Το ΕΧΠ για τις ΑΠΕ εκπονείται παράλληλα με τα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια για τον Τουρισμό και τη Βιομηχανία, δημιουργώντας για πρώτη φορά ένα συνεκτικό και ολοκληρωμένο μοντέλο χωρικού σχεδιασμού στην πατρίδα μας.
Η τελική μορφή του πλαισίου προέκυψε έπειτα από ευρεία δημόσια διαβούλευση, με τη συμμετοχή θεσμικών και κοινωνικών φορέων, εκπροσώπων της επιστημονικής και επιχειρηματικής κοινότητας και πολιτών. Παράλληλα, διατυπώθηκαν οι σχετικές γνώμες του Εθνικού Συμβουλίου Χωροταξίας και του Κεντρικού Συμβουλίου Χωροταξικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων (ΚΕΣΥΧΩΘΑ).

Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ

Το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας που θεσπίστηκε τον Δεκέμβριο του 2008 αποτέλεσε τη βάση για την ανάπτυξη του τομέα. Το νέο πλαίσιο εκσυγχρονίζει τους κανόνες χωροθέτησης, προβλέποντας αυστηρότερα και πιο σαφή κριτήρια, περιορισμούς και κατευθύνσεις για την εγκατάσταση νέων σταθμών ΑΠΕ και μονάδων αποθήκευσης.
Οι ρυθμίσεις λαμβάνουν υπόψη τις σημερινές περιβαλλοντικές, κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες και έχουν ως μακροπρόθεσμο ορίζοντα την επίτευξη των ενεργειακών στόχων της χώρας έως το 2050.

Α. Φωτοβολταϊκοί σταθμοί
Με το ΕΧΠ των ΑΠΕ θεσπίζονται ενιαίοι και αυστηροί κανόνες προστασίας για την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε ολόκληρη τη χώρα. Πιο συγκεκριμένα, για τους νέους φωτοβολταϊκούς σταθμούς θεσπίζεται αυστηρό καθεστώς αποκλεισμού σε ευαίσθητες περιβαλλοντικά, πολιτιστικά και χωρικά περιοχές. Ειδικότερα, δεν επιτρέπεται η εγκατάστασή τους, μεταξύ άλλων:

* σε όλες τις προστατευόμενες περιοχές του δικτύου NATURA 2000,

* σε δάση και δασικές εκτάσεις,

* σε υγροτόπους Ραμσάρ και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους,

* σε εθνικούς δρυμούς, κηρυγμένα μνημεία της φύσης και αισθητικά δάση,

* σε Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους,

* σε περιοχές προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς,

* σε περιοχές με προστατευόμενες αναβαθμίδες,

* σε Περιοχές Άνευ Δρόμων και

* σε ακτές κολύμβησης.

Παράλληλα, το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ θεσπίζει οριζόντιο, για όλη την επικράτεια, όριο στην κάλυψη γης από νέες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις, προκειμένου να προστατευθεί το τοπίο, η αγροτική γη και η ισορροπία των τοπικών χρήσεων. Συγκεκριμένα, το μέγιστο ποσοστό κάλυψης από νέους φωτοβολταϊκούς σταθμούς ανά Περιφερειακή Ενότητα ορίζεται στο 1,5% της συνολικής έκτασης.

Σημαντικές βελτιώσεις μετά τη δημόσια διαβούλευση
1. Προστίθενται νέες «περιοχές αποκλεισμού» όπως: Ιστορικοί τόποι, αρχαία μνημεία, χαρακτηρισμένα ή αυτοδικαίως προστατευόμενα, καθώς και χαρακτηρισμένα μνημεία
μεταγενέστερα του 1830, περιοχές με πηγές υδροληψίας νερού ανθρώπινης κατανάλωσης. Ειδικά για τα πλωτά φωτοβολταϊκά: τα καταδυτικά πάρκα, νεότερα ναυάγια, περιοχές αγκυροβολίας και τεχνητά υποβρύχια αξιοθέατα.
2. Θεσπίζονται πρόσθετα κριτήρια χωροθέτησης: Για την εγκατάσταση στον θαλάσσιο χώρο και εντός λιμνών λαμβάνονται υπόψη τα αλιευτικά πεδία και τηρούνται οι απαραίτητες αποστάσεις ασφαλείας. Σε περιοχές ευάλωτες σε φυσικά φαινόμενα προβλέπονται κατάλληλα μέτρα για την ασφαλή εγκατάσταση και λειτουργία των έργων.

Β. Αιολικοί σταθμοί
Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ θεσπίζει ξεκάθαρες ζώνες αποκλεισμού για τη χωροθέτηση αιολικών πάρκων, ώστε η ανάπτυξη της αιολικής ενέργειας να προχωρήσει με τάξη και ισορροπία, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα την ουσιαστική προστασία για το περιβάλλον, το τοπίο και τις τοπικές κοινωνίες.
Συγκεκριμένα, δεν επιτρέπεται, μεταξύ άλλων, η εγκατάστασή αιολικών σταθμών

* στην Αττική και τη Μητροπολιτική Περιοχή Θεσσαλονίκης,

* σε περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων,

* σε υγροτόπους Ραμσάρ και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους,

* σε Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους και στους πυρήνες εθνικών δρυμών, καθώς και

* σε συγκεκριμένες ζώνες προστασίας της φύσης.
Περιορισμοί εισάγονται επίσης

* για νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ., με συγκεκριμένες εξαιρέσεις για κρίσιμες ή κοινωφελείς υποδομές ή για λόγους ασφάλειας του συστήματος,

* για εκτός σχεδίου περιοχές στις οποίες προβλέπεται ανάπτυξη χρήσεων τουρισμού και αναψυχής,

* για τμήματα ενεργών λατομικών, μεταλλευτικών και εξορυκτικών ζωνών,

* για Περιοχές Άνευ Δρόμων και

* για ακτές κολύμβησης.

Στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας του δικτύου NATURA2000, που αφορούν την προστασία της ορνιθοπανίδας, η εγκατάσταση αιολικών σταθμών επιτρέπεται μόνο κατ’ εξαίρεση και εφόσον προβλέπεται ρητά στην εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη και το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 m/s.

Σημαντικές βελτιώσεις μετά τη δημόσια διαβούλευση:

1. Απαγορεύεται η εγκατάσταση νέων αιολικών σταθμών στις περιοχές των κατηγοριών Α και Β του νέου ΕΧΠ Τουρισμού.
2. Επεκτείνονται οι περιοχές αποκλεισμού με την προσθήκη: Ιστορικών τόπων, αρχαίων μνημείων, χαρακτηρισμένων ή αυτοδικαίως προστατευόμενων, καθώς και χαρακτηρισμένων μνημείων μεταγενέστερων του 1830, περιοχών με πηγές υδροληψίας νερού ανθρώπινης κατανάλωσης, απάτητων παραλιών.

3. Θεσπίζονται ειδικότεροι κανόνες για τον νησιωτικό χώρο: Για την εγκατάσταση αιολικών σταθμών στα νησιά προβλέπεται ειδική μελέτη τοπίου κατά την περιβαλλοντική αδειοδότηση, η οποία θα εξετάζει το μέγεθος του σταθμού, τον χαρακτήρα του τοπίου και τις επιπτώσεις στις θέες. Για τις ορεινές περιοχές του νησιωτικού χώρου προβλέπεται αξιολόγηση κατά περίπτωση, με βάση τα ιδιαίτερα μορφολογικά, οικολογικά και τοπικά χαρακτηριστικά κάθε θέσης. Στον νησιωτικό χώρο, το μέγιστο επιτρεπόμενο ποσοστό κάλυψης εδάφους από αιολικούς σταθμούς παραμένει στο 4% της έκτασης ανά Δημοτική Ενότητα.

4. Προβλέπεται ειδική δυνατότητα αξιοποίησης σημειακά υψηλού αιολικού δυναμικού σε περιοχές με χαμηλό μέσο όρο.

Στις Δημοτικές Ενότητες όπου το μέσο αιολικό δυναμικό είναι μικρότερο από 4 m/s, μπορεί κατ’ εξαίρεση να επιτραπεί η εγκατάσταση αιολικών σταθμών, εφόσον στη συγκεκριμένη θέση τεκμηριώνεται αιολικό δυναμικό άνω των 7,5 m/s.
Για την εφαρμογή της συγκεκριμένης πρόβλεψης απαιτείται:

* πιστοποιημένη μέτρηση του αιολικού δυναμικού, η οποία υποβάλλεται στη ΡΑΑΕΥ,
* οι αιολικοί σταθμοί να μην υπερβαίνουν το 1% της φέρουσας ικανότητας της Δημοτικής Ενότητας,
* να τηρούνται όλοι οι λοιποί οριζόντιοι περιορισμοί του πλαισίου, μεταξύ άλλων όσοι αφορούν το υψόμετρο, το μέγεθος των νησιών και τις υπόλοιπες κατηγορίες περιοχών αποκλεισμού.

Γ. Λοιπές τεχνολογίες ΑΠΕ
Tο νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο διαμορφώνει και ένα πιο σύγχρονο και ολοκληρωμένο πλαίσιο και για τις λοιπές τεχνολογίες ΑΠΕ, όπως το βιοαέριο, το βιομεθάνιο, η βιομάζα, η γεωθερμία και τα μικρά υδροηλεκτρικά έργα, επικαιροποιώντας τους όρους και τις κατευθύνσεις για την ανάπτυξή τους.
Με το νέο πλαίσιο, η χώρα αποκτά έναν ολοκληρωμένο σχεδιασμό που συνδυάζει την ενεργειακή ασφάλεια, τη βιώσιμη ανάπτυξη και την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού πλούτου της Ελλάδας, που δεν είναι αντικρουόμενοι στόχοι, αλλά δύο πλευρές της ίδιας εθνικής στρατηγικής.

Ο υπουργός Σταύρος Παπασταύρου δήλωσε: «Η Ελλάδα έχει ένα σημαντικό πλεονέκτημα: τον ήλιο και τον άνεμο. Η αξιοποίησή τους για την παραγωγή ενέργειας αποτελεί στρατηγική επιλογή για τη χώρα μας. Απαιτεί, όμως, σχέδιο, κανόνες και σεβασμό στον χώρο και το περιβάλλον. Αυτή ακριβώς την ισορροπία υπηρετεί το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Καθορίζουμε με σαφήνεια τις περιοχές όπου μπορούν να αναπτύσσονται έργα ΑΠΕ, αλλά και εκείνες που πρέπει να προστατεύονται. Συνδυάζουμε την ανάπτυξη των ΑΠΕ με την προστασία του περιβάλλοντος και των τοπικών κοινωνιών. Σε μία απαιτητική διεθνή συγκυρία, με ιδιαίτερες προκλήσεις, από τις συγκρούσεις που οδηγούν σε αύξηση των τιμών ως τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης, εμείς επενδύουμε στη βιώσιμη ενεργειακή μετάβαση με κανόνες. Στόχος μας είναι να παράγουμε περισσότερη ελληνική ενέργεια από τον ήλιο και τον άνεμο, ενισχύοντας την ενεργειακή μας αυτονομία και εξασφαλίζοντας πιο προσιτές τιμές για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Ταυτόχρονα, αποκλείουμε την εγκατάσταση ΑΠΕ σε εκτάσεις της Αττικής και της μητροπολιτικής περιοχής της Θεσσαλονίκης που επλήγησαν από τις πυρκαγιές, διαψεύδοντας οριστικά τους σχετικούς ισχυρισμούς. Αυτή είναι η ουσία του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου: ανάπτυξη με σχέδιο, ουσιαστική προστασία του περιβάλλοντος και σαφείς κανόνες για όλους».

Ο υφυπουργός Νίκος Τσάφος δήλωσε: «Οι ΑΠΕ αποτελούν ήδη αναπόσπαστο κομμάτι του ενεργειακού μας συστήματος – μειώνουν τις τιμές σε ένα δύσκολο περιβάλλον διεθνώς και μας έχουν μετατρέψει σε καθαρούς εξαγωγείς ηλεκτρικής ενέργειας. Το νέο ΕΧΠ των ΑΠΕ αποτελεί συνεπώς ένα σημαντικό ορόσημο, γιατί μας επιτρέπει να συνεχίσουμε να αξιοποιούμε τον ήλιο και τον άνεμο, αλλά με αυστηρότερους κανόνες που είναι απαραίτητοι για την προστασία του περιβάλλοντος και για την κοινωνική συναίνεση. Θεμελιώνει έτσι την ενεργειακή μετάβαση της χώρας με αυξημένη εγχώρια παραγωγή και χαμηλότερες τιμές για τους καταναλωτές».

