Στο μέτωπο της Ζαπορίζια, ο ρωσικός στρατός επιτίθεται στην πόλη Ορίχιβ, η κεντρική θέση και οι βαριές οχυρώσεις της οποίας την έχουν μετατρέψει τα τελευταία χρόνια στο βασικό ουκρανικό ανάχωμα στην περιοχή. Οι Ρώσοι έχουν καταφέρει να ημικυκλώσουν το ουκρανικό φρούριο, αποκόπτοντας και ορισμένες από τις οδούς ανεφοδιασμού του. Εδώ και λίγες ημέρες, κατάφεραν να διεισδύσουν και να εδραιωθούν στις νότιες συνοικίες. Ας σημειωθεί ότι εάν πέσει το Ορίχιβ, ο δρόμος για την πόλη Ζαπορίζια (βρίσκεται κυρίως στην ανατολική όχθη του Δνείπερου) θα είναι ανοικτός.

Ανατολικότερα και πάντα στη νότια Ουκρανία, είναι το μέτωπο στην πόλη Ντοπροπίλια (βόρεια του καταληφθέντος Ποκρόφσκ). Και εδώ, οι Ρώσοι έχουν καταφέρει να διεισδύσουν και να εδραιωθούν στις νοτιοανατολικές συνοικίες, αφού πρώτα δημιούργησαν επίσης ένα ημικύκλιο γύρω από την πόλη, με σκοπό να δυσκολέψουν τον ανεφοδιασμό της. Η κατάληψη της Ντοπροπίλια έχει κρίσιμη σημασία, επειδή μετά από αυτό το οχυρό δεν υπάρχει τίποτα να σταματήσει το ρωσικό στρατό.

Οι εξελίξεις στο μέτωπο

Υπάρχουν μικρά χωριά και απέραντα χωράφια που δεν προσφέρονται για οχυρώσεις. Από την Ντοπροπίλια, οι Ρώσοι θα μπορούν να κινηθούν χωρίς σοβαρά εμπόδια δυτικά προς το Παύλογκραντ και το Ντνιπροπετρόφσκ (όχθες του Δνείπερου βόρεια της Ζαπορίζια). Ας σημειωθεί ότι δυτικά και λίγο νότια και σε επαφή με τη γραμμή του μετώπου, ο ουκρανικός στρατός έχει πραγματοποιήσει αντεπιθέσεις με σκοπό να επιβραδύνει τη ρωσική προέλαση. Οι αντεπιθέσεις αυτές του έχουν αποφέρει την κατάληψη αρκετών χωριών.

Στο μέτωπο του αστικού συγκροτήματος Κονσταντινίβκα-Ντρουσκόβκα-Κραματόρσκ-Σλαβιάνσκ (είναι σχεδόν η μόνη περιοχή του Ντονμπάς υπό ουκρανικό έλεγχο) ο ρωσικός στρατός έχει κάνει ένα μεγάλο βήμα. Έχει καταλάβει την Κονσταντινίβκα (η νότια πόλη του αστικού συγκροτήματος) και συνεχίζοντας έχει διεισδύσει στο νότιο τμήμα της αμέσως επόμενης πόλης προς Βορρά, της Ντρουσκόβκα. Παραλλήλως, άλλες μονάδες του πλησιάζουν το Κραματόρσκ και το Σλαβιάνσκ από την Ανατολή, έχοντας φτάσει 5-10 χλμ από τις δύο αυτές πόλεις. Οι Ρώσοι έχουν φτάσει στην οχυρή κωμόπολη Μικολάιβκα (ανατολικά και πολύ κοντά στο Σλαβιάνσκ). Εάν καταφέρουν να την καταλάβουν, ο δρόμος για το Σλαβιάνσκ θα είναι ανοικτός.

Με μία αιφνιδιαστική κίνηση ο ρωσικός στρατός κατέλαβε το χωριό Αντρίιβκα (βορειοανατολικά της Ντοπροπίλια), αποκόπτοντας μία από τις οδούς ανεφοδιασμού του Κραματόρσκ. Για να δημιουργήσει συνθήκες μερικής έστω περικύκλωσης, προσπαθεί εδώ και μήνες να ολοκληρώσει την κατάληψη της πόλης Λιμάν. Οι Ουκρανοί, όμως, πραγματοποιούν αντεπίθεση με σκοπό να αποτρέψουν την κατάληψη και την άσκηση στρατιωτικής πίεσης στο Σλαβιάνσκ και από το Βορρά. Ακόμα πιο βόρεια, πάντα στη γραμμή του μετώπου, οι Ρώσοι προσπαθούν εδώ και πολλούς μήνες να ολοκληρώσουν την κατάληψη της πόλης Κούπιανσκ, αλλά παρά τις κάποιες προόδους τους, δεν το έχουν καταφέρει.

Ακόμα βορειότερα, ο ρωσικός στρατός έχει περικυκλώσει μία σχετικά μεγάλη, αλλά αραιοκατοικημένη περιοχή στα βορειοανατολικά της πόλης Χάρκοβο, στα σύνορα με τη Ρωσία. Οι ουκρανικές μονάδες δεν έχουν άλλη επιλογή από το να υποχωρήσουν προς το Βελίκι Μπουρλούκ στα νοτιοδυτικά για να μην εγκλωβιστούν πλήρως. Σκοπός των Ρώσων είναι να πλησιάσουν το Χάρκοβο (δεύτερη σε μέγεθος πόλη της Ουκρανίας) και από ανατολικά, όπως και από βορειοδυτικά, ενώ το έχουν ήδη προσεγγίσει από Βορρά.

Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και βορειοδυτικά του Χάρκοβο, στην περιοχή Σούμι. Μετά την εκκαθάριση του Κούρσκ, ο ρωσικός στρατός έχει καταλάβει ένα τόξο στα ανατολικά, βορειοανατολικά και νοτιοανατολικά της πόλης σε σχετικά μικρή απόσταση από αυτήν. Οι Ρώσοι προχωρούν αργά σ’ αυτό το μέτωπο, αλλά προχωρούν χωριό-χωριό. Προς το παρόν δεν φαίνεται να είναι προτεραιότητά τους, αλλά και το Σούμι και το Χάρκοβο είναι σαφές πως έχουν πλέον καταστεί στόχοι μελλοντικής κατάληψης, ενώ αρχικά δεν ήταν.

Ποιος έχει το πάνω χέρι 

Όλα τα παραπάνω προέρχονται από βίντεο με σημαίες που αναρτούν οι αντίπαλοι για να επιβεβαιώσουν ότι ελέγχουν μία τοποθεσία. Υπάρχουν, βεβαίως, και περιοχές που είναι γκρίζες ζώνες, με την έννοια ότι σ’ αυτές διεξάγονται μάχες και ως εκ τούτου δεν μπορεί κάποιος να πει ποιος από τους δύο αντιπάλους τις ελέγχει. Το συμπέρασμα, πάντως, είναι ότι ο ρωσικός στρατός κερδίζει συνεχώς έδαφος, ενίοτε μετά από παλινδρομήσεις, δηλαδή από κατά κανόνα προσωρινές απώλειες εδαφών, λόγω ουκρανικών αντεπιθέσεων.

Πρέπει να τονιστεί πως οι Ρώσοι διαθέτουν σημαντική αριθμητική υπεροχή σε έμψυχο υλικό και οπλικά συστήματα σε σύγκριση με τους Ουκρανούς, οι οποίες δεν είναι σε θέση να αναπληρώνουν πλήρως τις απώλειες. Επειδή, όμως, λόγω των drones, ο ρωσικός στρατός είναι υποχρεωμένος να κινείται προσεκτικά και αργά σε μικρές ομάδες 3-4 στρατιωτών, φημολογείται πως μετά τις βουλευτικές εκλογές στη Ρωσία τον Σεπτέμβριο, θα πραγματοποιηθεί νέα επιστράτευση εφέδρων.

Εάν η πληροφορία επιβεβαιωθεί, σκοπός θα είναι η αριθμητική υπεροχή να καταστεί ακόμα μεγαλύτερη, ώστε να δώσει τη δυνατότητα στο ρωσικό στρατό να επιταχύνει την προέλασή του. Μέχρι τώρα, όταν οι Ρώσοι καταλαμβάνουν μία πόλη, σταματούν την προέλασή τους μέχρι να την εκκαθαρίσουν πλήρως από ομάδες Ουκρανών που είναι κρυμμένοι σε υπόγεια κλπ. Και μόνο όταν ολοκληρώσει την εκκαθάριση συνεχίζει τις επιθετικές επιχειρήσεις του.

Εάν, λοιπόν, προστεθούν στις ρωσικές δυνάμεις που πολεμούν στην Ουκρανία 200-300 χιλιάδες στρατιώτες, είναι προφανές πως θα μπορούν να περικυκλώνουν μεγαλύτερες οχυρωμένες ουκρανικές περιοχές και ταυτοχρόνως, να συνεχίζουν την προέλασή τους. Αυτός είναι ένας τρόπος για να επιταχυνθεί η ρωσική προέλαση, με σκοπό να τελειώσει συντομότερα ο πόλεμος. Ο λόγος που μέχρι τώρα ο Πούτιν απέφευγε μία νέα επιστράτευση ήταν διπλός: Πρώτον, επειδή δεν ήθελε να διαταράξει την κοινωνική ζωή στη Ρωσία και να φορτωθεί το αναπόφευκτο πολιτικό κόστος. Δεύτερον, επειδή πίστευε πως με τη συμφωνία του Άνκορατζ και την παρέμβαση Τραμπ θα μπορούσε να επιτύχει μία συμφωνία ειρήνευσης.

Τώρα, δεν ισχύει τίποτα από τα δύο. Το πρώτο δεν ισχύει επειδή οι ουκρανικές επιθέσεις με drones – γι’ αυτές θα μιλήσουμε στο επόμενο άρθρο – έχουν ήδη μεταφέρει τον πόλεμο και στο εσωτερικό της Ρωσίας, οπότε το ζητούμενο είναι να τελειώσει ο πόλεμος μια ώρα νωρίτερα. Είναι, μάλιστα, ενδεικτικό ότι ο Πούτιν δέχεται κριτικές στο εσωτερικό, επειδή δεν χρησιμοποιεί όλα τα διαθέσιμα μέσα για να επιτύχει τον τερματισμό του πολέμου με βάση τους ρωσικούς όρους. Το δεύτερο δεν ισχύει, επειδή η συμφωνία του Άνκορατζ έχει καταρρεύσει και μαζί της οι σχετικές αυταπάτες του Πούτιν.

Πολλοί συνδέουν τις συνεχείς παρεμβάσεις του κ. Νεοφύτου με τα μελλοντικά του πολιτικά σχέδια. Δεν φαίνεται ότι επιδιώκει επιστροφή στην Προεδρία του ΔΗΣΥ. Είναι, όμως, πρόδηλο ότι επιδιώκει ρεβάνς στις προεδρικές εκλογές. Έχασε το 2023, θέλει να κερδίσει το 2028; Πώς όμως; Παρουσιαζόμενος ως ο ηγέτης της λύσης; Ο τίτλος αυτός έχει δοκιμαστεί. Το κοστούμι αυτό το φόρεσαν κι άλλοι.

Πάντως, με τα όσα αναφέρει, υποστηρίζει και προβάλλει, σε αντιπαράθεση μάλιστα με τις ηγεσίες των δυο μεγαλύτερων κομμάτων, ΔΗΣΥ και ΑΚΕΛ, η ταμπέλα του ηγέτη της λύσης, περιορίζεται μεταξύ του ΒΟΛΤ και μικρών ομάδων που κινούνται περιθωριακά. Αυτό είναι θέμα που αφορά βέβαια τον ίδιο. Με ποιον, δηλαδή, θα πορευθεί ή σε ποιους απευθύνεται.

Την ίδια ώρα, ο κ. Αβέρωφ Νεοφύτου, κάνει το ίδιο λάθος και με άλλους πολιτικούς, δημοσιογράφους κλπ. Ξεκινά από την αφετηρία ότι η λύση εξαρτάται από τους «δυο ηγέτες» ενώ για την μη επίτευξη συμφωνίας έχει ευθύνες ο Ελληνοκύπριος. Κι αυτό γιατί δεν προβαίνει σε μονομερείς ενέργειες. Αλλά και επειδή δεν πείθει!

Το εάν δεν πείθει, σε αυτό συμβάλουν οι διάφορες μοιρολογίστρες στην ελληνική πλευρά, που επιμένουν πως επειδή δεν δέχεται τίποτα  η κατοχική πλευρά, πρέπει «να αναλάβουμε εμείς την πρωτοβουλία». Πρωτοβουλίες αναλήφθηκαν πολλές και τώρα και διαχρονικά. Το πρόβλημα, εάν δεν το καταλαβαίνουν οι φορείς αυτής της προσέγγισης  είναι η κατοχική Τουρκία. Είναι τα γεωστρατηγικά της συμφέροντα και επιδιώξεις, που δεν ανατρέπονται με την πολιτική του κατευνασμού και τα μοιρολόγια.

Ας διαβάσει το δωμάτιο ο κ. Νεοφύτου

Οι πολίτες, ανεξαρτήτως τι πιστεύουν οι ηγεσίες, έχουν καλύτερα αντανακλαστικά. Το απέδειξαν σε μια κρίσιμη συγκυρία, το 2004. Η συντριπτική πλειοψηφία απέτρεψε τη διάλυση της Κυπριακής Δημοκρατίας και την προτεκτοροποίηση της χώρας μας στην Τουρκία. Άλλοι, όπως ο κ. Αβέρωφ Νεοφύτου, θεωρούν πως το 2004 χάθηκε μια ευκαιρία για το Κυπριακό. Υποδεικνύεται δε πως διαφορετική, για παράδειγμα,  έπρεπε να ήταν η στάση του ΑΚΕΛ στο δημοψήφισμα.

