Συνδέεται με πράξεις χωρίς σύνεση, ή με έλλειψη προσοχής, ή με εσφαλμένη κρίση στη λήψη αποφάσεων. Για παράδειγμα, το να βάλει κάποιος λάθος καύσιμο σε ένα όχημα, ή το να κλοτσήσει δυνατά τη μπάλα και να σπάσει ένα τζάμι, ή το να μπερδέψει τη ζάχαρη με το αλάτι σε μια συνταγή, ή το να εκτελέσει μια εργασία πλημμελώς δεν αποτελεί ηλιθιότητα υπό την έννοια που δίνει στη λέξη ο Bonhoeffer.

Ούτε είναι η ηλιθιότητα το ίδιο με την έλλειψη γνωσιακής ικανότητας. Άλλωστε, στη ζωή, μπορεί να βρεθούμε αντιμέτωποι με καταστάσεις ή εργασίες που υπερβαίνουν τις δυνατότητές μας. Για παράδειγμα, κάποιος δεν είναι γνωσιακώς επαρκής στην κηπουρική ή στην καλλιέργεια λαχανικών. Επίσης, η ηλιθιότητα δεν ταυτίζεται με την άγνοια. Αν ένα άτομο δεν γνωρίζει κάτι, αυτό μπορεί να οφείλεται σε έλλειψη κατάλληλης εκπαίδευσης ή στην έλλειψη εμπειρίας αυτού του γεγονότος. Για παράδειγμα, αν δεν γνωρίζει την πρωτεύουσα του Λάος, έχει άγνοια. Διαβάζοντας έναν παγκόσμιο γεωγραφικό χάρτη ή ένα βιβλίο γεωγραφίας, μαθαίνει ότι η πρωτεύουσα του Λάος είναι η Βιεντιάν, κι έτσι επιλύει το πρόβλημα της άγνοιά του. Αυτό δεν αποτελεί ηλιθιότητα.

Ο Bonhoeffer επισήμανε σαφώς ότι η ηλιθιότητα δεν είναι οποιοδήποτε από τα προαναφερθέντα τρία πράγμα, δηλαδή δεν είναι ανοησία, ούτε έλλειψη γνωσιακής ικανότητας, ούτε άγνοια. Τι σημαίνει, λοιπόν, ηλιθιότητα κατά τον Bonhoeffer; Ο Bonhoeffer αποφάνθηκε ότι η ηλιθιότητα ορίζεται με βάση τα εξής τρία στοιχεία.

Τι ορίζει την ηλιθιότητα

Πρώτον, ηλιθιότητα σημαίνει την εκχώρηση της κριτικής σκέψης σε έναν τρίτο παράγοντα. Αυτός θα  μπορούσε να είναι ένας διδάσκαλος, ένας γονέας, ένας ιερέας, ένας influencer στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ή η τεχνολογία. Ειδικότερα, στην εποχή μας, πολλοί άνθρωποι εκχωρούν την κριτική σκέψη τους στην τεχνολογία. Το 2014, ο φιλόσοφος Robert J. Howell δημοσίευσε μια εργασία στην οποία παρουσίασε ένα πείραμα σκέψης γνωστό ως “Google Morals”.

Εξηγεί εκεί ότι, συχνά, χρησιμοποιούμε ηλεκτρονικές εφαρμογές για να κάνουν διάφορα πράγματα για εμάς. Το πιο κοινότυπο είναι το Google maps. Για παράδειγμα, για να μεταβούν από την κατοικία τους στον τόπο εργασίας τους, πολλοί άνθρωποι χρησιμοποιούν τους χάρτες της Google, και ακόμα και έμπειροι οδηγοί ταξί χρησιμοποιούν τους χάρτες αυτούς ακόμα για τις πιο εύκολες διαδρομές. Οι περισσότεροι άνθρωποι αισθάνονται άνετα να χρησιμοποιούν Google maps, ακόμα κι όταν το κάνουν με τον πιο βλακώδη τρόπο, όπως, λ.χ., όταν γνωρίζουν πλήρως τον προορισμό τους και τον βέλτιστο τρόπο μετάβασης σε αυτόν.

Εκχώρηση σκέψης

Μπορεί να είναι αθώο το να εκχωρήσουμε την πλοήγηση στην τεχνολογία, αλλά, στην προαναφερθείσα εργασία του, ο Robert J. Howell μάς καλεί να φανταστούμε μια εφαρμογή που θα ονομαζόταν Google Morals, στην οποία θα θέταμε οποιαδήποτε ερώτηση ηθικού περιεχομένου και θα μας έλεγε τι θα έπρεπε να κάνουμε σε οποιαδήποτε περίπτωση. Για παράδειγμα, φανταστείτε να βρίσκεστε σε ένα εστιατόριο και να ρωτάτε την εφαρμογή Google Morals αν είναι ορθό για εσάς να φάτε μπέργκερ με κρέας ή βίγκαν μπέργκερ, και η Google Morals να σας απαντά τι πρέπει να κάνετε.

Το μείζον ζήτημα δεν είναι το αν η εφαρμογή Google Morals κάνει κατάλληλο συλλογισμό ή όχι. Το μείζον ζήτημα, σύμφωνα με τον Howell, είναι ότι δεν πρέπει ποτέ να εκχωρούμε την ηθική συλλογιστική σε εφαρμογές. Στην εποχή μας, πάντως, ήδη πολλοί άνθρωποι θέτουν ερωτήσεις ηθικής σε συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, χρησιμοποιώντας την ΑΙ ή ΤΝ για να κάνει την κριτική σκέψη για λογαριασμό τους. Αυτό αποτελεί ένα παράδειγμα αυτού που ο Bonhoeffer αποκαλεί ηλιθιότητα.

Η ηθελημένη άγνοια -η αμάθεια

Το δεύτερο συστατικό στοιχείο της ηλιθιότητας, κατά τον Bonhoeffer, είναι η ηθελημένη άγνοια -το να εθελοτυφλούμε. Όπως προανέφερα, η άγνοια από μόνη της δεν αποτελεί ηλιθιότητα, αλλά αν κάποιος είναι συνεχώς αδαής και δεν κάνει κάτι για να επιλύσει την άγνοιά του, τότε είναι ηλίθιος. Όταν, κατά την παράδοση, το Μαντείο των Δελφών αποφάνθηκε ότι ο Σωκράτης ήταν ο σοφότερος άνθρωπος της εποχής του, ο ίδιος ο Σωκράτης δήλωσε ότι αυτό που γνωρίζει, είναι ότι δεν γνωρίζει τίποτε.

Η δήλωση αυτή αποτελεί μια ομολογία άγνοιας, αλλά ο λόγος για τον οποίο το σχόλιό του δεν τον καθιστά ηλίθιο είναι το ότι αφιέρωσε τη ζωή του στην επίλυση αυτού του προβλήματος. Εξού και, λ.χ., στη Δίκη της Νυρεμβέργης δεν αθωώθηκαν εκείνοι οι κατηγορούμενοι ναζί που επικαλέστηκαν άγνοια των εγκλημάτων που διέπραττε το καθεστώς τους, αφού, μάλιστα, διέθεταν επαρκείς γνωσιακές ικανότητες ώστε, αν ήθελαν, θα μπορούσαν να είχαν μάθει όσα διαπράττονταν και να έπρατταν αναλόγως.

Όπως επισήμανε ο Αριστοτέλης, στα “Ηθικά Νικομάχεια”, ένα από τα χειρότερα δεινά που μπορεί να συμβούν σε μια κοινωνία είναι η αμάθεια. Αμάθεια σημαίνει ηθελημένη άγνοια. Σημαίνει ότι κάποιος αναπαύεται στην άγνοιά του και δεν λαμβάνει μέτρα για να επιλύσει το πρόβλημα της άγνοιάς του. Ο Αριστοτέλης, ο Πλάτων, και οι Στωικοί, με τον τρόπο του ο καθένας, συνδέουν τη γνώση με την ηθική βελτίωση, και θεωρούν την αμάθεια ως τη χειρότερη νόσο, επειδή πλήττει την ίδια τη βούληση των ανθρώπων να μάθουν. Όποιος πάσχει από την αμάθεια απολαμβάνει την άγνοιά του και οδηγείται σε έναν αντεστραμμένο ελιτισμό, περιφρονώντας ή και χλευάζοντας εκείνους που όντως γνωρίζουν.

Ο κομφορμισμός

Το τρίτο συστατικό στοιχείο της ηλιθιότητας, κατά τον Bonhoeffer, είναι ο κομφορμισμός, η παθητική ή με δόλο συμμόρφωση. Όπως επισήμανε ο Bonhoeffer, αλλά και ο Νίτσε προηγουμένως, πολλοί άνθρωποι, ακόμα και διανοούμενοι και ακαδημαϊκοί, δεν ενδιαφέρονται πρωτίστως για την αλήθεια – έστω κι αν μπορεί να διατείνονται περί του αντιθέτου – αλλά ενδιαφέρονται πρωτίστως για ζητήματα νομιμοφροσύνης και ταυτότητας.

Μάλιστα, ο φιλόσοφος και συγγραφέας Robert Musil διέκρινε τη “συνήθη ηλιθιότητα”, η οποία έχει να κάνει με γνωσιακό έλλειμα, από τη “νοήμονα ηλιθιότητα”, η οποία χαρακτηρίζει κάποιον που διαθέτει αξιόλογες πνευματικές δυνατότητες και τις χρησιμοποιεί για κάποιον ανόητο σκοπό, όπως, λ.χ., ο ναζισμός, ή, γενικώς, η υπηρεσία προς ένα αναποτελεσματικό, διεφθαρμένο, ή άδικο σύστημα.

Η κατεδάφιση των πέντε πύργων ψύξης των μονάδων I-V και συνοδών κτιριακών υποδομών στον ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου Κοζάνης εξουδετερώνει με οριστικό και μη αναστρέψιμο τρόπο την κρισιμότερη ενεργειακή υποδομή της χώρας για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από λιγνίτη. Αποκλείει έτσι κάθε δυνατότητα μελλοντικής αξιοποίησης του λιγνίτη, μοναδικής εγχώριας πηγής παραγωγής ενέργειας, για τη διασφάλιση της ενεργειακής εφεδρείας της χώρας σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης ή άλλης γεωπολιτικής, οικονομικής ή ενεργειακής κρίσης.

