Οι αντιδραστήρες κατά συνέπεια άρχισαν από σήμερα να ψύχονται με γεννήτριες ντίζελ, πλην όμως «αν και υπάρχουν εφεδρικές ποσότητες καυσίμων για αυτές, είναι αδύνατον λόγω των συνεχιζόμενων επιθέσεων να προσεγγίσουν βυτιοφόρα για να ξαναγεμίσουν τα ‘ρεζερβουάρ῾ με ντίζελ», λέει η ρωσική διοίκηση του πυρηνικού εργοστασίου, που προσπαθεί να κάνει οικονομία στα καύσιμα.

Ο διευθυντής του πυρηνικού σταθμού Γιούρι Τσερνίτσουκ είπε ότι «με τις εχθροπραξίες υπέστη ζημίες η μοναδική γραμμή 330 κιλοβόλτ “Ferroslavnaya-1” και καταβάλλονται προσπάθειες να αποκατασταθεί η τροφοδοσία, αλλά δεν είναι εύκολο. Οι ουκρανικές δυνάμεις εμποδίζουν και την παράδοση καυσίμων για τις γεννήτριες και το απόθεμα μειώνεται». Πρόσθεσε ότι καταβάλλονται προσπάθειες να βελτιωθεί η λειτουργία των γεννητριών ντίζελ, προκειμένου να καταναλώνουν όσο το δυνατόν λιγότερα καύσιμα.

Η εκπρόσωπος του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών Μαρία Ζαχάροβα “αναρωτιέται” γιατί η Δύση σιωπά σχετικά με τις επιθέσεις της Ουκρανίας στον πυρηνικό σταθμό της Ζαπορίζια, ως αποτέλεσμα των οποίων ο σταθμός έχασε την εξωτερική του παροχή ρεύματος. «Έχετε ακούσει κάτι από τις δυτικές πρωτεύουσες, τις Βρυξέλλες, το Λονδίνο, το Παρίσι, το Βερολίνο, τη Ρώμη, τη Μαδρίτη; Είπατε κάτι πουθενά; Δεν ξέρω, από την Ουάσινγκτον μέχρι το Τόκιο; Όχι! Δεν καταλαβαίνουν ποιες μπορεί να είναι οι συνέπειες; Δεν καταλαβαίνουν ότι αυτές οι συνέπειες θα έρθουν όχι μόνο για την Ανατολική Ευρώπη, την Κεντρική Ευρώπη. Ποιες θα είναι αυτές οι συνέπειες για ολόκληρο τον κόσμο;», είπε σήμερα κατά την καθημερινή συνέντευξη Τύπου.

Ο σταθμός της Ζαπορίζια

Ο σταθμός, που κατασκευάσθηκε επί εποχής ΕΣΣΔ, πέρασε σε ρωσικό έλεγχο το Μάρτιο του 2022 όπως και το 75%-80% της περιφέρειας Ζαπορίζια, που είναι όμορη της Χερσώνας, στα βορειοδυτικά της Κριμαίας και του Ντονμπάς. Σταδιακά, επειδή οι ουκρανικές δυνάμεις έβαλλαν διαρκώς κατά της γραμμής τροφοδοσίας με ρεύμα (γραμμή που περνάει από το ουκρανικό έδαφος), μέχρι το φθινόπωρο του 2022, η Ρωσία έπαυσε την λειτουργία των περισσότερων εκ των έξι αντιδραστήρων του σταθμού – του μεγαλύτερου στην Ευρώπη.

Έκτοτε ο σταθμός είναι σε κατάσταση ψυχρής απόθεσης, δηλαδή οι αντιδραστήρες παραμένουν σε κατάσταση συντήρησης, ενώ τον Απρίλιο του 2024 και ο τελευταίος αντιδραστήρας που βρισκόταν σε θερμή απόθεση (για την παροχή θέρμανσης) τέθηκε σε κατάσταση “ψυχρής απόθεσης” (cold shutdown) για λόγους ασφαλείας. Σήμερα, το εργοστάσιο δεν παράγει ρεύμα, αλλά συνεχίζει να απαιτεί εξωτερική τροφοδοσία ηλεκτρικής ενέργειας.

Το ρεύμα τροφοδοτεί τα συστήματα και τις αντλίες που ψύχουν τους αντιδραστήρες (την καρδιά τους), καθώς και τις δεξαμενές όπου φυλάσσεται το καύσιμο. Ακόμα και όταν ένας αντιδραστήρας σταματά να παράγει ενέργεια, το πυρηνικό καύσιμο που βρίσκεται μέσα του (αλλά και αυτό που έχει αφαιρεθεί παλαιότερα) συνεχίζει να παράγει υπολειμματική θερμότητα λόγω της ραδιενεργού διάσπασης και κατά συνέπεια το ηλεκτρικό ρεύμα είναι απαραίτητο εσαεί για την ψύξη.

Τι υποστηρίζουν οι Ουκρανοί και οι Ρώσοι

Η Ουκρανία και η κρατική εταιρεία Energoatom υποστηρίζουν ότι οι ρωσικές δυνάμεις χρησιμοποιούν τον σταθμό ως στρατιωτική βάση και ως “ασπίδα” για να βομβαρδίζουν ουκρανικές πόλεις, όπως την Νικόπολη, στην απέναντι όχθη του Δνείπερου που την ελέγχουν ο Ουκρανοί και ότι αναγκάζονται να ανταποδίδουν τα πυρά». Επίσης υποστηρίζουν ότι πολλές ζημίες προκαλούνται από τους Ρώσους, γιατί βομβαρδίζουν τις ενεργειακές υποδομές της Ουκρανίας και αυτομάτως πέφτει η τάση του εθνικού (ουκρανικού) δικτύου, με το οποίο συνδέεται ο σταθμός.

Οι Ρώσοι υποστηρίζουν ότι οι ουκρανικές επιθέσεις είναι απολύτως αδικαιολόγητες και ότι ποτέ δεν χρησιμοποίησαν ως “ασπίδα” το πυρηνικό εργοστάσιο, γιατί αυτό θα ήταν σαφώς εναντίον όχι μόνον του διεθνούς νόμου, αλλά και εναντίον των ρωσικών συμφερόντων, καθώς ο σταθμός είναι ζωτικός για το Ντονμπάς και την Κριμαία και αναγκάζονται να ξοδεύουν πολλά καύσιμα για να ψύχουν τους αντιδραστήρες.

Όπως λένε συχνά, το Κίεβο τους τελευταίους μήνες επιτίθεται συστηματικά και θέλει να αχρηστέψει τον σταθμό στο πλαίσιο του ενεργειακού πολέμου που κάνει κατά της Ρωσίας, επειδή δεν μπορεί να νικήσει στο μέτωπο. Παραλληλίζουν τις ουκρανικές δικαιολογίες με τα “παράλογα σενάρια ότι οι ίδιοι οι Ρώσοι είχαν ανατινάξει τους Nordstream”, που τελικά αποδείχθηκε ότι επρόκειτο “για δυτική δολιοφθορά” και ότι “θα ήταν αυτοκτονικό να ανατινάζαμε εμείς και τους αγωγούς του βορρά αλλά και να απειλούσαμε έμμεσα τον σταθμό της Ζαπορίζια”.

Ο Γκρόσι

Ο επικεφαλής (από το 2019) του Διεθνούς Οργανισμού ή Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας (ΙΑΕΑ), ο Αργεντινός διπλωμάτης Ραφαέλ Γκρόσι, δεν παίρνει ποτέ θέση και υποστηρίζει ότι «λόγω των εχθροπραξιών δεν μπορούμε να κάνουμε αυτοψίες και να καταλήξουμε σε συμπέρασμα». Ο Γκρόσι ζει στην Ευρώπη από το 1990 – στην Αυστρία, στο Βέλγιο και στην Ελβετία πήγαν σχολείο και σπούδασαν τα οκτώ παιδιά του.

Η δεύτερη σύζυγός του, επίσης από την Αργεντινή και διπλωμάτης, έδρευε κι εκείνη επί πολλά χρόνια στη Βιέννη, στην έδρα του Οργανισμού για την απαγόρευση των πυρηνικών όπλων, στον οποίο επί μακρόν εργαζόταν. Όταν τοποθετήθηκε και στην ΙΑΕΑ πολλοί σχολίασαν ότι επρόκειτο για νεποτισμό. Για την πρώτη σύζυγο δεν ξέρουμε τίποτα, πέραν του ότι με εκείνη ο Γκρόσι απέκτησε έξι κόρες – με την δεύτερη απέκτησε γιο και κόρη που είναι έφηβοι.

Για το Ιράν ο Γκρόσι είναι μεν υπέρ των διπλωματικών λύσεων, αλλά είναι και εκείνος που επιμένει ότι ο εμπλουτισμός του ουρανίου στο Ιράν είναι «επικίνδυνα υψηλός και το Ιράν μπορεί να κατασκευάσει πυρηνική βόμβα». Ο τραμπικός ηγέτης της Αργεντινής, Χαβιέρ Μιλέι, θέλει να τον προωθήσει ως υποψήφιο για την θέση του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ.

Από τον Απρίλιο μέχρι σήμερα έχουν σκοτωθεί εννέα εργαζόμενοι του πυρηνικού σταθμού Ζαπορίζια και ένας πυρηνικός φυσικός, ως αποτέλεσμα ουκρανικών επιθέσεων. Στο ίδιο διάστημα έχουν τραυματιστεί πάνω από 20 εργαζόμενοι, ή οδηγοί οχημάτων που τροφοδοτούν τον σταθμό, σύμφωνα με ρωσικά μέσα.

Στο πλαίσιο του προγράμματος Project PARALIES on the Road x Rhodes, το φετινό καλοκαίρι υλοποιήθηκαν συνολικά 58 παράκτιοι καθαρισμοί σε 45 παραλίες της Ρόδου, ενώ παράλληλα πραγματοποιήθηκαν δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των πολιτών για την προστασία των ελληνικών ακτών και του θαλάσσιου οικοσυστήματος.

Από τις δράσεις καθαρισμού, συλλέχθηκαν συνολικά 295 κιλά απορριμμάτων, που αντιστοιχούν σε 37.285 τεμάχια, κυρίως πλαστικά μιας χρήσης, αποτσίγαρα, κομμάτια χαρτιού και πλαστικά καλαμάκια.

Σημαντικό μέρος της φετινής πρωτοβουλίας αποτέλεσε η ενεργή συμμετοχή των εργαζομένων της ΔΕΗ από τους τοπικούς σταθμούς παραγωγής  (ΑΗΣ Σορωνής και ΑΗΣ Κατταβιάς). Οι εργαζόμενοι της εταιρείας  συμμετείχαν εθελοντικά σε καθαρισμούς στις παραλίες Σορωνή και Πρασονήσι, συλλέγοντας 210 κιλά απορριμμάτων, που αντιστοιχούν σε 10.790 τεμάχια, συμβάλλοντας έμπρακτα στον καθαρισμό και την προστασία των ακτών του νησιού.

Η πρωτοβουλία εντάσσεται στην ευρύτερη στρατηγική του Ομίλου ΔΕΗ για τη βιώσιμη ανάπτυξη και συγκεκριμένα στον πυλώνα Ανάπτυξης έργων Διαμοιραζόμενης Αξίας, στις περιοχές που δραστηριοποιείται.

Το πρόγραμμα Project PARALIES on the Road x Rhodes αποτελεί φυσική συνέχεια των δράσεων που έχουν ήδη υλοποιηθεί σε νησιά των Κυκλάδων, όπως η Κέα, η Κύθνος, η Σίφνος, η Σέριφος, η Ίος, η Μήλος και η Κίμωλος. Συνολικά, στα τρία χρόνια υλοποίησης του προγράμματος Project PARALIES on the Road, έχουν πραγματοποιηθεί 145 καθαρισμοί, ενώ έχουν απομακρυνθεί περισσότερα από 410,2 κιλά απορριμμάτων, που αντιστοιχούν σε 87.307 τεμάχια, αναδεικνύοντας τη σημασία των συνεργασιών για την αντιμετώπιση της θαλάσσιας ρύπανσης και την προστασία των ακτών.

Παραμένοντας πιστή στο όραμά της για ένα πιο καθαρό και βιώσιμο μέλλον, η ΔΕΗ συνεχίζει να επενδύει σε δράσεις κοινωνικής καινοτομίας και διαμοιραζόμενης αξίας για όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη. Μέσα από στοχευμένες πρωτοβουλίες και συνέργειες με εξειδικευμένους οργανισμούς και φορείς, επενδύει σε δράσεις που ενισχύουν την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση, συμβάλλοντας παράλληλα  στην επίτευξη των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDGs).

Τα συγκροτήματα Vialia Calda, Harris Lambrakis Quartet, Seeds, Spyros Manesis Trio, Yiorgos Bereris Quartet και Adam Ben Ezra Duo υπόσχονται ένα πολυδιάστατο πρόγραμμα. Τις τρεις μοναδικές βραδιές του φεστιβάλ, το κοινό θα έχει την ευκαιρία να απολαύσει ακούσματα πειραματικής και modal τζαζ, τζαζ μελωδίες της δεκαετίας του 60, αλλά και ήχους από τα Βαλκάνια και την παραδοσιακή μουσική της Ελλάδας και της Ανατολικής Μεσογείου. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει επίσης πρωτότυπες συνθέσεις και πρώτες παρουσιάσεις νέων ηχογραφήσεων.