Υπενθυμίζεται ότι ο ΔΗΣΥ αν και τάχθηκε υπέρ της αποδοχής του σχεδίου, με τον κ. Νεοφύτου να είναι στους πρωταγωνιστές της απόφασης,  η ηγεσία απέτυχε να πείσει τους οπαδούς του κόμματος να στηρίξουν το σχέδιο Ανάν. Το ΑΚΕΛ, το οποίο κινείτο μεταξύ ναι και όχι, «διάβασε» το κλίμα που επικρατούσε στους ψηφοφόρους του και αποφάσισε, μετά που αφουγκράσθηκε τη βάση του. Η ηγεσία του ΔΗΣΥ τι αφουγκράσθηκε;

Το ότι δεν έχει λυθεί το Κυπριακό, δεν ευθύνεται το 76% των πολιτών, αλλά εκείνοι που με τις πολιτικές τους οδήγησαν στο σχέδιο Ανάν και προκάλεσαν, λόγω περιεχομένου, την απόρριψη. Το 2017 στο Κραν Μοντάνα, όσα πρακτικά και να δημοσιοποιηθούν, δεν πείθονται οι διάφοροι αφηγηματίες, ότι είναι η Τουρκία η οποία τίναξε στον αέρα τη διαδικασία.

Κανείς δεν αμφισβητεί τις προθέσεις κάποιου που παρεμβαίνει για το Κυπριακό. Η πολιτική βέβαια δεν είναι ούτε κατηχητικό, ούτε προσκοπισμός. Κάθε κίνηση, τοποθέτηση, έχει πολιτική εξήγηση και στόχευση.

Το ΕΧΠ για τις ΑΠΕ εκπονείται παράλληλα με τα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια για τον Τουρισμό και τη Βιομηχανία, δημιουργώντας για πρώτη φορά ένα συνεκτικό και ολοκληρωμένο μοντέλο χωρικού σχεδιασμού στην πατρίδα μας.
Η τελική μορφή του πλαισίου προέκυψε έπειτα από ευρεία δημόσια διαβούλευση, με τη συμμετοχή θεσμικών και κοινωνικών φορέων, εκπροσώπων της επιστημονικής και επιχειρηματικής κοινότητας και πολιτών. Παράλληλα, διατυπώθηκαν οι σχετικές γνώμες του Εθνικού Συμβουλίου Χωροταξίας και του Κεντρικού Συμβουλίου Χωροταξικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων (ΚΕΣΥΧΩΘΑ).

Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ

Το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας που θεσπίστηκε τον Δεκέμβριο του 2008 αποτέλεσε τη βάση για την ανάπτυξη του τομέα. Το νέο πλαίσιο εκσυγχρονίζει τους κανόνες χωροθέτησης, προβλέποντας αυστηρότερα και πιο σαφή κριτήρια, περιορισμούς και κατευθύνσεις για την εγκατάσταση νέων σταθμών ΑΠΕ και μονάδων αποθήκευσης.
Οι ρυθμίσεις λαμβάνουν υπόψη τις σημερινές περιβαλλοντικές, κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες και έχουν ως μακροπρόθεσμο ορίζοντα την επίτευξη των ενεργειακών στόχων της χώρας έως το 2050.

Α. Φωτοβολταϊκοί σταθμοί
Με το ΕΧΠ των ΑΠΕ θεσπίζονται ενιαίοι και αυστηροί κανόνες προστασίας για την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε ολόκληρη τη χώρα. Πιο συγκεκριμένα, για τους νέους φωτοβολταϊκούς σταθμούς θεσπίζεται αυστηρό καθεστώς αποκλεισμού σε ευαίσθητες περιβαλλοντικά, πολιτιστικά και χωρικά περιοχές. Ειδικότερα, δεν επιτρέπεται η εγκατάστασή τους, μεταξύ άλλων:

* σε όλες τις προστατευόμενες περιοχές του δικτύου NATURA 2000,

* σε δάση και δασικές εκτάσεις,

* σε υγροτόπους Ραμσάρ και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους,

* σε εθνικούς δρυμούς, κηρυγμένα μνημεία της φύσης και αισθητικά δάση,

* σε Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους,

* σε περιοχές προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς,

* σε περιοχές με προστατευόμενες αναβαθμίδες,

* σε Περιοχές Άνευ Δρόμων και

* σε ακτές κολύμβησης.

Παράλληλα, το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ θεσπίζει οριζόντιο, για όλη την επικράτεια, όριο στην κάλυψη γης από νέες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις, προκειμένου να προστατευθεί το τοπίο, η αγροτική γη και η ισορροπία των τοπικών χρήσεων. Συγκεκριμένα, το μέγιστο ποσοστό κάλυψης από νέους φωτοβολταϊκούς σταθμούς ανά Περιφερειακή Ενότητα ορίζεται στο 1,5% της συνολικής έκτασης.

Σημαντικές βελτιώσεις μετά τη δημόσια διαβούλευση
1. Προστίθενται νέες «περιοχές αποκλεισμού» όπως: Ιστορικοί τόποι, αρχαία μνημεία, χαρακτηρισμένα ή αυτοδικαίως προστατευόμενα, καθώς και χαρακτηρισμένα μνημεία
μεταγενέστερα του 1830, περιοχές με πηγές υδροληψίας νερού ανθρώπινης κατανάλωσης. Ειδικά για τα πλωτά φωτοβολταϊκά: τα καταδυτικά πάρκα, νεότερα ναυάγια, περιοχές αγκυροβολίας και τεχνητά υποβρύχια αξιοθέατα.
2. Θεσπίζονται πρόσθετα κριτήρια χωροθέτησης: Για την εγκατάσταση στον θαλάσσιο χώρο και εντός λιμνών λαμβάνονται υπόψη τα αλιευτικά πεδία και τηρούνται οι απαραίτητες αποστάσεις ασφαλείας. Σε περιοχές ευάλωτες σε φυσικά φαινόμενα προβλέπονται κατάλληλα μέτρα για την ασφαλή εγκατάσταση και λειτουργία των έργων.

Β. Αιολικοί σταθμοί
Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ θεσπίζει ξεκάθαρες ζώνες αποκλεισμού για τη χωροθέτηση αιολικών πάρκων, ώστε η ανάπτυξη της αιολικής ενέργειας να προχωρήσει με τάξη και ισορροπία, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα την ουσιαστική προστασία για το περιβάλλον, το τοπίο και τις τοπικές κοινωνίες.
Συγκεκριμένα, δεν επιτρέπεται, μεταξύ άλλων, η εγκατάστασή αιολικών σταθμών

* στην Αττική και τη Μητροπολιτική Περιοχή Θεσσαλονίκης,

* σε περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων,

* σε υγροτόπους Ραμσάρ και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους,

* σε Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους και στους πυρήνες εθνικών δρυμών, καθώς και

* σε συγκεκριμένες ζώνες προστασίας της φύσης.
Περιορισμοί εισάγονται επίσης

* για νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ., με συγκεκριμένες εξαιρέσεις για κρίσιμες ή κοινωφελείς υποδομές ή για λόγους ασφάλειας του συστήματος,

* για εκτός σχεδίου περιοχές στις οποίες προβλέπεται ανάπτυξη χρήσεων τουρισμού και αναψυχής,

* για τμήματα ενεργών λατομικών, μεταλλευτικών και εξορυκτικών ζωνών,

* για Περιοχές Άνευ Δρόμων και

* για ακτές κολύμβησης.

Στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας του δικτύου NATURA2000, που αφορούν την προστασία της ορνιθοπανίδας, η εγκατάσταση αιολικών σταθμών επιτρέπεται μόνο κατ’ εξαίρεση και εφόσον προβλέπεται ρητά στην εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη και το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 m/s.

Σημαντικές βελτιώσεις μετά τη δημόσια διαβούλευση:

1. Απαγορεύεται η εγκατάσταση νέων αιολικών σταθμών στις περιοχές των κατηγοριών Α και Β του νέου ΕΧΠ Τουρισμού.
2. Επεκτείνονται οι περιοχές αποκλεισμού με την προσθήκη: Ιστορικών τόπων, αρχαίων μνημείων, χαρακτηρισμένων ή αυτοδικαίως προστατευόμενων, καθώς και χαρακτηρισμένων μνημείων μεταγενέστερων του 1830, περιοχών με πηγές υδροληψίας νερού ανθρώπινης κατανάλωσης, απάτητων παραλιών.

3. Θεσπίζονται ειδικότεροι κανόνες για τον νησιωτικό χώρο: Για την εγκατάσταση αιολικών σταθμών στα νησιά προβλέπεται ειδική μελέτη τοπίου κατά την περιβαλλοντική αδειοδότηση, η οποία θα εξετάζει το μέγεθος του σταθμού, τον χαρακτήρα του τοπίου και τις επιπτώσεις στις θέες. Για τις ορεινές περιοχές του νησιωτικού χώρου προβλέπεται αξιολόγηση κατά περίπτωση, με βάση τα ιδιαίτερα μορφολογικά, οικολογικά και τοπικά χαρακτηριστικά κάθε θέσης. Στον νησιωτικό χώρο, το μέγιστο επιτρεπόμενο ποσοστό κάλυψης εδάφους από αιολικούς σταθμούς παραμένει στο 4% της έκτασης ανά Δημοτική Ενότητα.

4. Προβλέπεται ειδική δυνατότητα αξιοποίησης σημειακά υψηλού αιολικού δυναμικού σε περιοχές με χαμηλό μέσο όρο.

Στις Δημοτικές Ενότητες όπου το μέσο αιολικό δυναμικό είναι μικρότερο από 4 m/s, μπορεί κατ’ εξαίρεση να επιτραπεί η εγκατάσταση αιολικών σταθμών, εφόσον στη συγκεκριμένη θέση τεκμηριώνεται αιολικό δυναμικό άνω των 7,5 m/s.
Για την εφαρμογή της συγκεκριμένης πρόβλεψης απαιτείται:

* πιστοποιημένη μέτρηση του αιολικού δυναμικού, η οποία υποβάλλεται στη ΡΑΑΕΥ,
* οι αιολικοί σταθμοί να μην υπερβαίνουν το 1% της φέρουσας ικανότητας της Δημοτικής Ενότητας,
* να τηρούνται όλοι οι λοιποί οριζόντιοι περιορισμοί του πλαισίου, μεταξύ άλλων όσοι αφορούν το υψόμετρο, το μέγεθος των νησιών και τις υπόλοιπες κατηγορίες περιοχών αποκλεισμού.

Γ. Λοιπές τεχνολογίες ΑΠΕ
Tο νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο διαμορφώνει και ένα πιο σύγχρονο και ολοκληρωμένο πλαίσιο και για τις λοιπές τεχνολογίες ΑΠΕ, όπως το βιοαέριο, το βιομεθάνιο, η βιομάζα, η γεωθερμία και τα μικρά υδροηλεκτρικά έργα, επικαιροποιώντας τους όρους και τις κατευθύνσεις για την ανάπτυξή τους.
Με το νέο πλαίσιο, η χώρα αποκτά έναν ολοκληρωμένο σχεδιασμό που συνδυάζει την ενεργειακή ασφάλεια, τη βιώσιμη ανάπτυξη και την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού πλούτου της Ελλάδας, που δεν είναι αντικρουόμενοι στόχοι, αλλά δύο πλευρές της ίδιας εθνικής στρατηγικής.

Ο υπουργός Σταύρος Παπασταύρου δήλωσε: «Η Ελλάδα έχει ένα σημαντικό πλεονέκτημα: τον ήλιο και τον άνεμο. Η αξιοποίησή τους για την παραγωγή ενέργειας αποτελεί στρατηγική επιλογή για τη χώρα μας. Απαιτεί, όμως, σχέδιο, κανόνες και σεβασμό στον χώρο και το περιβάλλον. Αυτή ακριβώς την ισορροπία υπηρετεί το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Καθορίζουμε με σαφήνεια τις περιοχές όπου μπορούν να αναπτύσσονται έργα ΑΠΕ, αλλά και εκείνες που πρέπει να προστατεύονται. Συνδυάζουμε την ανάπτυξη των ΑΠΕ με την προστασία του περιβάλλοντος και των τοπικών κοινωνιών. Σε μία απαιτητική διεθνή συγκυρία, με ιδιαίτερες προκλήσεις, από τις συγκρούσεις που οδηγούν σε αύξηση των τιμών ως τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης, εμείς επενδύουμε στη βιώσιμη ενεργειακή μετάβαση με κανόνες. Στόχος μας είναι να παράγουμε περισσότερη ελληνική ενέργεια από τον ήλιο και τον άνεμο, ενισχύοντας την ενεργειακή μας αυτονομία και εξασφαλίζοντας πιο προσιτές τιμές για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Ταυτόχρονα, αποκλείουμε την εγκατάσταση ΑΠΕ σε εκτάσεις της Αττικής και της μητροπολιτικής περιοχής της Θεσσαλονίκης που επλήγησαν από τις πυρκαγιές, διαψεύδοντας οριστικά τους σχετικούς ισχυρισμούς. Αυτή είναι η ουσία του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου: ανάπτυξη με σχέδιο, ουσιαστική προστασία του περιβάλλοντος και σαφείς κανόνες για όλους».

Ο υφυπουργός Νίκος Τσάφος δήλωσε: «Οι ΑΠΕ αποτελούν ήδη αναπόσπαστο κομμάτι του ενεργειακού μας συστήματος – μειώνουν τις τιμές σε ένα δύσκολο περιβάλλον διεθνώς και μας έχουν μετατρέψει σε καθαρούς εξαγωγείς ηλεκτρικής ενέργειας. Το νέο ΕΧΠ των ΑΠΕ αποτελεί συνεπώς ένα σημαντικό ορόσημο, γιατί μας επιτρέπει να συνεχίσουμε να αξιοποιούμε τον ήλιο και τον άνεμο, αλλά με αυστηρότερους κανόνες που είναι απαραίτητοι για την προστασία του περιβάλλοντος και για την κοινωνική συναίνεση. Θεμελιώνει έτσι την ενεργειακή μετάβαση της χώρας με αυξημένη εγχώρια παραγωγή και χαμηλότερες τιμές για τους καταναλωτές».

Παράλληλα, η ξεκούραση, οι εκδρομές και οι νέες εμπειρίες οδηγούν συχνά σε ένα λιγότερο δομημένο πρόγραμμα. Οι αλλαγές αυτές επηρεάζουν αναπόφευκτα και τις ώρες των γευμάτων, γεγονός που μπορεί να δυσκολέψει την τήρηση ενός σταθερού πρωτοκόλλου διαλειμματικής νηστείας.

