Η Γραμμή Μεταξά και η άμυνα της Ελλάδας

Το Οχυρό Λίσσε κατασκευάστηκε την περίοδο 1936-1940 και αποτέλεσε τμήμα της περίφημης Γραμμής Μεταξά, ενός εκτεταμένου αμυντικού συστήματος που δημιουργήθηκε κατά μήκος των ελληνοβουλγαρικών συνόρων. Σκοπός του ήταν να προστατεύσει τη χώρα από ενδεχόμενη εισβολή από τα βόρεια.

Το οχυρωματικό συγκρότημα σχεδιάστηκε ώστε να αντέχει σε σφοδρούς βομβαρδισμούς και επιθέσεις πεζικού. Οι υπόγειες στοές, τα πολυβολεία και οι οχυρωμένες θέσεις αποτελούσαν ένα σύνθετο αμυντικό δίκτυο, κατασκευασμένο για να επιτρέπει στους υπερασπιστές του να συνεχίζουν τον αγώνα ακόμη και κάτω από εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες.

Η Μάχη του Οχυρού Λίσσε

Τα ξημερώματα της 6ης Απριλίου 1941, η γερμανική επίθεση εναντίον της Ελλάδας εκδηλώθηκε κατά μήκος της ελληνοβουλγαρικής μεθορίου. Ξεκίνησε τότε η Μάχη των Οχυρών, ένας σκληρός αγώνας που διήρκεσε από τις 6 έως τις 9 Απριλίου, με τους Έλληνες υπερασπιστές να αντιμετωπίζουν ισχυρές επιθέσεις από γερμανικές δυνάμεις.

Στο Οχυρό Λίσσε, υπό τη διοίκηση του ταγματάρχη Γεωργίου Δετοράκη, η ελληνική φρουρά αντιστάθηκε στις επανειλημμένες επιθέσεις. Παρά τους βομβαρδισμούς και την υπεροχή του αντιπάλου σε μέσα και εξοπλισμό, οι υπερασπιστές κράτησαν τις θέσεις τους.

Το Λίσσε δεν καταλήφθηκε με έφοδο. Μετά τη συνθηκολόγηση της Ελλάδας, οι στρατιώτες εγκατέλειψαν το οχυρό, το οποίο παραδόθηκε κατόπιν διαταγής. Η αντίστασή του παραμένει χαρακτηριστικό παράδειγμα της σθεναρής άμυνας των ελληνικών οχυρών το 1941.

Ένα υπόγειο φρούριο γεμάτο ιστορία

Σήμερα, το Οχυρό Λίσσε αποτελεί έναν χώρο ιστορικής μνήμης και επισκέψιμο θεματικό πάρκο. Οι υπόγειες στοές του, γνωστές και ως «Χελώνες», αποτελούν χαρακτηριστικό τμήμα της κατασκευής. Το συνολικό μήκος των διαδρόμων ξεπερνά τα 950 μέτρα.

Στους εκθεσιακούς χώρους παρουσιάζονται όπλα, στρατιωτικές στολές, φωτογραφίες, έγγραφα και άλλα αντικείμενα της εποχής. Μέσα από αυτά, ο επισκέπτης έχει την ευκαιρία να γνωρίσει καλύτερα τις συνθήκες κάτω από τις οποίες έζησαν και πολέμησαν οι στρατιώτες.

Το μνημείο των πεσόντων και τα στρατιωτικά εκθέματα στον περιβάλλοντα χώρο συμπληρώνουν την εμπειρία, υπενθυμίζοντας ότι πίσω από κάθε οχυρωματικό έργο βρίσκονταν άνθρωποι που κλήθηκαν να υπερασπιστούν την πατρίδα τους.

Ένα μήνυμα που παραμένει ζωντανό

Η ιστορία του Οχυρού Λίσσε δεν αφορά μόνο μια στρατιωτική αναμέτρηση. Αφορά την αποφασιστικότητα ανθρώπων που βρέθηκαν αντιμέτωποι με εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες και συνέχισαν να εκτελούν το καθήκον τους.

Με αφορμή την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου, η επίσκεψη σε έναν τέτοιο τόπο αποκτά ιδιαίτερο νόημα. Μας θυμίζει το ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο η Ελλάδα μπήκε στον πόλεμο το 1940, αλλά και τη συνέχεια του αγώνα κατά τη γερμανική εισβολή την άνοιξη του 1941.

Το Οχυρό Λίσσε στέκει μέχρι σήμερα ως ένα ζωντανό μνημείο της ιστορίας, ένας τόπος όπου οι πέτρες, οι στοές και τα πολυβολεία αφηγούνται τη δική τους ιστορία.

Δείτε εδώ το βίντεο:

Το βίντεο δημοσιεύθηκε σήμερα  στο κανάλι μου Point Of View GR στο YouTube

Η Προσωπική Απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, λοιπόν, δεν απαντά στο αίτημα του Δημάρχου και του Δημοτικού Συμβουλίου της κατεχόμενης Αμμοχώστου για συνάντηση. Γιατί προφανώς αν τους συναντήσει πρέπει να ανοίξει συζήτηση για θέματα, που χαλούν τη… σούπα. Όπως είναι, για παράδειγμα, το θέμα της επιστροφής της περίκλειστης περιοχής Αμμοχώστου. Όπως λέει η ίδια, το ζήτημα τούτο «πρέπει να αντιμετωπισθεί στη διάρκεια των επισήμων διαπραγματεύσεων»!

Ο Ολγκίν ξεχνά την Αμμόχωστο

Πρόκειται, βέβαια, για ένα θέμα, το οποίο ειρήσθω εν παρόδω, συζητείται εδώ και δεκαετίες. Είναι ένα ζήτημα, που βρισκόταν και βρίσκεται στην ατζέντα. Αυτή η περιοχή, η περίκλειστη, έχει μια ιστορία, η οποία επιβεβαιώνει τους λόγους γιατί  βρίσκεται διαχρονικά στην ημερήσια διάταξη. Με την κατάληψη της Αμμοχώστου, από τις τουρκικές στρατιωτικές δυνάμεις, τον Αύγουστο του 1974, η περιοχή αυτή, μετά που λεηλατήθηκε και τα “λάφυρα πολέμου” μεταφέρθηκαν με πλοία στην Τουρκία, έκλεισε με συρματοπλέγματα.  “Χωρίστηκε” από την υπόλοιπη πόλη, η οποία εποικίσθηκε.

Τότε είχε αναφερθεί ότι η περίκλειστη δεν εποικίστηκε για να χρησιμοποιηθεί από τουρκικής πλευράς ως διαπραγματευτικό χαρτί. Εκ του αποτελέσματος φαίνεται ότι δεν έχει αποφασίσει ακόμη η Τουρκία πότε αυτό το χαρτί θα το… αξιοποιήσει. Η κατοχική δύναμη άφησε την περιοχή και ερημώθηκε, τα κτίρια καταστράφηκαν και για πολλά χρόνια ήταν ανοικτή η πρόσβαση μόνο για τα θαλάσσια μπάνια των Τούρκων αξιωματικών.

Μετά το ναυάγιο των συνομιλιών στο Κραν Μοντανά, το καλοκαίρι του 2017, υπήρξε αλλαγή της τουρκικής στάσης σε σχέση με την Αμμόχωστο. Η κατοχική πλευρά μεθοδευμένα ξεκίνησε μια προσπάθεια να ανοίξει η περιοχή με στόχο, βαθμηδόν, να εποικισθεί. Με μικρά βήματα, από τον Ιούνιο του 2019, ξεκίνησε η… τουριστική πρόσβαση στην “πόλη-φάντασμα”. Από διαπραγματευτικό χαρτί, η κατοχική δύναμη επιχειρεί, τώρα, να χρησιμοποιήσει την περίκλειστη περιοχή ως εκβιαστικό εργαλείο πίεσης προς την ελληνική πλευρά. Διά του εποικισμού της να ενταφιάσει το κεφάλαιο του εδαφικού.

Το θέμα της Αμμοχώστου έκπαλαι αποτελούσε αντικείμενο συζήτησης, ως Μέτρο Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, αλλά θεωρείτο εν πολλοίς και ένα πρώτο βήμα στο Κυπριακό. Όλα αυτά, βέβαια, δεν ίσχυσαν καθώς από το 1974 και εντεύθεν η κατοχική δύναμη αρνείται να προβεί έστω και ένα μικρό βήμα στο Κυπριακό.

Δεν αφουγκράζεται τους Κυπρίους

Ο κατεχόμενος δήμος της Αμμοχώστου έθεσε ένα αίτημα προς την εκπρόσωπο του Γενικού Γραμματέα  των Ηνωμένων Εθνών. Οι εκλεγμένοι εκπρόσωποι των Αμμοχωστιανών, όπως κι άλλων προσφυγικών δήμων, ζητούν συνάντηση για να παρουσιάσουν τις απόψεις τους, αλλά και να ακούσουν. Ακούγοντας προφανώς θα αντιληφθούν και τις προθέσεις της αξιωματούχου του ΟΗΕ.

Η κ. Ολγκίν επιλέγει να βλέπει να κλειστό κύκλο ανθρώπων. Επιλέγει να παρεμβαίνει με δημόσιες τοποθετήσεις, αρθρογραφικά, με συνεντεύξεις. Είναι, όμως, σαφές ότι δεν αφουγκράζεται τους Κυπρίους, τους οποίους κατά το δοκούν επικαλείται.

​Στους χώρους τους, ο επισκέπτης έρχεται πρόσωπο με πρόσωπο με τον βαρύ εξοπλισμό των δύο Παγκοσμίων Πολέμων: πολεμικά οχήματα, αεροσκάφη, ελικόπτερα, αντιτορπιλικά, οβίδες και συντρίμμια που φέρουν τη σφραγίδα των μεγάλων δυνάμεων της εποχής – Ρωσικά, Αγγλικά, Αμερικανικά και Αυστραλέζικα.

Όλα αυτά τα εκθέματα δεν είναι απλώς ψυχρά μεταλλικά αντικείμενα. Είναι οι ζωντανοί μάρτυρες της διαρκούς, αγωνιώδους προσπάθειας του ανθρώπου για επικράτηση και στρατιωτική υπεροχή απέναντι στον αντίπαλο. Αυτή η “αγωνία της υπεροχής” αποτυπώνεται ανάγλυφα στον όγκο και την τεχνολογία των όπλων, υπενθυμίζοντας τα αδιανόητα κονδύλια που δαπανήθηκαν τότε – και συνεχίζουν να δαπανώνται μέχρι σήμερα – για την πολεμική βιομηχανία.

Πίσω όμως από την τεχνολογική ισχύ, η ουσία των εκθεμάτων αποκαλύπτει το πραγματικό τους τίμημα: τις εκατοντάδες χιλιάδες χαμένες ψυχές, τα σπαταλημένα νιάτα, τον πόνο και τις καταστροφές που άφησαν πίσω τους οι μάχες…
​

Χάρη στη μοντέρνα μουσειακή τους παρουσίαση, τα δύο αυτά μουσεία καταφέρνουν κάτι βαθύτερο από την απλή παράθεση ιστορικών γεγονότων: προβληματίζουν τον επισκέπτη. Δεν δοξάζουν τον πόλεμο, αλλά αναδεικνύουν με τον πιο ανάγλυφο τρόπο το πόσο εύθραυστο και ανεκτίμητο είναι το αγαθό της ειρήνης —ένα αγαθό που, δυστυχώς, σε πολλές γωνιές του πλανήτη παραμένει ακόμα και σήμερα το μεγάλο ζητούμενο.