Οι παράλληλες εκδηλώσεις του Rhodes Jazz Festival θα ξεκινήσουν στις 13 Σεπτεμβρίου με την έκθεση φωτογραφίας του Θράσου Ειρήνη, η οποία αποτελεί την εναρκτήρια εκδήλωση για το 11ο Φεστιβάλ Jazz Ρόδου. Η έκθεση θα είναι ανοιχτή για το κοινό από τις 13 Σεπτεμβρίου έως και τις 20 Σεπτεμβρίου στο Αγγλικό Κατάλυμα στην Μεσαιωνική Πόλη της Ρόδου.

Στηρίζοντας την τοπική καλλιτεχνική δημιουργία, για το εικαστικό της αφίσας κάθε φεστιβάλ, επιλέγεται ένα έργο καλλιτέχνη ο οποίος έχει ιδιαίτερη σχέση με τη Ρόδο. Για το φετινό 11ο Φεστιβάλ Τζαζ Ρόδου επιλέχθηκε το έργο του Δάμων Παπακυριακού.

Το Rhodes Jazz Festival διοργανώνεται από την Arte Con Anima και πραγματοποιείται υπό την αιγίδα και με την οικονομική υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού, την αιγίδα του Ελληνικού Οργανισμού Τουρισμού και σε συνδιοργάνωση με την Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, τον Δήμο Ρόδου, και στηρίζεται από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Δωδεκανήσου.

Πληροφορίες/info: www.rhodesjazzfestival.com

Η νέα αυτή εξέλιξη εντάσσεται στη σταθερή στρατηγική της ελληνικής κυβέρνησης για την προώθηση του Great Sea Interconnector ως έργου ιδιαίτερης γεωπολιτικής και ενεργειακής σημασίας για την Ελλάδα, την Κύπρο, το Ισραήλ και την Ευρώπη.

Έρχεται μόλις μία εβδομάδα μετά την υπογραφή, στο Μέγαρο Μαξίμου, της συμφωνίας ΑΔΜΗΕ–Meridiam για την είσοδο του γαλλικού επενδυτικού ομίλου ως πλειοψηφικού μετόχου στην εταιρεία Great Sea Interconnector και σε συνέχεια της τηλεφωνικής επικοινωνίας του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρου Παπασταύρου, με τον Ισραηλινό ομόλογό του, Eli Cohen, για την προώθηση της ηλεκτρικής διασύνδεσης Κύπρου–Ισραήλ. Οι διαδοχικές αυτές εξελίξεις δημιουργούν νέα και ισχυρή δυναμική για την υλοποίηση του συνολικού έργου.

Το επενδυτικό αίτημα για τη διασύνδεση Κύπρου-Ισραήλ αποτελεί το απαραίτητο επόμενο βήμα, βάσει του ευρωπαϊκού πλαισίου, για την υλοποίηση του έργου, σε συνέχεια της ολοκλήρωσης των απαιτούμενων μελετών κόστους-οφέλους (CBA) και της πρότασης για τον διασυνοριακό επιμερισμό του κόστους (CBCA).

Κατά την εκπόνηση των μελετών πραγματοποιήθηκε εκτεταμένη διαδικασία διαβούλευσης και ανταλλαγής στοιχείων με τους αρμόδιους φορείς των δύο χωρών, συμπεριλαμβανομένων των Υπουργείων Ενέργειας, του Διαχειριστή Συστήματος Μεταφοράς Κύπρου (ΔΣΜΚ) και του Διαχειριστή Συστήματος του Ισραήλ (NOGA). Στόχος ήταν να ληφθούν υπόψη οι πλέον πρόσφατες παραδοχές σχετικά με την εξέλιξη των ηλεκτρικών συστημάτων, της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας, της διείσδυσης ΑΠΕ και των απαιτούμενων υποδομών.

Τα αποτελέσματα των μελετών επιβεβαιώνουν την οικονομική βιωσιμότητα του έργου σε όλες τις περιπτώσεις που αναλύθηκαν. Ειδικότερα, διαπιστώθηκε η σημαντική συνεισφορά του έργου στην ασφάλεια εφοδιασμού, στη διείσδυση ΑΠΕ και στην περαιτέρω ενοποίηση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας της Ανατολικής Μεσογείου με το ευρωπαϊκό σύστημα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας.

Η υποβολή του αιτήματος επένδυσης αποτελεί προϋπόθεση για την έναρξη της διαδικασίας αξιολόγησης από τις αρμόδιες Ρυθμιστικές Αρχές Κύπρου και Ισραήλ, προκειμένου για τη λήψη κοινής απόφασης σχετικά με την κατανομή κόστους -ανάμεσα στις δύο χώρες- το οποίο θα ανακτηθεί μέσω των ρυθμιζόμενων εσόδων του έργου.

Ο ΑΔΜΗΕ, από την ανάληψη του ρόλου του Project Promoter, για το σύνολο του έργου, βρίσκεται σε συνεχή συνεργασία με τις αρμόδιες αρχές, τους Διαχειριστές Συστημάτων Μεταφοράς και τους λοιπούς εμπλεκόμενους φορείς των υπό διασύνδεση χωρών, με στόχο την προώθηση των απαιτούμενων τεχνικών, ρυθμιστικών και χρηματοδοτικών ενεργειών.

Μετά τη συμφωνία των χωρών, θα ακολουθήσει η λήψη της τελικής επενδυτικής απόφασης (FID), η οποία θα σημάνει την έναρξη των διαδικασιών για τη χρηματοδότηση του έργου. Στόχος του ΑΔΜΗΕ είναι η προσέλκυση επιπλέον επενδυτών και για τη διασύνδεση μεταξύ Κύπρου και Ισραήλ, όπως συνέβη και στο πρώτο σκέλος του έργου (διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου), με την είσοδο της Meridiam στο επενδυτικό σχήμα.

Ο GSI, που αποτελεί Έργο Κοινού Ενδιαφέροντος (PCI) της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θα έχει ονομαστική ικανότητα μεταφοράς 1.000 MW και θα αποτελείται από διπολικό σύστημα συνεχούς ρεύματος (HVDC) τάσης 500 kV. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, το σημείο σύνδεσης του καλωδιακού συστήματος στην πλευρά της Κύπρου θα είναι ο Σταθμός Μετατροπής που θα αναπτυχθεί στην Κοφίνου ενώ στην πλευρά του Ισραήλ ο αντίστοιχος Σταθμός Μετατροπής θα κατασκευαστεί στην περιοχή της Hadera.

Το σκέλος της ηλεκτρικής διασύνδεσης μεταξύ Κύπρου και Ισραήλ θα έχει υπεράκτιο μήκος περίπου 324 χλμ., με το βάθος πόντισης να κυμαίνεται μεταξύ 2.200 και 2.400 μ. Η διασύνδεση θα παρέχει τη δυνατότητα αμφίδρομης μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, επιτρέποντας την αντιστροφή της κατεύθυνσης ροής ισχύος.

Θα πρέπει κάποιος να είναι τυφλός, όταν με την ύπαρξη του εθνικού τουρκικού όρκου (Misak I Milli) και του αφηγήματος του στρατηγικού βάθους του Νταβούτογλου για να μην αντιλαμβάνεται ότι όλα προοδευτικά εντάσσονται στην υλοποίηση του οράματος αναβίωσης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και την αρπαγή του θαλάσσιου πλούτου της Μεσογείου, με το δεδομένο ότι δεν υπάρχει μέχρι σήμερα ούτε μισό βήμα πίσω από τις απαιτήσεις της, οι οποίες προοδευτικά επαυξάνονται και θεσμοθετούνται στο εσωτερικό της δίκαιο.

Έτσι και η ανακοίνωση για τα δύο θαλάσσια πάρκα φαίνεται ότι εντάσσεται στην πιο πάνω προσπάθεια, που πίσω από την φαινομενική δήθεν ευαισθησία της προστασίας του περιβάλλοντος, κρύβονται οι διαχρονικοί κακόβουλοι στόχοι της Τουρκίας. Από την ανακοίνωση για τα πάρκα μέχρι σήμερα έχει γραφτεί ένα μεγάλο σύνολο άρθρων, τα οποία προσπαθούν να ερμηνεύσουν τις κινήσεις του αναθεωρητικού γείτονα και να προτείνουν λύσεις αντιμετώπισης, από την διπλωματία μέχρι την προβολή ισχυρής ισχύος. Μερικά εξ αυτών αναφέρονται πιο κάτω:

• “Η προστασία της θάλασσας είναι κοινή ευθύνη. Δεν είναι μηχανισμός χάραξης θαλάσσιων συνόρων”.
• “Η χώρα μας όφειλε να θέσει το ζήτημα πρωτίστως σε ευρωπαϊκό επίπεδο, δοθέντος ότι τέτοιες παραβιάσεις αφορούν και οιονεί κυριαρχικά δικαιώματα της ΕΕ”.
• “Τα προεδρικά διατάγματα για τα θαλάσσια πάρκα αποτελούν πρωτοφανή επέκταση των τουρκικών αμφισβητήσεων πέραν των έξι ναυτικών μιλίων”.
• “Οι τουρκικές αποφάσεις για δύο θαλάσσια πάρκα δεν δημιουργούν έννομα τετελεσμένα. Μπορούν όμως να υπηρετήσουν κάτι εξίσου ανησυχητικό: Τη σταδιακή μετατροπή μας γεωπολιτικής διεκδικήσεως σέ διοικητική πρακτική επί τού πεδίου”.
• “Έντονες είναι οι αντιδράσεις του πολιτικού κόσμου, μετά την πρωτοβουλία της Τουρκίας να δημιουργήσει δύο «εθνικά θαλάσσια πάρκα» στο Βορειοανατολικό Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, τα όρια των οποίων εκτείνονται και πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων”.
• “Ο όρος θαλάσσιο πάρκο σε πρώτη φάση ακούγεται αθώος. Θαλάσσιο πάρκο είναι μια περιοχή όπου προστατεύεις ένα οικοσύστημα με ειδικούς περιβαλλοντικούς κανόνες. Όμως δεν αποτελεί θαλάσσια ζώνη. Δεν αποτελεί αιγιαλίτιδα ζώνη που είναι έως δώδεκα ναυτικά μίλια, που ένα παράκτιο κράτος έχει πλήρη κυριαρχία, δεν δημιουργεί σύνορα, δεν είναι αποκλειστική οικονομική ζώνη που έχεις κυριαρχικά δικαιώματα”.
• “Επιπλέον η Αθήνα επισημαίνει ότι τα τουρκικά θαλάσσια πάρκα είναι παράνομα και στον βαθμό που εκτείνονται εντός ελληνικής υφαλοκρηπίδας και ως εκ τούτου η τουρκική ενέργεια «δεν παράγει κανένα απολύτως έννομο αποτέλεσμα», ούτε ως προς τα διεθνή ύδατα, ούτε ως προς τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα στην υφαλοκρηπίδα, όπως τονίζει το υπουργείο Εξωτερικών.”
• “Η Τουρκία δεν περιορίζεται πλέον στη διατύπωση διεκδικήσεων. Μετατρέπει σταδιακά τις παράνομες αξιώσεις της σε διοικητικές πράξεις, χαρτογραφημένες ζώνες και τετελεσμένα επί του πεδίου, εκμεταλλευόμενη την απροθυμία της Αθήνας να απαντήσει με συγκεκριμένες ενέργειες”.

Επισημάνσεις για τα θαλάσσια πάρκα 

Στην παρούσα εργασία θα ήταν χρήσιμο να επισημάνουμε ορισμένα στοιχεία για το πιο πάνω γεγονός των θαλάσσιων πάρκων που μέχρι σήμερα δεν έχουν αναφερθεί και ίσως χρειάζονται ιδιαίτερης προσοχής, ώστε πιθανόν να κατανοήσουμε βαθύτερα τις σκοπιμότητες του ορισμού τους.

Αρχικά, τα θαλάσσια πάρκα της Τουρκίας εκτείνονται και σε περιοχές μη οριοθετημένης ΑΟΖ, αλλά εν δυνάμει ελληνικής που σήμερα χαρακτηρίζονται διεθνή ύδατα. Συγχρόνως επεκτείνονται και σε μη οριοθετημένες εν δυνάμει τουρκικής ΑΟΖ ανατολικά του Καστελλορίζου, λόγω της σχετικής θέσης της Τουρκίας σχετικά με την ΑΟΖ.

Αυτά τα δύο θαλάσσια πάρκα δεν αναφέρονταν στον επίσημο χάρτη του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού της 16 Απριλίου 2025 του Πανεπιστημίου Dehukam, αλλά προστέθηκαν αργότερα στις 2 Αυγούστου 2025, προφανώς μετά από παρέμβαση εξωεπιστημονικού παράγοντα για να επιτείνει την αμφισβήτηση. Οι δύο συνημμένοι χάρτες (σχ.1) αποδεικνύουν την προηγούμενη άποψη.

Το δυτικό απώτατο όριο του θαλάσσιου πάρκου του βορείου Αιγαίου δεν είναι το όριο που προβλέπεται από την “Γαλάζια Πατρίδα” (σχ. 2, κόκκινη γραμμή δυτικά), αλλά εκείνο που αρχικά καθορίσθηκε με την αμφισβήτηση του Ιουλίου του 1974 μεταξύ Σαμοθράκης και Λήμνου (κίτρινος κύκλος, σχ. 2,3). Το όριο αυτό είναι κατά κάποιον τρόπο θεσμοθετημένο με την χωροθέτηση σχετικών θαλασσοτεμαχίων για έρευνα υδρογονανθράκων. Αντίθετα το όριο που προσδιορίζεται στην περιοχή με την “Γαλάζια Πατρίδα”, δεν έχει ακόμη θεσμοθετηθεί στην τουρκική νομοθεσία.