Η αυστηρή τήρηση μπορεί να γίνει δύσκολη ή μη ρεαλιστική. Όπως ήδη αναφέραμε κατά την περίοδο των διακοπών είναι δύσκολο να διατηρήσει κάποιος ένα σταθερό πρόγραμμα, συνεπώς η αυστηρή τήρηση της διαλειμματικής νηστεία είναι δύσκολο να επιτευχθεί. Φυσικά μην ξεχνάτε ότι η περιστασιακή απόκλιση από το συνηθισμένο σας πρόγραμμα δεν μπορεί να αναιρέσει τα πιθανά οφέλη που μπορεί να έχουν προκύψει από την μακροχρόνια εφαρμογή της

Ο ρόλος της κοινωνικής ζωής

Διακοπές χωρίς γεύματα έξω και χαλάρωση δεν γίνονται! Η διαλειμματική νηστεία όμως μπορεί να σας περιορίσει σε αυτές τις κοινωνικές εξόδους και τα τραπέζια καθώς απαιτεί συγκεκριμένους χρονικούς περιορισμούς. Θα ήταν σκόπιμο λοιπόν η προσαρμογή της διαλειμματικής νηστείας στις κοινωνικές περιστάσεις, όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο. Με αυτόν τον τρόπο θα κληθείτε να απολαύσετε τις διακοπές χωρίς να αισθάνεστε ότι παραβιάζετε κάποιον αυστηρό διατροφικό κανόνα.

Η ισορροπία είναι πάντα το κλειδί. Οι υπερβολικοί περιορισμοί και οι ενοχές γύρω από το φαγητό μπορεί να σας οδηγήσουν σε μεγαλύτερη ψυχολογική πίεση και να μειώσουν την απόλαυση των διακοπών σας. Μην εστιάζετε στην απόλυτη τήρηση ενός προγράμματος, αντίθετα προσπαθείστε να απολαμβάνετε τα γεύματά σας με μέτρο και να ακούτε τα σήματα πείνας και κορεσμού που σας στέλνει το σώμα σας.

Πρακτικές στρατηγικές για ευέλικτη εφαρμογή

Αν επιθυμείτε να συνεχίσετε την διαλειμματική νηστεία και κατά την διάρκεια των διακοπών σας, τότε προσαρμόστε την χωρίς να την εγκαταλειψείτε πλήρως. Παρακάτω σας παρουσιάζω μερικές πρακτικές στρατηγικές:

Μειώστε την διάρκεια της νηστείας τις ημέρες με αυξημένες κοινωνικές υποχρεώσεις, για παράδειγμα από 16 σε 12 ή 14 ώρες. Προσαρμόστε το παράθυρο νηστείας ανάλογα με το πρόγραμμα της ημέρας και τις δραστηριότητες που έχουν προγραμματιστεί. Δώστε έμφαση στην ποιότητα των γευμάτων σας. Επιλέξτε τροφές που προσφέρουν κορεσμό και θρεπτική αξία. Μην ξεχνάτε την ενυδάτωση, ιδιαίτερα το καλοκαίρι όπου με την αύξηση της θερμοκρασίας οι ανάγκες σε υγρά αυξάνονται.

Τι αξίζει να κρατήσετε
Οι διακοπές είναι για να ξεκουράζεστε, να περνάτε όμορφα, να απολαμβάνετε νέες γεύσεις και να δημιουργείτε εμπειρίες. Αν ακολουθείτε διαλειμματική νηστεία ή οποιαδήποτε άλλο είδος διατροφής, δεν χρειάζεται να αγχώνεστε για την απόλυτη τήρηση του. Λίγη ευελιξία, προσαρμογή στις συνθήκες και ισορροπημένες επιλογές είναι αρκετά για να απολαύσετε τις διακοπές σας χωρίς να απομακρυνθείτε από τους διατροφικούς σου στόχους. Μην ξεχνάτε άλλωστε πως η συνέπεια είναι πολύ πιο σημαντική από την τελειότητα.

Η Κατερίνα Νταλέ είναι διαιτολόγος-διατροφολόγος

Σε συνεργασία με το medNutrition

Ωστόσο, από τη συνομιλία φαίνεται ότι ο Ερντογάν έφερε στο προσκήνιο δύο άλλα ζητήματα, σύμφωνα με την ανακοίνωση:
Τη Συμφωνία της Μέκκας μεταξύ Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν και την ανησυχία για «την αύξηση των ενεργειών» του Ισραήλ που στοχεύουν τους Παλαιστινίους. Φαίνεται ότι αυτά τα δύο αλληλένδετα ζητήματα είναι σήμερα σημαντικότερα για την Τουρκία από τα F-35.

«Η Τουρκία δεν θα αποφύγει τον πόλεμο»

Λίγες ώρες πριν από τη συνομιλία του με τον Ερντογάν, ο Τραμπ, μέσω του λογαριασμού του στο Truth Social, έδινε στη Συμφωνία της Μέκκας την ακόλουθη σημασία, εκφράζοντας την ικανοποίησή του: «Αυτό δείχνει ότι η Μέση Ανατολή ενώνεται και ότι οι χώρες μπορούν επιτέλους να υπερασπιστούν τον εαυτό τους με πιο ουσιαστικό τρόπο». Ωστόσο, η Συμφωνία της Μέκκας είχε υπογραφεί μία εβδομάδα νωρίτερα. Γιατί ο Τραμπ θυμήθηκε μία εβδομάδα μετά να δημοσιεύσει ένα μήνυμα με κεφαλαία γράμματα: «ΤΟΛΜΗΡΟ, ΜΕΓΑΛΟ ΚΑΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ — ΟΥΑΟΥ»;

Λίγες ώρες πριν από τη δημοσίευση αυτού του μηνύματος του Τραμπ, το βράδυ της 16ης Αυγούστου, ο Ερντογάν απαντούσε σε ερωτήσεις του Al Jazeera. Σε εκείνη τη συνέντευξη, είπε ότι ήθελαν να δουν και την Αίγυπτο να συμμετέχει στη Συμφωνία της Μέκκας της 7ης Αυγούστου. Είχε όμως και μία άλλη προειδοποίηση, η οποία δεν προβλήθηκε στα μέσα ενημέρωσης όσο τα F-35, αλλά ήταν σημαντικότερη από αυτά.

Όταν ο δημοσιογράφος του υπενθύμισε τις δηλώσεις Ισραηλινών αξιωματούχων εναντίον της Τουρκίας, ο Ερντογάν είπε: «Εάν υπάρξουν εκείνοι που θα επιτεθούν στην Τουρκία, όχι για ειρήνη αλλά για πόλεμο, η Τουρκία δεν θα διστάσει, ούτε θα υποχωρήσει μπροστά σε αυτόν τον πόλεμο. Το λέω αυτό πολύ ξεκάθαρα και κατηγορηματικά. Δεν θέλουμε να ζήσουμε κάτι τέτοιο».

Το αδιέξοδο του Τραμπ με Ισραήλ και Ιράν

Το μήνυμα αυτό παραπέμπει στο γεγονός ότι ο Τραμπ, στις 7-8 Ιουλίου, κατά τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, είχε επαινέσει τον Ερντογάν, χρησιμοποιώντας ως παράδειγμα το γεγονός ότι η Τουρκία, παρότι θα μπορούσε να εμπλακεί στον πόλεμο στο πλευρό του Ιράν, δεν το έκανε.

Τις επόμενες ημέρες έγινε γνωστό ότι η Τουρκία είχε αντιταχθεί στο σχέδιο του Ισραήλ να παρασύρει τις ΗΠΑ σε χερσαίο πόλεμο στο Ιράν, ενεργοποιώντας ένοπλες κουρδικές ομάδες, και ότι είχε συμβάλει στην αποτροπή αυτού του σχεδίου. Μετά την αποτροπή αυτής της πρόκλησης, ήρθαν στη δημοσιότητα οι απειλές του Ισραηλινού πρωθυπουργού Νετανιάχου και του υπουργού Εθνικής Ασφάλειας Γισραέλ Κατς ότι, μετά το Ιράν, «η σειρά θα έρθει στην Τουρκία».

Στην Άγκυρα εκτιμάται ότι η κυβέρνηση Νετανιάχου θα αυξήσει ακόμη περισσότερο τις επιθέσεις εναντίον των Παλαιστινίων, προκειμένου να μην χάσει τις γενικές εκλογές που θα διεξαχθούν στο Ισραήλ στις 27 Οκτωβρίου. Οι ισραηλινές εκλογές πραγματοποιούνται μόλις μία εβδομάδα πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ, στις 3 Νοεμβρίου, οι οποίες είναι ζωτικής σημασίας για τον Τραμπ.

O Τραμπ θέλει να τερματίσει το συντομότερο δυνατό τον πόλεμο με το Ιράν, όμως, λόγω των συνεχών απαιτήσεων του Ισραήλ, η επίτευξη συμφωνίας με το Ιράν φαίνεται να γίνεται ολοένα και πιο δύσκολη. Η Τεχεράνη, άλλωστε, έχει καταστήσει σαφές ότι σκοπεύει να καθυστερεί τις εξελίξεις μέχρι τις αμερικανικές εκλογές. Ο Τραμπ, ο οποίος μπήκε στον πόλεμο με το Ιράν ακολουθώντας τον Νετανιάχου, βρίσκεται πλέον εγκλωβισμένος ανάμεσα στις δικές του ανάγκες ενόψει των αμερικανικών εκλογών και στις ανάγκες του ισραηλινού σιωνιστικού λόμπι, ενόψει των ισραηλινών εκλογών.

Θα κάνει το Ισραήλ κάποια κίνηση;

Γι’ αυτό ο Ερντογάν επέστησε την προσοχή του Τραμπ στην αύξηση των ισραηλινών ενεργειών. Το «σταματήστε το Ισραήλ», στην πραγματικότητα, είναι μια αρκετά ήπια διατύπωση. Από την έναρξη της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός στη Γάζα, στις 10 Οκτωβρίου 2025, για την οποία έχει επίσης εγγυηθεί η Τουρκία, περισσότεροι από 1000 Παλαιστίνιοι έχουν σκοτωθεί λόγω των ισραηλινών επιθέσεων. Κατά τα άλλα, υποτίθεται ότι πρόκειται για κατάπαυση του πυρός.

Ο συνολικός αριθμός των Παλαιστινίων που έχουν σκοτωθεί από τις ισραηλινές επιθέσεις, σύμφωνα με επίσημες εκτιμήσεις, έχει ξεπεράσει τους 70.000. Πέρα από αυτό, θα κλιμακώσει ο Νετανιάχου, προκειμένου να κερδίσει τις ισραηλινές εκλογές, όχι μόνο τις επιθέσεις εναντίον των Παλαιστινίων, αλλά και τις επιθέσεις στη Συρία και στον Λίβανο;

Μετά δε τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Τουρκία, σημειώθηκαν δύο εξελίξεις που ενόχλησαν το Ισραήλ:

• Η Συμφωνία της Μέκκας, η οποία προσδίδει διαφορετικό νόημα στη δήλωση του Ερντογάν «δεν θα αποφύγουμε τον πόλεμο», καθώς αυτή έγινε μετά τη συγκεκριμένη συμφωνία, και
• Η ψήφιση από την τουρκική Εθνοσυνέλευση του νόμου-πλαισίου για τη διαδικασία «Τουρκία χωρίς τρομοκρατία». Αυτό μειώνει σημαντικά τον αριθμό των αποτελεσματικών παραγόντων που θα μπορούσε να επιχειρήσει να υποκινήσει το Ισραήλ εναντίον των χωρών της περιοχής.

Ο Ερντογάν έστειλε τα μηνύματά του, αλλά, εξαιτίας του ισχυρού φιλοϊσραηλινού λόμπι στην Ουάσιγκτον, οι πιθανότητες ο Τραμπ να λάβει αποτελεσματικά μέτρα εναντίον των απαιτήσεων του Νετανιάχου, δεν είναι ιδιαίτερα υψηλές.

Ας ξεκινήσουμε από τα θεσμικά. Οι έξι ακυρωτικές αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας σημαίνουν ότι η Διοίκηση οφείλει, σε εκτέλεση του άρθρου 95 παρ. 5 του Συντάγματος, να συμμορφωθεί προς το περιεχόμενό τους. Το κρίσιμο πλέον ερώτημα είναι με ποιον ακριβώς διοικητικό τρόπο και σε ποιο χρονοδιάγραμμα θα γίνει αυτή η συμμόρφωση. Και εδώ αρχίζει η αριθμητική της ελληνικής πραγματικότητας.

Η Οδύσσεια της καθαρογραφής

Με τις αποφάσεις να εκδίδονται Αυγουστιάτικα, με τη γραμματεία του ΣτΕ σε ρυθμούς θερινών τμημάτων, η ακριβής ημερομηνία κατά την οποία θα ολοκληρωθεί η καθαρογραφή τους και θα κοινοποιηθούν επισήμως στη Διοίκηση – πιθανόν δύο με έξι εβδομάδες μετά την έκδοση των αποφάσεων – είναι κρίσιμη για ολόκληρο το επόμενο χρονοδιάγραμμα. Όσο αργότερα ολοκληρωθεί η διαδικασία αυτή, τόσο μικραίνει δραματικά το περιθώριο για οποιαδήποτε νέα αδειοδοτική διαδικασία πριν την έναρξη του νέου ακαδημαϊκού έτους.

Το πρόβλημα στη συνέχεια, όμως, δεν είναι απλώς να συνταχθεί και εκδοθεί ένα καινούργιο χαρτί από το Υπουργείο Παιδείας. Κατ’ αρχάς, το υπουργείο οφείλει να εκδώσει τις αντίστοιχες διοικητικές πράξεις ανάκλησης των αδειών των τριών ιδιωτικών πανεπιστημίων και να τις δημοσιεύσει στο ΦΕΚ.

