Η ευρωπαϊκή Στρατηγική Πυξίδα συνδέει ασφάλεια, επενδύσεις, ανθεκτικότητα και συνεργασίες. Για την Ελλάδα προέχει η ενεργός συμμετοχή σε ευρωπαϊκές συμπράξεις, με ανταλλάγματα σε τεχνογνωσία και ασφάλεια εφοδιασμού.

Κυριαρχία και διεθνής νομιμότητα

Η κυριαρχία αποτελεί νομική ιδιότητα του κράτους. Η ισχύς αφορά την δυνατότητα υπεράσπισης των δικαιωμάτων του και επηρεασμού των εξελίξεων. Η διάκριση είναι ουσιώδης: η οικονομική αδυναμία δεν καταργεί δικαιώματα, αλλά δυσχεραίνει την προστασία τους. Αντίστοιχα, η στρατιωτική υπεροχή δεν νομιμοποιεί αυθαίρετες διεκδικήσεις.

Το άρθρο 2 παράγραφος 4 του Χάρτη του ΟΗΕ απαγορεύει την απειλή ή χρήση βίας κατά της εδαφικής ακεραιότητας ή πολιτικής ανεξαρτησίας κράτους. Το άρθρο 51 αναγνωρίζει το δικαίωμα ατομικής ή συλλογικής άμυνας σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης, με άμεση αναφορά των μέτρων στο Συμβούλιο Ασφαλείας και υπό τους όρους του άρθρου.

Η Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας διακρίνει την κυριαρχία στην αιγιαλίτιδα ζώνη από τα κυριαρχικά δικαιώματα στην ΑΟΖ και στην υφαλοκρηπίδα. Τα άρθρα 74 παράγραφος 1 και 83 παράγραφος 1 προβλέπουν οριοθέτηση με συμφωνία βάσει του διεθνούς δικαίου, με σκοπό δίκαιη λύση. Η εφαρμογή στις ελληνοτουρκικές σχέσεις απαιτεί ειδική εξέταση συμβατικών και εθιμικών κανόνων.

Τουρκία και ευρωπαϊκή αλληλεγγύη

Η επίσημη ελληνική θέση προσδιορίζει ως διαφορά προς επίλυση την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ. Η στρατηγική οφείλει να διατηρεί απολύτως σαφές το αντικείμενο του διαλόγου και να διακρίνει τις διαπραγματεύσιμες διευθετήσεις από ζητήματα κυριαρχίας και μονομερείς αναθεωρητικές διεκδικήσεις.

Η διατήρηση της απειλής χρήσης βίας, η αμφισβήτηση της κυριαρχίας ελληνικών νησιών, οι θεωρίες περί «γκρίζων ζωνών» και οι υβριδικές πιέσεις δεν μπορούν να εξομοιώνονται με θεμιτές νομικές διαφορές. Ο διάλογος είναι αναγκαίος, αλλά αποκτά περιεχόμενο μόνον όταν δεν μετατρέπεται σε διαδικασία σταδιακής νομιμοποίησης μονομερών αξιώσεων.

Στις 21 Οκτωβρίου 2026 η δήλωση της Ύπατης Εκπροσώπου εξ ονόματος της ΕΕ επανέλαβε ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο προσβάλλει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, αντιβαίνει στο Δίκαιο της Θάλασσας και δεν παράγει έννομα αποτελέσματα έναντί τους. Πρόκειται για θεσμική στήριξη με διπλωματική αξία.

Η μετατροπή της σε πρακτική ασφάλεια προϋποθέτει συνεχή εργασία, συντονισμό με την Κύπρο και ελληνική αποτρεπτική ικανότητα. Ο διάλογος και τα μέτρα αποφυγής επεισοδίων χρειάζονται παράλληλα, ώστε η προστασία των δικαιωμάτων να υπηρετείται με έλεγχο της κλιμάκωσης.

Στον ίδιο στρατηγικό ορίζοντα ανήκει το Κυπριακό. Η συνεχιζόμενη κατοχή εδάφους της Κυπριακής Δημοκρατίας, κράτους μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δεν αποτελεί περιφερειακή εκκρεμότητα που μπορεί να αποσυνδεθεί από την ευρωπαϊκή ασφάλεια και τη διεθνή νομιμότητα.

Η Ελλάδα οφείλει να στηρίζει λύση σύμφωνη με το διεθνές και το ευρωπαϊκό δίκαιο, χωρίς εγγυήσεις τρίτων κρατών και αναχρονιστικά δικαιώματα επέμβασης. Ο σταθερός συντονισμός με την Κυπριακή Δημοκρατία πρέπει να συνδυάζει διπλωματία, ενεργειακό σχεδιασμό, θαλάσσια ασφάλεια και ευρωπαϊκή κινητοποίηση, με πλήρη σεβασμό στη διακριτή κρατική υπόσταση και στις αποφάσεις της.

Συμμαχίες και στρατηγική αυτονομία

Η στρατηγική αυτονομία δεν σημαίνει απομόνωση ή ίσες αποστάσεις. Σημαίνει ικανότητα διαμόρφωσης εθνικών επιλογών, αξιολόγησης των εξαρτήσεων και ανάληψης ευθύνης μέσα στις συμμαχίες της χώρας. Κάθε συμφωνία πρέπει να εξετάζεται ως προς το πεδίο εφαρμογής, τις δεσμεύσεις, τις εξαιρέσεις και τις πραγματικές δυνατότητες συνδρομής. Η γενική πολιτική συμπαράσταση δεν ταυτίζεται με συγκεκριμένη επιχειρησιακή υποχρέωση, ούτε η συμμαχική συμμετοχή υποκαθιστά την εθνική ετοιμότητα.

Το άρθρο 5 της Συνθήκης του Βορείου Ατλαντικού προβλέπει συλλογική αντίδραση σε ένοπλη επίθεση, αλλά αφήνει σε κάθε σύμμαχο την επιλογή της ενέργειας που θεωρεί αναγκαία. Το άρθρο 42 παράγραφος 7 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση θεμελιώνει υποχρέωση βοήθειας και συνδρομής με όλα τα διαθέσιμα μέσα σε κράτος μέλος που δέχεται ένοπλη επίθεση στο έδαφός του. Η ελληνογαλλική στρατηγική εταιρική σχέση περιλαμβάνει ειδικότερη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής και ανανεώθηκε το 2026. Οι διαφορετικές αυτές εγγυήσεις πρέπει να αποτιμώνται νηφάλια, να ασκούνται σε πραγματικά σενάρια και να εντάσσονται σε ενιαίο εθνικό σχεδιασμό.

Προτείνεται σταθερός συντονισμός Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας, με σεβασμό στη διακριτή τους κρατική υπόσταση, και εμβάθυνση συνεργασιών με ευρωπαϊκούς, αμερικανικούς και περιφερειακούς εταίρους. Η οικονομική διπλωματία, η ναυτιλία και οι επιστημονικές σχέσεις μπορούν να διευρύνουν το πλέγμα κοινών συμφερόντων.

Κριτήριο είναι το μετρήσιμο όφελος για την ασφάλεια και την ανάπτυξη. Οι συνεργασίες οφείλουν επίσης να διατηρούν συνοχή με το διεθνές δίκαιο και τον σεβασμό των δικαιωμάτων, ώστε να στηρίζουν την αξιοπιστία της ελληνικής επιχειρηματολογίας.

Αποτροπή και ελληνική αμυντική παραγωγή

Η αποτροπή προϋποθέτει αξιόπιστες δυνατότητες, ετοιμότητα, διοικητική συνοχή και σαφή επικοινωνία των σκοπών. Η αξιολόγησή της πρέπει να περιλαμβάνει διαθεσιμότητα συστημάτων, εκπαίδευση, αποθέματα, συντήρηση και προστασία δικτύων. Η αγορά εξοπλισμού αποδίδει στρατηγικά όταν συνοδεύεται από δυνατότητα διαρκούς υποστήριξης.

Η Διακήρυξη της Χάγης του ΝΑΤΟ, το 2025, έθεσε δέσμευση ετήσιων επενδύσεων 5% του ΑΕΠ έως το 2035, με τουλάχιστον 3,5% για βασικές αμυντικές απαιτήσεις και έως 1,5% για συναφείς ανάγκες ασφάλειας και ανθεκτικότητας. Πρόκειται για πολιτική συμμαχική δέσμευση, όχι νομοθετική διάταξη, με προβλεπόμενη επανεξέταση το 2029. Για την Ελλάδα προέχει η αποδοτική κατανομή πόρων με δημοσιονομική βιωσιμότητα και διατήρηση κοινωνικών υπηρεσιών.

Προτείνεται πολυετές σχέδιο ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας, με ανάπτυξη κρίσιμων ικανοτήτων, συμπαραγωγές και πιστοποιημένους προμηθευτές. Συντήρηση, ανταλλακτικά, ηλεκτρονικά, ασφαλείς επικοινωνίες και λογισμικό αποτελούν προτεραιότητες. Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2021/697 θεσπίζει το Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας για συνεργατική έρευνα και ανάπτυξη. Οι δημόσιες συμβάσεις χρειάζονται ελέγξιμη μεταφορά τεχνογνωσίας, συνολικό κόστος κύκλου ζωής και αξιολόγηση παραδόσεων. Πανεπιστήμια και τεχνική εκπαίδευση πρέπει να συνδέονται με παραγωγικές ανάγκες.

Εσωτερική ανθεκτικότητα και Κοινότητα Πολιτών

Η διαρκής ισχύς χρειάζεται εργαζόμενους, παραγωγική οικονομία και κοινωνική εμπιστοσύνη. Η ενεργειακή διαφοροποίηση, η ασφάλεια τροφίμων και νερού και η προστασία υποδομών περιορίζουν δυνατότητες εξωτερικού καταναγκασμού. Οι επενδύσεις σε λιμένες, διασυνδέσεις και ψηφιακά δίκτυα χρειάζονται παράλληλα εναλλακτικές λειτουργίας και δυνατότητα αποκατάστασης.

Στο θεσμικό πρότυπο του Χάρτη Δημοκρατικής Αναγέννησης, η Κοινότητα Πολιτών αποτελεί προτεινόμενο θεμέλιο συμμετοχής, παραγωγικής οργάνωσης και λογοδοσίας. Τα τοπικά παραγωγικά σύμφωνα μπορούν να συνδέουν αγροδιατροφή, μεταποίηση, μικρές επιχειρήσεις και έρευνα. Σκοπός είναι μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία και κυκλοφορία εισοδήματος στον τόπο.

Η επανακατοίκηση της υπαίθρου απαιτεί εργασία, προσιτή κατοικία, υγεία, σχολείο και μετακινήσεις. Στα νησιά και στις παραμεθόριες περιοχές, η φροντίδα των κατοίκων ενισχύει τη συνοχή και τη βιωσιμότητα της παρουσίας τους.