Συμπεράσματα από τα προεδρικά διατάγματα 

Στα σχετικά προεδρικά διατάγματα, τα δύο θαλάσσια πάρκα αναφέρεται ότι ορίζονται με τις συντεταγμένες 599 και 1975 σημείων για το πάρκο του βορείου Αιγαίου και αυτό του Καστελλορίζου αντίστοιχα. Γεγονός που αποτελεί μια μοναδικότητα. Βέβαια εκείνο που έχει σημασία είναι τα 30 και τα 10 περίπου σημεία στα πιο πάνω αντίστοιχα πάρκα που βρίσκονται στην θάλασσα και έχουν ουσιαστική σημασία. Τα περισσότερα αναφέρονται στην ξηρά, που ποτέ στο παρελθόν δεν έχουν περιγραφεί με τόση ακρίβεια.

Και τα δύο πάρκα απεικονίζονται για πρώτη φορά σε γεωτεχνικούς χάρτες (σχ. 4) που προσδιορίζουν ειδικά βυθομετρικά και γεωτεχνικά στοιχεία του βυθού. Στην πρώτη εξαγγελία τους τον Απρίλιο του 2025 ήταν σε έναν απλό πολιτικό χάρτη με ασαφή τα όρια των κρατικών οντοτήτων της Τουρκίας και της Ελλάδας που φαίνονται όλα με το ίδιο χρώμα (σχ.1).

Σε αυτούς τους σημερινούς γεωτεχνικούς χάρτες αναφέρεται σαν γεωδαιτικό σύστημα το WGS84, αλλά με προσεκτικότερη παρατήρηση αυτό δεν είναι ακριβές γιατί δεν φαίνεται η σύγκλιση των μεσημβρινών που επιβάλλει η μερκατορική προβολή και παραμένουν παράλληλοι.

Οι κλίμακες των χαρτών αυτών που είναι 1:1.000.000 και 1:2.000.000 για το βόρειο Αιγαίο και για το Καστελλόριζο αντίστοιχα, δεν επιτρέπουν σωστούς υπολογισμούς γιατί 1 χιλιοστό στον χάρτη αντιστοιχεί σε 1000 και 2.000 μέτρα αντίστοιχα στο έδαφος. Στα σχετικά προεδρικά διατάγματα 11626 και 11627, αναφέρεται ότι στα παραρτήματα αυτών υπάρχουν όλες οι συντεταγμένες, οι οποίες δεν κατέστη δυνατόν να εντοπιστούν ακόμη κα με την βοήθεια της Τεχνητής Νοημοσύνης, οι οποίες θα έλυναν και το πρόβλημα της ακρίβειας και των συσχετίσεων που σήμερα προσδιορίζονται γραφικά.

Συμπέρασμα για τα θαλάσσια πάρκα

Τέλος μια προσεκτική παρατήρηση θα εντοπίσει ότι στην τεράστια έκταση του Καστελλορίζου και μέσα στην ανατολική περιοχή του, εντοπίζονται τα προσδιορισθέντα στο παρελθόν ενεργειακά κοιτάσματα υδρίτη (σχ.5) που το μεγαλύτερο μέρος τους βρίσκεται στην εν δυνάμει τουρκική ΑΟΖ (σχ. 6) , αλλά σημαντικές ποσότητες έχουν εντοπιστεί επίσης και στην εν δυνάμει ελληνική ΑΟΖ που η σημερινή οριοθέτηση δεν λαμβάνει καθ’ οιονδήποτε τρόπο υπόψιν.

Είναι πολύ πιθανόν η μελλοντική άσκηση δικαιοδοσίας στην περιοχή αυτή, να την καθιερώσει σαν ιδιοκτήτη όλου αυτού του θαλάσσιου πλούτου, αποκλείοντας την Ελλάδα. Στην ίδια έκταση ο ορισμός του βορείου ορίου του με ευθύγραμμα τμήματα, φαίνεται ότι αγνοεί ακόμη και την καμπυλότητα των έξι ναυτικών μιλίων που αποτελεί την αιγιαλίτιδα ζώνη του Καστελλόριζου, δημιουργώντας ασάφεια αν εμπίπτει εντός αυτής ή είναι στο όριο, κάτι που θα ήταν προσδιορίσιμο στην περίπτωση γνωστοποίησης των συντεταγμένων.

Η πιο πάνω προσέγγιση αποδεικνύει ότι η κάθε ενέργεια της Τουρκίας στο Αιγαίο και Νοτιοανατολική Μεσόγειο πρέπει να αναλύεται σε όλες τις τις διαστάσεις, έχοντας κατά νου ότι εντάσσεται με ιδιοτέλεια διαχρονικά στο αναθεωρητικό οθωμανικό όραμα, από το οποίο η Τουρκία δεν φαίνεται να αποκλίνει το παραμικρό.

Πέρα από τους προαναφερθέντες λόγους που καθιστούν από τη γέννηση της μια τέτοια προοπτική δυσλειτουργική, τόσο τα εσωτερικά όσο και τα εξωτερικά δεδομένα έχουν πια διαφοροποιηθεί. Η τουρκοκυπριακή πλευρά για ακόμη μια φορά με τους μαξιμαλιστικούς στόχους απορρίπτει την επί δεκαετίες συζητούμενη προοπτική της επανένωσης του νησιού στο πλαίσιο της (συν)ομοσπονδίας. Η λύση για δυο ξεχωριστά κράτη αποτελεί τώρα την πάγια θέση της Τουρκίας. Οπότε δεν υπάρχει πια το κοινό πλαίσιο που μέχρι πρόσφατα αποτελούσε την αφετηρία ως το ελάχιστο πεδίο συνεννόησης για τη μορφή που θα είχε μελλοντικά ένα ενιαίο κράτος.

Η διζωνική είναι νεκρή

Στο εσωτερικό της ελεύθερης Κύπρου η διζωνική/ δικοινοτική ομοσπονδία έχει όχι μόνο απορριφθεί εμφατικά (75,83%) με το Σχέδιο Ανάν το 2004, αλλά από τότε έχει καταστεί ακόμη πιο μειοψηφική και απαξιωμένη. Μπορεί τα εκπροσωπούμενα κόμματα στο κοινοβούλιο να συγκεντρώνουν πλειοψηφικά το μεγαλύτερο ποσοστό που υποστηρίζουν τη λύση αυτή, όμως στην κοινή γνώμη αυτή η προοπτική για τη διευθέτηση του κυπριακού είναι περιθωριοποιημένη. Τα τελευταία χρόνια, η απελευθέρωση, όχι μόνο ως σύνθημα, αλλά ως πολιτική προοπτική, κερδίζει έδαφος και εκφράζεται ποικιλοτρόπως στην κοινωνία των πολιτών (Κίνημα “Απελευθέρωση”) και τον πολιτικό κόσμο (ΕΛΑΜ).

Υπάρχουν και οι εξωτερικές παράμετροι: Οι διεθνείς ευνοϊκές εξελίξεις διαρκείας, οι πολλαπλές συμμαχίες και η μέγιστη γεωπολιτική αναβάθμιση της Κύπρου. Στη διεθνή σκακιέρα η Κύπρος βρίσκεται στην πιο αναβαθμισμένη θέση που ποτέ έχει βρεθεί. Αλλάζοντας τον άστοχο και επιζήμιο προσανατολισμό δεκαετιών, εντάχθηκε στη δυτική σφαίρα επιρροής και στο δυτικό σύστημα ασφαλείας, εκμεταλλευόμενη την ευνοϊκή γεωπολιτική συγκυρία διαρκείας που λαμβάνει χώρα στην Ανατολική Μεσόγειο και στη Μέση Ανατολή από το 2011 και μετά. Έχει πλέον συνάψει ένα συνεκτικό πλέγμα συμμαχιών.

ΗΠΑ-Κύπρος

Με αφετηρία την πλήρη άρση του εμπάργκο πώλησης όπλων στην Κύπρο (16.09.22) που ανανεώνεται σταθερά κάθε χρόνο, οι ΗΠΑ επαναπροσδιόρισαν την πολιτική τους. Ακολούθησε ο Οδικός Χάρτης Διμερούς Αμυντικής Συνεργασίας (9.09.24) και ο Στρατηγικός Διάλογος ΗΠΑ-Κύπρου (23.10.24) όπου τα δύο κράτη μπήκαν σε καθεστώς στρατηγικής εταιρικής σχέσης.

Η Κύπρος εντάχθηκε στον αμερικανικό σχεδιασμό στην περιοχή με τη ψήφιση του Νόμου για την Ασφάλεια και Ενεργειακή Συνεργασία στην Ανατολική Μεσόγειο (20.12.19). Πιο πρόσφατα ακολούθησαν οι νομοθετικές πρωτοβουλίες για την Αντιτρομοκρατία και τη Συνέργεια για τη Ναυτική Ασφάλεια ΗΠΑ-Ελλάδας-Ισραήλ (31.03.25) και για την Ανατολική Μεσόγειο ως Στρατηγική Πύλη (1.10.25).

Η Κύπρος έχει δοκιμασθεί επιτυχώς στους ρόλους που της ανατέθηκαν από τις αμερικανικές διοικήσεις: Επιχείρηση “Αμάλθεια”, επιχείρηση “Επική Οργή” και συμμετοχή στο Συμβούλιο της Ειρήνης. Οι ΗΠΑ χρηματοδοτούν την αναβάθμιση της αεροπορικής βάσης “Ανδρέας Παπανδρέου” και της ναυτικής βάσης “Ευάγγελος Φλωράκης” με κόστος 500.000 ευρώ με τις εργασίες να ξεκινούν εντός του 2027. Η Κύπρος είναι αναπόσπαστο κομμάτι της αμερικανικής υψηλής στρατηγικής στο υποσύστημα της Μέσης Ανατολής.

ΝΑΤΟ-Κύπρος

Έχοντας γίνει απαραίτητος εταίρος στην υλοποίηση του αμερικανικού σχεδιασμού στην περιοχή, η ένταξη της Κύπρου ως πλήρους μέλος του ΝΑΤΟ αποτελεί το φυσικό επακόλουθο και το εθνικό συμφέρον. Η Κύπρος μετατρέπεται σε ισχυρή πλατφόρμα ασφαλείας των ΗΠΑ. Είναι το μοναδικό κράτος εκτός ΝΑΤΟ στη λίστα για τη στρατιωτική εκπαίδευση σαν να είναι Major non-NATO ally.

Η Κύπρος συνεργάζεται στενά με τις ΗΠΑ για την ενίσχυση της Εθνικής Φρουράς στα νατοϊκά πρότυπα. Μέχρι να ωριμάσουν οι συνθήκες για την ένταξή της στην ατλαντική συμμαχία, μπορεί να συμμετέχει στο πρόγραμμα Partnership for Peace που θα συνεχίσει την ενδυνάμωση της στρατιωτικής συνεργασίας του σχήματος “3+1”.

Αν η αίτηση για την ένταξη της Κύπρου στο ΝΑΤΟ απορριφθεί από την Τουρκία (που είναι σχεδόν βέβαιο), τότε η Κύπρος μπορεί να γίνει de facto μέλος συμμετέχοντας σε διευρυμένο πλαίσιο συνεργασίας. Η Κύπρος έχει ως μόχλευση τη δυνατότητα να προτείνει την αλλαγή του καθεστώτος των βρετανικών βάσεων, από βρετανικές σε αμερικανονατοϊκές.

Ισραήλ-Κύπρος

Το Ισραήλ αποτελεί περιφερειακή δύναμη κατέχοντας τη γεωστρατηγική πρωτοκαθεδρία στη Μέση Ανατολή. Από την 7η Οκτωβρίου 2023 η εμβάθυνση των διμερών σχέσεων είναι πολυεπίπεδη μέσω κοινών ασκήσεων, αμυντικού σχεδιασμού, τριμερούς διπλωματίας, τεχνολογικών και εξοπλιστικών προγραμμάτων. Η Κύπρος είναι ζωτικής σημασίας για το Ισραήλ, αφού του δίνει το γεωστρατηγικό βάθος που του λείπει. Αντίστροφα, το Ισραήλ προσφέρει υψηλή αμυντική τεχνογνωσία στην Κύπρο, με το σύστημα αεράμυνας “Σιδηρούς Θόλος” να αποτελεί την πιο σημαντική συνέργεια.

Μετά από εκείνην με τις ΗΠΑ, αποτελεί τη δεύτερη αλλά εξίσου νευραλγική και πιο απτή στρατηγική σχέση της Κύπρου. Η ιδιαιτερότητα έγκειται στο ότι το Ισραήλ που βρίσκεται σε μετωπική σύγκρουση με την Τουρκία, διεξάγει παράλληλα ψυχολογικές επιχειρήσεις, κάνοντας αναφορά στην αναγκαιότητα αποχώρησης των τουρκικών στρατευμάτων από το κατεχόμενο κομμάτι της Κύπρου, επειδή η παρουσία τους συνιστά σημαντική εθνική απειλή για την ασφάλεια του Ισραήλ.

Γαλλία και Ινδία

Η Γαλλία είναι μεσαία δύναμη με προβολή ισχύος στην Ανατολική Μεσόγειο όπου διακυβεύονται ζωτικά συμφέροντά της. Η Συμφωνία Στρατηγικής Εταιρικής Σχέσης Κύπρου-Γαλλίας (5.12.25) επέκτεινε τη Συμφωνία Αμυντικής Συνεργασίας (1.08.20) των δυο χωρών. Πρόκειται για σκληρή στρατιωτική συμφωνία όπου, μεταξύ άλλων, μπορούν να μετακινούνται και να δραστηριοποιούνται γαλλικές στρατιωτικές δυνάμεις στο έδαφος της Κυπριακής Δημοκρατίας (Συμφωνία Καθεστώς Δυνάμεων 8.06.26) και υπάρχει ρήτρα αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής.