Εφόσον απαιτείται δε νέα αδειοδοτική διαδικασία—ανάλογα με το διατακτικό και το σκεπτικό των αποφάσεων του Συμβουλίου της Επικρατείας – το ζήτημα αφορά υποχρεωτικά σε νέους διοικητικούς, ακαδημαϊκούς και κτιριολογικούς ελέγχους αυτών των ιδ. πανεπιστημίων από την ΕΘΑΑΕ και τον ΕΟΠΠΕΠ, καθώς και στην εκ νέου πιστοποίηση των προγραμμάτων σπουδών. Υπάρχει δηλαδή μια περίπλοκη και χρονοβόρα διαδικασία αξιολόγησης που πρέπει να ξαναδιεξαχθεί και να ξαναολοκληρωθεί από την αρχή από τα αρμόδια θεσμικά όργανα.

Το να ολοκληρωθεί μια τέτοια διαδικασία μέσα στις ελάχιστες εβδομάδες που θα απομένουν – μετά την καθαρογραφή των αποφάσεων του ΣτΕ – μέχρι την έναρξη της νέας ακαδημαϊκής χρονιάς τον Οκτώβριο, θα ήταν μια εντυπωσιακή επίδοση. Αν μάλιστα οι αρμόδιοι φορείς μεταμορφωθούν ξαφνικά σε διοικητικούς Supermen, θα μπορούσαν ίσως να διεκδικήσουν μια θέση στο Βιβλίο Γκίνες, ειδικά εάν επαληθευτεί η «εκτίμηση αρμοδίων πηγών» ότι «το ζήτημα…αναμένεται να επιλυθεί πλήρως εντός 40 ημερών».

Η μετάθεση ευθυνών και η κυνική ατάκα της αγοράς

Πώς αντιμετωπίζεται πολιτικά και επιχειρηματικά αυτό το πρόβλημα; Με τον κλασικό εγχώριο τρόπο. Η κυβέρνηση «δείχνει» την ΕΘΑΑΕ: Από την κυβερνητική πλευρά προβάλλεται η θέση ότι το πρόβλημα δεν βρίσκεται στον ίδιο τον νόμο» αλλά στην εφαρμογή του και ειδικότερα στην έλλειψη ή ανεπάρκεια των απαιτούμενων κανονιστικών και αξιολογικών εργαλείων. Με απλά λόγια: ο νόμος ήταν σωστός· τα «εργαλεία» δεν ήταν.

Η ΕΘΑΑΕ, βεβαίως, βρίσκεται έτσι στο επίκεντρο μιας μάλλον δυσάρεστης συζήτησης: αν οι διαδικασίες δεν είχαν θεσμικά θωρακιστεί επαρκώς, ποιος ακριβώς φέρει την ευθύνη; Από την άλλη πλευρά, τα ίδια τα ακυρωθέντα ιδ. πανεπιστήμια αντιμετωπίζουν την ακύρωση των αδειών τους με αξιοσημείωτη ψυχραιμία. Η φράση που αποδίδεται στην πλευρά τους είναι αποκαλυπτική: «Τεχνικά είναι τα ζητήματα, χαρτιά είναι και θα γίνουν».

Αυτή η φράση αποκαλύπτει την ουσία ολόκληρης της υπόθεσης. Για το Συμβούλιο της Επικρατείας, προφανώς, δεν ήσαν απλώς «χαρτιά». Για τα ιδ. πανεπιστήμια, φαίνεται πως είναι. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν «θα γίνουν τα χαρτιά». Το ερώτημα είναι αν θα γίνουν σωστά, ήτοι νόμιμα.

Τα τέσσερα σενάρια για το φθινόπωρο

Πώς μεταφράζονται όλα αυτά στον πραγματικό χρόνο μέχρι την έναρξη του ακαδημαϊκού έτους; Υπάρχουν τέσσερα βασικά εναλλακτικά σενάρια.

1. Αναβολή για το εαρινό εξάμηνο

Η Διοίκηση ακολουθεί κανονικά τις απαιτούμενες διαδικασίες. Τα ιδρύματα δεν ανοίγουν τον Οκτώβριο και μεταθέτουν την έναρξη λειτουργίας τους για το εαρινό εξάμηνο, όταν θα έχουν ολοκληρωθεί οι απαιτούμενες νέες αξιολογήσεις και πιστοποιήσεις σε χρόνο λίγων μηνών.

Θεσμικά, αυτό θα ήταν ίσως ένα εύλογο σενάριο. Πολιτικά, όμως, φαίνεται εξαιρετικά δύσκολο να επιλεγεί, αφού το Υπουργείο Παιδείας έχει ήδη διαβεβαιώσει δεσμευτικά, με επίσημη ανακοίνωσή του στις 13 Αυγούστου, ότι «το ακαδημαϊκό έτος δεν θα χαθεί για κανέναν φοιτητή» των ακυρωθέντων ιδιωτικών πανεπιστημίων.

2. Προσωρινή απόσυρση

Τα ιδρύματα αποσύρονται αυτοβούλως για φέτος, ανασυντάσσουν τους φακέλους τους και επανέρχονται την επόμενη ακαδημαϊκή χρονιά. Θεσμικά και ακαδημαϊκά αυτό είναι ένα απολύτως λογικό ενδεχόμενο. Επιχειρηματικά, όμως, δύσκολα συμβιβάζεται με την «αυτοπεποίθηση» με την οποία τα ακυρωθέντα ιδιωτικά πανεπιστήμια αντιμετώπισαν τις αποφάσεις του ανώτατου διοικητικού δικαστηρίου της χώρας.

3. Διοικητικός μαραθώνιος με ταχύτητα σπριντ

Η ΕΘΑΑΕ και ο ΕΟΠΠΕΠ προχωρούν με διαδικασίες εξπρές, διορθώνονται τα κριτήρια και οι απαιτούμενες διαδικασίες, επανασυγκροτούνται, αστραπιαία όπου χρειάζεται, τα αρμόδια όργανα, και ξεκινούν νέοι έλεγχοι. Στόχος: οι νέες άδειες να εκδοθούν όσο το δυνατόν γρηγορότερα, εντός ελαχίστων  εβδομάδων, ώστε αυτά τα ιδ. πανεπιστήμια να λειτουργήσουν από την αρχή του νέου ακαδημαϊκού έτους.

Πρόκειται για ένα εξαιρετικά φιλόδοξο διοικητικό εγχείρημα. Αν επιτευχθεί, θα είναι ένα νεοελληνικό διοικητικό «θαύμα»—παγκόσμιο ρεκόρ Γκίνες, που λέγαμε.

4. Το «σενάριο της διαρκούς ανακύκλωσης»

Και υπάρχει, φυσικά, το κατεξοχήν ελληνικό σενάριο. Το Υπουργείο εκδίδει άρον-άρον νέες άδειες, επιχειρώντας να θεραπεύσει τις πλημμέλειες που εντόπισε το ΣτΕ, μέσα σε ελάχιστο χρόνο.

Αν όμως οι νέες διοικητικές πράξεις δεν θεραπεύσουν ουσιαστικά τις πλημμέλειες των προηγούμενων, είναι πολύ πιθανό να προσβληθούν εκ νέου δικαστικά. Και τότε αρχίζει ο γνωστός κύκλος: νέα άδεια-νέα προσφυγή-νέα ακύρωση-νέα άδεια. Τα δίδακτρα, εν τω μεταξύ, θα έχουν εισπραχθεί, τα μαθήματα θα έχουν γίνει και η πολιτεία θα βρίσκεται ενώπιον νέων τετελεσμένων γεγονότων. Του χρόνου τα ίδια, του παραχρόνου πάλι τα ίδια, και ούτω καθεξής. Όπως λέει και ο λαός: «Τί ‘χες Παντελάκη μου, τί χες Παντελή μου». Δηλαδή, ένας φαύλος κύκλος εικονικής συμμόρφωσης, σε πλήρη καφκική εξέλιξη.

Ιδιωτικά πανεπιστήμια: Ποιος μπορεί να σταματήσει τον φαύλο κύκλο;

Εδώ βρίσκεται το κρίσιμο θεσμικό αντίβαρο. Εάν εκδοθούν νέες άδειες, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να τις προσβάλουν εκ νέου δικαστικά και, εφόσον συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις, να ζητήσουν την προσωρινή αναστολή της ισχύος τους, ακόμη και με αίτημα έκδοσης προσωρινής διαταγής. Εάν δε το Συμβούλιο της Επικρατείας διαπιστώσει ότι νέες διοικητικές πράξεις δεν συμμορφώνονται ουσιαστικά προς το περιεχόμενο των προηγούμενων ακυρωτικών αποφάσεών του, η υπόθεση θα αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη θεσμική βαρύτητα.

Το τελευταίο δε πράγμα που χρειάζεται η ελληνική ανώτατη εκπαίδευση είναι ένας αέναος κύκλος «άδειας σήμερα – ακύρωσης αύριο». Γιατί τότε δεν έχουμε πραγματική αδειοδότηση. Έχουμε διοικητική ανακύκλωση. Και αυτή δεν δημιουργεί σταθερό πανεπιστημιακό περιβάλλον ούτε για τα ξένα πανεπιστήμια,, ούτε για τα εγχώρια ΝΠΠΕ, ούτε – κυρίως – για τους φοιτητές και τις οικογένειές τους.

Ποιο σενάριο λοιπόν είναι πιθανότερο; Από τα τέσσερα, το τρίτο—ο διοικητικός μαραθώνιος με ταχύτητα σπριντ—μοιάζει σήμερα το πιθανότερο. Όχι επειδή είναι το ευκολότερο. Ακριβώς το αντίθετο. Αλλά επειδή η πολιτική πραγματικότητα φαίνεται να μην αφήνει πολλά περιθώρια για το πρώτο, η επιχειρηματική πραγματικότητα για το δεύτερο, και η νομική πραγματικότητα για το τέταρτο.

Το ερώτημα, συνεπώς, είναι αν η Διοίκηση μπορεί να διορθώσει μέσα σε πολύ περιορισμένο χρόνο εβδομάδων όλα όσα το ΣτΕ έκρινε ότι δεν έγιναν σωστά επί μήνες την προηγούμενη φορά. Και εδώ βρίσκεται η πραγματική δοκιμασία. Όχι αν θα «γίνουν τα χαρτιά». Αλλά αν αυτή τη φορά τα χαρτιά θα είναι αρκετά καλά ώστε να αντέξουν στο ΣτΕ. Γιατί αν δεν είναι, το έργο θα επαναληφθεί. Και τότε θα έχουμε επιστρέψει ακριβώς στο σημείο από το οποίο ξεκινήσαμε. Με μια καινούργια άδεια. Μια καινούργια προσφυγή. Και μια καινούργια ακύρωση.

Παράλληλα, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις έχουν εξετάσει ξεχωριστά το ενδεχόμενο επίθεσης σε υποθαλάσσια καλώδια οπτικών ινών στα Στενά του Ορμούζ, εάν η σύγκρουση κλιμακωθεί περαιτέρω. Οι απειλές αποτυπώνουν το κλίμα που επικρατεί στην Τεχεράνη, όπου ολοένα και περισσότεροι στους κόλπους του καθεστώτος θεωρούν ότι η επανάληψη των πολεμικών επιχειρήσεων είναι περισσότερο ζήτημα του «πότε» παρά του «εάν».

Οι διαπραγματεύσεις για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ έχουν βαλτώσει, ενώ την περασμένη εβδομάδα ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αγιατολάχ Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, τοποθέτησε σκληροπυρηνικά στελέχη σε κορυφαίες θέσεις στους μηχανισμούς ασφαλείας και στις ένοπλες δυνάμεις. Την Τρίτη, ο Τραμπ δήλωσε ότι «δεν βρίσκονται σε εξέλιξη ούτε έχουν προγραμματιστεί συνομιλίες ή επαφές» με την Τεχεράνη.

Οι Φρουροί της Επανάστασης και άλλοι Ιρανοί στρατιωτικοί διοικητές έχουν προειδοποιήσει ότι, σε περίπτωση νέας σύγκρουσης πλήρους κλίμακας, το Ιράν θα εγκαταλείψει την προηγούμενη στρατηγική του, η οποία επικεντρωνόταν σε αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις, ενεργειακές υποδομές και άλλους στόχους στη Μέση Ανατολή, επεκτείνοντας πλέον τα πλήγματα πολύ πέρα από την περιοχή.

Τον περασμένο μήνα, οι Φρουροί της Επανάστασης είχαν προειδοποιήσει και τη Βρετανία σχετικά με τη χρήση βρετανικών στρατιωτικών βάσεων από τις ΗΠΑ, τονίζοντας ότι «οποιαδήποτε βάση χρησιμοποιηθεί για την εξαπόλυση επίθεσης εναντίον του ιρανικού εδάφους θα θεωρηθεί νόμιμος στόχος».

Πόσο πραγματική είναι η απειλή 

Ο Σίνταρθ Καουσάλ, ερευνητής του Royal United Services Institute (RUSI) στο Λονδίνο, χαρακτήρισε την απειλή που συνιστούν οι ιρανικοί πύραυλοι για στόχους στην Ευρώπη και αλλού «υπαρκτή, αλλά περιορισμένη». Σύμφωνα με τον ίδιο, το Ιράν θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει βαλλιστικούς πυραύλους μέσου βεληνεκούς, όπως εκείνους της σειράς Shahab, εναντίον αμερικανικών εγκαταστάσεων στη νότια και νοτιοανατολική Ευρώπη. Ωστόσο, εκτίμησε ότι οι συγκεκριμένοι πύραυλοι θα δυσκολεύονταν να προκαλέσουν σημαντικές καταστροφές σε μεγαλύτερες αποστάσεις. Η έκταση των ιρανικών αντιποίνων, πάντως, θα εξαρτηθεί από τις κινήσεις της Ουάσιγκτον, σύμφωνα με τις πηγές των FT.

Μία από αυτές ανέφερε ότι το καθεστώς προετοιμάζει σχέδιο για περαιτέρω διεύρυνση της σύγκρουσης, εάν ο Τραμπ υλοποιήσει προηγούμενες απειλές του για επιθέσεις εναντίον ιρανικών υποδομών. Ο Αμερικανός πρόεδρος είχε δηλώσει τον περασμένο μήνα ότι η Ουάσιγκτον θα καταστρέφει μία ιρανική γέφυρα ή ένα εργοστάσιο ηλεκτροπαραγωγής κάθε φορά που η Ισλαμική Δημοκρατία θα πλήττει πλοίο στα Στενά του Ορμούζ.