Η εθνική άμυνα και η εξωτερική πολιτική παραμένουν ευθύνη του Κράτους. Το άρθρο 101 του Συντάγματος αφορά τη διοικητική αποκέντρωση και το άρθρο 102 την αυτοδιοίκηση πρώτου και δεύτερου βαθμού. Η παράγραφος 5 του άρθρου 102 συνδέει τη μεταβίβαση αρμοδιοτήτων με αντίστοιχους πόρους. Οι προτάσεις του Χάρτη διακρίνονται σε άμεσα εφαρμόσιμες παρεμβάσεις, νομοθετικές αλλαγές και μεταρρυθμίσεις που απαιτούν συνταγματική αναθεώρηση. Κάθε μεταφορά αρμοδιότητας χρειάζεται πόρους και διοικητική επάρκεια.

Η συμμετοχή των κατοίκων στον αναπτυξιακό σχεδιασμό προσφέρει γνώση των πραγματικών αναγκών και κοινωνικό έλεγχο της εφαρμογής. Προϋποθέτει δημοσιότητα, ισότιμη πρόσβαση και προστασία από τοπικά συμφέροντα που μπορούν να μονοπωλήσουν τη λήψη αποφάσεων. Η Κοινότητα Πολιτών δεν υποκαθιστά το Κράτος ούτε κατακερματίζει την εθνική βούληση. Τη θεμελιώνει κοινωνικά: επαναφέρει τον πολίτη από τη θέση του θεατή στη θέση του συμμέτοχου, παράγει συνεργασία και εμπιστοσύνη και συνδέει την τοπική γνώση με τον ενιαίο εθνικό σχεδιασμό. Η δημοκρατική συμμετοχή γίνεται έτσι συντελεστής ανθεκτικότητας και όχι απλή διαδικαστική διακήρυξη.

Στρατηγική εφαρμογή και έλεγχος

Προτείνεται δεκαπενταετής εθνική στρατηγική με τετραετή προγράμματα, υπεύθυνο συντονισμό και ετήσια ενημέρωση της Βουλής. Η συνέχεια απαιτεί συμφωνία σε βασικούς στόχους, χωρίς περιορισμό της δημοκρατικής διαφωνίας. Οι αποφάσεις πρέπει να στηρίζονται σε κοινή εκτίμηση απειλών, κοστολόγηση και εξέταση εναλλακτικών.

Η πολιτική ηγεσία οφείλει να ιεραρχεί ζωτικά συμφέροντα, στόχους και χρηματοδοτήσιμες δεσμεύσεις. Δημόσιο κείμενο στρατηγικής, διαβαθμισμένα παραρτήματα και κοινοβουλευτική ενημέρωση επιτρέπουν έλεγχο εξαγγελιών, δαπανών και αποτελεσμάτων. Η επιστημονική τεκμηρίωση και η διπλωματική μνήμη απαιτούν μόνιμες υπηρεσιακές δομές.

Ο σχεδιασμός χρειάζεται τρία σενάρια: σταδιακή αποκλιμάκωση, παρατεταμένη ένταση και οξεία κρίση. Για καθένα πρέπει να προσδιορίζονται διπλωματικές επιλογές, επιχειρησιακή ετοιμότητα, οικονομικές αντοχές και μηχανισμοί επικοινωνίας. Η περιοδική αξιολόγηση θα εξετάζει αμυντική διαθεσιμότητα, εγχώρια προστιθέμενη αξία, διαφοροποίηση προμηθευτών και αντοχή υποδομών. Ο θεσμικός έλεγχος οφείλει να προστατεύει τις διαβαθμισμένες πληροφορίες και να επιτρέπει ουσιαστική λογοδοσία.

Η Ελλάδα μπορεί να ενισχύσει τον περιφερειακό και ευρωπαϊκό της ρόλο μόνον όταν συνδέει νόμιμους σκοπούς με αξιόπιστα μέσα και όταν η εξωτερική της πολιτική εκφράζει συνέχεια και όχι εναλλασσόμενους τακτικισμούς. Εθνική ισχύς δεν είναι μόνο τα οπλικά συστήματα. Είναι η παραγωγική ικανότητα, η τεχνολογική γνώση, η δημογραφική αντοχή, η κοινωνική δικαιοσύνη, η θεσμική αξιοπιστία και η εμπιστοσύνη των πολιτών προς την Πολιτεία.

Το ζητούμενο, τελικά, δεν είναι μια Ελλάδα που απλώς αντιδρά στις αποφάσεις άλλων, αλλά μια Ελλάδα που γνωρίζει τι επιδιώκει, διαθέτει τα μέσα να το υποστηρίξει και έχει τον λαό της ενεργό φορέα αυτής της πορείας. Η εθνική στρατηγική γίνεται τότε πράξη δημοκρατικής αυτογνωσίας: υπεράσπιση της κυριαρχίας, συγκρότηση ισχύος και δημιουργία των όρων ώστε ο ελληνικός λαός να αποφασίζει για το μέλλον του με ελευθερία, ασφάλεια και ευθύνη.

Η παρέμβαση του Αμερικανού προέδρου έρχεται μετά τη δραματική συνεδρίαση της Πέμπτης, κατά την οποία ο Dow Jones έχασε περισσότερες από 1.800 μονάδες, ο S&P 500 υποχώρησε κατά 4,4% και ο Nasdaq Composite βυθίστηκε κατά 5,5%, εισερχόμενος σε περιοχή διόρθωσης.

Οι αμερικανικές μετοχές έχασαν συνολικά περισσότερα από 3 τρισ. δολάρια σε χρηματιστηριακή αξία, καθώς οι επενδυτές άρχισαν να φοβούνται ότι η νέα πολιτική ισορροπία στην Ουάσιγκτον θα μπορούσε να οδηγήσει σε αυστηρότερους περιορισμούς στην ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης. Η πτώση μεταδίδεται την Παρασκευή και στις ασιατικές αγορές, με τον Nikkei να υποχωρεί περισσότερο από 6% και τον Kospi της Νότιας Κορέας να καταγράφει επίσης βαριές απώλειες.

Η αντίδραση Τραμπ έρχεται μόλις ένα εικοσιτετράωρο μετά το εντυπωσιακό μετεκλογικό ράλι της Τετάρτης, όταν οι επενδυτές είχαν αρχικά υποδεχθεί θετικά το αποτέλεσμα των εκλογών, προσδοκώντας περιορισμό των γεωπολιτικών εντάσεων και πιθανή αποκλιμάκωση του πολέμου με το Ιράν. Πλέον, όμως, η αισιοδοξία έχει δώσει τη θέση της στον φόβο, με τον Αμερικανό πρόεδρο να αποδίδει το χρηματιστηριακό σοκ στους Δημοκρατικούς, χωρίς να διευκρινίζει πώς σκοπεύει να αντιδράσει.

Το χρηματιστηριακό κραχ

Η έντονη νευρικότητα πυροδοτήθηκε από τους φόβους ότι τα εκλογικά κέρδη των Δημοκρατικών στις ενδιάμεσες αμερικανικές εκλογές ενδέχεται να επιβραδύνουν τις γιγαντιαίες επενδύσεις στον τομέα της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI). Η νευρικότητα πέρασε ακαριαία και στην Ασία, με τον δείκτη Kospi της Νότιας Κορέας να πραγματοποιεί ελεύθερη πτώση σχεδόν 9% με το άνοιγμα της Παρασκευής, προκαλώντας την προσωρινή αναστολή των διαπραγματεύσεων για 20 λεπτά, όπως αναφέρει το CNN.

Η καθίζηση στις αμερικανικές αγορές ήταν καθολική, με τον τεχνολογικό δείκτη Nasdaq να υποχωρεί κατά 5,52% και να εισέρχεται επίσημα σε φάση διόρθωσης, απέχοντας πλέον πάνω από 10% από τα ιστορικά υψηλά της 6ης Οκτωβρίου. Για τον Nasdaq ήταν η χειρότερη συνεδρίαση από τον Απρίλιο του 2025. Παράλληλα, ο δείκτης S&P 500 και ο βιομηχανικός Dow Jones κατέγραψαν επίσης τις μεγαλύτερες ημερήσιες απώλειες των τελευταίων 18 μηνών.

Η εικόνα αυτή συνιστά απότομη μεταστροφή σε σχέση με το ράλι της Τετάρτης, όταν ο Dow Jones είχε σημειώσει άλμα 1.569 μονάδων. Την Πέμπτη, ο δείκτης έκλεισε κατά 1.833 μονάδες χαμηλότερα, εξανεμίζοντας πλήρως τα προηγούμενα κέρδη. Στο επίκεντρο των ρευστών εξελίξεων βρίσκεται η νίκη της Δημοκρατικής Τζίνα Χινοχόσα στην κούρσα για τη θέση του Κυβερνήτη στο Τέξας.

Η πολιτεία αποτελεί κεντρικό κόμβο για την ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης, φιλοξενώντας τεράστιες επενδύσεις σε data centers από κολοσσούς όπως η Google, η Meta, η Oracle και η OpenAI. Η προεκλογική δέσμευση της Χινοχόσα για προσωρινό μοραιτόριουμ στα νέα data centers και κατάργηση φορολογικών ελαφρύνσεων προκάλεσε ισχυρούς τριγμούς:

• Η μετοχή της Nvidia πραγματοποίησε βουτιά 9,3%, διαγράφοντας όλα τα φετινά της κέρδη, ενώ ο ευρύτερος δείκτης των κατασκευαστών τσιπ σημείωσε πτώση 12,3%, τη χειρότερη των τελευταίων έξι ετών.
• Σημαντικές απώλειες κατέγραψαν η Tesla (-11%) και η SpaceX (-9%), ενώ εταιρείες ενοικίασης υπολογιστικής ισχύος όπως η CoreWeave και η Nebius υποχώρησαν κατά 10% και 15% αντίστοιχα.
• Η Qualcomm υποχώρησε κατά 9,5% μετά την ανακοίνωση αποτελεσμάτων που δεν έπιασαν τις εκτιμήσεις των αναλυτών, αποδίδοντας την πίεση στο αυξημένο κόστος των τσιπ μνήμης.

Αισιόδοξος για το Ουκρανικό

Ο Τραμπ δήλωσε πως συναντήθηκε χθες Πέμπτη με τον Κιρίλ Ντμίτριεφ, ειδικό απεσταλμένο του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν, όχι όμως με την ουκρανική αντιπροσωπεία που βρισκόταν στον Λευκό Οίκο για συνομιλίες με την Πρώτη Κυρία Μελάνια Τραμπ, η οποία έχει αναλάβει μεσολαβητικό ρόλο για τοπικές εκεχειρίες. Μιλώντας σε δημοσιογράφους στον Λευκό Οίκο, εκτίμησε ότι ο πόλεμος μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας βρίσκεται πολύ κοντά στον τερματισμό του, υποστηρίζοντας ότι η διευθέτηση της σύγκρουσης ενδέχεται να περιλαμβάνει το σύνολο της Ευρώπης.