Η Ινδία κατατάσσεται στις μεγάλες μεσαίες δυνάμεις. Η εμβάθυνση των διμερών σχέσεων είναι ταχεία και σύντομα θα εξελιχθεί και τυπικά, σε μια ακόμη στρατηγική συνεργασία. Η προοπτική πραγματοποίησης του διαδρόμου Ινδίας – Μέσης Ανατολής – Ευρώπης (IMEC) καθιστά την Κύπρο κρίσιμο κρίκο σε ένα τεράστιο έργο που θα αναβαθμίσει την Ινδία. Η τελευταία βρίσκεται σε αντιπαλότητα με την Τουρκία, λόγω της υποστήριξης που η Άγκυρα παρέχει στο Πακιστάν και έχει κάθε συμφέρον να συνδράμει την ενίσχυση της Κύπρου.

Συμμαχία 3+1

Το σχήμα “3+1” (Ελλάδα-Κύπρος-Ισραήλ + ΗΠΑ) που δρομολογήθηκε επί θητείας Μάικ Πομπέο (2019), αποτελεί συνέχεια του τριμερούς σύμφωνου Κύπρου, Ελλάδας και Ισραήλ το οποίο εγκαινιάστηκε έξι χρόνια νωρίτερα (2013). Λειτουργεί πολλαπλασιαστικά για την αρχιτεκτονική ασφάλειας των ΗΠΑ στην Ανατολική Μεσόγειο. Από τότε έχουν γίνει δώδεκα συναντήσεις. Η αναβάθμιση του “3+1” από πολιτική και ενεργειακή, σε στρατιωτική συμμαχία, που έγινε πρόσφατα.

Με τη συνάντηση στα Ιεροσόλυμα (22.12.25), αυτή η τριγωνική διπλωματία απόκτησε θεσμικό και σκληρό στρατιωτικό χαρακτήρα, μέσω κοινών ασκήσεων και δύναμη κρούσης 2.500 στρατιωτών. Το σχήμα αυτό δημιουργεί προϋποθέσεις μετεξέλιξης σε πλήρη συμμαχία, σε ένα τοπικό ιδιόμορφο ΝΑΤΟ: “Το ΝΑΤΟ της Μέσης Ανατολής”, σύμφωνα με τα λεγόμενα του Νίκου Χριστοδουλίδη στο Συμβούλιο Ασφαλείας της Λευκωσίας (4.11.25), μεταξύ κρατών, έναν περιφερειακό οργανισμό ο οποίος θα θεσμοθετεί αμυντικό, διαχειρίσεων κρίσεων και ανθρωπιστικό συντονισμό.

Στο επίκεντρο της δυτικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας

Στην παρούσα φάση, η Κύπρος εντάσσεται στο στενό συμμαχικό πυρήνα τεσσάρων κρατών: της πρώτης παγκόσμιας δύναμης (ΗΠΑ), μιας περιφερειακής δύναμης (Ισραήλ), μιας μεσαίας και ισχυρότερης στρατιωτικά ευρωπαϊκής δύναμης (Γαλλίας) και μιας μεγάλης μεσαίας δύναμης (Ινδίας). Τα συμφέροντα των τεσσάρων κρατών είναι ως επί το πλείστον αλληλεπικαλυπτόμενα στην Ανατολική Μεσόγειο, με την Κύπρο να αποτελεί τον ισχυρό συνδετικό κρίκο μεταξύ τους.

Μάλιστα για τα δύο πρώτα κράτη αποτελεί χώρα πρώτης γραμμής στο στρατηγικό σχεδιασμό για δύο λόγους:
α) βρίσκεται στην καρδιά των διεθνών εξελίξεων που άπτονται των ζωτικών εθνικών συμφερόντων ΗΠΑ και Ισραήλ
β) έχει δοκιμαστεί επιτυχώς σε ρόλους που της έχουν ανατεθεί.

Στο δια ταύτα

Οι συνθήκες ωριμάζουν ώστε να υπάρξουν σημαντικές αλλαγές στο ευρωατλαντικό σύστημα ασφαλείας για το οποίο ο ελληνισμός οφείλει να είναι προετοιμασμένος προκειμένου να προτάξει τη δική του ατζέντα. Αυτό δρομολογείται, ενώ Ελλάδα και Κύπρος βρίσκονται σε ευνοϊκή γεωπολιτική συγκυρία διαρκείας εν μέσω τεκτονικών εξελίξεων στο διεθνές περιβάλλον όπου πρέπει να κεφαλαιοποιήθει το μέγιστο δυνατό αποτέλεσμα.

Στο μεταβατικό, πολυκεντρικό, ρευστό και συγκρουσιακό διεθνές σύστημα, το δίκαιο της ισχύος, η χρήση στρατιωτικής βίας, οι ψυχολογικές επιχειρήσεις και οι εξαναγκαστικές διαπραγματεύσεις δημιουργούν τετελεσμένα αλλάζοντας τα σύνορα των κρατών και δημιουργώντας νέα εδαφικά δεδομένα. Το διεθνές δίκαιο και η διπλωματία έπονται και πολλές φορές έρχονται να επισφραγίσουν τα αποτελέσματα της δύναμης των όπλων. Αυτή είναι η νέα παγκόσμια τάξη που βιώνουμε.

Σε αυτό το πλαίσιο είναι πιο πραγματιστικός όσο ποτέ ο σκοπός της απελευθέρωσης και όχι μιας ερμαφρόδιτης “επανένωσης” που τώρα δεν αποτελεί καν προοπτική για την τουρκική πλευρά. Μεταξύ της κάκιστης λύσης της Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας και της συνέχισης της “διαιρεμένης”/ κατεχόμενης Κύπρου, είναι προτιμότερο να επιδειχθεί στρατηγική υπομονή. Η μη λύση με τη διατήρηση του σημερινού status quo είναι πολύ πιο ορθολογική επιλογή από την επιζήμια λύση της ΔΔΟ που θα δρομολογήσει νέα μη αναστρέψιμα τετελεσμένα τα οποία μάλιστα θα ήταν και νομιμοποιημένα.

Απελευθέρωση είναι η μόνη λύση! Για αυτή και μόνο για αυτή πρέπει να μιλάμε, να προετοιμαζόμαστε και να την κάνουμε επίσημη πολιτική θέση.

Ενόψει των εκλογών της 27ης Οκτωβρίου, το επιτελείο του Νετανιάχου έχει τοποθετήσει διαφημιστικές πινακίδες με εικόνες διαφόρων ηγετών, μεταξύ των οποίων και ο Τούρκος πρόεδρος Ερντογάν, με τη λεζάντα: «Θέλουν να χάσει ο Νετανιάχου». Στην αφίσα, εκτός του Ερντογάν, είναι τα πρόσωπα του Ιρανού Ανώτατου Ηγέτη, Μοτζταμπά Χαμενεΐ, του επικεφαλής της Χεζμπολάχ, Ναΐμ Κασέμ και του δημάρχου της Νέας Υόρκης, Ζόραν Μαμντάνι!

Ο Ερντογάν έχει ασκήσει δριμεία κριτική στην ισραηλινή επίθεση στη Γάζα μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023. Οι σχέσεις έχουν επιδεινωθεί περαιτέρω εξαιτίας των επιθετικών ενεργειών του Ισραήλ για την αναχαίτιση στολίσκων ακτιβιστών από την Τουρκία, οι οποίοι επιχειρούν να μεταφέρουν βοήθεια στη Γάζα.

Όμως, σε αντίθεση με άλλες χώρες που έχει πλήξει ο Νετανιάχου, όπως το Ιράν, η Τουρκία διαθέτει ισχυρούς συμμάχους. Είναι μέλος του ΝΑΤΟ και ο Ερντογάν διατηρεί στενές σχέσεις με τον πρόεδρο Τραμπ, ενώ ο Αμερικανός πρέσβης στην Άγκυρα καταδίκασε τις ισραηλινές επιθέσεις.

Η σχέση της Τουρκίας με το Ισραήλ, ωστόσο, δεν είναι χωρίς σκαμπανεβάσματα. Η Τουρκία ήταν η πρώτη χώρα με μουσουλμανική πλειοψηφία που αναγνώρισε το Ισραήλ και οι δύο χώρες είχαν κάποτε σημαντικές εμπορικές σχέσεις, αν και η Τουρκία δήλωσε κατά τη διάρκεια του πολέμου στη Γάζα ότι θα διακόψει κάθε εμπορική δραστηριότητα με το Ισραήλ.

Ο Γιαΐρ Γκολάν, ηγέτης της κεντροαριστερής αντιπολίτευσης των Δημοκρατών, χαρακτήρισε την επίθεση στη Συρία «προκλητική και επικίνδυνη», προειδοποιώντας ότι «μας φέρνει πιο κοντά σε μια αντιπαράθεση με την Τουρκία και βαθαίνει το ρήγμα με τους συμμάχους μας, με κυριότερο τις Ηνωμένες Πολιτείες». «Για ακόμη μία φορά, η στρατιωτική ισχύς χρησιμοποιείται για πολιτικούς υπολογισμούς και, για ακόμη μία φορά, το Ισραήλ πληρώνει το τίμημα σε επίπεδο ασφάλειας», δήλωσε.

Καχυποψία απέναντι στον Ερντογάν

Ο Ερντογάν, ο οποίος έχει επιτρέψει σε ηγέτες της Χαμάς να ζουν στην Τουρκία, έχει επίσης πολλούς επικριτές στο Ισραήλ, πέρα από τον κύκλο του Νετανιάχου. Ο δεξιός ηγέτης της αντιπολίτευσης Ναφτάλι Μπένετ, πρώην πρωθυπουργός, κατηγόρησε νωρίτερα φέτος τον Νετανιάχου ότι αγνοεί «μια νέα τουρκική απειλή», εστιάζοντας αποκλειστικά στο Ιράν.

Η Γκαλία Λίντενστραους, ανώτερη ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας (INSS) με έδρα το Τελ Αβίβ, δήλωσε ότι η αδιάλλακτη ρητορική του Ερντογάν δεν συμβάλλει ιδιαίτερα στην άμβλυνση των ισραηλινών ανησυχιών. «Υπάρχουν επίσης ανησυχίες ότι, όπως η Τουρκία φιλοξενεί τη Χαμάς, μπορεί να επιτρέψει σε ένοπλες ομάδες να δραστηριοποιούνται μέσα στη Συρία, οι οποίες στο μέλλον θα μπορούσαν να αποτελέσουν απειλή για το Ισραήλ», είπε.

Ωστόσο, σημείωσε ότι το Ισραήλ, το οποίο έχει δημιουργήσει αυτό που αποκαλεί ζώνη ασφαλείας στη νότια Συρία, έχει γενικά αποδεχθεί τα τουρκικά συμφέροντα στον βορρά. «Βλέπουμε τον Νετανιάχου να χρησιμοποιεί το αντιτουρκικό χαρτί. Νομίζω ότι το βλέπει ως κάτι που ενδεχομένως μπορεί να συσπειρώσει τη βάση του γύρω του», δήλωσε η Λίντενστραους.

Ο Νετανιάχου αντιμετωπίζει κατηγορίες από την αντιπολίτευση ότι δεν έχει επιτύχει τους στόχους των πολυάριθμων πολέμων του, όπως η ανατροπή της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν ή η καταστροφή της Χαμάς, δήλωσε η Γκιουνούλ Τολ, υπεύθυνη του Middle East Institute στην Ουάσιγκτον.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, μολονότι ο Ερντογάν έχει πολλούς επικριτές, οποιαδήποτε πιο άμεση δράση εναντίον της Τουρκίας κινδυνεύει να κάνει τον Νετανιάχου να μοιάζει με «έναν απερίσκεπτο ηγέτη που θα έκανε τα πάντα για να παραμείνει στην εξουσία», δήλωσε η Τολ.
«Αν ξεπεράσει αυτό το όριο, νομίζω ότι πρέπει να καταλάβει πως δεν θα είναι καλό για τον ίδιο, διότι υπάρχει επίσης ο απρόβλεπτος παράγοντας Τραμπ και ο Νετανιάχου δεν μπορεί να υπολογίζει στην υποστήριξή του», είπε.

Η ίδια εκτίμησε ότι, απορρίπτοντας τις ισραηλινές κατηγορίες, χωρίς να απαντήσει με απειλές ή εξαγγελίες αντιποίνων, η Τουρκία επέλεξε να μην κλιμακώσει την ένταση. «Ο Ερντογάν, ως λαϊκιστής ηγέτης, θα μπορούσε απλώς να είχε ακολουθήσει το ρεύμα και να πει: “Θα επιτεθούμε, θα ανταποδώσουμε”, και όμως δεν το έκανε», είπε.

Η Συρία στη μέση

Τα τουρκικά συμφέροντα στη Συρία επικεντρώνονταν ιστορικά στην αποτροπή της εξάπλωσης της δράσης Κούρδων μαχητών στην Τουρκία. Όμως σήμερα προτεραιότητα της Τουρκίας είναι η αναζωογόνηση της συριακής οικονομίας, ώστε να μπορέσουν να επιστρέψουν οι πρόσφυγες, αλλά και η ενίσχυση ενός ισχυρού περιφερειακού συμμάχου, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα, η Κύπρος και το Ισραήλ αντιπαρατίθενται με την Τουρκία στην Ανατολική Μεσόγειο, δήλωσε η Τολ.