Η δεύτερη πηγή ανέφερε ότι η Τεχεράνη δεν θα θέσει «κανένα όριο» στην απάντησή της σε περίπτωση αμερικανικής επίθεσης. «Εάν οι ΗΠΑ το παρακάνουν, το Ιράν θα υπερασπιστεί τον εαυτό του με οποιοδήποτε τίμημα, θα κινηθεί πέρα από την περιοχή και θα πλήξει και την Ευρώπη», δήλωσε.

Ένταση Ισραήλ-Τουρκίας

Η Τουρκία απέρριψε σήμερα τις κατηγορίες του Ισραήλ κατά τις οποίες η Άγκυρα προετοιμάζεται να αναπτύξει στρατεύματα στη Συρία, την επομένη βομβαρδισμών εναντίον αεροπορικής βάσης στη χώρα αυτή. Το Ισραήλ κατηγόρησε χθες την Τουρκία ότι αντιπροσωπεύει «απειλή» για την ασφάλειά του διότι ετοιμάζεται να στείλει στρατεύματα στην αεροπορική βάση Αμπού Ντούχουρ, χωρίς ωστόσο να αναλάβει ρητώς την ευθύνη για την επιδρομή, η οποία έβαλε στο στόχαστρο την υποδομή που ανοικοδομείται στην επαρχία Ιντλίμπ (βορειοδυτικά).

Οι ΗΠΑ ωστόσο απέδωσαν την επιδρομή στο Ισραήλ, και καταδίκασαν την ενέργεια αυτή του κατά τα άλλα πιο στενού συμμάχου τους στην περιοχή. Η επίθεση σηματοδότησε μια από τις σπάνιες περιπτώσεις που το Ισραήλ αψήφησε τις ΗΠΑ, που επιδιώκει να υποστηρίξει τη νέα συριακή κυβέρνηση, με επικεφαλής πρώην τζιχαντιστή, σύμμαχο της Τουρκίας.

«Το Ισραήλ είχε προειδοποιήσει επανειλημμένα τη Συρία ότι μια τέτοια ανάπτυξη θα ήγειρε απειλή για την ασφάλεια του Ισραήλ. Η Συρία επέλεξε να αγνοήσει αυτές τις προειδοποιήσεις», σημείωσε το γραφείο του ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου. Η Άγκυρα διέψευσε πως έχει οποιοδήποτε σχέδιο να αναπτύξει στρατεύματα στη Συρία.

«Οι ανυπόστατες κατηγορίες (…) του γραφείου του ισραηλινού πρωθυπουργού έχουν σκοπό να νομιμοποιήσουν τις παράνομες αεροπορικές επιδρομές του Ισραήλ, οι οποίες καταφέρνουν πλήγμα στην εθνική κυριαρχία και στην εδαφική ακεραιότητα της Συρίας», στηλίτευσε η τουρκική κυβέρνηση, σύμφωνα με ανακοίνωσή της που επικαλέστηκε το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων Anadolu.

Το χρονικό

Η Τουρκία ήταν η πρώτη χώρα με κατά πλειονότητα μουσουλμανικό πληθυσμό που αναγνώρισε το κράτος του Ισραήλ και ιστορικά οι δυο χώρες διατηρούσαν συμμαχία, αλλά η διμερής σχέση έχει περάσει πολλές εντάσεις επί των ημερών του Ερντογάν στην εξουσία. Αυτός ο τελευταίος, ηγέτης κινήματος του πολιτικού Ισλάμ, καταγγέλλει με πολύ έντονο τρόπο το Ισραήλ, πάνω απ’ όλα για τον καταστροφικό πόλεμο εναντίον της Χαμάς στη Λωρίδα της Γάζας. Η Δαμασκός καταδίκασε «με τον πιο έντονο τρόπο» την «αδικαιολόγητη επίθεση» της γειτονικής χώρας.

Ο πρεσβευτής των ΗΠΑ στην Τουρκία και ειδικός απεσταλμένος του Λευκού Οίκου στη Συρία Τομ Μπαράκ τόνισε πως «είμαστε βαθιά ανήσυχοι» για τα «επιβεβαιωμένα ισραηλινά αεροπορικά πλήγματα εναντίον της βάσης Αμπού Ντούχουρ», στηλιτεύοντας την «αχρείαστη κλιμάκωση που δεν προωθεί την περιφερειακή σταθερότητα». Η συριακή κρατική τηλεόραση μετέδωσε ότι έγιναν «οκτώ πλήγματα» της αεροπορίας του Ισραήλ στη βάση, που προκάλεσαν «υλικές ζημιές», πάντως χωρίς να κάνει λόγο για θύματα.

Η πολεμική αεροπορία του Ισραήλ εξαπέλυσε εκατοντάδες πλήγματα στη Συρία μετά την ανατροπή, τον Δεκέμβριο του 2024, του μέχρι τότε προέδρου Μπασάρ αλ Άσαντ από συμμαχία ισλαμιστών. Ανέπτυξε ακόμη στρατεύματα σε ουδέτερη ζώνη υπό επιτήρηση του ΟΗΕ, που είχε εκεί «παρατηρητές», που χώριζε τις ισραηλινές από τις συριακές δυνάμεις στο υψίπεδο του Γκολάν, και λέει πως δημιούργησε «ζώνη ασφαλείας» από την οποία τονίζει πως δεν πρόκειται να αποχωρήσει.

Το αεροδρόμιο, το οποίο είχε υποστεί εκτεταμένες ζημιές κατά τη διάρκεια του συριακού εμφυλίου πολέμου, είχε σταματήσει να λειτουργεί το 2012. Φυλάσσεται από δυνάμεις του συριακού υπουργείου Άμυνας, σύμφωνα με πηγή του Γαλλικού Πρακτορείου.

Τί συμβαίνει στο Ορμούζ

Ο Τραμπ διαβεβαίωσε χθες Τρίτη ότι δεν γίνεται επί του παρόντος, ούτε προγραμματίζεται, καμιά συζήτηση με το Ιράν, ενώ από την άλλη η Τεχεράνη επανέλαβε πως το στενό του Ορμούζ παραμένει κλειστό, θέσεις που αντανακλούν το πλήρες αδιέξοδο των διπλωματικών εγχειρημάτων για να τερματιστεί ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή.

Αν και οι εχθροπραξίες έχουν μειωθεί πολύ σε σύγκριση με τις πρώτες εβδομάδες, όταν ανταλλάσσονταν καταιγιστικοί αεροπορικοί βομβαρδισμοί των ΗΠΑ και του Ισραήλ και ιρανικά αντίποινα, η κατάσταση παραμένει τεταμένη στην περιοχή, καθώς ο πόλεμος οδεύει να συμπληρώσει οκτώ μήνες.

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα κατηγόρησαν χθες το Ιράν ότι εκτόξευσε χθες δυο βαλλιστικούς πυραύλους εναντίον τους, που έπεσαν στη θάλασσα. Τόνισαν πως στόχος ήταν «η διεθνής ναυσιπλοΐα». Μετά την κατηγορία αυτή, η διπλωματία των ΗΑΕ ανακοίνωσε ότι αναστέλλονται μέχρι νεοτέρας όλες «οι εμπορικές ανταλλαγές» και οι «χρηματοοικονομικές συναλλαγές» με το Ιράν. Από την άλλη η διπλωματία της Τεχεράνης διέψευσε ότι εκτοξεύτηκαν ιρανικοί πύραυλοι εναντίον των ΗΑΕ, «απέρριψε κατηγορηματικά» τις κατηγορίες τους.

«Δεν διεξάγονται αυτή τη στιγμή ούτε συζητήσεις ούτε συνομιλίες, ούτε προγραμματίζονται, με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν. Ο ναυτικός αποκλεισμός παραμένει σε πλήρη ισχύ και είναι απόλυτα αποτελεσματικός. Το στενό είναι ανοικτό και λειτουργεί. Όλες οι θαλάσσιες νάρκες έχουν αρθεί ή πυροδοτηθεί», διαβεβαίωσε χθες ο Τραμπ μέσω Truth Social.

Η τοποθέτησή του αυτή βρίσκεται σε εντυπωσιακή αντίθεση με την προχθεσινή δήλωση του ειδικού απεσταλμένου του και γαμπρού του Τζάρεντ Κούσνερ στο Fox News, κατά την οποία βρίσκονται σε εξέλιξη «πολύ θετικές» συνομιλίες. Σύμφωνα με πηγή του Γαλλικού Πρακτορείου στην αμερικανική πλευρά, οι συνομιλίες ανεστάλησαν. Ο Τραμπ απαίτησε από τις ομάδες του να μην συνεχίσουν τον διάλογο με το Ιράν, όσο αυτό το τελευταίο δεν αποδέχεται τις αμερικανικές θέσεις.

Πάντως, σύμφωνα με το CNN, οι ΗΠΑ που περιπολούν στην περιοχή με ισχυρή ναυτική παρουσία, φαίνεται να κερδίζουν έδαφος, ενώ το Ιράν έχει χάσει σημαντικό μέρος του ελέγχου του κρίσιμου θαλάσσιου περάσματος. Σύμφωνα με στοιχεία της Kpler, η οποία παρακολουθεί την κίνηση πλοίων μέσω πομπών και δορυφορικών δεδομένων, πάνω από το 80% των διελεύσεων από τα Στενά του Ορμούζ τις τελευταίες δύο εβδομάδες πραγματοποιήθηκαν μέσω της ομανικής διαδρομής.

Παρά τον κίνδυνο, τα περισσότερα πλοία φαίνεται πλέον να αγνοούν τις ιρανικές απαιτήσεις και να διασχίζουν τα Στενά, βασιζόμενα στην προστασία των αμερικανικών ναυτικών δυνάμεων, επισημαίνει το μέσο, σημειώνοντας πως το Ιράν έχει χάσει ένα μέρος του ελέγχου του Ορμούζ, όχι όμως και τον απόλυτο έλεγχο, κάτι που του επιτρέπει να πραγματοποιεί επιθέσεις.

Όροι

Οι ιρανικές αρχές δεν στέλνουν το παραμικρό μήνυμα πως έχουν πρόθεση να κάνουν πίσω. Ο ιρανός επικεφαλής διαπραγματευτής Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ επέμεινε χθες πως το στενό του Ορμούζ δεν πρόκειται να ανοίξει όσο η αμερικανική κυβέρνηση δεν εφαρμόζει τις δεσμεύσεις που ανέλαβε με το λεγόμενο μνημόνιο κατανόησης του Ισλαμαμπάντ που υπογράφτηκε από τους προέδρους των δυο χωρών. «Οι Αμερικανοί νομίζουν πως αν πιέσουν πιο δυνατά το Ιράν θα αποσπάσουν παραχωρήσεις που δεν συμπεριλαμβάνονταν ποτέ στη συμφωνία», σχολίασε μέσω X, αλλά η κυβέρνηση του προέδρου Τραμπ, που χαρακτήρισε «μπουλούκι γελωτοποιών», δεν θα μπορέσει να βγάλει «λαγό από το καπέλο», συμπλήρωσε.

Η συμφωνία του Ιουνίου προέβλεπε προθεσμία 60 ημερών –έληξε προχθές Δευτέρα–, ανανεώσιμη, για να γίνουν διαπραγματεύσεις ώστε να επιλυθούν όλες οι διενέξεις, καθώς και κατάπαυση του πυρός, αλλά εκτροχιάστηκε πολύ γρήγορα. Εξάλλου ο κ. Γαλιμπάφ θύμισε πως ανάμεσα στους ιρανικούς όρους είναι «η άρση του (αμερικανικού) ναυτικού αποκλεισμού, η άμεση αποδέσμευση των παγωμένων πόρων (του Ιράν), η άρση του πετρελαϊκού εμπάργκο» και «το τέλος των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα».

Ο Aμερικανός πρόεδρος Τραμπ πλέον αναφέρεται στην ιδέα το στενό του Ορμούζ να μετατραπεί σε «αμερικανικό έδαφος». Χθες για παράδειγμα, μεταφόρτωσε στον ιστότοπο κοινωνικής δικτύωσης που αποτελεί προσωπική του ιδιοκτησία χάρτη στον οποίο εικονίζεται η θαλάσσια οδός με λεζάντα «νέα περιοχή των ΗΠΑ». Παρ’ όλα όσα λέει ο ρεπουμπλικάνος αρχηγός του αμερικανικού κράτους, η κίνηση στο στενό δεν χωράει καμιά σύγκριση με τα προπολεμικά επίπεδα. Σε κάθε περίπτωση, την καταμέτρηση των πλοίων που το διασχίζουν κάνει πιο δύσκολη το γεγονός ότι κάποια επιλέγουν να απενεργοποιήσουν τους πομπούς που μεταδίδουν δεδομένα για τη γεωγραφική θέση τους όταν αποπειρώνται τον διάπλου.

Ομάν

Μετά την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση εναντίον του Ιράν την 28η Φεβρουαρίου, η Τεχεράνη ανταπέδωσε εξαπολύοντας πλήγματα εναντίον των γειτόνων της, συμμάχων της Ουάσιγκτον, και κλείνοντας το στενό του Ορμούζ, περάσματος στρατηγικής σημασίας για το παγκόσμιο εμπόριο υδρογονανθράκων. Οι ΗΠΑ από την πλευρά τους επιβάλλουν αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών στον Κόλπο.

Παρά τις εκπληκτικές δηλώσεις του για το Ορμούζ και παρά την απειλή του προχθές Δευτέρα να «βομβαρδίσει» το Ομάν, ο Aμερικανός πρόεδρος, που εμφανώς επιδιώκει να δίνει την εικόνα του απρόβλεπτου, μοιάζει να έχει επιλέξει, προς το παρόν τουλάχιστον, να τηρεί στάση αναμονής περισσότερο.