Οι πέντε πύργοι ψύξης αποτελούν αναπόσπαστο συστατικό και λειτουργικό στοιχείο των μονάδων ηλεκτροπαραγωγής του ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου, με κόστος κατασκευής του καθενός από αυτούς μεγαλύτερο των 100 εκατομμυρίων ευρώ. Στο πλαίσιο όμως της πολιτικής για ολοσχερή και οριστική παύση της λιγνιτικής δραστηριότητας και απόλυτη πλέον εξάρτηση της χώρας από εισαγόμενες πηγές ενέργειας (πετρέλαιο και φυσικό αέριο) και από ΑΠΕ, η κυβέρνηση δεν αποφάσισε απλώς τη θέση εκτός λειτουργίας των λιγνιτικών μονάδων αλλά κάτι εντελώς διαφορετικό: την καταστροφή των υποδομών που εγγυώνται την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας και έχουν χρηματοδοτηθεί από τους φορολογούμενους πολίτες επί σειρά δεκαετιών.

Με το νόμο 4872/2021 για τη Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση καθώς επίσης και με την Προγραμματική Σύμβαση μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και των ανωνύμων εταιριών ΔΕΗ ΑΕ και «Μετάβαση ΑΕ» η οποία κυρώθηκε με το νόμο 4956/2022, μεγάλο μέρος των εδαφικών εκτάσεων της Δυτικής Μακεδονίας όπου βρίσκονται και οι πέντε πύργοι, οι οποίες είχαν απαλλοτριωθεί διαδοχικά για την άσκηση της λιγνιτικής δραστηριότητας, μεταβιβάστηκαν στη ΔΕΗ προκειμένου αυτή να ασκήσει εκεί ελεύθερα την αμιγώς πλέον επιχειρηματική της δραστηριότητα (παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ, αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας, παραγωγή ενέργειας από απορρίμματα κλπ).

Κατόπιν αυτού, η ΔΕΗ προκήρυξε διαγωνισμό για την κατεδάφιση των πύργων, ενώ έχει ήδη υποβάλει στην αρμόδια πολεοδομία αίτηση για την έκδοση άδειας κατεδάφισής τους, θεωρώντας προφανώς ότι οι πύργοι αυτοί ανήκουν πλέον στην ιδιωτική της περιουσία και μπορεί να τους διαχειρίζεται κατά βούληση. Για τον ίδιο άλλωστε λόγο ούτε ο Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ούτε η ΡΑΑΕΥ, μολονότι αρμόδιες αρχές για την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας, δεν έχουν μέχρι τώρα παρέμβει στη διαδικασία.

Η κατεδάφιση των κρίσιμων αυτών υποδομών, ενώ δεν είναι διόλου αναγκαία για την εφαρμογή της ενεργειακής πολιτικής της κυβέρνησης όσον αφορά το προτιμώμενο ενεργειακό μείγμα -πολιτική η οποία άλλωστε μεταβάλλεται διαρκώς και εξαρτάται από πλήθος εξωγενών παραγόντων- πλήττει καίρια και ανεπανόρθωτα μια εντελώς διαφορετική πολιτική, την ενεργειακή εφεδρεία της χώρας. Η υποχρέωση της Πολιτείας να διασφαλίζει την ενεργειακή αυτονομία της χώρας στηριζόμενη σε εγχώριες πηγές, εν προκειμένω δηλ. το λιγνίτη, πηγάζει από το άρθρο 106 του Συντάγματος, ως αναγκαία προϋπόθεση για την εκπλήρωση των εκεί ρητά αναφερομένων συνταγματικών σκοπών και, συγκεκριμένα, την εδραίωση της κοινωνικής ειρήνης, την προστασία του γενικού συμφέροντος και την απαγόρευση ανάπτυξης της ιδιωτικής πρωτοβουλίας σε βάρος της ελευθερίας, της ανθρώπινης αξιοπρέπειας ή σε βλάβη της εθνικής οικονομίας.

Είναι προφανές ότι η διασφάλιση ενεργειακής εφεδρείας, δηλαδή η διαρκής ικανότητα της χώρας να ενεργοποιεί σε περίπτωση ανάγκης εγχώριες πηγές παραγωγής ενέργειας για την κάλυψη των αναγκών των πολιτών της, αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την εκπλήρωση όλων των συνταγματικών υποχρεώσεων του κράτους και την άσκηση όλων των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων των πολιτών.

Την στιγμή αυτή η κατεδάφιση υποδομών κρίσιμων για την επαναλειτουργία των λιγνιτικών μονάδων σε περίπτωση ανάγκης λαμβάνει χώρα κατά παραβίαση του άρθρου 106 του Συντάγματος, χωρίς η χώρα να διαθέτει ολοκληρωμένο και ειδικά τεκμηριωμένο Σχέδιο Ενεργειακής Εφεδρείας, ενώ, εξάλλου, το ίδιο το Σχέδιο Ετοιμότητας και Αντιμετώπισης Κινδύνων (απόφαση ΡΑΑΕΥ /6.3.2026), το οποίο εκδόθηκε κατ’ επιταγή Κανονισμών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αναφέρει ότι η απόσυρση όλων των λιγνιτικών μονάδων οδηγεί σε «εμφάνιση προβλημάτων στην επάρκεια ισχύος και αδυναμία εξασφάλισης των προβλεπόμενων εφεδρειών».

Ένα δικαίωμα διεθνώς κατοχυρωμένο από το 1982, όταν υπεγράφη η διεθνής συμφωνία UNCLOS II από 168 κράτη στην πόλη Μοντέγκο Μπέι της Ιαμαϊκής, η οποία σύμβαση αναγνωρίζει (στο άρθρο 121) ότι τα νησιά, έως 12 μίλια από τις ακτές, έχουν «αιγιαλίτιδα ζώνη, συνορεύουσα περιοχή, υφαλοκρηπίδα και αποκλειστική οικονομική ζώνη (ΑΟΖ)»!… Εξαιρούνται μόνον οι βράχοι που δεν μπορούν να στηρίξουν ανθρώπινη δραστηριότητα κι όχι η νήσος Καλόγηροι στο μέσον του Αιγαίου.

Η σημασία της Κάσου

Βεβαίως, η Κάσος δεν είναι “βράχος”. Είναι το νησί που πρωτοστάτησε, μαζί με την Ύδρα, στη Μεγάλη Ελληνική Επανάσταση του 1821 κι εμπόδισε με τα πυρπολικά της τον οθωμανικό στόλο να μεταφέρει “στρατά” στον επαναστατημένο Μωριά. Ούτε το Καρπάθιο πέλαγος είναι θάλασσα “κλειστή”, ώστε να χρειάζεται η συναίνεση της Τουρκίας, που έχει μόνο δικαίωμα διελεύσεως από το στενό της Καρπάθου κι όχι να εμποδίζει την ούτως ή άλλως ελεύθερη πόντιση καλωδίων στον βυθό της ελληνικής ΑΟΖ.

Αλλ’ η κυβέρνηση Μητσοτάκη τότε δεν ήθελε να διαταράξει τα “ήρεμα νερά” που είχε συμφωνήσει με τον Ερντογάν στο Αιγαίο – μέγα λάθος – κι έτσι “έκαμε πίσω”. Μ’ αποτέλεσμα να προκληθεί αβεβαιότητα για την εξυπηρέτηση των ιδιωτικών κεφαλαίων που θα επενδύονταν στο καλώδιο GSI. Για να δούμε τώρα, ο κ. Γεραπετρίτης «θα πλησιάσει σταθερά προς το παράθυρο» (*) και θ’ ακούσει επί τέλους τη φωνή του πατριωτικού καθήκοντος κι όχι «των δειλών τα παρακάλια»; Ήγουν ΕΛΙΑΜΕΠ, Ντόρας, ΥΠΕΞ, μέρος της ΝΔ.

Θα σταλεί ο ελληνικός στόλος με τις γαλλικές φρεγάτες του στην Κάσο να προστατεύσει το πλοίο των ερευνών του βυθού και, εν συνεχεία, την πόντιση του καλωδίου ή “θάχουμε πισωγυρίσματα”; Οπότε «αποχαιρέτα την Αλεξάνδρεια που χάνεις», Γιώργο. Ο άλλος Αντώνιος σε περιμένει κι έρχονται εκλογές στη δημοκρατία μας σ’ ένα οκτάμηνο. Ο ελληνικός λαός έμαθε τι σημαίνουν τα “ήρεμα νερά” με τον Ερντογάν.

(*) Κ. Π. Καβάφη, «Απολείπειν ο Θεός Αντώνιον», 1911.

Κανείς δεν αμφισβητεί την ανάγκη ορθολογικής διαχείρισης της δημόσιας περιουσίας. Υπάρχουν όμως κτήρια των οποίων η αξία δεν μετριέται με την εμπορική τους απόδοση αλλά με την ιστορική, αρχιτεκτονική και συμβολική τους σημασία. Το παλαιό Υπουργείο Ναυτικών αποτελεί μία τέτοια περίπτωση.

Το ιστορικό νεοκλασικό κτήριο αναφέρεται από επίσημες και εξειδικευμένες πηγές ως διατηρητέο. Πριν από τη δημοσίευση του άρθρου πρέπει να εντοπισθεί και να παρατεθεί η σχετική διοικητική πράξη (ΦΕΚ ή Υπουργική Απόφαση). Αν δεν υπάρχει ακόμη επίσημος χαρακτηρισμός, η σημερινή συγκυρία αποτελεί την καλύτερη ευκαιρία για την άμεση θεσμική προστασία του, λόγω της εξαιρετικής αρχιτεκτονικής, ιστορικής, καλλιτεχνικής και συμβολικής του αξίας.