Η Τουρκία έχει στηρίξει έντονα τον Σύρο πρόεδρο Αχμέντ αλ-Σαράα. Για τη Συρία, η πρόκληση είναι να μην μετατραπεί σε πεδίο σύγκρουσης άλλων δυνάμεων, δήλωσε ο ακαδημαϊκός Μαχέρ Ταμράν, στη Δαμασκό. «Πρέπει να αξιοποιήσει την τουρκοϊσραηλινή αντιπαλότητα για να ανακτήσει τη συριακή κυριαρχία», είπε. Τόσο η Τουρκία όσο και το Ισραήλ «συμφωνούν ως προς τη σταθερότητα της Συρίας, αλλά διαφωνούν ως προς τον ορισμό της ίδιας της σταθερότητας».

Ο Άιζενκοτ περνά μπροστά στα γκάλοπ

Στο εσωτερικό του Ισραήλ, ο Γκαντί Άιζενκοτ και το νέο αντι-Νετανιάχου μπλοκ της ισραηλινής αντιπολίτευσης κερδίζουν έδαφος ενόψει των εκλογών της 27ης Οκτωβρίου, με το κόμμα Yashar να περνά για πρώτη φορά μπροστά από το Λικούντ του Νετανιάχου. Σύμφωνα με δημοσκόπηση του Channel 13, το Yashar θα εξασφάλιζε 26 έδρες εάν οι εκλογές διεξάγονταν σήμερα, καταλαμβάνοντας την πρώτη θέση στην Κνεσέτ. Ωστόσο, το αντιπολιτευτικό μπλοκ θα έμενε στις 59 έδρες, δύο λιγότερες από τις 61 που απαιτούνται για τον σχηματισμό κυβέρνησης.

Το μπλοκ του Νετανιάχου συγκεντρώνει 51 έδρες, ενώ τα αραβικά κόμματα Raam και Hadash-Ta’al αναμένεται να καταλάβουν συνολικά 10 έδρες, γεγονός που καθιστά κρίσιμη τη στάση τους για τον σχηματισμό κυβέρνησης. Το Λικούντ ενισχύεται στις 23 έδρες, ενώ το Together, το νέο κόμμα των πρώην πρωθυπουργών Ναφτάλι Μπένετ και Γιαΐρ Λαπίντ, ανεβαίνει στις 13 έδρες. Οι δύο πολιτικοί προχώρησαν τον Απρίλιο στη συγχώνευση των κομμάτων τους, επιδιώκοντας να δημιουργήσουν ισχυρό αντίπαλο πόλο απέναντι στον Νετανιάχου.

Την ίδια εικόνα καταγράφει και νέα δημοσκόπηση του KAN, επιβεβαιώνοντας τη δυναμική του Άιζενκοτ. Το νέο μπλοκ της αντιπολίτευσης, που έχει ως βασικό στόχο την απομάκρυνση του Νετανιάχου από την πρωθυπουργία, εμφανίζει σταθερή άνοδο τις τελευταίες εβδομάδες.

Στις 27 Οκτωβρίου οι εκλογές

Οι πρόωρες εκλογές στο Ισραήλ έχουν προγραμματιστεί για τις 27 Οκτωβρίου, μετά την απόφαση της Κνεσέτ να αυτοδιαλυθεί, την οποία στήριξε και ο ίδιος ο Νετανιάχου. Η δημοσκοπική εικόνα έρχεται σε μια ιδιαίτερα δύσκολη συγκυρία για τον πρωθυπουργό. Ο Νετανιάχου βρίσκεται αντιμέτωπος με τη μακρά δικαστική διαδικασία για υποθέσεις διαφθοράς, ενώ η δημοτικότητά του έχει επηρεαστεί και από την αδυναμία της κυβέρνησής του να αντιμετωπίσει την κρίση με τη στράτευση των υπερορθόδοξων Εβραίων.

Η εξαίρεση των Χαρεντίμ από τη στρατιωτική θητεία έχει εξελιχθεί σε μείζον πολιτικό ζήτημα, την ώρα που οι κοσμικοί έφεδροι επωμίζονται το μεγαλύτερο βάρος των πολεμικών επιχειρήσεων. Η ηγεσία του ισραηλινού στρατού έχει προειδοποιήσει μάλιστα για σοβαρή πίεση στις εφεδρικές δυνάμεις.

Η κατάσταση έχει επιβαρυνθεί περαιτέρω από τις παρατεταμένες πολεμικές επιχειρήσεις και τις σημαντικές απώλειες του ισραηλινού στρατού, ιδιαίτερα στο μέτωπο του νότιου Λιβάνου. Με τις εκλογές να πλησιάζουν, ο Άιζενκοτ επιχειρεί να εμφανιστεί ως ο βασικός αντίπαλος του Νετανιάχου. Οι αριθμοί, ωστόσο, δείχνουν ότι ακόμη και εάν το μπλοκ της αντιπολίτευσης επικρατήσει, η μάχη για τις 61 έδρες και τον σχηματισμό κυβέρνησης παραμένει ανοιχτή.

Να σημειωθεί ότι έχουν προηγηθεί διεθνή δημοσιεύματα για ανεπίσημο δίαυλο επικοινωνίας του Λευκού Οίκου και των Φρουρών, αν και οι τελευταίοι διέψευσαν ότι πραγματοποιείται κάθε επικοινωνία. Όμως, κουρδικές πηγές του Ιράκ υποστηρίζουν ότι μηνύματα πράγματι μεταφέρονται μεταξύ των δύο πλευρών, με κεντρικό πρόσωπο τον πρόεδρο της Περιφέρειας του Κουρδιστάν, Νετσιρβάν Μπαρζανί.

Πηγές προσκείμενες στην προεδρία της Περιφέρειας του Κουρδιστάν ανέφεραν στο Al Arabiya/Al Hadath ότι ο Μπαρζανί άρχισε να διαδραματίζει ρόλο μεσολαβητή μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν από τις αρχές Μαρτίου, λίγες ημέρες μετά την έναρξη των αεροπορικών επιδρομών της Ουάσινγκτον και του Ισραήλ κατά της Τεχεράνης.

Εκείνη την περίοδο, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η απευθείας επικοινωνία μεταξύ Αμερικανών και Ιρανών αξιωματούχων ήταν ιδιαίτερα δύσκολη. Ο πρόεδρος της Περιφέρειας του Κουρδιστάν φέρεται έκτοτε να έχει πραγματοποιήσει επαφές με υψηλόβαθμους αξιωματούχους τόσο των ΗΠΑ όσο και του Ιράν, με βασικό στόχο την αποκλιμάκωση της έντασης.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στις επαφές του Μπαρζανί με τον Ισμαΐλ Καανί, διοικητή της επίλεκτης Δύναμης Κουντς των Φρουρών της Επανάστασης. Σύμφωνα με τις πληροφορίες, οι δύο άνδρες συναντήθηκαν δύο φορές στη Βαγδάτη, μία τον Ιούλιο και μία στις αρχές Αυγούστου. Κατά τις συναντήσεις αυτές, ο Μπαρζανί φέρεται να μετέφερε ανεπίσημα μηνύματα μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης, στο πλαίσιο της προσπάθειας να περιοριστεί ο κίνδυνος περαιτέρω στρατιωτικής κλιμάκωσης. Οι συγκεκριμένες επαφές πραγματοποιούνται υπό καθεστώς μεγάλης μυστικότητας. Κουρδική πηγή υποστήριξε, μάλιστα, ότι η διαμεσολάβηση έχει συμβάλει και στον περιορισμό των ιρανικών επιθέσεων εναντίον στόχων στην Περιφέρεια του Κουρδιστάν.

Υπάρχουν αναφορές ότι στο σχέδιο εξαγοράς των Φρουρών λειτούργησε ο Μπαρζανί ως ένα είδος διαμεσολαβητή, αλλά δεν υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση ότι ο Κούρδος ηγέτης ανέλαβε τέτοιον ρόλο, πέραν των προσπαθειών αποκλιμάκωσης. Το βίντεο που παραθέτουμε στην αρχή ως επισυναπτόμενο σύνδεσμο αναφέρει ότι σχετικό ρόλο ανέλαβε ο στρατάρχης Μουνίρ, όχι ο Μπαρζανί.  Πάντως, ο ρόλος του Μπαρζανί δεν περιορίζεται, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, στις σχέσεις ΗΠΑ-Ιράν. Ο Κούρδος ηγέτης έχει αναλάβει παράλληλα διαμεσολαβητική προσπάθεια μεταξύ Βαγδάτης και Δαμασκού, η οποία φέρεται να έχει και την υποστήριξη της Ουάσινγκτον.

Η επίθεση στο ιρακινό Κουρδιστάν

Το θέμα των παρασκηνιακών επαφών ήρθε στο προσκήνιο μετά τις πρόσφατες δηλώσεις του Τραμπ, ο οποίος ανέφερε ότι η Ουάσινγκτον βρίσκεται σε επικοινωνία με την ηγεσία των Φρουρών της Επανάστασης μέσω ανεπίσημων διαύλων. Τη Δευτέρα, το Axios είχε μεταδώσει, επικαλούμενο ενημερωμένες πηγές, ότι η κυβέρνηση Τραμπ είχε δημιουργήσει μήνες πριν μυστικό κανάλι επικοινωνίας με την ηγεσία των Φρουρών. Η κίνηση αυτή φέρεται να έγινε όταν στην Ουάσινγκτον άρχισαν να υπάρχουν αμφιβολίες για το κατά πόσο οι επίσημοι Ιρανοί διαπραγματευτές είχαν τη δυνατότητα να λάβουν δεσμευτικές αποφάσεις για τον τερματισμό του πολέμου.

Τρεις πηγές με άμεση γνώση των συνομιλιών ανέφεραν ότι η αμερικανική κυβέρνηση επέλεξε τον Νετσιρβάν Μπαρζανί ως μυστικό μεσολαβητή, λόγω των στενών σχέσεων και της εμπιστοσύνης που απολαμβάνει τόσο στην Ουάσινγκτον όσο και στην Τεχεράνη, συμπεριλαμβανομένων υψηλόβαθμων στελεχών των Φρουρών της Επανάστασης.

Στο μεταξύ το Ιράν ανέφερε πως δεν έχει σχέση με δύο επιθέσεις με δύο μη επανδρωμένα αεροσκάφη που σημειώθηκαν τη Δευτέρα εναντίον του ιδιωτικού γραφείου του πρωθυπουργού της Περιφέρειας του Κουρδιστάν και εγκαταστάσεων της υπηρεσίας ασφαλείας Parastin. Ιρακινή κουρδική πηγή εκτίμησε ότι η επίθεση ενδέχεται να επηρεάσει αρνητικά τον μεσολαβητικό ρόλο του Μπαρζανί και τις προσπάθειες διατήρησης των ανεπίσημων διαύλων μεταξύ των δύο αντιμαχόμενων πλευρών. Το timing που σημειώθηκε η επίθεση, εν μέσω των σχετικών αναφορών είναι άκρως χαρακτηριστικό…

Μήνυμα στην Κύπρο

Την ίδια στιγμή, καθησυχαστικό μήνυμα προς την Κύπρο στέλνει η Τεχεράνη, στον απόηχο των πληροφοριών που θέλουν το Ιράν να εξετάζει επιθέσεις σε ευρωπαϊκά εδάφη από τα οποία πραγματοποιούνται επιχειρήσεις εναντίον του. Ιρανικές διπλωματικές πηγές, τις οποίες επικαλείται η κυπριακή εφημερίδα “Πολίτης”, ξεκαθαρίζουν ότι δεν υπάρχει απειλή για την Κύπρο, υπό την προϋπόθεση ότι οι βρετανικές βάσεις στο νησί δεν θα χρησιμοποιηθούν για ενέργειες κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Παράλληλα, τονίζουν ότι η επικοινωνία μεταξύ Τεχεράνης και Λευκωσίας συνεχίζεται κανονικά και χαρακτηρίζουν «ενεργό» το διπλωματικό κανάλι μεταξύ των δύο πλευρών. Στις συζητήσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη περιλαμβάνεται, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, και το ζήτημα των βρετανικών βάσεων.

Η τοποθέτηση από την ιρανική πλευρά έρχεται μία ημέρα μετά από δημοσίευμα των Financial Times, σύμφωνα με το οποίο η Τεχεράνη εξετάζει το ενδεχόμενο να διευρύνει τα πλήγματά της και σε ευρωπαϊκά εδάφη που χρησιμοποιούνται για επιχειρήσεις εναντίον του Ιράν. Μεταξύ των περιοχών που αναφέρονταν ως πιθανοί στόχοι ήταν και η Κύπρος, λόγω της παρουσίας των βρετανικών βάσεων στο νησί, προκαλώντας ανησυχία στη Λευκωσία.

Ιράν: Θα χάσετε και τον οικονομικό πόλεμο

Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί προειδοποίησε στις 20 Αυγούστου ότι η νέα εκστρατεία του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας, την οποία ο ίδιος αποκαλεί “Οικονομικό D-Day”, θα οδηγήσει την Ουάσιγκτον σε «νέα ήττα».

«Το λεγόμενο “Οικονομικό D-Day” αποτελεί αντιπερισπασμό από την ίδια την κρίση της Αμερικής: πρωτοφανές χρέος και εκρηκτική αύξηση του κόστους εξυπηρέτησης των τόκων», έγραψε ο Αραγτσί την Πέμπτη στο X. «Η επιμονή σε αποτυχημένες πολιτικές θα οδηγήσει μόνο σε νέα ήττα και θα ενισχύσει την εχθρότητα των Ιρανών», ανέφερε, προσθέτοντας ότι η αμερικανική «οικονομική τρομοκρατία» απειλεί την παγκόσμια οικονομία.