Ο πόλεμος εναντίον του Ιράν προκαλεί ολοένα μεγαλύτερη δυσαρέσκεια σε πολλούς Αμερικανούς, ενώ η επανέναρξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων από πλευράς των ΗΠΑ δυσχεραίνεται εξαιτίας της ανησυχητικής μείωσης των αποθεμάτων διαφόρων όπλων ακριβείας και αντιαεροπορικών πυραύλων, σύμφωνα με δημοσιεύματα του αμερικανικού Τύπου. Έτσι, η αμερικανική κυβέρνηση τελευταία στοιχηματίζει στις μακροπρόθεσμες συνέπειες της οικονομικής πίεσης που εφαρμόζει στην Τεχεράνη με τον αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών και τις διάφορες κυρώσεις που ετοιμάζεται να διευρύνει περαιτέρω.

Το Κατάρ, εμιράτο που συγκαταλέγεται στους μεσολαβητές ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη, έκρινε χθες ότι τυχόν συμφωνία ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν θα μπορούσε να «διευκολύνει» την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων για να τερματιστεί ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή.

Το Ιράν και το Ομάν, ανάμεσα στις ακτές των οποίων βρίσκεται το στενό του Ορμούζ, συζητούν εδώ και εβδομάδες για τη μελλοντική διαχείρισή του. Σύμφωνα με την Τεχεράνη, έχουν «εγκριθεί» από την Τεχεράνη και τη Μούσκατ οι γεωγραφικές συντεταγμένες που θα πρέπει να ακολουθούν τα πλοία που εισέρχονται και εξέρχονται.

Η Ισλαμική Δημοκρατία, η οποία στοχοποιεί πλοία που προσπαθούν να διασχίσουν το στενό χωρίς να ζητήσουν την άδεια τους, εννοεί να προχωρήσει στην επιβολή τελών για παρεχόμενες υπηρεσίες στη θαλάσσια οδό, κάτι που απορρίπτουν οι ΗΠΑ και πετρελαιοεξαγωγικές μοναρχίες την περιοχή.

Άρχισε, κυρίως, τον περασμένο Μάϊο από τον Κυριάκο Μητσοτάκη που χαρακτήρισε στη γνωστή κυριακάτικη ανάρτησή του (10 Μάϊου 2026) ως «σημαντική είδηση της εβδομάδας την απόφασή μας να προχωρήσουμε σε μία ακόμη πρόωρη αποπληρωμή χρέους, ύψους 6,9 δισ. ευρώ, έναντι των πρώτων δανείων διάσωσης που είχε λάβει η Ελλάδα από ευρωπαϊκές χώρες» και τον υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκο Πιερρακάκη (δύο ημέρες νωρίτερα, στις 8 Μαΐου 2026, στην ομιλία του στο Gala Dinner του 7ου Συνεδρίου του Οικονομικού Επιμελητηρίου Ελλάδος, με θέμα “The World in Disruption”).

Φυσικά, ακολούθησε (λείπει ο Μάρτης από τη Σαρακοστή!) ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας στην ετήσια έκθεση, στην ενδιάμεση έκθεση για τη Νομισματική Πολιτική και σε κάθε σχεδόν συνέντευξη ή ομιλία, με την παρουσίαση από όλους (ταυτόσημα σχεδόν) τα τάχα οφέλη από αυτή τη «στρατηγική» (έτσι χαρακτηρίζεται!).

Το “παραμύθι” αυτό ήρθε πάλι ανεμπόδιστα, με εξαίρεση το ΠΑΣΟΚ και τον ΣΥΡΙΖΑ και, όπως πάντα, το Ελεγκτικό Συνέδριο, στην επικαιρότητα (βλέπε ρεπορτάζ της συναδέλφου Όλγας Μαύρου στο SLpress, 17.8.2026) με σχετικό δημοσίευμα του Bloomberg, όπου ελληνικές «πηγές» (τι κάνει νιάου νιάου στα κεραμίδια!) παρουσιάζουν τα γνωστά θαυμαστά οφέλη από τη συνέχιση των πρόωρων αποπληρωμών χρέους και το 2026 με άλλα 13 δις. ευρώ. Αυτό το “νιάου νιάου” επιβεβαίωσε ο Κυριάκος Μητσοτάκης την επομένη (18 Αυγούστου 2026) όχι στα “κεραμίδια”, αλλά σε ανάρτησή του χαρακτηρίζοντας ως «νέα εθνική επιτυχία» (θα μας ματιάσουν την απόφαση αυτή της κυβέρνησης.

Το ΠΑΣΟΚ και ο ΣΥΡΙΖΑ (κι εκείνος είναι που άρχισε τις αποπληρωμές το… 2019!) αντέδρασαν εκτιμώντας ευστόχως ότι η “στρατηγική” αυτή αποσκοπεί στη δημιουργία εντυπώσεων (η κυβέρνηση επιλέγει να “διαφημίζει” τη μείωση του χρέους στις αγορές και στους ξένους οίκους), αλλά επαναλαμβάνοντας αστόχως το κυβερνητικό «αφήγημα» για «οικονομική υπεραπόδοση» και «πλεονάσματα», τα οποία, όπως τονίζουν, πρέπει να κατευθύνονται στην πραγματική οικονομία.

Αλλά, όπως γνωρίζουν οι αναγνώστες μας, αυτή η πληθωριστική «υπεραπόδοση» είναι αποτέλεσμα όχι της «συνετής και χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης», όπως διαλαλούν συνεχώς οι Πιερρακάκης, Στουρνάρας και άλλοι «θεσμικοί» λογοδότες, αλλά από υπερφορολόγηση, από… κρατικά «φέσια» και από πλημμελή εφαρμογή της δημόσιας λογιστικής και για το χρέος.

Δηλαδή, τα πλεονάσματα είναι πλασματικά και, συνεπώς, όλα τα άλλα για τα οποία η αντιπολίτευση κατηγορεί την κυβέρνηση, ότι, δηλαδή, με τις αποπληρωμές χρέους «θα στερείται η επόμενη κυβέρνηση από πολύτιμα εργαλεία άσκησης κοινωνικής πολιτικής σε περίπτωση νέας διεθνούς κρίσης» είναι “νεκρά”, όπως μας διδάσκει ο Λουκιανός στο έργο του “Νεκρικοί Διάλογοι” με τη γνωστή απάντηση του απένταρου φιλόσοφου Μενίππου στον Χάρωνα «οὐκ ἂν λάβοις παρὰ τοῦ μὴ ἔχοντος».

Τί λένε τα επίσημα στοιχεία

Αν, όμως, μελετούσαν προσεκτικότερα και επεξεργάζονταν τα έστω πλημμελή (κατά παραβίαση βασικών αρχών κατάρτισης και εκτέλεσης των προϋπολογισμών) δημοσιονομικά στοιχεία Γενικής Κυβέρνησης που ανακοινώνει κάθε μήνα με τα αντίστοιχα Δελτία το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών (Γενικό Λογιστήριο του Κράτους), όπως έκανε η ταπεινότητά μου (βλέπε παρατιθέμενο πίνακα) και τα συνεχώς επαναλαμβανόμενα ίδια ευρήματα σε όλες σχεδόν τις εκθέσεις επί του Απολογισμού και του Ισολογισμού του Κράτους του Ελεγκτικού Συνεδρίου και για το χρέος (εντοπίσθηκαν αδυναμίες το νομοθετικό πλαίσιο που διέπει το δημόσιο χρέος που κι αυτό εφαρμόζεται ελλιπώς!) και ενίσχυαν τη δημόσια συζήτηση μέσω του Τύπου, όπως προτείνει ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας, και της Βουλής, δεν θα άφηναν την κυβέρνηση να λέει αυτό κι άλλα παραμύθια.

Σημειώνω ότι τα ίδια παραμύθια λέει η κυβέρνηση Μητσοτάκη και για τα υψηλά πρωτογενή «πλεονάσματα», τη «μείωση 83 φόρων», την «ισχυρή ανάπτυξη» (με την αύξηση του ΑΕΠ με βασικό μοχλό την κατανάλωση και τον… πληθωρισμό) ως αποτέλεσμα μάλιστα του άλλου παραμυθιού, δηλαδή της «συνετής και χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης», με τους ίδιους παραπάνω υμνωδούς.

Απογοητευτικά αποτελέσματα

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη από το 2019 έως το 2025 προχώρησε σε πρόωρες αποπληρωμές δανείων ύψους περίπου 36 δισ. ευρώ προβάλλοντας τα ίδια οφέλη, από τα οποία μερικά παρουσίασαν ελληνικές “πηγές” στο Bloomberg, όπως «διαγενεακή … αλληλεγγύη, ότι, δηλαδή οι πόροι της σημερινής γενιάς αξιοποιούνται για την αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος των επόμενων γενεών» (ζήσε, μαύρε μου να φας … σανό!), «μείωση του συνολικού χρέους και ετήσιων δαπανών για τόκους, του κόστους εξυπηρέτησής του», «δημιουργία περισσότερου δημοσιονομικού χώρου για την κοινωνία, τις επενδύσεις και την ανάπτυξη κλπ» τάχα, «τα ταμειακά διαθέσιμα δεν χρησιμοποιούνται για αυξήσεις σε μισθούς, συντάξεις ή παροχές διότι, λόγω των υφιστάμενων δημοσιονομικών κανόνων, οι πόροι αυτοί δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για επιπλέον δαπάνες» τάχα, κλπ.

Όμως, από τα διαχρονικά στοιχεία (υπουργείο Οικονομικών, ΟΔΔΗΧ) για την εξέλιξη του χρέους της Κεντρικής Διοίκησης και του ΑΕΠ, αλλά και τη μεσοσταθμική διάρκεια και μεσοσταθμικό κόστος του δανεισμού προκύπτουν ενδιαφέρουσες διαπιστώσεις που δεν δικαιολογούν τον κυβερνητικό χαρακτηρισμό της «στρατηγικής» της πρόωρης αποπληρωμής χρέους ως … «σημαντικής» (βλέπε παρατιθέμενο πίνακα):

• Η μέση υπολειπόμενη φυσική διάρκεια του χρέους της Κεντρικής Διοίκησης το 2025 ήταν 16,38 ετών, έναντι 18,32 το 2017, 18,17 το 2018 και 20,53 το 2019, δηλαδή χειρότερη!
• Το µεσοσταθµικό κόστος του νέου δανεισµού – εκτός των τίτλων µε συµφωνία επαναγοράς (repos) – ανήλθε το 2019 σε 1,65% και 1,39% το 2018, ενώ σήμερα είναι πάνω από 3%.
• To μεσοσταθμικό κόστος εξυπηρέτησης του χρέους σήμερα, σε ταμειακή βάση, είναι στα ίδια περίπου επίπεδα ή λίγο υψηλότερα με τα αντίστοιχα το 2019 και 2018! Από τον παραπάνω πίνακα προκύπτει, άλλωστε, ότι το 2018, το συνολικό κόστος εξυπηρέτησης του χρέους ήταν 13,3 δις. ευρώ (7,6 χρεολύσια και 5,7 τόκοι), έναντι 20,6 δις. ευρώ το 2025 (12,7 δισ. ευρώ χρεολύσια και 7,9 δισ. ευρώ τόκοι).
• Από το 2019 έως και το 2025 το χρέος της Κεντρικής Διοίκησης αυξήθηκε κατά 49,9 δισ. ευρώ ή 14%, μολονότι το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 63,2 δις. ευρώ ή 34,1% (κυρίως λόγω … πληθωρισμού!).
• Αντιθέτως, από το 2009 έως και το 2019 το μεν ΑΕΠ παρουσίασε μείωση κατά 52,3 δισ. ευρώ ή 22%, το χρέος της Κεντρικής Διοίκησης (χωρίς επενδυτικές βαθμίδες και ευνοϊκές αξιολογήσεις και αποπληρωμές), αυξήθηκε μόνο κατά 57,8 δις. ευρώ ή κατά 19,4% ενώ, κανονικά, θα έπρεπε να είχε πάει στα… ουράνια, σύμφωνα με το φαινόμενο της «χιονοστιβάδας» (μεταβολή ΑΕΠ και επιτοκίων!).
• Επιβαρύνονται και η σημερινή και «πάσαι αι γενεαί», καθώς το “μαξιλάρι” των ταμειακών διαθεσίμων “φουσκώνει” και από τα πρωτογενή πλεονάσματα, που δεν είναι αποτέλεσμα της «προνοητικότητας της οικονομικής πολιτικής» και της «συνετής δημοσιονομικής πολιτικής», αλλά των υπερεσόδων από τον φορομπηχτισμό και την προτίμηση να πληρώνονται κανονικά οι δανειστές και όχι οι προμηθευτές του Δημοσίου με τη διόγκωση των ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων και οι φορολογουμένοι με την καθυστέρηση επιστροφής φόρων (συνολικά πάνω από τρία δισ. ευρώ!).

Κι όμως, η πρόωρη αποπληρωμή χρέους σημαίνει … αύξηση του συνολικού κόστους εξυπηρέτησης με χρεολύσια και τόκους (βλέπε πίνακα).

Από τις παραπάνω διαπιστώσεις για την αναποτελεσματικότητα της “στρατηγικής” της πρόωρης αποπληρωμής χρέους προκύπτει ότι, με εξαίρεση τη σκοπιμότητα για διεθνείς εντυπώσεις και αχαλίνωτο νέο δανεισμό (μακάρι να ήταν για επενδύσεις), επιβάλλεται, ιδιαίτερα σήμερα που κυκλώνεται η χώρα από αβεβαιότητες και χιονοστιβάδα διαρθρωτικών προβλημάτων, να διατηρούνται σε ικανοποιητικά επίπεδα τα ταμειακά διαθέσιμα, αλλά όχι με ανάλωση του εισοδήματος των οικογενειακών προϋπολογισμών. Αυτή η πρόταση δεν είναι της ταπεινότητάς μου, αλλά της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της Τράπεζας τη Ελλάδος, του Ελεγκτικού Συνεδρίου και των διεθνών οργανισμών στις γνωστές διπλωματικές εκθέσεις στο τέλος.

