Πρόκειται για ένα μεγάλο έργο, που θα πρέπει να αξιολογηθεί χωριστά αλλά και συνολικά. Την περασμένη Τετάρτη, στην πρεσβεία της Ρουμανίας, πραγματοποιήθηκε εκδήλωση αφιερωμένη στον εκδοτικό οίκο, στο πλαίσιο της συμπλήρωσης 66 χρόνων διπλωματικών σχέσεων των δυο χωρών.

Ήταν και μια ευκαιρία να τιμηθεί η κ. Λαζάρ, αλλά και για να «συστηθεί» η διάδοχος της, Edith-Adriana Uncu, που ανέλαβε τα ηνία ενός πετυχημένου εγχειρήματος. Στην παρουσία της υφυπουργού Πολιτισμού, Κλέας Παπαέλληνα, που χαιρέτησε την εκδήλωση, της Λαβίνια Οτσέα, επικεφαλής της διπλωματικής αποστολής της Ρουμανίας στην Κυπριακή Δημοκρατία, η οποία είχε ρόλο οικοδέσποινας της εκδήλωσης, τιμήθηκε η “Ομόνοια” και η Ελένα Λαζάρ. Το έργο της ανέδειξε η πρόεδρος του Συνδέσμου Ρουμάνων στην Κύπρο Χριστίνα Χριστοδούλου Τοντέα. Η κ. Χριστοδούλου έχει συμβάλει, διά των μεταφράσεων, σε αρκετές εκδόσεις του εκδοτικού οίκου “Ομόνοια”.

Οι Κύπριοι που μεταφράστηκαν χάρη στη Λαζάρ

Η Ελένα Λαζάρ έχει πολλές φορές τιμηθεί σε Κύπρο και Ελλάδα, με κορυφαίο τον “Χρυσό Σταυρό του Τάγματος της Ευποιίας”, το 2011 από τον τότε Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας, Κάρολο Παπούλια. Η μεγαλύτερη της τιμή, ωστόσο, πρέπει να είναι οι εκδόσεις της και η συμβολή της στο διάλογο των δυο πολιτισμών.

Κύπριοι πεζογράφοι που μεταφράστηκαν είναι ο Πάνος Ιωαννίδης και ο Γιάννης Κατσούρης, με δύο έργα ο καθένας, η Ηβη Μελεάγρου, η Νίκη Μαραγκού, η Βιβιάν Αβρααμίδου-Πλούμπη, η Έλλη Παιονίδου, ο Αιμίλιος Σολωμού, ο Σταύρος Χριστοδούλου κ.ά. Στην ποίηση μεταφράσθηκε ο εθνικός ποιητής Βασίλης Μιχαηλίδης. Μια μετάφραση με ιδιαιτερότητα λόγω και της κυπριακής διαλέκτου, που χρησιμοποιούσε ο Βασίλης Μιχαηλίδης. Επίσης, μεταφράσθηκαν έργα των Κώστα Μόντη, Κυριάκου Χαραλαμπίδη, Κλαίρης Αγγελίδη, Γιώργου Μολέσκη, Μιχάλη Πιερή. Όλοι αυτοί σε δίγλωσσες εκδόσεις με πλούσια επιλογή από το έργο τους, με προλόγους ειδικών, με χρονολόγια κλπ.

Η Ελένα Λαζάρ στην παρέμβαση της στην εκδήλωση ανέφερε πως «αν ο Ρουμάνος αναγνώστης θα ήθελε να μάθει περισσότερα για την Κύπρο, θα έχει στη διάθεσή του την Ιστορία της Κύπρου της Κάτιας Χατζηδημητρίου, που κυκλοφόρησε σε δύο εκδόσεις (2004 και 2011). Αν ενδιαφέρεται για τη λογοτεχνία, θα ξεφυλλίσει το Πανόραμα της Κυπριακής Λογοτεχνίας (1999, Λεξικό με 200 λήμματα, από τον Λεόντιο Μαχαιρά μέχρι τους σημερινούς συγγραφείς).  Δύο εκδόσεις, μια στα ρουμανικά (2010), η άλλη στα αγγλικά παρουσιάζουν, με πλούσιο εικονογραφικό υλικό, τις ρουμανο-κυπριακές σχέσεις από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα.

Αν ο αναγνώστης ενδιαφέρεται για την Εκκλησία, θα βρει αμέσως τη Σύντομη Ιστορία της Εκκλησίας της Κύπρου του Ανδρέα Μιτσίδη με πρόλογο του Αρχιεπισκόπου της Κύπρου Χρυσοστόμου. Στην ερώτηση «ποιός ήταν ο πρώτος καθηγητής στην έδρα αρχαίων ελληνικών στο Πανεπιστήμιο Βουκουρεστίου;», η απάντηση προκαλεί μια ευχάριστη έκπληξη για τους συμπατριώτες του. Πρόκειται για τον λόγιο Επαμεινώνδα Φραγκούδη από τη Λεμεσό.

Χάρη στον καθηγητή Θοδόση Πυλαρινό, οι Ρουμάνοι έχουν στη διάθεσή τους μια έκδοση-μονογραφία, που περιλαμβάνει επιλογή από τους “Λόγους” του που βρίσκονται στον ελληνικό Τύπο της Ρουμανίας. Το 1887 τυπώθηκε στο τυπογραφείο “Απόλλωνα”, στην πόλη Τούλτσεα, ένα βιβλίο με τίτλο “Στοιχειώδης Τοπογραφία ή Πολιτική Γεωγραφία την Νήσου Κύπρου”. Συγγραφέας ο Περικλής Μιχαηλίδης, δάσκαλος στα ελληνικά σχολεία στη Βράιλα και στο Γαλάτσι, ο οποίος θα γίνει σπουδαίος δημοσιογράφος μετά την επιστροφή του στην πατρίδα.

Οι εκδόσεις θα συνεχιστούν

Η Κύπρος είναι ταυτόχρονα παρούσα στις εκδόσεις που αφορούν τον Ελληνισμό της Ρουμανίας, πλούσιο κεφάλαιο το οποίο, παρά τις πολλές έρευνες που έγιναν, περιμένει τους ιστορικούς για να καλύψουν τα κενά που υπάρχουν ακόμα. Αυτά σε μια σύντομη πανοραματική ματιά για τις ρουμανικές εκδόσεις αφιερωμένες στην Κύπρο, την ιστορία και τη λογοτεχνία της τα τελευταία 35 χρόνια.

Πώς έγιναν οι εκδόσεις αυτές; Πολλές, όπως αναφέρθηκε στην εκδήλωση, έγιναν με τη πρωτοβουλία της ακούραστης Χριστίνας Χριστοδούλου Τοντέα. Πραγματοποιήθηκαν οι περισσότερες με την ευγενική υποστήριξη των Πολιτιστικών Υπηρεσιών της Κύπρου, με τις οποίες η συνεργασία ήταν τέλεια. Άλλες έγιναν με τη βοήθεια Κυπρίων επιχειρηματιών της Ρουμανίας. Περαιτέρω, βοήθησε και βοηθά η πρεσβεία της Κυπριακής Δημοκρατίας στο Βουκουρέστι.

Η συμβολή της Κύπρου σε αυτή την προσπάθεια θα συνεχισθεί, όπως ανέφερε και στη δική της παρέμβαση η υφυπουργός Πολιτισμού, Κλέα Παπαέλληνα, η οποία τόνισε το έργο της κ. Λαζάρ και των εκδόσεων “Ομόνοια”. Ο εκδοτικός οίκος προετοιμάζεται για νέες εκδόσεις. Η Edith-Adriana Uncu, καθηγήτρια στο Τμήμα Νεοελληνικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Βουκουρεστίου, μεταφράστρια η ίδια, διασφαλίζει τη συνέχιση ενός σημαντικού πολύτιμου εγχειρήματος και αναλαμβάνει να το διευρύνει.

Η πρόεδρος του Συνδέσμου Ρουμάνων στην Κύπρο Χριστίνα Χριστοδούλου Τοντέα, η οποία με τη δράση της στην Κύπρο, έχει το δικό της ρόλο στην ενίσχυση των σχέσεων μεταξύ των δυο λαών, στη δική της παρέμβαση στην εκδήλωση, αναφέρθηκε στην εμπλοκή της στο πεδίο των μεταφράσεων. Την “επιστράτευσε” η Ελένα Λαζάρ. Γνωρίστηκαν το 1990 στο BOOKFEST του Βουκουρεστίου, όταν η κ. Χριστοδούλου εκπροσωπούσε το υπουργείο Παιδείας της Κύπρου και την ενθάρρυνε να ασχοληθεί με την μετάφραση.

«Της είμαι ευγνώμων που με ενθάρρυνε να γυαλίσω την στρώση σκουριάς που είχε καλύψει τους γλωσσικούς μου μηχανισμούς στη ρουμάνικη γλώσσα μετά από 30 χρόνια στη Κύπρο. Η ίδια ήταν και εκδότης των 9 βιβλίων που, τελικά, μετάφρασα. Κάθε μετάφραση είναι μια πρόκληση που εμπλέκει δημιουργία και φαντασία.

Ο μεταφραστής είναι ένα ηθοποιός που παίζει τον ρόλο ενός συγγραφέα. Ο συγγραφέας επιλέγει τη λέξη. Ο μεταφραστής την αξιοποιεί με ακρίβεια. Αρχίζει μια μάχη με τις λέξεις και τότε αντιλαμβάνεσαι πόσο απέραντο είναι το πεδίο μάχης. Ποια είναι η σωστή λέξη; Οι λέξεις σε μεθάνε αλλά πρέπει να μένεις νηφάλιος, πιστός στη αρχική έννοια, να βρεις την ιδανική λύση. Υπάρχει ιδανική λύση ή τελειωτική μετάφραση; Η ίδια η ετυμολογία της λέξεις μετάφραση σημαίνει κίνηση, μετατροπή…», κατέληξε η κ. Τοντέα.

Οι διαδηλώσεις για το κόστος ζωής προστίθενται στις κινητοποιήσεις των μαθητών, οι οποίοι εδώ και έναν μήνα διεκδικούν καλύτερες συνθήκες μάθησης, καθώς και στις δυσκολίες για την έγκριση του προϋπολογισμού, και όλα αυτά την ώρα που το δημόσιο χρέος της Γαλλίας εκτινάσσεται – παράγοντες που ρίχνουν βαριά σκιά στους τελευταίους μήνες της δεύτερης θητείας του Μακρόν.

Ο Μακρόν, που σπάει ρεκόρ αντιδημοφιλίας έπειτα από 10 χρόνια στην εξουσία, απευθύνθηκε χθες, Κυριακή, το βράδυ στους Γάλλους χωρίς ωστόσο να ανακοινώσει κάποιο συγκεκριμένο μέτρο, αλλά δηλώνοντας ότι αισθάνεται «οργή, ντροπή». «Όσοι επιδίωξαν να πλήξουν τη Δημοκρατία θα λογοδοτήσουν», υπογράμμισε. Το Σάββατο πραγματοποιήθηκαν σε όλη τη Γαλλία σχεδόν 2.400 προσαγωγές, ενώ σχεδόν 1.000 μέλη των δυνάμεων της τάξης τραυματίστηκαν, σύμφωνα με τις αρχές.

Ταραχές ξέσπασαν ξανά χθες, Κυριακή: συγκρούσεις και λεηλασίες στο Παρίσι, όπου περισσότερα καταστήματα έγιναν στόχος επιδρομών, καθώς και απόπειρες διαρρήξεων στη Λυών, τη Μασσαλία και κοντά στη Νάντη.

«Αφήνει την κρίση να διογκώνεται»

Συνηθισμένη στις μεγάλες κινητοποιήσεις, η Γαλλία έχει βιώσει και στο παρελθόν επεισόδια βίας -όπως κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων των «Κίτρινων Γιλέκων» το 2018-2019 ή των διαδηλώσεων κατά της συνταξιοδοτικής μεταρρύθμισης το 2023- ωστόσο το Σάββατο θεωρήθηκε από πολλούς ως σημείο καμπής.

Δημαρχεία έγιναν στόχος επιθέσεων, καταστήματα λεηλατήθηκαν, δρόμοι γέμισαν συντρίμμια… Τα βίαια επεισόδια, που εκδηλώθηκαν στον απόηχο μιας εθνικής κινητοποίησης εκατοντάδων χιλιάδων Γάλλων με αφορμή το κόστος ζωής, έχει αφήσει πολλούς σε κατάσταση σοκ. Η επικεφαλής του ακροδεξιού Εθνικού Συναγερμού Μαρίν Λεπέν, που εμφανίζεται πρώτη στην πρόθεση ψήφου στις προεδρικές εκλογές, έκανε λόγο για μια «βαθιά κρίση εμπιστοσύνης η οποία απειλεί τη δημοκρατία».

Ο βασικός αντίπαλός της για την προεδρία και επικεφαλής της ριζοσπαστικής αριστεράς Ζαν- Λικ Μελανσόν, του κόμματος Ανυπότακτη Γαλλία, κατηγόρησε τον Μακρόν ότι «αφήνει την κρίση να διογκώνεται». Η κατάσταση στη Γαλλία δεν έχει περάσει απαρατήρητη στο εξωτερικό: ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ σχολίασε ότι «η Γαλλία φλέγεται», εκτιμώντας ότι «η μετανάστευση (…) έχει διαλύσει αυτή την κάποτε σπουδαία χώρα».

Στο μεταξύ ο Γάλλος πρωθυπουργός Σεμπαστιάν Λεκορνί έχει συγκαλέσει σήμερα το πρωί μια διυπουργική ομάδα διαχείρισης κρίσεων, η οποία θα εστιάσει σε τρεις τομείς: «οικονομία και εμπόριο», «ασφάλιση» και «δικαστική επιτήρηση», σύμφωνα με το γραφείο του. Παράλληλα ο Μακρόν ανέθεσε στον Λεκορνί να συναντηθεί σύντομα με κόμματα, βουλευτές, συνδικάτα και συλλογικότητες.

«Σκηνές φρίκης»

Μια άλλη σύσκεψη είναι προγραμματισμένη σήμερα στο υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών προκειμένου να καταγραφούν οι υλικές ζημιές που προκλήθηκαν από τα επεισόδια, καθώς περίπου 1.500 καταστήματα έγιναν στόχος των διαδηλωτών το Σάββατο.

«Είδαμε καταστήματα να λεηλατούνται, τις αρχές επιβολής της τάξης να είναι ανήμπορες – ήταν πραγματικά μια σκηνή φρίκης για εμάς, ως ιδιοκτήτες επιχειρήσεων· είναι κάτι απολύτως τρομερό», δήλωσε με απόγνωση η Εστέλ Πιρόν, διευθύντρια κοσμηματοπωλείου που λεηλατήθηκε στο Μπορντό μιλώντας στο AFP. «Όσοι προκάλεσαν καταστροφές πρέπει να πληρώσουν, όσοι λεηλάτησαν πρέπει να καταβάλουν αποζημιώσεις (…) Θα είμαστε αμετακίνητοι», υπογράμμισε ο Μακρόν στο χθεσινό διάγγελμά του.

Ο Γάλλος πρόεδρος, ο οποίος δεν ακύρωσε την περιοδεία του στις χώρες του Κόλπου που ξεκινά σήμερα, δεσμεύθηκε επίσης ότι θα υπάρξει «διαφάνεια» αναφορικά με τις αμφιλεγόμενες μεθόδους τις οποίες ακολούθησαν οι δυνάμεις επιβολής της τάξης το Σάββατο.

Συγκεκριμένα ζήτησε από τον υπουργό Εσωτερικών Λοράν Νουνιές «να λάβει όλα τα μέτρα προκειμένου να υπάρξει διαφάνεια αναφορικά με τις αστοχίες στην πρόβλεψη και τις πληροφορίες, οι οποίες οδήγησαν στη βία», τονίζοντας ότι αναμένει «ξεκάθαρες απαντήσεις».

Πολλά μέλη της αντιπολίτευσης, κυρίως της άκρας δεξιάς, ζήτησαν χθες Κυριακή την παραίτηση του Νουνιές. Ο ίδιος υπέβαλε την παραίτησή του στον Μακρόν, όμως αυτή δεν έγινε δεκτή «δεδομένης της ανάγκης για συνεχή διοίκηση των δυνάμεων της τάξης στην τρέχουσα συγκυρία», όπως ανακοίνωσε το Μέγαρο των Ηλυσίων.

Το Σάββατο πολλοί διαδηλωτές κατήγγειλαν ότι περικυκλώθηκαν από την αστυνομία και στη συνέχεια τους έριξαν δακρυγόνα, ενώ κάποιοι από αυτούς τραυματίστηκαν σοβαρά. Η αριστερά έχει ήδη κάνει λόγο για υπερβολική χρήση βίας από την αστυνομία στη διάρκεια των κινητοποιήσεων των μαθητών.

«Δεν θα επιστρέψουμε να σπείρουν το χάος»

Έκτακτη σύσκεψη συγκαλεί στην Ιταλία η Τζόρτζια Μελόνι στον απόηχο των βίαιων συγκρούσεων ανάμεσα σε διαδηλωτές και αστυνομικούς στο Μιλάνο κατά τη διάρκεια του Σαββατοκύριακου. Η πρωθυπουργός της Ιταλίας, Τζόρτζια Μελόνι, έστειλε σκληρό μήνυμα, υπογραμμίζοντας ότι «ταραχοποιοί» εκμεταλλεύτηκαν τις διαδηλώσεις για να «σπείρουν το χάος».

Κεντρικό θέμα συζήτησης στην έκτακτη κυβερνητική σύσκεψη στην Ιταλία είναι «η εξέταση πρόσθετων μέτρων κατά όσων εκμεταλλεύονται νόμιμες διαδηλώσεις για να προκαλέσουν συγκρούσεις». Σε ανάρτησή της στο Instagram η πρωθυπουργός της Ιταλίας, Τζόρτζια Μελόνι, δημοσίευσε στο Instagram φωτογραφία του ανώτερου αξιωματικού της Αστυνομίας, Άντζελο Ντε Σιμόνε, γράφοντας: «Το κράτος δεν είναι μια αφηρημένη έννοια. Αποτελείται από ανθρώπους που παραμένουν στη θέση τους όταν άλλοι επιλέγουν τη βία».