Παράλληλα, η ξεκούραση, οι εκδρομές και οι νέες εμπειρίες οδηγούν συχνά σε ένα λιγότερο δομημένο πρόγραμμα. Οι αλλαγές αυτές επηρεάζουν αναπόφευκτα και τις ώρες των γευμάτων, γεγονός που μπορεί να δυσκολέψει την τήρηση ενός σταθερού πρωτοκόλλου διαλειμματικής νηστείας.

Η αυστηρή τήρηση μπορεί να γίνει δύσκολη ή μη ρεαλιστική. Όπως ήδη αναφέραμε κατά την περίοδο των διακοπών είναι δύσκολο να διατηρήσει κάποιος ένα σταθερό πρόγραμμα, συνεπώς η αυστηρή τήρηση της διαλειμματικής νηστεία είναι δύσκολο να επιτευχθεί. Φυσικά μην ξεχνάτε ότι η περιστασιακή απόκλιση από το συνηθισμένο σας πρόγραμμα δεν μπορεί να αναιρέσει τα πιθανά οφέλη που μπορεί να έχουν προκύψει από την μακροχρόνια εφαρμογή της

Ο ρόλος της κοινωνικής ζωής

Διακοπές χωρίς γεύματα έξω και χαλάρωση δεν γίνονται! Η διαλειμματική νηστεία όμως μπορεί να σας περιορίσει σε αυτές τις κοινωνικές εξόδους και τα τραπέζια καθώς απαιτεί συγκεκριμένους χρονικούς περιορισμούς. Θα ήταν σκόπιμο λοιπόν η προσαρμογή της διαλειμματικής νηστείας στις κοινωνικές περιστάσεις, όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο. Με αυτόν τον τρόπο θα κληθείτε να απολαύσετε τις διακοπές χωρίς να αισθάνεστε ότι παραβιάζετε κάποιον αυστηρό διατροφικό κανόνα.

Η ισορροπία είναι πάντα το κλειδί. Οι υπερβολικοί περιορισμοί και οι ενοχές γύρω από το φαγητό μπορεί να σας οδηγήσουν σε μεγαλύτερη ψυχολογική πίεση και να μειώσουν την απόλαυση των διακοπών σας. Μην εστιάζετε στην απόλυτη τήρηση ενός προγράμματος, αντίθετα προσπαθείστε να απολαμβάνετε τα γεύματά σας με μέτρο και να ακούτε τα σήματα πείνας και κορεσμού που σας στέλνει το σώμα σας.

Πρακτικές στρατηγικές για ευέλικτη εφαρμογή

Αν επιθυμείτε να συνεχίσετε την διαλειμματική νηστεία και κατά την διάρκεια των διακοπών σας, τότε προσαρμόστε την χωρίς να την εγκαταλειψείτε πλήρως. Παρακάτω σας παρουσιάζω μερικές πρακτικές στρατηγικές:

Μειώστε την διάρκεια της νηστείας τις ημέρες με αυξημένες κοινωνικές υποχρεώσεις, για παράδειγμα από 16 σε 12 ή 14 ώρες. Προσαρμόστε το παράθυρο νηστείας ανάλογα με το πρόγραμμα της ημέρας και τις δραστηριότητες που έχουν προγραμματιστεί. Δώστε έμφαση στην ποιότητα των γευμάτων σας. Επιλέξτε τροφές που προσφέρουν κορεσμό και θρεπτική αξία. Μην ξεχνάτε την ενυδάτωση, ιδιαίτερα το καλοκαίρι όπου με την αύξηση της θερμοκρασίας οι ανάγκες σε υγρά αυξάνονται.

Τι αξίζει να κρατήσετε
Οι διακοπές είναι για να ξεκουράζεστε, να περνάτε όμορφα, να απολαμβάνετε νέες γεύσεις και να δημιουργείτε εμπειρίες. Αν ακολουθείτε διαλειμματική νηστεία ή οποιαδήποτε άλλο είδος διατροφής, δεν χρειάζεται να αγχώνεστε για την απόλυτη τήρηση του. Λίγη ευελιξία, προσαρμογή στις συνθήκες και ισορροπημένες επιλογές είναι αρκετά για να απολαύσετε τις διακοπές σας χωρίς να απομακρυνθείτε από τους διατροφικούς σου στόχους. Μην ξεχνάτε άλλωστε πως η συνέπεια είναι πολύ πιο σημαντική από την τελειότητα.

Η Κατερίνα Νταλέ είναι διαιτολόγος-διατροφολόγος

Σε συνεργασία με το medNutrition

Ωστόσο, από τη συνομιλία φαίνεται ότι ο Ερντογάν έφερε στο προσκήνιο δύο άλλα ζητήματα, σύμφωνα με την ανακοίνωση:
Τη Συμφωνία της Μέκκας μεταξύ Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν και την ανησυχία για «την αύξηση των ενεργειών» του Ισραήλ που στοχεύουν τους Παλαιστινίους. Φαίνεται ότι αυτά τα δύο αλληλένδετα ζητήματα είναι σήμερα σημαντικότερα για την Τουρκία από τα F-35.

«Η Τουρκία δεν θα αποφύγει τον πόλεμο»

Λίγες ώρες πριν από τη συνομιλία του με τον Ερντογάν, ο Τραμπ, μέσω του λογαριασμού του στο Truth Social, έδινε στη Συμφωνία της Μέκκας την ακόλουθη σημασία, εκφράζοντας την ικανοποίησή του: «Αυτό δείχνει ότι η Μέση Ανατολή ενώνεται και ότι οι χώρες μπορούν επιτέλους να υπερασπιστούν τον εαυτό τους με πιο ουσιαστικό τρόπο». Ωστόσο, η Συμφωνία της Μέκκας είχε υπογραφεί μία εβδομάδα νωρίτερα. Γιατί ο Τραμπ θυμήθηκε μία εβδομάδα μετά να δημοσιεύσει ένα μήνυμα με κεφαλαία γράμματα: «ΤΟΛΜΗΡΟ, ΜΕΓΑΛΟ ΚΑΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ — ΟΥΑΟΥ»;

Λίγες ώρες πριν από τη δημοσίευση αυτού του μηνύματος του Τραμπ, το βράδυ της 16ης Αυγούστου, ο Ερντογάν απαντούσε σε ερωτήσεις του Al Jazeera. Σε εκείνη τη συνέντευξη, είπε ότι ήθελαν να δουν και την Αίγυπτο να συμμετέχει στη Συμφωνία της Μέκκας της 7ης Αυγούστου. Είχε όμως και μία άλλη προειδοποίηση, η οποία δεν προβλήθηκε στα μέσα ενημέρωσης όσο τα F-35, αλλά ήταν σημαντικότερη από αυτά.

Όταν ο δημοσιογράφος του υπενθύμισε τις δηλώσεις Ισραηλινών αξιωματούχων εναντίον της Τουρκίας, ο Ερντογάν είπε: «Εάν υπάρξουν εκείνοι που θα επιτεθούν στην Τουρκία, όχι για ειρήνη αλλά για πόλεμο, η Τουρκία δεν θα διστάσει, ούτε θα υποχωρήσει μπροστά σε αυτόν τον πόλεμο. Το λέω αυτό πολύ ξεκάθαρα και κατηγορηματικά. Δεν θέλουμε να ζήσουμε κάτι τέτοιο».

Το αδιέξοδο του Τραμπ με Ισραήλ και Ιράν

Το μήνυμα αυτό παραπέμπει στο γεγονός ότι ο Τραμπ, στις 7-8 Ιουλίου, κατά τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, είχε επαινέσει τον Ερντογάν, χρησιμοποιώντας ως παράδειγμα το γεγονός ότι η Τουρκία, παρότι θα μπορούσε να εμπλακεί στον πόλεμο στο πλευρό του Ιράν, δεν το έκανε.

Τις επόμενες ημέρες έγινε γνωστό ότι η Τουρκία είχε αντιταχθεί στο σχέδιο του Ισραήλ να παρασύρει τις ΗΠΑ σε χερσαίο πόλεμο στο Ιράν, ενεργοποιώντας ένοπλες κουρδικές ομάδες, και ότι είχε συμβάλει στην αποτροπή αυτού του σχεδίου. Μετά την αποτροπή αυτής της πρόκλησης, ήρθαν στη δημοσιότητα οι απειλές του Ισραηλινού πρωθυπουργού Νετανιάχου και του υπουργού Εθνικής Ασφάλειας Γισραέλ Κατς ότι, μετά το Ιράν, «η σειρά θα έρθει στην Τουρκία».

Στην Άγκυρα εκτιμάται ότι η κυβέρνηση Νετανιάχου θα αυξήσει ακόμη περισσότερο τις επιθέσεις εναντίον των Παλαιστινίων, προκειμένου να μην χάσει τις γενικές εκλογές που θα διεξαχθούν στο Ισραήλ στις 27 Οκτωβρίου. Οι ισραηλινές εκλογές πραγματοποιούνται μόλις μία εβδομάδα πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ, στις 3 Νοεμβρίου, οι οποίες είναι ζωτικής σημασίας για τον Τραμπ.

O Τραμπ θέλει να τερματίσει το συντομότερο δυνατό τον πόλεμο με το Ιράν, όμως, λόγω των συνεχών απαιτήσεων του Ισραήλ, η επίτευξη συμφωνίας με το Ιράν φαίνεται να γίνεται ολοένα και πιο δύσκολη. Η Τεχεράνη, άλλωστε, έχει καταστήσει σαφές ότι σκοπεύει να καθυστερεί τις εξελίξεις μέχρι τις αμερικανικές εκλογές. Ο Τραμπ, ο οποίος μπήκε στον πόλεμο με το Ιράν ακολουθώντας τον Νετανιάχου, βρίσκεται πλέον εγκλωβισμένος ανάμεσα στις δικές του ανάγκες ενόψει των αμερικανικών εκλογών και στις ανάγκες του ισραηλινού σιωνιστικού λόμπι, ενόψει των ισραηλινών εκλογών.

Θα κάνει το Ισραήλ κάποια κίνηση;

Γι’ αυτό ο Ερντογάν επέστησε την προσοχή του Τραμπ στην αύξηση των ισραηλινών ενεργειών. Το «σταματήστε το Ισραήλ», στην πραγματικότητα, είναι μια αρκετά ήπια διατύπωση. Από την έναρξη της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός στη Γάζα, στις 10 Οκτωβρίου 2025, για την οποία έχει επίσης εγγυηθεί η Τουρκία, περισσότεροι από 1000 Παλαιστίνιοι έχουν σκοτωθεί λόγω των ισραηλινών επιθέσεων. Κατά τα άλλα, υποτίθεται ότι πρόκειται για κατάπαυση του πυρός.

Ο συνολικός αριθμός των Παλαιστινίων που έχουν σκοτωθεί από τις ισραηλινές επιθέσεις, σύμφωνα με επίσημες εκτιμήσεις, έχει ξεπεράσει τους 70.000. Πέρα από αυτό, θα κλιμακώσει ο Νετανιάχου, προκειμένου να κερδίσει τις ισραηλινές εκλογές, όχι μόνο τις επιθέσεις εναντίον των Παλαιστινίων, αλλά και τις επιθέσεις στη Συρία και στον Λίβανο;

Μετά δε τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Τουρκία, σημειώθηκαν δύο εξελίξεις που ενόχλησαν το Ισραήλ:

• Η Συμφωνία της Μέκκας, η οποία προσδίδει διαφορετικό νόημα στη δήλωση του Ερντογάν «δεν θα αποφύγουμε τον πόλεμο», καθώς αυτή έγινε μετά τη συγκεκριμένη συμφωνία, και
• Η ψήφιση από την τουρκική Εθνοσυνέλευση του νόμου-πλαισίου για τη διαδικασία «Τουρκία χωρίς τρομοκρατία». Αυτό μειώνει σημαντικά τον αριθμό των αποτελεσματικών παραγόντων που θα μπορούσε να επιχειρήσει να υποκινήσει το Ισραήλ εναντίον των χωρών της περιοχής.

Ο Ερντογάν έστειλε τα μηνύματά του, αλλά, εξαιτίας του ισχυρού φιλοϊσραηλινού λόμπι στην Ουάσιγκτον, οι πιθανότητες ο Τραμπ να λάβει αποτελεσματικά μέτρα εναντίον των απαιτήσεων του Νετανιάχου, δεν είναι ιδιαίτερα υψηλές.