Μερικές αναγκαίες διευκρινίσεις

Μετά τον παραπάνω αντίλογο, επιτρέψτε μου, για την οικονομία της συζήτησης, να κάνω μερικές αναγκαίες διευκρινίσεις.

1. Ταμειακά διαθέσιμα: Το πρώτο “μαξιλάρι” δημιουργήθηκε επί κυβερνήσεως ΣΥΡΙΖΑ το 2018 με την εκταμίευση της τελευταίας δόσης από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Στήριξης (ESM) ύψους 15 δις. ευρώ, με την οποία ολοκληρώθηκε το τρίτο πρόγραμμα στήριξης της ελληνικής οικονομίας, στις 20 Αυγούστου 2018 και με την οποία το δημόσιο χρέος της Κεντρικής Διοίκησης αυξήθηκε σημαντικά (από 328,7 δισ. ευρώ το 2017 σε …359,3 δισ. ευρώ το 2018) .
2. Πρόωρη αποπληρωμή χρέους άρχισε από τον Μάϊο του 2019 (2,7 δισ. ευρώ) και η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ (βλέπε πίνακα)
3. Τα υψηλά ταμειακά διαθέσιμα (περίπου στο 18% του ΑΕΠ ή 40 περίπου δισ. ευρώ!) ενισχύονται, μεταξύ άλλων, κι από τους… «καταργημένους» (επανήλθαν μαζί με το «επιτελικό κράτος» από το 2020, τηρούνται στην Τράπεζα της Ελλάδος και λειτουργούν εκτός Προϋπολογισμού, τουτέστιν οι κινήσεις τους δεν παρακολουθούνται αναλυτικά) ειδικούς (“κρυφούς”) λογαριασμούς (περίπου οκτώ δισ. ευρώ) και από προθεσμιακές καταθέσεις σε εμπορικές τράπεζες.
4. Κατά τον έλεγχο των λογιστικών εγγραφών στον λογαριασμό των ταμειακών διαθεσίμων από το Ελεγκτικό Συνέδριο εντοπίστηκαν σφάλματα, τα οποία σχετίζονται με την ορθότητα, την πληρότητα και την ορθή ταξινόμηση των στοιχείων του ενεργητικού (εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ!) και τα οποία επηρεάζουν την αξιοπιστία των οικονομικών καταστάσεων.
5. Τα ταμειακά διαθέσιμα μπορεί να μη χρησιμοποιούνται για την κοινωνία (αυξήσεις μισθών και συντάξεων κλπ), μπορεί όμως να διατίθενται μερικές… εκατοντάδες εκατ. ευρώ από το κράτος σε διάφορους δημόσιους «φορείς»!
6. Δεν είναι αληθές ότι από τα ταμειακά διαθέσιμα γίνεται μόνο αποπληρωμή του χρέους, καθώς μόνο περίπου το 26% αυτού του αποθεματικού μπορεί να χρησιμοποιηθεί για αυτόν τον σκοπό.
7. Τα δάνεια των μνημονίων διέπονται από ευνοϊκούς όρους: Δεν είναι αλήθεια ότι τα δάνεια του επίσημου τομέα (EFSF, ESM, δάνεια GLF) είναι ακριβά, καθώς, όπως επισημαίνουν η Τράπεζα της Ελλάδος και το Ελεγκτικό Συνέδριο, στο μεγαλύτερο μέρος έχουν ευνοϊκούς όρους αποπληρωμής (χαμηλά επιτόκια, μεγάλη διάρκεια αποπληρωμής, αναβολή καταβολής τόκων, περίοδος χάριτος για την απόσβεση μέρους των δανείων κλπ).

Όμως υπάρχει ένα βαθύτερο μάθημα: Τα drones άλλαξαν αυτό που μπορεί να δει ο διοικητής, τα δίκτυα άλλαξαν την ταχύτητα με την οποία μπορεί να επικοινωνήσει και τα όπλα ακριβείας άλλαξαν την ταχύτητα με την οποία η πληροφορία μπορεί να μετατραπεί σε καταστροφικό αποτέλεσμα. Κανένα από αυτά δεν έλυσε το θεμελιώδες πρόβλημα της διοίκησης.

Το πρόβλημα αυτό είναι η μετατροπή της πρόθεσης του ανώτερου διοικητή σε αποτελεσματική ενέργεια πραγματικών στρατιωτικών μονάδων, οι οποίες επιχειρούν υπό φόβο, κόπωση, απώλειες, αβεβαιότητα, παρεμβολές και ελλιπή πληροφόρηση.

Το “τελευταίο μίλι” της διοίκησης

Η έννοια δεν είναι καινούργια. Ο Ρώσος θεωρητικός Αλεξάντρ Σβέτσιν – σε πρόσφατη μετάφραση των απομνημονευμάτων του, έχοντας υπηρετήσει τόσο σε ανώτερο επιτελικό επίπεδο, όσο και ως διοικητής συντάγματος στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο – είχε αντιληφθεί την τεράστια απόσταση ανάμεσα σε μια διαταγή που γράφεται σε ένα επιτελείο και στην πραγματικότητα που αντιμετωπίζουν οι στρατιώτες στο έδαφος. Το πρόβλημα δεν ήταν η απουσία διαταγών. Ήταν ότι η κατάσταση μπορούσε να έχει αλλάξει, μέχρι τη στιγμή που η διαταγή έφτανε στον αποδέκτη της.

Σήμερα η τεχνολογία μειώνει δραματικά αυτόν τον χρόνο. Δημιουργεί όμως έναν νέο κίνδυνο: Την ψευδαίσθηση του ελέγχου. Ένας διοικητής με πρόσβαση σε ζωντανή εικόνα από drones μπορεί να παρακολουθεί μια μάχη, την οποία σε προηγούμενους πολέμους θα έβλεπε μόνο ο διοικητής του τάγματος ή του λόχου. Μπορεί να επικοινωνήσει αμέσως με τους υφισταμένους του και να μεταβάλει μια διαταγή μέσα σε λίγα λεπτά. Αυτό μοιάζει με ιδανική διοίκηση. Μπορεί όμως να μετατραπεί σε τεχνολογικά υποβοηθούμενη μικροδιοίκηση.

Η ψηφιακή εικόνα μπορεί να δείχνει πού βρίσκεται ένας λόχος. Δεν μπορεί όμως απαραίτητα να δείξει αν ο διοικητής του έχει κοιμηθεί δύο ημέρες, αν έχει χάσει τους πιο έμπειρους υπαξιωματικούς του, αν οι αντικαταστάτες έχουν ενσωματωθεί, αν οι επικοινωνίες του λειτουργούν υπό ηλεκτρονική επίθεση, ή αν το πραγματικό μαχητικό δυναμικό του επιτρέπει να εκτελέσει την επόμενη αποστολή. Το πεδίο μάχης μπορεί να γίνει περισσότερο διαφανές, χωρίς να γίνει περισσότερο κατανοητό.

Η σημασία για τον Ελληνικό Στρατό

Η Ελλάδα διαθέτει μια ιδιαιτερότητα που συχνά χάνεται στις συζητήσεις για τη μελλοντική οργάνωση των χερσαίων δυνάμεων: Το περιβάλλον επιχειρήσεων δεν απαιτεί απλώς περισσότερα όπλα, αλλά εξαιρετικά αποτελεσματική διοίκηση σε πολλά διαφορετικά επίπεδα.

Η γεωγραφία, η παρουσία νησιών, ο Έβρος, οι ορεινές περιοχές, οι περιορισμένοι άξονες κίνησης και η εγγύτητα των αντιπάλων δημιουργούν ένα περιβάλλον στο οποίο η ταχύτητα λήψης αποφάσεων και η ανθεκτικότητα της διοίκησης μπορεί να είναι εξίσου σημαντικές με την ισχύ πυρός.

Εδώ αποκτούν νέο νόημα η ταξιαρχία, η μεραρχία και το σώμα στρατού. Τα drones επιτρέπουν σε μια ταξιαρχία να αποκτήσει πολύ μεγαλύτερη οργανική εικόνα και ικανότητα προσβολής. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η ταξιαρχία πρέπει να γίνει ένας αυτάρκης μικρός στρατός. Αντίθετα, η μεραρχία αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, ως το επίπεδο που συνθέτει τις πληροφορίες και κατανέμει τις δυνατότητες.

Η μεραρχία μπορεί να έχει την ευθύνη της ενορχήστρωσης ISR, ηλεκτρονικού πολέμου, πυρών, αντιαεροπορικής άμυνας, μη επανδρωμένων συστημάτων και ελιγμού μεταξύ διαφορετικών ταξιαρχιών. Η ταξιαρχία πρέπει να διατηρεί την ικανότητα να ενεργεί με βάση την πρόθεση της μεραρχίας, ακόμη και όταν η επικοινωνία με αυτήν διακοπεί.

Αυτό είναι κρίσιμο. Το σωστό ερώτημα δεν είναι πόσα drones θα έχει κάθε ελληνική ταξιαρχία. Είναι ποιος αποφασίζει για το πώς χρησιμοποιούνται τα drones, ποιος συνδέει τα δεδομένα τους με τα πυρά και τον ελιγμό και σε ποιο επίπεδο λαμβάνεται η απόφαση για την προσβολή ενός στόχου.

Η ουκρανική εμπειρία

Η ουκρανική εμπειρία δείχνει ήδη μια πιθανή κατεύθυνση. Το 2026 η Ουκρανία έθεσε σε λειτουργία το Mission Control μέσα στο ψηφιακό οικοσύστημα DELTA, με στόχο την ενοποίηση των επιχειρήσεων μη επανδρωμένων συστημάτων. Το σύστημα καταγράφει αποστολές αναγνώρισης, κρούσης, ναρκοθέτησης, διοικητικής μέριμνας και εκκένωσης και παρέχει κοινή επιχειρησιακή εικόνα από το επίπεδο του τάγματος μέχρι το Γενικό Επιτελείο.

Το σημαντικότερο στοιχείο εδώ δεν είναι το λογισμικό. Είναι η οργανωτική αρχιτεκτονική που βρίσκεται από πίσω. Η ψηφιοποίηση μπορεί να επιτρέψει στη μεραρχία να γνωρίζει τι συμβαίνει στις ταξιαρχίες της, χωρίς να χρειάζεται να παρεμβαίνει σε κάθε τακτική απόφαση. Μπορεί επίσης να επιτρέψει στο σώμα στρατού να βλέπει τη συνολική εικόνα, χωρίς να επιχειρεί να διοικήσει απευθείας λόχους και διμοιρίες.

Προϋπόθεση η σαφής κατανομή αρμοδιοτήτων

Η μεραρχία πρέπει να απαντά στο πού και πότε θα συγκεντρωθεί η ισχύς. Η ταξιαρχία στο πώς θα εκτελεστεί η αποστολή. Το τάγμα και ο λόχος στο πώς θα προσαρμοστούν στις πραγματικές συνθήκες του εδάφους. Όσο χαμηλότερα βρίσκεται το κλιμάκιο, τόσο μεγαλύτερη πρέπει να είναι η ικανότητά του να ενεργεί χωρίς συνεχή καθοδήγηση.

Αυτό είναι το νόημα της αποστολοκεντρικής διοίκησης. Δεν σημαίνει ότι ο κατώτερος διοικητής κάνει ό,τι θέλει. Σημαίνει ότι γνωρίζει την πρόθεση, γνωρίζει τα όρια της ενέργειάς του και διαθέτει την επαγγελματική ικανότητα να αποφασίσει όταν η πραγματικότητα αποκλίνει από το σχέδιο.

Η ανάγκη αυτή γίνεται ακόμη μεγαλύτερη, επειδή ο αντίπαλος δεν προσπαθεί πλέον απλώς να καταστρέψει τις μονάδες. Προσπαθεί να καταστρέψει το δίκτυο που τις επιτρέπει να λειτουργούν. Η Ρωσία χρησιμοποιεί UAV για να εντοπίζει ηλεκτρονικό πόλεμο, ραντάρ, διοικήσεις, πυροβολικό και χειριστές drones και στη συνέχεια συνδυάζει πυρά πυροβολικού, MLRS, κατευθυνόμενες βόμβες και FPV για να διαλύσει την αλυσίδα αναγνώρισης-προσβολής.

Νέος ρόλος της Διοίκησης

Για τον Ελληνικό Στρατό αυτό σημαίνει ότι τα μελλοντικά στρατηγεία δεν μπορούν να σχεδιάζονται απλώς ως καλύτερα κέντρα επικοινωνιών. Πρέπει να μπορούν να μετακινούνται, να διασπείρονται, να λειτουργούν με περιορισμένες επικοινωνίες και να συνεχίζουν να διοικούν όταν η ψηφιακή εικόνα καταρρεύσει.

Το ίδιο ισχύει και για την εκπαίδευση. Οι ασκήσεις δεν αρκεί να δοκιμάζουν πόσο γρήγορα ένα drone εντοπίζει έναν στόχο. Πρέπει να εξετάζουν τι συμβαίνει όταν ο διοικητής έχει δέκα διαφορετικές εικόνες από αισθητήρες, όταν οι μισές επικοινωνίες έχουν χαθεί, όταν οι αναφορές από το μέτωπο αντιφάσκουν με την ψηφιακή εικόνα και όταν η μονάδα έχει υποστεί απώλειες. Ακόμη πιο σημαντικό: Πρέπει να δοκιμάζεται εάν ένας διοικητής μπορεί να συνεχίσει να επιχειρεί, χωρίς να περιμένει την επόμενη διαταγή.

Η Ουκρανία δείχνει επίσης ότι η τεχνολογία από μόνη της δεν αρκεί. Η βελτίωση της χρήσης drones έχει μεγαλύτερη αξία όταν συνδέεται με πεζικό, πυροβολικό και άλλες δυνατότητες, σε μια πραγματική συνδυασμένη επιχειρησιακή προσέγγιση. Παράλληλα, η αυξανόμενη χρήση “attritable mass” δημιουργεί νέο περιορισμό: Δεν αρκεί να διαθέτεις χιλιάδες φθηνά drones, αν δεν διαθέτεις ανθρώπους, συντήρηση, ανταλλακτικά και διαδικασίες για να τα συντονίσεις αποτελεσματικά.