Την Τετάρτη, ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι εξαπολύει «οικονομικό πόλεμο και απομόνωση σε πρωτοφανή κλίμακα» εναντίον του Ιράν.
Όπως δήλωσε, η νέα εκστρατεία θα περιλαμβάνει «τη συντριπτικότερη οικονομική επιχείρηση που έχει επιβληθεί ποτέ εναντίον οποιασδήποτε χώρας» και θα προβλέπει αυστηρές οικονομικές κυρώσεις εναντίον κάθε κυβέρνησης ή οργανισμού που βοηθά την Τεχεράνη να παρακάμπτει τις αμερικανικές κυρώσεις.

Ο Τραμπ ανέφερε ως πρακτικές που θα τιμωρούνται το λαθρεμπόριο πετρελαίου, οι συμφωνίες ανταλλαγής νομισμάτων (swap lines), οι μεταφορές μετρητών, οι εταιρείες συναλλάγματος, τα νηολόγια πλοίων και οι εταιρείες-βιτρίνες. Ωστόσο δεν αναφέρθηκε συγκεκριμένα στα μέτρα και στις κυρώσεις που σκοπεύει να προωθήσει. Την περασμένη εβδομάδα ήδη ο αμερικανός υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ απειλούσε το Ιράν ότι θα αντιμετωπίσει οικονομική απομόνωση που «δεν είχε γνωρίσει ποτέ πριν ο κόσμος». Αν και οι εχθροπραξίες έχουν μειωθεί σε ένταση , η κατάσταση παραμένει τεταμένη στη Μέση Ανατολή έπειτα από σχεδόν έξι μήνες πολέμου.

Νέες επιθέσεις των Χούθι

Οι αντάρτες Χούθι της Υεμένης ανακοίνωσαν σήμερα ότι εξαπέλυσαν επιθέσεις με drones κατά του σαουδαραβικού αεροδρομίου Νατζράν και μιας εγκατάστασης της Aramco στην ίδια πόλη, κοντά στα σύνορα με την Υεμένη. Οι φιλοϊρανοί αντάρτες «διεξήγαγαν με επιτυχία δύο στρατιωτικές επιχειρήσεις χρησιμοποιώντας μη επανδρωμένα αεροσκάφη: η πρώτη στόχευσε μια ευαίσθητη σαουδαραβική τοποθεσία στο αεροδρόμιο Νατζράν και η δεύτερη στόχευσε τις εγκαταστάσεις της Aramco στο Νατζράν », δήλωσε ο στρατιωτικός εκπρόσωπός τους, Γιαχία Σαρί σε ανακοίνωση που ανήρτησε στο Telegram.

Δεν έχει υπάρξει μέχρι στιγμής επιβεβαίωση των επιθέσεων από τη σαουδαραβική πλευρά. Οι Χούθι έχουν πραγματοποιήσει πρόσφατα επιθέσεις κατά της Σαουδικής Αραβίας, με νεκρούς και τραυματίες, σε εγκαταστάσεις της Aramco, αλλά και κατά σαουδαραβικών δεξαμενόπλοιων στην Ερυθρά Θάλασσα.

Το αδιέξοδο

Ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ εναντίον του Ιράν, τον οποίο ο Τραμπ εξαπέλυσε τον Φεβρουάριο, έχει σε μεγάλο βαθμό περιέλθει σε αδιέξοδο, καθώς η Τεχεράνη εξακολουθεί να κρατά κλεινά τα Στενά του Ορμούζ, ενώ η Ουάσιγκτον διατηρεί ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών και των ακτών. Ωστόσο, ο Αμερικανός πρόεδρος δέχεται πιέσεις να τερματίσει το αδιέξοδο, καθώς η άνοδος του ενεργειακού κόστους που προκάλεσε το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ έχει πλήξει τον ίδιο και το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα στις δημοσκοπήσεις ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών.

Οι υψηλές τιμές του πετρελαίου έχουν επίσης προκαλέσει επικίνδυνη άνοδο των επιτοκίων των αμερικανικών κρατικών ομολόγων, καθιστώντας ακριβότερη την εξυπηρέτηση του αμερικανικού χρέους και διευρύνοντας περαιτέρω το ήδη διογκωμένο δημοσιονομικό έλλειμμα. Την Τρίτη, το ομοσπονδιακό χρέος των ΗΠΑ έφτασε σε επίπεδο-ρεκόρ, στα 40 τρισ. δολάρια. «Οι Ηνωμένες Πολιτείες βυθίζονται ολοένα βαθύτερα σε μια μαύρη τρύπα χρέους», έγραψε το CNN, χαρακτηρίζοντας την εξέλιξη «δυσοίωνο ορόσημο».

Με δεδομένα τη δυσαρέσκεια στην κοινή γνώμη και στην πολιτική σκηνή των ΗΠΑ για τον πόλεμο, καθώς και τη μείωση διαφόρων καίριων κατηγοριών πυρομαχικών στα αποθέματα των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων, ο Τραμπ, που αρέσκεται να προβάλει το προφίλ του απρόβλεπτου, μοιάζει τελευταία να έχει υιοθετήσει μάλλον στάση αναμονής σε στρατιωτικό επίπεδο.

Τί λένε Ιρανοί αξιωματούχοι

Ο Ιρανός υφυπουργός Εξωτερικών Καζέμ Γαριμπαμπαντί καταδίκασε επίσης τις δηλώσεις Τραμπ, γράφοντας στο X ότι η Ουάσιγκτον στράφηκε στον «οικονομικό πόλεμο» αφού απέτυχε να πετύχει τους στόχους της στρατιωτικά. «Ισχυρίζονται ότι το Ιράν βρίσκεται στα πρόθυρα της ήττας και κρέμεται από μια κλωστή, κι όμως παρακαλούν όλους τους συμμάχους τους να τους βοηθήσουν», ανέφερε ο Γαριμπαμπαντί.

«Το πρόβλημα είναι οι λανθασμένοι υπολογισμοί τους. Κάθε φορά που προσπαθούν να τους καλύψουν, καταλήγουν να δημιουργούν μια ακόμη μεγαλύτερη αποτυχία για τους ίδιους», πρόσθεσε. «Ο στρατιωτικός πόλεμος απέτυχε να πετύχει τους στόχους του και τώρα ονόμασαν την επόμενη αποτυχία τους “οικονομικό πόλεμο”.»

Ο Μεχντάντ Σεπαχβάντ, πρώην οικονομικός σύμβουλος της Κεντρικής Τράπεζας του Ιράν, δήλωσε στο CNBC ότι, αν και τέτοιου είδους κυρώσεις πλήττουν το Ιράν, η χώρα έχει αποδείξει ότι μπορεί να αντέχει και να αντιστέκεται στις πιέσεις. Το Ιράν είναι μια μεγάλη χώρα με τεράστιους φυσικούς πόρους και έχει προσαρμοστεί επί δεκαετίες στη ζωή υπό ένα αυστηρό καθεστώς αμερικανικών κυρώσεων.

«Παρά τον υψηλό πληθωρισμό και τις συνθήκες ύφεσης, τα καταστήματα εξακολουθούν να είναι γεμάτα τρόφιμα και βασικά αγαθά και δεν υπάρχει ένδειξη μαζικών αγορών πανικού», δήλωσε ο Σεπαχβάντ. Κατέληξε ότι οι αναλυτές θα πρέπει να είναι «λίγο πιο προσεκτικοί» απέναντι στην άποψη ότι η ιρανική οικονομία βρίσκεται στα πρόθυρα της κατάρρευσης.

Οι βαλλιστικοί πύραυλοι του Ιράν

Αφού δέχτηκε την επίθεση που εξαπέλυσαν από κοινού οι ΗΠΑ και το Ισραήλ την 28η Φεβρουαρίου, η Τεχεράνη ανταπέδωσε βάζοντας στο στόχαστρο κράτη της περιοχής, συμμάχους της Ουάσιγκτον, κατόπιν κλείνοντας το στενό του Ορμούζ, θαλάσσια οδό καίριας σημασίας για το παγκόσμιο εμπόριο υδρογονανθράκων. Η Ουάσινγκτον ανταπάντησε επιβάλλοντας αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια στον Κόλπο.

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα κατηγόρησαν προχθές Τρίτη το Ιράν ότι εκτόξευσε δυο βαλλιστικούς πυραύλους εναντίον τους, που έπεσαν στη θάλασσα, στοχοποιώντας τη «διεθνή ναυσιπλοΐα». Το ιρανικό ΥΠΕΞ το διέψευσε, “απέρριψε” την κατηγορία. Αντιδρώντας, η διπλωματία των ΗΑΕ ανακοίνωσε ότι αναστέλλονται μέχρι νεοτέρας όλες «οι εμπορικές ανταλλαγές και οι χρηματοοικονομικές συναλλαγές» με το Ιράν.

Από την άλλη, «οποιαδήποτε βοήθεια ή διευκόλυνση παρέχεται στον επιτιθέμενο αμερικανικό στρατό ισοδυναμεί με συμμετοχή στις αμερικανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις», διεμήνυσε, απευθυνόμενος στις χώρες του Κόλπου, ο επικεφαλής των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων στρατηγός Αλί Αμπντουλαχί, κατά το πρακτορείο MEHR.

Οι δυο χώρες, τις οποίες χωρίζει το στενό του Ορμούζ, έχουν ιστορικούς και πολιτιστικούς δεσμούς. Μέχρι να ξεσπάσει ο πόλεμος, τα ΗΑΕ θεωρούνταν σημαντικός εμπορικός εταίρος του Ιράν, που υφίσταται εκτενείς αμερικανικές κυρώσεις. Τα διπλωματικά εγχειρήματα μοιάζουν να παραμένουν σε αδιέξοδο. «Δεν διεξάγονται αυτή τη στιγμή ούτε συζητήσεις, ούτε συνομιλίες, ούτε προγραμματίζονται, με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν», τόνιζε προχθές ο αμερικανός πρόεδρος Τραμπ.

“Ξένη ανάμιξη”

Σύμφωνα με πηγή του Γαλλικού Πρακτορείου στην Ουάσιγκτον, οι επαφές έχουν πλέον ανασταλεί κι ο Τραμπ απαίτησε από τους συνεργάτες του να μην συνεχίσουν τον διάλογο με την Τεχεράνη όσο δεν προσεγγίζει τις αμερικανικές θέσεις. Η άλλη πλευρά δεν μοιάζει διατεθειμένη να εκπέμψει κανένα μήνυμα προς αυτή την κατεύθυνση. Ο ιρανός επικεφαλής διαπραγματευτής Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ επέμενε προχθές πως το στενό του Ορμούζ δεν πρόκειται να ανοίξει όσο η αμερικανική κυβέρνηση δεν εφαρμόζει τις δεσμεύσεις που ανέλαβε με το μνημόνιο κατανόησης του Ισλαμαμπάντ, που υπογράφτηκε από τους προέδρους των δυο χωρών τον Ιούνιο.

«Οι Αμερικανοί νομίζουν πως αν πιέσουν πιο δυνατά το Ιράν θα αποσπάσουν παραχωρήσεις που δεν συμπεριλαμβάνονταν ποτέ στη συμφωνία», σχολίασε μέσω X, αλλά η κυβέρνηση του προέδρου Τραμπ, την οποία χαρακτήρισε «μπουλούκι παλιάτσων», δεν μπορεί να βγάλει «λαγό από το καπέλο», συμπλήρωσε.Η καταρχήν συμφωνία, που προέβλεπε κατάπαυση του πυρός για 60 ημέρες και διαπραγματεύσεις ενόψει λύσης με διάρκεια, έγινε κομματάκια όταν ξανάρχισαν οι εχθροπραξίες τον Ιούλιο.

Ο Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ, ο οποίος χθες επισκέφτηκε τη Βαγδάτη, στηλίτευσε εξάλλου την «ξένη ανάμιξη, τη στιγμή που η αμερικανική κυβέρνηση πιέζει αυτήν του Ιράκ να αφοπλίσει ισχυρές ιρακινές ένοπλες οργανώσεις προσκείμενες στην Τεχεράνη, και κάλεσε να υπάρξει περιφερειακή ενίσχυση». Παράλληλα, το Ιράν και το Ομάν, στις δυο πλευρές του στενού του Ορμούζ, συζητούν εδώ κι εβδομάδες για τη μελλοντική διαχείριση της θαλάσσιας οδού.

Η Ισλαμική Δημοκρατία, η οποία στοχοποιεί πλοία που προσπαθούν να διασχίσουν το στενό χωρίς να ζητήσουν την άδεια της, εννοεί να προχωρήσει στην επιβολή τελών για παρεχόμενες υπηρεσίες στο στενό, κάτι που έχουν απορρίψει κατηγορηματικά οι ΗΠΑ και κάποιες πετρελαιοεξαγωγικές μοναρχίες στην περιοχή.

Ο μυστικός θαλάσσιος διάδρομος

Ο αμερικανικός στρατός έχει δημιουργήσει αθόρυβα έναν θαλάσσιο διάδρομο μέσω των Στενών του Ορμούζ, με στόχο τη μεταφορά εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου καθημερινά από τον Περσικό Κόλπο προς τη διεθνή αγορά, σύμφωνα με δύο Αμερικανούς αξιωματούχους που μίλησαν στο Axios. Η επιχείρηση βρίσκεται σε εξέλιξη εδώ και αρκετές εβδομάδες και η Ουάσινγκτον τη θεωρεί σημαντική επιτυχία, την ώρα που οι διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη παραμένουν ουσιαστικά ανύπαρκτες και το αδιέξοδο εξακολουθεί να υφίσταται.

