.

Επικαλούμενος στοιχεία που συνέλεξαν οι ουκρανικές υπηρεσίες πληροφοριών, ο Ζελένσκι δήλωσε σε συνέντευξη που παραχώρησε στο πρακτορείο ειδήσεων Reuters: «Είδαμε έγγραφα και γνωρίζουμε ότι ο Πούτιν επέτρεψε να εξαπολύουν επιθέσεις σε υποδομές, δίκτυα εφοδιασμού και ειδικότερα να πλήττουν πόλεις και χωριά αδιακρίτως… δρόμους, σχολεία, νοσοκομεία». Στόχος των ρωσικών δυνάμεων, σύμφωνα με τον Ζελένσκι, είναι «να πιέσουν τους πολίτες να εγκαταλείψουν την πρωτεύουσα κι άλλες πόλεις».

Ο ουκρανός πρόεδρος απέδωσε αυτήν την αλλαγή στρατηγικής στην προσπάθεια του Πούτιν να εμφανιστεί ισχυρός, σε μια περίοδο που – όπως είπε ο Ζελένσκι – οι ρωσικές δυνάμεις υφίστανται βαριές απώλειες στο Ντονμπάς. Το δε υπουργείο Εξωτερικών στη Μόσχα προέτρεψε τους υπηκόους ξένων χωρών να εγκαταλείψουν το Κίεβο ενόψει νέων επιθέσεων, εν είδει αντιποίνων για τα ουκρανικά πλήγματα σε περιοχές της ρωσικής επικράτειας.

«Πρέπει να απαντήσουμε… Στις επιθέσεις τους εναντίον ενεργειακών υποδομών μας, πρέπει να απαντήσουμε με επιθέσεις στις δικές τους. Πρωτίστως σε διυλιστήριά τους: σε ό,τι τους δίνει χρήματα για να διεξάγουν αυτόν τον πόλεμο», δήλωσε ο Ζελένσκι. Σχολιάζοντας την πρώτη χρήση στο πεδίο των μαχών του ουκρανικής κατασκευής βαλλιστικού πυραύλου FP-7, με βεληνεκές περίπου 250 χιλιομέτρων, ο Ζελένσκι είπε ότι κάλεσε την κατασκευάστρια εταιρεία Fire Point να επισπεύσει την ανάπτυξη ενός πυραύλου μεγαλύτερης εμβέλειας, του FP-9, ο οποίος θα μπορούσε να πλήξει τη Μόσχα.

Να σημειωθεί ότι ο Αμερικανός πρόεδρος έχει ζητήσει επανειλημμένως να σταματήσουν τα πλήγματα σε ενεργειακές υποδομές, λόγω της μεγάλης ανόδου της τιμής των καυσίμων.

Επεισόδιο Ζελένσκι-Νότιας Κορέας

Στο διπλωματικό πεδίο, ο πρόεδρος της Νότιας Κορέας Λι Τζέ Μιουνγκ σε έξαλλη κατάσταση επέκρινε την Ουκρανία για την αποκάλυψη της παράδοσης Βορειοκορεατών αιχμαλώτων πολέμου στη Σεούλ, απαιτώντας δημόσια συγγνώμη και απειλώντας με «πρόσθετα μέτρα» εναντίον του Κιέβου.

Σε ανάρτησή του στο X, ο Λι ανέφερε ότι το Κίεβο αποκάλυψε μονομερώς ότι ορισμένοι αιχμάλωτοι στρατιώτες της Βόρειας Κορέας είχαν σταλεί στη Νότια Κορέα, παρά το γεγονός ότι είχε ζητήσει εμπιστευτικότητα και αργότερα ισχυρίστηκε ότι δεν υπήρχε συμφωνία εμπιστευτικότητας, κάνοντας τον κορεάτη ηγέτη να φαίνεται ως «ψεύτης». «Δεδομένου ότι πρόκειται για θέμα που αφορά την τιμή του λαού και του έθνους της Δημοκρατίας της Κορέας, δεν μπορούμε να το αγνοήσουμε», δήλωσε ο πρόεδρος της Νότιας Κορέας.