Βίαια επεισόδια ξέσπασαν σε διαδηλώσεις για την ακρίβεια τόσο στο Μιλάνο όσο και σε Μπολόνια και Τορίνο. Στο Μιλάνο αστυνομικοί έκαναν χρήση νερού υπό πίεση και δακρυγόνων για να διαλύσουν τις συγκεντρώσεις. Κουκουλοφόροι πυρπόλησαν κάδους απορριμμάτων και προκάλεσαν φθορές σε καταστήματα.

«Σπασμένες βιτρίνες καταστημάτων, λεηλατημένα μαγαζιά και τρομοκρατημένοι πολίτες. Αυτό που συνέβη εδώ είναι κάτι που βλέπουμε σε πολλές πόλεις σε ολόκληρο τον κόσμο» ανέφερε ο δήμαρχος του Μιλάνου, Τζουζέπε Σάλα. Και πρόσθεσε: «Ανησυχώ πολύ, επειδή πρόκειται για ένα νέο φαινόμενο, το οποίο συνδέεται επίσης με τις διεθνείς εξελίξεις και, κατά συνέπεια, τροφοδοτείται από αυτές».

Ράμα: Θα κερδίσουμε

Λίγες ώρες μετά τα χθεσινοβραδινά βίαια επεισόδια, ο πρωθυπουργός τη Αλβανίας εμφανίστηκε σήμερα βέβαιος ότι κράτος θα κερδίσει αυτή τη μάχη. Αυτό δήλωσε κατά την ομιλία του στην πρωινή συνάντηση που πραγματοποιήθηκε στο Υπουργείο Εσωτερικών με τον υπουργό και την ηγεσία της Αστυνομίας.

Ο πρωθυπουργός, ο οποίος λόγω των εξελίξεων ακύρωσε την επίσημη επίσκεψη που επρόκειτο να πραγματοποιήσει σήμερα στην Βιέννη, όπου είχε προγραμματιστεί συνάντηση με τον ομοσπονδιακό καγκελάριο Κρίστιαν Στόκερ, τόνισε κατά την ομιλία του πως όποιος νομίζει ότι μπορεί να καταλάβει την εξουσία μέσω της βίας θα απογοητευτεί. Μάλιστα χαρακτήρισε τους νέους που συμμετέχουν στις διαδηλώσεις άτομα με προβλήματα που χρειάζονται ψυχολογική υποστήριξη και επανέλαβε ότι χρησιμοποιούνται από ξένες υπηρεσίες με στόχο την αποσταθεροποίηση της Αλβανίας.

Ο Ράμα απέδωσε τα εύσημα στις ενέργειες της Αστυνομίας, υπογραμμίζοντας πως οι αστυνομικοί επέδειξαν μέγιστη αυτοσυγκράτηση (σημ. υπάρχουν πολλές κατηγορίες για αστυνομική βία, ενώ χρησιμοποιήθηκαν και πλαστικές σφαίρες).  Ο υπουργός Εσωτερικών Ερβιν Ντέμο είπε πως χθες, Κυριακή, το βράδυ η πυρπόληση του 3ου Αστυνομικού Τμήματος Τιράνων ξεπέρασε την κόκκινη γραμμή. Το αστυνομικό τμήμα δέχτηκε επίθεση και αστυνομικοί που βρίσκονταν εκεί τραυματιστήκαν. Επίσης κατηγόρησε το αντιπολιτευόμενο Δημοκρατικό Κόμμα επειδή, όπως υποστήριξε, χθες το βράδυ βρήκαν εκεί άσυλο κουκουλοφόροι ταραξίες.

Οι φοιτητές έχουν δώσει ραντεβού για νέες διαμαρτυρίες σήμερα το μεσημέρι. Ήδη πολλοί έχουν αρχίσει να συγκεντρώνονται στην κεντρική πλατεία των Τιράνων. Η αστυνομική παρουσία είναι έντονη, με ισχυρές δυνάμεις, περιπολικά και αύρες. Σε άλλες αλβανικές πόλεις, οι μαθητές Λυκείου απέχουν σήμερα από τα μαθήματα και διαδηλώνουν στους δρόμους.

Πριν από λίγο σήμανε συναγερμός, όταν έφτασε στο γραφείο του Πρωθυπουργού, σε υπουργεία, δικαστήρια και άλλες δομές του κράτους απειλητικό ηλεκτρονικό μήνυμα. Σύμφωνα με δημοσιεύματα του αλβανικού Τύπου, εκκενώθηκαν το δικαστήριο και η εισαγγελία στο Φίερι, καθώς το μήνυμα φέρεται να αναφέρει πως έχουν τοποθετηθεί εκρηκτικοί μηχανισμοί που περιέχουν νιτρικό αμμώνιο.

«Σήμερα, με την άδεια του Αλλάχ, θα πραγματοποιήσουμε σειρά από προγραμματισμένες τρομοκρατικές επιθέσεις στο έδαφος της χώρας. Αυτό είναι μόνο η αρχή…», αναφέρεται στο μήνυμα. Ωστόσο ανάλογο περιστατικό είχε συμβεί και πριν από περίπου δύο μήνες χωρίς να γίνει τελικά κάτι.

«Με βαθιά πίστη στη Δημοκρατία και στις ηθικές και πολιτικές απαιτήσεις της, παραμένω στην πρώτη γραμμή της πολιτικής μάχης. Έχω πλήρη επίγνωση των δυσκολιών της νέας εποχής που ανοίγεται μπροστά μας.Αλλά και της ευθύνης που μας αναλογεί. Με συνέπεια, αποφασιστικότητα και αίσθημα ευθύνης, συνεχίζω με μοναδικό γνώμονα το μέλλον του τόπου μου και της πατρίδας μας» καταλήγει ο Χάρης Μαμουλάκης.

Ο μέχρι πρότινος βουλευτής τις επόμενες ώρες θα ανακοινώσει την προσχώρησή του στην Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη ενώ την έδρα του θα καταλάβει ο Σωκράτης Βαρδάκης, ο οποίος δεν θα ανεξαρτητοποιηθεί όπως είχε συμβεί σε αντίστοιχες περιπτώσεις αλλά θα παραμείνει βουλευτής με τον ΣΥΡΙΖΑ.

Υπενθυμίζεται ότι το παραπάνω ταμείο είχε την “τιμητική” του στη Βουλή κατά την κύρωση των Απολογισμών του Κράτους, με δριμεία κριτική από την αντιπολίτευση, η οποία επικαλείτο συγκεκριμένα ευρήματα της έκθεσης του Ελεγκτικού Συνεδρίου για τον τρόπο κατανομής, το μέγεθος των απευθείας επιδοτήσεων και την απουσία προκαθορισμένου δημοσιονομικού σχεδιασμού για τις έκτακτες αυτές δαπάνες.

Τα ευρήματα αυτά χρησιμοποιήθηκαν έντονα στο πλαίσιο του κοινοβουλευτικού ελέγχου, με την αντιπολίτευση να καταγγέλει την κυβέρνηση για «πλήρη αδιαφάνεια στη διαχείριση του δημόσιου χρήματος» και για «λειτουργία στο σκοτάδι» των ειδικών αυτών κονδυλίων!

Σημειώνεται, λοιπόν, ότι στο πλαίσιο των ελέγχων επί του Απολογισμού και Ισολογισμού του Κράτους, αλλά και της ετήσιας έκθεσης για το 2024 (η οποία εξετάζει αναλυτικά τη δημοσιονομική διαχείριση και εγκρίθηκε από την Ολομέλεια του ανωτάτου δημοσιονομικού δικαστηρίου), το Ταμείο Ενεργειακής Μετάβασης (ΤΕΜ), οι ευρύτερες ενεργειακές επιδοτήσεις, οι μεταβιβάσεις πιστώσεων και η διαχείρισή του βρέθηκαν στο επίκεντρο σοβαρών διαπιστώσεων του Ελεγκτικού Συνεδρίου.

Τα ευρήματα του Ελεγκτικού Συνεδρίου

Το Ελεγκτικό Συνέδριο ενέταξε το ΤΕΜ στους 14 ειδικούς λογαριασμούς που λειτουργούν εκτός του κεντρικού κρατικού προϋπολογισμού, με την επισήμανση ότι οι λογαριασμοί αυτοί διαχειρίζονται τεράστια ποσά (συνολικού ύψους 7,7 δισ. ευρώ για το σύνολό τους) χωρίς να υπόκεινται στους αυστηρούς κανόνες διαφάνειας, λογοδοσίας και προκαθορισμένου ελέγχου που διέπουν τον τακτικό προϋπολογισμό, χαρακτηρίζοντας τη λειτουργία τους ως «μη ορατή» στο βαθμό που θα έπρεπε.

Ληξιπρόθεσμες οφειλές και ελλείμματα ύψους άνω των 2 δισ. ευρώ που σχετίζονταν με τη ΔΕΗ και το ενεργειακό σύστημα, χρειάστηκε να καλυφθούν ή να εξισορροπηθούν ουσιαστικά από το ίδιο το Δημόσιο, αναδεικνύοντας τις μεγάλες δημοσιονομικές πιέσεις και τις “τρύπες” που δημιούργησε η παρατεταμένη ενεργειακή κρίση και ο τρόπος χρηματοδότησης των επιδοτήσεων. Με μεταγενέστερες ρυθμίσεις, τα έσοδα του λογαριασμού αξιοποιούνται πλέον και για ειδικές επιδοτήσεις, όπως η κάλυψη μέρους των ληξιπρόθεσμων οφειλών των Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης και Αποχέτευσης (Δ.Ε.Υ.Α.) προς τους παρόχους ενέργειας!

Μολονότι τα προβλήματα με απευθείας αναθέσεις και κατατμήσεις δεν αφορούν αποκλειστικά το ΤΕΜ αλλά το σύνολο των φορέων υπό έλεγχο το 2024, το ανώτατο δημοσιονομικό δικαστήριο κατέγραψε εκτεταμένες τέτοιες πρακτικές, οι οποίες επηρέασαν και τις έκτακτες ενεργειακές προμήθειες ή υποστηρικτικά έργα, όπου συχνά παρακάμφθηκαν οι ανοιχτοί διαγωνισμοί, με πρόσχημα τον κατεπείγοντα χαρακτήρα των κρίσεων.

Το ανώτατο δημοσιονομικό δικαστήριο κατέγραψε ότι πραγματοποιήθηκαν μεγάλες μεταβιβάσεις εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ προς το ΤΕΜ (μέσω του ΔΑΠΕΕΠ) για την κάλυψη των επιδοτήσεων σε λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου. Ορισμένες από αυτές τις χρηματοδοτήσεις δε, δεν είχαν αρχικά προβλεφθεί στους αντίστοιχους Αναλυτικούς Λογαριασμούς Εξόδων (ΑΛΕ), δημιουργώντας ισόποσες υπερβάσεις που χρειάστηκε να καλυφθούν εκ των υστέρων από το ειδικό αποθεματικό ή με ανακατανομές πιστώσεων!

Τέλος, το Ελεγκτικό Συνέδριο επισημαίνει τη φύση του Ταμείου ως τον βασικό μηχανισμό έκτακτης κρατικής παρέμβασης για την απορρόφηση των κραδασμών της ενεργειακής κρίσης, ωστόσο υπογράμμισε την ανάγκη να γίνεται μέσα από τη διαδικασία του προσυμβατικού και κατασταλτικού ελέγχου, με αυστηρή λογιστική αυτοτέλεια και διαφάνεια στις ροές των κεφαλαίων ( χρηματοδοτείται κυρίως από τα έσοδα των πλειστηριασμών δικαιωμάτων εκπομπών αερίων θερμοκηπίου, από πλεονάσματα του Ειδικού Λογαριασμού ΑΠΕ, καθώς και από έκτακτες εισφορές ή κρατικές επιδοτήσεις από τον προϋπολογισμό) που κατευθύνονται στο ΤΕΜ.

Συστάσεις προς το υπουργείο Περιβάλλοντος

Με βάση τα ευρήματα της ετήσιας έκθεσης, το ανώτατο δημοσιονομικό δικαστήριο έκανε συστάσεις προς το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, καθώς και προς το οικονομικό επιτελείο, επισημαίνοντας την ανάγκη ριζικής μεταρρύθμισης του τρόπου λειτουργίας των έκτακτων ενεργειακών χρηματοδοτήσεων και ζητώντας λήψη συγκεκριμένων διορθωτικών μέτρων, όπως:

• Σταδιακός περιορισμός των “κρυφών” ειδικών λογαριασμών και η υπαγωγή του Ταμείου Ενεργειακής Μετάβασης (ΤΕΜ) (καθώς και των υπόλοιπων εκτός προϋπολογισμού λογαριασμών) κάτω από το κοινό πλαίσιο του Κεντρικού Προϋπολογισμού (ώστε κάθε ευρώ που κατευθύνεται σε ενεργειακές επιδοτήσεις θα εγκρίνεται εκ των προτέρων από τη Βουλή, διασφαλίζοντας τη δημοσιονομική διαφάνεια).
• Θέσπιση αυστηρής λογιστικής αυτοτέλειας με τη διαμόρφωση ενός απόλυτα σαφούς και διακριτού λογιστικού πλαισίου για τη ροή των εσόδων (π.χ. από δημοπρασίες ρύπων ή πλεονάσματα των ΑΠΕ) προς το ΤΕΜ (ώστε να αποφεύγονται οι εκ των υστέρων “λογιστικές τακτοποιήσεις” και οι απρόβλεπτες υπερβάσεις).
• Περιορισμός των απευθείας αναθέσεων ή των τεχνητών κατατμήσεων συμβάσεων λόγω… “κατεπείγοντος”, υπογραμμίζοντας ότι η ενεργειακή κρίση, παρότι έκτακτη, έχει πλέον αποκτήσει χαρακτηριστικά που επιτρέπουν και επιβάλλουν τον έγκαιρο προγραμματισμό μέσω ανοικτών και ανταγωνιστικών διαγωνισμών.
• Ενίσχυση του προληπτικού και κατασταλτικού ελέγχου, με την καθιέρωση συστηματικότερων ελέγχων στις μεταβιβάσεις κεφαλαίων προς τον ΔΑΠΕΕΠ και τους παρόχους ενέργειας, ώστε να επαληθεύεται με απόλυτη ακρίβεια ότι οι κρατικές ενισχύσεις καταλήγουν πράγματι και με δίκαιο τρόπο στην ελάφρυνση των τελικών καταναλωτών.

Σκληρές παρατηρήσεις από την Ευρώπη

Τα παραπάνω ευρήματα του ελληνικού Ελεγκτικού Συνεδρίου (για λογιστική διαφάνεια, νομιμότητα και λογοδοσία) συμπληρώνονται με τις σκληρές παρατηρήσεις του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ), το οποίο εξετάζει την Ελλάδα από τη σκοπιά της απορρόφησης των ευρωπαϊκών κονδυλίων και της στρατηγικής βιωσιμότητας, με επίκεντρο την αποτελεσματικότητα των επιδοτήσεων και την επίτευξη των μακροπρόθεσμων στόχων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Σημειώνω ότι στις πρόσφατες ετήσιες εκθέσεις του, το ΕΕΣ κρούει τον κώδωνα του κινδύνου (με αιχμές και τη χώρα μας ύστερα από όσα αναφέρθηκε στην προηγούμενη ανάλυση) για την κατακόρυφη αύξηση του “ποσοστού σφαλμάτων” και των παρατυπιών στις ευρωπαϊκές δαπάνες, λόγω της ταχύτητας με την οποία έπρεπε να εκταμιευθούν τα κονδύλια για την ενέργεια και το Ταμείο Ανάκαμψης και ζητά από τα κράτη-μέλη να ενισχύσουν τους εσωτερικούς ελεγκτικούς μηχανισμούς.

Η κριτική και οι συστάσεις του ΕΕΣ επικεντρώνονται σε μερικές διαπιστώσεις (μερικές απ’ αυτές αναφέρει και το ΙΟΒΕ σε πρόσφατη μελέτη του ότι, δηλαδή, ότι «η οικονομία χρειάζεται στήριξη, αλλά όχι με έναν μηχανισμό που επιδοτεί αδιακρίτως κάθε λίτρο βενζίνης και diesel, ο οποίος εξαντλεί πολύτιμο δημοσιονομικό χώρο και ενθαρρύνει την κατανάλωση την ώρα που η ενεργειακή προσφορά παραμένει περιορισμένη». Οι κυριότεροι άξονες κριτικής του ΕΕΣ είναι οι ακόλουθοι:

•  Τα μέτρα γενικευμένων επιδοτήσεων στους λογαριασμούς ρεύματος (όπως αυτά που χρηματοδότησε το ΤΕΜ στην Ελλάδα) για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης λειτούργησαν συχνά ως “οριζόντια βοηθήματα”.
• Οι πόροι έπρεπε να κατευθύνονται αποκλειστικά σε ευάλωτα νοικοκυριά και επιχειρήσεις που πλήττονταν πραγματικά, αντί να επιδοτούνται αδιάκριτα όλοι οι καταναλωτές, γεγονός που επιβάρυνε αναποτελεσματικά τους προϋπολογισμούς.
• Οι παρατεταμένες και καθολικές επιδοτήσεις τιμολογίων μειώνουν το κίνητρο των πολιτών και των επιχειρήσεων να μειώσουν την κατανάλωση ενέργειας, κάτι που έρχεται σε άμεση αντίθεση με τις πράσινες ευρωπαϊκές οδηγίες για την εξοικονόμηση πόρων.
• Η Ελλάδα δαπάνησε τεράστια κεφάλαια για την πυροσβεστική κάλυψη των τρεχόντων λογαριασμών (μέσω μηχανισμών όπως το ΤΕΜ), αφήνοντας σε δεύτερη μοίρα τις μόνιμες διαρθρωτικές επενδύσεις (π.χ. αναβάθμιση των δικτύων μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, αποθήκευση ενέργειας και επιτάχυνση των ΑΠΕ).
• Σύσταση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου είναι η μετατόπιση των πόρων από τις βραχυπρόθεσμες επιδοτήσεις τιμολογίων σε μακροπρόθεσμα έργα υποδομής. Σημειώνεται ότι η Ελλάδα εξασφάλισε ήδη από την ΕΕ την έγκριση ειδικής “ενεργειακής ρήτρας διαφυγής” ύψους 1 δισ. ευρώ έως το 2028 αποκλειστικά για μόνιμες επενδύσεις σε αποθήκευση ενέργειας, αντλίες θερμότητας και αναβαθμίσεις δικτύων. Ίδωμεν…

Αναφερόμενος στην επιλογή του διαδόχου της Κίμπερλι Γκιλφόιλ στην Αθήνα, ο κ. Ρούμπιο διευκρίνισε ότι, κατά τον χρόνο της συνέντευξης, η διαδικασία βρισκόταν ακόμη σε αρχικό στάδιο. Όπως είπε, θα απαιτηθεί χρόνος για τον εντοπισμό του κατάλληλου προσώπου και την ολοκλήρωση της διαδικασίας επικύρωσης του διορισμού του.