Όπως ανέφεραν οι Αμερικανοί αξιωματούχοι, κάθε βράδυ περίπου 15 έως 20 πετρελαιοφόρα διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, ακολουθώντας έναν νότιο θαλάσσιο δίαυλο που κινείται κατά μήκος των ακτών του Ομάν. Με τον τρόπο αυτό, περίπου 10 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως – ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο ήμισυ του όγκου που διακινούνταν πριν από τον πόλεμο – μεταφέρονται εκτός των Στενών και διοχετεύονται στις διεθνείς αγορές ενέργειας.

Η αμερικανική επιχείρηση αντιμετωπίζει μία από τις πιο σοβαρές επιπτώσεις του πολέμου: τη διατάραξη των προμηθειών πετρελαίου, η οποία είχε οδηγήσει σε απότομη άνοδο των διεθνών τιμών του αργού. Παρότι οι ποσότητες πετρελαίου που εξέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν χαμηλότερες σε σχέση με την προπολεμική περίοδο, οι Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι η επιχείρηση έχει ήδη αισθητή επίδραση στη διαθεσιμότητα πετρελαίου στις διεθνείς αγορές.

Η επιχείρηση δεν περιορίζεται μόνο στη συνοδεία πετρελαιοφόρων που μεταφέρουν ήδη φορτία. Ο αμερικανικός στρατός βοηθά επίσης άδεια πετρελαιοφόρα να εισέλθουν στον Περσικό Κόλπο από την Αραβική Θάλασσα μέσω των Στενών, να παραλάβουν πετρέλαιο από χώρες της περιοχής και στη συνέχεια να εξέλθουν ξανά προς τη διεθνή ναυσιπλοΐα. Οι πλήρεις λεπτομέρειες της επιχείρησης δεν είχαν γίνει γνωστές μέχρι σήμερα.

«Ελέγχουμε τη νότια λωρίδα των Στενών του Ορμούζ εδώ και δύο μήνες. Οι Φρουροί της Επανάστασης μπορεί να προκαλούν προβλήματα, αλλά δεν ελέγχουν τα Στενά. Εμείς τα ελέγχουμε», δήλωσε ένας από τους Αμερικανούς αξιωματούχους που έχει άμεση γνώση της επιχείρησης.

Η ειδική δύναμη που επιβλέπει την επιχείρηση στον Ορμούζ διοικείται από το αρχηγείο του αμερικανικού στρατού στο Φορτ Μπραγκ της Βόρειας Καρολίνας. Η ομάδα συντονίζεται με τους περιφερειακούς εταίρους των ΗΠΑ στον Κόλπο και καταρτίζει καθημερινά λίστες με τα πλοία που εξέρχονται από τον Περσικό Κόλπο μέσω των Στενών προς την Αραβική Θάλασσα. Παράλληλα, καταγράφονται τα μισθωμένα άδεια πετρελαιοφόρα που ταξιδεύουν από την Αραβική Θάλασσα μέσω των Στενών προς τα λιμάνια των χωρών του Κόλπου, ώστε να παραλάβουν νέα φορτία πετρελαίου.

Κάθε βράδυ τα πλοία κινούνται οργανωμένα: μία μεγάλη γραμμή εξόδου σε συγκεκριμένο χρονικό παράθυρο και μία ξεχωριστή γραμμή εισόδου σε άλλο χρονικό διάστημα. Στη συνέχεια διέρχονται από τον νότιο θαλάσσιο διάδρομο ακολουθώντας τις οδηγίες του αμερικανικού στρατού. Η αμερικανική Πολεμική Αεροπορία έχει αναπτύξει, επίσης, μαχητικά αεροσκάφη για την προστασία των πλοίων από πιθανές επιθέσεις με ιρανικούς πυραύλους κρουζ και μη επανδρωμένα αεροσκάφη.

Σύμφωνα με τους Αμερικανούς αξιωματούχους, η επιχείρηση κατέστη δυνατή μετά την πρόσφατη δίμηνη εκστρατεία της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ (CENTCOM), η οποία υποβάθμισε σημαντικά τα συστήματα ραντάρ και θαλάσσιας επιτήρησης του Ιράν. Οι ιρανικές δυνάμεις έχουν, πλέον, περιορισμένη εικόνα της ναυτικής κίνησης στον νότιο διάδρομο των Στενών.

Η επιτήρηση βασίζεται σε λίγα ραντάρ που κατάφεραν να επαναφέρουν σε λειτουργία, καθώς και σε «παρατηρητές» που βρίσκονται σε μικρά ταχύπλοα των Φρουρών της Επανάστασης. Επειδή, σύμφωνα με τις αμερικανικές εκτιμήσεις, οι Ιρανοί είναι σε μεγάλο βαθμό «τυφλοί», εκτοξεύουν drones και πυραύλους κρουζ προς γενικές περιοχές όπου εκτιμούν ότι μπορεί να κινούνται πλοία.

Ορισμένα πλοία έχουν πληγεί από τις ιρανικές επιθέσεις, ωστόσο πολλές από αυτές αποτράπηκαν από τον αμερικανικό στρατό. Μόνο αυτή την εβδομάδα, οι αμερικανικές δυνάμεις κατέρριψαν οκτώ ιρανικά drones και δύο πυραύλους κρουζ, σύμφωνα με έναν από τους αξιωματούχους.

Συνεχίζονται οι εξαγωγές πετρελαίου

Οι Αμερικανοί αξιωματούχοι αναφέρουν ότι τις τελευταίες δύο εβδομάδες 15 έως 20 πετρελαιοφόρα διέρχονταν κάθε βράδυ από τα Στενά του Ορμούζ μέσω του νότιου διαδρόμου, διατηρώντας τις εξαγωγές πετρελαίου σε λειτουργία. Οι μέσες ημερήσιες εξαγωγές αυξάνονται και πλέον πλησιάζουν τα 10 εκατομμύρια βαρέλια. Μάλιστα ορισμένες νύχτες, μάλιστα, η ποσότητα πετρελαίου που μεταφέρθηκε έξω από τον Κόλπο έφτασε τα 15 έως 20 εκατομμύρια βαρέλια.

Όπως αναφέρθηκε, μία νύχτα αυτή την εβδομάδα είχαν προγραμματιστεί περισσότερα από 20 πλοία να εισέλθουν και να εξέλθουν από τα Στενά μέσω της νότιας λωρίδας, με περίπου 15 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου να μπορούν να μεταφερθούν προς τις διεθνείς αγορές.

Από την πλευρά του ο  Τραμπ δήλωσε στο Axios ότι «τεράστια ποσότητα πετρελαίου βγαίνει από τα Στενά του Ορμούζ», προσθέτοντας ότι οι ΗΠΑ δεν διαπραγματεύονται αυτή τη στιγμή με το Ιράν. «Χάνουν χρόνο. Είναι χάσιμο χρόνου να διαπραγματεύεσαι μαζί τους», είπε χαρακτηριστικά. Ο Αμερικανός πρόεδρος πρόσθεσε ότι «οι Ιρανοί έχουν ακόμη κάποια δύναμη να πολεμήσουν, αλλά συνολικά είναι σκιά του εαυτού τους».

Υποστήριζε κομμουνιστικές και αναρχικές ιδέες, ενώ είχε συμμετάσχει στην οργάνωση της άμυνας της εβραϊκής κοινότητας ενάντια στα πογκρόμ πριν από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και την εποχή του ρωσικού εμφυλίου πολέμου στην Ουκρανία. Αργότερα, είχε υπηρετήσει στη Γαλλική Λεγεώνα των Ξένων. Όπως αποδείχθηκε, ο Schwartzbard ήταν ο ίδιος τραγικό θύμα των πογκρόμ των Ουκρανών εθνικιστών, καθώς στη διάρκειά τους είχε χάσει ολόκληρη σχεδόν την οικογένειά του. Ως εκ τούτου, η πράξη του είχε και προσωπικά κίνητρα αντεκδίκησης.

Η δίκη του, που ξεκίνησε στο Παρίσι, το φθινόπωρο του 1927, έλαβε μεγάλες διαστάσεις, και τράβηξε τα φώτα της δημοσιότητας. Στην πορεία των ακροάσεων, ως κεντρικό ζήτημα της δικαστικής διαδικασίας αναδείχθηκε όχι το προσωπικό δράμα του εκτελεστή, αλλά η εν γένει απόδοση πολιτικών και ποινικών ευθυνών για τα πογκρόμ των κρίσιμων ετών 1918-1920. Για την τροπή που πήρε η δίκη συνέβαλε το γεγονός ότι ως μάρτυρες υπεράσπισης κατέθεσαν Εβραίοι που επέζησαν των μαζικών δολοφονιών και διώξεων σε χωριά και πόλεις της Ουκρανίας.

Επιπλέον, την αλληλεγγύη τους προς τον κατηγορούμενο εξέφρασαν δημοσίως εβραϊκές οργανώσεις αλλά και πολλοί διανοούμενοι και επιστήμονες. Ανάμεσά τους βρίσκουμε και “βαριά” ονόματα, όπως ο φιλόσοφος Ανρί Μπεργκσόν, ο ζωγράφος Μαρκ Σαγκάλ, οι συγγραφείς Ρομέν Ρολάν, Ανρί Μπαρμπύς, Μαξίμ Γκόρκι και Βικτώρ Μαργκερίτ, καθώς και οι φυσικοί Άλμπερτ Αϊνστάιν και Πολ Λανζεβέν.

Ο συνήγορος υπεράσπισης Henri Torres (κομμουνιστής κατά το Μεσοπόλεμο, γκωλικός στη συνέχεια) προσπάθησε να αποδείξει ότι ο Schwartzbard δεν διέπραξε ένα συνηθισμένο έγκλημα, αλλά εκδικήθηκε τον πολιτικό και στρατιωτικό ηγέτη αυτών που διενήργησαν τα πογκρόμ. Αυτή η τακτική αλλά και ο θόρυβος που δημιουργήθηκε απέδωσαν, και τελικά, οι ένορκοι αθώωσαν πανηγυρικά τον Schwartzbard, κρίνοντας ότι ορθώς εκτέλεσε τον Πετλιούρα, ως υπεύθυνο για τα πογκρόμ κατά των Εβραίων της Ουκρανίας.

Αντιεβραϊκά πογκρόμ

Τα αντιεβραϊκά πογκρόμ ήταν αρκετά συνηθισμένα στην Εβραϊκή Ζώνη Εγκατάστασης (Pale of Settlement, στα ρωσικά черта оседлости) της τσαρικής Ρωσίας. Η Ζώνη συστάθηκε το 1792 από τη Μεγάλη Αικατερίνη, μετά τον πρώτο διαμελισμό της Πολωνίας και περιλάμβανε ολόκληρη την έκταση των σημερινών κρατών της Λευκορωσίας και της Μολδαβίας, το μεγαλύτερο τμήμα της Ουκρανίας, την κεντρική και ανατολική Πολωνία, τμήμα της Λιθουανίας και τις δυτικές περιοχές της Ρωσίας. Σκοπός του μέτρου, που τελικά ίσχυσε μέχρι το 1917, ήταν η ώθηση των Εβραίων να εγκατασταθούν στις νότιες περιοχές της Νέας Ρωσίας, βορείως των ακτών της Μαύρης Θάλασσας. Σύμφωνα με το περιοριστικό πλαίσιο που νομοθετήθηκε, οι Εβραίοι δεν επιτρεπόταν να μετακινηθούν ανατολικότερα με εξαίρεση περιοχές της Σιβηρίας.

Σε αυτό το σημείο αξίζει να αναφερθεί ένα γεγονός, το οποίο, μάλλον, δεν είναι ευρέως γνωστό. Το πρώτο αντιεβραϊκό πογκρόμ στη Ρωσική Αυτοκρατορία διενεργήθηκε στην Οδησσό τον Ιούνιο 1821, με πρωτοβουλία των Ελλήνων της πόλης! Σε αυτό το –σημαντικότερο τότε– λιμάνι της αυτοκρατορίας, που μετρούσε λίγες δεκαετίες ύπαρξης, Έλληνες και Εβραίοι είχαν από 10% συμμετοχή στην πολυεθνική σύνθεση του πληθυσμού της πόλης. Μεταξύ τους ο οικονομικός ανταγωνισμός για τον έλεγχο του εμπορίου, και κυρίως του σίτου, ήταν σφοδρός.

Το πογκρόμ υποκινήθηκε από την φρικτή είδηση που έφεραν ταξιδιώτες Έλληνες από την Κωνσταντινούπολη, πως, μετά τον απαγχονισμό του Πατριάρχη Γρηγορίου Ε΄, τρεις Εβραίοι –έχουν καταγραφεί και τα ονόματά τους– αγόρασαν τη σωρό του για να τη διαπομπεύσει ο εβραϊκός όχλος, όπως και έγινε. Τελικώς, η σωρός, που βρέθηκε στη θάλασσα από Έλληνα καπετάνιο, μεταφέρθηκε στην Οδησσό. Την ημέρα της κηδείας, καθώς περνούσε η πομπή στους δρόμους της πόλης, η φήμη λέει ότι Εβραίοι δεν έβγαλαν τα καπέλα τους, και αυτό αποτέλεσε την αφορμή της επίθεσης, στην οποία συμμετείχαν επίσης Κοζάκοι και στρατιώτες. Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία, το τραγικό αποτέλεσμα των επιθέσεων ήταν η δολοφονία 17 Εβραίων και ο τραυματισμός περισσοτέρων από 60. Η αντιπαλότητα μεταξύ των δύο κοινοτήτων κράτησε ολόκληρο τον 19ο αιώνα, με αρκετές φάσεις έξαρσης.