Μουσείο Τσανάκαλε στην ασιατική ακτή των Δαρδανελίων

​Το Στρατιωτικό Ναυτικό Μουσείο Τσανάκαλε (Çanakkale Deniz Müzesi) και τα γύρω εκθεσιακά σημεία της χερσονήσου της Καλλίπολης φιλοξενούν μερικά από τα πιο σημαντικά και σπάνια τεκμήρια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και της Οθωμανικής περιόδου, ιδιαίτερα από τη θρυλική Ναυμαχία της Καλλίπολης του 1915. Εκεί ο επισκέπτης θα ακούσει εμψυχωτικά εμβατήρια και θα δει σπάνια κειμήλια που εξιστορούν μία από τις πιο καθοριστικές ναυτικές και στρατιωτικές αναμετρήσεις του Α’ παγκοσμίου πολέμου, την εκστρατεία της Καλλίπολης (1915).

​Ανάμεσα στα δεκάδες εκθέματα που βρίσκονται στον φροντισμένο υπαίθριο χώρο και στις αίθουσες του μουσείου, ξεχωρίζουν ορισμένα πραγματικά σπάνια και ενδιαφέροντα κομμάτια, όπως το πιστό αντίγραφο της ναρκοθέτιδος Nusret —ίσως το πιο εμβληματικό και επισκέψιμο έκθεμα του μουσείου.

Αξίζει να θυμηθούμε την ιστορία του: τη νύχτα της 8ης Μαρτίου 1915, το μικρό αυτό σκάφος πόντισε 26 νάρκες παράλληλα με την ακτή των Δαρδανελλίων (και όχι εγκάρσια, όπως ανέμεναν οι Σύμμαχοι). Η τακτική αυτή άλλαξε την πορεία της ιστορίας αφού στις 18 Μαρτίου 1915, τα συμμαχικά θωρηκτά Bouvet, Irresistible και Ocean προσέκρουσαν στις νάρκες αυτές και βυθίστηκαν, σφραγίζοντας την… αποτυχία της ναυτικής εισβολής των Συμμάχων.

​Επιβεβλημένη είναι η στάση στο Φρούριο Çimenlik. Το ίδιο το κάστρο, μέσα στο οποίο στεγάζεται τμήμα του μουσείου, αποτελεί έκθεμα και είναι πολυ-φωτογραφημένο. Κατασκευάστηκε το 1462 από τον Σουλτάνο Μεχμέτ Β΄ τον Πορθητή για τον έλεγχο των Στενών. Στους τοίχους του σώζεται ακόμα εντοιχισμένη μια ανεξάρτητη βλήμα-οβίδα από τους βομβαρδισμούς του βρετανικού θωρηκτού HMS Ocean το 1915, η οποία δεν εξερράγη ποτέ και παραμένει σφηνωμένη στο σημείο πρόσκρουσης.

Διάσπαρτα στον χώρο θα δει κανείς σπάνια πυροβόλα και τηλεβόλα της εποχής, μια εντυπωσιακή συλλογή από βαρύ οπλισμό, καθώς και οθωμανικά κανόνια – μπρούτζινα κανόνια παλαιότερων αιώνων με περίτεχνες οθωμανικές επιγραφές και καλλιγραφία. ​Στις αίθουσες εκτίθενται επίσης προσωπικά αντικείμενα και τεκμήρια από τις συγκρούσεις στον αέρα που ανασύρθηκαν από το πεδίο της μάχης και τον βυθό των Στενών.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι σφαίρες που συγκρούστηκαν στον αέρα και συγκολλήθηκαν από τη θερμότητα της σύγκρουσης! Η πιθανότητα να συμβεί κάτι τέτοιο υπολογίζεται σε μία στα εκατομμύρια, αναδεικνύοντας την τεράστια πυκνότητα των πυρών στη μάχη της Καλλίπολης.

​Εκτίθενται ακόμη προσωπικά είδη στρατιωτών, όπως στολές, επιστολές, παγούρια διάτρητα από σφαίρες, πυξίδες και προσωπικά ημερολόγια τόσο Οθωμανών όσο και στρατιωτών των ANZAC (Αυστραλών και Νεοζηλανδών) και Βρετανών. Παράλληλα, φιλοξενούνται ευρήματα ναυαγίων, εξαρτήματα, πυρομαχικά και τμήματα εξοπλισμού που ανασύρθηκαν από τα βυθισμένα συμμαχικά και οθωμανικά πολεμικά πλοία και υποβρύχια, προσφέροντας μια σπάνια ματιά στη ναυτική τεχνολογία των αρχών του 20ού αιώνα.

Βόλτα στην πόλη

Φυσικά, η πόλη του Τσανάκκαλε προσφέρεται για πολλά πράγματα. Πολύ κοντά βρίσκεται το μουσείο κεραμικής τέχνης, ο αρχαιολογικός χώρος και το διάσημο Μουσείο της Τροίας. Η ίδια η πόλη είναι ιδιαίτερα φιλόξενη, με παραλιακά καφέ, ψαροταβέρνες, πιτσαρίες, την κλειστή αγορά, τα πολλά τεμένη, τον μεταλλικό Δούρειο Ίππο (δώρο στην πόλη από την ταινία “Τροία” στην οποία πρωταγωνιστούσε ο Μπραντ Πιτ), το χαρακτηριστικό ρολόι και την πεζοδρομημένη πλατεία με γλυπτά και μνημεία που λειτουργούν ως τοπόσημα. Τα δεκάδες χρυσοχοεία με το βαρύτιμο εμπόρευμά τους αποτελούν επίσης σημεία μεγάλου τουριστικού ενδιαφέροντος.

​

Η πιο ιστορική περιηγητική αναφορά για το ίδιο το κάστρο Çimenlik προέρχεται από τον διάσημο Οθωμανό ναύαρχο, χαρτογράφο και περιηγητή Πίρι Ρέις. Στο περίφημο ναυτικό του σύγγραμμα-οδηγό “Το Βιβλίο της Ναυσιπλοΐας”, περιγράφει λεπτομερώς τη στρατηγική σημασία του κάστρου στα Στενά των Δαρδανελλίων. Μάλιστα, σύμφωνα με την τοπική ιστορική παράδοση, μέρος του έργου του και των περίφημων χαρτών του γράφτηκαν και σχεδιάστηκαν μέσα στα τείχη αυτού του φρουρίου. Δίκαια, λοιπόν, υπάρχει ξεχωριστή παρουσίασή του στο μουσείο.

Για την πρόσβαση στο Τσανάκαλε υπάρχει η εναέρια γέφυρα που κατασκευάσθηκε το 2022 στα Στενά των Δαρδανελλίων ονομάζεται “Γέφυρα Τσανάκαλε 1915” και αποτελεί τη μεγαλύτερη του είδους της παγκοσμίως! Το έργο συνδέει την Ευρώπη με την Ασία, διαθέτοντας κύριο άνοιγμα 2.023 μέτρων και συνολικό μήκος 4,608 χιλιομέτρων.

Στην Ιάμπολη

​Το Στρατιωτικό Μουσείο του Γιάμπολ / Ιάμπολης φέρει τον εύηχο τίτλο “Μουσείο Πολεμικής Δόξας” και είναι το μεγαλύτερο σε μέγεθος και το πλουσιότερ​ο σε εκθέματα δημοτικό μουσείο της Βουλγαρίας. Οι λάτρεις της στρατιωτικής ιστορίας θα νιώσουν μοναδικά περιφερόμενοι στον εξωτερικό, αλλά και στον στεγασμένο χώρο του, ο οποίος αξιοποιεί ένα πρώην στρατόπεδο με ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες ενότητες.

Περνώντας την ιστορική πύλη, βλέπεις την ιστορία των Συνταγμάτων της περιοχής, εκδίδεις το εισιτήριο και περνάς στον αύλειο χώρο, όπου εντυπωσιάζουν όλα τα είδη και οι προελεύσεις αρμάτων μάχης, αυτοκινούμενων πυροβόλων, τεθωρακισμένων οχημάτων, αεροσκαφών και αντιαεροπορικών συστημάτων.

​Στα σημαντικότερα και πιο σπάνια εκθέματα ανήκει η μοναδική συλλογή γερμανικών τεθωρακισμένων αρμάτων του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Αυτά είχαν παραδοθεί στη Βουλγαρία από τους Γερμανούς, αλλά κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου θάφτηκαν κατά μήκος των βουλγαροτουρκικών συνόρων (στην οχυρωματική γραμμή “Κράλι Μάρκο”), προκειμένου να χρησιμοποιηθούν ως σταθερά πολυβολεία! Όταν ανακαλύφθηκαν και ανασύρθηκαν τη δεκαετία του 2000, αποκαταστάθηκαν και τοποθετήθηκαν στο μουσείο.
​

Περιδιαβαίνοντας τον χώρο, βλέπω σοβιετικά τεθωρακισμένα και πυροβολικό του ψυχρού πολέμου, που αποτυπώνουν τη διαδοχική εξέλιξη της τεχνολογίας από την εποχή που πρωτοεμφανίστηκαν τα αυτοκινούμενα πυροβόλα. Μια σειρά από πυραυλικά συστήματα, αντιαεροπορικά κανόνια, ρουκέτες και συστήματα ραντάρ είναι όλα τοποθετημένα με τάξη και επεξηγηματικούς πίνακες σε τρεις γλώσσες. Εκεί οι επισκέπτες τα παρατηρούν ή ζουν διαδραστικά – μέσω ήχων, βίντεο και σκηνικής παρουσίας – μια γεύση πολέμου και τραυματισμού σε ένα ιδιαίτερο τοπίο, με την αγωνία να κορυφώνεται.

​Στο μουσείο συναντώ κι ένα ζευγάρι Φινλανδών. Η ευγενική Brigitte Palojàrvi με φωτογραφίζει και εκφράζει τον ενθουσιασμό της για την προέλευσή μου, κι εγώ για τη χώρα της. Έτσι γινόμαστε ένα “δίδυμο” που απολαμβάνει την περιήγηση στον εσωτερικό χώρο.

​Στις εσωτερικές αίθουσες, η προσοχή μου εστιάζεται στο 29ο Σύνταγμα Πεζικού του Γιάμπολ, όπου εκτίθενται αυθεντικές πολεμικές σημαίες που διασώθηκαν από τους Βαλκανικούς Πολέμους και τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, στολές αξιωματικών, όπλα (τυφέκια Mannlicher, πιστόλια Parabellum/Luger), καθώς και ιατρικός εξοπλισμός πεδίου μάχης.

Υπάρχει προσομοίωση στρατιωτικού νοσοκομείου και πεδίου μάχης, φωτογραφικό υλικό, χάρτες, αναφορές σε προσωπικότητες που καθόρισαν καίριες αποφάσεις, αλλά και επιστολές φαντάρων από το μέτωπο με τις δικές τους αναφορές, αγωνίες και δυσκολίες… ​Είναι ορατά μπροστά σου τα ίχνη μιας εποχής που πέρασε, αλλά άφησε πίσω της απώλειες και καταστροφές.

