Στον πρόλογο του έργου ξεχωρίζει η φράση «Ἕλληνες ἐσμὲν, ἀπόγονοι ἐνδόξων προγόνων», η οποία αποσκοπούσε στην τόνωση της ιστορικής συνείδησης και της εθνικής μνήμης του ποντιακού ελληνισμού. Την έμπνευση γι’ αυτήν τη διατύπωση είχε αντλήσει από τη γνωστή ρήση του Βυζαντινού φιλοσόφου Γεωργίου Γεμιστού (Πλήθωνος): «Ἕλληνες ἐσμὲν τὸ γένος ὡς ἥ τε φωνὴ καὶ ἡ πάτριος παιδεία μαρτυρεῖ».

Εργάστηκε αρχικά στην Κερασούντα ως δάσκαλος και στη συνέχεια εγκαταστάθηκε στην Αθήνα για να σπουδάσει στη Φιλοσοφική Σχολή, εργαζόμενος παράλληλα για να συντηρεί την πολυμελή οικογένειά του στην Κερασούντα. Ολοκλήρωσε τις σπουδές και το διδακτορικό του το 1880. Την ίδια χρονιά, το μνημειώδες έργο του “Ζῶντα μνημεῖα τῆς ἀνὰ τὸν Πόντον ἰδιωτικῆς” απέσπασε το πρώτο βραβείο στον διαγωνισμό του Ελληνικού Φιλολογικού Συλλόγου Κωνσταντινουπόλεως (ΕΦΣΚ), το οποίο συνοδευόταν από το σημαντικό ποσό των 80 λιρών Τουρκίας.

Ο Ελληνικός Φιλολογικός Σύλλογος Κωνσταντινουπόλεως

Με τη σπουδαία δράση του, ο ΕΦΣΚ είχε δικαιωματικά χαρακτηρισθεί ως το “Υπουργείο Παιδείας των Ελλήνων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας”. Τόσο ο ίδιος ο Σύλλογος όσο και το περιοδικό που εξέδιδε αποτελούσαν αντικείμενο θαυμασμού σε Ευρώπη και Ανατολή, με τη λαογραφία να αναδεικνύεται στον πυρήνα της εθνικής εκπαιδευτικής του δραστηριότητας.

Η εκδοτική του πορεία εγκαινιάστηκε το 1866 με τη δημοσίευση στην Αθήνα του έργου του Τραπεζούντιου λόγιου Περικλή Τριανταφυλλίδη, με τίτλο “Ἡ ἐν Πόντῳ ἑλληνική φυλή ἤτοι τά Ποντικά”. Λίγο αργότερα, το 1871, χάρη στα κεφάλαια που προσέφερε ο μεγάλος ευεργέτης Χρηστάκης Ζωγράφος, στον οποίο ο ΕΦΣΚ όφειλε και το ιδιόκτητο οίκημά του στο Πέρα, θεσμοθετήθηκε ετήσιος διαγωνισμός για τη συλλογή “ζώντων μνημείων” της ελληνικής γλώσσας. Στο πλαίσιο αυτό, ο όρος “δεκάλιρος άθλος” καθιερώθηκε ως μια ύψιστη επιβράβευση για ένα εξαιρετικά δύσκολο επιστημονικό έργο που απαιτούσε τεράστιο κόπο, χρόνο και προσωπικές θυσίες.

Η φιλολογική επιτροπή του Συλλόγου βράβευσε, επίσης, τους Γεώργιο Ζηκίδη (1852-1920) και Νικόλαο Πολίτη (1852-1921) για το σπουδαίο έργο τους στη συλλογή γλωσσικού και λαογραφικού υλικού. Το υλικό αυτό δημοσιευόταν αρχικά στις σελίδες του περιοδικού του ΕΦΣΚ και μεταγενέστερα εκδόθηκε σε αυτοτελή τόμο.

Τα σχολεία

Το 1881, ο Βαλαβάνης επέστρεψε στην Κερασούντα προκειμένου να εργαστεί στο σχολείο που δίδασκε και στο παρελθόν. Ωστόσο, λίγο πριν από την έναρξη του σχολικού έτους 1881-82, τέθηκε σε διαθεσιμότητα από τη σχολική εφορεία της πόλης. Παρά την εξέλιξη αυτή, κατάφερε να βρει άμεσα νέα θέση στο Μαρσοβάν (Μερζιφούντα), ένα σημαντικό εκπαιδευτικό και ιεραποστολικό κέντρο με πολυπληθή ελληνική κοινότητα. Εκεί εργάστηκε στο Ιεροδιδασκαλείο, ένα ίδρυμα με εκπαιδευτικό αλλά και θρησκευτικό χαρακτήρα.

Το συγκεκριμένο ίδρυμα είχε ιδρυθεί το 1840 στην Κωνσταντινούπολη από Αμερικανό ιεραπόστολο και μεταφέρθηκε στη Μερζιφούντα το 1862. Ανήκε στο “Αμερικανικό Συμβούλιο των Επιτρόπων για τις Εξωτερικές Αποστολές” (American Board of Commissioners for Foreign Missions), το οποίο είχε συγκροτηθεί από το 1810 με σκοπό την προώθηση του προτεσταντισμού μέσω ιεραποστολών στο εξωτερικό.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα γεγονότα που μεσολάβησαν από την απόλυση του Βαλαβάνη (14 Σεπτεμβρίου 1881) μέχρι την επιστροφή του το επόμενο σχολικό έτος (21 Αυγούστου 1882), όπως αυτά καταγράφηκαν στις σελίδες του περιοδικού “ΕΥΞΕΙΝΟΣ ΠΟΝΤΟΣ”.

Απάντηση στο εύλογο ερώτημα για ποιο λόγο η παραμονή του Βαλαβάνη στο σχολείο της Μερζιφούντας θα προκαλούσε σκάνδαλο είχε ήδη δοθεί μέσα από τις σελίδες του περιοδικού “ΕΥΞΕΙΝΟΣ ΠΟΝΤΟΣ” (24 Οκτωβρίου 1881). Πρόκειται για μια είδηση από την Αμισό, η οποία δημοσιεύτηκε αρχικά στην εφημερίδα “Νεολόγος” της Κωνσταντινούπολης.

Στο ίδιο άρθρο αποτυπώνεται το γενικότερο κλίμα της εποχής, καθώς αναφέρεται η αποβίβαση πλήθους Ιησουιτών από ατμόπλοια, με ξεκάθαρο σκοπό την “άγραν ψυχών” στην Αμισό και την ενδοχώρα. Ήταν μια περίοδος έντονων εθνικών και θρησκευτικών πιέσεων, κατά την οποία, σύμφωνα με έκθεση της εκπαιδευτικής επιτροπής του ΕΦΣΚ για το 1878-79, «τα σμήνη των Αρπυιών του προσηλυτισμού διέφθειραν και καταμόλυναν δια των δυσωδών αυτών πνοών την θρησκευτικήν του απλοϊκού λαού συνείδησιν», ενώ την ίδια στιγμή «η αποτρόπαιος σλαβική Χάρυβδις απειλούσε να καταβροχθίσει παν ό,τι ελληνικόν».

Η διείσδυση προσηλυτιστικών οργανώσεων στην Ανατολική Μεσόγειο, όπως η Church Missionary Society, η British and Foreign Bible Society, το American Board of Foreign Missions και η American Bible Society, υπήρξε έντονη ήδη από τις πρώτες δεκαετίες του 19ου αιώνα. Καθώς η Υψηλή Πύλη απαγόρευε αυστηρά τον προσηλυτισμό των μουσουλμάνων, οι ιεραπόστολοι επικεντρώθηκαν στους χριστιανικούς και εβραϊκούς πληθυσμούς, διανέμοντας χιλιάδες αντίτυπα της Βίβλου μεταφρασμένα στις τοπικές γλώσσες.