Το ιστορικό Υπουργείο Ναυτικών δεν αποτελεί μόνο μνημείο της ναυτικής ιστορίας της χώρας. Αποτελεί συγχρόνως και φορέα σημαντικής καλλιτεχνικής κληρονομιάς. Οι οροφογραφίες και οι τοιχογραφίες του, που φιλοτεχνήθηκαν στα μέσα του 19ου αιώνα και αποκαλύφθηκαν ύστερα από πολύχρονες εργασίες συντήρησης, αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της ιστορικής φυσιογνωμίας του κτηρίου. Η προστασία του επομένως δεν αφορά μόνο το κέλυφος αλλά και το πολύτιμο εσωτερικό του διάκοσμο.

Το κτήριο στη συμβολή των οδών Παπαρρηγοπούλου και Παλαιών Πατρών Γερμανού αποτελεί σύνθεση δύο νεοκλασικών οικοδομημάτων του 19ου αιώνα, τα οποία ενώθηκαν σταδιακά σε ένα ενιαίο συγκρότημα. Οι μεταγενέστερες επεκτάσεις και προσθήκες δεν αλλοίωσαν τον ιστορικό του χαρακτήρα.

Η σύνδεσή του με το Πολεμικό Ναυτικό άρχισε στα τέλη του 19ου αιώνα. Από το 1884 εγκαταστάθηκε εδώ το Υπουργείο Ναυτικών και παρέμεινε στην ιστορική αυτή έδρα επί δεκαετίες. Στους χώρους του σχεδιάστηκε η ανάπτυξη του Στόλου, οργανώθηκαν οι ναυτικές υπηρεσίες και διαμορφώθηκε η ναυτική πολιτική της χώρας σε μια κρίσιμη περίοδο για τη συγκρότηση του ελληνικού κράτους.

Από τους χώρους του πέρασαν υπουργοί, ναύαρχοι, αξιωματικοί και δημόσιοι λειτουργοί που διαμόρφωσαν τη σύγχρονη ιστορία του Πολεμικού Ναυτικού. Από την αναδιοργάνωση του Στόλου στα τέλη του 19ου αιώνα έως τους Βαλκανικούς Πολέμους, τους δύο Παγκόσμιους Πολέμους και τη μεταπολεμική ανασυγκρότηση, το κτήριο υπήρξε το διοικητικό κέντρο των σημαντικότερων αποφάσεων του Ελληνικού Ναυτικού.

Το καταφύγιο

Με την είσοδο της Ελλάδας στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, το Υπουργείο Ναυτικών απέκτησε ιδιαίτερη σημασία για την εθνική άμυνα. Οι ανάγκες προστασίας της ηγεσίας οδήγησαν ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του 1930 στη λήψη μέτρων για την ενίσχυση των υπογείων του κτηρίου και τη μετατροπή τους σε σύγχρονο, για την εποχή, αντιαεροπορικό καταφύγιο.

Η κατασκευή του αντιαεροπορικού καταφυγίου είχε αποφασιστεί ήδη πριν από την έκρηξη του πολέμου. Το Γενικό Επιτελείο Βασιλικού Ναυτικού ανέθεσε τη μελέτη στον μηχανικό Γ. Πεφάνη, ενώ τα σχέδια εξετάστηκαν από την Ανώτατη Διοίκηση Τοπικής Αμύνης και τον Γερμανό στρατιωτικό σύμβουλο Ταγματάρχη Habicht, ο οποίος υπέβαλε τεχνικές παρατηρήσεις. Τα σωζόμενα αρχειακά έγγραφα αποδεικνύουν ότι το έργο αποτέλεσε προϊόν συστηματικής προετοιμασίας.

Το καταφύγιο διέθετε θωρακισμένες εισόδους, στεγανό προθάλαμο, ενισχυμένες οροφές, σύστημα αερισμού και ειδικά διαμορφωμένους χώρους για την ασφαλή λειτουργία των υπηρεσιών ακόμη και κατά τη διάρκεια αεροπορικών επιδρομών, αποτελεί αυθεντικό τεκμήριο της αμυντικής προετοιμασίας της χώρας πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο

Μετά την Απελευθέρωση, το 1944, το Υπουργείο Ναυτικών επανήλθε στο ιστορικό του κτήριο, όπου εγκαταστάθηκε και το Ναυαρχείο της Ανώτατης Διοίκησης, δηλαδή το μετέπειτα Γενικό Επιτελείο Ναυτικού. Από τους χώρους αυτούς οργανώθηκε η μεταπολεμική ανασυγκρότηση του Στόλου και των ναυτικών υπηρεσιών της χώρας.

Με την ίδρυση του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας το 1950, το Υπουργείο Ναυτικών καταργήθηκε ως αυτοτελής διοικητική δομή και στο κτήριο παρέμεινε το Γενικό Επιτελείο Ναυτικού. Την ίδια περίοδο κατασκευάστηκαν τα δύο δώματα για την κάλυψη των αυξημένων στεγαστικών αναγκών του προσωπικού.

Το 1973 το Γενικό Επιτελείο Ναυτικού μεταφέρθηκε στο στρατόπεδο Παπάγου, τερματίζοντας μια παρουσία σχεδόν ενός αιώνα στο ιστορικό κτήριο. Ύστερα από σύντομη περίοδο αδράνειας, αποφασίσθηκε η επαναχρησιμοποίησή του. Από το 1976 εγκαταστάθηκε στο κτήριο η Διοίκηση Διοικητικής Μέριμνας Ναυτικού (ΔΔΜΝ), συνεχίζοντας την αδιάλειπτη σχέση του με το Πολεμικό Ναυτικό. Αργότερα στεγάστηκε εκεί και η Ένωση Αποστράτων Αξιωματικών Ναυτικού, ενώ στον τρίτο όροφο λειτουργεί μέχρι σήμερα το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους (Τμήμα ΥΠΕΘΑ).

Η σημερινή μορφή του συγκροτήματος αντανακλά όλες τις ιστορικές του φάσεις. Ελάχιστα δημόσια κτήρια στην Ελλάδα μπορούν να επιδείξουν περισσότερα από 140 χρόνια σχεδόν αδιάλειπτης παρουσίας του Πολεμικού Ναυτικού στον ίδιο χώρο.

Αποτίμηση με όρους κτηματαγοράς

Το ερώτημα που τίθεται σήμερα δεν είναι εάν το κτήριο μπορεί να αποφέρει περισσότερα έσοδα με μία διαφορετική χρήση. Θεωρητικά, σχεδόν κάθε δημόσιο ακίνητο σε προνομιακή θέση μπορεί να αποφέρει μεγαλύτερο οικονομικό όφελος εάν μετατραπεί σε ξενοδοχείο, εμπορικό κατάστημα ή κτήριο γραφείων. Αν αυτή όμως ήταν η μοναδική λογική που θα καθόριζε τις αποφάσεις ενός κράτους, τότε θα έπρεπε να τεθεί προς “αξιοποίηση” κάθε ιστορικό δημόσιο κτήριο της χώρας.

Η απάντηση είναι προφανώς αρνητική. Υπάρχουν κτήρια που υπερβαίνουν την οικονομική τους αξία, διότι αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της ιστορικής και πολιτιστικής κληρονομιάς του Έθνους. Τα κτήρια αυτά δεν ανήκουν μόνο στη γενιά που τα διαχειρίζεται σήμερα· ανήκουν εξίσου στις επόμενες γενιές, οι οποίες έχουν δικαίωμα να γνωρίσουν την ιστορία τους μέσα από τους ίδιους τους χώρους όπου αυτή γράφτηκε.

Το παλαιό Υπουργείο Ναυτικών αποτελεί ένα τέτοιο κτήριο. Δεν είναι ένα απλό διοικητικό μέγαρο. Επί σχεδόν έναν αιώνα αποτέλεσε το διοικητικό κέντρο του Ελληνικού Ναυτικού, όπου σχεδιάστηκαν εξοπλιστικά προγράμματα, οργανώθηκαν οι ναυτικές υπηρεσίες και ελήφθησαν αποφάσεις που επηρέασαν την άμυνα της χώρας.

Ταυτόχρονα, αποτελεί ένα από τα ελάχιστα ιστορικά κτήρια της Αθήνας που διατήρησαν αδιάκοπη τη σχέση τους με τον αρχικό τους προορισμό. Ενώ πολλά δημόσια κτήρια άλλαξαν χρήσεις, εγκαταλείφθηκαν ή στεγάζουν σήμερα άσχετες υπηρεσίες, το κτήριο της πλατείας Κλαυθμώνος εξακολουθεί μέχρι σήμερα να υπηρετεί το Πολεμικό Ναυτικό, διατηρώντας μια μοναδική θεσμική συνέχεια άνω των 140 ετών.

Οι παλαιότεροι Αθηναίοι θυμούνται ακόμη μια εικόνα που σήμερα έχει σχεδόν λησμονηθεί. Κάθε πρωί πραγματοποιούνταν η έπαρση της Σημαίας και κάθε απόγευμα, με τη δύση του ηλίου, η υποστολή της. Το άγημα του Πολεμικού Ναυτικού παρατασσόταν μπροστά από το κτήριο, ο σαλπιγκτής έδινε το σύνθημα και η πλατεία Κλαυθμώνος ακινητοποιούνταν. Οι περαστικοί σταματούσαν αυθόρμητα, στέκονταν προσοχή και περίμεναν σιωπηλά να ολοκληρωθεί η τελετή πριν συνεχίσουν τον δρόμο τους.

Για λίγα λεπτά ο καθημερινός θόρυβος της πρωτεύουσας έδινε τη θέση του στη σιωπή και στον σεβασμό προς τη γαλανόλευκη. Δεν ήταν μια τυπική στρατιωτική διαδικασία αλλά μια καθημερινή υπενθύμιση της σχέσης της πόλης με το Πολεμικό Ναυτικό.

Δεν είναι τυχαίο ότι οι αναμνήσεις αυτές παραμένουν ακόμη ζωντανές στις αφηγήσεις όσων τις έζησαν. Άνθρωποι που ήταν τότε παιδιά θυμούνται την πλατεία να σιωπά κατά την έπαρση και την υποστολή της Σημαίας, τους ναύτες να αποδίδουν τιμές, τη σάλπιγγα να αντηχεί ανάμεσα στα νεοκλασικά κτήρια και τους περαστικούς να συμμετέχουν αυθόρμητα στην τελετή. Ήταν μια εικόνα που συνέδεε την καθημερινότητα των Αθηναίων με το Πολεμικό Ναυτικό και καλλιεργούσε έναν αβίαστο σεβασμό προς την ιστορία και τα σύμβολα της χώρας.