Υπενθυμίζουν ότι η ιστορία παραμένει ζωντανό τμήμα της συλλογικής μνήμης – με την ευχή να έχει διδάξει, αν και αυτό φαίνεται αμφίβολο με την ασίγαστη ανάπτυξη των υπερσύγχρονων εξοπλιστικών συστημάτων και τα συμφέροντα της πολεμικής βιομηχανίας των μεγάλων χωρών… Ένα στρατιωτικό μουσείο του μέλλοντος, τι θα περιλαμβάνει άραγε; Ρητορικό το ερώτημα. ​Δεν θέλω καν να το σκέφτομαι…

Το εορταστικό πρόγραμμα άρχισε στις 6:47, με τις χαιρετιστήριες βολές από το πυροβολείο του Λυκαβηττού, καθώς και με το εωθινό από τμήματα μουσικής των Ενόπλων Δυνάμεων και των Σωμάτων Ασφαλείας. Στις 8 το πρωί ακολούθησε η έπαρση της Σημαίας στον Ιερό Βράχο της Ακρόπολης.

Στη συνέχεια, στις 10 π.μ., έγινε η Δοξολογία στον Καθεδρικό (Μητροπολιτικό) Ιερό Ναό Αθηνών, προεξάρχοντος του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και Πάσης Ελλάδος Ιερωνύμου. Αμέσως μετά, είναι προγραμματισμένη η κατάθεση στεφάνων από τις Αρχές της χώρας στο Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη.

Στο Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτη κατέθεσαν στεφάνι λίγο πριν την έναρξη της μαθητικής παρέλασης ο πρόεδρος της Βουλής, Νικήτας Κακλαμάνης, η υπουργός Παιδείας, Σοφία Ζαχαράκη, ο βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας, Άγγελος Συρίγος ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ, Δημήτρης Μάντζος. Λίγο νωρίτερα έφτασε στο Σύνταγμα και η πρόεδρος της Πλεύσης Ελευθερίας, Ζωή Κωνσταντοπούλου.

Στην παρέλαση συμμετέχουν πεζοπόρα τμήματα του Στρατού Ξηράς, του Πολεμικού Ναυτικού και της Πολεμικής Αεροπορίας, καθώς και αγήματα των Ειδικών Δυνάμεων και επίλεκτων μονάδων, αλλά και προσωπικό μονάδων της παραμεθορίου και των νησιωτικών περιοχών, με επιχειρησιακό εξοπλισμό και στολές εκστρατείας.

Παρούσες η Προεδρική Φρουρά, η Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων, η Σχολή Ναυτικών Δοκίμων, η Σχολή Ικάρων και οι υπόλοιπες στρατιωτικές σχολές, ενώ συμμετέχουν τμήματα της Ελληνικής Αστυνομίας, του Πυροσβεστικού Σώματος και του Λιμενικού Σώματος – Ελληνικής Ακτοφυλακής.

Διεθνή χαρακτήρα προσδίδει η συμμετοχή στρατιωτικών αγημάτων από την Κύπρο και την Αίγυπτο, καθώς από τη Μεγαλόνησο λαμβάνουν μέρος Καταδρομείς της Εθνικής Φρουράς και έφεδροι βατραχάνθρωποι.

Η φετινή παρέλαση δεν έχει μόνο επετειακό χαρακτήρα, αλλά αναδεικνύει και τις προτεραιότητες της «Ατζέντας 2030», με έμφαση στην τεχνολογική αναβάθμιση, την ανάπτυξη εγχώριων αμυντικών δυνατοτήτων και την προσαρμογή των Ενόπλων Δυνάμεων στις απαιτήσεις των σύγχρονων επιχειρήσεων.

Πιθανόν το πρώτο τρένο να είχε σταματήσει επειδή κοντά στο Τολέδο διαπιστώθηκε δυσλειτουργία στο σηματοδότη και ο διαχειριστής της εταιρείας ΑDIF έδωσε εντολή να μην κινείται ο συρμός, αλλά προφανώς -αν ευσταθεί αυτή η πληροφορία- δεν πρόλαβε να ρυθμίσει την ταχύτητα και την κίνηση του άλλου συρμού που κινείτο με πολύ υψηλή ταχύτητα προς το ίδιο σημείο.

Το προηγούμενο δυστύχημα -του Ιανουαρίου- οφειλόταν σε εκτροχιασμό από κακή συγκόλληση σε ράγες που “έστειλε” το μισό τρένο στην αντίθετη κατεύθυνση και συγκρούσθηκε με άλλο, με αποτέλεσμα 48 νεκρούς και πάνω από 180 τραυματίες. Η δικαστική έρευνα δεν έχει ολοκληρωθεί για εκείνο το συμβάν και η προανάκριση εξετάζει μέχρι και απάτες σε ευρωπαϊκά κονδύλια που είχαν δοθεί για την συντήρηση  των γραμμών. Η Ισπανία έχει δύο δίκτυα στην ουσία, με το νέο να έχει στηθεί μετά το 1980 σταδιακά, ώστε να αντέχει υψηλές ταχύτητες.

Συγκλονισμένος από το σοβαρό σιδηροδρομικό δυστύχημα που έγινε νωρίτερα σήμερα στην Ισπανία δήλωσε ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ σε ανάρτηση στο Χ. «Η σκέψη μου, η αλληλεγγύη μου και η στήριξή μου είναι σε όλα τα θύματα και τις οικογένειές τους» ανέφερε στην ανάρτησή του. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που δημοσιεύει η ισπανική εφημερίδα El País, το τρένο της Renfe είχε αναχωρήσει από τη Μαδρίτη στις 08:00 με προορισμό τη Σεβίλλη, ενώ ο συρμός της Iryo κινούνταν προς την αντίθετη κατεύθυνση.

Η σύγκρουση είχε ως αποτέλεσμα τον εκτροχιασμό πολλών βαγονιών, τα οποία, σύμφωνα με το δημοσίευμα, κατέληξαν σε πρανές δίπλα στις σιδηροδρομικές γραμμές. Οι συνθήκες κάτω από τις οποίες σημειώθηκε το δυστύχημα παραμένουν αδιευκρίνιστες και σύμφωνα με κάποιες πληροφορίες, το τρένο της Renfe είχε προηγουμένως μειώσει την ταχύτητά του και είχε πραγματοποιήσει στάση εξαιτίας προβλήματος στη σιδηροδρομική κυκλοφορία.

Άμεση ήταν η αντίδραση της Adif, του ισπανικού φορέα διαχείρισης των σιδηροδρομικών υποδομών, ο οποίος ανακοίνωσε την αναστολή της κυκλοφορίας στη γραμμή υψηλής ταχύτητας που συνδέει τη Μαδρίτη με την Ανδαλουσία. «Η κυκλοφορία στη γραμμή υψηλής ταχύτητας Μαδρίτη – Ανδαλουσία έχει διακοπεί λόγω σύγκρουσης μεταξύ δύο τρένων», ανέφερε η εταιρεία σε ανακοίνωσή της μέσω της πλατφόρμας Χ.

Στο σημείο κινητοποιήθηκαν υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης για την παροχή βοήθειας στους επιβάτες, ενώ αυτόπτες μάρτυρες περιέγραψαν εικόνες με πολλούς τραυματίες. Την ώρα που σημειώθηκε το δυστύχημα, ο υπουργός Μεταφορών της Ισπανίας, Όσκαρ Πουέντε, βρισκόταν στη Μαδρίτη, όπου επρόκειτο να συμμετάσχει στην έναρξη του World Infrastructure Forum. Σύμφωνα με την El País, ο Ισπανός υπουργός ενημερώθηκε για τη σύγκρουση ενώ συνομιλούσε με τους διοργανωτές της εκδήλωσης και αποχώρησε αμέσως, προκειμένου να ενημερωθεί για την κατάσταση.

Η διακοπή της κυκλοφορίας επηρέασε και άλλα δρομολόγια στη σιδηροδρομική γραμμή, με επιβάτες να αναφέρουν ότι τα τρένα στα οποία επέβαιναν παρέμειναν ακινητοποιημένα. Ανάμεσά τους βρισκόταν η πρόεδρος της αγροτικής οργάνωσης Asaja Sevilla, Μαρία Μοράλες, η οποία ταξίδευε προς τη Μαδρίτη για να συμμετάσχει σε κινητοποίηση αγροτών σχετικά με το αυξημένο κόστος παραγωγής.

«Είμαστε ακινητοποιημένοι, μας είπαν ότι θα διαρκέσει 30 λεπτά», ανέφερε μιλώντας στον ραδιοφωνικό σταθμό Canal Sur Radio. Οι ισπανικές αρχές καλούνται πλέον να αποσαφηνίσουν τις ακριβείς συνθήκες της σύγκρουσης, ενώ αναμένονται επίσημες ανακοινώσεις για τον απολογισμό των θυμάτων και την κατάσταση των τραυματιών.

Κύμα συμπαράστασης

Κύμα συμπαράστασης προς την Ισπανία για το πολύνεκρο σιδηροδρομικό δυστύχημα στην επαρχία του Τολέδο. Μηνύματα ανήρτησαν ο πρόεδρος της Γαλλίας,η πρωθυπουργός τη Ιταλίας, ο υπουργός Εξωτερικών του Βελγίου Μαξίμ Πρεβό, ο πρόεδρος της Λιθουανίας Γκιτάνας Ναουσέντα και η πρόεδρος της Κομισιόν.

Terrible drame ferroviaire en Espagne. Nos pensées vont aux victimes, à leurs familles, aux nombreux blessés ainsi qu’à l’ensemble des équipes mobilisées dans les opérations de secours. Au peuple espagnol, j’exprime la solidarité de la France.

— Emmanuel Macron (@EmmanuelMacron) October 28, 2026

Just received the devastating news from Toledo on the collision of two high-speed trains. My heart goes out to the victims’ families and loved ones. Today, Europe mourns with you.

— Ursula von der Leyen (@vonderleyen) October 28, 2026

Στο χωριό αυτό είχε από αρχές Δεκεμβρίου του 1940 εγκατασταθεί η Διοίκηση του μεσαίου τομέα του Βορειοηπειρωτικού Μετώπου. Επιτελικοί ανώτεροι αξιωματικοί, χαμηλότερου βαθμού διοικητές μονάδων, άνδρες του πυροβολικού, των μεταβιβάσεων κ.α. επί αρκετές εβδομάδες φιλοξενούνταν στα σπίτια των Μπρεζανιτών. Οι μάχες στην αριστερή πλευρά του Αώου είχαν εξελιχτεί πολύ πιο ταχέα, απ’ ότι στα δεξιά της. Και το Όρος Τρεμπεσίνα, μαζί με τον όγκο του Σεντέλι, αποτελούσαν ουσιαστικά φυσικά οχυρά για τις ιταλικές δυνάμεις – εξ’ ου και χρειάστηκε μεγάλο χρονικό διάστημα για την απώθηση τους.