Μάλιστα, η χρήση επιθετικών και προκλητικών μεθόδων δεν ήταν σπάνια, ιδιαίτερα από την πλευρά Αμερικανών και Βρετανών προτεσταντών. Λίγο αργότερα, αφού ευχαρίστησε για τους επαίνους, ο Βαλαβάνης αναγκάστηκε να απαντήσει σε νέες διαμαρτυρίες σχετικά με την απόλυσή του από την Κερασούντα. Η επιστολή του δημοσιεύτηκε αρχικά στον “Νεολόγο” και στη συνέχεια αναδημοσιεύτηκε στο περιοδικό “ΕΥΞΕΙΝΟΣ ΠΟΝΤΟΣ” στις 24 Δεκεμβρίου 1881.

Ο Βαλαβάνης σε μια περίοδο συγκρούσεων

Αξίζει να σημειωθεί ότι στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, η εκπαίδευση στην Οθωμανική Αυτοκρατορία παρεχόταν τόσο από κοινοτικά σχολεία, με ομοιογενές εθνικά μαθητικό δυναμικό, όσο και από ξένα εκπαιδευτικά ιδρύματα. Στα τελευταία, η σύνθεση των μαθητών ήταν εθνικά ετερογενής, η διδασκαλία γινόταν από Ευρωπαίους καθηγητές στη γλώσσα τους και χρησιμοποιούνταν ξενόγλωσσα εγχειρίδια. Ωστόσο, οι σχολές αυτές είχαν κατά βάση ιεραποστολικό χαρακτήρα και, πέρα από τη μετάδοση της γνώσης, αποσκοπούσαν στη διάδοση κάποιου θρησκευτικού δόγματος.

Παράλληλα, η περίοδος αυτή υπήρξε ιδιαίτερα ταραχώδης για την ελληνορθόδοξη κοινότητα της αυτοκρατορίας, καθώς οι εσωτερικές έριδες και οι συγκρούσεις μεταξύ των μελών των σχολικών εφορειών έφτασαν στο αποκορύφωμά τους. Έτσι, ο Βαλαβάνης αναγκάζεται να εγκαταλείψει και πάλι την Κερασούντα. Επιστρέφει στο Αμερικανικό Κολλέγιο της Μερζιφούντας και στη συνέχεια εργάζεται στο Ημιγυμνάσιο της Αμισού. Μετά από μια σύντομη νέα επιστροφή στη γενέτειρά του, αναλαμβάνει τη διεύθυνση του Ελληνικού Σχολείου Μεγάρων. Στην Κερασούντα θα επιστρέψει οριστικά το 1896, τρία χρόνια προτού φύγει από τη ζωή.

Παράλληλα, υπήρξε ιδιαίτερα δραστήριος, συμμετέχοντας στον “ΕΥΞΕΙΝΟ ΠΟΝΤΟ” με ποικίλη θεματολογία, όπως γλωσσολογικά ζητήματα, ελεγείες και ακροστιχίδες. Η ακροστιχίδα είναι ένα λογοτεχνικό παιχνίδι, στο οποίο τα αρχικά γράμματα κάθε στίχου ή στροφής, σχηματίζουν κάθετα μια λέξη, φράση ή όνομα. Γνωστή ήδη από την αρχαιότητα, χρησιμοποιήθηκε ακόμη και σε μαντεία, ενώ συναντάται επίσης στην Παλαιά Διαθήκη, καθώς και κατά τη ρωμαϊκή, την πρωτοχριστιανική και τη μεσαιωνική εποχή.

Περιώνυμη υπήρξε, την περίοδο των χριστιανικών διωγμών, η ακροστιχίδα της λέξης “ΙΧΘΥΣ”. Αυτό το ακρωνύμιο της φράσης “Ιησούς Χριστός, Θεού Υιός, Σωτήρ” λειτουργούσε ως μυστικό σύμβολο αναγνώρισης μεταξύ των πρώτων Χριστιανών. Το είδος καλλιεργήθηκε ιδιαίτερα στο Βυζάντιο, κυρίως στην εκκλησιαστική υμνολογία, ενώ στη νεοελληνική λογοτεχνία χρησιμοποιήθηκε κυρίως από τους υποστηρικτές της καθαρεύουσας. Όταν, εκτός από τα αρχικά, και τα τελικά γράμματα των στίχων σχηματίζουν μια λέξη, τότε ονομάζεται “διπλή ακροστιχίδα”. Ακολουθεί ένα τυπικό παράδειγμα με τη λύση του, όπως δημοσιεύτηκε από τον Βαλαβάνη τον Αύγουστο του 1882.

Η ίδια άλλωστε φορά τα κοσμήματα με τον τρόπο που πιστεύει ότι αξίζει να φοριούνται: αυθόρμητα, με προσωπικότητα και χωρίς να περιμένει κάποια ιδιαίτερη περίσταση. Από τον πρωινό καφέ και τα καθημερινά ψώνια μέχρι τις ώρες που δουλεύει πάνω στην Kissha, τα statement κοσμήματα είναι πάντα μέρος της εικόνας της.

Εντυπωσιακά κολιέ, ιδιαίτερα δαχτυλίδια, χρωματιστές πέτρες, μοναδικά βραχιόλια και απρόσμενοι συνδυασμοί αποτυπώνουν αυτή τη φιλοσοφία. Μπορούν να μεταμορφώσουν ακόμη και την πιο απλή καθημερινή εμφάνιση, προσθέτοντας χαρακτήρα και προσωπικότητα.

Ο κόσμος της Kissha είναι πλέον διαθέσιμος στο www.kissha.gr

Το πρόβλημα, όμως, δεν περιορίζεται στην ανεπάρκεια των εκάστοτε κυβερνήσεων. Αφορά τις ίδιες τις δομές του ευρωπαϊκού πολιτικού και οικονομικού συστήματος, το οποίο δυσκολεύεται όλο και περισσότερο να δώσει βιώσιμες απαντήσεις σε κρίσιμα ζητήματα κοινωνικής διαβίωσης.

Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια βαθιά κρίση παραγωγικής, οικονομικής και πολιτικής αυτονομίας. Από τη μία πλευρά, η Κίνα ενισχύει τη βιομηχανική της ισχύ, την τεχνολογική της υπεροχή σε ολοένα περισσότερους τομείς και τη θέση της στο παγκόσμιο εμπόριο. Από την άλλη, οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν τεράστια οικονομική και τεχνολογική ισχύ, ενεργειακά πλεονεκτήματα και τη δυνατότητα να επηρεάζουν αποφασιστικά τους διεθνείς συσχετισμούς. Ανάμεσα σε αυτές τις δύο δυνάμεις, η Ευρώπη κινδυνεύει να περιοριστεί σε έναν ρόλο εξαρτημένου οικονομικού και πολιτικού χώρου, χωρίς την αυτονομία που απαιτείται για να καθορίζει η ίδια την πορεία της.

Για δεκαετίες, οι ευρωπαϊκές και γενικότερα οι δυτικές οικονομίες αξιοποίησαν το χαμηλότερο κόστος παραγωγής στην Ασία, αποκομίζοντας οφέλη από τις επενδύσεις, τις εμπορικές συναλλαγές και τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού. Ωστόσο, οι χώρες αυτές δεν παρέμειναν απλώς τόποι φθηνής παραγωγής. Ανέπτυξαν τις δικές τους παραγωγικές και τεχνολογικές δομές, αναβάθμισαν τις οικονομίες τους, βελτίωσαν το βιοτικό επίπεδο των πληθυσμών τους και ενίσχυσαν τη στρατιωτική τους ισχύ, αποκτώντας μεγαλύτερη δυνατότητα στρατηγικής αυτονομίας και αποτροπής.