Αποστολή του κράτους

Το ιστορικό αυτό κτήριο κρύβει και έναν σημαντικό καλλιτεχνικό θησαυρό. Στους εσωτερικούς του χώρους διατηρούνται αξιόλογες οροφογραφίες και τοιχογραφίες του 19ου αιώνα, οι οποίες είχαν καλυφθεί από μεταγενέστερες επεμβάσεις και αποκαλύφθηκαν ύστερα από εργασίες συντήρησης. Η ύπαρξή τους προσδίδει στο κτήριο ιδιαίτερη αρχιτεκτονική, ιστορική και καλλιτεχνική αξία και επιβάλλει την περαιτέρω προστασία και ανάδειξή του.

Ίσως, κάποια μέρα, κάποιος περαστικός διασχίσει την πλατεία Κλαυθμώνος και σταθεί για λίγο μπροστά στο παλιό κτήριο του Υπουργείου Ναυτικών. Δύσκολα θα φανταστεί ότι πίσω από τους τοίχους του ελήφθησαν αποφάσεις που καθόρισαν την πορεία του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού, ότι από τις αίθουσές του πέρασαν ναύαρχοι, υπουργοί και γενιές αξιωματικών, ότι στα υπόγειά του κατασκευάστηκε πολεμικό καταφύγιο λίγο πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ή ότι στους διαδρόμους του διασώζονται ακόμη έργα τέχνης του 19ου αιώνα.

Θα είναι πιο δύσκολο επίσης να φανταστεί κάποιος, ότι κάθε πρωί και κάθε δειλινό η πλατεία ακινητοποιούνταν. Η σάλπιγγα αντηχούσε, το άγημα του Πολεμικού Ναυτικού παρουσίαζε όπλα, η γαλανόλευκη υψωνόταν ή υποστελλόταν και οι περαστικοί στέκονταν αυθόρμητα σε στάση προσοχής. Για λίγα λεπτά η Αθήνα έδινε τη θέση της στη σιωπή, στον σεβασμό και στη μνήμη.

Τα κτήρια αποκτούν αξία όχι μόνο από την αρχιτεκτονική τους αλλά και από όσα έζησαν μέσα στους τοίχους τους. Από τους ανθρώπους που υπηρέτησαν σε αυτά, από τις αποφάσεις που ελήφθησαν, από τις τελετές που τα συνέδεσαν με την καθημερινή ζωή της πόλης, από τις μνήμες που άφησαν πίσω τους. Αυτή είναι η άυλη κληρονομιά τους· και αυτή δεν μπορεί να αποτιμηθεί με αντικειμενικές αξίες, ενοίκια ή ισολογισμούς.

Η Ελλάδα έχει κάθε λόγο να αξιοποιήσει το ιστορικό αυτό κτήριο, όχι απογυμνώνοντάς το από την ταυτότητά του αλλά αναδεικνύοντάς την. Ανοίγοντάς το στην κοινωνία, στους μαθητές, στους ερευνητές και στους επισκέπτες, μπορεί να το μετατρέψει πραγματικά στο σπίτι της ναυτικής ιστορίας της Ελλάδας. Γιατί το ιστορικό Υπουργείο Ναυτικών. Είναι ένα κομμάτι της ιστορίας της Ελλάδας. Και η ιστορία ενός Έθνους δεν εκποιείται· διαφυλάσσεται, αναδεικνύεται και παραδίδεται ακέραιη στις γενιές που ακολουθούν.

Οι αποφάσεις της Πολιτείας, ιδιαίτερα όταν αφορούν την ιστορική μνήμη και την πολιτιστική κληρονομιά, δεν πρέπει να κρίνονται μόνο με οικονομικά ή διοικητικά κριτήρια. Είναι ένδειξη θεσμικής ωριμότητας να επανεξετάζεται μια επιλογή όταν αναδεικνύονται νέα ιστορικά, αρχιτεκτονικά και πολιτιστικά δεδομένα ή όταν διαπιστώνεται ότι οι συνέπειές της υπερβαίνουν τον αρχικό σχεδιασμό.

Το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας έχει ακόμη τον χρόνο και τη δυνατότητα να επανεξετάσει την προοπτική απομάκρυνσης των ναυτικών υπηρεσιών από το ιστορικό αυτό κτήριο και να επιλέξει μια λύση που θα συνδυάζει την ορθολογική αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας με τον σεβασμό στην ιστορία, την παράδοση και το φρόνημα του Πολεμικού Ναυτικού. Η αναθεώρηση μιας απόφασης, όταν αυτό επιβάλλεται από το δημόσιο συμφέρον, δεν αποτελεί αδυναμία· αποτελεί πράξη ευθύνης.

Το ιστορικό Υπουργείο Ναυτικών δεν είναι ένα ακόμη δημόσιο ακίνητο και δεν χρειάζεται μια νέα ταυτότητα. Χρειάζεται να αναδειχθεί η ταυτότητα που απέκτησε μέσα σε περισσότερο από έναν αιώνα ιστορίας. Γιατί η ιστορία ενός Έθνους δεν εκποιείται· διαφυλάσσεται και παραδίδεται ακέραιη στις γενιές που ακολουθούν.

Ο δείκτης FTSE4Good Emerging, βάσει της πρόσφατης αξιολόγησης, περιλαμβάνει περισσότερες από 1.000 εισηγμένες εταιρείες παγκοσμίως, που πληρούν διεθνώς αναγνωρισμένα κριτήρια ESG. Η αξιολόγηση καλύπτει ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, όπως η εταιρική διακυβέρνηση, η υγεία και ασφάλεια, η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και η καταπολέμηση της διαφθοράς. Οι δείκτες FTSE4Good χρησιμοποιούνται διεθνώς από επενδυτές και χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς για τη δημιουργία και την αξιολόγηση υπεύθυνων επενδυτικών κεφαλαίων και άλλων επενδυτικών προϊόντων.

Η φετινή διάκριση έρχεται να προστεθεί σε μία ακόμη χρονιά ουσιαστικής προόδου για τον Όμιλο ΟΤΕ στον τομέα της βιώσιμης ανάπτυξης. Το 2025 πέτυχε ουδετερότητα ως προς τις εκπομπές άνθρακα στις λειτουργίες του (Scope 1 & 2), 25,5 τόνοι ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών συσκευών συλλέχθηκαν μέσω του προγράμματος ανακύκλωσης του Ομίλου, ενώ 1,1 εκατομμύρια άνθρωποι επωφελήθηκαν από δράσεις που προωθούν τις ψηφιακές δεξιότητες και την ισότιμη πρόσβαση στην τεχνολογία. Παράλληλα, συνεχίζει να συμβάλλει στην επίτευξη του στόχου του Ομίλου Telekom για μηδενικές καθαρές εκπομπές σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας έως το 2040.

Η παρουσία του ΟΤΕ στη σειρά δεικτών FTSE4Good συμπληρώνεται από τη συμμετοχή του και σε άλλες διεθνώς αναγνωρισμένες αξιολογήσεις και δείκτες ESG, όπως οι ISS ESG Corporate Rating (Prime), MSCI ESG Ratings και CDP Climate Change.

Κατά την έναρξη της συνεδρίασης ο Πρωθυπουργός ανέφερε: «Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, κ. Πρόεδρε, κυρίες και κύριοι, χαίρομαι ιδιαίτερα που σήμερα, εν μέσω του θέρους, κανονικά θα έπρεπε να συζητάμε για τον τουρισμό αλλά επιλέξαμε, νομίζω και σημειολογικά, να συζητήσουμε για τη μεταποίηση και για τη βιομηχανία, διότι για εμάς η ενίσχυση της βιομηχανίας και της μεταποίησης αποτελεί μία στρατηγική προτεραιότητα για μία πιο παραγωγική, ανταγωνιστική και ανθεκτική ελληνική οικονομία.

Μαζί με την κατοχυρωμένη πια δημοσιονομική σταθερότητα και την αξιοπιστία της χώρας αποτελούν βασικούς παράγοντες για να διατηρηθεί η ισχυρή οικονομική ανάπτυξη, να διαχέεται παντού και να αφορά, τελικά, και το σύνολο της ελληνικής κοινωνίας.

Άλλωστε, το ξέρετε ότι η βιομηχανία βρίσκεται ξανά -ευτυχώς, θα έλεγα- στον πυρήνα της ευρωπαϊκής πολιτικής. Και σε ένα περιβάλλον αβέβαιων γεωπολιτικών ανατροπών, ενεργειακής αβεβαιότητας, έντονου διεθνούς ανταγωνισμού, η παραγωγική βάση καθορίζει τελικά και την οικονομική ασφάλεια, την ανθεκτικότητα και τελικά την ισχύ κάθε χώρας.

Η Ελλάδα και η κυβέρνησή μας έχει αντιμετωπίσει αυτή τη σημαντική μετατόπιση που γίνεται σε ευρωπαϊκό πεδίο με τη σοβαρότητα που απαιτείται. Συμμετέχουμε ενεργά σε όλες τις ευρωπαϊκές διαβουλεύσεις και αποφάσεις που αφορούν κρίσιμα ζητήματα: την ανταγωνιστικότητα, την ενέργεια, τις επενδύσεις, τις κρίσιμες αλυσίδες αξίας.

Είχαμε την ευκαιρία τον Οκτώβριο του 2024 να παρουσιάσουμε μαζί με τον Υπουργό το σχέδιό μας γι’ αυτή τη μετάπτωση η οποία γίνεται σε ένα νέο παραγωγικό μοντέλο της χώρας. Νομίζω ότι έχει γίνει μία πολύ σημαντική δουλειά από το Υπουργείο, από όλα τα συναρμόδια Υπουργεία, από τους παραγωγικούς φορείς. τους οποίους θέλω, και πάλι, να ευχαριστήσω. Έχουν υλοποιηθεί σημαντικές μεταρρυθμίσεις, απλοποιήσεις διαδικασιών.