«Η Ελλάδα είναι μια σημαντική χώρα, πολύ σημαντική. Είναι σπουδαίος σύμμαχος των Ηνωμένων Πολιτειών», σημείωσε χαρακτηριστικά. «Μας έχει βοηθήσει με πάρα πολλούς τρόπους και είναι σημαντική για το μέλλον μας». Υπογράμμισε ότι η Ελλάδα αποτελεί βασικό στήριγμα για σημαντικές αμερικανικές προτεραιότητες, όπως η ενεργειακή ανεξαρτησία, η περιφερειακή σταθερότητα και το ΝΑΤΟ.

«Η Ελλάδα αξίζει έναν ισχυρό και καλό πρέσβη, ο οποίος να έχει πρόσβαση στον πρόεδρο και την εμπιστοσύνη του», τόνισε, διαβεβαιώνοντας ότι στο μεσοδιάστημα η Ουάσιγκτον θα μεριμνήσει για την παρουσία κατάλληλης ομάδας στην πρεσβεία.

«Σε καμία περίπτωση δεν θα πρέπει οτιδήποτε από αυτά να θεωρηθεί υποβάθμιση της σχέσης με την Ελλάδα. Αντιθέτως, θεωρώ ότι είναι τόσο σημαντική για εμάς, ώστε είναι απαραίτητο το πρόσωπο που βρίσκεται εκεί να έχει την πλήρη στήριξη και εμπιστοσύνη του προέδρου», δήλωσε. Εξήγησε ότι στόχος είναι να επιλεγεί πρέσβης αντάξιος της Ελλάδας και της σημασίας της διμερούς σχέσης.

Ο ενεργειακός ρόλος της Ελλάδας

Ο κ. Ρούμπιο στάθηκε τόσο στη γεωγραφική θέση της Ελλάδας όσο και στη θετική στάση της απέναντι στις ενεργειακές έρευνες, εκτιμώντας ότι ο συνδυασμός αυτός δημιουργεί σημαντικές δυνατότητες.

«Πιστεύω ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε μια ιδιαίτερα ξεχωριστή θέση, τόσο γεωγραφικά όσο και πολιτικά», ανέφερε. Όπως είπε, η χώρα είναι ανοικτή στις ενεργειακές έρευνες, τις αντιμετωπίζει με ενθουσιασμό και φαίνεται να υπάρχει υποστήριξη και από τον πληθυσμό.

Παράλληλα, υπογράμμισε τη σημασία της ως διαδρόμου για την κατασκευή αγωγών και υποδομών μεταφοράς ενέργειας, επισημαίνοντας ότι η αξιοποίηση της ενέργειας εξαρτάται από τη δυνατότητα μεταφοράς της, είτε πρόκειται για πετρέλαιο και φυσικό αέριο είτε για ηλεκτρική ενέργεια.

«Ανέκαθεν αποτελούσε τον συνδετικό κρίκο μεταξύ Ευρώπης, Αφρικής και Μέσης Ανατολής», σημείωσε για την Ελλάδα. «Πέρα από την παραγωγή ενέργειας, μπορεί να συμβάλει στη μεταφορά της προς τον βορρά, στην Ευρώπη, και προς τον νότο, στο Ισραήλ, στη Μέση Ανατολή και ευρύτερα». Κατά τον ίδιο, η γεωγραφία προσφέρει σήμερα στην Ελλάδα πλεονεκτήματα στον ενεργειακό τομέα, όπως συνέβαινε διαχρονικά με το εμπόριο και άλλες οικονομικές δραστηριότητες.

Κριτική στην Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Πολιτική

Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών υποστήριξε ότι η διεθνής κρίση υπενθύμισε τον καθοριστικό ρόλο της ενέργειας στην καθημερινή ζωή, τη βιομηχανία και την άμυνα. ‘Ασκησε κριτική στις πολιτικές περιορισμού της χρήσης ορυκτών καυσίμων μέσω της αύξησης του κόστους τους και στην ανεπαρκή ανάπτυξη εγχώριων πηγών ενέργειας στην Ευρώπη.

Υπενθύμισε τις προειδοποιήσεις του Ντόναλντ Τραμπ, κατά την πρώτη προεδρική του θητεία, για την εξάρτηση της Γερμανίας από τη ρωσική ενέργεια και υποστήριξε ότι η εξάρτηση αυτή επηρέασε τους υπολογισμούς της Μόσχας πριν από την εισβολή στην Ουκρανία. «Η εξάρτησή τους από τη ρωσική ενέργεια είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους ο Πούτιν εισέβαλε στην Ουκρανία, επειδή πίστευε ότι μπορούσε να το κάνει, επειδή πίστευε ότι η Ευρώπη δεν θα έκανε τίποτε γι’ αυτό», ανέφερε.

Εκτίμησε επίσης ότι οι ευρωπαϊκές χώρες αρχίζουν να αντλούν συμπεράσματα, αλλά θα χρειαστούν χρόνο για να ανατρέψουν ενεργειακές επιλογές δύο δεκαετιών. Συνέδεσε επίσης το υψηλό κόστος ηλεκτρισμού και μεταφορών με την οικονομική στασιμότητα σε πολλές από αυτές.

Η Ομιλία στην Πνύκα και η Δυτική Κληρονομιά

Αναφερόμενος στην ομιλία του στην Πνύκα, ο κ. Ρούμπιο δήλωσε ότι το μήνυμά της βρίσκεται στον πυρήνα της προσέγγισης που επιδιώκει να ενσωματώσει η αμερικανική κυβέρνηση στην εξωτερική της πολιτική. «Είμαστε οι κληρονόμοι. Κληρονομήσαμε από την Ελλάδα και τη Ρώμη, και τελικά μέσω της Ευρώπης, πολλές από τις αξίες στις οποίες στηρίζεται σήμερα η χώρα μας», ανέφερε.

Υποστήριξε ότι οι αμερικανικοί θεσμοί και αξίες αποτελούν προϊόν ιστορικής διαδρομής χιλιάδων ετών και ότι η αναγνώριση αυτής της κληρονομιάς δεν συνιστά επίθεση σε άλλους πολιτισμούς. «Κάθε πολιτισμός θα πρέπει να είναι υπερήφανος για τον εαυτό του», είπε, προσθέτοντας ότι, κατά την άποψή του, η Δύση εμφανίζεται απολογητική για την ιστορία και τα επιτεύγματά της, με συνέπειες και στην εξωτερική πολιτική.

Για όσα οι Αμερικανοί θεωρούν σήμερα δεδομένα, από την ευημερία έως το πολίτευμά τους, σημείωσε: «Προέρχονται από μια κοινή ιστορία, την οποία πρέπει να ανακαλύψουμε ξανά και να ενστερνιστούμε. Αυτό κάνουμε εδώ, σε αυτή τη χώρα, υπό τον πρόεδρο Τραμπ. Θέλουμε περισσότεροι δυτικοί ηγέτες να κάνουν το ίδιο».

Ο ίδιος υποστήριξε ότι διαπιστώνει αυξανόμενη ανταπόκριση από άλλους ηγέτες, ιδίως σε ιδιωτικές συνομιλίες. Εκτίμησε, ωστόσο, ότι η μετατροπή αυτής της στάσης σε πολιτική απαιτεί χρόνο, καθώς εξακολουθούν να υπάρχουν φόβοι για κριτική από την άκρα Αριστερά, τα μέσα ενημέρωσης, την ακαδημαϊκή κοινότητα και την εδραιωμένη γραφειοκρατία. Προέβλεψε ότι περισσότεροι ηγέτες θα εκφράζουν δημοσίως αυτές τις απόψεις και θα εκλέγονται, επηρεάζοντας έτσι τη στάση των χωρών τους απέναντι στα κοινά συμφέροντα της Δύσης.

Ρωσικό Ντίζελ και Αμερικανικό Συμφέρον

Για την Ουκρανία και τη Ρωσία, ο κ. Ρούμπιο υπερασπίστηκε την προσωρινή χαλάρωση των κυρώσεων για το ρωσικό ντίζελ, προκειμένου να αυξηθεί η προσφορά του στην παγκόσμια αγορά. Όπως εξήγησε, η απόφαση αποσκοπεί στην εξυπηρέτηση των αναγκών της αμερικανικής οικονομίας, αν και μπορεί να ωφελήσει και άλλες χώρες.

«Αν υπάρξει σύγκρουση ανάμεσα σε αυτό που είναι καλό για εκείνους και σε αυτό που είναι καλό για εμάς, πρέπει πάντοτε να επιλέγουμε αυτό που είναι καλό για εμάς», δήλωσε, αναφερόμενος στην προτεραιότητα του αμερικανικού εθνικού συμφέροντος. Η απόφαση, πρόσθεσε, ελήφθη «όχι επειδή είναι κακό για την Ουκρανία ή καλό για τη Ρωσία, αλλά επειδή είναι καλό και σημαντικό για την Αμερική».

Ως προς τις προοπτικές τερματισμού του πολέμου, παρουσίασε τη διαφωνία για τον έλεγχο του Ντονέτσκ ως βασικό εμπόδιο στις διαπραγματεύσεις. Ανέφερε ότι η Ρωσία απαιτεί το σύνολο της περιοχής, ενώ η Ουκρανία θεωρεί την αμυντική γραμμή που διατηρεί εκεί κρίσιμη για την ασφάλειά της.

Δήλωσε ότι οι ΗΠΑ παραμένουν έτοιμες να μεσολαβήσουν για μια συμφωνία, αναγνωρίζοντας όμως τις δυσκολίες. «Θα θέλαμε να τελειώσει ο πόλεμος, αλλά έχουμε και άλλες προτεραιότητες ανά τον κόσμο στις οποίες επικεντρωνόμαστε», σημείωσε.

Ερωτηθείς για τη διεξαγωγή εκλογών στην Ουκρανία, ανέφερε ότι το ζήτημα δεν είναι άνευ σημασίας, αλλά δεν αποτελεί τον βασικό λόγο για τον οποίο συνεχίζεται ο πόλεμος.

Παράλληλα, εξέφρασε δυσαρέσκεια για ουκρανικά πλήγματα σε πλοία στη Μαύρη Θάλασσα που, όπως είπε, μετέφεραν πετρέλαιο αμερικανικών εταιρειών, διευκρινίζοντας ότι δεν θεωρεί πως η Ουκρανία τα στοχοποίησε σκόπιμα. Πρόσθεσε ότι ο πρόεδρος Τραμπ δυσανασχετεί επίσης με τις ρωσικές πυραυλικές επιθέσεις που πλήττουν κατοικίες και σκοτώνουν αμάχους στο Κίεβο.

Ιράν και Ασφάλεια της Ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ

Για το Ιράν, ο κ. Ρούμπιο υποστήριξε ότι οι αμερικανικές επιχειρήσεις αποδυνάμωσαν τις συμβατικές στρατιωτικές δυνατότητες που, κατά την εκτίμησή του, η Τεχεράνη επιδίωκε να χρησιμοποιήσει ως ασπίδα για την ανάπτυξη πυρηνικού όπλου.

Ανέφερε ότι η αμερικανική στρατιωτική παρουσία επικεντρώνεται πλέον στην προστασία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, ενώ συνεχίζονται οι κυρώσεις και ο αποκλεισμός κατά του Ιράν.

Σύμφωνα με τον ίδιο, κατά τις δέκα ημέρες που προηγήθηκαν της συνέντευξης διέρχονταν από τα Στενά κατά μέσο όρο περίπου 13 έως 14 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως, με τις αμερικανικές δυνάμεις να συνοδεύουν και να προστατεύουν πλοία από επιθέσεις.

Ο κ. Ρούμπιο αναγνώρισε ότι το Ιράν εξακολουθεί να βάλλει εναντίον πλοίων, αλλά υποστήριξε ότι έχει αποκατασταθεί σε σημαντικό βαθμό η ροή πετρελαίου προς τη διεθνή αγορά. Υποστήριξε επίσης ότι, λόγω του αποκλεισμού, το Ιράν είναι η μόνη χώρα που δεν μπορεί να διοχετεύσει ούτε ένα βαρέλι πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ.

Πρόσθεσε ότι η οικονομική πίεση περιορίζει τους πόρους που μπορεί να διαθέσει η Τεχεράνη για τις ένοπλες δυνάμεις της και για οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ και η Χαμάς.

Ευρύτερα για τη Μέση Ανατολή, χαρακτήρισε το ιρανικό καθεστώς βασικό παράγοντα πολέμου και αστάθειας στην περιοχή. Αναγνώρισε τη σημασία του Παλαιστινιακού, υποστήριξε όμως ότι η αντιμετώπιση του ρόλου της Τεχεράνης αποτελεί κεντρική προϋπόθεση για την επίλυση των περιφερειακών συγκρούσεων.

Δεν θα υπεισέρθουμε περισσότερο σε αυτά τα ζητήματα, διότι θα ξέφευγε των στόχων του παρόντος άρθρου. Μπορούν άλλωστε όσοι ενδιαφέρονται να ανατρέξουν σε παλιότερες δημοσιεύσεις. Όμως θα επιχειρήσουμε να επικεντρωθούμε σε σημεία που στοιχειοθετούν τις προσχηματικές συζητήσεις αναφορικά με το εν λόγω ζήτημα, ώστε να αναδειχθεί η ανάγκη η ίδια η κοινωνία αναστοχαζόμενη πάνω στα κακώς κείμενα της, να λάβει μέτρα αλλαγής μοντέλου διαχείρισης μιας συμπεριφοράς (χρήση διαδικτύου) που εξελίσσεται σε ψυχοκοινωνική παθογένεια (εθισμός) για όλο και μεγαλύτερες ομάδες πληθυσμού.

Καταρχάς, ας αναρωτηθούμε, πως απασχολούνταν τα παιδιά πριν υπάρξουν τα smartphones, τα tablet και οι Η/Υ; Οι σημερινοί φροντιστές ανηλίκων, ζώντας στο αέναο παρόν της εκάστοτε μόδας και του ανάλογου lifestyle, μοιάζουν να έχουν ξεχάσει τι έκανε κάποιος επί παραδείγματι με το παιδί στο αεροπλάνο ή στο πλοίο, πριν υπάρξουν σε ευρεία χρήση τα κινητά και τα τάμπλετ. Μοιάζουν να μην θυμούνται πως απασχολούσαν οι γονείς τα παιδιά στην ταβέρνα, ή στην καφετέρια.

Μοιάζει να τους φαίνεται ιδιαίτερα δύσκολο κάτι που πριν κάποια χρόνια θεωρείτο αυτονόητο, δηλαδή να βρει κάτι να παίξει μόνο του ή με άλλα παιδιά, χωρίς να χρειαστεί ο γονιός, με την πρώτη δυσαρέσκεια, να το ακινητοποιήσει ψυχοδιανοητικά και σωματικά μπροστά σε μια οθόνη. Γιατί δεν πρέπει να δυσαρεστηθεί ένα παιδί, να βαρεθεί η ακόμα και να κλάψει;

Για να ευθυμήσουμε, ας θυμηθούμε πως κάποτε, όπου τα μπουζούκια δεν έκλειναν ποτέ, μέχρι και εκεί έβλεπες παιδιά – λίγο να χορεύουν, λίγο να κοιμούνται, λίγο να βαριούνται, αλλά όχι να εγκλωβίζονται στην αποβλακωμένη συνθήκη αποκοπής από την πραγματικότητα της υπόλοιπης κοινωνίας, στην οποία καλούνται να ζήσουν, ν’ ανατραφούν και να μεγαλώσουν. «Μα δεν κάθονται τα παιδιά! Όπου και αν τα πάρεις αν δεν τους δώσεις κινητό, δεν κάθονται!», αναφωνούν οι σημερινοί γονείς, ξεχνώντας πως κι αυτοί κάποτε υπήρξαν παιδιά και «κάπως κάθονταν»…

Οι δύο “μισές αλήθειες”

Παράλληλα, στο δημόσιο λόγο επικρατούν επί του θέματος δυο “μισές αλήθειες” που συνδέονται με την εργασιακή και οικονομική κατάσταση των γονέων: α) Οι γονείς εγκαταλείπουν τα παιδιά στις οθόνες γιατί είναι ο πιο οικονομικός τρόπος διασκέδασης. Ως προς αυτό το επιχείρημα ας διερωτηθούμε: Αφού λοιπόν οι γονείς είναι, όπως υποτίθεται, άνεργοι ή υποαπασχολούμενοι, γιατί δεν προσφέρουν οι ίδιοι κάποιο πιο ποιοτικό τρόπο διασκέδασης στα παιδιά;

Παιχνίδι στο σπίτι, ανταλλαγές επισκέψεων σε σπίτια φίλων, κουβέντα, επίσκεψη στο πλησιέστερο πάρκο ή στην παιδική χαρά ή στην πλατεία, μαγείρεμα από κοινού, οικιακές εργασίες “σαν παιχνίδι” είναι δραστηριότητες οι οποίες δεν κοστίζουν καθόλου και θα μπορούσαν να συνδυαστούν με την καθημερινότητα της οικογένειας του παιδιού.