Η σχέση της αμειβόμενης εργασίας με την κοινωνική ευημερία

Σήμερα διεκδικούν μεγαλύτερο μερίδιο από τον πλούτο που παράγεται στο έδαφός τους, μέσω της αναβάθμισης της εγχώριας παραγωγής, της τεχνολογικής τους ισχύος και της διαπραγματευτικής τους θέσης. Η εξέλιξη αυτή περιορίζει τα περιθώρια με τα οποία οι δυτικές οικονομίες αποκόμιζαν οφέλη από τις διεθνείς παραγωγικές σχέσεις, ενώ η αποβιομηχάνιση έχει αφήσει πολλές ευρωπαϊκές χώρες με μειωμένες παραγωγικές δυνατότητες και αυξημένες εξαρτήσεις.

Σε αυτό το περιβάλλον, το υψηλό ενεργειακό κόστος και η διατάραξη των ενεργειακών σχέσεων με τη Ρωσία επιβαρύνουν περαιτέρω την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα. Η υστέρηση σε κρίσιμες νέες τεχνολογίες, η δημογραφική γήρανση, οι δυσκολίες διαχείρισης και ένταξης των μεταναστευτικών ροών και η αυξανόμενη αβεβαιότητα στην απασχόληση συνθέτουν ένα εξαιρετικά σύνθετο πρόβλημα.

Η ασθενέστερη παραγωγική βάση και η χαμηλότερη αναπτυξιακή δυναμική περιορίζουν τους πόρους που απαιτούνται για τη χρηματοδότηση του ευρωπαϊκού κοινωνικού κράτους. Έτσι, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια διπλή πίεση, από τη μία, δυσκολεύεται να διατηρήσει την οικονομική της ισχύ στο νέο διεθνές περιβάλλον και, από την άλλη, αδυνατεί όλο και περισσότερο να εξασφαλίσει τους οικονομικούς όρους που απαιτούνται για τη διατήρηση του κοινωνικού της προτύπου.

Οι νέες τεχνολογίες είναι μονόδρομος για τις ευρωπαϊκές χώρες όμως μετασχηματίζοντας ριζικά την παραγωγή του οικονομικού προϊόντος και την παροχή υπηρεσιών, περιορίζεται διαρκώς η ανάγκη ανθρώπινης εργασίας. Η αυτοματοποίηση και η τεχνητή νοημοσύνη αυξάνουν την παραγωγικότητα, αλλά ταυτόχρονα απειλούν να καταργήσουν θέσεις εργασίας σε μεγαλύτερη έκταση από όσες νέες δημιουργούν.

Διαμορφώνεται, έτσι, μια θεμελιώδης αντίφαση, η ανάπτυξη της παραγωγικής δυνατότητας της οικονομίας μπορεί πλέον να συνοδεύεται όχι από αύξηση, αλλά από συρρίκνωση της απασχόλησης. Η οικονομία θα έχει τη δυνατότητα να παράγει περισσότερα αγαθά και υπηρεσίες με λιγότερη ανθρώπινη εργασία, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι το σύνολο της κοινωνίας θα διαθέτει και τα αναγκαία εισοδήματα για να συμμετέχει στην κατανάλωση των παραγόμενων προϊόντων.

Το ζήτημα, επομένως, είναι πώς θα αναδιανεμηθεί ο πλούτος όταν η παραγωγή του θα απαιτεί ολοένα λιγότερη εργασία. Ένα διαρκώς αυξανόμενο μέρος του οικονομικού αποτελέσματος θα προκύπτει από την αυτοματοποίηση, τα δεδομένα, τους αλγορίθμους και τα τεχνολογικά συστήματα, ενώ τα οφέλη τους θα συγκεντρώνονται κυρίως στους ιδιοκτήτες του οικονομικού συστήματος και της τεχνολογίας. Η εξάρτηση της κοινωνικής ευημερίας αποκλειστικά από την αμειβόμενη εργασία θα γίνεται όλο και πιο προβληματική.

Απαιτείται, συνεπώς, διαφορετική προσέγγιση στην κατανομή του παραγόμενου πλούτου, ώστε η τεχνολογική πρόοδος να μην οδηγεί σε διεύρυνση των ανισοτήτων και στον αποκλεισμό μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας από τα οφέλη της παραγωγικότητας. Διαφορετικά, θα βρεθούμε μπροστά στο παράδοξο μιας οικονομίας που θα παράγει ολοένα περισσότερο πλούτο, αλλά θα αδυνατεί να εξασφαλίσει σε ολοένα περισσότερους ανθρώπους την πρόσβαση σε αυτόν. Και αυτή η αντίφαση δεν αποτελεί απλώς μια μελλοντική κοινωνική απειλή, αλλά ένα δομικό πρόβλημα που θα επηρεάζει όλο και περισσότερο την οικονομική, κοινωνική και πολιτική σταθερότητα της Ευρώπης.

Ποιο πολιτικό σύστημα διαμορφώνεται στην Ευρώπη

Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο ποια κυβέρνηση θα απομακρυνθεί, αλλά ποιο πολιτικό σύστημα θα κληθεί να αντιμετωπίσει τα προβλήματα που τη φθείρουν. Οι κινητοποιήσεις, όσο μαζικές και δυναμικές κι αν είναι, δεν φαίνεται να διαθέτουν ακόμη ένα συγκροτημένο πολιτειακό πρόταγμα, μια σαφή πρόταση για την αλλαγή του τρόπου με τον οποίο οργανώνεται, ασκείται και ελέγχεται η πολιτική εξουσία. Η κοινωνική αγανάκτηση εκφράζεται μέσα από συγκεκριμένα αιτήματα, αλλά σπάνια μετατρέπεται σε συλλογική διεκδίκηση ουσιαστικής συμμετοχής των πολιτών στη λήψη των αποφάσεων.

Εδώ ακριβώς εντοπίζεται η βασική αντίφαση. Οι πολίτες αμφισβητούν τις κυβερνήσεις, αλλά η πολιτική διέξοδος εξακολουθεί να αναζητείται κυρίως μέσα από το ίδιο εκλογικό σύστημα που αναπαράγει την απόσταση ανάμεσα στην κοινωνία και την πολιτική εξουσία. Η αλλαγή κυβέρνησης θεωρείται αλλαγή πολιτικής, χωρίς να εξετάζεται επαρκώς αν οι θεσμικοί όροι άσκησης της εξουσίας επιτρέπουν πράγματι διαφορετικές επιλογές.

Το πιθανότερο είναι, συνεπώς, ένα σημαντικό μέρος αυτής της κοινωνικής ενέργειας να διοχετευθεί στις εκλογές και να εκφραστεί μέσα από την ενίσχυση νέων ή αντισυμβατικών πολιτικών δυνάμεων. Στη Γαλλία, η Μαρίν Λεπέν και η Εθνική Συσπείρωση εμφανίζονται ως ισχυροί διεκδικητές της πολιτικής εξουσίας, αξιοποιώντας τη δυσαρέσκεια απέναντι στο υφιστάμενο πολιτικό κατεστημένο. Στη Σερβία, οι μαζικές κινητοποιήσεις, με πρωταγωνιστικό ρόλο του φοιτητικού κινήματος, ανέδειξαν ένα ενδιαφέρον πολιτικό φαινόμενο, την αμφισβήτηση όχι μόνο της κυβερνητικής εξουσίας, αλλά και των υφιστάμενων κομματικών σχηματισμών στο σύνολο τους.