Ο αναπτυξιακός νόμος στράφηκε με αξιοπιστία στην προτεραιότητα των βιομηχανικών επενδύσεων και με μεγάλη έμφαση στην περιφερειακή ανάπτυξη, ειδικά σε περιοχές όπως η Δυτική Μακεδονία, η Μεγαλόπολη, οι οποίες βρίσκονται στο επίκεντρο του δικού μας ενδιαφέροντος λόγω της αλλαγής του ενεργειακού μίγματος της χώρας.

Στηρίξαμε και στηρίζουμε τις επιχειρήσεις στην αντιμετώπιση του σημαντικά αυξημένου ενεργειακού κόστους, στο πλαίσιο πάντα των δυνατοτήτων που έχουμε.

Και, πολύ σημαντικό, ολοκληρώνουμε άμεσα, το αμέσως επόμενο διάστημα -εξάλλου έχουμε χρονικούς, ασφυκτικούς χρονικούς περιορισμούς από τους κανόνες του Ταμείου Ανάκαμψης-, το ειδικό χωροταξικό πλαίσιο για τη βιομηχανία, όπου έχουμε λάβει υπόψη σχεδόν το σύνολο των παρατηρήσεων που έγιναν από τους εκπροσώπους της βιομηχανίας.

Μητσοτάκης: Στρατηγική προτεραιότητα η βιομηχανία

Νομίζω ότι τα αποτελέσματα αυτής της προσπάθειας -θα τα παρουσιάσει και στη συνέχεια αναλυτικά ο Υπουργός- έχουν ήδη αρχίσει και φαίνονται: περισσότερες βιομηχανικές επενδύσεις, ισχυρότερη εξαγωγική παρουσία, καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας σε ολόκληρη τη χώρα. Έχουμε δημιουργήσει, στα χρόνια της διακυβέρνησής μας, 60.000 νέες θέσεις εργασίας στη βιομηχανία με μέσους μισθούς οι οποίοι είναι πολύ πάνω, κατά κανόνα, από τον μέσο μισθό της ελληνικής οικονομίας.

Οπότε, η παραγωγική Ελλάδα βρίσκεται στον πυρήνα της οικονομικής μας πολιτικής και η βιομηχανία είναι αυτή που συνδέει δραστηριότητες, οργανώνει αλυσίδες αξίας και διαχέει τη γνώση σε ολόκληρη την κοινωνία και σε ολόκληρη τη χώρα.

Έχουμε βιομηχανική παράδοση στη χώρα μας. Έχουμε βιομηχανική κουλτούρα. Έχουμε ανθρώπους με γνώση, με ευρηματικότητα, με συνέπεια, με προσαρμοστικότητα και εκεί στηρίζεται και η παραγωγικότητα: στην ποιότητα της ελληνικής εργασίας αλλά και στην ικανότητα των επιχειρήσεών μας να ενσωματώσουν καινοτόμες τεχνολογίες, ειδικά τη μεγάλη επανάσταση της τεχνητής νοημοσύνης, και να τα μετατρέψουν σε προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Εγώ χαίρομαι πραγματικά όταν βλέπω πολλούς και διαφορετικούς κλάδους της ελληνικής οικονομίας να αναπτύσσονται, να κερδίζουν διαρκώς έδαφος ως προς τις εξαγωγές τους, κλάδοι όπως η φαρμακοβιομηχανία, η άμυνα, τα μέταλλα, τα τρόφιμα, οι προηγμένες τεχνολογίες.

Θα μιλήσουμε σήμερα και θα παρουσιάσουμε όχι απλά έναν απολογισμό των ενεργειών, αλλά αυτό που θέλω να συζητήσουμε είναι ένα νέο πλαίσιο θεσμικών μεταρρυθμίσεων κυρίως στα ζητήματα της απλούστευσης και της επιτάχυνσης των διαδικασιών, το χρηματοδοτικό πλαίσιο της μεταποίησης για την επόμενη περίοδο. Αυτό είναι, εξάλλου, εξαιρετικά κρίσιμο, καθώς εκτιμούμε ότι μέσα στους επόμενους 18 μήνες το αργότερο θα έχουν ολοκληρωθεί και οι διαπραγματεύσεις για τον νέο προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οπότε η δική σας συνεισφορά σε αυτή τη συζήτηση και στη διαμόρφωση των εθνικών θέσεων είναι κρίσιμη.

Θέλω να κλείσω με κάτι το οποίο νομίζω ότι έχει τη δική του ξεχωριστή σημασία. Στον προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπάρχουν εκατοντάδες δισεκατομμύρια, 450 δισεκατομμύρια αυτή τη στιγμή, τα οποία προορίζονται να κατευθυνθούν σε αυτό το οποίο ονομάζουμε Ταμείο Ανταγωνιστικότητας.

Το Ταμείο Ανταγωνιστικότητας, κατά πάσα πιθανότητα, δεν θα έχει συγκεκριμένες εθνικές κλείδες και εθνικές κατανομές. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει εμείς ως χώρα και εσείς ως επιχειρήσεις να δουλέψουμε μαζί για να διεκδικήσουμε αξιόπιστα όσο το δυνατόν περισσότερους πόρους μπορούμε να φέρουμε στη χώρα μας.

Σκεφτείτε ότι αν καταφέρουμε να φέρουμε 10, 15 δισεκατομμύρια -σε ένα Ταμείο 450 δισεκατομμυρίων δεν είναι ένας στόχος ανέφικτος-, μιλάμε ουσιαστικά για μισό Ταμείο Ανάκαμψης. Άρα, η προετοιμασία και η συνεργασία μεταξύ της κυβέρνησης και της ίδιας της βιομηχανίας και της μεταποίησης νομίζω ότι ειδικά σε αυτή την προτεραιότητα καθίσταται απολύτως κρίσιμη.

Οπότε και πάλι να σας ευχαριστήσω για την παρουσία σας και να κλείσω λέγοντας ότι για εμάς -εδώ βγάζω το πρωθυπουργικό “καπέλο” και φοράω ένα άλλο “καπέλο”, αυτό του Προέδρου της Νέας Δημοκρατίας-, ενόψει του κυβερνητικού μας προγράμματος, το οποίο θα αναπτύξουμε και θα παρουσιάσουμε με ορίζοντα τις εκλογές της άνοιξης του 2027, η ενίσχυση των επενδύσεων, πρωτίστως στη μεταποίηση και στη βιομηχανία, θα αποτελέσουν κεντρικό πυλώνα και κεντρική πολιτική προτεραιότητα.

Προφανώς και είμαστε ικανοποιημένοι ως χώρα όταν έχουμε ρυθμούς ανάπτυξης οι οποίοι είναι πολύ υψηλότεροι του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Μπορούμε καλύτερα, όμως. Και ο στόχος τον οποίο πρέπει να θέσουμε για την επόμενη τετραετία, εφόσον μας εμπιστευτεί ο ελληνικός λαός, είναι ένα πραγματικό αναπτυξιακό άλμα: ρυθμοί ανάπτυξης υψηλότεροι από αυτούς που έχουμε, ακόμα πιο γρήγορη σύγκλιση ως προς τις επενδύσεις ως ποσοστό του ΑΕΠ και ακόμα μεγαλύτερη εξωστρέφεια και ενσωμάτωση των νέων τεχνολογιών με ιδιαίτερη έμφαση, τονίζω, στην περιφερειακή ανάπτυξη, διότι αυτός ο πλούτος ο οποίος δημιουργείται πρέπει να μπορεί να διαχέεται σε ολόκληρη τη χώρα».

Οι 7 προτεραιότητες για την επόμενη ημέρα της παραγωγικής οικονομίας

Από την πλευρά του, ο Υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος σημείωσε: «Σας ευχαριστώ πολύ, κ. Πρόεδρε. Κύριε Αντιπρόεδρε, κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, κ. Πρόεδρε του ΣΕΒ, εκπρόσωποι των παραγωγικών φορέων, πολύ σημαντική η παρέμβαση του Πρωθυπουργού της χώρας.

Νομίζω ότι όλοι γνωρίζετε ότι υλοποιούμε με συνέπεια ένα σαφές σχέδιο ιεραρχημένων δράσεων για τη στήριξη της βιομηχανίας και της καινοτομίας, γιατί πεποίθησή μας είναι ότι αυτός είναι ο δρόμος για την ενίσχυση της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας. Είναι προϋποθέσεις για τη βελτίωση του επιπέδου ζωής όλων των Ελλήνων με διατηρήσιμο τρόπο.

Έχουμε υλοποιήσει σημαντικά μέτρα στήριξης της βιομηχανίας με ισχυρά χρηματοδοτικά εργαλεία, ανέφερε ο Πρωθυπουργός, με απλούστευση των αδειοδοτήσεων, το νέο σύστημα OpenBusiness, το νέο πλαίσιο για τη μεταποίηση στην Αττική, καθώς και τα επιχειρηματικά πάρκα, με την αναθεώρηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου, η οποία ολοκληρώνεται από το Υπουργείο Περιβάλλοντος, το αμέσως επόμενο διάστημα.

Και με ένα αποτύπωμα που είναι σαφέστατο: περισσότερες επενδύσεις, παραγωγικές επενδύσεις στη χώρα, συνεχώς αυξανόμενη βιομηχανική παραγωγή και εξαγωγές, οι 60.000 νέες θέσεις εργασίες και καλύτεροι μισθοί για τους εργαζόμενους της βιομηχανίας, που μπορούν να αποτελούν πλέον ένα σχέδιο ζωής για τις νέες γενιές.

Και σήμερα, προχωράμε στην επόμενη μέρα με επτά σαφείς προτεραιότητες, κ. Πρόεδρε. Η πρώτη: Επιταχύνουμε 11 κρίσιμες μεταρρυθμίσεις, ανάμεσά τους η νέα στρατηγική για τα επιχειρηματικά πάρκα, η στρατηγική μας για τους βιομηχανικούς λιμένες, η πρόσβαση στα οδικά και ευρύτερα στα μεταφορικά δίκτυα, το νέο ψηφιακό δελτίο επιχειρηματικής δραστηριότητας -κρίσιμη μεταρρύθμιση που έχουμε αποφασίσει-, καθώς και σειρά περαιτέρω απλοποιήσεων, κ. Αντιπρόεδρε, στις διαδικασίες της βιομηχανικής ή γενικότερα οικονομικής δραστηριότητας.