Ας ξεκινήσουμε από τα θεσμικά. Οι έξι ακυρωτικές αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας σημαίνουν ότι η Διοίκηση οφείλει, σε εκτέλεση του άρθρου 95 παρ. 5 του Συντάγματος, να συμμορφωθεί προς το περιεχόμενό τους. Το κρίσιμο πλέον ερώτημα είναι με ποιον ακριβώς διοικητικό τρόπο και σε ποιο χρονοδιάγραμμα θα γίνει αυτή η συμμόρφωση. Και εδώ αρχίζει η αριθμητική της ελληνικής πραγματικότητας.

Η Οδύσσεια της καθαρογραφής

Με τις αποφάσεις να εκδίδονται Αυγουστιάτικα, με τη γραμματεία του ΣτΕ σε ρυθμούς θερινών τμημάτων, η ακριβής ημερομηνία κατά την οποία θα ολοκληρωθεί η καθαρογραφή τους και θα κοινοποιηθούν επισήμως στη Διοίκηση – πιθανόν δύο με έξι εβδομάδες μετά την έκδοση των αποφάσεων – είναι κρίσιμη για ολόκληρο το επόμενο χρονοδιάγραμμα. Όσο αργότερα ολοκληρωθεί η διαδικασία αυτή, τόσο μικραίνει δραματικά το περιθώριο για οποιαδήποτε νέα αδειοδοτική διαδικασία πριν την έναρξη του νέου ακαδημαϊκού έτους.

Το πρόβλημα στη συνέχεια, όμως, δεν είναι απλώς να συνταχθεί και εκδοθεί ένα καινούργιο χαρτί από το Υπουργείο Παιδείας. Κατ’ αρχάς, το υπουργείο οφείλει να εκδώσει τις αντίστοιχες διοικητικές πράξεις ανάκλησης των αδειών των τριών ιδιωτικών πανεπιστημίων και να τις δημοσιεύσει στο ΦΕΚ.

Εφόσον απαιτείται δε νέα αδειοδοτική διαδικασία—ανάλογα με το διατακτικό και το σκεπτικό των αποφάσεων του Συμβουλίου της Επικρατείας – το ζήτημα αφορά υποχρεωτικά σε νέους διοικητικούς, ακαδημαϊκούς και κτιριολογικούς ελέγχους αυτών των ιδ. πανεπιστημίων από την ΕΘΑΑΕ και τον ΕΟΠΠΕΠ, καθώς και στην εκ νέου πιστοποίηση των προγραμμάτων σπουδών. Υπάρχει δηλαδή μια περίπλοκη και χρονοβόρα διαδικασία αξιολόγησης που πρέπει να ξαναδιεξαχθεί και να ξαναολοκληρωθεί από την αρχή από τα αρμόδια θεσμικά όργανα.

Το να ολοκληρωθεί μια τέτοια διαδικασία μέσα στις ελάχιστες εβδομάδες που θα απομένουν – μετά την καθαρογραφή των αποφάσεων του ΣτΕ – μέχρι την έναρξη της νέας ακαδημαϊκής χρονιάς τον Οκτώβριο, θα ήταν μια εντυπωσιακή επίδοση. Αν μάλιστα οι αρμόδιοι φορείς μεταμορφωθούν ξαφνικά σε διοικητικούς Supermen, θα μπορούσαν ίσως να διεκδικήσουν μια θέση στο Βιβλίο Γκίνες, ειδικά εάν επαληθευτεί η «εκτίμηση αρμοδίων πηγών» ότι «το ζήτημα…αναμένεται να επιλυθεί πλήρως εντός 40 ημερών».

Η μετάθεση ευθυνών και η κυνική ατάκα της αγοράς

Πώς αντιμετωπίζεται πολιτικά και επιχειρηματικά αυτό το πρόβλημα; Με τον κλασικό εγχώριο τρόπο. Η κυβέρνηση «δείχνει» την ΕΘΑΑΕ: Από την κυβερνητική πλευρά προβάλλεται η θέση ότι το πρόβλημα δεν βρίσκεται στον ίδιο τον νόμο» αλλά στην εφαρμογή του και ειδικότερα στην έλλειψη ή ανεπάρκεια των απαιτούμενων κανονιστικών και αξιολογικών εργαλείων. Με απλά λόγια: ο νόμος ήταν σωστός· τα «εργαλεία» δεν ήταν.

Η ΕΘΑΑΕ, βεβαίως, βρίσκεται έτσι στο επίκεντρο μιας μάλλον δυσάρεστης συζήτησης: αν οι διαδικασίες δεν είχαν θεσμικά θωρακιστεί επαρκώς, ποιος ακριβώς φέρει την ευθύνη; Από την άλλη πλευρά, τα ίδια τα ακυρωθέντα ιδ. πανεπιστήμια αντιμετωπίζουν την ακύρωση των αδειών τους με αξιοσημείωτη ψυχραιμία. Η φράση που αποδίδεται στην πλευρά τους είναι αποκαλυπτική: «Τεχνικά είναι τα ζητήματα, χαρτιά είναι και θα γίνουν».

Αυτή η φράση αποκαλύπτει την ουσία ολόκληρης της υπόθεσης. Για το Συμβούλιο της Επικρατείας, προφανώς, δεν ήσαν απλώς «χαρτιά». Για τα ιδ. πανεπιστήμια, φαίνεται πως είναι. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν «θα γίνουν τα χαρτιά». Το ερώτημα είναι αν θα γίνουν σωστά, ήτοι νόμιμα.

Τα τέσσερα σενάρια για το φθινόπωρο

Πώς μεταφράζονται όλα αυτά στον πραγματικό χρόνο μέχρι την έναρξη του ακαδημαϊκού έτους; Υπάρχουν τέσσερα βασικά εναλλακτικά σενάρια.

1. Αναβολή για το εαρινό εξάμηνο

Η Διοίκηση ακολουθεί κανονικά τις απαιτούμενες διαδικασίες. Τα ιδρύματα δεν ανοίγουν τον Οκτώβριο και μεταθέτουν την έναρξη λειτουργίας τους για το εαρινό εξάμηνο, όταν θα έχουν ολοκληρωθεί οι απαιτούμενες νέες αξιολογήσεις και πιστοποιήσεις σε χρόνο λίγων μηνών.

Θεσμικά, αυτό θα ήταν ίσως ένα εύλογο σενάριο. Πολιτικά, όμως, φαίνεται εξαιρετικά δύσκολο να επιλεγεί, αφού το Υπουργείο Παιδείας έχει ήδη διαβεβαιώσει δεσμευτικά, με επίσημη ανακοίνωσή του στις 13 Αυγούστου, ότι «το ακαδημαϊκό έτος δεν θα χαθεί για κανέναν φοιτητή» των ακυρωθέντων ιδιωτικών πανεπιστημίων.

2. Προσωρινή απόσυρση

Τα ιδρύματα αποσύρονται αυτοβούλως για φέτος, ανασυντάσσουν τους φακέλους τους και επανέρχονται την επόμενη ακαδημαϊκή χρονιά. Θεσμικά και ακαδημαϊκά αυτό είναι ένα απολύτως λογικό ενδεχόμενο. Επιχειρηματικά, όμως, δύσκολα συμβιβάζεται με την «αυτοπεποίθηση» με την οποία τα ακυρωθέντα ιδιωτικά πανεπιστήμια αντιμετώπισαν τις αποφάσεις του ανώτατου διοικητικού δικαστηρίου της χώρας.

3. Διοικητικός μαραθώνιος με ταχύτητα σπριντ

Η ΕΘΑΑΕ και ο ΕΟΠΠΕΠ προχωρούν με διαδικασίες εξπρές, διορθώνονται τα κριτήρια και οι απαιτούμενες διαδικασίες, επανασυγκροτούνται, αστραπιαία όπου χρειάζεται, τα αρμόδια όργανα, και ξεκινούν νέοι έλεγχοι. Στόχος: οι νέες άδειες να εκδοθούν όσο το δυνατόν γρηγορότερα, εντός ελαχίστων  εβδομάδων, ώστε αυτά τα ιδ. πανεπιστήμια να λειτουργήσουν από την αρχή του νέου ακαδημαϊκού έτους.

Πρόκειται για ένα εξαιρετικά φιλόδοξο διοικητικό εγχείρημα. Αν επιτευχθεί, θα είναι ένα νεοελληνικό διοικητικό «θαύμα»—παγκόσμιο ρεκόρ Γκίνες, που λέγαμε.

4. Το «σενάριο της διαρκούς ανακύκλωσης»

Και υπάρχει, φυσικά, το κατεξοχήν ελληνικό σενάριο. Το Υπουργείο εκδίδει άρον-άρον νέες άδειες, επιχειρώντας να θεραπεύσει τις πλημμέλειες που εντόπισε το ΣτΕ, μέσα σε ελάχιστο χρόνο.

Αν όμως οι νέες διοικητικές πράξεις δεν θεραπεύσουν ουσιαστικά τις πλημμέλειες των προηγούμενων, είναι πολύ πιθανό να προσβληθούν εκ νέου δικαστικά. Και τότε αρχίζει ο γνωστός κύκλος: νέα άδεια-νέα προσφυγή-νέα ακύρωση-νέα άδεια. Τα δίδακτρα, εν τω μεταξύ, θα έχουν εισπραχθεί, τα μαθήματα θα έχουν γίνει και η πολιτεία θα βρίσκεται ενώπιον νέων τετελεσμένων γεγονότων. Του χρόνου τα ίδια, του παραχρόνου πάλι τα ίδια, και ούτω καθεξής. Όπως λέει και ο λαός: «Τί ‘χες Παντελάκη μου, τί χες Παντελή μου». Δηλαδή, ένας φαύλος κύκλος εικονικής συμμόρφωσης, σε πλήρη καφκική εξέλιξη.

Ιδιωτικά πανεπιστήμια: Ποιος μπορεί να σταματήσει τον φαύλο κύκλο;

Εδώ βρίσκεται το κρίσιμο θεσμικό αντίβαρο. Εάν εκδοθούν νέες άδειες, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να τις προσβάλουν εκ νέου δικαστικά και, εφόσον συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις, να ζητήσουν την προσωρινή αναστολή της ισχύος τους, ακόμη και με αίτημα έκδοσης προσωρινής διαταγής. Εάν δε το Συμβούλιο της Επικρατείας διαπιστώσει ότι νέες διοικητικές πράξεις δεν συμμορφώνονται ουσιαστικά προς το περιεχόμενο των προηγούμενων ακυρωτικών αποφάσεών του, η υπόθεση θα αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη θεσμική βαρύτητα.

Το τελευταίο δε πράγμα που χρειάζεται η ελληνική ανώτατη εκπαίδευση είναι ένας αέναος κύκλος «άδειας σήμερα – ακύρωσης αύριο». Γιατί τότε δεν έχουμε πραγματική αδειοδότηση. Έχουμε διοικητική ανακύκλωση. Και αυτή δεν δημιουργεί σταθερό πανεπιστημιακό περιβάλλον ούτε για τα ξένα πανεπιστήμια,, ούτε για τα εγχώρια ΝΠΠΕ, ούτε – κυρίως – για τους φοιτητές και τις οικογένειές τους.

Ποιο σενάριο λοιπόν είναι πιθανότερο; Από τα τέσσερα, το τρίτο—ο διοικητικός μαραθώνιος με ταχύτητα σπριντ—μοιάζει σήμερα το πιθανότερο. Όχι επειδή είναι το ευκολότερο. Ακριβώς το αντίθετο. Αλλά επειδή η πολιτική πραγματικότητα φαίνεται να μην αφήνει πολλά περιθώρια για το πρώτο, η επιχειρηματική πραγματικότητα για το δεύτερο, και η νομική πραγματικότητα για το τέταρτο.

Το ερώτημα, συνεπώς, είναι αν η Διοίκηση μπορεί να διορθώσει μέσα σε πολύ περιορισμένο χρόνο εβδομάδων όλα όσα το ΣτΕ έκρινε ότι δεν έγιναν σωστά επί μήνες την προηγούμενη φορά. Και εδώ βρίσκεται η πραγματική δοκιμασία. Όχι αν θα «γίνουν τα χαρτιά». Αλλά αν αυτή τη φορά τα χαρτιά θα είναι αρκετά καλά ώστε να αντέξουν στο ΣτΕ. Γιατί αν δεν είναι, το έργο θα επαναληφθεί. Και τότε θα έχουμε επιστρέψει ακριβώς στο σημείο από το οποίο ξεκινήσαμε. Με μια καινούργια άδεια. Μια καινούργια προσφυγή. Και μια καινούργια ακύρωση.