Ωστόσο, η εκλογική νίκη δεν ισοδυναμεί με την επίλυση των προβλημάτων. Όποια κυβέρνηση κι αν αναλάβει, θα βρεθεί αντιμέτωπη με τους ίδιους βαθύτερους περιορισμούς, την παραγωγική εξάρτηση, το ενεργειακό κόστος, τη τεχνολογική υστέρηση, τη δημογραφική κρίση και την αδυναμία εξασφάλισης σταθερών προοπτικών για τις νεότερες γενιές. Χωρίς αλλαγές στις δομές που παράγουν αυτές τις συνθήκες, οι προσδοκίες θα συγκρουστούν με την πραγματικότητα. Και τότε η κοινωνική δυσαρέσκεια θα επανέλθει. Ίσως με διαφορετικά αιτήματα, διαφορετικά πρόσωπα και διαφορετικές πολιτικές δυνάμεις, αλλά με την ίδια βασική αιτία, την αδυναμία του πολιτικού συστήματος να ανταποκριθεί στις ανάγκες των κοινωνιών.

Η Ευρώπη βρίσκεται, επομένως, μπροστά σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Οι κινητοποιήσεις αποτελούν μια ευκαιρία κοινωνικής αφύπνισης. Για να αποκτήσουν, όμως, ιστορική σημασία, πρέπει να υπερβούν την απλή διαμαρτυρία και την εναλλαγή κυβερνήσεων. Χρειάζεται να αναδείξουν ένα διαφορετικό πολιτικό πρόταγμα, που δεν θα περιορίζεται στην επιλογή εκείνων που κυβερνούν, αλλά θα αφορά και τον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνίες συμμετέχουν, αποφασίζουν και ελέγχουν την εξουσία.

Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να αλλάξουν οι κυβερνήσεις. Είναι να αποκτήσουν οι κοινωνίες τη δυνατότητα να καθορίζουν ουσιαστικά την πολιτική τους μοίρα. Διαφορετικά, οι δρόμοι θα γεμίζουν ξανά και ξανά, οι κυβερνήσεις θα εναλλάσσονται, αλλά τα προβλήματα θα παραμένουν. Και το μέλλον της Ευρώπης, ανάμεσα στις συμπληγάδες των ΗΠΑ και της Κίνας, θα γίνεται ολοένα πιο αβέβαιο.

Ο Κωνσταντίνος Δούνας είναι οικονομολόγος, διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας ΠΑΝΣΥΦΑ (Πανελλήνια Συνεταιριστική Φαρμακοποιών Α.Ε.)

Μετά το περιστατικό, ισχυρές δυνάμεις διάσωσης και αντιμετώπισης εκτάκτων αναγκών έσπευσαν στην περιοχή, ενώ στο σημείο έχει ξεσπάσει φωτιά. Σε ανακοίνωσή του, το τουρκικό Υπουργείο Εθνικής Άμυνας ανέφερε: «Ελικόπτερό μας τύπου S-70 υπέστη ατύχημα και συνετρίβη. Τα σωστικά συνεργεία έχουν φτάσει στα συντρίμμια και οι επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης ξεκίνησαν αμέσως».

Τη θέση του υφυπουργού Εσωτερικών αναλαμβάνει ο βουλευτής Δυτικής Αττικής, Βαγγέλης Λιάκος, ενώ στο υπουργείο Υγείας επιστρέφει ο Δημήτρης Βαρτζόπουλος, ο οποίος αναλαμβάνει καθήκοντα υφυπουργού με αρμοδιότητα τον τομέα της ψυχικής υγείας. Υπενθυμίζεται ότι ο κ. Βαρτζόπουλος είχε αποχωρήσει από το κυβερνητικό σχήμα μετά την εμπλοκή του ονόματός του στην υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ. Ωστόσο, σύμφωνα με τις σχετικές αναφορές, δεν προέκυψε αποδεδειγμένη εμπλοκή του στην υπόθεση και πλέον επιστρέφει στην κυβέρνηση.

Οι συγκεκριμένες αλλαγές αποτελούν έναν ακόμη μίνι ανασχηματισμό, με τον πρωθυπουργό να προχωρά σε διορθωτικές παρεμβάσεις μετά την παραίτηση του κ. Τσαβδαρίδη. Οι εξηγήσεις που δόθηκαν από τον τελευταίο δεν κρίθηκαν επαρκείς, γεγονός που οδήγησε στην απόφαση αντικατάστασής του.

Η ορκωμοσία των νέων μελών της κυβέρνησης, σύμφωνα με την ανακοίνωση του Γραφείου Τύπου του πρωθυπουργού, θα πραγματοποιηθεί ενώπιον του Προέδρου της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνου Τασούλα, και παρουσία του αντιπροέδρου της κυβέρνησης, Κωστή Χατζηδάκη, αύριο Παρασκευή 13 Νοεμβρίου, στις 12:30, στο Προεδρικό Μέγαρο.

Δημοσκόπηση MARC

Εννιακομματική Βουλή «δείχνει» η δημοσκόπηση της MARC για το κεντρικό δελτίο ειδήσεων του ANT1 σύμφωνα με την οποία η Νέα Δημοκρατία παρουσιάζει οριακή άνοδo. Στη δεύτερη θέση με αμετάβλητο ποσοστό από την προηγούμενη μέτρηση η ΕΛΑΣ του πρώην πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα. Τρίτο το ΠΑΣΟΚ με 12,5% με οριακή άνοδο από το 12,4%. Σύμφωνα με τη δημοσκόπηση της MARC, στην πρόθεση ψήφου καταγράφονται οι εξής επιδόσεις:

Νέα Δημοκρατία — 27,2%
ΕΛΑΣ — 14%
ΠΑΣΟΚ — 11%
Ελληνική Λύση — 6,2%
Ελπίδα για τη Δημοκρατία — 3,9%
ΚΚΕ — 6,1%
Πλεύση Ελευθερίας — 5,1%
Φωνή Λογικής — 3,4%
Συμμαχία Ελλήνων 3,7%
ΜέΡΑ25 — 2,1%
ΣΥΡΙΖΑ — 1,3%
Νίκη 1,3%
Άλλο κόμμα 3,5%
Άκυρο/Λευκό 1,1%
Δεν θα ψηφίσω 0,9%
Δεν έχω αποφασίσει 9,1%

Στο ερώτημα «πόσο πιθανό θεωρείτε το ενδεχόμενο ενός θερμού επεισοδίου» οι ερωτηθέντες απαντούν:

• ΠΟΛΥ ΚΑΙ ΑΡΚΕΤΑ ΠΙΘΑΝΟ 33,5%
• ΛΙΓΟ ΚΑΙ ΚΑΘΟΛΟΥ ΠΙΘΑΝΟ 64,1%

Στο ερώτημα «πόσο ικανοποιημένοι είστε από τον τρόπο που διεξάγεται ο πολιτικός διάλογος» απαντούν:

• ΛΙΓΟ ΚΑΙ ΚΑΘΟΛΟΥ 83,4%
• ΠΟΛΥ ΚΑΙ ΑΡΚΕΤΑ 15,3%

Στο ερώτημα «ποιος ευθύνεται για την τοξικότητα στον δημόσιο διάλογο» οι ερωτηθέντες απαντούν:

Η ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ 51,7%
ΤΑ ΜΜΕ (TV, ΕΙΔΗΣΕΟΓΡΑΦΙΚΑ SITES) 44,3%
Η ΕΛΑΣ 15,5%
ΤΑ ΜΕΣΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ 14,9%
ΑΛΛΑ ΜΙΚΡΟΤΕΡΑ ΚΟΜΜΑΤΑ 11,7%
ΤΟ ΠΑΣΟΚ 10,5%

Αρνητική η αξιολόγηση της κυβέρνησης

Στο ερώτημα «πώς αξιολογείτε συνολικά τη θητεία της κυβέρνησης Μητσοτάκη» καταγράφονται τα εξής:

ΑΡΝΗΤΙΚΑ ΚΑΙ ΜΑΛΛΟΝ ΑΡΝΗΤΙΚΑ 63,5%
ΘΕΤΙΚΑ ΚΑΙ ΜΑΛΛΟΝ ΘΕΤΙΚΑ 36%

Σε σχέση με το ερώτημα «ποιοι κόμμα θα θέλατε να ηγηθεί στην κεντροαριστερά» οι ερωτηθέντες απαντούν:

ΠΑΣΟΚ 38,9%
ΕΛΑΣ 25,7%
ΚΑΝΕΝΑ ΑΠΟ ΤΑ ΔΥΟ/ΑΛΛΟ 30,7%
ΔΑ 4,6%

Στο ερώτημα «ποιο κόμμα πιστεύετε ότι κάνει την πιο ουσιαστική αντιπολίτευση» οι ερωτηθέντες απαντούν:

ΠΑΣΟΚ 19,3%
ΕΛΑΣ 9,3%
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΥΣΗ 8,1%
ΠΛΕΥΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ 7,6%
ΜΕΡΑ 25 1,3%
ΑΛΛΟ ΚΟΜΜΑ 2,7%
ΚΑΝΕΝΑ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ 35%
ΔΑ 2,1%

Η εκτίμηση του εκλογικού αποτελέσματος:

ΝΔ – 30,5%
ΕΛΑΣ – 15,8%
ΠΑΣΟΚ – 12,5%
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΥΣΗ – 7%
ΚΚΕ – 6,8%
ΠΛΕΥΣΗ – 5,5%
ΕΛΠΙΔΑ – 4,6%
ΦΩΝΗ ΛΟΓΙΚΗΣ – 3,9%
Συμμαχία Ελλήνων – 4,2%
ΜΕΡΑ 25 – 2,4%
ΣΥΡΙΖΑ – 1,4%
ΝΙΚΗ – 1,4%
ΑΛΛΟ ΚΟΜΜΑ – 4%

Δηλώσεις Μαρινάκη

Συνολική επανεξέταση του πλαισίου μοριοδότησης για την εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση δρομολογεί η κυβέρνηση μετά την υπόθεση του υφυπουργού Λάζαρου Τσαβδαρίδη. Όπως ανακοίνωσε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης κατά την ενημέρωση των πολιτικών συντακτών, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έδωσε εντολή στο υπουργείο Παιδείας να καταρτίσει σχέδιο αλλαγών που θα αφορά συνολικά το ισχύον σύστημα και όχι μόνο τις διακρίσεις αθλητών, με στόχο ένα δικαιότερο και πιο σύγχρονο πλαίσιο.

Ο κ. Μαρινάκης γνωστοποίησε ότι εξετάζεται συνολικά το καθεστώς μοριοδότησης των αθλητών, με έμφαση στην πραγματική συμμετοχή και τη διάρκεια ενασχόλησης με τον αθλητισμό. Πρόσθεσε ότι, όταν το υπουργείο Παιδείας καταλήξει στις τελικές προτάσεις του, θα προβλεφθούν μεταβατικές διατάξεις για τους μαθητές που συμμετέχουν στις φετινές πανελλαδικές εξετάσεις. «Πρόκειται για ένα πλαίσιο που ισχύει εδώ και δεκαετίες και είναι ευκαιρία να το επανεξετάσουμε συνολικά», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Με αφορμή την υπόθεση του βουλευτή της ΝΔ, Λάζαρου Τσαβδαρίδη, σχετικά με το σύστημα μοριοδότησης των αθλητών και με αφορμή την υπόθεση που έχει προκύψει, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης ανέφερε ότι πρόκειται για ένα ζήτημα που απασχολεί διαχρονικά την εκπαιδευτική και αθλητική κοινότητα. Όπως σημείωσε, το ισχύον πλαίσιο εφαρμόζεται από το 1999 και έχει υποστεί κατά καιρούς αρκετές τροποποιήσεις από διαφορετικές κυβερνήσεις.

Αναφερόμενος στην παραίτηση του υφυπουργού, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος σημείωσε ότι οι εξηγήσεις που δόθηκαν δεν κρίθηκαν επαρκείς και γι’ αυτό η παραίτηση υποβλήθηκε και έγινε άμεσα δεκτή. Παράλληλα, τόνισε ότι το χαρτοφυλάκιο της βιομηχανίας είναι ιδιαίτερα σημαντικό και για τον λόγο αυτό υπάγεται απευθείας στον υπουργό Ανάπτυξης, Τάκη Θεοδωρικάκο.

Για την επιστροφή του Δημήτρη Βαρτζόπουλου στην κυβέρνηση, ο κ. Μαρινάκης υπογράμμισε ότι επανέρχεται στη θέση που κατείχε προηγουμένως και η οποία παρέμενε κενή μετά την παραίτησή του στο πλαίσιο της διερεύνησης της υπόθεσης του ΟΠΕΚΕΠΕ από την οποία δικαιώθηκε.

“Νίκη”

«Σήμερα πιστοποιήθηκε πως τα σκάνδαλα της περιόδου Μητσοτάκη διαμορφώνουν και τη σύνθεση της κυβέρνησής του. Ο κ. Λάζαρος Τσαβδαρίδης βρίσκεται εκτός κυβέρνησης λόγω σκανδάλου. Λόγω σκανδάλου είχε βρεθεί εκτός κυβέρνησης και ο κ. Δημήτρης Βαρτζόπουλος, ο οποίος σήμερα επανέρχεται.

Ο κ. Τσαβδαρίδης απομακρύνεται λόγω της αποκάλυψης ότι η κόρη του μοριοδοτήθηκε στις πανελλήνιες εξετάσεις με εικονική συμμετοχή της σε διακριθείσα ομάδα χειροσφαίρισης. Ο κ. Βαρτζόπουλος είχε απομακρυνθεί, προ επταμήνου, λόγω της αποκάλυψης πως προώθησε αιτήματα παραγωγών της περιφέρειας του για επιδότηση από τον ΟΠΕΚΕΠΕ. Συμπέρασμα: Ας κάνει λίγο υπομονή ο κ. Τσαβδαρίδης», αναφέρει η ανακοίνωση του κόμματος.

Ο Μιχάλης Κατρίνης κάλεσε την πολιτική ηγεσία του υπουργείου να αναφέρει πόσες από τις αποφάσεις που προβλέπει ο νόμος έχουν εκδοθεί και να δώσει χρονοδιάγραμμα για τις υπόλοιπες. Έθεσε ειδικά το ζήτημα της έγκρισης του δεκαετούς σχεδίου στεγαστικών δράσεων και του γενικού κανονισμού διαχείρισης των στρατιωτικών οικημάτων.

Από τον Παναγιώτη Κισκήρα ζήτησε μετρήσιμο απολογισμό της θητείας του στη διεύθυνση της Υπηρεσίας Αξιοποίησης Ακίνητης Περιουσίας Ενόπλων Δυνάμεων από τον Απρίλιο του 2024. Τον ρώτησε τι έχει προετοιμάσει για τον ΦΑΑΕΔ και πότε ο φορέας θα μπορεί να λειτουργήσει με διοικητικό συμβούλιο και στελεχωμένες υπηρεσίες. Ζήτησε ακόμη στοιχεία για τα ακίνητα που θα αναλάβει και την αξία τους, καθώς και συγκεκριμένο σχέδιο αξιοποίησης, χωρίς να λάβει κάποια απάντηση στα ερωτήματά του.

Υπενθύμισε ότι το ΠΑΣΟΚ είχε ζητήσει ο ΦΑΑΕΔ να λειτουργεί ως νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου, με ουσιαστικό κοινοβουλευτικό και ανεξάρτητο οικονομικό έλεγχο και δέσμευση τουλάχιστον του 60% των ετήσιων εσόδων για τη στέγαση των στρατιωτικών.