Δεύτερον, υποστηρίζουμε εμπράκτως παραγωγικές επενδύσεις 3,7 δισεκατομμυρίων ευρώ σε νέες μονάδες, τεχνολογία, εξαγωγές και θέσεις εργασίας, μέσω του αναπτυξιακού νόμου και των στρατηγικών επενδύσεων.

Κινητοποιούμε 700 εκατ. ευρώ για τη μείωση του ενεργειακού κόστους και την ενεργειακή αναβάθμιση της μεταποίησης ως το 2030.

Τέταρτον, ανοίγουμε, φυσικά από κοινού με το Υπουργείο Εργασίας και το Υπουργείο Παιδείας, την εθνική ατζέντα για τα τεχνικά επαγγέλματα, συνδέοντας δεξιότητες με τις ανάγκες της παραγωγής.

Πέμπτον, συγκροτούμε την εθνική στρατηγική για τους ημιαγωγούς.

Έκτον, διαμορφώνουμε σαφή και ισχυρή ελληνική θέση, όπως ανέφερε ο Πρωθυπουργός, στην ευρωπαϊκή ατζέντα ενόψει κρίσιμων αποφάσεων για τη βιομηχανία σε ευρωπαϊκό επίπεδο, για την ανταγωνιστικότητα αλλά και τους προϋπολογισμούς και τους ευρωπαϊκούς πόρους της επόμενης περιόδου.

Και τέλος, αλλά κατά τη γνώμη μας εξαιρετικά σημαντικό, εισηγούμαστε την αναβάθμιση της λειτουργίας της Κυβερνητικής Επιτροπής Βιομηχανίας, με σταθερό και μόνιμο τρόπο, με ομάδες εργασίας των Υπουργείων από κοινού με τους παραγωγικούς φορείς, για όλα τα θέματα που χρειάζεται, ώστε να συμβάλλει καθοριστικά με ευθύνη και λογοδοσία στην υλοποίηση των αναγκαίων δράσεων και μεταρρυθμίσεων».

Ο Φάινμπεργκ, δισεκατομμυριούχος από επενδύσεις σε πολεμικές βιομηχανίες και πρώην χρηματοδότης του Τραμπ, φέρεται να έχει αμφισβητήσει πάντως τις διαβεβαιώσεις της πολεμικής βιομηχανίας σχετικά με την πρόοδο της παραγωγής πυρομαχικών, επισημαίνοντας σημαντικές καθυστερήσεις σε κρίσιμα εξοπλιστικά προγράμματα και ότι μετέφερε αυτή τη δυσάρεστη εικόνα στον Τραμπ. Κάποια μέσα υποστηρίζουν το αντίθετο, ότι ο Χέγκσεθ είχε ενημερώσει τον Τραμπ για τα μειωμένα αποθέματα και ότι ο Φάινμπεργκ του παρουσίασε πιο ρόδινη εικόνα.

Όπως και να έχει, η επίσημη εκδοχή είναι πλήρως παραπλανητική, γιατί ο Τραμπ δηλώνει πως υπάρχουν πολλά αποθέματα και όσοι γράφουν το αντίθετο είναι εχθροί των ΗΠΑ και θα υποστούν ποινικές κυρώσεις. Η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου Κάρολαϊν Λέβιτ διέψευσε τα σχετικά δημοσιεύματα χαρακτηρίζοντάς τα “100% fake news” και δηλώνοντας ότι τίποτα τέτοιο δεν έλαβε χώρα στη συνάντηση στο Καμπ Ντέιβιντ. Πρόσθεσε δε ότι ο Τραμπ πιστεύει ότι η ηγεσία του υπουργείου Άμυνας «κάνει φανταστική δουλειά».

Τι φέρεται να ειπώθηκε στο Καμπ Ντέηβιντ

Ο Τραμπ ειδικότερα είπε στον Χέγκσεθ  σύμφωνα με την Washington Post «με άφησες με την εντύπωση ότι λύθηκε το πρόβλημα με την έλλειψη πυρομαχικών, αλλά μου έρχονται αναφορές για έλλειψη πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς και συστημάτων αεράμυνας». Ο Χέγκσεθ, που σημειωτέον δεν είναι φίλος του αναπληρωτή υπουργού Άμυνας, είπε ότι δεν ήταν δική του η πλασματική εικόνα και κατηγόρησε τον Φάινμπεργκ ότι έδωσε παραπλανητικές πληροφορίες στον Τραμπ.

«Η δυσαρέσκεια του Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ με την πρόοδο του πολέμου με το Ιράν ξέσπασε σε έντονη διαμάχη στο Καμπ Ντέιβιντ την περασμένη εβδομάδα, όταν ζήτησε από τον υπουργό Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ εξηγήσεις, καθώς παραπλανήθηκε σχετικά με τη σοβαρή έλλειψη πυρομαχικών που απειλεί τώρα να περιορίσει τις στρατιωτικές δυνατότητες των ΗΠΑ εναντίον του Ιράν», αναφέρει το άρθρο.

Σύμφωνα με την εφημερίδα, ο Τραμπ ισχυρίστηκε ότι είχε θεωρήσει λήξαν το θέμα της έλλειψης πυρομαχικών, αλλά έμαθε ότι αυτή συνεχίζεται με οξύτητα και αναγκάσθηκε να εγκαταλείψει τις νέες μεγάλης κλίμακας επιθέσεις εναντίον του Ιράν που φέρεται να σχεδίαζε τις τελευταίες ημέρες.

Τι έχει “απομείνει” από πυρομαχικά

Πριν από πέντε μέρες, το Πεντάγωνο ζήτησε μια πρόσθετη ενίσχυση 67 δισεκατομμύρια δολάρια από το Κογκρέσο για να καλύψει το κόστος του πολέμου με το Ιράν και για να αναπληρώσει τα αποθέματα, μερικά από τα οποία, σύμφωνα με το CNN και το Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS), έχουν φτάσει σε κρίσιμα χαμηλά επίπεδα.

Το CSIS είχε προηγουμένως εκτιμήσει ότι οι ΗΠΑ δαπάνησαν μεταξύ 1.500 και 1.600 πυραύλους Patriot και περίπου 200 αναχαιτιστικά συστήματα Terminal High Altitude Area Defense (THAAD) κατά τη διάρκεια της αντιπαράθεσης με το Ιράν από τις 27 Φεβρουαρίου έως τις 27 Ιουλίου, αλλά οι ΗΠΑ έχουν ξοδέψει και πολλά αποθέματα στην Ουκρανία και στο Ισραήλ.

Ως αποτέλεσμα, τα αποθέματα Patriot φέρονται να έχουν μειωθεί από 2.300 σε περίπου 760-830 μονάδες και το οπλοστάσιο THAAD έχει μειωθεί από 452 σε 234-278 πυραύλους, οδηγώντας σε σημαντική έλλειψη μέσων αεράμυνας. (Σ.Σ. Η κύρια διαφορά μεταξύ των δύο αμερικανικών συστημάτων είναι ότι το THAAD είναι ένα εξειδικευμένο σύστημα για αναχαιτίσεις βαλλιστικών πυραύλων σε πολύ μεγάλο υψόμετρο εντός και εκτός ατμόσφαιρας, ενώ το Patriot (PAC-3) είναι σύστημα χαμηλότερου στρώματος για την εξουδετέρωση ευρύτερου φάσματος απειλών, όπως μαχητικά αεροσκάφη, drones και πυραύλους cruise).

Οι αμερικανικές δυνάμεις έχουν σχεδόν εξαντλήσει τα συστήματα ATACMS και τους νεότερους PrSM (Precision Strike Missile). Όσον αφορά στους πυραύλους αναχαίτισης της αεράμυνας, έχει καταναλωθεί σχεδόν το 80% των αποθεμάτων για το αντιβαλλιστικό σύστημα THAAD. Παράλληλα έχει εξαντληθεί περίπου το 50% με 65% των αποθεμάτων σε βλήματα για το σύστημα Patriot.

Πού ξοδεύτηκαν

Η ραγδαία μείωση οφείλεται κατά μεγάλο μέρος στον πόλεμο με το Ιράν που ξεκίνησε στις αρχές του 2026. Η ένταση των συγκρούσεων ξεπέρασε κάθε προηγούμενη πρόβλεψη: μόνο κατά τις πρώτες ημέρες των επιχειρήσεων χρησιμοποιήθηκαν χιλιάδες πυρομαχικά, ενώ οι ΗΠΑ χρειάστηκε να αναχαιτίσουν πάνω από 1.700 ιρανικά drones και βαλλιστικούς πυραύλους.

Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ υποβάθμισε δημόσια το θέμα δηλώνοντας ότι οι ΗΠΑ διαθέτουν περισσότερα πυρομαχικά από οποιονδήποτε άλλον. Ωστόσο, αναφορές δείχνουν ότι οι στρατιωτικοί του σύμβουλοι τον πίεσαν να αποφύγει περαιτέρω κλιμάκωση με το Ιράν, ακριβώς λόγω του κινδύνου να αδειάσουν τελείως οι αποθήκες.

Το Πεντάγωνο υπέγραψε επειγόντως συμφωνίες ύψους άνω των 3 δισεκατομμυρίων δολαρίων με τις εταιρείες Lockheed Martin και Northrop Grumman για να επιταχυνθεί η παραγωγή. Σύμφωνα με αναλύσεις του Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS), η πλήρης αποκατάσταση των αποθεμάτων στα προπολεμικά επίπεδα θα είναι μια πολυετής διαδικασία. Η αναπλήρωση των Patriot και THAAD θα απαιτήσει τουλάχιστον 3 χρόνια, ενώ οι πύραυλοι Standard (SM-3/SM-6) του Ναυτικού θα χρειαστούν περίπου 2 χρόνια. Αυτό το κενό προκαλεί έντονη ανησυχία στους Αμερικανούς επιτελείς, καθώς μειώνει την αποτρεπτική ισχύ των ΗΠΑ σε περίπτωση που ξεσπάσει μια νέα, ταυτόχρονη κρίση σε άλλα μέτωπα.