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα κατηγόρησαν χθες το Ιράν ότι εκτόξευσε χθες δυο βαλλιστικούς πυραύλους εναντίον τους, που έπεσαν στη θάλασσα. Τόνισαν πως στόχος ήταν «η διεθνής ναυσιπλοΐα». Μετά την κατηγορία αυτή, η διπλωματία των ΗΑΕ ανακοίνωσε ότι αναστέλλονται μέχρι νεοτέρας όλες «οι εμπορικές ανταλλαγές» και οι «χρηματοοικονομικές συναλλαγές» με το Ιράν. Από την άλλη η διπλωματία της Τεχεράνης διέψευσε ότι εκτοξεύτηκαν ιρανικοί πύραυλοι εναντίον των ΗΑΕ, «απέρριψε κατηγορηματικά» τις κατηγορίες τους.

«Δεν διεξάγονται αυτή τη στιγμή ούτε συζητήσεις ούτε συνομιλίες, ούτε προγραμματίζονται, με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν. Ο ναυτικός αποκλεισμός παραμένει σε πλήρη ισχύ και είναι απόλυτα αποτελεσματικός. Το στενό είναι ανοικτό και λειτουργεί. Όλες οι θαλάσσιες νάρκες έχουν αρθεί ή πυροδοτηθεί», διαβεβαίωσε χθες ο αμερικανός πρόεδρος Τραμπ μέσω Truth Social.

Η τοποθέτησή του αυτή βρίσκεται σε εντυπωσιακή αντίθεση με την προχθεσινή δήλωση του ειδικού απεσταλμένου του και γαμπρού του Τζάρεντ Κούσνερ στο Fox News, κατά την οποία βρίσκονται σε εξέλιξη «πολύ θετικές» συνομιλίες. Σύμφωνα με πηγή του Γαλλικού Πρακτορείου στην αμερικανική πλευρά, οι συνομιλίες ανεστάλησαν. Ο αμερικανός πρόεδρος Τραμπ απαίτησε από τις ομάδες του να μην συνεχίσουν τον διάλογο με το Ιράν όσο αυτό το τελευταίο δεν αποδέχεται τις αμερικανικές θέσεις

Όροι

Οι ιρανικές αρχές δεν στέλνουν το παραμικρό μήνυμα πως έχουν πρόθεση να κάνουν πίσω. Ο ιρανός επικεφαλής διαπραγματευτής Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ επέμεινε χθες πως το στενό του Ορμούζ δεν πρόκειται να ανοίξει όσο η αμερικανική κυβέρνηση δεν εφαρμόζει τις δεσμεύσεις που ανέλαβε με το λεγόμενο μνημόνιο κατανόησης του Ισλαμαμπάντ που υπογράφτηκε από τους προέδρους των δυο χωρών. «Οι Αμερικανοί νομίζουν πως αν πιέσουν πιο δυνατά το Ιράν θα αποσπάσουν παραχωρήσεις που δεν συμπεριλαμβάνονταν ποτέ στη συμφωνία», σχολίασε μέσω X, αλλά η κυβέρνηση του προέδρου Τραμπ, που χαρακτήρισε «μπουλούκι γελωτοποιών», δεν θα μπορέσει να βγάλει «λαγό από το καπέλο», συμπλήρωσε.

Η συμφωνία του Ιουνίου προέβλεπε προθεσμία 60 ημερών –έληξε προχθές Δευτέρα–, ανανεώσιμη, για να γίνουν διαπραγματεύσεις ώστε να επιλυθούν όλες οι διενέξεις, καθώς και κατάπαυση του πυρός, αλλά εκτροχιάστηκε πολύ γρήγορα.
Εξάλλου ο κ. Γαλιμπάφ θύμισε πως ανάμεσα στους ιρανικούς όρους είναι «η άρση του (αμερικανικού) ναυτικού αποκλεισμού, η άμεση αποδέσμευση των παγωμένων πόρων (του Ιράν), η άρση του πετρελαϊκού εμπάργκο» και «το τέλος των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα».

Ο Aμερικανός πρόεδρος Τραμπ πλέον αναφέρεται στην ιδέα το στενό του Ορμούζ να μετατραπεί σε «αμερικανικό έδαφος». Χθες για παράδειγμα, μεταφόρτωσε στον ιστότοπο κοινωνικής δικτύωσης που αποτελεί προσωπική του ιδιοκτησία χάρτη στον οποίο εικονίζεται η θαλάσσια οδός με λεζάντα «νέα περιοχή των ΗΠΑ». Παρ’ όλα όσα λέει ο ρεπουμπλικάνος αρχηγός του αμερικανικού κράτους, η κίνηση στο στενό δεν χωράει καμιά σύγκριση με τα προπολεμικά επίπεδα. Σε κάθε περίπτωση, την καταμέτρηση των πλοίων που το διασχίζουν κάνει πιο δύσκολη το γεγονός ότι κάποια επιλέγουν να απενεργοποιήσουν τους πομπούς που μεταδίδουν δεδομένα για τη γεωγραφική θέση τους όταν αποπειρώνται τον διάπλου.

Ομάν

Μετά την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση εναντίον του Ιράν την 28η Φεβρουαρίου, η Τεχεράνη ανταπέδωσε εξαπολύοντας πλήγματα εναντίον των γειτόνων της, συμμάχων της Ουάσιγκτον, και κλείνοντας το στενό του Ορμούζ, περάσματος στρατηγικής σημασίας για το παγκόσμιο εμπόριο υδρογονανθράκων. Οι ΗΠΑ από την πλευρά τους επιβάλλουν αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών στον Κόλπο.

Παρά τις εκπληκτικές δηλώσεις του για το Ορμούζ και παρά την απειλή του προχθές Δευτέρα να «βομβαρδίσει» το Ομάν, ο Aμερικανός πρόεδρος, που εμφανώς επιδιώκει να δίνει την εικόνα του απρόβλεπτου, μοιάζει να έχει επιλέξει, προς το παρόν τουλάχιστον, να τηρεί στάση αναμονής περισσότερο.

Ο πόλεμος εναντίον του Ιράν προκαλεί ολοένα μεγαλύτερη δυσαρέσκεια σε πολλούς Αμερικανούς, ενώ η επανέναρξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων από πλευράς των ΗΠΑ δυσχεραίνεται εξαιτίας της ανησυχητικής μείωσης των αποθεμάτων διαφόρων όπλων ακριβείας και αντιαεροπορικών πυραύλων, σύμφωνα με δημοσιεύματα του αμερικανικού Τύπου.

Έτσι, η αμερικανική κυβέρνηση τελευταία στοιχηματίζει στις μακροπρόθεσμες συνέπειες της οικονομικής πίεσης που εφαρμόζει στην Τεχεράνη με τον αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών και τις διάφορες κυρώσεις που ετοιμάζεται να διευρύνει περαιτέρω.

Το Κατάρ, εμιράτο που συγκαταλέγεται στους μεσολαβητές ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη, έκρινε χθες ότι τυχόν συμφωνία ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν θα μπορούσε να «διευκολύνει» την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων για να τερματιστεί ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή.

Το Ιράν και το Ομάν, ανάμεσα στις ακτές των οποίων βρίσκεται το στενό του Ορμούζ, συζητούν εδώ και εβδομάδες για τη μελλοντική διαχείρισή του. Σύμφωνα με την Τεχεράνη, έχουν «εγκριθεί» από την Τεχεράνη και τη Μούσκατ οι γεωγραφικές συντεταγμένες που θα πρέπει να ακολουθούν τα πλοία που εισέρχονται και εξέρχονται.

Η Ισλαμική Δημοκρατία, η οποία στοχοποιεί πλοία που προσπαθούν να διασχίσουν το στενό χωρίς να ζητήσουν την άδεια τους, εννοεί να προχωρήσει στην επιβολή τελών για παρεχόμενες υπηρεσίες στη θαλάσσια οδό, κάτι που απορρίπτουν οι ΗΠΑ και πετρελαιοεξαγωγικές μοναρχίες την περιοχή.

Άρχισε, κυρίως, τον περασμένο Μάϊο από τον Κυριάκο Μητσοτάκη που χαρακτήρισε στη γνωστή κυριακάτικη ανάρτησή του (10 Μάϊου 2026) ως «σημαντική είδηση της εβδομάδας την απόφασή μας να προχωρήσουμε σε μία ακόμη πρόωρη αποπληρωμή χρέους, ύψους 6,9 δισ. ευρώ, έναντι των πρώτων δανείων διάσωσης που είχε λάβει η Ελλάδα από ευρωπαϊκές χώρες» και τον υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκο Πιερρακάκη (δύο ημέρες νωρίτερα, στις 8 Μαΐου 2026, στην ομιλία του στο Gala Dinner του 7ου Συνεδρίου του Οικονομικού Επιμελητηρίου Ελλάδος, με θέμα “The World in Disruption”).

Φυσικά, ακολούθησε (λείπει ο Μάρτης από τη Σαρακοστή!) ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας στην ετήσια έκθεση, στην ενδιάμεση έκθεση για τη Νομισματική Πολιτική και σε κάθε σχεδόν συνέντευξη ή ομιλία, με την παρουσίαση από όλους (ταυτόσημα σχεδόν) τα τάχα οφέλη από αυτή τη «στρατηγική» (έτσι χαρακτηρίζεται!).

Το “παραμύθι” αυτό ήρθε πάλι ανεμπόδιστα, με εξαίρεση το ΠΑΣΟΚ και τον ΣΥΡΙΖΑ και, όπως πάντα, το Ελεγκτικό Συνέδριο, στην επικαιρότητα (βλέπε ρεπορτάζ της συναδέλφου Όλγας Μαύρου στο SLpress, 17.8.2026) με σχετικό δημοσίευμα του Bloomberg, όπου ελληνικές «πηγές» (τι κάνει νιάου νιάου στα κεραμίδια!) παρουσιάζουν τα γνωστά θαυμαστά οφέλη από τη συνέχιση των πρόωρων αποπληρωμών χρέους και το 2026 με άλλα 13 δις. ευρώ. Αυτό το “νιάου νιάου” επιβεβαίωσε ο Κυριάκος Μητσοτάκης την επομένη (18 Αυγούστου 2026) όχι στα “κεραμίδια”, αλλά σε ανάρτησή του χαρακτηρίζοντας ως «νέα εθνική επιτυχία» (θα μας ματιάσουν την απόφαση αυτή της κυβέρνησης.

Το ΠΑΣΟΚ και ο ΣΥΡΙΖΑ (κι εκείνος είναι που άρχισε τις αποπληρωμές το… 2019!) αντέδρασαν εκτιμώντας ευστόχως ότι η “στρατηγική” αυτή αποσκοπεί στη δημιουργία εντυπώσεων (η κυβέρνηση επιλέγει να “διαφημίζει” τη μείωση του χρέους στις αγορές και στους ξένους οίκους), αλλά επαναλαμβάνοντας αστόχως το κυβερνητικό «αφήγημα» για «οικονομική υπεραπόδοση» και «πλεονάσματα», τα οποία, όπως τονίζουν, πρέπει να κατευθύνονται στην πραγματική οικονομία.

Αλλά, όπως γνωρίζουν οι αναγνώστες μας, αυτή η πληθωριστική «υπεραπόδοση» είναι αποτέλεσμα όχι της «συνετής και χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης», όπως διαλαλούν συνεχώς οι Πιερρακάκης, Στουρνάρας και άλλοι «θεσμικοί» λογοδότες, αλλά από υπερφορολόγηση, από… κρατικά «φέσια» και από πλημμελή εφαρμογή της δημόσιας λογιστικής και για το χρέος.

Δηλαδή, τα πλεονάσματα είναι πλασματικά και, συνεπώς, όλα τα άλλα για τα οποία η αντιπολίτευση κατηγορεί την κυβέρνηση, ότι, δηλαδή, με τις αποπληρωμές χρέους «θα στερείται η επόμενη κυβέρνηση από πολύτιμα εργαλεία άσκησης κοινωνικής πολιτικής σε περίπτωση νέας διεθνούς κρίσης» είναι “νεκρά”, όπως μας διδάσκει ο Λουκιανός στο έργο του “Νεκρικοί Διάλογοι” με τη γνωστή απάντηση του απένταρου φιλόσοφου Μενίππου στον Χάρωνα «οὐκ ἂν λάβοις παρὰ τοῦ μὴ ἔχοντος».