Από το 2019, επισήμανε ο Κατρίνης, η κυβέρνηση εξαγγέλλει παραχωρήσεις στρατοπέδων, επενδύσεις και χιλιάδες στρατιωτικές κατοικίες. Ακόμη δεν έχει παρουσιάσει ολοκληρωμένο σχέδιο με στόχους και χρονοδιαγράμματα. Ο Νίκος Δένδιας είχε δεσμευτεί για πλήρη ενημέρωση της Βουλής σχετικά με τα ακίνητα, τις αποτιμήσεις και το στρατηγικό σχέδιο αξιοποίησης. Ο Κατρίνης ζήτησε από τον υπουργό να πει πότε θα παρουσιάσει το πενταετές σχέδιο στη Βουλή και έθεσε το ερώτημα: «Πού βρίσκεται σήμερα ο μετρήσιμος απολογισμός αυτών των δεσμεύσεων;».

Αυτός είναι ο λόγος που όταν η Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας κυρώθηκε από τον αναγκαίο αριθμό χωρών και κατέστη εθιμικό δίκαιο, οι Τούρκοι έσπευσαν να αποτρέψουν την Αθήνα από το να ασκήσει το νόμιμο δικαίωμά της. Τον Ιούνιο 1995, με απόφασή της, η τουρκική Εθνοσυνέλευση χαρακτήρισε αιτία πολέμου (casus belli) την επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο, εξουσιοδοτώντας την κυβέρνηση να λάβει ακόμα και στρατιωτικά μέτρα για να την εμποδίσει. Είχαν επίγνωση ότι, εάν γινόταν επέκταση, θα ακυρωνόταν το επεκτατικό τους παιχνίδι στο Αιγαίο. Ταυτοχρόνως, όπως προανέφερα, θα ενισχυόταν σημαντικά η ελληνική θέση και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Από τότε, η Αθήνα δηλώνει ότι διατηρεί ακέραιο το δικαίωμά της για επέκταση και θα το ασκήσει όποτε κρίνει. Τριάντα ένα χρόνια μετά δεν το έχει πράξει! Όταν ένα δικαίωμα δεν ασκείται για πολλά χρόνια –όπως στην περίπτωσή μας– αποδυναμώνεται. Η άσκησή του γίνεται ολοένα και πιο δύσκολη. Στην πραγματικότητα, οι ελληνικές κυβερνήσεις, υπό το κράτος του φοβικού συνδρόμου, προτιμούν να πετάνε το μπαλάκι στο μέλλον.

Από την εποχή που η Άγκυρα κήρυξε το casus belli, είχα ξεκάθαρα ταχθεί υπέρ της επέκτασης των χωρικών υδάτων, με την καθιέρωση διόδων ελεύθερης διέλευσης, έτσι ώστε να μην υπάρξουν αντιδράσεις από τρίτες χώρες. Θεωρούσα πως η Τουρκία δεν θα κήρυττε τον πόλεμο, αλλά θα πραγματοποιούσε κάποια ναυτική άσκηση στη ζώνη μεταξύ έξι και 12 μιλίων για να καταδείξει ότι δεν αναγνώριζε την επέκταση.

Ενδεχομένως, να έστελνε συνοδεία πολεμικών ένα σκάφος για σεισμικές έρευνες στα 7-8 μίλια από τις ακτές εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων. Με άλλα λόγια, θα προκαλούσε την Ελλάδα να προστατεύσει αυτή τη φορά τα χωρικά της ύδατα κι όχι ΑΟΖ, την οποία, ως γνωστό, δεν προστάτευσε στην Κάσο και στην Κρήτη για την περίπτωση του καλωδίου.

Υποστήριζα τότε πως η Ελλάδα δεν είχε κανένα λόγο να αντιδράσει σ’ αυτή την ενέργεια, στέλνοντας τον στόλο για να διώξει τα τουρκικά πλοία και προκαλώντας έτσι κρίση. Θα έπρεπε να περιοριστεί σε διπλωματικές αντιδράσεις, οι οποίες θα κατοχύρωναν διεθνώς τα 12 μίλια, έστω κι αν δεν τα αναγνώριζε η Άγκυρα. Από το να μην έχει τίποτα, τουλάχιστον η Ελλάδα θα είχε τα 12 μίλια, έστω και με τις τουρκικές παραβιάσεις. Μην ξεχνάμε ότι έχουν ανεχθεί συστηματικές παραβιάσεις του εθνικού εναερίου χώρου.

Χωρικά ύδατα πολλαπλού εύρους

Ας σημειωθεί ότι η κυβέρνηση Σημίτη, με υπουργό Εξωτερικών τον Γιώργο Παπανδρέου, αλλά και αργότερα η κυβέρνηση Τσίπρα, είχαν διαπραγματευθεί με την Άγκυρα –στο πλαίσιο διερευνητικών επαφών– το εύρος των ελληνικών χωρικών υδάτων. Κι αυτό παρότι –όπως προανέφερα– σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο πρόκειται για δικαίωμα, που κάθε παράκτιο κράτος ασκεί μονομερώς. Δηλαδή, δεν έχει υποχρέωση να το διαπραγματευθεί με τα γειτονικά κράτη.

Μετά από αυτό, στη δεκαετία του 2000, είχα γράψει: «Από τη στιγμή που η Αθήνα έχει κακώς επιλέξει να διαπραγματευθεί με την Άγκυρα το εύρος των ελληνικών χωρικών υδάτων, τουλάχιστον ας το διαπραγματευθεί σωστά. Η Αθήνα έπρεπε εξαρχής να έχει επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 μίλια σ’ όλες τις περιοχές που δεν γειτνιάζουν με την Τουρκία και στη συνέχεια να διαπραγματευθεί με την Άγκυρα ένα συμβιβασμό για το εύρος των ελληνικών χωρικών υδάτων στις περιοχές που γειτνιάζουν.

»Εάν το είχε κάνει, οι μη γειτνιάζουσες με την Τουρκία θαλάσσιες περιοχές θα είχαν βγει εκτός διαπραγμάτευσης, ενώ τώρα η Άγκυρα ζητάει να μην υπάρξει καμία επέκταση στο ανατολικό Αιγαίο, προσφέροντας(;) σαν αντάλλαγμα την αποδοχή της επέκτασης στο Ιόνιο και στο Λιβυκό! Προσφέρει, δηλαδή, αυτό που η Ελλάδα μπορεί να κάνει μόνη της, χωρίς η Τουρκία να έχει το παραμικρό πρόσχημα αντίδρασης, αφού δεν γειτνιάζει με τις θαλάσσιες αυτές περιοχές». Τη θέση αυτή είχα επανειλημμένως διατυπώσει σε άρθρα και την συμπεριέλαβα στην ενότητα “Δώδεκα μίλια και casus belli” στο βιβλίο μου για την Τουρκία του Ερντογάν (Πατάκης 2013).

Κανόνας και εξαίρεση

Για χρόνια κυριαρχούσε η άποψη πως εάν γινόταν επέκταση των χωρικών υδάτων μόνο σε θαλάσσιες περιοχές εκτός Αιγαίου, θα ήταν σαν η Ελλάδα να παραδεχόταν ότι το Αιγαίο είναι ειδική θάλασσα. Ως εκ τούτου, θα έδινε υπόσταση στον τουρκικό ισχυρισμό ότι πρέπει να ισχύσουν ειδικές διευθετήσεις. Το επιχείρημα θα ήταν άξιο συζήτησης εάν η Αθήνα δεν είχε ήδη αποδεχθεί τη φόρμουλα των χωρικών υδάτων διαφορετικού εύρους κατά περιοχή. Οι ελληνικές κυβερνήσεις το διαπραγματεύθηκαν όχι επειδή θεωρούν το Αιγαίο ειδική θάλασσα, αλλά επειδή υπέκυψαν –χωρίς να το ομολογούν– στον εκβιασμό του τουρκικού casus belli.