Σε ένα εκ των σπιτιών του Μπρέζανι φιλοξενούνταν ένας Συνταγματάρχης υπεύθυνος για τις πολεμικές ενέργειες. Στο σπίτι των Γκιόκα ετοιμάζονταν για γάμο, την Άνοιξη μετά το Πάσχα. Θα έπαιρναν νύφη από τους Ντέντε (Δέδε) στο ίδιο χωριό: Την Καλίτσα, χαϊδευτικό της Καλλιάνθης. Όλα αυτά τα άκουγε ο αξιωματικός και οι βοηθοί του…

Και όταν τον Γενάρη δημιουργήθηκαν οι συνθήκες να διαβούν τον Αώο και να συνεχίσουν τις μάχες βορειότερα, αφού αποχαιρέτισαν τους οικοδεσπότες και το χωριό ολόκληρο – Χριστιανοί Ορθόδοξοι, δίγλωσσοι και με έντονο ελληνικό εθνικό φρόνημα, όπως μαρτυρούν τα ιστορικά στοιχεία – οι Έλληνες αξιωματικοί τους άφησαν μια σπουδαία έκπληξη – αφού τους επισήμαναν ότι είναι άγνωστο αν θα επιβιώσουν…  Άφησαν ως ενθύμιο ένα ολοκαίνουργο νυφικό για το γάμο της Καλίτσας! Αλήθεια που βρέθηκε ένα νυφικό στην κόλαση του πολεμικού μετώπου;

Το Ημερολόγιο του Στέφανου Δούκα

Η προαναφερόμενη συγκινητική ανθρώπινη ιστορία, που μόνο στον Ελληνισμό μπορείς να βρεις, είναι άξια για σενάριο επιπέδου Αγγελόπουλου. Η ιστορία αυτή δεν είναι αποκύημα φαντασίας και μυθοπλασίας βοσκών της υπαίθρου. Προ έτους και από τις εκδόσεις “Επίκεντρο” (Θεσσαλονίκη) σε επιμέλεια του Ιωαν. Στεφανίδη, κυκλοφόρησε το Ημερολόγιο του Στέφανου Δούκα, τότε Λοχαγού Πυροβολικού.

Πρόκειται για ακόμη ένα παιχνίδι της τύχης και των σπάνιων συμπτώσεων που γεμίζουν τις σελίδες της ιστορίας. Ο Δούκας βρέθηκε ως διοικητής Πυροβολαρχίας ακριβώς στον τομέα που προαναφέραμε. Μέσα από ένα συγκλονιστικό ημερολόγιο που κρατούσε με ευλάβεια – και ανεπηρέαστος από την οδύνη των πολεμικών επιχειρήσεων – φέρνει στο φως διάφορα γεγονότα – πέραν των επίσημων καταγραφών των Επιτελών.

Η αφήγηση του συγκλονίζει και δείχνει ότι η ιστορία παίζει τα δικά της παιχνίδια. Ο Δούκας καλούνταν να πολεμήσει για την ελευθερία από τον ιταλικό φασισμό στην πατρίδα των προγόνων του, την Πρεμετή. Ο παππούς του είχε φύγει σχετικά πρόσφατα από την Πρεμετή, για να εγκατασταθεί στην Λαμία και ο πατέρας του – επίσης στρατιωτικός – μετείχε στον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897.

Η θητεία του Στέφανου Δούκα ολοκληρώνεται μεταπολεμικά στο βαθμό του Στρατηγού, απόδειξη της ακεραιότητας του ανδρός που την διαφύλαξε μέσα στις γνωστές συνθήκες των σκληρών δοκιμασιών – όχι μόνο στο ένδοξο Έπος κατά των Ιταλών, όσο κυρίως στα όσα τραγικά ακολούθησαν. Το Ημερολόγιο αξίζει να διαβαστεί για όσους θέλουν πραγματικά να γνωρίσουν πως πολέμησαν οι Έλληνες και κατανίκησαν τους επίδοξους κατακτητές Ιταλούς – με μοναδικό όπλο το φιλότιμο και το πείσμα.

Χαρακτηριστικές οι επιδόσεις του Πυροβολικού στην περιοχή του κεντρικού τομέα του Μετώπου, όπου και αναφέρεται το Ημερολόγιο. Ο Δούκας αφηγείται πως οι συμπατριώτες του στην Πρεμετή, καθώς του έδειχναν τα σπιτικά των προγόνων του (ευεργέτης των Ελληνικών Εκπαιδευτηρίων αναφέρεται ο Σταθάκης Δούκας), τον πείραζαν ως δήθεν Άγγλο πυροβολητή που είχε προκαλέσει τον τρόμο στους Ιταλούς… Στις πραγματικά συγκινητικές σημειώσεις του, βρίσκει κανείς πολλές αλήθειες. Και μεταξύ αυτών επιβεβαιώνεται η αδελφική όσμωση στο Μπρέζανι επί του Αώου.

Και γίνεται απολύτως πιστευτή η ιστορία του νυφικού της Καλίτσας, καθότι ο αείμνηστος Στρατηγός Στέφανος Δούκας φιλοξενούνταν στην οικία του σπουδαίου επαγγελματία ράφτη (με κατάστημα και στην Πρεμετή) Γεωργίου Πρέλη, ενώ αναφέρει κι έτερον ράφτη τον Κυριάκο Κυρίτση, όπου έμεναν οι Έλληνες αξιωματικοί. Κάποιος εκ των δύο πρέπει είναι ο “στιλίστας” του νυφικού… του πολέμου.

Η καταγεγραμμένη δράση του σπουδαίου Έλληνα ποιητή και λογοτέχνη Νικηφόρου Βρεττάκου μας έφερε στο φως και κάτι που οι πολέμιοι της Ορθοδόξου Εκκλησίας στην Αλβανία αρνούνται μετ’ επιτάσεως, την ύπαρξη του Ιερού Ναού των Εισοδίων της Παναγίας στο κέντρο της πόλης…

Οι δυο ιερείς του Ημερολογίου

Απ’ το Ημερολόγιο του Στέφανου Δούκα προκύπτουν επίσης δύο σημαντικές ιστορικές μαρτυρίες. Δεν αναφέρει τους ιερείς ονομαστικά, αλλά για όσους έχουν σχετική γνώση κι ενδιαφέρον είναι ξεκάθαρο για ποιους πρόκειται και ποια η τύχη τους υπό το ολοκληρωτικό καθεστώς Χότζα.

Στην ονομαστική του εορτή ο τότε λοχαγός του Πυροβολικού Στέφανος Δούκας (27 Δεκεμβρίου) βρέθηκε στην Πρεμετή και πήγε στην Εκκλησία υπό έκτακτες συνθήκες, καθώς είχε σημάνει συναγερμός για βομβαρδισμούς από την Ιταλική Αεροπορία. Κάποιος Ιερέας τον ασπάστηκε και τον οδήγησε να επισκεφθεί το σπίτι όπου γεννήθηκε ο παππούς του. Μάλλον πρόκειται για τον Ιερέα Αλέξανδρο Λίπε, από το Καλούδι πλησίον της Μολυβδοσκέπαστης, ο οποίος εκτελέστηκε νωρίς το 1946 από δυνάμεις της υπό ίδρυση Σιγκουρίμι – ο τάφος του οποίου μένει άγνωστος.

Το ίδιο συνέβη και με τον ιερέα που τον ασπάστηκε με θέρμη, απ’ τις πρώτες κιόλας ημέρες της επέλασης στο έδαφος της επικράτειας της σημερινής Αλβανίας στη Ζέππα. Ο Δούκας στο Ημερολόγιο του περιγράφει γλαφυρά τη χαρά, την ίδια αυτή ελληνική αύρα των κατοίκων και τον ενθουσιασμό για την έλευση του Ελληνικού Στρατού. Μάλλον αναφέρεται στον εφημέριο ιερέα της Ζέππας. Πρόκειται για τον μακαριστό Μηνά Οικονόμου, που είχε επίσης τραγικό τέλος. Ο δε τόπος εκτέλεσης και ταφής του, επίσης παραμένει άγνωστος…

Με βάση την έως τώρα κατανομή, κανένας από τους δύο βασικούς συνασπισμούς δεν συγκεντρώνει τις 61 έδρες που απαιτούνται για την κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Την ίδια ώρα, τρία κόμματα παραμένουν κάτω από το εκλογικό όριο του 3,25% που απαιτείται για την είσοδο στο κοινοβούλιο. Πρόκειται για το κόμμα των Εφέδρων (Reservists), που συγκεντρώνει 2,6%, το People of Israel με 1,7% και το Charedi Public με 0,2%.

Με τα μέχρι στιγμής δεδομένα, το Ισραήλ βρίσκεται αντιμέτωπο με το ενδεχόμενο πολιτικού αδιεξόδου, καθώς οι δύο αντίπαλοι συνασπισμοί απέχουν από την απαιτούμενη κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Παρά την απουσία ξεκάθαρου νικητή, τόσο ο Νετανιάχου όσο και ο Άιζενκοτ δήλωσαν έτοιμοι να σχηματίσουν κυβέρνηση, ενώ το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στις διαπραγματεύσεις για τη συγκρότηση κυβερνητικού σχήματος, οι οποίες αναμένονται ιδιαίτερα δύσκολες.

Δηλώσεις Νετανιάχου

Πρέπει να σχηματιστεί «ισχυρή κυβέρνηση της δεξιάς», τόνισε ο κ. Νετανιάχου, καλώντας την «εβραϊκή και σιωνιστική πλειοψηφία» να «ενωθεί» και να κάνει νέα αρχή. Αφού επέλεξε να μην εκφραστεί για αρκετές ώρες μετά το κλείσιμο των εκλογικών κέντρων, στις 22:00 (τοπική ώρα και ώρα Ελλάδας), εντέλει εμφανίστηκε χαμογελαστός, με αέρα αυτοπεποίθησης, μπροστά στους υποστηρικτές του περί τις 03:00, για να εκφωνήσει ασυνήθιστα σύντομη ομιλία. Το ποιος θα είναι ο επόμενος πρωθυπουργός του Ισραήλ παραμένει ασαφές, καθώς η καταμέτρηση των ψήφων συνεχίζεται.

Το Λικούντ του Νετανιάχου παραμένει το μεγαλύτερο κόμμα, ενώ το Γιάσαρ του πρώην αρχηγού του στρατού Γκάντι Άιζενκοτ ακολουθεί με 21. Κάτω από το εκλογικό όριο του 3,25% βρίσκονται προς το παρόν τα κόμματα Reservists, με 2,7%, People of Israel, με 1,8%, και Charedi Public, με 0,3%. Ο Νετανιάχου κάλεσε στον σχηματισμό μιας ισχυρής δεξιάς κυβέρνησης και προειδοποίησε κατά μιας κυβέρνησης που θα εξαρτάται από αραβικά κόμματα.

«Το Λικούντ είναι το μεγαλύτερο κόμμα του Ισραήλ», δήλωσε από το εκλογικό κέντρο του κόμματός του στην Ιερουσαλήμ, καλώντας παράλληλα τους υποστηρικτές του να περιμένουν το τελικό αποτέλεσμα. Από την πλευρά τους, πηγές του μπλοκ που επιδιώκει την αλλαγή κυβέρνησης δήλωσαν, σύμφωνα με τη Jerusalem Post και το Walla, ότι οι ηγέτες των κομμάτων θα πρέπει να είναι έτοιμοι για δύσκολους συμβιβασμούς ώστε να αξιοποιήσουν την ευκαιρία σχηματισμού κυβέρνησης. Η καταμέτρηση βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη και τα αποτελέσματα είναι προσωρινά.