Τί λένε τα επίσημα στοιχεία

Αν, όμως, μελετούσαν προσεκτικότερα και επεξεργάζονταν τα έστω πλημμελή (κατά παραβίαση βασικών αρχών κατάρτισης και εκτέλεσης των προϋπολογισμών) δημοσιονομικά στοιχεία Γενικής Κυβέρνησης που ανακοινώνει κάθε μήνα με τα αντίστοιχα Δελτία το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών (Γενικό Λογιστήριο του Κράτους), όπως έκανε η ταπεινότητά μου (βλέπε παρατιθέμενο πίνακα) και τα συνεχώς επαναλαμβανόμενα ίδια ευρήματα σε όλες σχεδόν τις εκθέσεις επί του Απολογισμού και του Ισολογισμού του Κράτους του Ελεγκτικού Συνεδρίου και για το χρέος (εντοπίσθηκαν αδυναμίες το νομοθετικό πλαίσιο που διέπει το δημόσιο χρέος που κι αυτό εφαρμόζεται ελλιπώς!) και ενίσχυαν τη δημόσια συζήτηση μέσω του Τύπου, όπως προτείνει ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας, και της Βουλής, δεν θα άφηναν την κυβέρνηση να λέει αυτό κι άλλα παραμύθια.

Σημειώνω ότι τα ίδια παραμύθια λέει η κυβέρνηση Μητσοτάκη και για τα υψηλά πρωτογενή «πλεονάσματα», τη «μείωση 83 φόρων», την «ισχυρή ανάπτυξη» (με την αύξηση του ΑΕΠ με βασικό μοχλό την κατανάλωση και τον… πληθωρισμό) ως αποτέλεσμα μάλιστα του άλλου παραμυθιού, δηλαδή της «συνετής και χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης», με τους ίδιους παραπάνω υμνωδούς.

Απογοητευτικά αποτελέσματα

Η κυβέρνηση Μητσοτάκη από το 2019 έως το 2025 προχώρησε σε πρόωρες αποπληρωμές δανείων ύψους περίπου 36 δισ. ευρώ προβάλλοντας τα ίδια οφέλη, από τα οποία μερικά παρουσίασαν ελληνικές “πηγές” στο Bloomberg, όπως «διαγενεακή … αλληλεγγύη, ότι, δηλαδή οι πόροι της σημερινής γενιάς αξιοποιούνται για την αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος των επόμενων γενεών» (ζήσε, μαύρε μου να φας … σανό!), «μείωση του συνολικού χρέους και ετήσιων δαπανών για τόκους, του κόστους εξυπηρέτησής του», «δημιουργία περισσότερου δημοσιονομικού χώρου για την κοινωνία, τις επενδύσεις και την ανάπτυξη κλπ» τάχα, «τα ταμειακά διαθέσιμα δεν χρησιμοποιούνται για αυξήσεις σε μισθούς, συντάξεις ή παροχές διότι, λόγω των υφιστάμενων δημοσιονομικών κανόνων, οι πόροι αυτοί δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για επιπλέον δαπάνες» τάχα, κλπ.

Όμως, από τα διαχρονικά στοιχεία (υπουργείο Οικονομικών, ΟΔΔΗΧ) για την εξέλιξη του χρέους της Κεντρικής Διοίκησης και του ΑΕΠ, αλλά και τη μεσοσταθμική διάρκεια και μεσοσταθμικό κόστος του δανεισμού προκύπτουν ενδιαφέρουσες διαπιστώσεις που δεν δικαιολογούν τον κυβερνητικό χαρακτηρισμό της «στρατηγικής» της πρόωρης αποπληρωμής χρέους ως … «σημαντικής» (βλέπε παρατιθέμενο πίνακα):

• Η μέση υπολειπόμενη φυσική διάρκεια του χρέους της Κεντρικής Διοίκησης το 2025 ήταν 16,38 ετών, έναντι 18,32 το 2017, 18,17 το 2018 και 20,53 το 2019, δηλαδή χειρότερη!
• Το µεσοσταθµικό κόστος του νέου δανεισµού – εκτός των τίτλων µε συµφωνία επαναγοράς (repos) – ανήλθε το 2019 σε 1,65% και 1,39% το 2018, ενώ σήμερα είναι πάνω από 3%.
• To μεσοσταθμικό κόστος εξυπηρέτησης του χρέους σήμερα, σε ταμειακή βάση, είναι στα ίδια περίπου επίπεδα ή λίγο υψηλότερα με τα αντίστοιχα το 2019 και 2018! Από τον παραπάνω πίνακα προκύπτει, άλλωστε, ότι το 2018, το συνολικό κόστος εξυπηρέτησης του χρέους ήταν 13,3 δις. ευρώ (7,6 χρεολύσια και 5,7 τόκοι), έναντι 20,6 δις. ευρώ το 2025 (12,7 δισ. ευρώ χρεολύσια και 7,9 δισ. ευρώ τόκοι).
• Από το 2019 έως και το 2025 το χρέος της Κεντρικής Διοίκησης αυξήθηκε κατά 49,9 δισ. ευρώ ή 14%, μολονότι το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 63,2 δις. ευρώ ή 34,1% (κυρίως λόγω … πληθωρισμού!).
• Αντιθέτως, από το 2009 έως και το 2019 το μεν ΑΕΠ παρουσίασε μείωση κατά 52,3 δισ. ευρώ ή 22%, το χρέος της Κεντρικής Διοίκησης (χωρίς επενδυτικές βαθμίδες και ευνοϊκές αξιολογήσεις και αποπληρωμές), αυξήθηκε μόνο κατά 57,8 δις. ευρώ ή κατά 19,4% ενώ, κανονικά, θα έπρεπε να είχε πάει στα… ουράνια, σύμφωνα με το φαινόμενο της «χιονοστιβάδας» (μεταβολή ΑΕΠ και επιτοκίων!).
• Επιβαρύνονται και η σημερινή και «πάσαι αι γενεαί», καθώς το “μαξιλάρι” των ταμειακών διαθεσίμων “φουσκώνει” και από τα πρωτογενή πλεονάσματα, που δεν είναι αποτέλεσμα της «προνοητικότητας της οικονομικής πολιτικής» και της «συνετής δημοσιονομικής πολιτικής», αλλά των υπερεσόδων από τον φορομπηχτισμό και την προτίμηση να πληρώνονται κανονικά οι δανειστές και όχι οι προμηθευτές του Δημοσίου με τη διόγκωση των ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων και οι φορολογουμένοι με την καθυστέρηση επιστροφής φόρων (συνολικά πάνω από τρία δισ. ευρώ!).

Κι όμως, η πρόωρη αποπληρωμή χρέους σημαίνει … αύξηση του συνολικού κόστους εξυπηρέτησης με χρεολύσια και τόκους (βλέπε πίνακα).

Από τις παραπάνω διαπιστώσεις για την αναποτελεσματικότητα της “στρατηγικής” της πρόωρης αποπληρωμής χρέους προκύπτει ότι, με εξαίρεση τη σκοπιμότητα για διεθνείς εντυπώσεις και αχαλίνωτο νέο δανεισμό (μακάρι να ήταν για επενδύσεις), επιβάλλεται, ιδιαίτερα σήμερα που κυκλώνεται η χώρα από αβεβαιότητες και χιονοστιβάδα διαρθρωτικών προβλημάτων, να διατηρούνται σε ικανοποιητικά επίπεδα τα ταμειακά διαθέσιμα, αλλά όχι με ανάλωση του εισοδήματος των οικογενειακών προϋπολογισμών. Αυτή η πρόταση δεν είναι της ταπεινότητάς μου, αλλά της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της Τράπεζας τη Ελλάδος, του Ελεγκτικού Συνεδρίου και των διεθνών οργανισμών στις γνωστές διπλωματικές εκθέσεις στο τέλος.

Μερικές αναγκαίες διευκρινίσεις

Μετά τον παραπάνω αντίλογο, επιτρέψτε μου, για την οικονομία της συζήτησης, να κάνω μερικές αναγκαίες διευκρινίσεις.

1. Ταμειακά διαθέσιμα: Το πρώτο “μαξιλάρι” δημιουργήθηκε επί κυβερνήσεως ΣΥΡΙΖΑ το 2018 με την εκταμίευση της τελευταίας δόσης από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Στήριξης (ESM) ύψους 15 δις. ευρώ, με την οποία ολοκληρώθηκε το τρίτο πρόγραμμα στήριξης της ελληνικής οικονομίας, στις 20 Αυγούστου 2018 και με την οποία το δημόσιο χρέος της Κεντρικής Διοίκησης αυξήθηκε σημαντικά (από 328,7 δισ. ευρώ το 2017 σε …359,3 δισ. ευρώ το 2018) .
2. Πρόωρη αποπληρωμή χρέους άρχισε από τον Μάϊο του 2019 (2,7 δισ. ευρώ) και η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ (βλέπε πίνακα)
3. Τα υψηλά ταμειακά διαθέσιμα (περίπου στο 18% του ΑΕΠ ή 40 περίπου δισ. ευρώ!) ενισχύονται, μεταξύ άλλων, κι από τους… «καταργημένους» (επανήλθαν μαζί με το «επιτελικό κράτος» από το 2020, τηρούνται στην Τράπεζα της Ελλάδος και λειτουργούν εκτός Προϋπολογισμού, τουτέστιν οι κινήσεις τους δεν παρακολουθούνται αναλυτικά) ειδικούς (“κρυφούς”) λογαριασμούς (περίπου οκτώ δισ. ευρώ) και από προθεσμιακές καταθέσεις σε εμπορικές τράπεζες.
4. Κατά τον έλεγχο των λογιστικών εγγραφών στον λογαριασμό των ταμειακών διαθεσίμων από το Ελεγκτικό Συνέδριο εντοπίστηκαν σφάλματα, τα οποία σχετίζονται με την ορθότητα, την πληρότητα και την ορθή ταξινόμηση των στοιχείων του ενεργητικού (εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ!) και τα οποία επηρεάζουν την αξιοπιστία των οικονομικών καταστάσεων.
5. Τα ταμειακά διαθέσιμα μπορεί να μη χρησιμοποιούνται για την κοινωνία (αυξήσεις μισθών και συντάξεων κλπ), μπορεί όμως να διατίθενται μερικές… εκατοντάδες εκατ. ευρώ από το κράτος σε διάφορους δημόσιους «φορείς»!
6. Δεν είναι αληθές ότι από τα ταμειακά διαθέσιμα γίνεται μόνο αποπληρωμή του χρέους, καθώς μόνο περίπου το 26% αυτού του αποθεματικού μπορεί να χρησιμοποιηθεί για αυτόν τον σκοπό.
7. Τα δάνεια των μνημονίων διέπονται από ευνοϊκούς όρους: Δεν είναι αλήθεια ότι τα δάνεια του επίσημου τομέα (EFSF, ESM, δάνεια GLF) είναι ακριβά, καθώς, όπως επισημαίνουν η Τράπεζα της Ελλάδος και το Ελεγκτικό Συνέδριο, στο μεγαλύτερο μέρος έχουν ευνοϊκούς όρους αποπληρωμής (χαμηλά επιτόκια, μεγάλη διάρκεια αποπληρωμής, αναβολή καταβολής τόκων, περίοδος χάριτος για την απόσβεση μέρους των δανείων κλπ).

Όμως υπάρχει ένα βαθύτερο μάθημα: Τα drones άλλαξαν αυτό που μπορεί να δει ο διοικητής, τα δίκτυα άλλαξαν την ταχύτητα με την οποία μπορεί να επικοινωνήσει και τα όπλα ακριβείας άλλαξαν την ταχύτητα με την οποία η πληροφορία μπορεί να μετατραπεί σε καταστροφικό αποτέλεσμα. Κανένα από αυτά δεν έλυσε το θεμελιώδες πρόβλημα της διοίκησης.

Το πρόβλημα αυτό είναι η μετατροπή της πρόθεσης του ανώτερου διοικητή σε αποτελεσματική ενέργεια πραγματικών στρατιωτικών μονάδων, οι οποίες επιχειρούν υπό φόβο, κόπωση, απώλειες, αβεβαιότητα, παρεμβολές και ελλιπή πληροφόρηση.