Ο υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας, Αντρίι Σίμπιχα, φέρεται να χαρακτήρισε την διαμάχη την Πέμπτη ως «διπλωματική παρεξήγηση», την οποία η χώρα του αναμένει να επιλύσει. Η Σεούλ παραμένει σημαντικός εταίρος για το Κίεβο, πρόσθεσε ο Σίμπιχα. Όλα άρχισαν στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών την περασμένη εβδομάδα, όταν ο Ζελένσκι δήλωσε ότι το Κίεβο είχε στείλει δύο αιχμαλώτους στρατιώτες της Βόρειας Κορέας στη Νότια Κορέα.

Αυτό οδήγησε τη Νότια Κορέα να κατηγορήσει την Ουκρανία για παραβίαση συμφωνίας εμπιστευτικότητας σχετικά με τη μεταφορά και να καλέσει τον επιτετραμμένο της Ουκρανίας για εξηγήσεις. Η Σεούλ ανέφερε ότι η Ουκρανία είχε ζητήσει να παραμείνει μυστική η μεταφορά, καθώς θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά τις ανταλλαγές κρατουμένων με τη Ρωσία. «Όταν ζητήσαμε την αναγνώριση της συμφωνίας και μια συγγνώμη, αυτοί αντίθετα μίλησαν για επικείμενη στρατιωτική σύγκρουση μεταξύ Βορρά και Νότου, ευχόμενοι να ξεσπάσει πόλεμος στην Κορεατική Χερσόνησο — εκφράζουμε τη βαθιά μας λύπη προς την Ουκρανία», έγραψε ο Λι.

Τα σχόλια αυτά έρχονται σε συνέχεια συνέντευξης που παραχώρησε την περασμένη εβδομάδα ο επικεφαλής του προεδρικού γραφείου της Ουκρανίας, Κιρίλο Μπουντάνοφ, όπου ανέφερε ότι η συμμετοχή της Βόρειας Κορέας στη σύγκρουση μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας είχε ως στόχο την προετοιμασία για μάχες στην Κορεατική Χερσόνησο. «Η κατάσταση κλιμακώνεται καθημερινά. Και είναι μόνο θέμα χρόνου μέχρι να συμβεί ένα γεγονός που θα λειτουργήσει ως σκανδάλη και θα οδηγήσει σε ανεξέλεγκτες συνέπειες», πρόσθεσε σε ανάρτησή του στο Telegram.

Αν και δεν έχει δοθεί καμία εξήγηση από το Κίεβο για το λόγο που ο Ζελένσκι προέβη στην ανακοίνωση αυτή στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, η Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών της Νότιας Κορέας φέρεται να ενημέρωσε τους βουλευτές ότι ο Ζελένσκι ενδέχεται να το έκανε για να κινητοποιήσει την υποστήριξη της Σεούλ για την αποστολή όπλων και άλλης βοήθειας στο Κίεβο. Τον Αύγουστο, ο Ζελένσκι είχε ζητήσει από τη Νότια Κορέα να υποστηρίξει την Ουκρανία παρέχοντας συστήματα αεροπορικής άμυνας, κάτι στο οποίο η Σεούλ δεν έχει δείξει θετική στάση, παρότι έχει προσφέρει ανθρωπιστική βοήθεια στην Ουκρανία.

Το ιερό ιδρύθηκε κατά την αρχαϊκή εποχή και συνδέθηκε ιδιαίτερα με τη λατρεία της Ήρας Ακραίας, ενώ η θέση του κοντά στο άκρο της Περαχώρας είχε ιδιαίτερη συμβολική και γεωγραφική σημασία. Η περιοχή φαίνεται πως απέκτησε μεγάλη θρησκευτική σημασία ήδη από τους πρώιμους ιστορικούς χρόνους και συνέχισε να χρησιμοποιείται για αρκετούς αιώνες.