Αντίθετα, το στενά οικονομίστικο επιχείρημα ανατρέπεται όταν σκεφτούμε πως αυτές τις ακριβές συσκευές, τις συνδέσεις στο internet, τα δεδομένα, τις συνδρομητικές τηλεοράσεις, τις κάρτες για τα online παιχνίδια, τις κονσόλες, τα play, τα xbox κλπ. κάποιος τα πληρώνει. Και προφανώς όχι το ίδιο το παιδί μαζεύοντας χρήματα από το πλησιέστερο στο σπίτι του φανάρι, καθαρίζοντας τζάμια, ούτε από τον μισθό που λαμβάνει στα πλαίσια της παιδικής εργασίας.

Γιατί μέσα σε όλα τα επιχειρήματα, που διαμείβονται από μη ειδικούς, αλλά και από ειδικούς, όπως υπαινιχθήκαμε και παραπάνω, είναι πως οι οικογένειες με χαμηλά εισοδήματα αφήνουν τα παιδιά τους να διασκεδάζουν με οθόνες γιατί είναι ο πιο φθηνός τρόπος. “Ο πιο εύκολος ναι!”, θα διευκρινίζαμε, ο πιο οικονομικός όχι.

β) Οι γονείς εγκαταλείπουν τα παιδιά τους σε οθόνες νταντάδες, επειδή δουλεύουν πάρα πολλές ώρες και έχουν πολλές υποχρεώσεις. Το επιχείρημα της πολύωρης εργασίας των γονέων και της εγκατάλειψης των παιδιών μπροστά σε οθόνες νταντάδες κάποιες από αυτές τις ώρες θα μπορούσε να είναι εύλογο, υπό την προϋπόθεση πως αυτά τα παιδιά είναι μόνα στο σπίτι μπροστά σε οθόνες καθ’ όλη τη διάρκεια που οι γονείς δουλεύουν.

Όμως αυτό το επιχείρημα, τουλάχιστον στην Ελλάδα, δεν συμβαίνει σε ηλικίες κάτω των 10-11 ετών, αφού πάντα βρίσκεται κάπου κοντά στα παιδιά κάποιος ενήλικος που τα προσέχει. Συνήθως κάποια γιαγιά, ίσως κάποια νταντά. Σπανίως, σε αστικά και ευκατάστατα σπίτια, μια “Φιλιππινέζα υπηρέτρια” που δεν μιλάει ελληνικά και τα βάζει μπροστά σε οθόνες, γιατί δεν μπορεί να επικοινωνήσει ή να παίξει μαζί τους.

Και στο σημείο αυτό οφείλουμε να αναρωτηθούμε: Πως ακριβώς απασχολούσε τα παιδιά, “αυτός που τα κράταγε”, μέχρι να γυρίσει η μαμά και ο μπαμπάς από τη δουλειά πριν υπάρξουν τα κινητά και τα tablet; Τι ακριβώς κάνουν οι σύγχρονες γιαγιάδες; Γιατί δεν μπορούν, όταν προσέχουν τα εγγόνια τους να τ’ απασχολήσουν, όπως οι μανάδες τους απασχόλησαν τα δικά τους παιδιά; Δεν μπορούν να παίξουν μαζί τους;

Να τα πάνε μια βόλτα στην παιδική χαρά ή στο πάρκο; Να μαγειρέψουν μαζί με το παιδί; Να του δείξουν πως ανοίγεις φύλλο; Να τακτοποιήσουν το σπίτι παίζοντας “σήμερα κάνουμε δουλειές”; Να πλύνουν μαζί αυλές ή μπαλκόνια που τόσο αρέσει στα μικρά παιδιά; Προφανώς, δεν αναφερόμαστε ούτε σε δύσκολες, ούτε σε ακριβές δραστηριότητες, ούτε σε εξειδικευμένα ψυχοπαιδαγωγικά παιχνίδια, αλλά σε όλα τα απλά καθημερινά πράγματα με τα οποία απασχολούνταν τα παιδιά μέχρι να μπουν τα κινητά στη ζωή τους και που το ενήλικο περιβάλλον, επειδή “τα αγαπά τόσο πολύ”, όπως λέγεται και τρέμει στην ιδέα μην βαρεθούν ή κλάψουν τους τα δίνει, έστω με λίγα αρνητικά σχόλια κάθε φορά που επίμονα θα τα ζητήσουν.

Ποιος φοβάται την Προσαρμογή και την κοινωνικοποίηση

Όμως τι ακριβώς εννοούμε έμπρακτη εκδήλωση αγάπης και φροντίδας; Πόσο προσχηματική είναι η αγάπη που προσπαθεί να αποφύγει την έκφραση όλων των φυσιολογικών αντιδράσεων στη ζωή ενός παιδιού, όπως το να “κλάψει” ή να “βαρεθεί”; Πως έρχεται η “αγαπουλινίστικη” επιχειρηματολογία να ενοχοποιήσει όλες τις συμπεριφορές που ενέχουν ένταση, πάθος ή οριοθέτηση και απαγορεύσεις;

Σήμερα, αν μαλώσεις το παιδί σου στο δρόμο, θα “χτυπήσει άσχημα”, αφού “όλα πρέπει να λύνονται με ήρεμο διάλογο”, όπως λέγεται. Παλιότερα, αν το μάλωνες υπήρχε σοβαρή πιθανότητα οι διπλανοί, οι περαστικοί όσοι κάθονταν στο διπλανό τραπέζι στο εστιατόριο να συμπλήρωναν απευθυνόμενοι στο παιδί σου: “Έχει δίκιο η μάνα σου. Και λίγα σου είπε!” και το παιδί να συνετιζόταν νιώθοντας, πως δεν υπήρχε χώρος ούτε για διαμαρτυρίες, ούτε για έντονα κλάματα.

Αντ’ αυτού, του στενού και ευρύτερου κοινωνικού ελέγχου, σήμερα επικρατεί μια ψευτοαγαπησιάρικη αδιαφορία, η οποία στην πραγματικότητα είναι μη ανεκτή από τα παιδιά που προκαλούν τα όρια και τα συναισθήματα των ενηλίκων “μπας και εκείνοι φιλοτιμηθούν” να οριοθετήσουν την παιδική παντοδυναμία και τις ανεξέλεγκτες παιδικές επιθυμίες.

Άλλωστε, κομμάτι των γονεϊκών αρμοδιοτήτων είναι να βοηθούν τα παιδιά να αντιληφθούν την πραγματικότητα, ώστε να μπορέσουν να προσαρμοστούν σε αυτήν προάγοντας με αυτόν τον τρόπο την κοινωνικοποίηση του νεαρού ατόμου και την υγιή ανάπτυξη της προσωπικότητας και της νοημοσύνης. Να σημειώσουμε στο σημείο αυτό ότι η έννοια της προσαρμογής υπερβαίνει κατά πολύ και διαφοροποιείται από εκείνη της συμμόρφωσης στον εξωτερικό πραγματικό κόσμο. Στην εκλαϊκευμένη ψυχολογία του κοινού νου εσφαλμένα τείνουν να ταυτίζονται.

Κλείνοντας, θα πρέπει να επισημάνουμε συνοπτικά τρία επιπλέον στοιχεία που καθιστούν δημοφιλή πρακτική την ανεξέλεγκτη χρήση οθονών από την πλευρά των παιδιών:

1. Η ευκολία που προσφέρει το εργαλείο: Χωρίς να ζοριστούν, να δυσκολευτούν ή να κοπιάσουν οι γονείς και φροντιστές των παιδιών μπορούν εύκολα και άνετα να τα απασχολήσουν σε οποιαδήποτε χρονική στιγμή, σε οποιοδήποτε μέρος. Διότι, βεβαίως η κουλτούρα της άκοπης ευημερίας δε θα μπορούσε να μην εφαρμόζεται και στην διαπαιδαγώγηση των παιδιών.
2. Η πίεση προς την ομοιομορφία: “Όλοι το κάνουν, δεν μπορώ εγώ ως γονιός να διαφοροποιηθώ, δεν μπορώ να κάνω΄τον κακό’. Όλα τα παιδιά έχουν κινητό δεν μπορεί το δικό μου να μην έχει”.
3. Ο μιμητισμός και το ενήλικο περιβάλλον ως πρότυπο: Το τρίτο στοιχείο αφορά την χρήση οθονών από την πλευρά των ενηλίκων. Δεν μπορεί οι γονείς να είναι απορροφημένοι διαρκώς στα τάμπλετ, στα κινητά, στους υπολογιστές και στις smart τηλεοράσεις τους και να μην συνειδητοποιούν την επίδραση που θα έχει στο παιδί το δικό τους παράδειγμα κατά το γνωστόν “δάσκαλε που δίδασκες και νόμο δεν εκράτεις”.

Σύμφωνα με την πρεσβεία, δημοσιεύματα, μεταξύ των οποίων και εκείνα του ειδησεογραφικού ιστότοπου Qafqazinfo, απέδιδαν στην Άγκυρα σχέδια παρέμβασης στις εσωτερικές υποθέσεις του Αζερμπαϊτζάν, επιχειρήσεις πληροφοριών, απόπειρες πρόκλησης πραξικοπήματος και εκπαίδευση πρακτόρων! Η τουρκική πλευρά χαρακτήρισε τους ισχυρισμούς «σκόπιμα ψεύδη», υποστηρίζοντας ότι αποσκοπούν στο να στρέψουν τον λαό του Αζερμπαϊτζάν εναντίον της Τουρκίας.

Ο Φιντάν είχε μεταβεί στο Μπακού εκπροσωπώντας τον πρόεδρο Ερντογάν σε διεθνή συνάντηση, ενώ παράλληλα μετέφερε μήνυμα προς τον πρόεδρο του Αζερμπαϊτζάν, Ιλχάμ Αλίεφ, με στόχο την αποκλιμάκωση της έντασης. Το ενδεχόμενο να συνδέεται η επίσκεψή του με σχέδια ανατροπής της κυβέρνησης του Αζερμπαϊτζάν προκαλεί εύλογα ερωτήματα, καθώς μια τέτοια εκδοχή δεν συνάδει με τον επίσημο σκοπό της επίσκεψης. Παράλληλα, η κρίση φαίνεται να εξυπηρετεί όσους επιθυμούν να επωφεληθούν από τη διεύρυνση του χάσματος μεταξύ των δύο χωρών.

Πρωτοφανής ένταση στις σχέσεις Τουρκίας-Αζερμπαϊτζάν

Οι σχέσεις Τουρκίας και Αζερμπαϊτζάν δεν είχαν φτάσει ποτέ σε τέτοιο επίπεδο έντασης, ούτε κατά την απόπειρα πραξικοπήματος του 1995. Τότε, ο επικεφαλής της τουρκικής υπηρεσίας πληροφοριών ΜΙΤ, Σόνμεζ Κιοκσάλ, ενημέρωσε τον πρόεδρο Σουλεϊμάν Ντεμιρέλ ότι πρόσωπα μέσα στον τουρκικό κρατικό μηχανισμό, με διασυνδέσεις σε παράνομα δίκτυα συμφερόντων, συνεργάζονταν με τον συνταγματάρχη Ραβσάν Τζαβαντόφ, ο οποίος φερόταν να κινείται για την ανατροπή του Χαϊντάρ Αλίεφ (τον πατέρα του σημερινού προέδρου).

Ο Ντεμιρέλ τηλεφώνησε στον Αλίεφ και τον προειδοποίησε ότι βρισκόταν σε εξέλιξη πραξικόπημα, καλώντας τον να επιστρέψει αμέσως στη χώρα του. Η απόπειρα πραξικόπηματος τελικά καταπνίγηκε. Τότε, οι δύο ηγέτες είχαν ξεπεράσει την κρίση με το σύνθημα “Δύο κράτη, ένα έθνος”.

Σήμερα, η νέα ένταση εκδηλώνεται σε μια περίοδο κατά την οποία το Αζερμπαϊτζάν έχει ανακτήσει τον έλεγχο του Καραμπάχ, έχει ενισχύσει τις πολιτικές, στρατιωτικές και οικονομικές σχέσεις του με την Τουρκία και βρίσκεται κοντά σε συμφωνία ειρήνης με την Αρμενία. Για την Άγκυρα, η κρίση προστίθεται σε μια σειρά δυσκολιών στην εξωτερική της πολιτική.

Τα ανοιχτά μέτωπα της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής

Παρά τις δημόσιες φιλοφρονήσεις μεταξύ του Ερντογάν και του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, ουσιαστική πρόοδος στις διμερείς σχέσεις δεν έχει καταγραφεί. Το τουρκικό υπουργείο Εθνικής Άμυνας έχει χαρακτηρίσει ασύμβατη με το πνεύμα της συμμαχίας τη μη παράδοση των έξι μαχητικών F-35, για τα οποία η Τουρκία υποστηρίζει ότι έχει ήδη πληρώσει, καθώς και τη συνέχιση των κυρώσεων CAATSA.

Λίγες ημέρες νωρίτερα, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, είχε δηλώσει στην Αθήνα ότι το ζήτημα των F-35 δεν μπορεί να επιλυθεί χωρίς διευθέτηση της διαφοράς για τους ρωσικούς πυραύλους S-400. Παράλληλα, η αμερικανική και γαλλική υποστήριξη προς τις προσπάθειες της Ελλάδας, της Κυπριακής Δημοκρατίας και του Ισραήλ να ενισχύσουν τη συνεργασία τους στην Ανατολική Μεσόγειο προκαλεί δυσαρέσκεια στην Άγκυρα.

Αβεβαιότητα επικρατεί και γύρω από την αμυντική συμφωνία Σαουδικής Αραβίας-Πακιστάν, γνωστή ως Αμυντική Συμφωνία της Μέκκας, η οποία, σύμφωνα με προηγούμενες πληροφορίες, επρόκειτο να κατατεθεί στην τουρκική Εθνοσυνέλευση, χωρίς τελικά να συμβεί αυτό. Την ίδια ώρα, ο πόλεμος Ρωσίας-Ουκρανίας αυξάνει τους κινδύνους στη Μαύρη Θάλασσα, ενώ στο εσωτερικό μέτωπο οι δηλώσεις του PKK, που συνδέουν την παράδοση των όπλων με την εκπλήρωση των όρων του Αμπντουλάχ Οτσαλάν, δημιουργούν πρόσθετες πιέσεις στην κυβέρνηση. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η κρίση με το Αζερμπαϊτζάν αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα.

Πώς ξεκίνησε η κρίση

Η ένταση άρχισε να κλιμακώνεται στις 21 Σεπτεμβρίου, όταν το Αζερμπαϊτζάν επέβαλε περιορισμούς στις σχολικές ενδυμασίες στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση, στο πλαίσιο της εφαρμογής της αρχής της κοσμικότητας. Αρχικά, το ζήτημα δεν προκάλεσε ιδιαίτερες αντιδράσεις στην Τουρκία, με εξαίρεση ορισμένους ισλαμιστές σχολιαστές.

Ωστόσο, στις 24 Σεπτεμβρίου, η απόφαση του Αζερμπαϊτζάν να μην αποχωρήσει από την αίθουσα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ κατά την ομιλία του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου προκάλεσε δυσαρέσκεια στην Άγκυρα, χωρίς τότε να εκδηλωθεί επίσημη αντίδραση. Το Αζερμπαϊτζάν διατηρεί στενές σχέσεις με το Ισραήλ, το οποίο έχει συμβάλει στον εξοπλισμό των ενόπλων δυνάμεών του, όπως έχουν κάνει και η Τουρκία και το Πακιστάν.

Επιπλέον, το Μπακού προμηθεύει το Ισραήλ με σημαντικό μέρος των αναγκών του σε αργό πετρέλαιο, μέσω του αγωγού Μπακού – Τιφλίδα – Τσεϊχάν, ο οποίος διέρχεται από την Τουρκία. Παρά τη διακοπή των εμπορικών σχέσεων Άγκυρας-Τελ Αβίβ, λόγω του πολέμου στη Γάζα, η ροή πετρελαίου μέσω του αγωγού συνεχίστηκε. Η σχετική απόφαση, ωστόσο, εξαρτάται από το Αζερμπαϊτζάν.

Το μήνυμα Αλίεφ

Στη συνέχεια, άρχισαν να εντείνονται οι διαμαρτυρίες και οι καταγγελτικές τοποθετήσεις απέναντι στο Μπακού, τόσο από ισλαμιστικές οργανώσεις όσο και από πολιτικούς και σχολιαστές στην Τουρκία. Μεταξύ αυτών ήταν η Παγκόσμια Ένωση Μουσουλμάνων Λογίων, πολιτικά στελέχη, ορισμένοι βουλευτές του κυβερνώντος AKP (Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης) και ο ισλαμικός όμιλος Yeni Akit.

Στις 2 Οκτωβρίου, ο Αλίεφ έστειλε σαφές μήνυμα προς όσους θεωρούσε ότι επιχειρούσαν να επηρεάσουν την εσωτερική πολιτική της χώρας του. Μιλώντας στο συνέδριο του κυβερνώντος κόμματος Νέο Αζερμπαϊτζάν (YAP), δήλωσε: «Ο καθένας πρέπει να γνωρίζει τη θέση του. Να μην ανακατεύεται στις υποθέσεις μας, να μη χώνει τη μύτη του στον τρόπο ζωής μας και να μην προσπαθεί να μας υποδεικνύει τι πρέπει να κάνουμε. Ο καθένας ας ασχοληθεί με τα προβλήματα του δικού του λαού και του δικού του κράτους».