Το “τελευταίο μίλι” της διοίκησης

Η έννοια δεν είναι καινούργια. Ο Ρώσος θεωρητικός Αλεξάντρ Σβέτσιν – σε πρόσφατη μετάφραση των απομνημονευμάτων του, έχοντας υπηρετήσει τόσο σε ανώτερο επιτελικό επίπεδο, όσο και ως διοικητής συντάγματος στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο – είχε αντιληφθεί την τεράστια απόσταση ανάμεσα σε μια διαταγή που γράφεται σε ένα επιτελείο και στην πραγματικότητα που αντιμετωπίζουν οι στρατιώτες στο έδαφος. Το πρόβλημα δεν ήταν η απουσία διαταγών. Ήταν ότι η κατάσταση μπορούσε να έχει αλλάξει, μέχρι τη στιγμή που η διαταγή έφτανε στον αποδέκτη της.

Σήμερα η τεχνολογία μειώνει δραματικά αυτόν τον χρόνο. Δημιουργεί όμως έναν νέο κίνδυνο: Την ψευδαίσθηση του ελέγχου. Ένας διοικητής με πρόσβαση σε ζωντανή εικόνα από drones μπορεί να παρακολουθεί μια μάχη, την οποία σε προηγούμενους πολέμους θα έβλεπε μόνο ο διοικητής του τάγματος ή του λόχου. Μπορεί να επικοινωνήσει αμέσως με τους υφισταμένους του και να μεταβάλει μια διαταγή μέσα σε λίγα λεπτά. Αυτό μοιάζει με ιδανική διοίκηση. Μπορεί όμως να μετατραπεί σε τεχνολογικά υποβοηθούμενη μικροδιοίκηση.

Η ψηφιακή εικόνα μπορεί να δείχνει πού βρίσκεται ένας λόχος. Δεν μπορεί όμως απαραίτητα να δείξει αν ο διοικητής του έχει κοιμηθεί δύο ημέρες, αν έχει χάσει τους πιο έμπειρους υπαξιωματικούς του, αν οι αντικαταστάτες έχουν ενσωματωθεί, αν οι επικοινωνίες του λειτουργούν υπό ηλεκτρονική επίθεση, ή αν το πραγματικό μαχητικό δυναμικό του επιτρέπει να εκτελέσει την επόμενη αποστολή. Το πεδίο μάχης μπορεί να γίνει περισσότερο διαφανές, χωρίς να γίνει περισσότερο κατανοητό.

Η σημασία για τον Ελληνικό Στρατό

Η Ελλάδα διαθέτει μια ιδιαιτερότητα που συχνά χάνεται στις συζητήσεις για τη μελλοντική οργάνωση των χερσαίων δυνάμεων: Το περιβάλλον επιχειρήσεων δεν απαιτεί απλώς περισσότερα όπλα, αλλά εξαιρετικά αποτελεσματική διοίκηση σε πολλά διαφορετικά επίπεδα.

Η γεωγραφία, η παρουσία νησιών, ο Έβρος, οι ορεινές περιοχές, οι περιορισμένοι άξονες κίνησης και η εγγύτητα των αντιπάλων δημιουργούν ένα περιβάλλον στο οποίο η ταχύτητα λήψης αποφάσεων και η ανθεκτικότητα της διοίκησης μπορεί να είναι εξίσου σημαντικές με την ισχύ πυρός.

Εδώ αποκτούν νέο νόημα η ταξιαρχία, η μεραρχία και το σώμα στρατού. Τα drones επιτρέπουν σε μια ταξιαρχία να αποκτήσει πολύ μεγαλύτερη οργανική εικόνα και ικανότητα προσβολής. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η ταξιαρχία πρέπει να γίνει ένας αυτάρκης μικρός στρατός. Αντίθετα, η μεραρχία αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, ως το επίπεδο που συνθέτει τις πληροφορίες και κατανέμει τις δυνατότητες.

Η μεραρχία μπορεί να έχει την ευθύνη της ενορχήστρωσης ISR, ηλεκτρονικού πολέμου, πυρών, αντιαεροπορικής άμυνας, μη επανδρωμένων συστημάτων και ελιγμού μεταξύ διαφορετικών ταξιαρχιών. Η ταξιαρχία πρέπει να διατηρεί την ικανότητα να ενεργεί με βάση την πρόθεση της μεραρχίας, ακόμη και όταν η επικοινωνία με αυτήν διακοπεί.

Αυτό είναι κρίσιμο. Το σωστό ερώτημα δεν είναι πόσα drones θα έχει κάθε ελληνική ταξιαρχία. Είναι ποιος αποφασίζει για το πώς χρησιμοποιούνται τα drones, ποιος συνδέει τα δεδομένα τους με τα πυρά και τον ελιγμό και σε ποιο επίπεδο λαμβάνεται η απόφαση για την προσβολή ενός στόχου.

Η ουκρανική εμπειρία

Η ουκρανική εμπειρία δείχνει ήδη μια πιθανή κατεύθυνση. Το 2026 η Ουκρανία έθεσε σε λειτουργία το Mission Control μέσα στο ψηφιακό οικοσύστημα DELTA, με στόχο την ενοποίηση των επιχειρήσεων μη επανδρωμένων συστημάτων. Το σύστημα καταγράφει αποστολές αναγνώρισης, κρούσης, ναρκοθέτησης, διοικητικής μέριμνας και εκκένωσης και παρέχει κοινή επιχειρησιακή εικόνα από το επίπεδο του τάγματος μέχρι το Γενικό Επιτελείο.

Το σημαντικότερο στοιχείο εδώ δεν είναι το λογισμικό. Είναι η οργανωτική αρχιτεκτονική που βρίσκεται από πίσω. Η ψηφιοποίηση μπορεί να επιτρέψει στη μεραρχία να γνωρίζει τι συμβαίνει στις ταξιαρχίες της, χωρίς να χρειάζεται να παρεμβαίνει σε κάθε τακτική απόφαση. Μπορεί επίσης να επιτρέψει στο σώμα στρατού να βλέπει τη συνολική εικόνα, χωρίς να επιχειρεί να διοικήσει απευθείας λόχους και διμοιρίες.

Προϋπόθεση η σαφής κατανομή αρμοδιοτήτων

Η μεραρχία πρέπει να απαντά στο πού και πότε θα συγκεντρωθεί η ισχύς. Η ταξιαρχία στο πώς θα εκτελεστεί η αποστολή. Το τάγμα και ο λόχος στο πώς θα προσαρμοστούν στις πραγματικές συνθήκες του εδάφους. Όσο χαμηλότερα βρίσκεται το κλιμάκιο, τόσο μεγαλύτερη πρέπει να είναι η ικανότητά του να ενεργεί χωρίς συνεχή καθοδήγηση.

Αυτό είναι το νόημα της αποστολοκεντρικής διοίκησης. Δεν σημαίνει ότι ο κατώτερος διοικητής κάνει ό,τι θέλει. Σημαίνει ότι γνωρίζει την πρόθεση, γνωρίζει τα όρια της ενέργειάς του και διαθέτει την επαγγελματική ικανότητα να αποφασίσει όταν η πραγματικότητα αποκλίνει από το σχέδιο.

Η ανάγκη αυτή γίνεται ακόμη μεγαλύτερη, επειδή ο αντίπαλος δεν προσπαθεί πλέον απλώς να καταστρέψει τις μονάδες. Προσπαθεί να καταστρέψει το δίκτυο που τις επιτρέπει να λειτουργούν. Η Ρωσία χρησιμοποιεί UAV για να εντοπίζει ηλεκτρονικό πόλεμο, ραντάρ, διοικήσεις, πυροβολικό και χειριστές drones και στη συνέχεια συνδυάζει πυρά πυροβολικού, MLRS, κατευθυνόμενες βόμβες και FPV για να διαλύσει την αλυσίδα αναγνώρισης-προσβολής.

Νέος ρόλος της Διοίκησης

Για τον Ελληνικό Στρατό αυτό σημαίνει ότι τα μελλοντικά στρατηγεία δεν μπορούν να σχεδιάζονται απλώς ως καλύτερα κέντρα επικοινωνιών. Πρέπει να μπορούν να μετακινούνται, να διασπείρονται, να λειτουργούν με περιορισμένες επικοινωνίες και να συνεχίζουν να διοικούν όταν η ψηφιακή εικόνα καταρρεύσει.

Το ίδιο ισχύει και για την εκπαίδευση. Οι ασκήσεις δεν αρκεί να δοκιμάζουν πόσο γρήγορα ένα drone εντοπίζει έναν στόχο. Πρέπει να εξετάζουν τι συμβαίνει όταν ο διοικητής έχει δέκα διαφορετικές εικόνες από αισθητήρες, όταν οι μισές επικοινωνίες έχουν χαθεί, όταν οι αναφορές από το μέτωπο αντιφάσκουν με την ψηφιακή εικόνα και όταν η μονάδα έχει υποστεί απώλειες. Ακόμη πιο σημαντικό: Πρέπει να δοκιμάζεται εάν ένας διοικητής μπορεί να συνεχίσει να επιχειρεί, χωρίς να περιμένει την επόμενη διαταγή.

Η Ουκρανία δείχνει επίσης ότι η τεχνολογία από μόνη της δεν αρκεί. Η βελτίωση της χρήσης drones έχει μεγαλύτερη αξία όταν συνδέεται με πεζικό, πυροβολικό και άλλες δυνατότητες, σε μια πραγματική συνδυασμένη επιχειρησιακή προσέγγιση. Παράλληλα, η αυξανόμενη χρήση “attritable mass” δημιουργεί νέο περιορισμό: Δεν αρκεί να διαθέτεις χιλιάδες φθηνά drones, αν δεν διαθέτεις ανθρώπους, συντήρηση, ανταλλακτικά και διαδικασίες για να τα συντονίσεις αποτελεσματικά.

Η διοίκηση στην εποχή της τεχνολογικής επανάστασης 

Έτσι, η τεχνολογική επανάσταση επαναφέρει ένα παλιό ερώτημα με νέα μορφή: Τι ακριβώς πρέπει να κάνει ο διοικητής; Η απάντηση δεν είναι να επιστρέψουμε σε ένα παλαιότερο μοντέλο πολέμου. Είναι ακριβώς το αντίθετο. Πρέπει να αξιοποιήσουμε την τεχνολογία, χωρίς να επιτρέψουμε στην τεχνολογία να καθορίσει από μόνη της την αρχιτεκτονική της διοίκησης.

Ο Ελληνικός Στρατός χρειάζεται drones, αισθητήρες, τεχνητή νοημοσύνη, ανθεκτικές επικοινωνίες και προηγμένα συστήματα διοίκησης. Αλλά χρειάζεται εξίσου ταξιαρχίες που μπορούν να πολεμήσουν όταν το δίκτυο έχει υποβαθμιστεί, μεραρχίες που μπορούν να ενορχηστρώσουν διαφορετικές ταξιαρχίες και σώματα στρατού που μπορούν να μετατρέψουν την τακτική εικόνα σε επιχειρησιακό αποτέλεσμα.

Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι ένα “ψηφιακό” ή ένα “μη επανδρωμένο” μοντέλο στρατού. Είναι ένας στρατός στον οποίο η τεχνολογία αυξάνει την ποιότητα της ανθρώπινης απόφασης, αντί να δημιουργεί την ψευδαίσθηση ότι η απόφαση μπορεί να αυτοματοποιηθεί.

Γιατί στο τέλος, ακόμη και στο πιο διαφανές πεδίο μάχης, κάποιος πρέπει να αποφασίσει. Και όταν το δίκτυο διακοπεί, κάποιος πρέπει να ξέρει τι πρέπει να κάνει χωρίς να περιμένει να του το πουν. Τα drones άλλαξαν το πεδίο μάχης. Δεν έλυσαν το πρόβλημα της διοίκησης. Ίσως, μάλιστα, να το έκαναν σημαντικότερο από ποτέ.

Στην ομιλία του, κατά την οποία επικεντρώθηκε στις επενδύσεις που πραγματοποιήθηκαν επί διακυβέρνησης του AKP στους τομείς της εκπαίδευσης, της υγείας και των μεταφορών, ο Ερντογάν αναφέρθηκε, χωρίς να το κατονομάσει, και στη διαδικασία για μια «Τουρκία χωρίς τρομοκρατία». Χωρίς επίσης να αναφέρει ονομαστικά το PKK, είπε ότι βρίσκεται σε διαδικασία τερματισμού της περιόδου «εκτεταμένης τρομοκρατίας» που ξεκίνησε το 1984.