Ανάμεσα στα σημαντικότερα κατάλοιπα του χώρου βρίσκεται ο ναός της Ήρας, ενώ έχουν αποκαλυφθεί επίσης βωμοί, κτίσματα που σχετίζονται με τη λατρεία και άλλες κατασκευές που μαρτυρούν τη δραστηριότητα στο ιερό. Τα ευρήματα δείχνουν ότι το Ηραίον δεν ήταν απλώς ένας μικρός τόπος λατρείας, αλλά ένα οργανωμένο ιερό με σημαντική παρουσία στην αρχαία Κορινθία.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η σχέση του ιερού με τη γεωγραφική θέση της Περαχώρας. Η περιοχή αποτελούσε ένα φυσικό πέρασμα και ένα σημείο με εξαιρετική θέα προς τον Κορινθιακό Κόλπο. Η επιλογή της συγκεκριμένης τοποθεσίας φαίνεται να συνδύαζε τη θρησκευτική σημασία με τη φυσική επιβλητικότητα του τοπίου

Ηραίον Περαχώρας: Ένας μοναδικός προορισμός

Σήμερα, περπατώντας ανάμεσα στα αρχαία ερείπια, είναι εύκολο να αντιληφθεί κανείς γιατί το συγκεκριμένο σημείο επιλέχθηκε για τη δημιουργία ενός ιερού. Η θάλασσα βρίσκεται μπροστά, οι βραχώδεις ακτές περιβάλλουν την περιοχή και τα υπολείμματα των αρχαίων κατασκευών θυμίζουν μια εποχή που η Περαχώρα αποτελούσε σημαντικό κομμάτι του αρχαίου κόσμου.

Το Ηραίον Περαχώρας αποτελεί έναν προορισμό όπου η αρχαιολογία δεν περιορίζεται στα ερείπια, αλλά γίνεται μέρος του ίδιου του τοπίου. Είναι ένα μέρος που συνδυάζει ιστορία, μυθολογία και φυσική ομορφιά, προσφέροντας στον επισκέπτη την αίσθηση ενός ταξιδιού πίσω στον χρόνο.

Μακριά από τα πιο γνωστά αρχαιολογικά μνημεία της Ελλάδας, το Ηραίον παραμένει ένας ιδιαίτερος και ατμοσφαιρικός αρχαιολογικός χώρος. Η επίσκεψη εδώ δεν είναι μόνο μια γνωριμία με ένα σημαντικό ιερό της αρχαιότητας, αλλά και μια ευκαιρία να ανακαλύψει κανείς ένα από τα πιο ξεχωριστά τοπία της Περαχώρας.

Το βίντεο έχει δημοσιευθεί στο κανάλι του Θεόφιλου Μπάμπουλη Point Of View GR στο Youtube. Σκοπός του καναλιού είναι να αναδείξει το φυσικό κάλλος και τα αξιοθέατα του τόπου μας και του κόσμου.

Η πρώτη της μεγάλη μήτρα είναι ο κλασικός ελληνορωμαϊκός κόσμος: από την ελληνική φιλοσοφία και την αναζήτηση του καθολικού λόγου μέχρι τη ρωμαϊκή έννοια του δικαίου, της πολιτειότητας, και της θεσμικής τάξης. Η δεύτερη μεγάλη στιγμή είναι η ιταλική Αναγέννηση. Εκεί η αρχαιότητα δεν αντιμετωπίστηκε ως μουσειακό κατάλοιπο αλλά ως ενεργός συνομιλητής. Ο άνθρωπος, η τέχνη, η φύση, και η δημιουργική ικανότητα επανήλθαν στο κέντρο του ευρωπαϊκού ορίζοντα.

Η τρίτη στιγμή είναι ο Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός. Εδώ, η κληρονομιά τού λόγου μετασχηματίστηκε σε αξίωση καθολικότητας: ο άνθρωπος μπορούσε να χρησιμοποιεί τη λογική του χωρίς να υποτάσσεται άκριτα στην παράδοση ή στην εξουσία. Η ελευθερία της σκέψης, η επιστημονική διερεύνηση, και η πολιτική αυτονομία απέκτησαν κανονιστική αξία.

Από την κριτική στην αποδόμηση

Οι τρεις αυτές εποχές δεν αποτελούν ένα αψεγάδιαστο ιστορικό συνεχές για τη Δύση. Περιέχουν αντιφάσεις, αποκλεισμούς, και συγκρούσεις. Συνθέτουν όμως έναν κοινό πνευματικό άξονα: την πεποίθηση ότι υπάρχει αλήθεια προς αναζήτηση, ομορφιά προς δημιουργία, αρετή προς καλλιέργεια, και ελευθερία προς υπεράσπιση. Ακριβώς αυτή η τετραπλή αξίωση είναι που τίθεται σήμερα υπό πίεση.