«Θα υπάρξει συμφωνία. Θα είναι μια μεγάλη συμφωνία και θα αφορά κάτι περισσότερο από την Ουκρανία… Θα μπορούσα μάλιστα να πω ότι μπορεί να περιλαμβάνει ολόκληρη την Ευρώπη. Θα είναι μια μεγάλη, εξαιρετική συμφωνία και όλοι θα είναι ενθουσιασμένοι», δήλωσε ο Τραμπ, μερικά 24ωρα πριν από τις συνομιλίες που θα διεξαχθούν με αμερικανική μεσολάβηση στο Αμπού Ντάμπι με στόχο την διπλωματική επίλυση της σύγκρουσης. Αναμφίβολα, οι δηλώσεις Τραμπ θα εγείρουν ερωτήματα σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, συμμάχους των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ.

Μετά τη σαρωτική νίκη των Δημοκρατικών στις ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ, η επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, Κάγια Κάλας, εξέφρασε την προσδοκία ότι το ανανεωμένο Κογκρέσο θα ασκήσει «μεγαλύτερη πίεση στη Ρωσία». Την προσδοκία ότι το αποτέλεσμα των ενδιάμεσων εκλογών θα οδηγήσει σε ενίσχυση της αμερικανικής υποστήριξης προς την Ουκρανία εξέφρασε και ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, επισημαίνοντας τη σημασία της διακομματικής συνεργασίας και της διατήρησης της συμμαχίας μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης.

Όπως δήλωσε σε συνέντευξή του στο γερμανικό δημόσιο δίκτυο ZDF, η ισχυρότερη οικονομική και στρατιωτική βοήθεια προς το Κίεβο θα μπορούσε να ασκήσει πίεση στον Πούτιν, αναγκάζοντάς τον να επανεξετάσει τη συνέχιση του πολέμου και δημιουργώντας ευνοϊκότερες προϋποθέσεις για διαπραγματεύσεις και ειρήνη.

Το βασικό συμπέρασμα που προκύπτει από τα στοιχεία του παρατιθέμενου πίνακα που καταρτίσθηκε με διαχρονικά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ είναι ότι κατάρρευση του αριθμού των σχολικών μονάδων και του μαθητικού πληθυσμού κατά την τελευταία τεσσαρακονταετία συνοδευόταν και συνοδεύεται από ιλιγγιώδη αύξηση του διδακτικού προσωπικού. Ειδικότερα, από την εξέταση των στοιχείων του πίνακα προκύπτουν οι ακόλουθες διαπιστώσεις:

• Πρώτον, την περίοδο 1985-2025 τα δημόσια νηπιαγωγεία μειώθηκαν κατά 524 μονάδες ή 10%, οι μαθητές κατά 1.155 ή 2,2%, αλλά οι δάσκαλοι αυξήθηκαν κατά 177,2%.
• Δεύτερον, η μεγάλη “σφαγή του Ηρώδη” παρατηρείται στα δημόσια δημοτικά σχολεία. Οι σχολικές μονάδες μειώθηκαν κατά 4.116 ή κατά 49,9% (διπλές έμειναν οι μισές σε σχέση με το 1985!) και οι μαθητές κατά 36.921 ή κατά 39,3%. Αντιθέτως, οι δάσκαλοι παρουσιάζουν αύξηση κατά 99,6%
• Τρίτον, συνολικά στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση κατά την ίδια περίοδο οι σχολικές μονάδες μειώθηκαν κατά 4.640 ή 34,4% και οι μαθητές κατά 330.190 ή κατά 33,8%. Αντιθέτως, οι δάσκαλοι αυξήθηκαν την ίδια περίοδο κατά 50.069 ή κατά 112,5%.
• Τέταρτον, από τη δραματική  μείωση των μαθητών και την εντυπωσιακή αύξηση του διδακτικού προσωπικού η αναλογία μαθητών ανά δάσκαλο παρουσιάζει θεαματική βελτίωση, καθώς από 21,9 (σχέση) το 1985 έφτασε στη σχέση 6,8!
• Πέμπτον, από τα ίδια στοιχεία προκύπτει και η κορυφή του δράματος: Η σχέση μαθητών προς μονάδα το 2025 βρίσκεται στα ίδια ή οριακά χειρότερα επίπεδα από την αντίστοιχη του 1985 (73 μαθητές έναντι 72,3 μαθητές το 1985), η οποία οφείλεται στην αθρόα κατάργηση των σχολικών μονάδων ιδιαίτερα σε χωριά που τα σκιάζει μια πρωτόγνωρη ερημία.

Οι 1.400.000 μαθητές έγιναν 646.000 

Σημειώνω ότι τα αποτελέσματα σύγκρισης των στοιχείων του 2025 με τα αντίστοιχα του 1965 (δηλαδή 20 χρόνια από την ερευνώμενη) είναι εφιαλτικότερα. Από τα επίσημα στοιχεία  προκύπτει ότι το σχολικό έτος  1965/1966 οι μαθητές στα νηπιαγωγεία ανέρχονταν σε 50.000. Αλλά, ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί μόνο στο 15% περίπου των παιδιών της ίδια ηλικιακής ομάδας, που ήταν περίπου  330.000. Συνεπώς, κατά την ταπεινή μου εκτίμηση, αν όλα τα παιδιά αυτά πήγαιναν στα νηπιαγωγεία, δεν θα ήταν 50.000 αλλά 330.000!

Επίσης, για το ίδιο σχολικό έτος τα επίσημα στοιχεία αναφέρουν ότι οι μαθητές που ήταν εγγεγραμμένοι στο Δημοτικό ανέρχονταν σε 975.869, που αντιστοιχεί στο 95% περίπου των παιδιών της σχολικής αυτής ηλικίας. Συνεπώς, κατά τη δική μου ταπεινή εκτίμηση, ο συνολικός αριθμός των μαθητών του Δημοτικού θα ανερχόταν στα 1.030.000 αν πήγαιναν όλα τα παιδιά στο σχολείο.

Ακόμα, από επίσημα στοιχεία προκύπτει ότι στον αναγραφόμενο μαθητικό πληθυσμό του παραπάνω σχολικού έτους, δεν περιλαμβάνονται 74.700 μαθητές που εγκατέλειψαν τότε το σχολείο. Συνεπώς, κατά δική μου ταπεινή εκτίμηση, ο πραγματικός αριθμός μαθητών στο Δημοτικό κατά το σχολικό έτος 1965/1966 ανερχόταν σε 1.104.700. Αν προσθέσουμε και 330.000 νήπια (πήγαιναν μόνο 50.000 διότι δεν υπήρχαν παντού νηπιαγωγεία), τότε ο συνολικός εν δυνάμει μαθητικός πληθυσμός στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση ήταν πάνω από 1.400.000!

Συνεπώς, η πραγματική μείωση του μαθητικού πληθυσμού τα τελευταία εξήντα χρόνια κατά 750.000 ή κατά 55% αγγίζει τα όρια της εθνικής συμφοράς.

Το διεθνονομικό πλαίσιο θεμελιώνεται στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας, με κυριότερο κανονιστικό κείμενο τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (United Nations Convention on the Law of the Sea – UNCLOS, 1982). Η προσέγγιση αυτή εξετάζει τη θαλάσσια ασφάλεια υπό το πρίσμα της νομιμότητας, της κατανομής δικαιοδοσιών και των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων των κρατών. Βασικό ζητούμενο αποτελεί ο προσδιορισμός των ορίων άσκησης κρατικής εξουσίας και των προϋποθέσεων νόμιμης παρέμβασης στις διαφορετικές θαλάσσιες ζώνες.

Η UNCLOS διακρίνει τη χωρική θάλασσα, η οποία μπορεί να εκτείνεται έως 12 ναυτικά μίλια, την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ), με ανώτατο εύρος 200 ναυτικών μιλίων, την υφαλοκρηπίδα και την ανοικτή θάλασσα. Κάθε ζώνη διέπεται από διαφορετικό καθεστώς κυριαρχίας, κυριαρχικών δικαιωμάτων και δικαιοδοσίας, γεγονός που επηρεάζει τις δυνατότητες επιβολής του νόμου και επιχειρησιακής δράσης.

Η νομική πτυχή της θαλάσσιας ασφάλειας

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η διάκριση μεταξύ πειρατείας και ένοπλης ληστείας κατά πλοίων. Σύμφωνα με το άρθρο 101 της UNCLOS, η πειρατεία περιλαμβάνει συγκεκριμένες παράνομες πράξεις βίας, κράτησης ή λεηλασίας που διαπράττονται για ιδιωτικούς σκοπούς στην ανοικτή θάλασσα ή σε περιοχές εκτός κρατικής δικαιοδοσίας. Αντίθετα, οι αντίστοιχες επιθέσεις εντός των χωρικών υδάτων χαρακτηρίζονται κατά κανόνα ως ένοπλη ληστεία κατά πλοίων και υπάγονται στη δικαιοδοσία του παράκτιου κράτους.

Παράλληλα, η αντιμετώπιση της παράνομης, λαθραίας και άναρχης αλιείας, της θαλάσσιας ρύπανσης, της διακίνησης ναρκωτικών και άλλων διασυνοριακών εγκληματικών δραστηριοτήτων απαιτεί την εφαρμογή διεθνών συμβάσεων, περιφερειακών συμφωνιών και εθνικών νομοθεσιών.

Επομένως, η αποτελεσματικότητα της θαλάσσιας ασφάλειας εξαρτάται όχι μόνο από τις επιχειρησιακές δυνατότητες των κρατών, αλλά και από τη σαφήνεια του εφαρμοστέου δικαίου, τη διεθνή συνεργασία και τη λειτουργία αξιόπιστων μηχανισμών επιβολής του.

Το κρατοκεντρικό ή γεωπολιτικό πλαίσιο

Το κρατοκεντρικό πλαίσιο αντλεί τις θεωρητικές του βάσεις κυρίως από τον πολιτικό ρεαλισμό και τον φιλελεύθερο θεσμισμό των διεθνών σχέσεων. Αντιλαμβάνεται τη θάλασσα ως χώρο άσκησης ισχύος, στρατηγικού ανταγωνισμού και προάσπισης εθνικών συμφερόντων. Τα κράτη αποτελούν τους κυριότερους δρώντες, καθώς διαθέτουν την πολιτική εξουσία και τα στρατιωτικά μέσα για την προστασία των θαλάσσιων συμφερόντων τους.