Η θέση μου, λοιπόν, δεν ήταν να εξαιρεθεί από την επέκταση όλο το Αιγαίο, αλλά η θάλασσα που γειτνιάζει με την Τουρκία, δηλαδή η θαλάσσια περιοχή των νησιών του ανατολικού Αιγαίου, όπου θα μπορούσαμε να συμφωνήσουμε σε χωρικά ύδατα 8-10 μιλίων. Στις ακτές της Θράκης, Μακεδονίας και ηπειρωτικής Ελλάδας, καθώς και της Κρήτης η επέκταση θα γινόταν στα 12 μίλια. Η επέκταση εκεί προφανώς δεν “πνίγει” την Τουρκία, όπως η ίδια ισχυρίζεται. Και βεβαίως η όποια τουρκική ανησυχία θα μπορούσε να αμβλυνθεί –όπως προανέφερα– με την καθιέρωση γενναιόδωρων διαύλων ελεύθερης διέλευσης.

Στο σημείο αυτό θέλω να υπενθυμίσω παλαιότερη συνέντευξη του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Φιντάν: «Δεν δέχομαι 12 μίλια, εσείς δεν δέχεστε έξι μίλια. Στεκόμαστε, λοιπόν, σε ορισμένα σημεία, έχουν γίνει διερευνητικές συνομιλίες στο παρελθόν, έχουν καλυφθεί ορισμένες αποστάσεις. Το ζήτημα του Αιγαίου δεν είναι ένα άλυτο πρόβλημα». Αν μη τι άλλο, η δήλωση αυτή δείχνει ότι η Άγκυρα είναι ανοικτή για διαπραγμάτευση, την οποία η Αθήνα, αφού κακώς την άρχισε, θα έπρεπε να την συνεχίσει, περιορίζοντάς την, όμως, αποκλειστικά στο ανατολικό Αιγαίο, αφού θα είχε κηρύξει τα 12 μίλια στις άλλες ελληνικές θάλασσες.

Η Ελλάδα ολιγωρεί… 

Δυστυχώς, δεν έγινε τίποτα. Έχουμε ακόμα και στην Κρήτη παραμείνει με χωρικά ύδατα έξι μιλίων. Κι αυτή η πραγματικότητα δεν αλλάζει από την επίσημη ρητορική της Ελλάδας ότι θα επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα όποτε το κρίνει. Όταν φοβάται να ασκήσει το δικαίωμά της και όταν έχει ήδη διαπραγματευθεί χωρικά ύδατα διαφορετικού εύρους, το προαναφερθέν επιχείρημα είναι προσχηματικό. Όπως προανέφερα, η πραγματική αιτία είναι το φοβικό σύνδρομο της ελληνικής πολιτικής ελίτ, η απροθυμία της να κάνει οτιδήποτε θα ενοχλούσε την Άγκυρα και δυνητικά θα μπορούσε να οδηγήσει σε κρίση.

Ας σημειωθεί ότι η Τουρκία στη Μαύρη Θάλασσα και στις νότιες ακτές της (Ανατολική Μεσόγειο) έχει χωρικά ύδατα 12 μιλίων. Δεν τα έχει, βεβαίως, επεκτείνει στο Αιγαίο, επειδή δεν θα είχε αξιόλογο όφελος και κυρίως γιατί εάν τα επέκτεινε δεν θα μπορούσε να εάν η Ελλάδα έπραττε το ίδιο.

Όσο η Ελλάδα δεν επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 μίλια σε όλες τις θάλασσες εκτός από το ανατολικό Αιγαίο, θα υποκύπτει στον εκβιασμό του casus belli, αποδεχόμενη εμμέσως πλην σαφώς ότι η Άγκυρα έχει και για τις υπόλοιπες θάλασσες λόγο! Αντιθέτως, εάν κατοχυρωθούν χωρικά ύδατα 12 μιλίων παντού, με εξαίρεση τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου, η όποια άτυπη διαπραγμάτευση με την Άγκυρα θα αφορούσε ένα συμβιβασμό εκεί, δηλαδή χωρικά ύδατα 8-10 μιλίων.

Οι κινήσεις που πρέπει να γίνουν

Η ολιγωρία του παρελθόντος έχει μετατρέψει ένα τότε διαχειρίσιμο διπλωματικά πρόβλημα, σε ένα δύσκολο εγχείρημα. Τότε, η “Γαλάζια Πατρίδα” δεν ήταν κρατικό δόγμα και ο Ερντογάν στο πρώτο μισό της δεκαετίας του 2000 ήταν πολύ πιο συγκρατημένος, επειδή ήταν αντιμέτωπος με εσωτερικούς πολέμους, αρχικά με το μετακεμαλικό καθεστώς και αργότερα με το κίνημα Γκιουλέν. Τώρα, ο Ερντογάν είναι παντοδύναμος στο εσωτερικό και νοιώθει ισχυρός και στο εξωτερικό. Το μόνο θετικό για την Ελλάδα σήμερα είναι η ανοικτή αντιπαράθεση της Τουρκίας με το Ισραήλ.

Η επέκταση των χωρικών υδάτων, όμως, δεν μπορεί να καθυστερήσει πολύ. Και βεβαίως η πρώτη άμεση κίνηση πρέπει να είναι το κλείσιμο των κόλπων με γραμμές βάσης παντού, έτσι ώστε η επέκταση να αρχίσει από τις γραμμές βάσης. Πριν οποιαδήποτε κίνηση είναι σκόπιμο να προηγηθούν διπλωματικές επαφές με τις ΗΠΑ, την ΕΕ και ειδικά με τη Γαλλία, αλλά και με χώρες της Ανατολικής Μεσογείου, όπως το Ισραήλ και η Αίγυπτος. Πρέπει να δημιουργηθεί ένα διπλωματικό κλίμα, το οποίο κατά το δυνατόν να αποτρέπει τουρκικό τυχοδιωκτισμό. Η εξαίρεση, άλλωστε, του ανατολικού Αιγαίου από την μονομερή επέκταση θα ήταν ισχυρό όπλο της Αθήνας στα μάτια της διεθνούς κοινότητας.

Υπάρχουν πιθανότητες η κυβέρνηση Μητσοτάκη να προσανατολισθεί προς αυτή την κατεύθυνση; Αν κρίνουμε από το γεγονός ότι το “έβαλε στα πόδια” στην Κάσο και στην Κρήτη, η απάντηση είναι αρνητική. Το δόγμα της, άλλωστε, είναι να αποφύγει πάση θυσία μία κρίση στις σχέσεις με την Τουρκία. Κι αυτό το επιτυγχάνει επειδή υποχωρεί με πιο πρόσφατο περιστατικό τη μεθόδευση μέσω Γαλλίας για το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης με την Κύπρο.

Η αστυνομία δήλωσε ότι πιστεύει πως το διαμέρισμα του ανήκε ενώ όπως έγινε γνωστό είχε εμπλακεί σε «κάποιου είδους διένεξη με τη διαχείριση της πολυκατοικίας». Το περιστατικό σημειώθηκε σε μια γειτονιά γνωστή ως Λόγκαν Σάικλ 1,6 χλμ βορειοανατολικά του Λευκού Οίκου.

Η Μπρουκ Πίντο, μέλος του δημοτικού συμβουλίου της Ουάσινγκτον, δήλωσε σε ανάρτησή της στο X ότι οι πυροβολισμοί έγιναν στο γυμναστήριο VIDA και ότι πολλοί άνθρωποι δέχθηκαν πυρά.