Απομένει να καταμετρηθούν ψήφοι από εκλογικά τμήματα σε όλη τη χώρα, καθώς και οι λεγόμενοι διπλοί φάκελοι, στους οποίους περιλαμβάνονται οι ψήφοι στρατιωτών και εξετάζονται αργότερα. Η τελική κατανομή θα καθορίσει εάν κάποιο από τα δύο στρατόπεδα μπορεί να προσεγγίσει τις 61 έδρες και ποιες συνεργασίες θα είναι αριθμητικά και πολιτικά εφικτές.

Η στάση Νετανιάχου-Άιζενκοτ μετά τα Exit Poll

Δημοσκοπήσεις εξόδου από τα εκλογικά τμήματα έφεραν αρχικά τη συμμαχία της αντιπολίτευσης υπό τον κεντρώο Γκάντι Άιζενκοτ να προηγείται με βραχεία κεφαλή αυτής του Μπενιαμίν Νετανιάχου, όμως αργότερα μεταδόθηκαν άλλες που θέλουν τις δυο πλευρές ισόπαλες, με 51 έδρες στην Κνέσετ η καθεμιά. Με άλλα λόγια μακριά από τον απαραίτητο αριθμό εδρών (61 από το σύνολο των 120 της ισραηλινής εθνικής αντιπροσωπείας) για την εξασφάλιση της πλειοψηφίας και άρα της δυνατότητας σχηματισμού κυβέρνησης.

Παρά το άκρως αμφίρροπο αποτέλεσμα, ο Γκάντι Άιζενκοτ είδε στις πρώτες εκτιμήσεις για αυτό «πλήρη αποδοκιμασία» του Μπενιαμίν Νετανιάχου. «Ο λαός επέλεξε την αλλαγή», διαβεβαίωσε τους δικούς του υποστηρικτές, υποσχόμενος να «κάνει το παν για να σχηματίσει κυβέρνηση» κι απορρίπτοντας νέα καταφυγή στις κάλπες.

Ο 77χρονος πρωθυπουργός από την πλευρά του δεν είπε λέξη για τον αντίπαλό του στη δική του ομιλία. Απέφυγε να διεκδικήσει τη νίκη, περιορίστηκε να τονίζει πως το κόμμα του, το Λικούντ (δεξιά), παραμένει το μεγαλύτερο στο κοινοβούλιο, καθώς εκτιμάται πως θα καταλάβει 27 έδρες στο σώμα –από 32 στο απερχόμενο–, μπροστά από το Γιασάρ του κ. Άιζενκοτ. Η συμμετοχή των Ισραηλινών ήταν μαζική σε αυτή την ψηφοφορία, την πρώτη μετά την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου 2023. Το ποσοστό συμμετοχής έφθασε το 77,7%, ήταν το υψηλότερο από το 1999.

Άνευ προηγουμένου άνοδος των αραβικών κομμάτων

Η άλλη σημαντική εξέλιξη της βραδιάς είναι η θεαματική άνοδος της δύναμης των δυο αραβικών «λιστών» (κομμάτων). Το Ραμ (μετριοπαθείς ισλαμιστές) και η Ενοποιημένη Αραβική Λίστα (ριζοσπαστική αριστερά) επιβάλλονται πλέον ως δυνητικοί ρυθμιστές των πολιτικών εξελίξεων, καθώς αναμένεται να έχουν 18 ως 19 έδρες στο νέο σώμα (έναντι 10 στο απερχόμενο κοινοβούλιο).

Το πολιτικό στρατόπεδο του Νετανιάχου υπέστη «μεγάλη ήττα», έκρινε ο ηγέτης του Ραμ, ο Μανσούρ Αμπάς, δηλώνοντας έτοιμος να συνεργαστεί με τον Άιζενκοτ — αυτός ο τελευταίος πάντως λέει πάντα πως δεν εξετάζει κάτι τέτοιο. «Αποκλείεται ο σχηματισμός κυβέρνησης που θα υποστηρίζεται από τα αραβικά κόμματα», ξεσπάθωσε από την πλευρά του ο πρωθυπουργός Νετανιάχου, ο οποίος επικέντρωσε μεγάλο μέρος της εκστρατείας του στο να τους επιτίθεται, για παράδειγμα με το σύνθημα «είτε η δεξιά, ή η Παλαιστίνη».

Η κατάσταση που διαμορφώνεται, προς το παρόν τουλάχιστον, κατατείνει σε αδιέξοδο, έκρινε η Ιλάνα Σπάιτσμαν, ειδικευμένη στις πολιτικές επιστήμες και οργανώτρια συνεδρίων στο πανεπιστήμιο Μπαρ Ιλάν. «Ο Νετανιάχου δεν έχει κανέναν τρόπο να σχηματίσει κυβέρνηση», ενώ ο συνασπισμός του κ. Άιζενκοτ θα χρειαστεί «είτε να σχηματίσει κυβέρνηση μαζί με τα αραβικά κόμματα, ή να σχηματίσει κυβέρνηση μειοψηφίας», δυο επιλογές τις οποίες ως τώρα η αντιπολίτευση αποκήρυσσε, ανέλυσε.

Τα κόμματα πλέον θα ριχτούν τις επόμενες εβδομάδες σε διαπραγματεύσεις, προκειμένου να αναζητήσουν τρόπο να σχηματιστεί η επόμενη κυβέρνηση. Σε περίπτωση αποτυχίας, συνηθισμένου φαινομένου στην πρόσφατη ιστορία του Ισραήλ, θα χρειαστεί νέα καταφυγή στις κάλπες — κάτι που απορρίπτεται από τον κ. Άιζενκοτ.

«Για να σχηματιστεί κυβέρνηση, θα χρειαστεί να σπάσουν οι κανόνες και όσα θεωρούνταν καθιερωμένα, να συμπηχθούν συμμαχίες χωρίς προηγούμενο», εκτιμά ο Γιαελί Λιφσίτς, φοιτητής που πήγε να πανηγυρίσει την επιτυχία του Γκάντι Άιζενκοτ στην έδρα του κόμματός του στο Τελ Αβίβ, όπου οι πρώτες εκτιμήσεις για το αποτέλεσμα έγιναν αφορμή για το ξέσπασμα των συγκεντρωμένων σε κραυγές χαράς και στο σύνθημα «Μπίμπι, πήγαινε σπίτι σου!». Το χαϊδευτικό Μπίμπι είναι ταυτισμένο με τον πρωθυπουργό Νετανιάχου.

«Εξάλειψη της απειλής» του Ιράν

Η εκλογική επιτροπή αναμενόταν να αρχίσει προοδευτικά να δημοσιοποιεί τα επίσημα αποτελέσματα τη νύχτα. Η διαδικασία μπορεί να κρατήσει κάποιες ημέρες. Ο κ. Νετανιάχου, που πολλαπλασίασε τα κινδυνολογικά μηνύματα τις τελευταίες ημέρες, επέσεισε για ακόμη μια φορά την απειλή του Ιράν στην ομιλία του.

«Το Ισραήλ έχει στα χέρια του ιστορική, μοναδική ευκαιρία με τον εταίρο μας τον πρόεδρο Τραμπ να εξαλείψει οριστικά την υπαρξιακή απειλή του Ιράν», τόνισε. Μερικές ώρες νωρίτερα, ο κ. Άιζενκοτ τον προειδοποιούσε: «ούτε που να το σκεφτείς να χρησιμοποιήσεις την ασφάλεια του Ισραήλ για πολιτικούς σκοπούς».

Ενώ ισραηλινά μέσα ενημέρωσης αναφέρθηκαν τις τελευταίες εβδομάδες σε αποκλίσεις μεταξύ κορυφαίων αξιωματικών του στρατού και του πρωθυπουργού, ο κεντρώος υποψήφιος απευθύνθηκε στα σώματα ασφαλείας: ο Μπενιαμίν Νετανιάχου «δεν έχει την εντολή, ούτε την εμπιστοσύνη του λαού. Να θυμάστε ότι δεν υπηρετείτε παρά μόνο το κράτος και τα συμφέροντα των ισραηλινών πολιτών», τόνισε ο άλλοτε αρχηγός των γενικού επιτελείου εθνικής άμυνας.

Ο πίνακας που σχηματίζει το εκλογικό αποτέλεσμα όπως μοιάζει να διαμορφώνεται μέχρι στιγμής αντανακλά την πόλωση στη χώρα, που εντάθηκε μετά την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου 2023, το έναυσμα του πολέμου στη Λωρίδα της Γάζας. Οι εκλογές διεξήχθησαν με φόντο εντεινόμενες διεθνείς επικρίσεις για τον τρόπο διεξαγωγής του πολέμου στη Λωρίδα της Γάζας, τη βία των εποίκων και την επέκταση των ισραηλινών οικισμών στη Δυτική Όχθη επί των ημερών της πιο δεξιάς κυβέρνησης στην ιστορία του Ισραήλ.

«Θέλω αλλαγή», είπε η Άσια Εγκμπάρια, φοιτήτρια νομικής, 23 ετών, αφού ψήφισε στην Ουμ αλ Φαμ, πόλη με κατά πλειονότητα αραβικό πληθυσμό στο βόρειο τμήμα της χώρας. «Δεν θέλω να αντιμετωπίζομαι σαν πολίτης δεύτερης ή τρίτης κατηγορίας. Θέλω να ζήσω με ειρήνη και ηρεμία».

Οι δυο κύριοι αντίπαλοι

Ο πρωθυπουργός, Μπενιαμίν Νετανιάχου, βρίσκεται στο τιμόνι του Ισραήλ τα 19 από τα τελευταία 30 χρόνια, ηγούμενος εσχάτως ενός ακροδεξιού κυβερνητικού σχεδιασμού. Διεκδικεί εκ νέου την εξουσία έχοντας τη στήριξη του Αμερικανού προέδρου Τραμπ, σε μια μάχη που έχει τόσο προσωπικό όσο και πολιτικό χαρακτήρα: η εκκρεμής δίκη του για διαφθορά σημαίνει ότι μια ενδεχόμενη απώλεια της εξουσίας αυξάνει κατακόρυφα τον κίνδυνο φυλάκισής του.

Βασικός του αντίπαλος είναι ο Γκαντί Αϊζενκότ, πρώην αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Στρατού και σχεδόν νεοεισερχόμενος στην πολιτική. Γόνος ταπεινής οικογένειας Μαροκινών μεταναστών, ο Αϊζενκότ αναδείχθηκε στην καρδιά του ισραηλινού κατεστημένου, ενώ έχει καταβάλει και προσωπικό τίμημα, καθώς ο γιος του και δύο ανίψια του σκοτώθηκαν στις μάχες στη Γάζα το 2024.

Αν και στερείται τη χαρισματικότητα του Νετανιάχου, ο Αϊζενκότ έχει μετατρέψει το στοιχείο αυτό σε προεκλογικό του όπλο, προβάλλοντας τον εαυτό του ως το ακριβώς αντίθετο του σημερινού πρωθυπουργού – κάτι που αντικατοπτρίζεται ακόμη και στο όνομα του νέου του κόμματος, Yashar («Εντιμότητα»).