Ο μεταμοντερνισμός υπήρξε, ασφαλώς, ένα πολύπλοκο φαινόμενο και δεν μπορεί να αναχθεί σε μία ενιαία θεωρία. Η δυσπιστία απέναντι στις “μεγάλες αφηγήσεις”, η ανάλυση της σχέσης μεταξύ γνώσης και εξουσίας, και η αποκάλυψη των μηχανισμών μέσω των οποίων οι κοινωνίες παράγουν αποκλεισμούς αποτέλεσαν σημαντικές πνευματικές παρεμβάσεις.

Το πρόβλημα αρχίζει όταν η κριτική παύει να λειτουργεί ως μέθοδος και μετατρέπεται σε οντολογία: όταν δεν αμφισβητείται πλέον μια συγκεκριμένη αξίωση αλήθειας, αλλά η ίδια η δυνατότητα της αλήθειας· όταν δεν ελέγχεται μια συγκεκριμένη εξουσία, αλλά κάθε μορφή καθολικής αξίωσης θεωρείται εκ προοιμίου ύποπτη· όταν η παράδοση δεν αξιολογείται, αλλά θεωρείται ένοχη απλώς επειδή είναι παράδοση.

Τότε εμφανίζεται ένα παράδοξο. Η Δύση χρησιμοποιεί το πιο ισχυρό εργαλείο της, την κριτική σκέψη, εναντίον των ίδιων των προϋποθέσεων που καθιστούν δυνατή την κριτική σκέψη. Διότι για να κρίνεις, χρειάζεσαι κριτήριο. Για να αποδομήσεις, χρειάζεσαι κάποια έννοια αλήθειας σχετικά με αυτό που αποδομείς. Και για να καταγγείλεις την αδικία, χρειάζεσαι ήδη μια αντίληψη περί δικαιοσύνης. Μια κοινωνία μπορεί να είναι εξαιρετικά ικανή να εξηγεί γιατί τίποτε δεν είναι αυτονόητο, αλλά εξαιρετικά αδύναμη να εξηγήσει τι πρέπει να θεωρούμε άξιο.

Η δεύτερη “κατάκτηση” της Δύσης: η αγορά

Την ίδια στιγμή, μια άλλη δύναμη προχώρησε πολύ βαθύτερα στην καθημερινή ζωή: η λογική της αγοράς. Δεν υπάρχει τίποτε εγγενώς προβληματικό στην αγορά. Η οικονομική ανταλλαγή αποτελεί αναγκαίο και δημιουργικό μηχανισμό κοινωνικής οργάνωσης. Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν ένας συγκεκριμένος μηχανισμός αρχίζει να λειτουργεί ως καθολική ανθρωπολογία, όταν δηλαδή ο άνθρωπος γίνεται αντιληπτός πρωτίστως ως καταναλωτής και κάθε αγαθό αξιολογείται με όρους ανταλλακτικής δυνατότητας.

Η τιμή είναι ένα μετρήσιμο μέγεθος ανταλλαγής και ένα γεγονός. Η αξία είναι μια κανονιστική έννοια και μια αξιολογική κρίση: δηλώνει γιατί κάτι θεωρείται άξιο επιλογής, προστασίας, ή θυσίας. Η αγορά μπορεί να μας πει πόσο κοστίζει ένα βιβλίο. Δεν μπορεί από μόνη της να μας πει αν το βιβλίο αξίζει να διαβαστεί. Μπορεί να αποτιμήσει ένα έργο τέχνης. Δεν μπορεί να αποδείξει ότι αυτό είναι όμορφο. Μπορεί να υπολογίσει το κόστος μιας ώρας εργασίας. Δεν μπορεί να αποφασίσει πόση αξία έχει η ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Ακριβώς εδώ βρίσκεται η πολιτισμική σημασία του εμπορευματισμού. Τείνει να μετατρέπει τον τρόπο με τον οποίο κρίνουμε τα αγαθά. Και όταν αυτός ο τρόπος σκέψης γίνει καθολικός, η κοινωνία μπορεί να αποκτήσει σημαντική αποτελεσματικότητα χωρίς να διαθέτει αντίστοιχη ικανότητα διάκρισης σκοπών.