Αν και δεν κατονόμασε την Τουρκία, το μήνυμα θεωρήθηκε ότι απευθυνόταν στην Άγκυρα, με αφορμή τις αντιδράσεις για τη μαντίλα αλλά και τη στάση του Αζερμπαϊτζάν απέναντι στο Ισραήλ. Ο Αλίεφ υπογράμμισε, παράλληλα, ότι η χώρα του εξασφάλισε τον εξοπλισμό της αγοράζοντας όπλα και καταβάλλοντας υψηλό τίμημα, απορρίπτοντας την εικόνα ότι η επιτυχία της οφείλεται αποκλειστικά στη βοήθεια τρίτων. Στις 7 Οκτωβρίου, ο εκπρόσωπος του AKP, Ομέρ Τσελίκ, επιχείρησε να αποστασιοποιήσει την τουρκική κυβέρνηση από τις ομάδες που στοχοποιούσαν το Αζερμπαϊτζάν.

Η μαντίλα και το Ισραήλ στο επίκεντρο

Η ένταση αναζωπυρώθηκε στις 12 Οκτωβρίου, όταν ο Οκτάι Σαράλ, σύμβουλος του Ερντογάν, καταδίκασε τους περιορισμούς στη σχολική ενδυμασία. Υποστηρίζοντας ότι δεν πρέπει να παρεμποδίζεται το δικαίωμα των μαθητριών που φορούν μαντίλα στην εκπαίδευση, κάλεσε το Αζερμπαϊτζάν να ανακαλέσει άμεσα την απόφασή του.

Την επόμενη ημέρα, το κυβερνών κόμμα YAP απάντησε ότι το σύνθημα “Ένα έθνος, δύο κράτη” δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως δικαιολογία για παρεμβάσεις στις εσωτερικές υποθέσεις της χώρας. Παράλληλα, κάλεσε το AKP να εγκαταλείψει μια πολιτική που, όπως υποστήριξε, βλάπτει τις διμερείς σχέσεις.

Στις 14 Οκτωβρίου, ο ηγέτης του συγκυβερνώντος MHP (Κόμμα Εθνικιστικής Δράσης) Ντεβλέτ Μπαχτσελί, παρενέβη στη συζήτηση, τονίζοντας ότι τα κράτη-μέλη του Οργανισμού Τουρκικών Κρατών οφείλουν να σέβονται την κυριαρχία και την εσωτερική νομοθεσία των εταίρων τους. Την ίδια ημέρα, ο Μπιναλί Γιλντιρίμ, συμπρόεδρος της τουρκικής πλευράς στον Οργανισμό Τουρκικών Κρατών, προειδοποίησε με σκληρή γλώσσα όσους επιχειρούν να παρέμβουν στις εσωτερικές υποθέσεις του Αζερμπαϊτζάν.

Παράλληλα, ο πρόεδρος του Ισραήλ, Ισαάκ Χέρτζογκ, ταξίδεψε στο Μπακού με προγραμματισμένη πτήση της Azerbaijan Airlines, προκειμένου να συμμετάσχει στη σύνοδο της Διάσκεψης για την Αλληλεπίδραση και τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης στην Ασία (CICA). Η παρουσία του ανέδειξε εκ νέου τις διαφορετικές προσεγγίσεις Άγκυρας και Μπακού απέναντι στο Ισραήλ.

Μηνύματα αποκλιμάκωσης

Στη σύνοδο της CICA, η Τουρκία εκπροσωπήθηκε από τον υπουργό Εξωτερικών Χακάν Φιντάν και όχι από τον Ερντογάν. Μάλιστα, εκεί ο Φιντάν αποχώρησε κατά την ομιλία του Ισραηλινού προέδρου, μαζί με εκπροσώπους περίπου 12 μουσουλμανικών χωρών. Παρά το επεισόδιο, ο Τούρκος ΥΠΕΞ τόνισε ότι οι σχέσεις των δύο χωρών παραμένουν ισχυρές και αδιάρρηκτες.

Προηγουμένως, στις 15 Οκτωβρίου, ο Φιντάν συναντήθηκε με τον Αλίεφ και συζήτησε μαζί του την ένταση στις σχέσεις των δύο χωρών. Στη συνέχεια, ο αντιπρόεδρος του AKP, Κιουρσάντ Ζορλού, κάλεσε να λαμβάνονται υπόψη οι επίσημες θέσεις του προέδρου και του υπουργείου Εξωτερικών για την τουρκική εξωτερική πολιτική, σε μια προσπάθεια να περιοριστούν οι παρεμβάσεις από άλλα πολιτικά στελέχη. Η Άγκυρα φάνηκε να επιδιώκει την αποκλιμάκωση. Ενδεικτικό ήταν και το μήνυμα του Μπαχτσελί για την επέτειο της ανεξαρτησίας του Αζερμπαϊτζάν, στις 18 Οκτωβρίου.

Το βασικό ερώτημα είναι εάν το περιβάλλον του Ερντογάν έχει αντιληφθεί ότι ούτε το Αζερμπαϊτζάν ούτε τα υπόλοιπα κράτη-μέλη του Οργανισμού Τουρκικών Κρατών επιθυμούν να αποδεχθούν τον ρόλο του “μεγάλου αδελφού” που διεκδικεί η Τουρκία, ιδιαίτερα σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, θρησκείας και τρόπου ζωής.

Από την άλλη πλευρά, ο Αλίεφ, στέλνοντας το μήνυμά του χωρίς να κατονομάσει τον Ερντογάν, επέλεξε να στρέψει τη δημόσια αντίδρασή του συνολικά κατά της Τουρκίας, μια στάση που η τουρκική κυβέρνηση θεωρεί άδικη απέναντι στη διαχρονική στήριξη της Άγκυρας προς το Μπακού.

Θα μεταβεί ο Αλίεφ στην Άγκυρα;

Ο Ερντογάν έλαβε από τον Αλίεφ, έναν από τους στενότερους συμμάχους του, ένα σαφές μήνυμα: Τα κράτη-μέλη του Οργανισμού Τουρκικών Κρατών δεν αντιμετωπίζουν θετικά τις παρεμβάσεις της Τουρκίας στις εσωτερικές υποθέσεις άλλων χωρών, ιδίως σε ζητήματα θρησκείας και τρόπου ζωής. Οι ανησυχίες αυτές συνδέονται και με τον φόβο εξάπλωσης ριζοσπαστικών ισλαμιστικών κινημάτων, με αναφορές τόσο στο Ιράν όσο και στο Αφγανιστάν.

Στις 29 Οκτωβρίου, με αφορμή την Ημέρα της Δημοκρατίας στην Τουρκία, και στις 30 Οκτωβρίου, ο Ερντογάν αναμένεται να φιλοξενήσει στην Άγκυρα τους ηγέτες του Οργανισμού Τουρκικών Κρατών. Παρά την ένταση, εκτιμάται ότι ο Αλίεφ θα συμμετάσχει στη συνάντηση. Ωστόσο, ενδεχόμενη απουσία του, εκτιμάται στην Τουρκία ότι θα ικανοποιήσει ορισμένες πρωτεύουσες, μεταξύ των οποίων το Τελ Αβίβ, η Τεχεράνη, η Αθήνα και η Μόσχα.

Σε κάθε περίπτωση, οι σχέσεις Τουρκίας-Αζερμπαϊτζάν έχουν στρατηγική σημασία και για τις δύο πλευρές. Είναι δύσκολο να διαταραχθούν οριστικά εξαιτίας των διαφορών για το Ισραήλ, ή τη μαντίλα. Τόσο ο Ερντογάν όσο και ο Αλίεφ διαθέτουν την πολιτική εμπειρία ώστε να αντιληφθούν ότι η διατήρηση αυτής της συμμαχίας εξυπηρετεί τα μακροπρόθεσμα συμφέροντα των δύο χωρών.

Τα ποσοστά για την κυβέρνηση είναι καλύτερα στην εκτίμηση ψήφου που την εμφανίζουν να παλεύει για το 30%. Ωστόσο, η εκτίμηση ψήφου αφορά μία κατανομή των αναποφάσιστων με βάση τα ποσοστά που προκύπτουν από τους αποφασισμένους και συμπληρωματικά με πολιτικά κριτήρια, που είναι εν πολλοίς αυθαίρετα. Ο καθένας μπορεί να βάλει τα δικά του. 

Αυθαιρεσίες

Σε ομαλές περιόδους η εκτίμηση συνήθως πέφτει κοντά στο τελικό αποτέλεσμα. Σε όχι και τόσο ομαλές περιόδους, όπως αυτή που διανύουμε, η εκτίμηση είναι παρακινδυνευμένη. Στις ευρωεκλογές π.χ. όλες οι δημοσκοπήσεις έπεσαν έξω στην εκτίμηση, ενώ ορισμένες MRB, ALCO, Metron Analysis προσέγγισαν το τελικό αποτέλεσμα του 28,3% για τη ΝΔ στην πρόθεση. Εκείνες που έδειχναν τα υπεραισιόδοξα ποσοστά στη ΝΔ, πέριξ του 35% στην εκτίμηση απέτυχαν παταγωδώς. 

Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι το προηγούμενο του ΣΥΡΙΖΑ το 2023. Το κόμμα είχε μπει σε καθοδική τροχιά μετά το 2019 και αφού ο Αλέξης Τσίπρας δεν έκανε τις απαραίτητες ενέργειες για ανασυγκρότηση και ανανέωση του κόμματος και της αντιπολιτευτικής του στρατηγικής. Οι μετρήσεις όλη την τετραετία μέχρι το 2023 του έδιναν 23%-27% και στην εκτίμηση 29%. O ίδιος είχε επαναπαυθεί ότι δεν μπορεί να πέσει πολύ κάτω από το 31,5% του 2023. Και τελικά πήρε 20% και ένα 11,5% βρήκε καταφύγιο σε όμορα πολιτικά κόμματα.

Προκύπτει έτσι ότι, για ένα κόμμα ή μία κυβέρνηση που έχει μπει σε τροχιά καθόδου δεν ισχύει η ευθύγραμμη προβολή και αντίστοιχη κατανομή, ενδεχομένως το τελικό αποτέλεσμα να αποτυπώσει την αρνητική δυναμική. Τα ποιοτικά στοιχεία σε σημαντικό βαθμό αναιρούν τα διλήμματα που θέτει ο Μητσοτάκης. Κυρίως τον κίνδυνο ακυβερνησίας ως κριτήριο της ψήφου. Το 63% των πολιτών στην μέτρηση της ALCO δηλώνει θα ψηφίσει για να υπάρξει πολιτική αλλαγή και το 23% για να υπάρξει συνέχεια στη διακυβέρνηση.

Στην ερώτηση πως “θα διασφαλιστεί οικονομική σταθερότητα στη χώρα”, το 48% απαντά πως ο στόχος αυτός θα επιτευχθεί μέσω του σχηματισμού κυβέρνησης συνεργασίας και το 38% μέσω της επίτευξης αυτοδυναμίας. Παρομοίως υψηλά ήταν τα ποσοστά των πολιτών στις δημοσκοπήσεις του Σεπτεμβρίου που τάσσονταν υπέρ της πολιτικής αλλαγής και των ριζικών αλλαγών στην οικονομία.

Ένα επιπλέον στοιχείο είναι ότι ενώ στην ερώτηση “πως αξιολογείτε τα μέτρα της κυβέρνησης”, η απάντηση φυσικά είναι “θετικά”, στην συμπληρωματική ερώτηση “πόσο αφορούν την δικής σας κατάσταση”, τα ποσοστά σε όλες τις μετρήσεις είναι εξαιρετικά χαμηλά, σε ορισμένες γύρω στο 10%. Συνολικά μόνο το 25% των πολιτών με βάση τα συνδυαστικά στοιχεία των μετρήσεων προκρίνουν την πολιτική σταθερότητα και ανταποκρίνονται θετικά στα κυβερνητικά διλήμματα, όσο πάνω κάτω είναι και η βάση της ΝΔ. 

Δεν επιστρέφουν οι απογοητευμένοι της ΝΔ

Το ακόμη πιο απογοητευτικό για την κυβέρνηση είναι ότι δεν επιστρέφουν τα 1,2 εκατομμύρια ψηφοφόροι που αποχώρησαν από την κάλπη της ΝΔ μεταξύ των εκλογών του 2023 και των ευρωεκλογών του 2024. Αυτοί, από τα στοιχεία των δημοσκόπων, είτε μένουν στον καναπέ, είτε βρίσκουν διέξοδο κυρίως σε δεξιά κόμματα, με πρώτο το υπό ίδρυση κόμμα Σαμαρά. Έτσι όμως με κάθε μονάδα αύξησης της συμμετοχής – σε σχέση με το 41% των ευρωεκλογών που έδωσε και το 28% στη ΝΔ – μειώνεται το προσδοκώμενο ποσοστό της ΝΔ. Το γνωστό, ότι αυξάνεται ο παρονομαστής. 

Ενώ το σημαντικότερο πρόβλημα που αναγνωρίζουν οι πολίτες με συντριπτικά ποσοστά σε όλες τις μετρήσεις είναι η ακρίβεια, η ελάφρυνση των νοικοκυριών προσκρούει στις δημοσιονομικές δεσμεύσεις της κυβέρνησης Μητσοτάκη. Είναι αναγκασμένη να βασίζεται στην υψηλή έμμεση φορολόγηση και στην παραγωγή υπερπλεονασμάτων, ένα μέρος των οποίων επιστρέφει υπό μορφή επιδοματικής πολιτικής στις εκλογικές του πελατείες.

Είναι χαρακτηριστικό ότι, ο πληθωρισμός του Σεπτεμβρίου έκλεισε στο 5% κάνοντας ρεκόρ 30νταετίας και αυτό ενώ έχουν συγκρατηθεί οι τιμές στο ράφι, όχι όμως και η στέγη, οι μετακινήσεις και η εστίαση. Η πρόβλεψη του προϋπολογισμού για το 2027 κρίνεται ως υπεραισιόδοξη, καθώς την αμφισβητούν το ΔΝΤ και το ΙΟΒΕ που την κατεβάζουν στο 1,8% με 1,9%. 

Οι πολίτες δεν συμμερίζονται την αισιοδοξία της κυβέρνησης. Ένα σημαντικό ποσοστό των νοικοκυριών δηλώνουν ότι θα κόψουν τις δαπάνες θέρμανσης, ή ακόμη και σε τρόφιμα. Το 50% στην μέτρηση της ALCO αποδίδει την ακρίβεια στην κυβέρνηση και μόνο το 28% πείθεται από την προπαγάνδα περί εξωγενών παραγόντων. 

Φυσικά η κυβέρνηση θα συνεχίσει να δίνει επιδόματα σε δόσεις μέχρι τις εκλογές και να δημιουργεί ψευδογεγονότα, στο πλαίσιο ότι εξαντλεί με υπευθυνότητα τα περιθώρια, δίχως να διακινδυνεύει την δημοσιονομική σταθερότητα κλπ. Το εάν όμως θα συγκρατήσει και πολύ περισσότερο θα αναστρέψει την καθοδική τάση είναι εξαιρετικά αμφίβολο. Βέβαια στην πολιτική όλα μπορούν να συμβούν. Ειδικά όταν ο Κυριάκος έχει απέναντι τους τον Τσίπρα και τον Νίκο Ανδρουλάκη. 

Το 25% της ΝΔ και του Κυριάκου

Τούτων δοθέντων ο πήχυς στο 25% που έβαλε ο Μητσοτάκης προκύπτει σαν η πιο ρεαλιστική επί του παρόντος πρόβλεψη. Το όριο εκλήφθηκε από τους δελφίνους σαν μήνυμα εκκίνησης. Μετά τον Νίκο Δένδια, και ο Κωστής Χατζηδάκης παίρνει θέση στην αφετηρία και ακολουθούν ο Άδωνις Γεωργιάδης, ο Βασίλης Κικίλιας, ο Κυριάκος Πιερρακάκης, η Νίκη Κεραμέως. 

Το μόνο ευνοϊκό για τον Κυριάκο προκύπτει από τον πόλεμο μεταξύ ΕΛΑΣ και ΠΑΣΟΚ. Η σταθερή προσήλωση του ΠΑΣΟΚ κατά του Τσίπρα (διαχρονικά από την εποχή που ήταν πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ) ακυρώνει την προοπτική κυβερνητικής διεξόδου μετά τις εκλογές, μέσα από μία συνεργασία των κεντροαριστερών δυνάμεων.

Εκ των πραγμάτων, καθιστά το ΠΑΣΟΚ πιθανό εταίρο μίας ΝΔ δίχως τον Μητσοτάκη, πιθανόν και με ένα κόμμα Σαμαρά. Έτσι όμως η κυβερνητική διέξοδος θα δοθεί ξανά από το δεξιό φάσμα του πολιτικού συστήματος. Στο παιχνίδι θα μπει νωρίτερα ή αργότερα ο Σαμαράς. Η είσοδος του θα αναδιατάξει την δεξιά πολυκατοικία και θα επαναπροσδιορίσει το ερώτημα για την κυβέρνηση της επόμενης ημέρας. 

Ο Μάσιμο Κατσάρι, ένας από τους σημαντικότερους Ιταλούς φιλοσόφους, με διαδρομή κοντά στην Αριστερά, είχε χρησιμοποιήσει, σε ένα δοκίμιο του το 1982 τον όρο “Sinisteritas”, ως αιχμηρή κριτική της πολιτικής αριστερής ανεπάρκειας στο “The Concept of the Left” και στη συνέχεια επανεξετάστηκε σε διάφορα γραπτά του και ομιλίες του. Μια λέξη που παραπέμπει στην αδεξιότητα, την αμηχανία, την ανικανότητα. Σαν να μην αρκεί, δηλαδή, να δηλώνει κάποιος αριστερός, αλλά να μπορεί να σκέφτεσαι, να πράττει, να παρεμβαίνει με μια “επαριστερότητα”. Διαφορετικά, η πολιτική ταυτότητα καταντά αυτοκόλλητο σε άδειο κουτί.

Ας κοιτάξουμε, λοιπόν, την ελληνική Κεντροαριστερά. Την αυτοπροσδιοριζόμενη ως σοσιαλδημοκρατία, η οποία, ανάμεσα στην αναζήτηση ηγεσίας, στις δημοσκοπήσεις και στις αγωνιώδεις ασκήσεις πολιτικής επιβίωσης, κινδυνεύει να μετατρέψει την πολιτική σε μια παρατεταμένη συνεδρία αυτοανάλυσης χωρίς θεραπευτικό αποτέλεσμα.