Η διοίκηση στην εποχή της τεχνολογικής επανάστασης 

Έτσι, η τεχνολογική επανάσταση επαναφέρει ένα παλιό ερώτημα με νέα μορφή: Τι ακριβώς πρέπει να κάνει ο διοικητής; Η απάντηση δεν είναι να επιστρέψουμε σε ένα παλαιότερο μοντέλο πολέμου. Είναι ακριβώς το αντίθετο. Πρέπει να αξιοποιήσουμε την τεχνολογία, χωρίς να επιτρέψουμε στην τεχνολογία να καθορίσει από μόνη της την αρχιτεκτονική της διοίκησης.

Ο Ελληνικός Στρατός χρειάζεται drones, αισθητήρες, τεχνητή νοημοσύνη, ανθεκτικές επικοινωνίες και προηγμένα συστήματα διοίκησης. Αλλά χρειάζεται εξίσου ταξιαρχίες που μπορούν να πολεμήσουν όταν το δίκτυο έχει υποβαθμιστεί, μεραρχίες που μπορούν να ενορχηστρώσουν διαφορετικές ταξιαρχίες και σώματα στρατού που μπορούν να μετατρέψουν την τακτική εικόνα σε επιχειρησιακό αποτέλεσμα.

Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι ένα “ψηφιακό” ή ένα “μη επανδρωμένο” μοντέλο στρατού. Είναι ένας στρατός στον οποίο η τεχνολογία αυξάνει την ποιότητα της ανθρώπινης απόφασης, αντί να δημιουργεί την ψευδαίσθηση ότι η απόφαση μπορεί να αυτοματοποιηθεί.

Γιατί στο τέλος, ακόμη και στο πιο διαφανές πεδίο μάχης, κάποιος πρέπει να αποφασίσει. Και όταν το δίκτυο διακοπεί, κάποιος πρέπει να ξέρει τι πρέπει να κάνει χωρίς να περιμένει να του το πουν. Τα drones άλλαξαν το πεδίο μάχης. Δεν έλυσαν το πρόβλημα της διοίκησης. Ίσως, μάλιστα, να το έκαναν σημαντικότερο από ποτέ.

Στην ομιλία του, κατά την οποία επικεντρώθηκε στις επενδύσεις που πραγματοποιήθηκαν επί διακυβέρνησης του AKP στους τομείς της εκπαίδευσης, της υγείας και των μεταφορών, ο Ερντογάν αναφέρθηκε, χωρίς να το κατονομάσει, και στη διαδικασία για μια «Τουρκία χωρίς τρομοκρατία». Χωρίς επίσης να αναφέρει ονομαστικά το PKK, είπε ότι βρίσκεται σε διαδικασία τερματισμού της περιόδου «εκτεταμένης τρομοκρατίας» που ξεκίνησε το 1984.

«Εάν προστατεύσουμε την αδελφοσύνη, κανείς σε αυτή τη χώρα δεν μπορεί να μας κοιτάξει με κακό μάτι», είπε ο Ερντογάν και συνέχισε: «Αυτό που μας δημιούργησε, αυτό που μας κράτησε όρθιους εδώ και χίλια χρόνια και μας έκανε κυρίαρχους σε αυτή τη γεωγραφία είναι η αδελφοσύνη που προέρχεται από τη μουσουλμανική μας ταυτότητα. Εάν σε αυτά τα εδάφη σιγήσει η φωνή του εζανιού, εάν χαμηλώσει η φωνή του Κορανίου, ο Θεός να μην το επιτρέψει, εάν αποδυναμωθεί η μουσουλμανικότητα, να ξέρετε ότι έχει αποδυναμωθεί και η αδελφοσύνη μας. Όταν αποδυναμώθηκε η αδελφοσύνη μας, αποδυναμώθηκε και η χώρα μας».

Ο Ερντογάν τόνισε επίσης ότι, «όσο ο Θεός τού χαρίζει ζωή», θα συνεχίσει για πολλά ακόμη χρόνια «να υπηρετεί την Τουρκία». Και αυτό συνόψιζε τη ματιά του προς το μέλλον. Αυτά ήταν τα κυριότερα σημεία μιας ομιλίας που προηγουμένως τα στελέχη του AKP είχαν χαρακτηρίσει «ιστορική», αλλά η οποία δεν διέφερε ιδιαίτερα από τις ομιλίες του Ερντογάν στην κοινοβουλευτική ομάδα του AKP.

Ένα τέταρτο του αιώνα στην εξουσία

Ωστόσο, αυτό δεν αλλάζει το γεγονός ότι το AKP υπό την ηγεσία του Ερντογάν είναι η μακροβιότερη κυβέρνηση που έχει γνωρίσει μέχρι σήμερα η Τουρκία. Ούτε αλλάζει το γεγονός ότι πρόκειται για μία από τις σπάνιες κυβερνήσεις στον κόσμο που ήρθαν στην εξουσία μέσω εκλογών και παρέμειναν αδιάλειπτα στην εξουσία, για σχεδόν ένα τέταρτο του αιώνα.

Ο Ερντογάν παρουσίασε ως πηγή υπερηφάνειας, με αφορμή την 25η επέτειο από την ίδρυση του AKP, τρία παραδείγματα μετακινήσεων βουλευτών, που κάποτε βρίσκονταν απέναντί του. Σήμερα, τα περισσότερα από τα ιδρυτικά στελέχη του AKP δεν βρίσκονται ούτε στο πλευρό του Ερντογάν, ούτε στα διοικητικά κλιμάκια του κόμματος.

Τα στάδια μετάβασης στο προεδρικό σύστημα

Ο Ερντογάν, ο οποίος αρχικά δεν θεωρούσε κατάλληλο για την Τουρκία το προεδρικό σύστημα, άρχισε να προβληματίζεται σοβαρά για το πώς μπορούσε να κυβερνά, χωρίς ουσιαστικό έλεγχο του κράτους, μετά το πρώτο κρίσιμο επεισόδιο του 2007: Tην αντίδραση του στρατού στην υποψηφιότητα του Αμπντουλάχ Γκιουλ για την Προεδρία, με αφορμή τη μαντίλα της συζύγου του. Ο Ερντογάν κατάφερε να αποκρούσει την παρέμβαση του στρατού, το λεγόμενο e-muhtıra, που εκδηλώθηκε με αφορμή την υποψηφιότητα του Γκιουλ.

Σε εκείνο το στάδιο, η οργάνωση του Φετουλάχ Γκιουλέν, η οποία από τη δεκαετία του 1980 είχε αρχίσει να ανεβαίνει μέσα στους κρατικούς μηχανισμούς, ιδιαίτερα στην αστυνομία και τη δικαιοσύνη, αποδείχθηκε χρήσιμη για τον Ερντογάν. Με τη σειρά των δικών Εργκενεκόν άρχισε η εκκαθάριση των στοιχείων της λεγόμενης “παλιάς Τουρκίας” στη γραφειοκρατία, τη δικαιοσύνη, τα πανεπιστήμια, την αστυνομία και τον στρατό.

Αυτή η συνεργασία συνέβαλε επίσης στην αποτυχία της υπόθεσης που είχε ανοίξει το 2008 για την απαγόρευση του AKP, αλλά ταυτόχρονα ενίσχυσε την πεποίθηση του Ερντογάν ότι χρειαζόταν ένα προεδρικό σύστημα. Όμως, όταν μέλη της αστυνομίας και της δικαιοσύνης που συνδέονταν με το κίνημα του Γκιουλέν ζήτησαν το 2012 τη σύλληψη του Χακάν Φιντάν – τότε επικεφαλής της MİT –
ακριβώς την περίοδο που ξεκινούσε η διαδικασία διαλόγου με το PKK, αυτή η συνεργασία άρχισε να ραγίζει.

Ο Ερντογάν απέδωσε τις διαδηλώσεις του Γκεζί το 2013 σε δυνάμεις του εξωτερικού που, κατά την άποψή του, κινητοποιούσαν τους γκιουλενιστές. Μετά τις έρευνες του Δεκεμβρίου του 2013, οι τελευταίοι χαρακτηρίστηκαν πλέον τρομοκρατική οργάνωση και από το 2014 άρχισαν να αποκαλούνται FETÖ.

Ο μετασχηματισμός του AKP

Εκείνη τη χρονιά, όσα συνέβησαν στο εσωτερικό του AKP κατά τη διαδικασία ανάδειξης του Ερντογάν στην Προεδρία αποτέλεσαν μια σοβαρή μεταμόρφωση. Ο Ερντογάν, προκειμένου ο Γκιουλ να μην επιστρέψει στην ηγεσία του κόμματος, άφησε στη θέση του γενικού προέδρου του κόμματος τον υπουργό Εξωτερικών Αχμέτ Νταβούτογλου.

Αργότερα, το 2016, η επιχείρηση απομάκρυνσης του Νταβούτογλου θα πραγματοποιούνταν μέσω του τότε υπουργού Μεταφορών Μπιναλί Γιλντιρίμ. Αυτό σηματοδότησε ταυτόχρονα την αρχή μιας περιόδου κατά την οποία στο AKP η αφοσίωση δεν αφορούσε πλέον την υπόθεση, αλλά τον ηγέτη.

Μέχρι τότε ο Ερντογάν είχε πάντοτε επικεντρωθεί σε έναν και μόνο στόχο και έβγαινε νικητής. Για πρώτη φορά, στις εκλογές του Ιουνίου 2015, επιχείρησε να πετύχει ταυτόχρονα δύο στόχους: Το PKK και την Προεδρία, και έχασε την κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Τότε, για πρώτη φορά, ο ηγέτης του MHP (Κόμμα Εθνικιστικής Δράσης) ο οποίος μέχρι εκείνη τη στιγμή ήταν αμείλικτος αντίπαλός του, ήρθε να τον βοηθήσει.

Ο διάλογος με το PKK τερματίστηκε, ακολούθησε η αιματηρή περίοδος των συγκρούσεων στα οδοφράγματα και τον Νοέμβριο του 2015 εξασφαλίστηκε ξανά η κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Ωστόσο, ο φόβος ότι η κυβέρνηση θα μπορούσε να ανατραπεί μέσω ψήφου εμπιστοσύνης, ενίσχυσε την ιδέα του προεδρικού συστήματος.

Η απόπειρα πραξικοπήματος της 15ης Ιουλίου 2016 δεν σήμαινε μόνο μια ριζική εκκαθάριση στο κράτος και την οικονομία. Ολοκλήρωσε επίσης τη μεταμόρφωση του AKP από κόμμα που υπηρετούσε μια πολιτική υπόθεση σε κόμμα του ηγέτη και μετέτρεψε τον Ερντογάν και τον Μπαχτσελί σε συμμάχους.

Η επιτυχία του οφείλεται στην αντιπολίτευση;

Με τη συμμαχία Ερντογάν-Μπαχτσελί, η Τουρκία πέρασε το 2017 από το ήδη διάτρητο κοινοβουλευτικό σύστημα σε ένα προεδρικό σύστημα που προετοιμάστηκε βιαστικά. Το κομβικό σημείο για το AKP, ώστε να μην είναι απλώς κυβέρνηση, αλλά πραγματική εξουσία, ήταν ακριβώς η μετάβαση στο προεδρικό κυβερνητικό σύστημα. Με αυτό, όλες οι εκτελεστικές εξουσίες συγκεντρώθηκαν στον Πρόεδρο Ερντογάν, ενώ ταυτόχρονα αυξήθηκε η επιρροή του στη νομοθετική και δικαστική εξουσία.

Είναι αξιοσημείωτη η άποψη, που προέρχεται κυρίως από τους κύκλους της αντιπολίτευσης, ότι η πολυετής παραμονή του Ερντογάν στην εξουσία οφείλεται στην ανικανότητα, την αποτυχία και την πολυδιάσπαση των κομμάτων της αντιπολίτευσης. Αυτό ασφαλώς αποτελεί έναν παράγοντα.

Παρά τη χρόνια οικονομική κρίση, στη νίκη του στις εκλογές του 2023 συνέβαλε και η διάλυση της συμμαχίας της αντιπολίτευσης στο τελευταίο στάδιο. Στις δημοτικές εκλογές του 2024, το CHP (Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα) είχε φτάσει σχεδόν στο υψηλότερο ποσοστό ψήφων που είχε καταγράψει εδώ και σχεδόν μισό αιώνα. Σήμερα παρατηρείται πώς, εκτός από τη βροχή ερευνών σε βάρος του, η διάσπασή του εξαιτίας μιας απόφασης περί «απόλυτης ακυρότητας» που προέκυψε από εσωτερικές συγκρούσεις, καθώς και η εμφάνιση του Yeni Parti (Νέο Κόμμα), συνέβαλαν στην ανάκαμψη του AKP.

Απτά αποτελέσματα

Από την άλλη πλευρά, ανεξάρτητα από όλες τις καταγγελίες περί διαφθοράς και ευνοιοκρατίας, δεν είναι δυνατόν να αρνηθεί κανείς την επίδραση των έργων και των αποτελεσμάτων του Ερντογάν. Όταν ψηφοφόροι βλέπουν συγκεκριμένα αποτελέσματα, από τα έργα υποδομών και τις συμβάσεις στον τομέα των μεταφορών, μέχρι τα άλματα που έχουν γίνει στην αμυντική βιομηχανία, αφήνουν στην άκρη άλλες αμφισβητήσεις.

Και ο Ερντογάν διαθέτει την πολιτική εμπειρία να το αντιλαμβάνεται με ακρίβεια και να το αξιοποιεί. Έπειτα από ένα τέταρτο του αιώνα, η παραμονή του Ερντογάν στην εξουσία δεν μπορεί να αποδίδεται αποκλειστικά στις αδυναμίες και τις αστοχίες της αντιπολίτευσης.
Η ανθεκτικότητα της πολιτικής του επιρροής δείχνει ότι ένα σημαντικό μέρος της τουρκικής κοινωνίας εξακολουθεί να αναγνωρίζει απτά αποτελέσματα στη διακυβέρνησή του και να τα αξιολογεί θετικά. Αυτή είναι μια πραγματικότητα, που η αντιπολίτευση καλείται να κατανοήσει και να αντιμετωπίσει πολιτικά.