Η πλούσια ενεργειακά χώρα του Περσικού Κόλπου έχει δύο διόδους για την μεταφορά του αργού πετρελαίου στις αγορές του κόσμου, με πρώτη τα Στενά του Ορμούζ στην έξοδό του, που υποτίθεται πως υπόκειται στον αποκλεισμό του Ιράν. Όμως οι Πέρσες δεν φράσσουν τα στενά, αλλά αντίθετα επιλέγουν κάτι δραστικά αποτελεσματικότερο και από τον περασμένο Μάρτιο, απειλούν ή πλήττουν επιλεκτικά πλοία, δηλώνοντας πως θα συνεχίσουν να το πράττουν.

Έως το πρώτο δεκαήμερο του Οκτωβρίου 104 πλοία πλήττονται προς την έξοδο των στενών, 20 ναυτικοί καταλήγουν νεκροί και οι ασφαλιστικές εταιρείες καταβάλλουν σχεδόν $2 δισεκατομμύρια σε αποζημιώσεις και απαιτήσεις. Το ασφάλιστρο κινδύνου ανά 100.000 τόνους κύτους από το 0,25% του περασμένου Φεβρουαρίου εκτοξεύεται στο 7,5% έως ακόμα και 10%, ενώ ανανεώνεται ανά δεκαήμερο, με τους ασφαλιστές να εμφανίζονται συνεχώς περισσότερο απρόθυμοι να συνάπτουν ασφαλίσεις πλοίων. Οι ΗΠΑ αποφασίζουν τελικά να διαθέσουν $40 δισεκατομμύρια για αντασφαλίσεις για να δελεάσουν τις ασφαλιστικές εταιρείες με πενιχρά μέχρι τούδε αποτελέσματα.

Προς το παρόν λιγότερα από 12 πλοία διέρχονται ανά ημέρα από τα στενά, έναντι των περίπου 100 του περασμένου Φεβρουαρίου με τα περισσότερα να ανήκουν στον αποκαλούμενο “σκοτεινό στόλο” και να πλέουν ανασφάλιστα. Οι εξελίξεις αποδεικνύουν ότι δεν απαιτείται να προχωρήσουν οι Πέρσες στον αποκλεισμό των στενών, αλλά απλώς να υποχρεώσουν τις ασφαλιστικές εταιρείες να μην συνάπτουν ασφαλίσεις, αξιοποιώντας μάλιστα χαμηλού κόστους όπλα, όπως νάρκες, μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) ή μικρά ταχύπλοα που πλήττουν στόχους αξίας δισεκατομμυρίων.

Η στρατηγική της ασφυξίας

Κάθε πλήγμα, κάθε απειλή, κάθε ανακοίνωση πρόθεσης πλήγματος από την Τεχεράνη τιμολογείται στο ασφάλιστρο κινδύνου της επόμενης εβδομάδας. Μετά από 80 πλήγματα οι ασφαλιστές ουσιαστικά εκτελούν μία ολοκληρωμένη επιχείρηση για λογαριασμό των Περσών, με τα στενά να παραμένουν ανοικτά στον χάρτη, αλλά κλειστά σε πραγματικές συνθήκες.

Η δεύτερη δίοδος εστιάζεται στην μεταφορά του αργού πετρελαίου προς την Ερυθρά Θάλασσα, από όπου και μεταφορτώνεται σε δεξαμενόπλοια για να διοχετευθεί στις ενεργειακές αγορές κυρίως της Ασίας. Ο μαύρος χρυσός ρέει μέσω αγωγού με μεταφορική δυνατότητα 5 εκατομμυρίων βαρελιών ανά ημέρα, για 745 χιλιόμετρα προς τις λιμενικές εγκαταστάσεις του Yanbu, μεταφορτώνεται και μέσω των Στενών του Bab el-Mandeb πλέει προς τον Ινδικό Ωκεανό. Ο αγωγός αξιοποιείται από τον περασμένο Μάρτιο και αποτελεί μια πολύτιμη υποδομή για την αποστολή αργού πετρελαίου προς τις ασιατικές αγορές.

Όμως μετά τα μέσα Σεπτεμβρίου, οι Πέρσες ελέγχουν και τις δύο διόδους, ενώ στις 10 και 11 του ιδίου μηνός, όταν οι αγορές τρομοκρατούνται με τις συνθήκες Άγριας Δύσης που επικρατούν στις αγορές ομολόγων και την επικείμενη αύξηση των επιτοκίων της Ομοσπονδιακής Κεντρικής Τράπεζας (FED), μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones) που εκτοξεύονται από τις φίλα προσκείμενες προς τους Πέρσες πολιτοφυλακές του Ιράκ, πλήττουν τον αγωγό της Σαουδικής Αραβίας. Η χώρα αναγκάζεται να τον θέσει σε αδράνεια και οι αρμόδιοι αξιωματούχοι ανακοινώνουν πως απαιτούνται τρείς έως πέντε εβδομάδες για τις επισκευές του.

Η προέλαση των Χούθι 

Παράλληλα και στο παρασκήνιο, οι πολιτοφυλακές των Χούθι ολοκληρώνουν μετά από ένα μήνα την επιθετική τους κίνηση για την κατάληψη της παραλιακής ζώνης της Υεμένης προς την Ερυθρά Θάλασσα. Στις 10 Σεπτεμβρίου καταλαμβάνουν την πόλη της Mokha και τις λιμενικές της εγκαταστάσεις και την επομένη, όταν εκδηλώνεται η επίθεση κατά του αγωγού της Σαουδικής Αραβίας καταλαμβάνουν την πόλη της Dhubab προς το Στενό του Bab el-Mandeb και την νήσο Perim στην μέση του στενού.

Στις 14 του ιδίου μηνός καταλαμβάνουν τις νήσους Μεγάλη και Μικρή Hanish, τις τελευταίες δύο σημαντικές θέσεις στο στενό που έως τότε δεν ελέγχουν. Σαφέστατα οι πολιτοφυλακές των Χούθι δεν αποκλείουν το στενό και τα πλοία εξακολουθούν να διέρχονται, λόγω του ότι εφαρμόζουν την ίδια τακτική με τους Πέρσες στα Στενά του Ορμούζ. Διατηρούν την δυνατότητα να πλήττουν επιλεκτικά πλοία από θέσεις στις ακτές και στις μικρές νήσους, πείθοντας τις ασφαλιστικές εταιρείες με τις δεδηλωμένες προθέσεις τους και τα σποραδικά πλήγματα πως δεν πρόκειται για επικοινωνιακή στρατηγική χωρίς συνέπειες.

Κηρύσσουν τον Ιούλιο τον αποκλεισμό των σαουδαραβικών λιμένων και έκτοτε πλήττουν σποραδικά δεξαμενόπλοια που εξυπηρετούν τα συμφέροντα της Σαουδικής Αραβίας. Το ασφάλιστρο για την πλεύση στην Ερυθρά Θάλασσα ήδη αυξάνεται και η τακτική που εφαρμόζεται στα Στενά του Ορμούζ περιορίζοντας δραστικά τους πλόες επαναλαμβάνεται αποδεικνύοντας πως η στρατηγική της ασφυξίας δεν αποτελεί θεωρία αλλά εφαρμόζεται στην πράξη.

Κάμψη της παραγωγής ενέργειας

Το Ιράν δεν έχει καμία πιθανότητα να επικρατήσει σε μεγάλης κλίμακας εμπόλεμη σύγκρουση με τις ΗΠΑ και σαφέστατα δεν το επιχειρεί, οπότε υιοθετεί μία άλλη προσέγγιση και καθιστά κάθε θαλάσσιο διάδρομο του Περσικού Κόλπου που αξιοποιείται για την ναυσιπλοΐα με επίκεντρο την μεταφορά αργού πετρελαίου εξαιρετικά επικίνδυνο. Ο στόχος του εστιάζεται στην μεγιστοποίηση του κινδύνου, ώστε να αποθαρρύνει τις ασφαλιστικές εταιρείες από το να συνάπτουν συμβόλαια με τις ναυτιλιακές εταιρείες, χρησιμοποιώντας πολιτοφυλακές και οπλικά συστήματα χαμηλού κόστους, ώστε η Τεχεράνη να αρνείται επίσημα την εμπλοκή της.

Η τακτική του υλοποιείται τον Μάρτιο στα Στενά του Ορμούζ, τον Ιούλιο στους λιμένες της Σαουδικής Αραβίας στην Ερυθρά Θάλασσα από τους Χούθι, ενώ τον Σεπτέμβριο πλήττεται ο σαουδαραβικός αγωγός από τις πολιτοφυλακές του Ιράκ και ταυτόχρονα το Στενό του Bab el-Mandeb καταλήγει στον έλεγχο των Χούθι. Καμία από τις συγκεκριμένες επιθετικές κινήσεις δεν απαιτεί την εμπλοκή περσικών πολεμικών σκαφών ή στρατιωτικών μονάδων και όλες πραγματοποιούνται με χρήση μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones), πυραύλων και ομάδων πολιτοφυλακών.

Τα αποτελέσματα πιστοποιούνται από τους αριθμούς, από την στιγμή που έναντι στόχου 10,4 εκατομμυρίων βαρελιών ανά ημέρα, η παραγωγή της Σαουδικής Αραβίας υποχωρεί στα 8 εκατομμύρια τον Ιούλιο και στα 6 εκατομμύρια τον Αύγουστο. Πρόκειται για τον μεγαλύτερο παραγωγό του OPEC+, υπεύθυνο σχεδόν για το 50% της συνολικής παραγωγής του οργανισμού (εξαιρουμένης της Ρωσίας), με τον γνωστό σε θέματα ενέργειας οίκο KPLER να υπολογίζει πως οι ζημίες του σαουδαραβικού αγωγού αφαιρούν από την αγορά 120 εκατομμύρια βαρέλια σε μηνιαία βάση, ενώ το γνωστό ειδησεογραφικό πρακτορείο Reuters τοποθετεί την μεταφορική δυναμικότητα του αγωγού Ανατολής-Δύσης της Σαουδικής Αραβίας στο 4% της παγκόσμιας προσφοράς.

Το αργό πετρέλαιο τύπου κινείται κατά μέσον όρο πρίν από τον πόλεμο στα επίπεδα των $67 ανά βαρέλι, ενώ τα τρίμηνα συμβόλαια του Σεπτεμβρίου φθάνουν ή και υπερβαίνουν τα $100 ανά βαρέλι και σε τιμές ημέρας (spot) τα $120 ή και $130. Επιπλέον στην λήξη του Οκτωβρίου η τιμή των τριμήνων συμβολαίων αναρριχάται προσωρινά στα $115, με πολλούς αναλυτές να αναμένουν άνοδο και προς τα $120.

Η έκκληση Salman

Ο Σαουδάραβας πρίγκηπας και διάδοχος του θρόνου Mohammed bin Salman ειδοποιεί με επίταση τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, πως πρόκειται για την κατάλληλη στιγμή για να επιτύχουν το αποφασιστικό πλήγμα κατά των Χούθι, από την στιγμή που οι Αμερικανοί ήδη εντοπίζου και υποδεικνύουν στόχους στην Υεμένη.