Κάποιου είδους τρολάρισμα

Ο Θανάσης Καρτερός, πρώην λογογράφος του Αλέξη Τσίπρα, έθεσε, με τον γνώριμο επιθετικό του τρόπο,  που αγγίζει τον τρολισμό (trolling) ένα ερώτημα που, όπως έγραψε, απασχολεί πλατείες και καφετέριες: “Τελικά ο Ανδρουλάκης είναι βλάκας;”. Και συνέχισε διερωτώμενος αν ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ πιστεύει πως μπορεί να νικήσει τη Νέα Δημοκρατία, έστω και με μία ψήφο, καθώς και αν θεωρεί ότι η ηγεσία της ΕΛΑΣ επιδιώκει να διαιρέσει τον δημοκρατικό και προοδευτικό κόσμο, ώστε να παραμείνει στην εξουσία το σύστημα Μητσοτάκη.

Το ερώτημα δεν είναι αν ο Ανδρουλάκης είναι βλάκας. Η πολιτική δεν είναι διαγωνισμός εξυπνάδας στα τραπέζια των καφενείων, ούτε η δημοκρατία ψυχολογικό τεστ για αρχηγούς κομμάτων. Το ερώτημα είναι γιατί ένα κομμάτι της υποτιθέμενης προοδευτικής παράταξης επιλέγει να υποκαθιστά την πολιτική κριτική με την προσωπική απαξίωση. Γιατί, αντί να αντιπαραθέτει στρατηγικές, προγράμματα και κοινωνικές συμμαχίες, καταφεύγει στη φτηνή ευκολία του χαρακτηρισμού.

Ασφαλώς, ο Ανδρουλάκης δικαιούται να κρίνεται αυστηρά. Ασφαλώς, το ΠΑΣΟΚ οφείλει να εξηγήσει πώς σκοπεύει να αμφισβητήσει την κυριαρχία της Νέας Δημοκρατίας και με ποιο κοινωνικό σχέδιο. Όμως, η κριτική αποκτά πολιτικό περιεχόμενο όταν φωτίζει τις αντιφάσεις και προτείνει διέξοδο. Όταν εξαντλείται στο “είναι ή δεν είναι βλάκας;”, το μόνο που αποδεικνύει είναι η φτώχεια του ίδιου του πολιτικού λεξιλογίου. 

Η αριστερά της προσαρμογής

Και εδώ αρχίζει η πραγματική sinisteritas. Δηλαδή, η αριστερή ανεπάρκεια που μεταμφιέζεται σε αριστερή ορθοδοξία, η πολιτική αμηχανία που φοράει τη στολή της επαναστατικής αυστηρότητας. Μια Αριστερά που δυσκολεύεται να πείσει την κοινωνία ότι διαθέτει εναλλακτική πρόταση και, αντί να αναμετρηθεί με αυτή την αδυναμία, αναζητά ενόχους στους διπλανούς της.

Η εξάχνωση της πολιτικής ταυτότητας για χάρη μιας αριστερονεοφιλελεύθερης κουλτούρας παράγει ένα παράδοξο με σχεδόν σωματική βία, που είναι η  πολιτική “αιματέμεση”. Από τη μία, μεγάλες λέξεις για την κοινωνική δικαιοσύνη, τη δημοκρατία και τον προοδευτικό κόσμο. Από την άλλη, η διαρκής προσαρμογή στις επιταγές της επικοινωνίας, η λατρεία της εικόνας, η αγωνία για το ποιος θα διαχειριστεί αποτελεσματικότερα το υπάρχον σύστημα. Η αλλαγή περιορίζεται στη διαχείριση και η ρήξη γίνεται διαφημιστικό σύνθημα.

Έτσι, η Κεντροαριστερά κινδυνεύει να εσωτερικεύσει τη λογική της εξουσίας πριν καν την κατακτήσει. Να βλέπει τον πολιτικό αντίπαλο όχι ως φορέα διαφορετικών επιλογών, αλλά ως εμπόδιο στην προσωπική της ανέλιξη. Να αντιμετωπίζει την κοινωνία όχι ως υποκείμενο πολιτικής συμμετοχής, αλλά ως εκλογικό κοινό που πρέπει να πειστεί με το κατάλληλο μήνυμα. Επίσης, να συγχέει τη νίκη στις κάλπες με την πολιτική δικαίωση, ακόμη κι όταν δεν έχει απαντήσει στο στοιχειώδες ερώτημα: νίκη- για να αλλάξει τι;

Αυτό που λείπει, τελικά, δεν είναι άλλη μία σύσκεψη κορυφής, άλλη μία διακήρυξη ενότητας ή άλλη μία αλληλοκατηγορία μεταξύ επίδοξων πρωταγωνιστών, αλλά η πολιτικοποίηση. Η επιστροφή στα πραγματικά κοινωνικά διακυβεύματα, στις ανισότητες, στην εργασία, στη δημόσια υγεία, στη στέγη, στη δημοκρατική λογοδοσία. Λείπει η συγκρότηση ενός πολιτικού πάθους που δεν εξαντλείται στην επιθυμία κατάληψης της εξουσίας, αλλά αντλεί νόημα από την αλλαγή των κοινωνικών συσχετισμών.

Πολιτικοί της Κεντροαριστεράς, μη βλέπετε τον άλλον μέσα από την εξουσία. Μη μετράτε κάθε πολιτική θέση με το αν εξυπηρετεί την επόμενη εκλογική αναμέτρηση και κάθε διαφωνία με το αν απειλεί την ηγεμονία σας. Η εξουσία είναι μέσο πολιτικής δράσης, όχι υποκατάστατο της πολιτικής σκέψης.

Γιατί όταν η Αριστερά παύει να ονειρεύεται την αλλαγή και αρχίζει να ονειρεύεται μόνο τη διαχείριση, δεν κινδυνεύει απλώς να χάσει τις εκλογές. Κινδυνεύει να κερδίσει χωρίς να έχει πια τίποτε ουσιαστικό να αλλάξει. Και τότε η sinisteritas δεν θα είναι απλώς η αδεξιότητα μιας πολιτικής παράταξης, αλλά  θα είναι το όνομα της παραίτησής της από τον ίδιο της τον λόγο ύπαρξης.

Ο Monde περιγράφει την εικόνα στο κατάστημα Darty, στη λεωφόρο Μπελβίλ στο κέντρο του Παρισιού: «Το ρολό έχει σηκωθεί. Περίπου δέκα άτομα όλων των ηλικιών μπαινοβγαίνουν στο κατάστημα, παίρνοντας μαζί τους φούρνους μικροκυμάτων και μικρές οικιακές συσκευές. Τελικά, ένα περιπολικό φτάνει με μεγάλη ταχύτητα, προκαλώντας τη φυγή των ληστών». Και ενώ συμβαίνουν αυτά «λίγα μέτρα πιο πέρα, τα καφέ συνεχίζουν να εξυπηρετούν τους τελευταίους πελάτες τους».

Την ίδια στιγμή, ο δήμαρχος του Σαιν-Ντενί στο Παρίσι, Μπάλι Μπαγκαγιόκο (από την Ανυπότακτη Γαλλία), απαιτεί «σαφείς απαντήσεις» από την αστυνομία και τις Αρχές για βίντεο στο οποίο ένας εκλεγμένος αξιωματούχος της πόλης ψεκάζεται με δακρυγόνο από αστυνομικό. Σύμφωνα με τον Μπαγκαγιόκο, το βίντεο δείχνει τον Λάντι Νγκανγκ, αναπληρωτή δήμαρχο, να ωθείται από το όργανο της τάξης και να «εκτίθεται σε δακρυγόνο».

Το διάγγελμα Μακρόν

«Σας μιλώ απόψε σε μια στιγμή εξαιρετικής σοβαρότητας. Χθες, Σάββατο 17 Οκτωβρίου, ταραχοποιοί από μια ακροαριστερή περιθωριακή ομάδα – στους οποίους προσχώρησαν πολυάριθμοι εγκληματίες – λεηλάτησαν επιχειρήσεις, ενώ καταστράφηκαν δημόσια κτίρια. Γιατί να πυρπολήσουν το δημαρχείο της Λιμόζ; (…) Πώς μπόρεσαν να φτάσουν σε αυτό το σημείο; Τίποτα δεν το εξηγεί, τίποτα δεν το δικαιολογεί. Όλοι νιώθουμε οργή και ντροπή», δήλωσε στο διάγγελμα του ο Γάλλος πρόεδρος.

Ο εξέφρασε την «οργή» και τη «ντροπή» του για τις καταστροφές, προσφέροντας τη στήριξή του στις δυνάμεις επιβολής του νόμου, στους εκλεγμένους αξιωματούχους και στους επιχειρηματίες που επλήγησαν από τη βία. «Εκ μέρους όλων σας, εκφράζω τη στήριξη του έθνους προς τις δυνάμεις επιβολής του νόμου και τις δυνάμεις εσωτερικής ασφαλείας. Αντιστάθηκαν και κατέβαλαν κάθε δυνατή προσπάθεια», δήλωσε ο αρχηγός του κράτους, ο οποίος εξέφρασε επίσης τη συμπαράστασή του προς τους τραυματίες και τις οικογένειές τους.

Διαβεβαίωσε ότι οι επιχειρηματίες και οι επαγγελματίες που επλήγησαν «δεν θα αφεθούν μόνοι τους να αντιμετωπίσουν αυτές τις δυσκολίες». Από τη Δευτέρα, ο Πρωθυπουργός θα προεδρεύσει μιας ομάδας διαχείρισης κρίσεων, με στόχο την κινητοποίηση «της ταχύτερης δυνατής βοήθειας» και την παροχή στήριξης σε όσους επλήγησαν από τη βία.

«Έχω λάβει διάφορα μέτρα σε διεθνές επίπεδο για να στηρίξω τον ενεργειακό μας εφοδιασμό. Αυτές οι προσπάθειες θα πρέπει να αντικατοπτριστούν στις τιμές. Γνωρίζω ότι οι Γάλλοι πολίτες αναμένουν συγκεκριμένα αποτελέσματα», δήλωσε ο Μακρόν. «Οι νέοι μας βιώνουν ένα βαθύ αίσθημα αγωνίας (…) σχετικά με το μέλλον τους και τη δυνατότητά τους να βρουν τη θέση τους στην κοινωνία. Κατανοώ τους μαθητές και τους φοιτητές μας, και εκείνοι βρίσκονται στο επίκεντρο της δημόσιας δέσμευσής μου. Οι φωνές τους πρέπει να ακουστούν. Έχουμε διπλή ευθύνη: Να αφουγκραστούμε την οργή τους και, ταυτόχρονα, να διαφυλάξουμε με αποφασιστικότητα τη δημοκρατική έννομη τάξη», σημείωσε.

Ο Μακρόν απέδωσε τις αυξήσεις τιμών στις συνέπειες της σύγκρουσης στον Περσικό Κόλπο – μιας σύγκρουσης στην οποία η Γαλλία δεν συμμετείχε, είπε. Από τη Δευτέρα, είπε, θα αναλάβει διεθνείς πρωτοβουλίες για τη διασφάλιση του γαλλικού εφοδιασμού σε καύσιμα και φυσικό αέριο, πραγματοποιώντας επισκέψεις σε χώρες της περιοχής του Κόλπου.

Ο Μακρόν ζήτησε από την κυβέρνηση να αντλήσει «όλα τα απαραίτητα διδάγματα» από τα επεισόδια βίας του Σαββάτου – ιδίως όσον αφορά τις υπηρεσίες πληροφοριών και την πρόβλεψη – ώστε να διασφαλιστεί ότι τέτοια γεγονότα «δεν θα μπορέσουν να επαναληφθούν».

«Αναμένω σαφείς απαντήσεις και θα υπάρξει πλήρης διαφάνεια», δήλωσε ο Αρχηγός του Κράτους, σημειώνοντας ότι έχει αναθέσει στον Υπουργό Εσωτερικών να ρίξει φως στα γεγονότα. Ανακοίνωσε, επίσης, ότι οι έρευνες θα διεξαχθούν «με τη δέουσα επιμέλεια και το ταχύτερο δυνατόν».

«Χθες, παρά τον επαγγελματισμό τους, οι δυνάμεις της τάξης ήρθαν αντιμέτωπες με ακραία βία. Ζήτησα από την κυβέρνηση να εξαγάγει όλα τα απαραίτητα διδάγματα όσον αφορά τις πληροφορίες, ενώ θα διασφαλιστεί πλήρης διαφάνεια. Οι έρευνες θα διεξαχθούν με τη μέγιστη (…) αποφασιστικότητα», πρόσθεσε ο Εμανουέλ Μακρόν στην ομιλία του. «Οι δικαστές μας απονέμουν δικαιοσύνη στο όνομά σας και γνωρίζουν καλά τις προσδοκίες σας. Όσοι προκάλεσαν καταστροφές πρέπει να πληρώσουν· όσοι επιχείρησαν να πλήξουν τη Δημοκρατία θα κληθούν να λογοδοτήσουν για τις πράξεις τους».

Οι αντιδράσεις στο διάγγελμα

Ο πρόεδρος της Εθνικής Συσπείρωσης, Ζορντάν Μπαρντελά, χαρακτήρισε αξιοθρήνητο το διάγγελμα του Γάλλου προέδρου. «Αυτή η δειλή και αποπροσανατολισμένη εξουσία δεν έχει πια τίποτα να πει στους Γάλλους, τίποτα να τους προτείνει», έγραψε στο X και πρόσθεσε ότι η ηγεσία «δεν έχει πια ούτε τη δύναμη να τους προστατεύσει».

Ο πρόεδρος των Ρεπουμπλικάνων», Μπρυνό Ρεταγιό, χαρακτήρισε την παρέμβαση Μακρόν «πολύ ανησυχητική». Ο πρόεδρος εμφανίζεται «εντελώς ανίκανος να ανταποκριθεί, ανίκανος να αντιτάξει τη δύναμη του κράτους στην αναρχία που απειλεί τη Δημοκρατία». Του ζήτησε, τέλος, να «αναλάβει τις ευθύνες του και να κηρύξει κατάσταση έκτακτης ανάγκης για την προστασία των Γάλλων».

Ο πρόεδρος Μακρόν «δεν προέβαλε τίποτα συγκεκριμένο» για την Εκπαίδευση, κάτι που το Snes-FSU θεωρεί «ανεύθυνο και επικίνδυνο», δήλωσε η η Σοφί Βενετιτέ, η επικεφαλής του μεγαλύτερου συνδικάτου της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.

Σύμφωνα με τη Le Figaro, ο Γάλλος πρόεδρος κλήθηκε να διαχειριστεί μια δύσκολη πολιτική εξίσωση, ευρισκόμενος υπό ασφυκτική πολΙτική πίεση: Από τη μία πλευρά, να απαντήσει στις επικρίσεις της αντιπολίτευσης και ορισμένων δημάρχων για τους χειρισμούς των αρχών και, από την άλλη, να εκφράσει την αγανάκτηση των πολιτών για τις εικόνες βίας και καταστροφής.

Δήλωση Λεπέν

Σφοδρή επίθεση κατά του Γάλλου προέδρου Μακρόν εξαπέλυσε η Μαρίν Λεπέν, με αφορμή τα εκτεταμένα επεισόδια και  που σημειώθηκαν στη Γαλλία κατά τη διάρκεια των κινητοποιήσεων της 17ης Οκτωβρίου, κατηγορώντας την πολιτική ηγεσία της χώρας για αδυναμία διαχείρισης της κρίσης και απώλεια του ελέγχου της κατάστασης. Να σημειωθεί ότι η δήλωση της έγινε πριν το διάγγελμα του Γάλλου προέδρου.

Σε βίντεο που δημοσίευσε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η επικεφαλής του Εθνικού Συναγερμού υποστήριξε ότι η Γαλλία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια βαθιά κρίση εμπιστοσύνης και εξουσίας. «Η χώρα μας βρίσκεται σε αδιέξοδο, αν όχι όμηρος, ανάμεσα στη βία και την αδυναμία της εξουσίας να αντιδράσει», δήλωσε χαρακτηριστικά. Η Λεπέν κατηγόρησε την κυβέρνηση Μακρόν ότι έχει εξαντλήσει τα πολιτικά και διοικητικά της περιθώρια, αδυνατώντας πλέον να αντιμετωπίσει τις εξελίξεις.

«Έχουμε μια εξουσία του Μακρόν που έχει ξεμείνει από δυνάμεις, εξαντλημένη και αποπροσανατολισμένη, η οποία φαίνεται πλέον ανίκανη να κάνει οτιδήποτε άλλο πέρα από το να σχολιάζει την ίδια της την αδυναμία, ακόμη και την ίδια της την παρακμή, θα έλεγα» ανέφερε.

Συνεχίζοντας την κριτική της, υποστήριξε ότι η κυβέρνηση περιορίζεται στο να εκφράζει τη λύπη της για τα επεισόδια, χωρίς να καταφέρνει να τα αποτρέψει ή να τα αντιμετωπίσει αποτελεσματικά: «Έχουμε μια κυβέρνηση που αποδοκιμάζει τα γεγονότα, χωρίς να μπορεί να τα προλάβει, να τα ελέγξει ή έστω να τα διαχειριστεί. Μια εξουσία μειοψηφίας, που έχει χάσει τη νομιμοποίησή της και της οποίας μοναδική έγνοια δεν είναι πλέον να κυβερνήσει τη Γαλλία, αλλά να κρατηθεί από τα τελευταία ψήγματα της εξουσίας της που φθίνει» τόνισε.

Η Λεπέν αναφέρθηκε ιδιαίτερα στις εικόνες καταστροφών που καταγράφηκαν κατά τη διάρκεια των κινητοποιήσεων, υποστηρίζοντας ότι τα επεισόδια αποτελούν ένδειξη της σοβαρής κρίσης που αντιμετωπίζει η χώρα. «Είδατε χθες τις πόλεις μας, τους δρόμους μας, τη χώρα μας να κακοποιούνται, να υφίστανται καταστροφές και λεηλασίες», ανέφερε στο μήνυμά της.