Απώλεια του κέντρου και εξωτερική αδυναμία

Η εσωτερική πολιτισμική αβεβαιότητα έχει και γεωπολιτική συνέπεια. Ένας πολιτισμός δεν μπορεί να διατηρήσει επί μακρόν την πολιτισμική του επιρροή χωρίς να διαθέτει μια πειστική απάντηση στο ερώτημα τι ακριβώς εκπροσωπεί. Η άνοδος ασιατικών και ευρασιατικών δυνάμεων υπενθυμίζει στη Δύση ότι η ιστορία δεν έχει τελειώσει και ότι η πολιτισμική της πρωτοκαθεδρία δεν αποτελεί φυσικό νόμο.

Οι εξωτερικές κοινωνίες έχουν ποικίλες στάσεις και αντιλήψεις απέναντι στη Δύση. Ωστόσο, η δυτική αυτοαμφισβήτηση μπορεί να ενισχύσει την εντύπωση μιας δύναμης που έχει χάσει την ικανότητα να διατυπώνει με σαφήνεια τον δικό της πολιτισμικό λόγο. Το κρίσιμο, επομένως, δεν είναι να αναρωτηθούμε απλώς αν “η Δύση κερδίζει ή χάνει” αλλά “τι σημαίνει το να είναι κανείς Δύση στον 21ο αιώνα”.

Η απάντηση δεν μπορεί να είναι μια νοσταλγική επιστροφή σε ιστορικώς προνομιούχες χωροχρονικές περιοχές του παρελθόντος. Όμως, η σύγχρονη Δύση μπορεί να ανακτήσει τον πνευματικό δεσμό που συνδέει την κλασσική Αθήνα, την κλασσική Ρώμη, τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, την αναγεννησιακή Φλωρεντία, και τη διαφωτισμένη Ευρώπη του 18ου αιώνα.

Μια νέα αναγέννηση

Επομένως, η Δύση χρειάζεται μια αναγέννηση πρωτίστως ερμηνευτική, που θα αφορά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον άνθρωπο και τον κόσμο. Και πάνω απ’ όλα, θα χρειαστεί να ξαναβρούμε το θάρρος να υποστηρίξουμε ότι δεν είναι όλα ισοδύναμα. Δεν είναι όλες οι ιδέες εξίσου αληθείς. Δεν είναι όλα τα έργα τέχνης εξίσου σημαντικά. Δεν είναι όλοι οι τρόποι ζωής εξίσου δημιουργικοί. Δεν είναι όλες οι επιθυμίες εξίσου άξιες εκπλήρωσης. Και δεν είναι όλα όσα έχουν τιμή, πραγματικά πολύτιμα.

Η ουσιαστική μάχη, τελικά, είναι στο πεδίο της φιλοσοφικής ανθρωπολογίας και της πολιτικής φιλοσοφίας. Η Δύση δεν θα ηττηθεί όταν κάποιος άλλος γίνει πλουσιότερος, ισχυρότερος ή τεχνολογικά ανώτερος. Θα ηττηθεί όταν πάψει να θεωρεί ότι υπάρχουν πράγματα για τα οποία αξίζει να είναι πλούσια, ισχυρή, δημιουργική και ελεύθερη.

Η τελική της κρίση, επομένως, δεν είναι κρίση ισχύος. Είναι κρίση σκοπού. Και η έξοδος από αυτήν αρχίζει με μια απλή, αλλά πλέον σχεδόν επαναστατική πράξη: να ξαναρωτήσουμε, χωρίς ειρωνεία και χωρίς φόβο, “τι αξίζει;”.

Πάντως, το Κέντρο Επιχειρήσεων του Πυροσβεστικού Σώματος έλαβε συνολικά 485 κλήσεις από την έναρξη των ισχυρών βροχοπτώσεων, στην Περιφέρεια Κρήτης. Σύμφωνα με τα στοιχεία, από την 01 Οκτωβρίου 2026 έως και σήμερα το μεσημέρι έχουν πραγματοποιηθεί ενέργειες σε 204 περιπτώσεις. Συγκεκριμένα, πραγματοποιήθηκαν 96 αντλήσεις υδάτων, 101 μεταφορές ατόμων σε ασφαλή σημεία και 7 κοπές δέντρων.