Πόσα συστήματα Patriot έχει η Ευρώπη

Στην Ευρώπη (εκτός των αμερικανικών δυνάμεων που σταθμεύουν στην ήπειρο) βρίσκονται αυτή τη στιγμή περίπου 30 έως 35 επιχειρησιακές συστοιχίες (batteries) Patriot, οι οποίες είναι μοιρασμένες σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες. Ο ακριβής αριθμός των πυραύλων αποτελεί απόρρητο στρατιωτικό μυστικό, ωστόσο υπολογίζεται σε μερικές χιλιάδες, με τα αποθέματα να πιέζονται έντονα λόγω των συνεχών αναγκών αναπλήρωσης.

Η Γερμανία διαθέτει το μεγαλύτερο ευρωπαϊκό οπλοστάσιο με περίπου 7 έως 9 συστοιχίες. Η Γερμανία είχε αρχικά περισσότερες, αλλά έχει ήδη παραδώσει αρκετές συστοιχίες στην Ουκρανία για την ενίσχυση της αεράμυνάς της. Στην Ουκρανία έχουν διατεθεί 6 έως 8 συστοιχίες Patriot. Λόγω της παγκόσμιας έλλειψης βλημάτων που προκάλεσε ο πόλεμος των ΗΠΑ με το Ιράν και η σύγκρουση στην Ουκρανία, για πρώτη φορά, η παραγωγή των πυραύλων Patriot (τύπου PAC-3) επεκτείνεται εκτός ΗΠΑ και ξεκινά να υλοποιείται στη Γερμανία, με εξαρτήματα να κατασκευάζονται επίσης στη Ρουμανία και την Ισπανία.

Οι σχετικές δαπάνες προσμετρώνται στο πρωτογενές αποτέλεσμα και στο δημόσιο χρέος.

Η δυνατότητα αυτή παρέχεται, σύμφωνα με σχετική ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στο πλαίσιο της διεύρυνσης του πεδίου εφαρμογής της υφιστάμενης Εθνικής Ρήτρας Διαφυγής για την άμυνα, ώστε να καλύπτει και μέτρα που ενισχύουν την ανθεκτικότητα του ευρωπαϊκού ενεργειακού συστήματος και επιταχύνουν τη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα.

Οι επενδύσεις που θα περιλαμβάνονται

Οι επενδύσεις για την ενεργειακή ανθεκτικότητα θα περιλαμβάνουν έργα αποθήκευσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, εξοικονόμησης ενέργειας, ενεργειακής αναβάθμισης κτιρίων, καθώς και έργα υποδομών που συμβάλλουν στην ενίσχυση της ενεργειακής ανθεκτικότητας της χώρας.

Η εξειδίκευση των επενδύσεων θα γίνει το επόμενο διάστημα, σε συνεργασία με τα συναρμόδια Υπουργεία.

Ωστόσο, μέχρι σήμερα η πορεία του κόμματος δεν επιβεβαιώνει τις αρχικές προσδοκίες. Αντί να καταγράφεται σταδιακή πολιτική εδραίωση, οργανωτική ενίσχυση και προσέλκυση νέων στελεχών, το τελευταίο διάστημα χαρακτηρίζεται από συνεχείς αποχωρήσεις, δημόσιες αιχμές και περιορισμένη δημοσκοπική απήχηση. Όλα αυτά, ενώ η Μαρία Καρυστιανού και η Μαρία Γρατσία εξακολουθούν να διατυπώνουν ιδιαίτερα υψηλές πολιτικές φιλοδοξίες, κάνοντας ακόμη και λόγο για στόχο αυτοδυναμίας.

Τα ερωτήματα που προκύπτουν είναι πολλά. Για ποιον λόγο η “Ελπίδα για τη Δημοκρατία” εμφανίζει πτωτική πορεία στις δημοσκοπήσεις; Τι οδηγεί διαρκώς στελέχη, τόσο από την κεντρική οργάνωση όσο και από τις περιφερειακές δομές, στην έξοδο; Και γιατί σχεδόν κάθε αποχώρηση συνοδεύεται από δημόσιες καταγγελίες για τον τρόπο λειτουργίας του κόμματος;

Ίσως οι ίδιες οι ανακοινώσεις όσων εγκατέλειψαν το εγχείρημα να αποτελούν την πιο χαρακτηριστική απάντηση. Μέχρι σήμερα, οι εξηγήσεις που δόθηκαν από την ηγεσία ή τον στενό κομματικό πυρήνα δεν φαίνεται να ανέκοψαν το κύμα αποχωρήσεων. Αντίθετα, κάθε νέο κύμα εξόδων συνοδεύεται από αντίστοιχες επικρίσεις, ενώ ο αριθμός των πρώην στελεχών που επιλέγουν να απομακρυνθούν συνεχώς αυξάνεται. Η πιο πρόσφατη εξέλιξη ήταν η κοινή παρέμβαση 22 πρώην στελεχών, η οποία επανέφερε στο προσκήνιο τις ίδιες καταγγελίες και άνοιξε ξανά τη συζήτηση για τη λειτουργία του κόμματος.

Κόμμα Καρυστιανού: Παρέμβαση 22 πρώην στελεχών

Η σημαντικότερη έως σήμερα δημόσια τοποθέτηση προήλθε από 22 πρώην στελέχη της “Ελπίδας για τη Δημοκρατία”, τα οποία επιχείρησαν να εξηγήσουν τόσο τους λόγους της αποχώρησής τους όσο και τους λόγους για τους οποίους, σύμφωνα με τη δική τους εκτίμηση, το πολιτικό εγχείρημα δεν εξελίχθηκε όπως αρχικά είχαν προσδοκήσει.

Στην κοινή ανακοίνωσή τους δεν περιορίζονται σε γενικές διαπιστώσεις, αλλά αναπτύσσουν συγκεκριμένα επιχειρήματα σχετικά με τα αίτια που, όπως υποστηρίζουν, οδήγησαν το κόμμα τόσο γρήγορα σε κρίση.

Όπως αναφέρουν, η αποχώρησή τους δεν συνδέεται με προσωπικές αντιπαραθέσεις ή διαφωνίες γύρω από πρόσωπα και αξιώματα, αλλά αποτελεί συνέπεια ενός μοντέλου λειτουργίας που, κατά την άποψή τους, κυριάρχησε ήδη από τα πρώτα στάδια της ίδρυσης του κόμματος.

Οι ίδιοι περιγράφουν μια οργανωτική δομή στην οποία οι βασικές αποφάσεις λαμβάνονταν από έναν περιορισμένο κύκλο προσώπων, αφήνοντας αιχμές προς τη Μαρία Καρυστιανού και τη Μαρία Γρατσία. Υποστηρίζουν ότι οι συλλογικές διαδικασίες δεν λειτούργησαν ουσιαστικά, ότι απουσίαζαν θεσμοθετημένοι δημοκρατικοί μηχανισμοί και ότι δεν υπήρχε η απαιτούμενη διαφάνεια στη λήψη αποφάσεων.

Ιδιαίτερη αναφορά κάνουν και στη μη συγκρότηση εσωκομματικών θεσμών που θα επέτρεπαν ουσιαστική συμμετοχή των μελών. Παράλληλα, κάνουν λόγο για απαξίωση στελεχών, έλλειψη πραγματικού διαλόγου και επιλογές που, όπως υποστηρίζουν, οδήγησαν στην απομάκρυνση ανθρώπων οι οποίοι είχαν στηρίξει εξαρχής το εγχείρημα.

Το στοιχείο που αποκτά ιδιαίτερη σημασία, πάντως, είναι ότι οι συγκεκριμένες καταγγελίες δεν εμφανίζονται για πρώτη φορά. Αντίθετα, επαναλαμβάνουν σε μεγάλο βαθμό όσα έχουν καταγγείλει και άλλα πρώην στελέχη το τελευταίο διάστημα. Συγκεντρωτική λειτουργία, περιορισμένη διαφάνεια, απουσία δημοκρατικών διαδικασιών, υποβάθμιση του ρόλου των οργάνων και των μελών, αλλά και έλλειψη ολοκληρωμένου καταστατικού και προγραμματικού πλαισίου αποτελούν τα βασικά σημεία που επανέρχονται σχεδόν σε κάθε νέα αποχώρηση, ενισχύοντας τα ερωτήματα για τον τρόπο λειτουργίας της “Ελπίδας για τη Δημοκρατία”.

“Η Ελπίδα πεθαίνει τελευταία, αλλά πεθαίνει”

Ιδιαίτερα αιχμηρή ήταν και η δημόσια παρέμβαση του Θανάση Αυγερινού, ο οποίος αναδημοσίευσε την ανακοίνωση των 22 πρώην στελεχών, συνοδεύοντάς την με προσωπικό σχόλιο. Ο πρώην διευθυντής του Γραφείου Τύπου του κόμματος υποστήριξε ότι έχει έρθει η στιγμή να γίνει μια συνολική αποτίμηση των επιλογών που έγιναν, διερωτώμενος γιατί το μεγαλύτερο μέρος του κινήματος που δημιουργήθηκε μετά την τραγωδία των Τεμπών δεν εντάχθηκε τελικά στην “Ελπίδα για τη Δημοκρατία”. Χαρακτηριστικά έγραψε ότι «η Ελπίδα πεθαίνει τελευταία, αλλά πεθαίνει», αφήνοντας να εννοηθεί πως το εγχείρημα βρίσκεται πλέον σε πορεία αποδόμησης και απέχει σημαντικά από τις προσδοκίες που το συνόδευσαν κατά την ίδρυσή του.