Το ιστορικό των πογκρόμ

Αν και τα πογκρόμ είχαν αυξηθεί στο μεταίχμιο του 19ου με τον 20ο αιώνα, λόγω και της αντιδραστικής πολιτικής του τσάρου Νικολάου Β΄, μετά τις επαναστάσεις του 1917 και κυρίως κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου, εξαπλώθηκαν ραγδαία. Ασφαλώς, ήταν μια περίοδος κατά την οποία επικράτησε το απόλυτο χάος, με πολλούς αντιμαχόμενους στρατούς ταυτόχρονα, και η αναρχία που επικράτησε οδηγούσε σε πράξεις απίστευτης βαρβαρότητας, ιδιαίτερα μεταξύ του άμαχου πληθυσμού. Σε αυτό το περιβάλλον του τρόμου και της βίας, ο εβραϊκός πληθυσμός θα υποστεί μεμονωμένες αλλά και μαζικές διώξεις.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχει συγκεντρώσει η σύγχρονη ιστορική έρευνα, κατά τη διάρκεια του ρωσικού εμφυλίου πολέμου, υπήρξαν 887 περιπτώσεις που μπορεί να χαρακτηριστούν ως πογκρόμ. Από αυτές, οι 307 (το 25%) αποδίδονται στους “Πράσινους”, δηλαδή σε διαφόρους ημιανεξάρτητους στρατούς, με επικεφαλής Αταμάνους, που συχνά άλλαζαν πολιτικά στρατόπεδα. Ένας από αυτούς ήταν για παράδειγμα ο Γκριγκόριεφ που νίκησε το ελληνικό εκστρατευτικό σώμα στην Οδησσό.

Στους Λευκοφρουρούς (όπως οι στρατοί του Βράγγελ ή του Ντενίκιν) καταλογίζονται 213 ενέργειες (17%). Πρέπει, ωστόσο, να σημειωθεί ότι δεν ήταν λίγοι οι Εβραίοι που πολέμησαν μέσα από τις γραμμές των Λευκών, κυρίως από τα ανώτερα κοινωνικά στρώματα. Το μικρότερο ποσοστό αντιεβραϊκών πογκρόμ αποδίδεται στις μονάδες του Κόκκινου Στρατού, 106 (8,5%). Τα σοβαρότερα από αυτά καταγράφονται την άνοιξη του 1918, καθώς ο Κόκκινος Στρατός υποχωρούσε από την Ουκρανία υπό την πίεση των Γερμανών.

Ουκρανοί εθνικιστές κατά Εβραίων

Η πλειοψηφία των αντιεβραϊκών πογκρόμ διαπράχθηκε, ωστόσο, από τον στρατό του Πετλιούρα, 493 ενέργειες (40%). Βασικός λόγος αυτής της συμπεριφοράς ήταν η διαχρονική εχθρότητα του ουκρανικού αγροτικού πληθυσμού αλλά και στρωμάτων της πόλης προς το πολυπληθές εβραϊκό στοιχείο, που είχε αναλογικά ισχυρότερη οικονομική θέση. Σε αυτά τα αρνητικά αισθήματα, προστέθηκε και η αναμφίβολα στενότερη σύνδεση του εβραϊκού πληθυσμού με τον μπολσεβικισμό.

Για τους Ουκρανούς εθνικιστές, οι Εβραίοι ήταν εκ προοιμίου ύποπτοι ότι τρέφουν συμπάθειες προς τους κομμουνιστές και ότι τους βοηθούν να καταλάβουν την εξουσία. Κι αν αυτό ίσχυε έως ένα σημαντικό βαθμό μέχρι το 1919, επιταχύνθηκε μετά και από τα αντιεβραϊκά πογκρόμ, καθώς ο εβραϊκός πληθυσμός θεώρησε ότι μόνο υπό τη σοβιετική κυριαρχία μπορούσε να εξασφαλιστεί η ασφάλεια του. Απτή απόδειξη της αύξησης της εβραϊκής υποστήριξης προς τον Κόκκινο Στρατό καταδεικνύει το γεγονός ότι μονάδες του συγκροτήθηκαν αποκλειστικά από Εβραίους, όπως το 1ο Εβραϊκό Σύνταγμα.

Η πλειοψηφία των αντιεβραϊκών πογκρόμ από ουκρανικής πλευράς έγιναν κυρίως από τα τέλη του 1918 και το 1919. Είναι ακριβώς τότε που τα ηνία της UPR και του UNA τα κατέχει ο Πετλιούρα. Ο ίδιος, προηγουμένως, δεν προερχόταν από τους κύκλους των φανατικότερων Ουκρανών εθνικιστών. Ήταν μάλλον μετριοπαθής, με σοσιαλιστικές ιδέες και μέχρι και το 1917 υποστήριζε την πολιτιστική και διοικητική αυτονομία της Ουκρανίας, εντός της Ρωσικής Αυτοκρατορίας.

Ο Πετλιούρα υπήρξε μέλος του λεγόμενου Διευθυντηρίου, και επικεφαλής του στρατού που είχε συγκροτηθεί, με τη βοήθεια του οποίου επεδιώκετο η ανατροπή του στρατηγού Σκοροπάντσκι, τον Νοέμβριο του 1918, μετά την αποχώρηση των κατοχικών γερμανο-αυστριακών στρατευμάτων. Οι Ουκρανοί εθνικιστές εισήλθαν νικηφόροι στο Κίεβο τον επόμενο μήνα, αλλά σύντομα η κατάσταση ξεφεύγει από τα χέρια τους, καθώς αδυνατούν να συγκροτήσουν έναν σοβαρό κρατικό μηχανισμό.

Στην Ουκρανία επικράτησε χάος, ενώ ο Κόκκινος Στρατός προελαύνανε, αναγκάζοντας τα στρατεύματα του UNR να υποχωρούν διαρκώς: από το Κίεβο στο Φαστίβ, μετά στη Βίνιτσα, μετά στο Ρίβνε… Όπως έλεγαν τότε: “το Διευθυντήριο βρίσκεται σε ένα βαγόνι τρένου και ολόκληρη η επικράτειά του βρίσκεται κάτω από το βαγόνι”! Ο Βινιτσένκο, μέλος του Διευθυντηρίου, υποστηρικτής ενός κομμουνισμού με εθνική διάσταση και αντίπαλος του Πετλιούρα, περιέγραψε τον μηχανισμό του UNR εκείνης της εποχής ως “στρατόπεδο τσιγγάνων σε βαγόνια τρένων”, όπου οι υπουργοί μάλωναν, τα στρατεύματα ήταν σχεδόν ανύπαρκτα και μόνο το αρχηγείο και οι αταμάνοι, με επικεφαλής τον αρχηγό Αταμάνο (τον Πετλιούρα), παρέμεναν.

Οι σφαγές

Καθ’ όλη τη διάρκεια του 1919, ο UNR υποχωρούσε, πολεμώντας τους μπολσεβίκους, τους Λευκούς και τις τοπικές ένοπλες δυνάμεις, χάνοντας εδάφη και τον έλεγχο των στρατευμάτων του. Σε όλη αυτή την περίοδο, εκ μέρους του UNR εξαπολύθηκε ένα μεγάλο κύμα εβραϊκών πογκρόμ σε διάφορες περιοχές, όπως της Πολτάβας, στο κυβερνείο του Τσερνίγκοφ, στο Κίεβο, στο Ζιτόμιρ, στο Ποντόλσκ, στο Τσερνόμπιλ. Ένα από τα πιο άγρια πογκρόμ έλαβαν χώρα στην πόλη Όβρουτς, στο κυβερνείο της Βολινίας. Εκεί, μέχρι το 1918, ζούσαν περίπου 6.000 Εβραίοι. Όπως και στις άλλες ανατολικοευρωπαϊκές πόλεις, οι περισσότεροι ασχολούνταν με το εμπόριο, ενώ πολλοί ήταν τεχνίτες και εργάτες.

Στο Όβρουτς είχαν προηγηθεί πογκρόμ κατά τη διάρκεια της Πρώτης Ράντα (Μάρτιος 1917 – Απρίλιος 1918), όταν η 165η Ουκρανική Λεγεώνα, με ντόπιους και αγρότες από τα γύρω χωριά, λεηλάτησαν εβραϊκά σπίτια και κυνήγησαν όποιον Εβραίο συναντούσαν. Ωστόσο, όσα διαπράχθηκαν μετά την ανάληψη της εξουσίας από τον Πετλιούρα αποδείχθηκαν πιο σκληρά. Στις 25 Δεκεμβρίου 1918, απόσπασμα του UNR εισήλθε στην πόλη υπό τη διοίκηση του αταμάνου Κόζιρ-Ζίρκα και διέπραξε φοβερές σφαγές, με πρόσχημα την στήριξη των Εβραίων προς τους μπολσεβίκους.

Παροδικά, το πογκρόμ σταμάτησε, χάρη στα τεράστια ποσά που δόθηκαν από τους πλούσιους Εβραίους της πόλης. Όμως, στις 16 Ιανουαρίου 1919, την παραμονή της υποχώρησης των εθνικιστών από το Οβρούτς υπό την πίεση των μπολσεβίκων, ο Κοζίρ-Ζίρκα εξαπέλυσε νέο αγριότερο πογκρόμ, το οποίο είχε ως αποτέλεσμα  200 Εβραίοι να εκτελεστούν, πάνω από 1.200 εβραϊκά σπίτια να λεηλατηθούν, και ουσιαστικά να διαλυθεί ολοκληρωτικά η εβραϊκή κοινότητα της πόλης.

Τραγικά ήταν και τα αποτελέσματα του πογκρόμ που διενεργήθηκε από τους Ουκρανούς εθνικιστές στο Προσκούριβ (τώρα Χμελνίτσκι) τον Φεβρουάριο του 1919. Η σφαγή ακολούθησε μια αποτυχημένη εξέγερση των μπολσεβίκων, που κατέστειλε ο Ιβάν Σεμεσένκο, διοικητής της Ταξιαρχίας Κοζάκων της Ζαπορίζια. Για την εξέγερση ο Σεμεσένκο κατηγόρησε τους Εβραίους και έστειλε τους στρατιώτες να επιτεθούν, ημέρα Σάββατο, στα εβραϊκά σπίτια.

Οι δολοφονίες διαπράχθηκαν, κυρίως με λεπίδες, ξιφολόγχες και σπαθιά. Ολόκληρες οικογένειες σφάχτηκαν μέσα στα σπίτια τους. Μαχαιρώθηκε ακόμη και ο ιερέας του χωριού, που προσπάθησε να σταματήσει το φονικό. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, τα θύματα εκείνη την ημέρα ξεπέρασαν τα 1.200, ενώ στη συνέχεια πέθαναν και σχεδόν οι μισοί από τους πάνω από 600 τραυματίες. Καθώς η κατάσταση βγήκε εκτός ελέγχου, το πογκρόμ στο Προσκούριβ κράτησε μόνον μια μέρα, αντί για τρεις, όπως ήταν το αρχικό σχέδιο. Οι Κοζάκοι, όμως, δεν σταμάτησαν εκεί, αλλά κατευθύνθηκαν στο Φέλστιν (τώρα Γκβαρντέϊσκο) όπου επιδόθηκαν πάλι σε ένα σκληρό πογκρόμ που οδήγησε στο θάνατο άλλους 600 Εβραίους.

Η ηρωοποίηση του Πετλιούρα από τον Ζελένσκι

Ο συνολικός αριθμός των Εβραίων της Ουκρανίας που έχασαν τη ζωή τους από τα πογκρόμ της περιόδου 1917-1921 κυμαίνεται σε 30-60 χιλιάδες. Στο ερώτημα για το πόσους θανάτους από αυτούς ευθύνεται ο Ουκρανικός Εθνικός Στρατός του Πετλιούρα δεν υπάρχει ασφαλής απάντηση, εκτός από το ότι σίγουρα ευθύνεται για τους περισσότερους.

Ο ίδιος ο Πετλιούρα, ευρισκόμενος σε απόγνωση και υποχωρώντας στις πολωνικές απαιτήσεις για τη δυτική Ουκρανία, συμμάχησε το 1920 με τον Γιόζεφ Πιλσούδσκι εναντίον των μπολσεβίκων. Αν και οι πολωνο-ουκρανικές δυνάμεις κατέλαβαν το Κίεβο, σύντομα υποχώρησαν υπό την πίεση του Κόκκινου Στρατού. Μετά το τέλος του σοβιετο-πολωνικού πολέμου, που σφραγίσθηκε με τη Συνθήκη της Ρίγας το 1921, τα σχέδια της ανεξάρτητης Ουκρανίας ναυάγησαν ολοσχερώς. Ο Πετλιούρα έζησε για λίγο ακόμη στην Πολωνία και το 1924, λόγω της παρέμβασης της σοβιετικής διπλωματίας, κατέφυγε στη Γαλλία, μέχρι να βρει τον θάνατο από τον Schwartzbard.

Έναν αιώνα αργότερα, στην ανεξάρτητη Ουκρανία, ο Πετλιούρα αποκαταστάθηκε και μάλιστα έχει ηρωοποιηθεί. Η τάση αυτή ξεκίνησε μετά την “πορτοκαλί επανάσταση” υπό την προεδρία του Γιούσενκο, αλλά εντάθηκε τα τελευταία χρόνια υπό την προεδρία του εβραϊκής καταγωγής, Ζελένσκι! Στα τέλη, μάλιστα, του 2025, η 152η Ταξιαρχία του ουκρανικού στρατού μετονομάστηκε σε “Σιμιόν Πετλιούρα”. Όσο για τον Schwartzbard, στο Κίεβο κυκλοφορεί η θεωρία ότι ήταν απλώς ένας πράκτορας της διαβόητης σοβιετικής Τσε-Κα…