Από τη ρεαλιστική οπτική, η ναυτική ισχύς αποτελεί καθοριστικό παράγοντα της διεθνούς κατανομής ισχύος. Επιτρέπει την αποτροπή απειλών, την προβολή στρατιωτικής ισχύος, την προστασία των εμπορικών μεταφορών και τη διασφάλιση της πρόσβασης σε στρατηγικούς πόρους. Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η έννοια του θαλάσσιου ελέγχου (sea control), δηλαδή η δυνατότητα ενός κράτους να διατηρεί την επιχειρησιακή ελευθερία των δικών του δυνάμεων και να περιορίζει την αντίστοιχη ελευθερία των αντιπάλων του σε συγκεκριμένες θαλάσσιες περιοχές.

Η προσέγγιση αυτή συνδέεται άμεσα με την προστασία των θαλάσσιων γραμμών επικοινωνίας (Sea Lines of Communication – SLOCs) και των στρατηγικών θαλάσσιων στενών (maritime chokepoints). Περιοχές όπως τα Στενά του Ορμούζ, η Ερυθρά Θάλασσα και το Στενό της Μαλάκκας αποκτούν ιδιαίτερη γεωπολιτική και γεωοικονομική σημασία, καθώς συγκεντρώνουν σημαντικές εμπορικές και ενεργειακές ροές.

Οι διαταραχές της ναυσιπλοΐας στις περιοχές αυτές μπορούν να αυξήσουν το μεταφορικό κόστος, τα ασφάλιστρα ναυτιλιακού κινδύνου και τις τιμές της ενέργειας, επηρεάζοντας τις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες. Συνεπώς, η θαλάσσια ασφάλεια συνδέεται άμεσα με την οικονομική ασφάλεια και τη γεωοικονομική ανθεκτικότητα των κρατών.

Ωστόσο, ο φιλελεύθερος θεσμισμός αναδεικνύει τη σημασία της διεθνούς συνεργασίας. Διεθνείς οργανισμοί, πολυμερείς συμφωνίες, κοινές ναυτικές επιχειρήσεις και μηχανισμοί ανταλλαγής πληροφοριών μπορούν να περιορίσουν την αβεβαιότητα και να ενισχύσουν τη συλλογική αντιμετώπιση απειλών.

Κατά συνέπεια, το γεωπολιτικό πλαίσιο διαμορφώνεται τόσο από τον ανταγωνισμό για τον έλεγχο των θαλάσσιων χώρων όσο και από την ανάγκη θεσμικής συνεργασίας για τη διατήρηση της διεθνούς σταθερότητας.

Ερμηνευτικό πλαίσιο

Το ερμηνευτικό πλαίσιο προέρχεται από τις σύγχρονες σπουδές ασφάλειας και την κοινωνική θεωρία. Βασική του παραδοχή είναι ότι οι απειλές δεν αξιολογούνται αποκλειστικά βάσει αντικειμενικών χαρακτηριστικών, αλλά και μέσω κοινωνικών αντιλήψεων, πολιτικών προτεραιοτήτων και κυρίαρχων αφηγημάτων.

Η προσέγγιση αυτή δεν αμφισβητεί την πραγματική ύπαρξη κινδύνων, όπως η πειρατεία ή οι επιθέσεις κατά εμπορικών πλοίων. Υποστηρίζει, ωστόσο, ότι η αναγνώριση και η ιεράρχησή τους επηρεάζονται από τις διαδικασίες κοινωνικής και πολιτικής νοηματοδότησης.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η θεωρία της ασφαλειοποίησης (securitization), η οποία αναπτύχθηκε από τη Σχολή της Κοπεγχάγης. Σύμφωνα με αυτή, ένα ζήτημα μπορεί να παρουσιαστεί ως υπαρξιακή απειλή για το κράτος ή την κοινωνία, δημιουργώντας, εφόσον γίνει αποδεκτή η σχετική επιχειρηματολογία, πολιτική νομιμοποίηση για την εφαρμογή έκτακτων μέτρων. Στη θαλάσσια ασφάλεια, η θεωρία αυτή συμβάλλει στην κατανόηση της διαφορετικής αντιμετώπισης φαινομένων όπως η πειρατεία, η παράτυπη μετανάστευση και η διακίνηση ανθρώπων.

Για παράδειγμα, όταν η παράτυπη μετανάστευση παρουσιάζεται πρωτίστως ως απειλή εθνικής ασφάλειας, ενισχύονται συνήθως οι πολιτικές συνοριακής επιτήρησης και ελέγχου. Αντίθετα, όταν αντιμετωπίζεται ως ανθρωπιστική πρόκληση, προτεραιότητα αποκτούν η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η έρευνα και διάσωση και η διεθνής συνεργασία. Αντίστοιχα, η παρουσίαση της πειρατείας αποκλειστικά ως στρατιωτικής απειλής μπορεί να οδηγήσει σε ενίσχυση της ναυτικής παρουσίας, παραμερίζοντας τις κοινωνικοοικονομικές και θεσμικές αιτίες του φαινομένου.

Το ερμηνευτικό πλαίσιο επιτρέπει, επομένως, την κριτική αξιολόγηση των πολιτικών ασφάλειας, εξετάζοντας κατά πόσο οι επιλεγμένες παρεμβάσεις ανταποκρίνονται στην πραγματική φύση των κινδύνων ή επηρεάζονται από πολιτικές σκοπιμότητες και κοινωνικά στερεότυπα.

Το αιτιοκρατικό ή αναπτυξιακό πλαίσιο

Το αιτιοκρατικό ή αναπτυξιακό πλαίσιο επικεντρώνεται στις βαθύτερες κοινωνικές, οικονομικές και θεσμικές αιτίες της θαλάσσιας ανασφάλειας. Αντλεί θεωρητικά εργαλεία από την πολιτική οικονομία, τις αναπτυξιακές σπουδές και την έννοια της ανθρώπινης ασφάλειας.

Βασική του παραδοχή είναι ότι πολλές θαλάσσιες απειλές έχουν τις ρίζες τους στην ξηρά. Η φτώχεια, η ανεργία, η πολιτική αστάθεια, η διαφθορά και η αδυναμία των κρατικών θεσμών μπορούν να δημιουργήσουν ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη παράνομων δραστηριοτήτων.

Η πειρατεία, το λαθρεμπόριο και η παράνομη αλιεία συνδέονται συχνά με περιορισμένες οικονομικές ευκαιρίες, ανεπαρκή κρατική εποπτεία και οργανωμένα εγκληματικά δίκτυα. Παράλληλα, η υπερεκμετάλλευση των θαλάσσιων πόρων και η περιβαλλοντική υποβάθμιση μπορούν να περιορίσουν τα εισοδήματα των παράκτιων πληθυσμών, εντείνοντας την κοινωνική ευπάθεια.

Υπό αυτή την οπτική, η στρατιωτική παρουσία και η καταστολή αποτελούν αναγκαία, αλλά όχι πάντοτε επαρκή μέσα αντιμετώπισης των απειλών. Η μακροπρόθεσμη αποτελεσματικότητα των πολιτικών ασφάλειας προϋποθέτει παράλληλες παρεμβάσεις για την ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης, της θεσμικής λειτουργίας και της κοινωνικής συνοχής.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν τα προγράμματα οικοδόμησης ικανοτήτων (capacity-building), η ενίσχυση των λιμενικών και δικαστικών αρχών, η δημιουργία βιώσιμων θέσεων εργασίας και η αποτελεσματική διαχείριση των θαλάσσιων πόρων. Η προσέγγιση αυτή συνδέει τη θαλάσσια ασφάλεια με τη βιώσιμη ανάπτυξη και την ανθρώπινη ασφάλεια. Ωστόσο, αποφεύγει την απλουστευτική αντίληψη ότι η οικονομική ανάπτυξη αρκεί για την εξάλειψη της εγκληματικότητας. Η εμφάνιση των απειλών αποτελεί αποτέλεσμα σύνθετης αλληλεπίδρασης οικονομικών κινήτρων, πολιτικών επιλογών, θεσμικών αδυναμιών και γεωπολιτικών συνθηκών.

Τα τέσσερα αναλυτικά πλαίσια αναδεικνύουν τη σύνθετη και πολυεπίπεδη φύση της θαλάσσιας ασφάλειας. Το διεθνονομικό πλαίσιο προσδιορίζει τους κανόνες και τις αρμοδιότητες που διέπουν τον θαλάσσιο χώρο. Το γεωπολιτικό εξετάζει την ισχύ, τον στρατηγικό ανταγωνισμό και τη διεθνή συνεργασία. Το ερμηνευτικό αναλύει τις διαδικασίες μέσω των οποίων οι απειλές αποκτούν πολιτική σημασία, ενώ το αναπτυξιακό διερευνά τις βαθύτερες κοινωνικοοικονομικές και θεσμικές αιτίες της ανασφάλειας.

Οι προσεγγίσεις αυτές δεν είναι ανταγωνιστικές, αλλά συμπληρωματικές. Η νομική νομιμότητα δεν εγγυάται τη στρατηγική αποτελεσματικότητα, όπως και η στρατιωτική υπεροχή δεν εξασφαλίζει τη μακροπρόθεσμη εξάλειψη των απειλών. Αντίστοιχα, η οικονομική ανάπτυξη δεν υποκαθιστά την ανάγκη αποτελεσματικής διακυβέρνησης.

Συνεπώς, η διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής θαλάσσιας ασφάλειας προϋποθέτει τον συνδυασμό διεθνούς νομιμότητας, επιχειρησιακής ικανότητας, θεσμικής συνεργασίας και αναπτυξιακών παρεμβάσεων. Μόνο μέσα από αυτή τη συνθετική προσέγγιση μπορεί να επιτευχθεί η βιώσιμη προστασία της διεθνούς ναυσιπλοΐας, της παγκόσμιας οικονομίας και του θαλάσσιου περιβάλλοντος.

Ο Νίκος Δενιόζος είναι ανώτατος αξιωματικός του Λιμενικού, Οικονομολόγος-Περιφερειολόγος, πτυχιούχος Αμυντικών και Στρατηγικών Σπουδών.

Η ανάπτυξη δε αυτού του πολυπλέγματος ενδέχεται να έχει πολύ σημαντικές θετικές συνέπειες και σε έναν άλλον τομέα. Αυτόν της επέκτασης των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια και τη διασφάλιση της ΑΟΖ. Σε αντίθεση δε με ό,τι γενικώς πιστεύεται, το Δίκαιο της Θάλασσας δεν είναι στατικό, αλλά εξελίσσεται και αλλάζει, αλληλεπιδρώντας με διάφορους παράγοντες. Ένας εξ αυτών είναι η διεθνής γεωγραφία της ισχύος. Η αλληλεπίδραση αυτή είναι ιδιαίτερα έντονη όσον αφορά στη διαμόρφωση των κυριαρχικών δικαιωμάτων κάθε χώρας στις θαλάσσιες εκτάσεις γύρω από αυτήν. Αυτά ισχύουν και για το Αιγαίο και για την Ανατολική Μεσόγειο.