“Κάποιοι ονειρεύονται βουλευτικά έδρανα”

Σε μεταγενέστερη ανάρτησή του, ο Θανάσης Αυγερινός δημοσίευσε και δηλώσεις του Τάκη Κοτσόργιου, ο οποίος επίσης αποχώρησε από το κόμμα. Ο δημοσιογράφος ανέφερε ότι ο αγωνιστής ψαράς από το Μεσολόγγι αποτυπώνει με απλό τρόπο το βασικό διακύβευμα. Σύμφωνα με όσα παρέθεσε, από τη μία πλευρά υπάρχουν όσοι επιδιώκουν μια δημοκρατία με ουσιαστική συμμετοχή των πολιτών και των μελών ενός κινήματος στη λήψη αποφάσεων, με στόχο την αντιμετώπιση των σοβαρών προβλημάτων της χώρας και την οικοδόμηση μιας ανεξάρτητης και αξιοπρεπούς Ελλάδας. Από την άλλη, όπως υποστηρίζει, υπάρχουν εκείνοι που ενδιαφέρονται κυρίως για την κατάκτηση βουλευτικών εδράνων και εγκλωβίζονται σε εσωτερικές αντιπαραθέσεις και συνωμοσιολογικές λογικές, οι οποίες, κατά την άποψή του, απέχουν από τις αρχικές αξίες του εγχειρήματος.

Οι πηγές διευκρίνισαν ότι η Ουάσινγκτον δεν έθεσε επισήμως τη μείωση των εισαγωγών ρωσικού πετρελαίου, ως προϋπόθεση για την άρση του χαρακτηρισμού της Συρίας ως κράτους που υποστηρίζει την τρομοκρατία. Ωστόσο, σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο και πρόσωπο που είχε ενημερωθεί για τις διαπραγματεύσεις, οι ΗΠΑ ζήτησαν από τη Δαμασκό σχετική δέσμευση και έλαβαν διαβεβαιώσεις ότι οι εισαγωγές από τη Ρωσία θα περιοριστούν σημαντικά.

Παρότι ο Λευκός Οίκος υποστήριξε ότι δεν υπάρχει άμεση σύνδεση ανάμεσα στην άρση του χαρακτηρισμού και στη μείωση των εισαγωγών ρωσικού πετρελαίου, συριακή πηγή ανέφερε ότι Αμερικανοί αξιωματούχοι διαμήνυσαν στη Δαμασκό πως η πλήρης διακοπή των αγορών ρωσικού πετρελαίου θα μπορούσε να διευκολύνει και να επιταχύνει τη διαδικασία.

Από την πλευρά της, η συριακή κυβέρνηση υποστήριξε ότι η άρση του χαρακτηρισμού θα της επέτρεπε να διευρύνει τις ενεργειακές επιλογές της και να δημιουργήσει ένα πιο διαφοροποιημένο δίκτυο προμηθευτών. Σήμερα, η δυνατότητα της χώρας να προμηθεύεται πετρέλαιο από άλλες αγορές παραμένει περιορισμένη, παρά την άρση των περισσότερων δυτικών κυρώσεων.

Το ρωσικό πετρέλαιο στην Συρία

Οι ρωσικές εξαγωγές πετρελαίου προς τη Συρία αυξήθηκαν φέτος κατά 75%, φτάνοντας περίπου τα 60.000 βαρέλια ημερησίως, σύμφωνα με στοιχεία που εξέτασε το Reuters. Αν και η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί σε μικρό μέρος των συνολικών ρωσικών εξαγωγών, έχει καταστήσει τη Μόσχα τον κυρίαρχο προμηθευτή αργού πετρελαίου της Συρίας. «Η Συρία εξαρτάται σήμερα από το ρωσικό πετρέλαιο από ανάγκη και όχι από επιλογή», ανέφερε η συριακή πηγή, σημειώνοντας ότι η Δαμασκός ζητεί επανειλημμένα από την Ουάσινγκτον να προχωρήσει στην άρση του χαρακτηρισμού, ώστε να μπορεί να προμηθεύεται πετρέλαιο από άλλες χώρες.

Ωστόσο, η αντικατάσταση του ρωσικού αργού δεν μπορεί να γίνει άμεσα, χωρίς κινδύνους για την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας. Σύρος αναλυτής εκτίμησε ότι μια απότομη διακοπή των ρωσικών προμηθειών θα μπορούσε να προκαλέσει ελλείψεις καυσίμων, ή να αυξήσει σημαντικά το κόστος των εισαγωγών.

Όπως επισήμανε, η μακροπρόθεσμη επίδραση μιας τέτοιας αλλαγής θα εξαρτηθεί από το αν η Ουάσινγκτον θα συνοδεύσει την πίεση προς τη Δαμασκό με συγκεκριμένες εναλλακτικές λύσεις και νέες δυνατότητες ενεργειακού εφοδιασμού. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι Ηνωμένες Πολιτείες στρέφουν πλέον την προσοχή τους, όχι μόνο στην πολιτική, αλλά και στην οικονομική παρουσία της Ρωσίας στη Συρία, επιδιώκοντας να περιορίσουν τα δίκτυα μέσω των οποίων η Μόσχα διατήρησε την επιρροή της στη χώρα, ακόμη και μετά την απώλεια του πολιτικού της ερείσματος, του καθεστώτος Άσαντ.

Αμερικανός αξιωματούχος του υπουργείου Εξωτερικών δήλωσε ότι η Ουάσινγκτον ενθαρρύνει τη Συρία να συνεργαστεί με αξιόπιστους εταίρους, ιδιαίτερα με αμερικανικές επιχειρήσεις, στο πλαίσιο της ανοικοδόμησης της χώρας. Παράλληλα, οι ΗΠΑ αναμένουν από τη Δαμασκό να συμμορφωθεί με τις αμερικανικές κυρώσεις που έχουν επιβληθεί στη Ρωσία.

Η απόφαση Τραμπ

Αξιωματούχος του ενεργειακού τομέα δήλωσε στο Reuters ότι επίκειται μια ριζική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο η Συρία καλύπτει τις ενεργειακές της ανάγκες, χωρίς όμως να δώσει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, ή να αναφέρει πιθανούς νέους προμηθευτές. Παράλληλα, έχουν αρχίσει να διαμορφώνονται νέες συνεργασίες στον ενεργειακό τομέα. Η γαλλική εταιρεία TotalEnergies συζήτησε τον περασμένο μήνα με Σύρους αξιωματούχους το ενδεχόμενο ανάληψης υπεράκτιων ερευνών, ενώ τον Ιούνιο η Συρία υπέγραψε συμφωνία με τις εταιρείες ConocoPhillips και Novaterra για την επανεκκίνηση της παραγωγής φυσικού αερίου.

Η αφαίρεση της Συρίας από τον κατάλογο των κρατών που υποστηρίζουν την τρομοκρατία αποτελεί πλέον το τελευταίο σημαντικό εμπόδιο στις σχέσεις της με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η Συρία βρίσκεται στον συγκεκριμένο κατάλογο από το 1979 και είναι σήμερα μία από τις τέσσερις χώρες που εξακολουθούν να περιλαμβάνονται σε αυτόν, μαζί με την Κούβα, το Ιράν και τη Βόρεια Κορέα.

Στις 8 Ιουλίου, ο πρόεδρος Τραμπ ενημέρωσε το Κογκρέσο για την πρόθεσή του να αφαιρέσει τη Συρία από τον κατάλογο, ενεργοποιώντας την προβλεπόμενη περίοδο κοινοποίησης των 45 ημερών. Για να ολοκληρωθεί η διαδικασία, ο Αμερικανός πρόεδρος πρέπει να πιστοποιήσει ότι η Συρία δεν έχει υποστηρίξει πράξεις διεθνούς τρομοκρατίας κατά τους προηγούμενους έξι μήνες και ότι έχει δεσμευθεί πως δεν θα το πράξει στο μέλλον.

Μετά την απομάκρυνση του Άσαντ, η νέα συριακή κυβέρνηση έχει διαβεβαιώσει ότι η χώρα δεν θα αποτελέσει ξανά απειλή για την περιφερειακή ή τη διεθνή ασφάλεια. Η Δαμασκός έχει ενταχθεί στον, υπό την ηγεσία των ΗΠΑ, διεθνή συνασπισμό κατά του DAES (ISIS) και ανακοινώνει τακτικά επιχειρήσεις εναντίον δικτύων λαθρεμπορίας όπλων στα σύνορά της με το Ιράκ και τον Λίβανο.

Η στρατηγική των ΗΠΑ

Η προσπάθεια περιορισμού της ενεργειακής εξάρτησης της Συρίας από τη Ρωσία εντάσσεται σε μια ευρύτερη αμερικανική στρατηγική για τη μείωση της ρωσικής επιρροής στη χώρα. Αν και η Μόσχα δεν περιλαμβανόταν στις αρχικές προϋποθέσεις που έθεσε η Ουάσινγκτον για τη χαλάρωση των κυρώσεων, οι ΗΠΑ έχουν πλέον καταστήσει σαφές ότι επιθυμούν η Δαμασκός να απομακρυνθεί σταδιακά από τη Ρωσία.

Το αμερικανικό Κογκρέσο έχει ήδη ζητήσει από το Πεντάγωνο να εξετάσει τρόπους περιορισμού της ρωσικής επιρροής στη Συρία και να αξιολογήσει τις δυνατότητες αποχώρησης των ρωσικών δυνάμεων από τη ναυτική βάση της Ταρτούς και την αεροπορική βάση Χμεϊμίμ. Τον Ιούλιο, το Reuters μετέδωσε ότι τμήμα της ρωσικής ναυτικής εγκατάστασης στην Ταρτούς αναμένεται να μετατραπεί σε εμπορικό και διαμετακομιστικό κέντρο.

Η πιθανή μείωση των εισαγωγών ρωσικού πετρελαίου, επομένως, δεν αφορά μόνο την ενεργειακή πολιτική της Συρίας. Αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης γεωπολιτικής αναδιάταξης, κατά την οποία η Δαμασκός επιχειρεί να ενισχύσει τους δεσμούς της με τη Δύση, ενώ η Ουάσινγκτον επιδιώκει να περιορίσει σταδιακά τα οικονομικά, ενεργειακά και στρατιωτικά ερείσματα της Ρωσίας στη χώρα.