Ήχησε το 112

Υπενθυμίζεται πως σήμερα, λίγο μετά τις 11 το πρωί της Κυριακής εκδόθηκε νέο μήνυμα από το 112 για περιορισμό των μετακινήσεων στην ευρύτερη περιοχή της Ιεράπετρας. Η Πυροσβεστική Υπηρεσία βρίσκεται επί ποδός, πραγματοποιώντας επιχειρήσεις μεταφοράς με δυνάμεις από την Πυροσβεστική Υπηρεσία Ιεράπετρας, ομάδες ορμητικών νερών της 3ης και 6ης Ε.Μ.Α.Κ. καθώς και 2 ομάδες της 3ης Ε.ΜΟ.Δ.Ε.

Υπενθυμίζεται ότι, σύμφωνα με τις προβλέψεις της Εθνικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας τα έντονα φαινόμενα αναμένεται να διαρκέσουν έως σήμερα το απόγευμα.

Σύμφωνα με τον αντιπεριφερειάρχη Λασιθίου, Γιάννη Ανδρουλάκη, οι συνθήκες είναι δύσκολες, καθώς μέχρι και πριν λίγη ώρα, στην ευρύτερη περιοχή της Ιεράπετρας έβρεχε και πάλι καταρρακτωδώς , με αποτέλεσμα να υπάρξουν και νέες καθιζήσεις στο οδικό δίκτυο.

«Αν και τα μηχανήματα δεν έχουν σταματήσει ούτε λεπτό, το ότι συνεχίζονται οι βροχοπτώσεις επιδεινώνει το πρόβλημα, αφού έχουμε και νέες καθιζήσεις. Ευχόμαστε να κοπάσει το φαινόμενο για να μπορέσουμε να προχωρήσουμε στις εργασίες που πρέπει.

Αυτή την ώρα μηχανήματα επιχειρούν στο δρόμο Φέρμα-Καθαράδες, ωστόσο όσο βρέχει, τα προβλήματα με κατολισθήσεις ή και τις καθιζήσεις επαναλαμβάνονται» τόνισε ο κ. Ανδρουλάκης, ο οποίος επανέλαβε πως οι κάτοικοι θα πρέπει να συνεχίσουν να είναι προσεχτικοί στις μετακινήσεις τους και να κάνουν μόνο τις απαραίτητες.

Αντίθετα, η ζάχαρη θα πρέπει να περιορίζεται. Ωστόσο, δεν είναι λίγες οι φορές που το παιδί έχει ζητήσει κάτι γλυκό, παρόλο που προσπαθείς να περιορίσεις τη ζάχαρη στη διατροφή του.

Απόφυγε τις Απαγορεύσεις
Αν το παιδί ζητάει συνέχεια γλυκό, σίγουρα δεν πρέπει να αρνηθείς και να το απαγορεύσεις, ειδικά αν είναι διαθέσιμο σε κάποιο από τα ντουλάπια του σπιτιού! Αρχικά, θα πρέπει να είσαι υπεύθυνος/η για τα τρόφιμα που υπάρχουν στο περιβάλλον του σπιτιού και να τίθενται όρια για το πόσο συχνά και σε τι ποσότητα θα φάνε το καθετί. Ιδανικά το περιβάλλον του σπιτιού που είναι προσβάσιμο στο παιδί πρέπει να είναι γεμάτο με τρόφιμα υψηλής θρεπτικής αξίας, όπως τα φρούτα κα τα λαχανικά και όταν ζητήσει κάποιο γλυκό αυτό να δίνεται στο πλαίσιο ενός ισορροπημένου γεύματος, χωρίς να του δίνεται παραπάνω αξία και να αντιμετωπίζεται ως κάτι ουδέτερο. εν υπάρχουν, άλλωστε, καλά ή κακά τρόφιμα.