Μετά τις τελευταίες επιτυχίες των πολιτοφυλακών τον Σεπτέμβριο στην Ερυθρά Θάλασσα, πρώην ανώτατος αξιωματούχος του Πενταγώνου δηλώνει πως οι ομάδες τους στην νήσο Perim εγκλωβίζονται σε μία παγίδα θανάτου στον 18 μιλίων διάδρομο σε ακτίνα βολής από κάθε αμερικανικό όπλο. Πιθανότατα δεν σφάλλει, αλλά επί σειράν ετών οι Χούθι απορροφούν τα πλήγματα των Αμερικανών και των Σαουδαράβων, αποδεικνύοντας ότι διαθέτουν την απαιτούμενη ισχύ για να επαναλάβουν τα πεπραγμένα των Περσών στα Στενά του Ορμούζ και στο Στενό του Bab el-Mandeb.

Ο Αμερικανός πρόεδρος σε πρόσφατη δήλωσή του σημειώνει πως αναμένει τον τερματισμό των συγκρούσεων μετά τις ενδιάμεσες εκλογές, αποκαλύπτοντας έμμεσα πως η αμερικανική κυβέρνηση δεν επιθυμεί κλιμάκωση της έκρυθμης κατάστασης στην Ερυθρά Θάλασσα πριν από τον Νοέμβριο. Την ίδια ερμηνεία προφανώς δίδουν και οι Χούθι που αντιλαμβάνονται πως διαθέτουν ένα χρονικό περιθώριο έξι εβδομάδων για να ολοκληρώσουν τους οποιουσδήποτε ελιγμούς τους.

Πώς αναδιαμορφώνεται η παγκόσμια ενεργειακή αγορά

Ο Περσικός Κόλπος παράγει χονδρικά το 20% της συνολικής παγκόσμιας παραγωγής αργού πετρελαίου με κάθε βαρέλι να διακινείται μέσω στενών διαύλων και τις ασφαλιστικές εταιρείες να μην προθυμοποιούνται πλέον να καλύψουν τα φορτία έναντι των κινδύνων που αντιμετωπίζουν. Πρόκειται για το δομικό δεδομένο της σύγκρουσης και θα παραμείνει σε ισχύ ανεξαρτήτως από το οτιδήποτε συμβεί έως τον Νοέμβριο.

Μόνον οι παραγωγοί που δεν αντιμετωπίζουν τα συγκεκριμένα προβλήματα, που αντλούν εντός συνόρων που καμμία πολιτοφυλακή δεν έχει την δυνατότητα να πλήξει και μεταφέρουν από λιμένες που κανείς δεν δύναται να αποκλείσει, αποτελούν εκείνους στους οποίους στρέφεται η αγορά για την κάλυψη των αναγκών της. Οι ΗΠΑ αναμφίβολα αποτελούν τον μεγαλύτερο της τρέχουσας περιόδου, από την στιγμή που υποδιπλασιάζεται η παραγωγή της Σαουδικής Αραβίας, με την παραγωγή τους να αυξάνεται.

Οι ίδιες συνθήκες αφορούν επίσης κάθε αγαθό που αναγκαστικά μεταφέρεται μέσω στενωπών ασφυξίας, με τους Πέρσες να αποδεικνύουν στην διεθνή κοινότητα πως με μερικά χαμηλού κόστους μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones), κάποιους πυραύλους, νάρκες και ομάδες πολιτοφυλακών σε καίριες θέσεις, προκαλούν νευρική κρίση στην ασφαλιστική αγορά, θέτοντας σε ομηρία το ένα πέμπτο της παγκόσμιας παραγωγής αργού πετρελαίου.

Το ασφάλιστρο κινδύνου που επιβαρύνει έμμεσα την προσφορά, καλύπτοντας την παραγωγή, την διύλιση και την παράδοση εντός ασφαλών συνόρων δεν πρόκειται να επανέλθει στα επίπεδα του Φεβρουαρίου. Οι αντεπιθέσεις των Σαουδαράβων στο πρώτο δεκαήμερο του Οκτωβρίου δεν προκαλούν ιδιαίτερες μεταβολές στην όλη κατάσταση σε πείσμα του γεγονότος ότι η κυκλοφορία στα Στενά του Ορμούζ αποκαθίσταται στο 80% των επιπέδων προ των συγκρούσεων.

Οι εκτιμήσεις αναλυτών 

Αν και η Wall Street αφιερώνει την προσοχή της τον Αύγουστο στο yπουργείο Οικονομικών και στην Ομοσπονδιακή Κεντρική Τράπεζα (FED), ορισμένοι στρατηγικοί αναλυτές στρέφουν το ενδιαφέρον στην εξέλιξη ενός κόσμου, στον οποίο πλήττονται σημεία ασφυξίας στις μεταφορές και η δημιουργία προσφοράς ενέργειας εντός ασφαλών συνόρων αποκτά ένα απρόσβλητο σχεδόν ασφάλιστρο έναντι πιθανών κινδύνων.

Οπωσδήποτε δεν προβλέπουν την εξέλιξη των κινήσεων των Χούθι του Σεπτεμβρίου, αλλά αντιλαμβάνονται πως ο Λευκός Οίκος πρόκειται να δαπανήσει όσα απαιτούνται για να δημιουργήσει επιπλέον προσφορά ενέργειας που δεν εξαρτάται από το Ιράν και τους συμμάχους του. Ήδη το υπουργείο Πολέμου δεσμεύει $400 εκατομμύρια στην συγκεκριμένη προσπάθεια, ώστε να ενισχύσει την παραγωγική δυναμικότητα στην αμερικανική επικράτεια και δυνητικά να αυξήσει την προσφορά.

Όσον αφορά τους συγκεκριμένους στρατηγικούς αναλυτές, αποδεικνύουν πως υπάρχει μεγάλη διαφορά από το να απορροφάται κάποιος από τις επικεφαλίδες και τις κύριες ειδήσεις σε σχέση με το να μελετά προσεκτικά τους γεωγραφικούς χάρτες.

Σήμερα, λοιπόν, ο Μητσοτάκης, ύστερα από τριάντα περίπου χρόνια και επτά χρόνια στην πρωθυπουργία, αναφερόμενος στην ίδια “κεντρική δέσμευσή” του μάς είπε ηθικοπλαστικά το εξής: «Όταν το κράτος αφήνει τρύπες στα δίχτυα των ελέγχων και από αυτές περνούν τα “μεγάλα ψάρια”, οι υπόλοιποι πολίτες αισθάνονται ότι αδικούνται. Και αυτή η αδικία διαβρώνει σταδιακά την εμπιστοσύνη προς την πολιτεία και τους θεσμούς».

Θυμήθηκα ότι, σχολιάζοντας αυτήν την ηρωική υπουργική προτροπή στον “Οικονομικό Ταχυδρόμο” (συμπεριλαμβάνεται στο βιβλίο μου “Ιστορίες καθημερινής οικονομικής τρέλας, 1974- 2013”, τη χαρακτήρισα ως “τραγική ειρωνεία” έργου του Σοφοκλή, διότι, όταν έλεγε αυτά τότε ο αρμόδιος υπουργός, τα μεγάλα ψάρια ήταν ορατά και προκλητικά παντού, στον ιδιωτικό και δημόσιο τομέα.

Και προς επίρρωσιν ανέφερα τον Οργανισμό Ανασυγκρότησης Επιχειρήσεων, ο οποίος δεν είχε καταβάλει φόρους 246,5 δισ. δραχμών (724 εκατ. ευρώ), τον Οργανισμό Αστικών Συγκοινωνιών Αθήνας, ο οποίος δεν είχε καταβάλει φόρους ποσού 255,7 δισ. δραχμών (736 εκατ. ευρώ), τον ΟΣΕ με οφειλή 84 δισ. δραχμών( 247 εκατ. ευρώ) και την ΠΥΡΚΑΛ με 39,6 δισ. δραχμών (116 εκατ. ευρώ). Τότε εκτιμάτο ότι συνολικά το κράτος χρώσταγε συνολικά στον… εαυτό του πάνω από ένα τρισ. δραχμές, ή τρία περίπου δις. ευρώ επί συνόλου 7,5 δισ. ευρώ, σύμφωνα με στοιχεία του αρχείου μου.

Σήμερα, με «παραμένουσα την κεντρική αυτή δέσμευση» επί χρόνια, φαίνεται ότι η αδικία έχει διαβρώσει παντελώς «την εμπιστοσύνη προς την πολιτεία και τους θεσμούς» καθώς το «κράτος», που σήμερα είναι ο ίδιος ο κ. Μητσοτάκης ως πρωθυπουργός, “αφήνει τρύπες στα δίχτυα των ελέγχων και από αυτές περνούν” όχι πια τα “μεγάλα ψάρια”, αλλά… λαγοκέφαλοι» και οι υπόλοιποι πολίτες αισθάνονται, όχι μόνο «ότι αδικούνται», αλλά και ότι εμπαίζονται ψιλό γαζί!

Τα “μεγάλα ψάρια” του δημόσιου τομέα

Σύμφωνα με στοιχεία της ΑΑΔΕ, το συνολικό ληξιπρόθεσμο χρέος άνω των 4.000.000 οφειλετών στην εφορία είναι πάνω από 110 δισ. ευρώ (παρά τις 72 και … 120 δόσεις!) με το μεγαλύτερο ποσοστό του πραγματικού χρέους πηγάζει από τον ΦΠΑ (47,2%, περίπου 25 δισ. ευρώ, από τον φόρο εισοδήματος με 42,00% και από τα πρόστιμα (φορολογικά και μη) 17 δισ. ευρώ.

Επίσης, σημειώνω ότι η συντριπτική πλειονότητα των οφειλετών έχει μικρά χρέη (το 99 % των οφειλών κάτω των 50 ευρώ και το 88 % των οφειλών κάτω των 10.000 ευρώ προέρχεται από φυσικά πρόσωπα) και το υπόλοιπο τεράστιο ποσό από… “λαγοκέφαλους”, από τους οποίους μερικοί εντοπίζονται να “κολυμπούν” στην απέραντη “θάλασσα” του δημόσιου τομέα ), με χρέη που αγγίζουν αστρονομικά ποσά και που… θεωρούνται στην πλειονότητά τους ως ανεπίδεκτα είσπραξης!

Απλώς αναφέρω ότι στο πλαίσιο της “κεντρικής δέσμευσης” του κ. Μητσοτάκη «για ανάδειξη της νομιμότητας σε κεντρική αποστολή αυτής της κυβερνητικής θητείας» με ιδιαίτερη αναφορά στη φοροδιαφυγή, ότι το 2023 διέγραψε ποσό… 10,41 δισ. ευρώ που αφορά το σύνολο των ανείσπρακτων βεβαιωμένων οφειλών από καταπτώσεις δανείων του ΟΣΕ, με εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου ετών 1992 – 2010.

Σημειώνω ότι η διαγραφή αυτή έγινε, όπως επισημαίνεται, ύστερα από έγκριση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχετικού αιτήματος που υπέβαλε προθύμως και ασμένως η κυβέρνηση τότε για τον ΟΣΕ σ’ αντίθεση με το “στρίβειν” του πριν από ένα περίπου μήνα για τη μείωση του ειδικού φόρου κατανάλωσης καυσίμων!