Αρχικά να σημειωθεί ότι το αρχικό όριο των χωρικών υδάτων στα τρία ναυτικά μίλια διαμορφώθηκε εν πολλοίς από το μέγιστο βεληνεκές του χερσαίου πυροβολικού εκείνη την εποχή. Ήταν ο λεγόμενος “κανόνας βολής του πυροβόλου” (cannon shot rule) που αποτέλεσε τη βάση, πάνω στην οποία οικοδομήθηκε η νομική έννοια των χωρικών υδάτων.

Σε πολύ γενικές γραμμές, θα μπορούσαμε να πούμε ότι τα χωρικά ύδατα αποτελούν την προέκταση της στεριάς μέσα στη θάλασσα, διαμέσου της χερσαίας στρατιωτικής ισχύος. Με πιο απλά λόγια, τα χωρικά ύδατα είναι ο θαλάσσιος χώρος όπου, στη μονομαχία μεταξύ χερσαίας και θαλάσσιας ισχύος, η χερσαία ισχύς πλεονεκτεί.

Συνακόλουθα, ένα παρόμοιο χερσαία εδραζόμενο πολυπλέγμα προβολής ισχύος προς τη θάλασσα, μέσα σε μια αρχιπελαγική δομή, αποτελεί ένα συνδετικό στοιχείο που συνδέει όλα τα νησιά σε μια ενότητα. Επίσης, μετατρέπει τη θάλασσα ανάμεσά τους σε “φυσική” προέκταση της στεριάς και de facto επιλύει το ζήτημα της επέκτασης των χωρικών υδάτων δια ενός “τετελεσμένου ισχύος”. Βέβαια, αυτό απέχει από μια de jure λύση υπέρ των ελληνικών συμφερόντων, αλλά διαμορφώνει μια θετική για την Ελλάδα κατάσταση στο θεμέλιο της έννοιας των χωρικών υδάτων.

Ο “εμπλουτισμός” της ΑΟΖ

Σε κάθε περίπτωση, η ελληνοτουρκική διαφορά, όσον αφορά τα χωρικά ύδατα, αλλά και την ΑΟΖ, θα ρυθμιστεί εν πολλοίς από ευρύτερες γεωπολιτικές εξελίξεις σε παγκόσμιο επίπεδο, που θα επιφέρουν και σημαντικές ανατροπές στο ισχύον Δίκαιο της Θάλασσας. Συγκεκριμένα πολλές χώρες του κόσμου, με προεξάρχουσα την Κίνα, έχουν αρχίσει να θεωρούν τα 200 ναυτικά μίλια της ΑΟΖ, ως χώρο όπου δικαιούνται να ασκούν κυριαρχία και όχι απλώς να έχουν το δικαίωμα της αποκλειστικής οικονομικής εκμετάλλευσης.

Επίσης, η Ρωσία, λόγω της διαφαινόμενης τήξης του στρώματος των αρκτικών πάγων, θεωρεί ότι είναι κρίσιμης σημασίας για την ασφάλειά της, να έχει τον πλήρη έλεγχο του Αρκτικού σε βάθος πολλών εκατοντάδων χιλιομέτρων από τις ρωσικές ακτές. Ακόμη και η Ινδία, που αποτελεί μεγάλο στρατηγικό ανταγωνιστή της Κίνας, ταυτίζεται με τις κινεζικές θέσεις όσον αφορά την άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων στην ΑΟΖ. Παρόμοιες θέσεις έχουν πολλές άλλες χώρες.

Άρα, ο “εμπλουτισμός” της έννοιας της ΑΟΖ, ως χώρου άσκησης εθνικής κυριαρχίας και όχι απλώς αποκλειστικής οικονομικής εκμετάλλευσης, είναι κάτι που ήδη έχει αρχίσει. Εν κατακλείδι, λοιπόν, η ΑΟΖ σταδιακά έχει την τάση να αποκτά ιδιότητες που έχουν τα χωρικά ύδατα. Όπως προαναφέρθηκε, άλλωστε, τα χωρικά ύδατα, ως νομική έννοια, εδράζονται πάνω στις ικανότητες προβολής ισχύος από τη στεριά στη θάλασσα.

Άρα, δια της οικοδόμησης πολυπλεγμάτων άρνησης και αντιπρόσβασης περιοχής στην αρχιπελαγική δομή του Αιγαίου (και της Κρήτης), η Ελλάδα θα είχε πολλαπλά οφέλη. Οφέλη στρατηγικής σημασίας οφέλη στην άμυνα, στη γεωπολιτική της λειτουργία και στην εθνική οικονομία. Επίσης, θα αποκτούσε και ένα ισχυρό χαρτί για να κατοχυρώσει τα δώδεκα ναυτικά μίλια στα χωρικά της ύδατα και να εξασφαλίσει την ΑΟΖ που δικαιούται. Και μάλιστα μια “εμπλουτισμένη” έννοια της ΑΟΖ, που θα λειτουργεί σε σημαντικό βαθμό ως χώρος άσκησης εθνικής κυριαρχίας.

Το Αιγαίο θα μετατραπεί σε λίμνη

Σε περίπτωση παρόμοιας εξέλιξης, το γεωπολιτικό ειδικό βάρος της Ελλάδας θα αυξηθεί έτι περαιτέρω, μιας και ολόκληρο το Αιγαίο και μεγάλο μέρος της Ανατολικής Μεσογείου θα μετατραπούν σε χώρο συμπαγούς ελληνικής εθνικής κυριαρχίας. Η ενοποίηση των αρχιπελαγικών χερσαίων δομών του Αιγαίου με τις θαλάσσιες εκτάσεις, γύρω και μέσα από αυτές, θα δημιουργήσει ένα είδος “μεγάλης Ελλάδας” με υβριδική “θαλασσοχερσαία” γεωπολιτική δομή και ο διεθνής ρόλος της χώρας μας θα ενισχυθεί αποφασιστικά.

Τέλος, σε ό,τι αφορά την διεθνή τάση για μετεξέλιξη της έννοιας της ΑΟΖ σε χώρο εθνικής κυριαρχίας, θα πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι, αν δεν προχωρήσει η Ελλάδα στην ανάπτυξη μιας αρχιτεκτονικής ισχύος που θα καθιστά το Αιγαίο “ελληνική λίμνη”, είναι πολύ πιθανόν ότι θα το πράξει η Τουρκία. Για την ακρίβεια, ήδη κινείται σε αυτήν την κατεύθυνση.

Όλα τα παραπάνω, που στην Αθήνα αντιμετωπίζονται σαν μελλοντολογία, στην Άγκυρα θεωρούνται εδώ και πολλά χρόνια το αναπόφευκτο αύριο. Αυτός είναι ο λόγος που οι Τούρκοι και πριν τον Ερντογάν και επί των ημερών του, αρνούνται επιμόνως να αναγνωρίσουν ότι τα νησιά δικαιούνται υφαλοκρηπίδα-ΑΟΖ, όπως ρητά προβλέπει το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας. Αυτός είναι ο λόγος που από το 1974 επιδιώκουν να διχοτομήσουν το Αιγαίο, που έχουν χαρακτηρίσει την προβλεπόμενη από το Διεθνές Δίκαιο επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων σε casus belli.

Αυτός είναι ο λόγος που έχουν ρίξει το βάρος τους στην ανάπτυξη του Πολεμικού Ναυτικού τους και έχουν αναγορεύσει σε κυρίαρχο δόγμα τη “Γαλάζια Πατρίδα”. Αυτός είναι τέλος ο λόγος που πίεσαν την Βεγγάζη να επικυρώσει το περιβόητο Μνημόνιο, με το οποίο σφετερίζονται ελληνική ΑΟΖ και επιδιώκουν να μετατρέψουν το Μνημόνιο σε επεκτατικό τετελεσμένο.

Σε άρθρο του στο The Modern War Journal, ο ταγματάρχης της αμερικανικής Space Force Austin Moore υποστηρίζει ότι οι παραδοσιακές οδοί ανεφοδιασμού μέσω ξηράς, θάλασσας και αέρα δεν επαρκούν για τις απαιτήσεις ενός πολέμου με αντίπαλο αντίστοιχων στρατιωτικών δυνατοτήτων. Προτείνει, επομένως, τη δημιουργία ενός δικτύου δορυφόρων χαμηλής γήινης τροχιάς (LEO), οι οποίοι θα μεταφέρουν προκαθορισμένα πακέτα προμηθειών και θα μπορούν, κατόπιν εντολής, να τα απελευθερώνουν προς συγκεκριμένες περιοχές στη Γη.

Η κινεζική απειλή και η “τυραννία της απόστασης”

Ο Ινδοειρηνικός καλύπτει περισσότερο από το 50% της επιφάνειας του πλανήτη, με τις γραμμές ανεφοδιασμού να εκτείνονται σε χιλιάδες μίλια, κυρίως πάνω από ωκεάνιες περιοχές. Η γεωγραφία αυτή καθιστά τις αμερικανικές δυνάμεις ιδιαίτερα εξαρτημένες από πλοία και αεροσκάφη.

Ταυτόχρονα, η Κίνα έχει αναπτύξει τα τελευταία 30 χρόνια ένα εκτεταμένο σύστημα αντιπρόσβασης και άρνησης περιοχής (A2/AD). Συνδυάζοντας παράκτια, ναυτικά, αεροπορικά και διαστημικά μέσα επιτήρησης και κρούσης, μπορεί να εντοπίζει και να πλήττει στόχους σε μεγάλες αποστάσεις, περιορίζοντας την ελευθερία κινήσεων των αμερικανικών δυνάμεων.

Η αμερικανική αμυντική στρατηγική δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην αποτροπή κινεζικής επιθετικότητας κατά μήκος της λεγόμενης πρώτης αλυσίδας νησιών, η οποία εκτείνεται από την Ιαπωνία και την Ταϊβάν έως τις Φιλιππίνες. Ωστόσο, η αποθήκευση εφοδίων σε νησιά και βάσεις κοντά στο πεδίο επιχειρήσεων δημιουργεί πρόσθετους κινδύνους, καθώς και αυτές οι εγκαταστάσεις μπορούν να αποτελέσουν στόχους επιθέσεων.

Πώς θα λειτουργεί ο διαστημικός ανεφοδιασμός

Η πρόταση προβλέπει την τοποθέτηση στρατιωτικών προμηθειών σε ειδικές κάψουλες, οι οποίες θα μεταφέρονται σε χαμηλή γήινη τροχιά. Εκεί θα παραμένουν ως ένα είδος εφεδρικών αποθηκών, έτοιμων να ενεργοποιηθούν όταν κάποια μονάδα χρειαστεί άμεσα εξοπλισμό ή άλλα αναλώσιμα.