«Εάν προστατεύσουμε την αδελφοσύνη, κανείς σε αυτή τη χώρα δεν μπορεί να μας κοιτάξει με κακό μάτι», είπε ο Ερντογάν και συνέχισε: «Αυτό που μας δημιούργησε, αυτό που μας κράτησε όρθιους εδώ και χίλια χρόνια και μας έκανε κυρίαρχους σε αυτή τη γεωγραφία είναι η αδελφοσύνη που προέρχεται από τη μουσουλμανική μας ταυτότητα. Εάν σε αυτά τα εδάφη σιγήσει η φωνή του εζανιού, εάν χαμηλώσει η φωνή του Κορανίου, ο Θεός να μην το επιτρέψει, εάν αποδυναμωθεί η μουσουλμανικότητα, να ξέρετε ότι έχει αποδυναμωθεί και η αδελφοσύνη μας. Όταν αποδυναμώθηκε η αδελφοσύνη μας, αποδυναμώθηκε και η χώρα μας».

Ο Ερντογάν τόνισε επίσης ότι, «όσο ο Θεός τού χαρίζει ζωή», θα συνεχίσει για πολλά ακόμη χρόνια «να υπηρετεί την Τουρκία». Και αυτό συνόψιζε τη ματιά του προς το μέλλον. Αυτά ήταν τα κυριότερα σημεία μιας ομιλίας που προηγουμένως τα στελέχη του AKP είχαν χαρακτηρίσει «ιστορική», αλλά η οποία δεν διέφερε ιδιαίτερα από τις ομιλίες του Ερντογάν στην κοινοβουλευτική ομάδα του AKP.

Ένα τέταρτο του αιώνα στην εξουσία

Ωστόσο, αυτό δεν αλλάζει το γεγονός ότι το AKP υπό την ηγεσία του Ερντογάν είναι η μακροβιότερη κυβέρνηση που έχει γνωρίσει μέχρι σήμερα η Τουρκία. Ούτε αλλάζει το γεγονός ότι πρόκειται για μία από τις σπάνιες κυβερνήσεις στον κόσμο που ήρθαν στην εξουσία μέσω εκλογών και παρέμειναν αδιάλειπτα στην εξουσία, για σχεδόν ένα τέταρτο του αιώνα.

Ο Ερντογάν παρουσίασε ως πηγή υπερηφάνειας, με αφορμή την 25η επέτειο από την ίδρυση του AKP, τρία παραδείγματα μετακινήσεων βουλευτών, που κάποτε βρίσκονταν απέναντί του. Σήμερα, τα περισσότερα από τα ιδρυτικά στελέχη του AKP δεν βρίσκονται ούτε στο πλευρό του Ερντογάν, ούτε στα διοικητικά κλιμάκια του κόμματος.

Τα στάδια μετάβασης στο προεδρικό σύστημα

Ο Ερντογάν, ο οποίος αρχικά δεν θεωρούσε κατάλληλο για την Τουρκία το προεδρικό σύστημα, άρχισε να προβληματίζεται σοβαρά για το πώς μπορούσε να κυβερνά, χωρίς ουσιαστικό έλεγχο του κράτους, μετά το πρώτο κρίσιμο επεισόδιο του 2007: Tην αντίδραση του στρατού στην υποψηφιότητα του Αμπντουλάχ Γκιουλ για την Προεδρία, με αφορμή τη μαντίλα της συζύγου του. Ο Ερντογάν κατάφερε να αποκρούσει την παρέμβαση του στρατού, το λεγόμενο e-muhtıra, που εκδηλώθηκε με αφορμή την υποψηφιότητα του Γκιουλ.

Σε εκείνο το στάδιο, η οργάνωση του Φετουλάχ Γκιουλέν, η οποία από τη δεκαετία του 1980 είχε αρχίσει να ανεβαίνει μέσα στους κρατικούς μηχανισμούς, ιδιαίτερα στην αστυνομία και τη δικαιοσύνη, αποδείχθηκε χρήσιμη για τον Ερντογάν. Με τη σειρά των δικών Εργκενεκόν άρχισε η εκκαθάριση των στοιχείων της λεγόμενης “παλιάς Τουρκίας” στη γραφειοκρατία, τη δικαιοσύνη, τα πανεπιστήμια, την αστυνομία και τον στρατό.

Αυτή η συνεργασία συνέβαλε επίσης στην αποτυχία της υπόθεσης που είχε ανοίξει το 2008 για την απαγόρευση του AKP, αλλά ταυτόχρονα ενίσχυσε την πεποίθηση του Ερντογάν ότι χρειαζόταν ένα προεδρικό σύστημα. Όμως, όταν μέλη της αστυνομίας και της δικαιοσύνης που συνδέονταν με το κίνημα του Γκιουλέν ζήτησαν το 2012 τη σύλληψη του Χακάν Φιντάν – τότε επικεφαλής της MİT –
ακριβώς την περίοδο που ξεκινούσε η διαδικασία διαλόγου με το PKK, αυτή η συνεργασία άρχισε να ραγίζει.

Ο Ερντογάν απέδωσε τις διαδηλώσεις του Γκεζί το 2013 σε δυνάμεις του εξωτερικού που, κατά την άποψή του, κινητοποιούσαν τους γκιουλενιστές. Μετά τις έρευνες του Δεκεμβρίου του 2013, οι τελευταίοι χαρακτηρίστηκαν πλέον τρομοκρατική οργάνωση και από το 2014 άρχισαν να αποκαλούνται FETÖ.

Ο μετασχηματισμός του AKP

Εκείνη τη χρονιά, όσα συνέβησαν στο εσωτερικό του AKP κατά τη διαδικασία ανάδειξης του Ερντογάν στην Προεδρία αποτέλεσαν μια σοβαρή μεταμόρφωση. Ο Ερντογάν, προκειμένου ο Γκιουλ να μην επιστρέψει στην ηγεσία του κόμματος, άφησε στη θέση του γενικού προέδρου του κόμματος τον υπουργό Εξωτερικών Αχμέτ Νταβούτογλου.

Αργότερα, το 2016, η επιχείρηση απομάκρυνσης του Νταβούτογλου θα πραγματοποιούνταν μέσω του τότε υπουργού Μεταφορών Μπιναλί Γιλντιρίμ. Αυτό σηματοδότησε ταυτόχρονα την αρχή μιας περιόδου κατά την οποία στο AKP η αφοσίωση δεν αφορούσε πλέον την υπόθεση, αλλά τον ηγέτη.

Μέχρι τότε ο Ερντογάν είχε πάντοτε επικεντρωθεί σε έναν και μόνο στόχο και έβγαινε νικητής. Για πρώτη φορά, στις εκλογές του Ιουνίου 2015, επιχείρησε να πετύχει ταυτόχρονα δύο στόχους: Το PKK και την Προεδρία, και έχασε την κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Τότε, για πρώτη φορά, ο ηγέτης του MHP (Κόμμα Εθνικιστικής Δράσης) ο οποίος μέχρι εκείνη τη στιγμή ήταν αμείλικτος αντίπαλός του, ήρθε να τον βοηθήσει.

Ο διάλογος με το PKK τερματίστηκε, ακολούθησε η αιματηρή περίοδος των συγκρούσεων στα οδοφράγματα και τον Νοέμβριο του 2015 εξασφαλίστηκε ξανά η κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Ωστόσο, ο φόβος ότι η κυβέρνηση θα μπορούσε να ανατραπεί μέσω ψήφου εμπιστοσύνης, ενίσχυσε την ιδέα του προεδρικού συστήματος.

Η απόπειρα πραξικοπήματος της 15ης Ιουλίου 2016 δεν σήμαινε μόνο μια ριζική εκκαθάριση στο κράτος και την οικονομία. Ολοκλήρωσε επίσης τη μεταμόρφωση του AKP από κόμμα που υπηρετούσε μια πολιτική υπόθεση σε κόμμα του ηγέτη και μετέτρεψε τον Ερντογάν και τον Μπαχτσελί σε συμμάχους.

Η επιτυχία του οφείλεται στην αντιπολίτευση;

Με τη συμμαχία Ερντογάν-Μπαχτσελί, η Τουρκία πέρασε το 2017 από το ήδη διάτρητο κοινοβουλευτικό σύστημα σε ένα προεδρικό σύστημα που προετοιμάστηκε βιαστικά. Το κομβικό σημείο για το AKP, ώστε να μην είναι απλώς κυβέρνηση, αλλά πραγματική εξουσία, ήταν ακριβώς η μετάβαση στο προεδρικό κυβερνητικό σύστημα. Με αυτό, όλες οι εκτελεστικές εξουσίες συγκεντρώθηκαν στον Πρόεδρο Ερντογάν, ενώ ταυτόχρονα αυξήθηκε η επιρροή του στη νομοθετική και δικαστική εξουσία.

Είναι αξιοσημείωτη η άποψη, που προέρχεται κυρίως από τους κύκλους της αντιπολίτευσης, ότι η πολυετής παραμονή του Ερντογάν στην εξουσία οφείλεται στην ανικανότητα, την αποτυχία και την πολυδιάσπαση των κομμάτων της αντιπολίτευσης. Αυτό ασφαλώς αποτελεί έναν παράγοντα.

Παρά τη χρόνια οικονομική κρίση, στη νίκη του στις εκλογές του 2023 συνέβαλε και η διάλυση της συμμαχίας της αντιπολίτευσης στο τελευταίο στάδιο. Στις δημοτικές εκλογές του 2024, το CHP (Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα) είχε φτάσει σχεδόν στο υψηλότερο ποσοστό ψήφων που είχε καταγράψει εδώ και σχεδόν μισό αιώνα. Σήμερα παρατηρείται πώς, εκτός από τη βροχή ερευνών σε βάρος του, η διάσπασή του εξαιτίας μιας απόφασης περί «απόλυτης ακυρότητας» που προέκυψε από εσωτερικές συγκρούσεις, καθώς και η εμφάνιση του Yeni Parti (Νέο Κόμμα), συνέβαλαν στην ανάκαμψη του AKP.

Απτά αποτελέσματα

Από την άλλη πλευρά, ανεξάρτητα από όλες τις καταγγελίες περί διαφθοράς και ευνοιοκρατίας, δεν είναι δυνατόν να αρνηθεί κανείς την επίδραση των έργων και των αποτελεσμάτων του Ερντογάν. Όταν ψηφοφόροι βλέπουν συγκεκριμένα αποτελέσματα, από τα έργα υποδομών και τις συμβάσεις στον τομέα των μεταφορών, μέχρι τα άλματα που έχουν γίνει στην αμυντική βιομηχανία, αφήνουν στην άκρη άλλες αμφισβητήσεις.

Και ο Ερντογάν διαθέτει την πολιτική εμπειρία να το αντιλαμβάνεται με ακρίβεια και να το αξιοποιεί. Έπειτα από ένα τέταρτο του αιώνα, η παραμονή του Ερντογάν στην εξουσία δεν μπορεί να αποδίδεται αποκλειστικά στις αδυναμίες και τις αστοχίες της αντιπολίτευσης.
Η ανθεκτικότητα της πολιτικής του επιρροής δείχνει ότι ένα σημαντικό μέρος της τουρκικής κοινωνίας εξακολουθεί να αναγνωρίζει απτά αποτελέσματα στη διακυβέρνησή του και να τα αξιολογεί θετικά. Αυτή είναι μια πραγματικότητα, που η αντιπολίτευση καλείται να κατανοήσει και να αντιμετωπίσει πολιτικά.

Ο ειδικός απεσταλμένος του Αμερικανού προέδρου για τη Συρία και το Ιράκ, Τομ Μπάρακ, εξέφρασε «βαθιά ανησυχία» για την επίθεση, χαρακτηρίζοντάς την «αχρείαστη κλιμάκωση» που δεν συμβάλλει στη σταθερότητα της περιοχής. Ο ίδιος κάλεσε τις εμπλεκόμενες πλευρές να επιδείξουν αυτοσυγκράτηση, σημειώνοντας ότι η Ουάσινγκτον εξακολουθεί να θεωρεί τον διάλογο και τη διπλωματική συνεννόηση πιο εποικοδομητική επιλογή από νέα στρατιωτικά επεισόδια.

Τον τερματισμό των ισραηλινών επιθέσεων ζήτησε και ο υπουργός Εξωτερικών της Συρίας, Άσαντ αλ-Σιμπάνι, υποστηρίζοντας ότι δεν υπάρχουν λόγοι ασφαλείας που να τις δικαιολογούν. «Θα συνεχίσουμε τη διπλωματική μας προσπάθεια για να αποτρέψουμε το Ισραήλ από αυτή την πολιτική και να το αναγκάσουμε να σταματήσει τις επιθέσεις του στη Συρία», δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου στη Δαμασκό μαζί με τον επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας, Ραφαέλ Γκρόσι.