Το Γλυκό δεν είναι Ανταμοιβή
Πολλοί γονείς συνηθίζουν να λένε στο παιδί τους “εάν φας τις φακές, θα σου δώσω γλυκό”. Ωστόσο, η πρακτική αυτή αντί να ενθαρρύνει το παιδί να φάει όσπρια, αλλά κάνει το τρόφιμο “ανταμοιβή” πιο θελκτικό στα μάτια του. Έτσι, θα το επιλέξει ευκολότερα αν το βρει ελεύθερα διαθέσιμο μπροστά του.

Φτιάξε μαζί με το Παιδί σου το Εβδομαδιαίο Μενού
Ένταξε το παιδί σου στη διαδικασία να καταγράψετε μαζί τα γεύματα της εβδομάδας και σε κάποια από αυτά να ενσωματώσεις και κάτι γλυκό. Έτσι, αν το παιδί σου ζητήσει κάτι γλυκό σε μέρα που δεν υπάρχει στο μενού, μπορείτε να ανατρέξετε μαζί και να του υπενθυμίσεις ότι το γλυκό υπάρχει για παράδειγμα στο αυριανό απογευματινό του γεύμα μαζί με το φρούτο του.

Επιδόρπιο χαμηλό σε Θερμίδες, Ζάχαρη και Λιπαρά
Αν η ανάγκη του παιδιού για γλυκό είναι συχνή, αυτό που μπορείς να κάνεις είναι να προσφέρεις εναλλακτικές επιλογές χαμηλότερες σε θερμίδες, ζάχαρη και λιπαρά, που έχουν παράλληλα πολύτιμα θρεπτικά συστατικά. Μερικές από αυτές είναι: Φρουτοσαλάτα με μέλι, ξηρούς καρπούς και κανέλα. Λίγη μαύρη σοκολάτα ή παστέλι. Σπιτικό ρυζόγαλο. Ζελέ με φρούτα. Σπιτικό κέικ. Παγωμένο γιαούρτι με φρούτα ή ξηρούς καρπούς.

Αν το παιδί σου αγαπάει περισσότερο τα γλυκά αρτοπαρασκευάσματα, το μπισκότο μπορεί να αποτελέσει μια θρεπτική επιλογή, έχοντας τον έλεγχο για το πόσα μπορεί να φάει μέσα στην ημέρα του. Διαβάζοντας προσεκτικά τις ετικέτες τροφίμων μπορείς να ανακαλύψεις επιλογές με μειωμένη ζάχαρη, όπως για παράδειγμα μπισκότα τύπου μιράντα με 30% λιγότερη ζάχαρη*, τα οποία είναι παράλληλα πηγή φυτικών ινών, βιταμινών και μετάλλων.

Υπάρχουν πολλοί τρόποι για να τα εντάξεις στη διατροφή του παιδιού ως ένα ισορροπημένο γλυκό σνακ: Γιαούρτι με μπισκότα τύπου μιράντα με 30% λιγότερη ζάχαρη*. Μπισκότα τύπου μιράντα με 30% λιγότερη ζάχαρη* με ταχίνι και μπανάνα. Μπισκότα τύπου μιράντα με 30% λιγότερη ζάχαρη* και 1 φρούτο. Smoothie με γάλα (φυτικό ή ζωικό), φρούτο και μπισκότα τύπου μιράντα με 30% λιγότερη ζάχαρη*. Υγιεινός κορμός σοκολάτας με κακάο, πάστα από χουρμάδες, ξηρούς καρπούς και μπισκότα τύπου μιράντα με 30% λιγότερη ζάχαρη σε σχέση με τα απλά μπισκότα

Τι να Κρατήσεις;
Τα γλυκά έχουν θέση στην διατροφή των παιδιών, αρκεί να τηρούνται οι έννοιες της ισορροπίας και του μέτρου! Δεν είναι κάτι που απαγορεύεται ή πρέπει να δίνεται ως επιβράβευση ή ανταμοιβή. Διάλεξε γλυκά σνακ με υψηλή διατροφική αξία, μειωμένη προσθήκη ζάχαρης που συνδυάζουν τη γεύση και απαραίτητα θρεπτικά συστατικά για την υγεία και την ανάπτυξη των παιδιών!

Ο Πάρης Παπαχρήστος είναι διαιτολόγος – διατροφολόγος, M.Sc. Συγγραφέας & ιδρυτής του medNutrition.gr

Σε συνεργασία με το medNutrition