Όταν δοθεί η εντολή, η κάψουλα θα αποδεσμεύεται από την τροχιά της, θα εισέρχεται ξανά στην ατμόσφαιρα και θα κατευθύνεται προς την προκαθορισμένη περιοχή παράδοσης. Με αυτόν τον τρόπο, ο ανεφοδιασμός θα μπορούσε να πραγματοποιείται ακόμη και σε περιοχές όπου η πρόσβαση αεροσκαφών ή πλοίων είναι επικίνδυνη ή αδύνατη.

Η τεχνολογία δεν ανήκει πλέον αποκλειστικά στη σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας. Η αμερικανική εταιρεία Varda Space Industries έχει ήδη αναπτύξει μικρές διαστημικές κάψουλες, οι οποίες εκτελούν αποστολές σε τροχιά και επιστρέφουν στη Γη με το φορτίο τους. Ο συγγραφέας θεωρεί ότι αντίστοιχες εμπορικά διαθέσιμες τεχνολογίες μπορούν να αξιοποιηθούν από το αμερικανικό υπουργείο Άμυνας, με τη συνεργασία της Διαστημικής Δύναμης, της Υπηρεσίας Αμυντικής Επιμελητείας και της Διοίκησης Μεταφορών.

Η επιλογή της χαμηλής γήινης τροχιάς βασίζεται στην ταχύτητα επαναδιέλευσης των δορυφόρων πάνω από συγκεκριμένες περιοχές και στις χαμηλότερες ενεργειακές απαιτήσεις σε σχέση με υψηλότερες τροχιές. Ο Moore εξετάζει μια ενδεικτική διάταξη με κλίση περίπου 50 μοιρών, η οποία θα μπορούσε να καλύπτει γεωγραφικά πλάτη από νότια της Αυστραλίας έως τις Αλεούτιες Νήσους.

Για να μειωθεί ο χρόνος αναμονής, προτείνει τη δημιουργία 36 διαφορετικών τροχιακών επιπέδων, με απόσταση περίπου 10 μοιρών μεταξύ τους. Με βάση τις παραδοχές του άρθρου, αυτή η διάταξη θα μπορούσε να επιτρέπει την επανεπίσκεψη μιας περιοχής μέσα σε λίγες ώρες. Η κάψουλα θα πρέπει επίσης να διαθέτει δυνατότητα περιορισμένης τροχιακής διόρθωσης, ώστε να μετατοπίζει το σημείο προσγείωσης έως περίπου 100 μίλια από την προβλεπόμενη διαδρομή της.

Πρώτος στόχος οι ειδικές δυνάμεις

Στο αρχικό στάδιο, η τεχνολογία δεν προορίζεται για τη μεταφορά βαρέων οπλικών συστημάτων, ή μεγάλων στρατιωτικών οχημάτων. Οι διαθέσιμες πλατφόρμες έχουν περιορισμένη χωρητικότητα, της τάξης εκατοντάδων λιβρών, γεγονός που τις καθιστά καταλληλότερες για μικρότερες μονάδες, κυρίως ειδικές δυνάμεις.

Οι μονάδες αυτές επιχειρούν συχνά σε απομονωμένες ή εχθρικές περιοχές, καταναλώνουν γρήγορα κρίσιμα εφόδια και βασίζονται στην αεροπορική μεταφορά για τον ανεφοδιασμό τους. Σε ένα περιβάλλον όπου τα αεροσκάφη κινδυνεύουν από τα κινεζικά συστήματα κρούσης, μια διαστημική εναλλακτική θα μπορούσε να αποδειχθεί καθοριστική.

Ο συγγραφέας εκτιμά ότι η συγκεκριμένη λύση μπορεί να ανταποκριθεί στις αρχές της στρατιωτικής επιμελητείας: Ταχύτητα, ευελιξία, επιβιωσιμότητα, συνέχεια και αποτελεσματική αξιοποίηση των πόρων. Παρά το αρχικό κόστος και την τεχνική πολυπλοκότητα, υποστηρίζει ότι μπορεί να αξιοποιήσει υφιστάμενες εμπορικές υποδομές και συστήματα διοίκησης, χωρίς να απαιτεί εξ ολοκλήρου νέα στρατιωτική αρχιτεκτονική.

Η πρόταση δεν αντικαθιστά τις θαλάσσιες, αεροπορικές και χερσαίες μεταφορές, αλλά προσθέτει μια εναλλακτική οδό ανεφοδιασμού. Εφόσον δοκιμαστεί με επιτυχία στον Ινδοειρηνικό, θα μπορούσε σταδιακά να επεκταθεί σε περισσότερες κατηγορίες στρατιωτικών επιχειρήσεων, προσφέροντας στις αμερικανικές δυνάμεις ένα επιπλέον πλεονέκτημα σε ένα περιβάλλον, όπου οι παραδοσιακές γραμμές ανεφοδιασμού ενδέχεται να βρίσκονται υπό συνεχή απειλή.

Το δίκαιο της θάλασσας ή ναυτικό δίκαιο σύμφωνα με τα Άρθρα 92 και 97 της Σύμβασης του ΟΗΕ UNCLOS ορίζει ότι η ποινική δίωξη για ζημιές σε διεθνή ύδατα/ΑΟΖ ανήκει αποκλειστικά στο κράτος της σημαίας του πλοίου (Flag State) ή στο κράτος του οποίου υπήκοος είναι ο δράστης. Η Σύμβαση ορίζει επίσης ότι «τα πλοία φέρουν τη σημαία ενός μόνο Κράτους και, εκτός από εξαιρετικές περιπτώσεις που προβλέπονται ρητά σε διεθνείς συνθήκες ή στην παρούσα Σύμβαση, υπάγονται στην αποκλειστική δικαιοδοσία του στην ανοικτή θάλασσα».

Αν δηλαδή, ένα πλοίο με σημαία Παναμά και Ρώσο καπετάνιο κόψει ένα καλώδιο στην ΑΟΖ της Φινλανδίας, η UNCLOS επιτάσσει να τον δικάσει ή ο Παναμάς ή η Ρωσία, όχι πάντως η Φινλανδία. Η Φινλανδία χρησιμοποίησε ως παραθυράκι και για την δίκη, αλλά και για την αρχική σύλληψη ότι η βλάβη επηρέασε «το δικό της τηλεπικοινωνιακό δίκαιο και την ασφάλεια των υποδομών της» για να δικάσει τους ναυτικούς. Αυτό δημιουργεί δικαστικό προηγούμενο.

Οι κατηγορίες

Στις 31 Δεκεμβρίου, η Φινλανδία δέσμευσε το πλοίο “Fitburg”, που ανήκει σε εταιρεία τουρκικών συμφερόντων και έπλεε με σημαία Αγίου Βικεντίου και θεωρείτο ότι ανήκει στο “σκιώδη ρωσικό στόλο”, έξω από τα χωρικά της ύδατα αλλά εντός της ΑΟΖ της, στον κόλπο της Φινλανδίας. Αυτό κατευθυνόταν από τη Ρωσία στο Ισραήλ. Συνελήφθησαν μέλη του πληρώματος με την κατηγορία ότι προκάλεσαν ζημίες σε καλώδια τηλεπικοινωνίας μεταξύ Φινλανδίας και Εσθονίας.

Οι δύο κατηγορούμενοι κρίθηκαν ένοχοι για διακεκριμένη δολιοφθορά. Οι ίδιοι είπαν ότι καταδικάστηκαν με πολιτικά κίνητρα για ένα συμβάν που ήταν ξεκάθαρο ατύχημα, όταν η άγκυρα του πλοίου τους που έπεσε στη θάλασσα από τεχνικό λάθος, χωρίς να την φουντάρει κανείς. Το δικαστήριο έκρινε ότι ο μηχανισμός ασφάλισης της άγκυρας λειτουργούσε άψογα όταν το πλοίο έφυγε από την Αγία Πετρούπολη και ότι η άγκυρα δεν “λύθηκε” μόνη της, αλλά σκόπιμα.

Η εισαγγελία υποστήριξε ότι η αύξηση των παρόμοιων ατυχημάτων στην Βαλτική από τρία-τέσσερα το χρόνο μέχρι το 2022, έφτασε τα επτά και ότι αυτό δείχνει δόλο. Οι συνήγοροι των κατηγορουμένων είπαν ότι η παράσυρση υποβρύχιων καλωδίων είναι ένας νέος πονοκέφαλος για τον κλάδο, αλλά συμβαίνει εδώ και πάρα πολλά χρόνια διεθνώς χωρίς κανένα δόλο. Επιπλέον, είπαν ότι μετά το 2022 οι βαλτικές χώρες σκόπιμα άρχισαν να αποδίδουν αυτά τα ατυχήματα σε  δολιοφθορές, παρά το γεγονός ότι η Βαλτική Θάλασσα λόγω του μικρού της βάθους (μέσο βάθος ~55 μέτρα), της πυκνής κίνησης και των ρευμάτων της, παρουσίαζε εξαρχής συχνά ζημίες στα καλώδιά της από άγκυρες.

Η κατηγορούσα αρχή υποστήριξε ότι παλιότερα τα ατυχήματα προκαλούσαν μικροβλάβες σε δευτερεύοντα καλώδια ενώ τώρα τελευταία αφορούσαν κεντρικούς άξονες (κορμούς) που συνδέουν ολόκληρες χώρες (π.χ. Φινλανδία-Γερμανία, Λιθουανία-Σουηδία). Επίσης υποστήριξε ότι ο πλοίαρχος είχε, όπως όλοι οι καπετάνιοι, στη διάθεσή του χάρτες των καλωδίων και σκόπιμα τα παρέσυρε. Οι κατηγορούμενοι είπαν ότι χάρτες υπήρχαν και πριν το 2022, αλλά τα ατυχήματα δεν αποτρέπονταν.

Γιατί δεν σταμάτησαν

Η εισαγγελία είπε ότι η άγκυρα ερρίφθη σκόπιμα στην περιοχή με τα καλώδια, ενώ ο πλοίαρχος είπε ότι δεν έδωσε καμία τέτοια εντολή και κανείς στο πλήρωμα δεν γνώριζε ότι η άγκυρα είχε ποντιστεί και σερνόταν. Η εισαγγελία είπε επίσης ότι ο καπετάνιος έπρεπε να είχε αντιληφθεί το πρόβλημα λόγω της επιβράδυνσης που προκαλούσε το σύρσιμο της άγκυρας στο πλοίο σε απόσταση 130 μιλίων.

Ο λοστρόμος, που καταδικάστηκε επειδή δεν ήλεγξε εγκαίρως την άγκυρα, απολογήθηκε ότι δεν είχε λόγο να ελέγξει αν η άγκυρα ήταν στην θέση της, «επειδή απλούστατα κανείς δεν είχε δώσει εντολή προηγουμένως να τη φουντάρουν». Ο πλοίαρχος είπε ότι λόγω του μεγάλου φορτίου (το πλοίο, μήκους 132 μέτρων, μετέφερε 9.000 τόνους ρωσικού χάλυβα στο Ισραήλ) αλλά και των καιρικών συνθηκών και των ρευμάτων εξέλαβε την επιβράδυνση ως κάτι φυσιολογικό. 