Αλλά, πέρα από την παραπάνω τερατώδη κι άλλες διαγραφές χρεών ως “ανεπίδεκτων είσπραξης“, η μαύρη λίστα των δημόσιων μεγαλοφειλετών του κράτους προς το… κράτος “κοσμείται” και από παλαιά “οικεία κακά” των κυβερνήσεων όλων των εποχών, όπως από την κρατικοποιηθείσα στις 4 Αυγούστου 1975 (μονίμως σχεδόν ζημιογόνα και μονίμως τώρα υπό… εκκαθάριση) Ολυμπιακή Αεροπορία (2,3 δις. ευρώ), σιδηροδρομικές κι άλλες συγκοινωνιακές εταιρείες (παλαιότεροι κρατικοί θύλακες ή θυγατρικές τους) με συσσωρευμένες οφειλές εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ, δημοτικές επιχειρήσεις ή δημοτικές κατασκευαστικές εταιρείες ανά την Ελλάδα, με χρέη εκατομμυρίων ευρώ, τα Ελληνικά Αμυντικά Συστήματα (ΕΑΣ) και πρώην ΕΒΟ-ΠΥΡΚΑΛ, με συσσωρευμένες οφειλές εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ.

Όταν το “ψάρι βρωμάει από το κεφάλι”…

Προέταξα τα παραπάνω παραδείγματα (δημόσιας) φοροδιαφυγής ή φοροαποφυγής διότι, ως αιτιατά μιας διαχρονικά παράβασης νομιμότητας, ισονομίας και λογοδοσίας, παραπέμπουν σε αντίστοιχα αίτια που δεν είναι τίποτε άλλο από τη θυμόσοφη διαπίστωση ότι πάνω από τα “μεγάλα αυτά ψάρια” υπάρχει το “ψάρι που βρωμάει από το κεφάλι”!

Δηλαδή, τα αίτια για τη μη είσπραξη ή ανάληψη, κατά παράβαση βασικών αρχών του κράτους δικαίου, αυτών των χρεών αναζητούνται στη διαχρονική επιλογή των κυβερνήσεων να δημιουργούν “βερεσέδια” στον δημόσιο τομέα (καταπτώσεις εγγυήσεων, αποφυγή είσπραξης φόρων και ασφαλιστικών εισφορών, επιχορηγήσεις ζημιογόνων δημόσιων επιχειρήσεων και οργανισμών κλπ) που δεν αναλαμβάνονται ή διαγράφονται, όπως τα 10,1 δισ. ευρώ του ΟΣΕ, για να μην εμφανίζεται το χρέος αυξημένο κατά τα αντίστοιχα ποσά. Κι αυτά δεν είναι όλα τυχαία, όταν μάλιστα συνεχώς επαναλαμβάνονται και επιδεινώνονται.

Οι αποκαλύψεις για έσωθεν “πληροφοριοδότες”

Αλλά και οι σημερινές αποκαλύψεις για φοροδιαφυγή σε ιδιωτικές επιχειρήσεις δεν είναι πρώτες ούτε, προφανώς, οι τελευταίες, όπως προκύπτει από εμπειρία τουλάχιστον τριάντα ετών. Από καταγεγραμμένες συνομιλίες της Οικονομικής Αστυνομίας προκύπτει ότι υπήρχαν έσωθεν “πληροφοριοδότες”.

Αυτοί προειδοποιούσαν για επικείμενους φορολογικούς ελέγχους και ενημέρωναν το κύκλωμα εάν κάποιος πολίτης ή ανταγωνιστής είχε κάνει καταγγελία εις βάρος τους, ώστε να προλαβαίνουν να εξαφανίσουν στοιχεία καθώς και για συντονισμό εσωτερικής πληροφόρησης και χρήση αλγορίθμων απόκρυψης συναλλαγών σχετικά με το κύκλωμα φοροδιαφυγής και ξεπλύματος μαύρου χρήματος, που δραστηριοποιούνταν μέσω των αλυσίδων και επιχειρήσεις του κλάδου της εστίασης, όπως η “Pizza Fan” και το “Το Χωριάτικο”.

Ορθώς, ο διοικητής της ΑΑΔΕ Γιώργος Πιτσιλής έδωσε εντολή στη Διεύθυνση Εσωτερικών Υποθέσεων της Αρχής να ξεκινήσει κατεπείγουσα έρευνα σχετικά με καταγγελίες για την ύπαρξη “πληροφοριοδοτών” εντός του μηχανισμού, με την επισήμανση από τη ηγεσία της ΑΑΔΕ ότι θα επιδειχθεί μηδενική ανοχή σε φαινόμενα διαφθοράς που υπονομεύουν τον ελεγκτικό μηχανισμό.

Το “καμπανάκι” από το Ελεγκτικό Συνέδριο

Ωστόσο, πριν από τρία χρόνια το Ελεγκτικό Συνέδριο με την πολυσέλιδη ειδική έκθεσή του (1/2023) υπό τον τίτλο “Φορολογικοί έλεγχοι: πώς διασφαλίζεται η αποτελεσματικότητά τους;” αξιολογεί, ύστερα από ελέγχους, τα συστήματα της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) για την επιλογή και εκτέλεση αποτελεσματικών ελέγχων, κατά την περίοδο 2020-2021.

Στην παραπάνω έκθεσή του, το Ελεγκτικό Συνέδριο δικαιολογημένα και τεκμηριωμένα προτάσσει το γενικό συμπέρασμα ότι «στη φορολογική διοίκηση επιτελείται σημαντική πρόοδος για την ενδυνάμωση της αποτελεσματικότητας των φορολογικών ελέγχων και της ακεραιότητας των ελεγκτικών διαδικασιών», αλλά στη συνέχεια επισημαίνει, κομψά, ότι «υπάρχει πεδίο περαιτέρω βελτίωσης των διαδικασιών εντοπισμού και διαχείρισης των κινδύνων», τονίζοντας ότι «η ενίσχυση της φορολογικής συμμόρφωσης εξαρτάται από την αυξημένη εμπιστοσύνη στη φορολογική διοίκηση».

Σημειώνεται ότι η παραπάνω ανεξάρτητη αρχή από τον Νόμο 4389/2016 (ΦΕΚ 94 Α/27-05-2016) έχει την καθολική αρμοδιότητα για τον εντοπισμό και την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής, την κατάρτιση επιμέρους επιχειρησιακών σχεδίων φορολογικών ελέγχων, τον στρατηγικό και επιχειρησιακό σχεδιασμό των δράσεων και την κατάρτιση στοχοθεσίας όλων των υπηρεσιών της, τη λήψη και εφαρμογή των αναγκαίων μέτρων για την αποτελεσματική και αποδοτική λειτουργία των φορολογικών υπηρεσιών, την εποπτεία, τον συντονισμό, την αξιολόγηση και τον έλεγχο των αποτελεσμάτων της δράσης των φοροελεγκτικών υπηρεσιών, τον εντοπισμό φαινομένων διαφθοράς, αδιαφανών διαδικασιών, αναποτελεσματικότητας, χαμηλής παραγωγικότητας και ποιότητας των ελεγκτικών εργασιών και μη τήρησης της νομιμότητας που τυχόν παρατηρούνται στη λειτουργία και στη δράση των φορολογικών υπηρεσιών κατά τη διενέργεια των ελέγχων.

Τα εννέα πορίσματα ελέγχου 

Λόγω έλλειψης χώρου παραθέτω εννιά διαπιστώσεις που προτάσσονται στην παραπάνω έκθεση με τη μορφή σύνοψης και που συνοδεύονται από έξι “δεν” και τρεις αποφατικές φράσεις, με την υποσημείωση ότι η ΑΑΔΕ από το 2022 θα έχει “συμμορφωθεί” προς μερικές, ή όλες τις συστάσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου που συνοδεύει τα σχετικά πορίσματα των ελέγχων του.

Σημειώνεται ότι στο τέλος της σύνοψης το Ελεγκτικό Συνέδριο τονίζει ότι «διαπίστωσε την πρόοδο που επιτελέστηκε στην ΑΑΔΕ από την έναρξη του ελέγχου τον Μάρτιο του 2022 και τη διάθεση της διοίκησής της να βελτιώνει διαρκώς τα συστήματα αποτελεσματικότητας των φορολογικών ελέγχων». 

Πάντως, οι νέες αποκαλύψεις για το κύκλωμα φοροδιαφυγής και ξεπλύματος μαύρου χρήματος με έσωθεν “πληροφοριοδότες” που προειδοποιούσαν για επικείμενους φορολογικούς ελέγχους δίνουν την εντύπωση ότι δεν υλοποιήθηκαν μερικές αντίστοιχες του ανώτατου ελεγκτικού δικαστηρίου:

1. Οι “παράγοντες κινδύνου” δεν είναι επαρκώς στοχευμένοι στο είδος και το μέγεθος των επιχειρήσεων και δεν διασφαλίζεται η αντιμετώπιση κατά ισοδύναμο τρόπο του κινδύνου φοροδιαφυγής από όλες τις ελεγκτικές υπηρεσίες.
2. Οι ελεγκτικές υπηρεσίες μεταβάλλουν, με στερεοτυπικές αιτιολογίες, τον πίνακα προτεραιοποίησης προτάσσοντας τις εκκρεμείς υποθέσεις τους, τους υποχρεωτικούς ελέγχους και τις υπό παραγραφή περιπτώσεις.
3.  Δεν έχουν θεσπιστεί κανόνες ούτε υφίστανται επαρκείς δικλίδες που να εξασφαλίζουν την αιτιολόγηση της παράκαμψης των ελέγχων που περιλαμβάνονται στον πίνακα προτεραιοποίησης.
4. Διαπιστώθηκε η παροχή ευρύτατης διακριτικής ευχέρειας στις ελεγκτικές υπηρεσίες για την επιλογή των υποθέσεων που θα ελεγχθούν, ώστε να μην διασφαλίζεται ισότητα μεταχείρισης σε όλη την επικράτεια των φορολογουμένων.
5. Οι έλεγχοι που διενεργούνται για την υλοποίηση του πίνακα των προτεραιοποιημένων υποθέσεων δεν είναι εστιασμένοι μόνο στον συγκεκριμένο κίνδυνο φοροδιαφυγής που αξιολογήθηκε προηγουμένως.
6. Δεν έχει θεσπισθεί κεντρικά ένα αυστηρό πλαίσιο για την υλοποίηση των ελεγκτικών ενεργειών από τις επιμέρους υπηρεσίες.
7. Δεν εντοπίστηκε διαδικασία αξιολόγησης a posteriori της αποτελεσματικότητας των “παραγόντων κινδύνου” που έχουν θεσπιστεί για την επιλογή των υποθέσεων που θα ελεγχθούν.
8. Το σύστημα διασφάλισης των ικανοτήτων του ελεγκτικού προσωπικού χρήζει διαρκούς ανάπτυξης.
9. Το σύστημα διασφάλισης της ακεραιότητας στον φοροελεγκτικό μηχανισμό εμφανίζει αδυναμίες.

Στο Τρίτο Μέρος της έκθεσής του δε, το Ελεγκτικό Συνέδριο παραθέτει 15 συστάσεις προς την ΑΑΔΕ για την αντιμετώπιση αντίστοιχων προβλημάτων, των παραγόντων κινδύνων και φοροδιαφυγής που εντόπισαν οι έλεγχοί του…