Βάσει της συμφωνίας, οι δύο χώρες επιδιώκουν επίσης να αναπτύξουν νέα συστήματα αποθήκευσης ενέργειας και να δημιουργήσουν υποδομές μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας ισχύος 4.000 MW. Ο Μπαϊρακτάρ δήλωσε ότι η συνεργασία θα διευκολύνει τη μεταφορά τεχνολογίας και θα ενισχύσει την εγχώρια παραγωγή εξοπλισμού ανεμογεννητριών, δίνοντας ενδεχομένως στους Τούρκους κατασκευαστές μεγαλύτερο ρόλο στην αναπτυσσόμενη βιομηχανία ανανεώσιμων πηγών ενέργειας της χώρας.

«Η συνεργασία αυτή θα αυξήσει την παραγωγική μας ικανότητα στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και θα επιτρέψει τη μεταφορά τεχνολογίας, υποστηρίζοντας την παραγωγή εξοπλισμού ανεμογεννητριών στην Τουρκία και συμβάλλοντας σημαντικά στην ανάπτυξη της εγχώριας βιομηχανίας μας», δήλωσε ο υπουργός.

Η συμφωνία αποτελεί συνέχεια των προηγούμενων προσπαθειών της Άγκυρας και του Πεκίνου να διευρύνουν τη συνεργασία τους στον ενεργειακό τομέα, συμπεριλαμβανομένων των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, της μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, των τεχνολογιών μπαταριών και της βιομηχανικής παραγωγής.

Κατά την επίσκεψή του στην Κίνα τον Σεπτέμβριο του 2025, ο Μπαϊρακτάρ είχε συνομιλίες με Κινέζους αξιωματούχους και εταιρείες σχετικά με πιθανά ενεργειακά έργα. Τότε είχαν προσδιοριστεί ως τομείς στενότερης συνεργασίας η υπεράκτια αιολική ενέργεια, η αποθήκευση ενέργειας και η κατασκευή μπαταριών.

Παράλληλα, ο Τούρκος υπουργός είχε επισημάνει τις δυνατότητες εγκατάστασης μονάδων παραγωγής από κινεζικές εταιρείες στην Τουρκία, κυρίως στον τομέα των φωτοβολταϊκών πάνελ και των ανεμογεννητριών. Οι δύο χώρες έχουν επίσης διερευνήσει τη συνεργασία τους στις υποδομές μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, συμπεριλαμβανομένων έργων που αποσκοπούν στη μεταφορά ενέργειας προς τις ευρωπαϊκές αγορές.

Η συμφωνία και το τουρκικό ενεργειακό όραμα

Ο Μπαϊρακτάρ παρουσίασε τη συμφωνία ως μέρος της μακροπρόθεσμης ενεργειακής στρατηγικής της Τουρκίας, η οποία αποσκοπεί στην ενίσχυση της ασφάλειας του εγχώριου ενεργειακού εφοδιασμού και στην επιτάχυνση της μετάβασης σε καθαρότερες πηγές ενέργειας. «Σε ευθυγράμμιση με το Εθνικό μας Όραμα Ενέργειας 2040, αυτή η ιστορική συμφωνία θα ενισχύσει την ενεργειακή μας ασφάλεια και θα επιταχύνει την πράσινη μετάβαση», δήλωσε.

Στο πλαίσιο του Εθνικού Οράματος Ενέργειας 2040, η Άγκυρα επιδιώκει να αυξήσει τη συνολική εγκατεστημένη ισχύ παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από περίπου 128 γιγαβάτ (GW) που είναι σήμερα σε 281 GW έως το 2040. Από αυτή την ισχύ, τα 175 GW προβλέπεται να προέρχονται συνδυαστικά από την ηλιακή και την αιολική ενέργεια.

Ο υπουργός εξέφρασε επίσης την ελπίδα ότι η συνεργασία θα αποφέρει οφέλη και στις δύο χώρες, καθώς διευρύνουν τη σύμπραξή τους στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

COP31: Οι υπόλοιπες ενεργειακές συμφωνίες της Τουρκίας

Η συμφωνία με την Κίνα έρχεται μετά από σειρά σημαντικών συμφωνιών που υπογράφηκαν στο περιθώριο της συνόδου. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται μνημόνιο συνεργασίας με τη Σαουδική Αραβία για την ανάπτυξη πρόσθετης ισχύος 3.000 MW από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, στο πλαίσιο ευρύτερου σχεδίου 5.000 MW στο οποίο συμμετέχει η εταιρεία ACWA Power.

Παράλληλα, η Τουρκία υπέγραψε δέκα συμφωνίες συνολικής αξίας 5,1 δισ. δολαρίων με την Ασιατική Τράπεζα Ανάπτυξης (ADB), την Ασιατική Τράπεζα Επενδύσεων σε Υποδομές (AIIB), την Παγκόσμια Τράπεζα και την Ισλαμική Τράπεζα Ανάπτυξης (IsDB). Οι συμφωνίες αυτές αποσκοπούν στην υποστήριξη της πράσινης μετάβασης της χώρας, στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας των υποδομών και στη χρηματοδότηση επιχειρήσεων.

Επιπλέον, η Άγκυρα υπέγραψε περιφερειακή συμφωνία συνεργασίας στον τομέα της καθαρής ενέργειας με το Αζερμπαϊτζάν, τη Γεωργία και τη Βουλγαρία. Στόχος είναι η ανάπτυξη διασυνοριακών υποδομών μεταφοράς και εμπορίας ηλεκτρικής ενέργειας, γεγονός που θα μπορούσε να δημιουργήσει έναν νέο διάδρομο για τη μεταφορά καθαρής ενέργειας από την περιοχή της Κασπίας προς τις ευρωπαϊκές αγορές.

Εξάλλου, οι διαπραγματεύσεις για το Κυπριακό πρόβλημα θα επαναληφθούν (Σ.Σ. δι’ όση αξία έχουν), αλλιώς η τελωνειακή ένωση Ε.Ε. και Τουρκίας δεν θα προχωρήσει.

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου δικαίωσε τον Φρέντι Μπελέρη για την πολύμηνη φυλάκισή του, άνευ στοιχείων ενοχής αλλά για πολιτικούς λόγους, στην Αλβανία — προφανώς κατ’ εντολή του Αλβανού πρωθυπουργού [ή: προέδρου].

Η Αίγυπτος ξανάνοιξε την πρεσβεία της στην Τρίπολη της Δυτικής Λιβύης και αρχίζει συζητήσεις με τον πρωθυπουργό της διχασμένης χώρας για το τουρκολιβυκό μνημόνιο [ή: συμβόλαιο], που παραβιάζει την αιγυπτιακή ΑΟΖ, μεταξύ άλλων παρανομιών.

Τέλος, ο περιοδεύων Αμερικανός απεσταλμένος στην Αφρική και τη Μέση Ανατολή, με καταγωγή από τον Λίβανο, συντόμως θα κληθεί στο Κογκρέσο να εξηγήσει τον ρόλο του, όπως κι ο έτερος «φίλος» του προέδρου που απώλεσε τον έλεγχο των δύο νομοθετικών σωμάτων των ΗΠΑ, ο Αμερικανός πρεσβευτής στην Άγκυρα,κατόπιν καταγγελιών του ισραηλινού «λόμπι» στη Βουλή των Αντιπροσώπων.

Η Δημοκρατική Γερουσία, την προσεχή διετία [ή: 6ετία], προτίθεται να αναλάβει τον συνταγματικό της ρόλο στον διορισμό πρεσβευτών των ΗΠΑ στο εξωτερικό, χωρίς το εφόδιο της προεδρικής «φιλίας».

Παραφράζοντας τον Κινέζο στρατηγό Σουν Τσου, θα λέγαμε ότι «καλύτερα να κερδίζεις μάχες χωρίς πόλεμο».