Καταλήγοντας, προειδοποίησε ότι η κατάσταση δεν περιορίζεται πλέον σε ζήτημα δημόσιας τάξης, αλλά συνιστά, κατά την εκτίμησή της, ευρύτερη απειλή για τους δημοκρατικούς θεσμούς: «Βιώνουμε μια βαθιά κρίση εμπιστοσύνης και κύρους της εξουσίας, η οποία απειλεί τη δημοκρατία. Η διαπίστωση αυτή πρέπει να μας κινητοποιήσει: η χώρα μας βρίσκεται σε αδιέξοδο, αν όχι όμηρος, ανάμεσα στη βία και την αδυναμία της εξουσίας», υπογράμμισε.

Ο πρόεδρος της Εθνικής Συσπείρωσης (του κόμματος της Λεπέν) Ζορντάν Μπαρντελά, ήρθε σε έντονη προστριβή με Γάλλο δημοσιογράφο για τα επεισόδια:

Η νεολαία μας χρειάζεται να δοθεί ένα καλό τέλος σε αυτή την περίοδο, δήλωσε ο Ζαν-Λυκ Μελανσόν, ο επικεφαλής της Ανυπότακτης Γαλλίας. Σε συνέντευξή του στο LCI είπε ότι, αν ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν συνεχίσει να ακολουθεί την τακτική την ίδια τακτική, η κατάσταση κινδυνεύει να βγει «εκτός ελέγχου». Όπως προαναφέρθηκε, ο Μελανσόν έχει βρεθεί στο στόχαστρο για την ρητορική του, ότι «υποκινεί τα επεισόδια». Ο φιλόσοφος Μπερνάρ-Ανρί Λεβί είπε χαρακτηριστικά ότι «μιλάει σαν τον Μουσολίνι».

Ο Μπρουνό Ρεταγιό – επικεφαλής του κόμματος «Οι Ρεπουμπλικανοί» (Les Républicains – LR) και υποψήφιος για την προεδρία – κάλεσε τον Εμανουέλ Μακρόν να κηρύξει «κατάσταση έκτακτης ανάγκης» «χωρίς καθυστέρηση», ως απάντηση στη «γενικευμένη βία» που «απειλεί να συνεχιστεί νύχτα με τη νύχτα».

Ο πρώην υπουργός Εσωτερικών λέει: «Η κοινωνική οργή είναι πραγματική και όσοι διαδηλώνουν ειρηνικά πρέπει να έχουν το δικαίωμα να το πράττουν. Ωστόσο, τίποτα δεν δικαιολογεί τις λεηλασίες, τους εμπρησμούς ή τις επιθέσεις εναντίον εκείνων που μας προστατεύουν». Και κάλεσε τον Μακρόν να συγκαλέσει «χωρίς καθυστέρηση» Υπουργικό Συμβούλιο για την κήρυξη κατάστασης έκτακτης ανάγκης.

Νέα επεισόδια 

Νέα επεισόδια εκτυλίσσονται το απόγευμα της Κυριακής στο Παρίδι, όπου εκατοντάδες διαδηλωτές έχουν συγκεντρωθεί στην πλατεία Δημοκρατίας (Place de la République), με τις αστυνομικές δυνάμεις να επιχειρούν να τους απομακρύνουν κάνοντας χρήση δακρυγόνων και αντλιών νερού.

Σύμφωνα με το BFMTV, η ατμόσφαιρα στην πλατεία έχει καλυφθεί από δακρυγόνα, ενώ οι αστυνομικοί, μετά την αρχική χρήση χημικών, επιστράτευσαν και όχημα εκτόξευσης νερού, προκειμένου να απωθήσουν τους διαδηλωτές. Την ίδια ώρα, ορισμένοι από τους συγκεντρωμένους επιχειρούν να στήσουν οδοφράγματα σε σημεία γύρω από την πλατεία, με την αστυνομία να συνεχίζει τις επιχειρήσεις διάλυσης του πλήθους.

Σε δηλώσεις του στο BFMTV και το LCI, ο δήμαρχος Μασσαλίας Μπενουά Παγιάν διαψεύδει τον αριθμό των 30.000 διαδηλωτών που λεηλατούσαν, τον οποίο είχε ανακοινώσει νωρίτερα η αστυνομία. Είναι παράλογος ο αριθμός, εξήγησε ο δήμαρχος. Σύμφωνα με τα στοιχεία των Αρχών, 8.000 «ταραξίες» ήταν παρόντες το Σάββατο, ενώ αναφέρθηκαν 99 συλλήψεις που συνδέονται άμεσα με τις ταραχές και 118 τραυματίες μεταξύ των δυνάμεων της τάξης.

Σύμφωνα με δημοσιεύματα του γαλλικού Τύπου, μεταξύ των οποίων και του Entrevue, ζευγάρι ηλικιωμένων δέχθηκε επίθεση στην περιοχή της Place de la République. Οι δράστες φέρονται να τους αφαίρεσαν κοσμήματα, προσωπικά αντικείμενα και ρούχα, αφήνοντάς τους σχεδόν γυμνούς στον δρόμο. Εικόνες που κυκλοφόρησαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης απεικονίζουν το ηλικιωμένο ζευγάρι μετά την επίθεση.

Στο Rouen ομάδες Γάλλων με εθνικιστικά σύμβολα συγκρούστηκαν με ομάδες διαδηλωτών, αφρικανικής καταγωγής:

Πολιτική αντιπαράθεση

Ορισμένες διαμαρτυρίες ξέφυγαν από κάθε έλεγχο, καθώς μία μερίδα ατόμων λεηλάτησε κτήρια καταστήματα και σούπερ μάρκετ, ενώ επιτέθηκαν επίσης σε αστυνομικά οχήματα και αστυνομικούς σε Παρίσι, Μασσαλία και τη Λυών. Περισσότερα από 1.200 άτομα συνελήφθησαν στη Γαλλία το Σάββατο (17/10), μετά από συγκρούσεις διαδηλωτών με την αστυνομία η οποία έκανε χρήση δακρυγόνων κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων με τους διαδηλωτές. Αν και πολλά μέσα επιμένουν στους βανδαλισμούς, οι διαδηλωτές καταγγέλλουν κι αυτοί από πλευράς της έντονη βία από την αστυνομία.

Ο Μελανσόν και το κόμμα του υποστήριξαν ανοιχτά το κύμα των διαδηλώσεων, νομιμοποιώντας τα αιτήματα των πολιτών και των συνδικάτων για την αντιμετώπιση της ακρίβειας, χωρις να παράσχει κάλυψη πάντως σε λεηλασίες. Άσκησε κριτική στην κυβέρνηση και την αστυνομία για το πρόγραμμα λιτότητας και την αστυνομική καταστολή, ειδικά μετά τα περιστατικά τραυματισμών και τον θάνατο ενός διαδηλωτή από ανακοπή.

Η Μαρίν Λεπέν και ο Εθνικός Συναγερμός κράτησαν σαφείς αποστάσεις από το χάος των δρόμων και κατήγγειλαν τα βίαια επεισόδια, τις λεηλασίες, τις επιθέσεις κατά αστυνομικών και τις εισβολές σε δημόσια κτίρια (όπως δημαρχεία) στρεφόμενοι κατά του Μελανσόν και των συμμάχων του, κατηγορώντας τους ότι λειτουργούν ως «εμπρηστές» που δικαιολογούν τις καταστροφές προκειμένου να αποκομίσουν μικροπολιτικά οφέλη. Το κόμμα αναφέρει ότι «κοινωνική αναταραχή υπονομεύει τη χώρα» και υπερασπίστηκε την δημόσια τάξη.

Ο Τραμπ σχολίασε τα επεισόδια ως εξής: «Φλέγεται η Γαλλία, καταστρέφεται μια άλλοτε σπουδαία χώρα. Οι μετανάστες κουβαλούν μίσος στην καρδιά τους. Κλείστε την πόρτα προτού να είναι αργά». Στο ίδιο μήκος και η δήλωση του αντιπροέδρου Βανς.

Ο υπουργός Εσωτερικών, Λοράν Νουνιέζ, δήλωσε ότι η επίσημη διαδήλωση είχε «καταληφθεί» από ταραξίες, «ευκαιριακούς παραβάτες που είδαν την ευκαιρία να επιδοθούν σε λεηλασίες και πλιάτσικο… θα τους εντοπίσουμε και θα αντιμετωπίσουμε την κατάσταση με αποφασιστικότητα».

Ανέφερε ότι το κράτος δεν σχεδιάζει να κηρύξει κατάσταση έκτακτης ανάγκης, προσθέτοντας ωστόσο: «Καταδικάζω με τον πιο έντονο τρόπο τη βία που γίναμε μάρτυρες». Αποκαλυπτικό της έκτασης που πήραν οι διαμαρτυρίες είναι ότι στην πόλη Λιμόζ, το δημαρχείο «καταστράφηκε σε μεγάλο βαθμό» από πυρκαγιά που έβαλαν διαδηλωτές με καλυμμένα πρόσωπα, δήλωσε στο πρακτορείο ειδήσεων AFP ο ανώτερος περιφερειακός αξιωματούχος.

Pillage des Galeries Lafayette de Bordeaux, venant tout juste d’être rénové #17octobre https://t.co/JJt3Iegf46

— Océane (@gtylgrn2) October 17, 2026

«Η στέγη έχει καταρρεύσει στους χαμηλότερους ορόφους, με εξαίρεση τη δυτική πτέρυγα, ενώ τα δύο τρίτα της εξωτερικής όψης έχουν ήδη εξαφανιστεί», δήλωσε ο τοπικός νομάρχης Μορίς Μπαράτ, προσθέτοντας ότι οι εκτεταμένες ζημιές στο κτίριο, ηλικίας 143 ετών, αποτελούν «καταστροφή για την πολιτιστική κληρονομιά».

Άλλοι έβαλαν φωτιά σε κάδους απορριμμάτων και πέταξαν μέσα κροτίδες, ή ανέτρεψαν κάδους ανακύκλωσης γυαλιού, παίρνοντας τα μπουκάλια για να τα χρησιμοποιήσουν ως βλήματα. Ένα φορτηγό πυρπολήθηκε και οι φλόγες επεκτάθηκαν σε γειτονικό κτίριο. Κατά μήκος της Λεωφόρου Μαζεντά – ενός από τους βασικούς άξονες νότου-βορρά, βόρεια της Πλατείας της Δημοκρατίας, που διασχίζει μια περιοχή όπου κατοικούν κυρίως εργατικές οικογένειες – δεκάδες καταστήματα παραβιάστηκαν και λεηλατήθηκαν.

Στη Μασσαλία, διαδηλωτές εισέβαλαν στο δημαρχείο, εμβολίζοντας την πόρτα με προστατευτικά κιγκλιδώματα που αφαίρεσαν από τον δρόμο. Κατάφεραν να εισέλθουν για λίγο στο δημοτικό κτίριο, όπου ένας διαδηλωτής ζωγράφισε με σπρέι το γράμμα «Α» – σύμβολο της αναρχίας – σε έναν τοίχο, προτού η αστυνομία τους απομακρύνει.

Νεκρός διαδηλωτής στο Παρίσι

Έναν νεκρό μετρά, πλέον, η Γαλλία από τις τεράστιες διαδηλώσεις που συγκλονίζουν εδώ και ημέρες όλη τη χώρα. Ένας διαδηλωτής έχασε τη ζωή του στο Παρίσι κατά τη διάρκεια των χθεσινών κινητοποιήσεων με τις αρχές να αναφέρουν ότι έπαθε ανακοπή. Ο άνδρας φέρεται να κατέρρευσε στην λεωφόρο Ματζέντα, ενώ το δίκτυο BFMTV, επικαλούμενο αστυνομικές πηγές, σημειώνει ότι αισθάνθηκε αδιαθεσία την ώρα που βρισκόταν σε εξέλιξη η διαδήλωση. Παρευρισκόμενοι τον μετέφεραν στο πιο κοντινό κέντρο πρώτων βοηθειών, όπου και διαπιστώθηκε ο θάνατός του.

Ένας 17χρονος διαδηλωτής υπέστη ακρωτηριασμό στο χέρι του στην πόλη Σεντ-Ετιέν. Σύμφωνα με τις επίσημες αρχές, αστυνομικές πηγές και γαλλικά μέσα ενημέρωσης (όπως το BFM TV), ο σοβαρός τραυματισμός και ο επακόλουθος ακρωτηριασμός προκλήθηκαν από την έκρηξη αστυνομικής χειροβομβίδας κατά τη διάρκεια των σφοδρών συγκρούσεων. Μια 17χρονη κοπέλα έχασε οριστικά το αριστερό της μάτι κατά τη διάρκεια των σφοδρών επεισοδίων που σημειώθηκαν το Σάββατο 17 Οκτωβρίου 2026 στην πόλη Μιλούζ (Mulhouse).

“Δεν είναι αυτός ο σκοπός!”

Μια αριστερή Γαλλίδα συμμετείχε στις φοιτητικές διαμαρτυρίες αλλά είδε με ενόχληση μετανάστες δεύτερης και τρίτης γενιάς να κάνουν πλιάτσικο σε καταστήματα. «Δεν είναι αυτός ο σκοπός», άρχισε να φωνάζει σε διαδηλωτές που μπήκαν σε κατάστημα σούπερ μάρκετ. Μάλιστα η γυναίκα στάθηκε μπροστά στην πόρτα για να τους πείσει. Πλην όμως χωρίς αποτέλεσμα, όπως δείχνει βίντεο που κυκλοφόρησε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Η γυναίκα τους καλούσε να σταματήσουν. «Γιατί το κάνετε αυτό; Σε τι σας χρησιμεύει; Δεν είναι αυτός ο σκοπός» επαναλάμβανε. «Δεν είναι το μαγαζί του πατέρα σου» της απάντησε κάποιος. «Σώπα, κάνουμε επείγουσες αγορές» την ειρωνεύτηκε ένας άλλος. «Δεν πρόκειται να τους μεταπείσει κανείς» διαπίστωσαν πιο ψύχραιμοι, επιχειρώντας να απομακρύνουν την εμφανώς ταραγμένη γυναίκα που είναι βουρκωμένη, βλέποντας ότι οι βανδαλισμοί και οι λεηλασίες μεταστρέφουν το νόημα των διαδηλώσεων.

Κάποιοι, όπως φαίνεται και στο βίντεο, άδειασαν τα ράφια του καταστήματος και έπαιρναν όσα προϊόντα έβρισκαν, ενώ προκάλεσαν και εκτεταμένες καταστροφές.

Επέστρεψαν τα “Κίτρινα Γιλέκα”

Γύρω από την Πλατεία της Δημοκρατίας στο κέντρο του Παρισιού, μια ειρηνική πορεία μετατράπηκε σε βίαιη, με την αστυνομία να κάνει χρήση δακρυγόνων εναντίον μαυροντυμένων και μασκοφόρων ταραχοποιών, οι οποίοι εκτόξευαν πυροτεχνήματα και πέτρες από το οδόστρωμα, επιτέθηκαν σε τράπεζα και λεηλάτησαν ένα κατάστημα αθλητικών ειδών.

Οι διαδηλώσεις ξεκίνησαν τον περασμένο μήνα σε σχολεία των φτωχών βόρειων προαστίων του Παρισιού, όπου η ανησυχία για τις απουσίες εκπαιδευτικών και τις κακές κτιριακές υποδομές μετεξελίχθηκε γρήγορα σε ένα κίνημα πανεθνικής εμβέλειας κατά της ανισότητας, των ανεπαρκών δημόσιων δαπανών και της υποβάθμισης των συνθηκών.

Protests in France have turned completely violent over the cost of living 🤯 https://t.co/V7tbV2vQTU

— Daily Loud (@DailyLoud) October 17, 2026

Στις διαδηλώσεις του Σαββάτου (17/10) στο πλευρό τους βρέθηκαν συνδικαλιστές και άλλες ομάδες διαδηλωτών. Στις ομάδες αυτές περιλαμβάνεται το κίνημα των λεγόμενων «κίτρινων γιλέκων» , το οποίο διαδήλωσε κατά των αυξήσεων στο κόστος ζωής για περισσότερο από έναν χρόνο, ξεκινώντας το 2018 — αποτελώντας έτσι ένα από τα μακροβιότερα κινήματα διαμαρτυρίας στη γαλλική ιστορία.

Αν και η Γαλλία είναι εξοικειωμένη με εκδηλώσεις διαμαρτυρίας και αναταραχές, ο τρέχων κύκλος λαμβάνει χώρα καθώς η χώρα εισέρχεται σε μια περίοδο βαθιάς πολιτικής αβεβαιότητας. Ο Γάλλος Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν αποχωρεί από το αξίωμά του το επόμενο έτος, ενώ οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι οι προεδρικές εκλογές του Απριλίου ενδέχεται να εξελιχθούν σε μια αναμέτρηση μεταξύ της ηγέτιδας της «Εθνικής Συσπείρωσης» (Rassemblement National), Μαρίν Λεπέν, και του Ζαν-Λικ Μελανσόν, από το κόμμα της ριζοσπαστικής Αριστεράς «Ανυπότακτη Γαλλία» (La France Insoumise).

Ανάρτηση Μακρόν

Στο επίκεντρο επικρίσεων βρέθηκε ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, μετά την παρουσία του μαζί με τη σύζυγό του, Μπριζίτ, στη συναυλία της Σελίν Ντιόν το βράδυ της Παρασκευής 16 Οκτωβρίου, λίγες ώρες πριν από τις μεγάλες κινητοποιήσεις. Το προεδρικό ζεύγος παρακολούθησε την εμφάνιση της Καναδής τραγουδίστριας στην Plenitude Arena, στη Ναντέρ, κοντά στο Παρίσι, επιλέγοντας να παραμείνει σε ιδιωτικό θεωρείο.