Στην κατηγορία ότι έπρεπε να σταματήσουν όταν τους ειδοποίησαν μέσω ασυρμάτου, ο πλοίαρχος υποστήριξε ότι επί δύο ώρες υπήρχε πρόβλημα στη γλώσσα συνεννόησης μέσω ασυρμάτου και ότι το πλήρωμα χρειαζόταν χρόνο για να ελέγξει αν όντως υπήρχε πρόβλημα, καθώς ήταν νύχτα και επικρατούσαν κακές καιρικές συνθήκες.

Οι κατηγορούμενοι είπαν ότι αν στόχος τους ήταν η δολιοφθορά, θα είχαν μαζέψει την άγκυρα αμέσως μετά την καταστροφή του καλωδίου και εν συνεχεία θα απομακρύνονταν χωρίς να τεκμηριωθεί ότι εκείνοι προκάλεσαν τη ζημία και δεν θα την έσερναν επί ώρες αφήνοντας ίχνη. Είπαν ότι αυτό αποδεικνύει την άγνοια τους για το συμβάν.

Το δικαστήριο έκρινε ότι έσερναν την άγκυρα επίτηδες για να καταστρέψουν και άλλα καλώδια στην περιοχή της Βαλτικής, αλλά και επειδή αν την έκοβαν θα έβρισκαν οι παράκτιες χώρες την ταυτότητά της (φέρει αριθμό) και αν πάλι την μάζευαν μετά την καταστροφή των καλωδίων, θα έκοβαν ταχύτητα και αυτό θα καταγραφόταν από δορυφόρο. Οι ναυτικοί είπαν ότι μπορούσαν να την είχαν μαζέψει αργότερα και να μην καταγραφεί αυτό ως ύποπτο, και ότι «δεν ανέσυραν την άγκυρα επειδή δεν ήξεραν ότι είχε λυθεί».

Δικαιοδοσία

Οι κατηγορούμενοι επέμειναν επίσης ότι η υπόθεση έπρεπε να είχε εκδικασθεί στο κράτος υπό την σημαία του οποίου έπλεε το πλοίο, καθώς το συμβάν έλαβε χώρα σε διεθνή ύδατα και αυτό επιτάσσει το ναυτικό δίκαιο – σε αυτό θα στηριχθεί κυρίως και η έφεση που άσκησαν ήδη οι καταδικασθέντες.

Το δικαστήριο όμως προχώρησε στη δίκη με την θεωρία του αποτελέσματος (ότι οι συνέπειες από την διακοπή των επικοινωνιών έγιναν αισθητές άμεσα στο έδαφος της Φινλανδίας) και ότι η υπόθεση αυτή δεν εμπίπτει στο ναυτικό δίκαιο, επειδή «πρόκειται για εσκεμμένη δολιοφθορά» και όχι για απλό ναυτικό ατύχημα ναυσιπλοΐας.

Οι καταδικασθέντες θα υποστηρίξουν ότι αυτό δεν ευσταθεί, διότι αν π.χ. ένα μέλος του πληρώματος δολοφονήσει άλλο μέλος, τότε ο δολοφόνος δικάζεται για ανθρωποκτονία στο κράτος της σημαίας του πλοίου (Flag State Jurisdiction) καθώς ένα πλοίο εν πλω σε διεθνή ύδατα θεωρείται, νομικά, ως «πλωτό έδαφος» της χώρας στην οποία είναι νηολογημένο.

Εν κατακλείδι, ο καπετάνιος και ο λοστρόμος λένε ότι κανείς δεν φούνταρε επίτηδες την άγκυρα και ότι αυτή έπεσε στη θάλασσα από τεχνικό λάθος, ενώ το δικαστήριο καταδίκασε, εκτιμώντας ότι ο πλοίαρχος επιδίωξε την δολιοφθορά στηριζόμενος στο νομικό προηγούμενο ότι δεν μπορεί να αποδειχθεί η πρόθεση και θα αθωωνόταν σίγουρα.

Αν οι καταδικασθέντες είπαν την αλήθεια περί άγνοιας της πόντισης της άγκυρας, υπάρχει το ενδεχόμενο να φούνταρε σκόπιμα την άγκυρα κάποιο μέλος του πληρώματος υπεράνω υποψίας, καθαρά για προβοκάτσια και οι άλλοι πράγματι να μην αντελήφθησαν τίποτα. Όταν κατάλαβαν τι έγινε και ότι προκάλεσαν βλάβη, έκριναν ότι δεν είχαν την επιλογή να σταματήσουν γιατί θα συλλαμβάνονταν αμέσως ως σαμποτέρ.

Συνέπειες της απόφασης για το ναυτικό δίκαιο και τις ΑΟΖ

Στην παρόμοια δίκη του “Eagle S” για πρόκληση βλάβης, το δικαστήριο έκρινε ότι η κοπή καλωδίων εκτός χωρικών υδάτων θεωρείται «ναυτικό ατύχημα» (incident of navigation) και ότι ποινική δικαιοδοσία σύμφωνα με την UNCLOS είχε μόνο το κράτος της σημαίας του πλοίου. Η νέα γραμμή των φινλανδικών δικαστηρίων ανατρέπει αυτό το “καθεστώς ατιμωρησίας” όπως το χαρακτήρισαν οι Φινλανδοί, επειδή τα κράτη που παρέχουν σημαίες ευκαιρίας δεν “κυνηγούν” νομικά τα θέματα αυτά.

Το δικαστήριο έκρινε ότι «η σκόπιμη ή με βαριά αμέλεια ρυμούλκηση άγκυρας που καταστρέφει υποδομές δεν αποτελεί απλό ναυτικό ατύχημα, άρα οι περιορισμοί της UNCLOS δεν εφαρμόζονται». Όμως το δίκαιο αυτό μέχρι τώρα αφορούσε πολλά αδικήματα και εγκλήματα. Με την απόφαση αυτή ανοίγει ο δρόμος και για άλλα παράκτια κράτη να συλλαμβάνουν και να δικάζουν πληρώματα που προβαίνουν «σε υβριδικές ενέργειες δολιοφθοράς μέσα στην ΑΟΖ τους ή ίσως και για άλλες ενέργειες, αφού αμφισβητείται η επάρκεια του Δικαίου της Θάλασσας.

Οι δικηγόροι των κατηγορουμένων αναμένεται να εστιάσουν στην αναρμοδιότητα των φινλανδικών δικαστηρίων, προσφεύγοντας κατ΄ αρχήν στο Ανώτατο Δικαστήριο της Φινλανδίας, διότι πρέπει να εξαντλήσουν τα εγχώρια ένδικα μέσα. Θα υποστηρίξουν ότι η απόφαση του δικαστηρίου παραβιάζει το διεθνές ναυτικό δίκαιο.

Η υπεράσπιση δεν μπορεί να προσφύγει απευθείας σε όργανα όπως το Διεθνές Δικαστήριο για το Δίκαιο της Θάλασσας (ITLOS) ή το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης (ICJ), καθώς σε αυτά προσφεύγουν μόνο κράτη. Για να φτάσει η υπόθεση σε διεθνές δικαστήριο, θα πρέπει το κράτος της σημαίας του πλοίου ή το κράτος του οποίου υπήκοοι είναι οι καταδικασθέντες (εν προκειμένων Ρωσία και Αζερμπαϊτζάν) να εγείρει επίσημη διακρατική διαφωνία κατά της Φινλανδίας, κατηγορώντας την για παράνομη άσκηση κυριαρχίας και παραβίαση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας στην ανοιχτή θάλασσα.

Και στο Χονγκ Κονγκ άλλη δίκη

Παράλληλα, νομική μάχη λαμβάνει χώρα και στο Χονγκ Κονγκ, όπου δικάζεται ο καπετάνιος του πλοίου “Νew Polar Bear”, υπήκοος Κίνας, για σκόπιμη καταστροφή του αγωγού Balticconnector στην Βαλτική τον Οκτώβριο του 2023 (πάλι μεταξύ Φινλανδίας και Εσθονίας). Ο καπετάνιος συνελήφθη και προφυλακίσθηκε στο Χονγκ Κονγκ τον Μάιο του 2025, επειδή το πλοίο έπλεε υπό σημαία Χονγκ Κονγκ όταν προκλήθηκε η βλάβη στη Βαλτική.

Ο καπετάνιος εξαρχής υποστήριξε ότι επρόκειτο για ατύχημα που προκλήθηκε από σφοδρή καταιγίδα. Το πλοίο είχε μεταφέρει στη Ρωσία κυρίως ανταλλακτικά αυτοκινήτων από την Κίνα και το ατύχημα (ή δολιοφθορά όπως υποστηρίζουν οι βαλτικές χώρες) συνέβη όταν ξεφόρτωσε στο Καλίνινγκραντ και απέπλευσε έχοντας φορτώσει ρωσικό χαρτοπολτό με προορισμό την Κίνα.

Το ΔΕΗ IRONMAN® 70.3® Costa Navarino, Peloponnese, Greece, που πραγματοποιήθηκε για έβδομη χρονιά στην Ελλάδα και για δεύτερη συνεχή χρονιά στη Μεσσηνία, αποτελεί τον μεγαλύτερο διεθνή αγώνα τριάθλου στη χώρα. Φέτος κατέγραψε ιστορικό ρεκόρ συμμετοχών, με τις διαθέσιμες θέσεις να έχουν εξαντληθεί πριν από την έναρξη της διοργάνωσης, επιβεβαιώνοντας τη δυναμική του θεσμού και τη διαρκώς αυξανόμενη απήχησή του στη διεθνή τριαθλητική κοινότητα. Αθλητές από χώρες όπως η Αγγλία, η Γαλλία, η Αμερική και η Γερμανία βρέθηκαν στη Μεσσηνία, με την Ελλάδα να συγκεντρώνει το μεγαλύτερο ποσοστό συμμετοχών.

Οι συμμετέχοντες δοκίμασαν τις αντοχές τους σε μια απαιτητική διαδρομή συνολικής απόστασης 70,3 μιλίων, που περιλάμβανε 1,9 χλμ. κολύμβησης, 90 χλμ. ποδηλασίας και 21,1 χλμ. τρεξίματος.

Δυναμική παρουσία της Ομάδας Ποδηλασίας Εργαζομένων ΔΕΗ

Δυναμικό «παρών» στη φετινή διοργάνωση έδωσε και η Ομάδα Ποδηλασίας Εργαζομένων ΔΕΗ, με 18 συμμετοχές, εκ των οποίων 3 ατομικές και 15 σε ομάδες σκυταλοδρομίας. Μέσα από τη συμμετοχή τους σε μία από τις σημαντικότερες διεθνείς διοργανώσεις τριάθλου, οι εργαζόμενοι της ΔΕΗ ανέδειξαν στην πράξη τις αξίες της επιμονής, της προσπάθειας και της υπέρβασης των προσωπικών ορίων, που βρίσκονται στον πυρήνα της διοργάνωσης και της φιλοσοφίας του IRONMAN.