Σύμφωνα με τη γαλλική εφημερίδα Le Parisien, το ζευγάρι έφτασε και αποχώρησε διακριτικά από τον χώρο της συναυλίας. Η παρουσία τους έγινε γνωστή μέσα από φωτογραφίες και βίντεο που δημοσιεύθηκαν στα μέσα ενημέρωσης και κυκλοφόρησαν στα κοινωνικά δίκτυα.

Η συναυλία πραγματοποιήθηκε σε μια ιδιαίτερα τεταμένη συγκυρία για τη Γαλλία, με τον Μακρόν να έχει επικριθεί για την στάση του. Στο μεταξύ, για τις επικείμενες προεδρικές εκλογές, δημοσκοπήσεις δείχνουν μάχη στον δεύτερο μεταξύ της Μαρίν Λεπέν και του Μελανσόν, από την  “Ανυπότακτη Γαλλία”.

Αργότερα ακολούθησε ανάρτηση του όπου αναφέρει, θα σταθούμε ενωμένοι απέναντι σε όσους «σπέρνουν το χάος». Ο Μακρόν τονίζει καταρχάς ότι η βία δεν έχει θέση στη Δημοκρατία μας και προσθέτει ότι τα πρόσωπα που προκάλεσαν καταστροφές σε δημόσια κτίρια θα διωχθούν και θα τιμωρηθούν. Εκφράζει τη στήριξή του στις δυνάμεις της τάξης και, τέλος, επισημαίνει ότι αυτοί που «σπέρνουν το χάος» εμποδίζουν όσους θέλουν να διαδηλώσουν ειρηνικά.

Ο πρωθυπουργός Σεμπαστιάν Λεκoρνί τόνισε το Σάββατο ότι η Γαλλία «δεν θα εκφοβιστεί» από τη βία, ενώ συνέδεσε τις διαδηλώσεις με τις εκλογές. «Σε όσους θέλουν ξεκάθαρα να χρησιμοποιήσουν αυτή τη βία ως ‘προθέρμανση’ ενόψει των προεδρικών εκλογών, το λέω σαφέστατα: Δεν θα αφήσουμε να μας εκφοβίσουν. Κανείς δεν θα επιβάλει την πολιτική του ατζέντα μέσω της βίας», έγραψε σε ανάρτηση στο X, αναφερόμενος έμμεσα στην Ανυπότακτη Γαλλία, το κόμμα υπό τον Ζαν Λικ Μελανσόν. Ο Γάλλος πρωθυπουργός εξέφρασε επίσης την πλήρη υποστήριξή του προς τις δυνάμεις επιβολής του νόμου, «οι οποίες ήρθαν αντιμέτωπες με μια βία ακραίας έντασης».

Ένταση και στην Ιταλία

Νέα επεισόδια σημειώνονται την Κυριακή (18/10) στο κέντρο του Μιλάνου, όπου εκατοντάδες νεαροί με καλυμμένα τα πρόσωπά τους, συγκεντρώθηκαν στην πλατεία Ντουόμο και στους γύρω δρόμους, προκαλώντας καταστροφές σε καταστήματα, ενώ, συγκρούστηκαν με τις αστυνομικές δυνάμεις.

Η ένταση επανήλθε στην ιταλική μεγαλούπολη μόλις μία ημέρα μετά τα εκτεταμένα επεισόδια που ξέσπασαν κατά τη διάρκεια διαδήλωσης για την ακρίβεια και το αυξημένο κόστος ζωής, στη διάρκεια της οποίας σημειώθηκαν συγκρούσεις, βανδαλισμοί και λεηλασίες. Σύμφωνα με ιταλικά μέσα ενημέρωσης, οι νεαροί συγκεντρώθηκαν αρχικά στην πλατεία Ντουόμο, σχηματίζοντας μικρές ομάδες των 10 έως 20 ατόμων, προτού κινηθούν προς τους εμπορικούς δρόμους του κέντρου.

Στη Via Torino έναν από τους πιο διάσημους εμπορικούς δρόμους στο κέντρο του Μιλάνου, ομάδες νεαρών άρχισαν να προκαλούν φθορές σε εμπορικά καταστήματα, εκτοξεύοντας τραπέζια και καρέκλες από παρακείμενες επιχειρήσεις εστίασης. Στο στόχαστρο βρέθηκαν τα καταστήματα ένδυσης και υπόδησης με τους συγκεντρωμένους να χτυπούν τις προσόψεις τους, ενώ κάδοι απορριμμάτων μεταφέρθηκαν στη μέση του δρόμου.

Ακολούθησε επίθεση σε σουπερμάρκετ στην ίδια περιοχή. Σύμφωνα με τις πληροφορίες των ιταλικών μέσων, ομάδες νεαρών εισέβαλαν στο εσωτερικό του καταστήματος, προκαλώντας εκτεταμένες ζημιές. Η ιταλική αστυνομία και οι καραμπινιέροι κινητοποιήθηκαν για την αντιμετώπιση των επεισοδίων, με ισχυρές δυνάμεις να αναπτύσσονται στην πλατεία Ντουόμο και στη Via Torino. Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, τουλάχιστον 50 νεαροί προσήχθησαν και μεταφέρθηκαν στην αστυνομική διεύθυνση του Μιλάνου, ανάμεσά τους και ανήλικοι.

Τα επεισόδια του Σαββάτου

Σοβαρά επεισόδια ξέσπασαν το Σάββατο στο κέντρο του Μιλάνου, όταν διαδήλωση κατά της ακρίβειας εξελίχθηκε σε συγκρούσεις μεταξύ διαδηλωτών και αστυνομικών δυνάμεων, με αποτέλεσμα να γίνει χρήση δακρυγόνων. Επεισόδια καταγράφηκαν και στη Μπολόνια, όπου η αστυνομία χρησιμοποίησε αντλίες νερού για να διαλύσει συγκεντρωμένους.

Σύμφωνα με ιταλικά μέσα ενημέρωσης, οι συγκρούσεις στο Μιλάνο σημειώθηκαν στην πλατεία μπροστά από τον εμβληματικό γοτθικό καθεδρικό ναό Ντουόμο, όταν ομάδες διαδηλωτών άρχισαν να εκτοξεύουν πέτρες και άλλα αντικείμενα εναντίον των αστυνομικών. Οι δυνάμεις ασφαλείας απάντησαν με δακρυγόνα, επιχειρώντας να απομακρύνουν τους συγκεντρωμένους και να αποκαταστήσουν την τάξη στην περιοχή.

Μέρος των διαδηλωτών αποσπάστηκε από την κύρια πορεία και κατευθύνθηκε προς τη Galleria Vittorio Emanuele II, τη γνωστή εμπορική στοά πολυτελών καταστημάτων που βρίσκεται δίπλα στην πλατεία του καθεδρικού ναού. Εκεί, αστυνομικοί επιχείρησαν να απομακρύνουν ομάδες κουκουλοφόρων, ενώ η ένταση επεκτάθηκε στους γύρω δρόμους. Κατά τη διάρκεια των επεισοδίων, καταστηματάρχες κατέβασαν τα ρολά των επιχειρήσεών τους, ενώ τουρίστες που βρίσκονταν στην περιοχή απομακρύνθηκαν, προκειμένου να αποφύγουν τις συγκρούσεις.

Οι Αρχές προχώρησαν επίσης στο κλείσιμο του κεντρικού σταθμού του Μετρό Duomo, εξαιτίας της κατάστασης που επικρατούσε στην πλατεία. Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, από τα επεισόδια αναφέρθηκαν αρκετοί τραυματισμοί, ενώ πραγματοποιήθηκαν και συλλήψεις, χωρίς να έχει γίνει γνωστός ο ακριβής αριθμός τους. Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, από τα επεισόδια αναφέρθηκαν αρκετοί τραυματισμοί, ενώ πραγματοποιήθηκαν και συλλήψεις, χωρίς να έχει γίνει γνωστός ο ακριβής αριθμός τους.

Χάος και στην Αλβανία

Την ίδια στιγμή, σε νέα φάση έντασης εισέρχεται η πολιτική κρίση στην γειτονική μας Αλβανία, καθώς οι αντικυβερνητικές διαδηλώσεις με πρωταγωνιστές μαθητές, φοιτητές και νέους συνεχίζονται στα Τίρανα, με βασικό αίτημα την παραίτηση του πρωθυπουργού Έντι Ράμα.  Σύμφωνα με τις μέχρι στιγμής πληροφορίες, δεκάδες άνθρωποι, ανάμεσά τους διαδηλωτές και αστυνομικοί, έχουν μεταφερθεί σε νοσοκομεία. Σύμφωνα με στοιχεία από το υπουργείο Υγείας, ο απολογισμός των πρώτων πέντε ημερών των διαδηλώσεων είναι 272 τραυματίες, ανάμεσά τους 169 αστυνομικοί, 82 διαδηλωτές και 21 περαστικοί.

Χαρακτηριστικό του κλίματος που επικρατεί είναι η απόφαση του Έντι Ράμα να διατάξει την αποξήλωση των πεζοδρομίων έξω από το πρωθυπουργικό γραφείο. Στόχος της κίνησης ήταν να μην μπορούν οι διαδηλωτές να χρησιμοποιήσουν πέτρες ως αυτοσχέδια «πυρομαχικά» κατά τη διάρκεια των νέων κινητοποιήσεων, καθώς τις προηγούμενες ημέρες οι κυβόλιθοι των πεζοδρομίων μετατρέπονταν σε βασικό μέσο επίθεσης κατά των αστυνομικών δυνάμεων.

Τα επεισόδια ξεκίνησαν με πετροπόλεμο εναντίον των αστυνομικών οι οποίοι απάντησαν με δακρυγόνα και ρίψεις νερού. Στη συνέχεια οι διαδηλωτές κατευθύνθηκαν προς την κεντρική πλατεία και επιτέθηκαν στα κεντρικά γραφεία του Σοσιαλιστικού Κόμματος και έσπασαν με πέτρες και λοστούς τα παράθυρα του κτιρίου. Η αστυνομία επενέβη με αντλίες νερού για να διαλύσει το πλήθος.

Οι διαδηλώσεις, στις οποίες πρωτοστατούν φοιτητές και οι οποίες τροφοδοτούνται από την οργή για κυβερνητική διαφθορά που καταγγέλλουν, την έλλειψη θέσεων εργασίας και το χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης, έχουν εξαπλωθεί στο κέντρο των Τιράνων αλλά και σε άλλες πόλεις κατά τη διάρκεια της περασμένης εβδομάδας.

Σε σημερινές του δηλώσεις ο αρχηγός της αστυνομίας εξήγησε τους λόγους για την εμπλοκή των ειδικών δυνάμεων RENEA κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων στα Τίρανα γεγονός που είχε πυροδοτήσει χθες έντονες αντιδράσεις. Όπως υποστήριξε, είχε λάβει κλήση στην αίθουσα επιχειρήσεων σχετικά με την παρουσία ένοπλων ατόμων μεταξύ των διαδηλωτών.

Απορρίπτει ο Ράμα τα αιτήματα για παραίτηση

Ο Αλβανός πρωθυπουργός Έντι Ράμα απέρριψε νωρίτερα σήμερα αιτήματα για παραίτησή του, τα οποία προέρχονται από τις κλιμακούμενες διαδηλώσεις, δηλώνοντας ότι αυτές δεν αποτελούν απειλή για την κυβέρνησή του, αλλά για την πρόοδο της χώρας προς την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

«Δεν αμφισβητούμαι εγώ, δεν αμφισβητείται η κυβέρνηση, δεν αμφισβητείται η κυβερνητική πλειοψηφία ή το κόμμα που κέρδισε τις εκλογές, αυτό που αμφισβητείται είναι μια πορεία, μια αποστολή», δήλωσε ο Ράμα σε ζωντανή μετάδοση μέσω Facebook. «Οι Αλβανοί πρέπει να σκεφτούν πολύ καθαρά: Θέλουν αυτό, θέλουν εκείνο, ή θέλουν την ΕΕ;» Ο πρωθυπουργός έχει κατηγορήσει απροσδιόριστα ξένα συμφέροντα για τις διαμαρτυρίες και για, όπως είπε, μια απόπειρα επίθεσης με drone στο γραφείο του αυτή την εβδομάδα.

Απαντώντας στις δηλώσεις Ράμα, ο αρχηγός του Δημοκρατικού Κόμματος της αντιπολίτευσης Σαλί Μπερίσα τις χαρακτήρισε ένα δράμα με μονόλογο απέναντι στη βία και τις διαμαρτυρίες που δεν αποκαθιστά τη σταθερότητα και την κανονικότητα στη χώρα.

Μετά τον καθολικό αρχιεπίσκοπο Σκόδρας για την κατάσταση στη χώρα τοποθετήθηκε και ο Αρχιεπίσκοπος Τιράνων Δυρραχίου και πάσης Αλβανίας Ιωάννης. Μετά την σημερινή θεία λειτουργία, ο Αρχιεπίσκοπος απηύθυνε επίσης έκκληση σε όσους έχουν την ευθύνη της λήψης αποφάσεων, να λάβουν τις σωστές αποφάσεις για τη χώρα, γιατί η Αλβανία ανήκει σε όλους.

«Προσευχόμαστε ο Θεός να φωτίσει όλους όσους έχουν την ευθύνη των αποφάσεων, ώστε να λαμβάνουν σοφές και ώριμες αποφάσεις στην υπηρεσία ολόκληρης της χώρας. Γιατί η Αλβανία ανήκει σε όλους. Όλοι όσοι ζουν εδώ είναι μέρος της και όλοι έχουν το δικαίωμα να συμμετέχουν στην οικοδόμηση της» είπε χαρακτηριστικά.

Πλαστικές σφαίρες στην Αλβανία

Για πρώτη φορά από την έναρξη αυτών των συγκεντρώσεων, η αστυνομία έκανε χρήση σφαιρών από καουτσούκ, σύμφωνα με δημοσιογράφους του Γαλλικού Πρακτορείου που βρίσκονταν στο σημείο. Σύμφωνα με την αλβανική νομοθεσία, η αστυνομία δεν επιτρέπεται να κάνει χρήση σφαιρών από καουτσούκ κατά τη διάρκεια διαδηλώσεων, παρά μόνο σε ακραίες περιπτώσεις.

“Σήμερα, για πρώτη φορά από την έναρξη των διαδηλώσεων, η αστυνομία έκανε χρήση σφαιρών από καουτσούκ, ένα ακραίο μέτρο, γνωρίζοντας ότι υπάρχουν ανήλικοι ηλικίας 16 και 17 ετών ανάμεσα στους διαδηλωτές”, δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο ο φοιτητής Ρέντι Τάκου.

Ο αρχηγός της αστυνομίας Σκεντέρ Χίτα δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου ότι έγινε “περιορισμένη” χρήση σφαιρών από καουτσούκ. “Όλα τα μέσα που χρησιμοποιήθηκαν εφαρμόστηκαν με περιορισμένο τρόπο και χρησιμοποιήθηκε αποκλειστικά πιστοποιημένος εξοπλισμός, εγκεκριμένος για τέτοιες καταστάσεις σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης”, πρόσθεσε.

Σύμφωνα με τον Χίτα, 167 άτομα συνελήφθησαν κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων αυτής της εβδομάδας και έχουν κινηθεί ποινικές διαδικασίες σε βάρος 388 ατόμων. Επτά αστυνομικοί έχουν τεθεί σε διαθεσιμότητα και αποτελούν αντικείμενο πειθαρχικής έρευνας για υπέρβαση των καθηκόντων τους.

Η επένδυση που άναψε τη σπίθα 

Οι σημερινές κινητοποιήσεις αποτελούν συνέχεια διαμαρτυριών που διαρκούν εδώ και μήνες και ξεκίνησαν κυρίως από την αντίθεση σε σχέδια κατασκευής πολυτελούς τουριστικού θερέτρου στη νότια ακτογραμμή της Αλβανίας. Στο επενδυτικό σχέδιο συνδέονται συμφέροντα που περιλαμβάνουν τον Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρό του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ. Το σχέδιο έχει προκαλέσει αντιδράσεις λόγω των επιπτώσεων που ενδέχεται να έχει στο φυσικό περιβάλλον και στις τοπικές κοινότητες, ενώ έχει βρεθεί αντιμέτωπο με νομικές προσφυγές.

Κάτοικοι της περιοχής είχαν δηλώσει στο Reuters τον Ιούλιο ότι η γη τους πωλήθηκε παράνομα για την ανάπτυξη του έργου. Το πρακτορείο ανέφερε στη συνέχεια ότι ο άνθρωπος που πούλησε τη γη αναζητούνταν από τις εισαγγελικές αρχές ως ύποπτος για διακίνηση ναρκωτικών, κατηγορία την οποία αρνήθηκε ο δικηγόρος του. Το Reuters διευκρίνισε, ωστόσο, ότι δεν εντόπισε στοιχεία παρανομίας από την πλευρά του Κούσνερ και ότι εκείνος δεν εμπλέκεται άμεσα στη διαφορά των κατοίκων σχετικά με τη γη. Ο ίδιος δεν απάντησε στα αιτήματα του πρακτορείου για σχόλιο.

Για τους διαδηλωτές, η συγκεκριμένη υπόθεση έχει εξελιχθεί σε σύμβολο μιας ευρύτερης αντιπαράθεσης για το ποιος αποφασίζει σχετικά με την αξιοποίηση της δημόσιας και ιδιωτικής γης, ποιος επωφελείται από τις μεγάλες επενδύσεις και κατά πόσο λαμβάνονται υπόψη οι ανάγκες των τοπικών κοινωνιών.

Η περιβαλλοντική διάσταση της διαμαρτυρίας συνδέεται με το κίνημα που έχει γίνει γνωστό ως «επανάσταση των φλαμίνγκο». Περιβαλλοντικές οργανώσεις και πολίτες αντιδρούν εδώ και περίπου 140 ημέρες στα σχέδια τουριστικής ανάπτυξης, επικαλούμενοι την προστασία της ακτογραμμής και του φυσικού περιβάλλοντος. Η συνάντηση αυτού του κινήματος με τις φοιτητικές κινητοποιήσεις διεύρυνε την κοινωνική βάση των διαδηλώσεων.