Για τη ΔΕΗ, το ποδήλατο αποτελεί όχι μόνο μέσο άθλησης και ευεξίας, αλλά και σύμβολο βιώσιμης κινητικότητας και υπεύθυνης στάσης απέναντι στο περιβάλλον. Μέσα από τη στήριξη αθλητικών θεσμών που προάγουν τη βιώσιμη κινητικότητα και με κεντρικό μήνυμα ΔΕΗ Power Up The Race, η ΔΕΗ προωθεί την κουλτούρα του ποδηλάτου, επενδύοντας σε ένα πιο βιώσιμο μέλλον, καλύτερο για όλους.

Διαδραστικά παιχνίδια και μοναδικές εκπλήξεις στο περίπτερο της ΔΕΗ

Με ένα ειδικά διαμορφωμένο περίπτερο στην Expo Area, η ΔΕΗ προσέφερε στους επισκέπτες την ευκαιρία να συμμετάσχουν σε τρία διαφορετικά διαδραστικά παιχνίδια και να κερδίσουν μοναδικά δώρα μέσα από giveaways. Συγκεκριμένα, στο παιχνίδι «Quizathlon», οι συμμετέχοντες δοκίμασαν τις γνώσεις τους γύρω από τη διοργάνωση του IRONMAN, ενώ με το «IRONmemory» εξάσκησαν τη μνήμη, την ταχύτητα και την παρατηρητικότητά τους. Ξεχωριστή θέση είχε το «1’ Bike Challenge», με δύο ποδήλατα (παιδικό και ενηλίκων), όπου μικροί και μεγάλοι είχαν την ευκαιρία να ζήσουν την εμπειρία μιας εικονικής ποδηλατικής διαδρομής, συγκεντρώνοντας όσο το δυνατόν περισσότερους πόντους μέσα σε ένα λεπτό.

Στηρίζοντας ενεργά μεγάλες αθλητικές διοργανώσεις που προάγουν τις αξίες του αθλητισμού και της ευγενούς άμιλλας, η ΔΕΗ επενδύει συστηματικά στην προώθηση του αθλητισμού, ενεργοποιώντας, παράλληλα, τις τοπικές κοινωνίες και αναδεικνύοντας την Ελλάδα σε ένα διεθνές αθλητικό κοινό.

Η έκπτωση που χορηγείται από την HELLENiQ Petroleum, θυγατρική της HELLENiQ ENERGY, προς όλες τις όλες τις εταιρείες Εμπορίας, θα είναι 16 λεπτά ανά λίτρο για το Πετρέλαιο θέρμανσης, ποσό που αναλογεί σε μείωση της τιμής στην αντλία κατά 20 λεπτά συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ.

Παράλληλα, παραμένει σε ισχύ η έκτακτη έκπτωση των 4 λεπτών ανά λίτρο, δηλαδή μείωση τιμής 5 λεπτά με ΦΠΑ, για το Πετρέλαιο κίνησης.

Η έκτακτη έκπτωση θα εμφανίζεται σε ξεχωριστό πεδίο στα τιμολόγια που εκδίδονται. Αφορά αποκλειστικά τα καύσιμα που προορίζονται για κατανάλωση στην εσωτερική αγορά και αποτελεί τον πιο άμεσο και αποτελεσματικό τρόπο για την μεταφορά των μειώσεων σε όλους τους καταναλωτές.

^{Σχετικά με τη HELLENiQ ENERGY
Η HELLENiQ ENERGY είναι ένας από τους κορυφαίους καθετοποιημένους ενεργειακούς ομίλους στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Ιδρύθηκε το 1998, ως ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΑ, με ιστορία που ξεκινά από το πρώτο διυλιστήριο στην Ελλάδα, το 1958. Σήμερα, αποτελεί τη μεγαλύτερη εταιρεία στη χώρα και μία από τις μεγαλύτερες στην Νοτιοανατολική Ευρώπη, με βάση τα ετήσια έσοδα. Υλοποιώντας με συνέπεια μια φιλόδοξη στρατηγική μετασχηματισμού, έχει αναδειχθεί σε περιφερειακό ηγέτη στον ενεργειακό τομέα, με παρουσία σε 8 χώρες και συνεχώς διευρυνόμενη διεθνή δραστηριότητα.
Η HELLENiQ ENERGY δραστηριοποιείται στην παραγωγή, προμήθεια και εμπορία όλων των μορφών ενέργειας, εστιάζοντας πλέον ολοένα και περισσότερο σε νέες, πιο καθαρές μορφές, καθώς και σε Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Το χαρτοφυλάκιό της περιλαμβάνει τη διύλιση, τον εφοδιασμό και εμπορία υγρών καυσίμων και πετροχημικών προϊόντων, την έρευνα και παραγωγή υδρογονανθράκων και την εμπορία καυσίμων, ενώ παράλληλα αναπτύσσεται ραγδαία στις ΑΠΕ.
Στρατηγικός πυλώνας της HELLENiQ ENERGY είναι η ανάπτυξη ενός πλήρους καθετοποιημένου «πράσινου» utility. Σε αυτή την κατεύθυνση εντάσσεται η Enerwave, το νέο όνομα της Elpedison, εταιρεία παραγωγής και προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου στην Ελλάδα. Αυτή η νέα επιχειρηματική μονάδα παράγει και προμηθεύει απευθείας την ελληνική αγορά με ηλεκτρική ενέργεια -κυρίως από ανανεώσιμες πηγές -υλοποιώντας τη δέσμευση του Ομίλου για μια δίκαιη, προσιτή και ασφαλή ενεργειακή μετάβαση.
Στο επίκεντρο της στρατηγικής της HELLENiQ ENERGY βρίσκεται η ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού της, με στόχο να αποτελεί εργοδότη επιλογής στις χώρες όπου δραστηριοποιείται. Παράλληλα, η Εταιρική Υπευθυνότητα αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες της λειτουργίας της, μέσα από τον οποίο σχεδιάζει και υλοποιεί πολυδιάστατα προγράμματα για τη στήριξη της νέας γενιάς και της κοινωνίας ευρύτερα, επηρεάζοντας θετικά περίπου 3 εκατομμύρια ανθρώπους κάθε χρόνο σε διεθνές επίπεδο.
Η HELLENiQ ENERGY έχει την έδρα της στην Αθήνα, είναι εισηγμένη στο Χρηματιστήριο Αθηνών (σύμβολο: ELPE) και διαθέτει δευτερεύουσα εισαγωγή στο Χρηματιστήριο του Λονδίνου (LSE: HPLD) μέσω Παγκόσμιων Αποθετηρίων Τίτλων (GDRs).}

Η καινοτομία αποτελεί κεντρικό πυλώνα της στρατηγικής μας. Η Snappi, η ψηφιακή μας τράπεζα, έφθασε τους 260 χιλ. χρήστες και €130 εκατ. καταθέσεις στον πρώτο χρόνο λειτουργίας της, προσελκύοντας περίπου €1 εκατ. καταθέσεις την ημέρα, με την κυκλοφορία επτά νέων προϊόντων από τον Ιούλιο. Η δυναμική αυτή μας επιτρέπει να αναβαθμίσουμε τις μεσοπρόθεσμες φιλοδοξίες μας για τη Snappi.

Η πειθαρχία παραμένει στον πυρήνα του μοντέλου λειτουργίας μας. Ο δείκτης κόστους προς έσοδα διαμορφώθηκε στο 33%, ανάμεσα στους καλύτερους στην Ευρώπη, το οργανικό κόστος κινδύνου διαμορφώθηκε στις 57 μονάδες βάσης και ο δείκτης NPE μειώθηκε στο 2,0%. Η οργανική παραγωγή κεφαλαίου συνεχίζει να υποστηρίζει τόσο την ανάπτυξη όσο και τις διανομές προς τους μετόχους: ο δείκτης CET1 διαμορφώνεται στο 12,9%, ενσωματώνοντας πρόβλεψη για διανομή σε μετρητά ύψους €650 εκατ. από τα κέρδη του 2026, ενώ θα καταβληθεί προμέρισμα €10 σεντς ανά μετοχή το 4ο τρίμηνο υπό την αίρεση των εποπτικών εγκρίσεων. Η αξιολόγηση σε επενδυτική βαθμίδα από όλους τους μεγάλους οίκους πιστοληπτικής αξιολόγησης επικυρώνει αυτή την πρόοδο.

Η συνεχιζόμενη διαμάχη στη Μέση Ανατολή και η άνοδος των αποδόσεων των ομολόγων στην Ευρώπη εντείνουν την αβεβαιότητα για τις οικονομικές προοπτικές σε παγκόσμιο και ευρωπαϊκό επίπεδο. Παρόλα αυτά, το μακροοικονομικό περιβάλλον στην Ελλάδα παραμένει ανθεκτικό, με δημοσιονομική σταθερότητα, συνεχιζόμενη αποκλιμάκωση του δημόσιου χρέους και υψηλό πρωτογενές πλεόνασμα. Η ελληνική οικονομία αναμένεται να διατηρηθεί σε θετική τροχιά, υποστηριζόμενη από ένα αξιόπιστο δημοσιονομικό πλαίσιο, τις συνεχιζόμενες μεταρρυθμίσεις και τις διαρκείς επενδύσεις.

Η ισχυρή μας επίδοση ενισχύει την εμπιστοσύνη μας στην επίτευξη των στόχων του 2026, με περιθώριο υπέρβασης στα καθαρά έσοδα από τόκους και στα έσοδα από υπηρεσίες. Παράλληλα, θέτει τα θεμέλια για την αναβάθμιση των στόχων μας για το 2027.

Στοχεύουμε πλέον σε καθαρό επιτοκιακό περιθώριο >2,4%, έσοδα από υπηρεσίες ως ποσοστό του ενεργητικού περίπου 0,9%, απόδοση ενσώματων ιδίων κεφαλαίων άνω του 15%, αύξηση των κερδών ανά μετοχή κατά περίπου 10% ετησίως και δείκτη CET1 άνω του 13,5%.

Τέλος, είμαστε περήφανοι για την πιστοποίησή μας ως Top Employer Greece για το 2026 από το Top Employers Institute, η μόνη ελληνική τράπεζα που λαμβάνει την συγκεκριμένη αναγνώριση.

Θα συνεχίσουμε να στηρίζουμε τους πελάτες μας και την ελληνική οικονομία, να επενδύουμε στο ανθρώπινο δυναμικό και την τεχνολογία μας και να δημιουργούμε βιώσιμη αξία για όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη μας.»

ΟΛΑ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΔΩ

Q3.2026_Press Release_GRE