Η βάση Αμπού αλ-Ντουχούρ βρίσκεται περίπου 70 χιλιόμετρα από τα σύνορα με την Τουρκία και έχει πάψει να λειτουργεί ως κανονικό στρατιωτικό αεροδρόμιο από το 2013. Η βάση άλλαξε αρκετές φορές χέρια κατά τη διάρκεια του 14ετούς εμφυλίου πολέμου στη Συρία, ανάμεσα στις δυνάμεις του πρώην προέδρου Μπασάρ αλ Άσαντ και ένοπλες οργανώσεις της αντιπολίτευσης.

Μετά την ανατροπή του Άσαντ το 2024, το Ισραήλ έχει πραγματοποιήσει επανειλημμένες επιθέσεις στη Συρία, στοχεύοντας κυρίως στρατιωτικές εγκαταστάσεις στο νότιο και κεντρικό τμήμα της χώρας. Η προηγούμενη επίθεση σε εγκαταστάσεις των νέων κυβερνητικών δυνάμεων είχε καταγραφεί τον Μάρτιο.

Η ισραηλινή κυβέρνηση αντιμετωπίζει με έντονη καχυποψία τη νέα ηγεσία της Συρίας, επικαλούμενη το ισλαμιστικό παρελθόν στελεχών της. Έχει επίσης διαμηνύσει ότι δεν θα δεχθεί την παρουσία ένοπλων ισλαμιστικών ομάδων κοντά στα σύνορά της. Ο Σύρος πρόεδρος Άχμεντ αλ-Σάρα, ο οποίος τα τελευταία χρόνια έχει επιδιώξει στενότερες σχέσεις με δυτικές χώρες, είχε δηλώσει τον Ιούλιο ότι η Δαμασκός επιδιώκει συμφωνία ασφαλείας με το Ισραήλ.

Μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ, το Ισραήλ κατέλαβε εδάφη στη νοτιοδυτική Συρία και εξαπέλυσε σειρά επιθέσεων εναντίον βαρέων όπλων και στρατιωτικού εξοπλισμού του συριακού στρατού. Παράλληλα, έχει πραγματοποιήσει πλήγματα με το επιχείρημα ότι προστατεύει τη μειονότητα των Δρούζων στη Συρία, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων μεταξύ Δρούζων και κυβερνητικών δυνάμεων το 2025.

Αεροπορικές επιδρομές στη Συρία πραγματοποιούνταν συστηματικά και επί προεδρίας Άσαντ, με το Ισραήλ να δηλώνει τότε ότι στόχος του ήταν ο περιορισμός της ιρανικής στρατιωτικής παρουσίας και επιρροής στη χώρα. Οι τελευταίες επιδρομές σημειώνονται σε μια περίοδο αυξημένης έντασης και ολοένα πιο σκληρής ρητορικής μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας με επίκεντρο τη Συρία. Η Άγκυρα κατηγορεί το Ισραήλ ότι επιχειρεί να αποσταθεροποιήσει τη χώρα και να υπονομεύσει τη νέα συριακή κυβέρνηση.

Βόμβα από Washigton Post

Οι ΗΠΑ εξετάζουν μικρότερη στρατιωτική παρουσία στη Μέση Ανατολή Κόλπο μετά τον πόλεμο με το Ιράν, αποκαλύπτει δημοσίευμα της “Washington Post”. Στο επίκεντρο των σχεδίων του Τραμπ βρίσκονται οι αμερικανικές βάσεις στον Περσικό Κόλπο. Το ενδεχόμενο να περιορίσουν οι ΗΠΑ τη στρατιωτική τους παρουσία στον Περσικό Κόλπο μετά το τέλος του πολέμου με το Ιράν θα αποτελούσε μία εξέλιξη που θα μπορούσε να σηματοδοτήσει σημαντική αλλαγή στη στρατηγική της Ουάσινγκτον στη Μέση Ανατολή.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα της Washington Post, που επικαλείται οκτώ Αμερικανούς αξιωματούχους και άλλα πρόσωπα που έχουν γνώση της υπόθεσης, το Πεντάγωνο αξιολογεί ήδη το στρατιωτικό του αποτύπωμα στην περιοχή, σε μία από τις πρώτες ενδείξεις ότι ο πόλεμος με το Ιράν ενδέχεται να οδηγήσει σε αναδιάρθρωση της παρουσίας των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή.

Ένα από τα βασικά ζητήματα που εξετάζει το υπουργείο Άμυνας είναι εάν θα πρέπει να μειωθεί ο αριθμός των στρατευμάτων των ΗΠΑ στον Περσικό Κόλπο, όπου μεγάλες αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις έχουν υποστεί σοβαρές ζημιές έπειτα από μήνες ιρανικών επιθέσεων. Οι ζημιές στις εγκαταστάσεις έχουν κάνει το Πεντάγωνο να επανεξετάσει τη στρατιωτική του παρουσία στην περιοχή.

Το υπουργείο Άμυνας έχει ήδη αφήσει να εννοηθεί ότι ενδέχεται να μην ανοικοδομήσει τις βάσεις του στην ίδια μορφή που είχαν πριν από την έναρξη της σύγκρουσης. Ο υπουργός Πιτ Χέγκσεθ δεν έχει μέχρι στιγμής διατάξει επίσημη επανεξέταση της αμερικανικής στρατιωτικής στάσης στην περιοχή, διευκρίνισε ένας αξιωματούχος.

Αντίθετα, περιέγραψε τη διαδικασία ως «συνετό σχεδιασμό», ο οποίος θα μπορούσε τελικά να χρησιμοποιηθεί από την αμερικανική κυβέρνηση για να αποφασίσει εάν και με ποιον τρόπο θα ανοικοδομηθούν οι βάσεις που υπέστησαν ζημιές κατά τη διάρκεια του πολέμου. «Θα πρέπει να ληφθούν αποφάσεις για ορισμένα από αυτά τα ζητήματα», δήλωσε χαρακτηριστικά ο αξιωματούχος.

Εμιράτα: Δεχτήκαμε επίθεση

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα κατηγόρησαν σήμερα το Ιράν ότι εκτόξευσε στο έδαφός τους δύο βαλλιστικούς πυραύλους, οι οποίοι ωστόσο έπεσαν στη θάλασσα. Νωρίτερα σήμερα είχαν εκδώσει για πρώτη φορά εδώ και έναν μήνα ειδοποίηση τηλεφωνικά καλώντας τον πληθυσμό να βρει καταφύγιο λόγω “απειλών για πυραυλικές” επιθέσεις. “Λόγω της παρούσας κατάστασης και των πυραυλικών απειλών, πηγαίνετε αμέσως σε ένα προστατευμένο μέρος μέσα στο πλησιέστερο ασφαλές κτίριο”, δήλωσε το υπουργείο Εσωτερικών στο μήνυμα ειδοποίησης.

Το υπουργείο Άμυνας της χώρας δήλωσε ότι “εντόπισε πυραυλική απειλή που στρέφεται κατά της χώρας”. Στη συνέχεια διευκρίνισε ότι τα συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας εντόπισαν δύο βαλλιστικούς πυραύλους που εκτοξεύτηκαν από το Ιράν εναντίον της χώρας. Ο πρώτος έπεσε εκτός των χωρικών υδάτων, ενώ ο δεύτερος έπεσε εντός των χωρικών υδάτων”, και υπογράμμισε την ετοιμότητά του να αντιμετωπίσει τυχόν απειλές.

Το υπουργείο Εσωτερικών των ΗΑΕ έστειλε τηλεφωνική ειδοποίηση δηλώνοντας ότι η κατάσταση είναι ασφαλής και ότι οι πολίτες μπορούν να επιστρέψουν στις δραστηριότητές τους, Δεν υπήρξε άμεσο σχόλιο από το Ιράν. Πρόκειται για τον πρώτο συναγερμό από τότε που ένας παρόμοιος συναγερμός ήχησε τον Ιούλιο για επίθεση, η οποία τελικά δεν έπληξε το έδαφος των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων. Ένας άλλος ψεύτικος συναγερμός είχε επίσης ενεργοποιηθεί τον Ιούνιο.

Πετρελαιοφόρα της δημόσιας εταιρίας των Εμιράτων Andic αποτέλεσαν επανειλημμένα στόχο τις τελευταίες εβδομάδες. Κατά τη διάρκεια της πρώτης φάσης του πολέμου στη Μέση Ανατολή, ο οποίος ξέσπασε στις 28 Φεβρουαρίου με πλήγματα του Ισραήλ και των ΗΠΑ κατά του Ιράν, η Τεχεράνη εξαπέλυσε περίπου 3.000 επιθέσεις στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, καθιστώντας τα τον μεγαλύτερο στόχο αντιποίνων. Από τότε που τέθηκε σε ισχύ ένα πρωτόκολλο συμφωνίας μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν τον Ιούνιο, το οποίο κατέρρευσε τον Ιούλιο, τα Εμιράτα δεν ανέφεραν καμιά επίθεση, σε αντίθεση με άλλα κράτη του Κόλπου.

Τραμπ: Τέλος οι συνομιλίες

Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν πτοείται από τις απειλές του Ιράν περί επιθέσεων σε αμερικανικά πλοία, αν συνεχιστεί ο ναυτικός και τις προειδοποιήσεις Ιρανών στρατηγών πως «θα του σπάσουν τα πόδια» αν ανακηρύξει τα Στενά του Ορμούζ «αμερικανική επικράτεια».

Δεν υπάρχουν συνομιλίες που να πραγματοποιούνται ή να έχουν προγραμματιστεί με το Ιράν, διαμήνυσε μέσω του Truth Social o Αμερικανός πρόεδρος.  Ο Τραμπ δήλωσε ότι ο ναυτικός αποκλεισμός του Ιράν παραμένει σε «πλήρη ισχύ και εφαρμογή» και επέμεινε πως τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν «ανοιχτά και λειτουργούν» ενώ σημείωσε πως οι νάρκες στην πλωτή οδό «έχουν αφαιρεθεί ή πυροδοτηθεί».

Αυτή είναι η πιο πρόσφατη στροφή στα λεγόμενα του Τραμπ καθώς μόλις μια μέρα νωρίτερα, είχε ισχυριστεί ότι οι ΗΠΑ είχαν παρασκηνιακές συνομιλίες με το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν. Η Τεχεράνη τον είχε διαψεύσει: «Δεν υπάρχουν συνομιλίες ή συζητήσεις σε εξέλιξη, ούτε έχουν προγραμματιστεί, με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν. Ο ναυτικός αποκλεισμός παραμένει σε πλήρη ισχύ. Το Στενό του Ορμούζ είναι ανοιχτό και λειτουργεί. Όλες οι νάρκες στα νερά έχουν αφαιρεθεί ή πυροδοτηθεί».

Προηγουμένως, σε προκλητική ανάρτησή του στο προσφιλές (και ιδιοκτησίας του) Truth Social το πρωί της Τρίτης, «ανέβασε» έναν χάρτη των Στενών του Ορμούζ με τη φράση «New US Territory» (νέα επικράτεια των ΗΠΑ)! Θυμίζουμε ότι το Τραμπ το έχει κάνει κατά καιρούς με την Γροιλανδία, τον Καναδά, με αναρτήσεις που τις εμφάνιζαν ως Πολιτείες των ΗΠΑ.

Ο Ιρανός ΥΠΕΞ Αμπάς Αραγτσί, μιλώντας για την εξέλιξη του πολέμου, υποστήριξε ότι βασικός στόχος των ΗΠΑ ήταν να οδηγήσουν το Ιράν σε παράδοση, κάτι που, όπως τόνισε, απέτυχε παταγωδώς. «Δεν θα παραδοθούμε», δήλωσε, προσθέτοντας ότι «η Αμερική τώρα μας παρακαλεί να διαπραγματευτούμε σύμφωνα με τους δικούς μας όρους».

Αναφερόμενος στο μνημόνιο κατανόησης που υπεγράφη μεταξύ των δύο πλευρών, ισχυρίστηκε ότι περιλαμβάνει «13 προβλέψεις υπέρ μας και μία υπέρ τους» και κατηγόρησε το Ισραήλ ότι προσπάθησε να υπονομεύσει τη συμφωνία. «Κερδίσαμε τον πόλεμο και κερδίσαμε και στη διπλωματία», είπε χαρακτηριστικά, αποδίδοντας τη νίκη στη στρατιωτική ισχύ του Ιράν.

Ανάλογη εικόνα επιχείρησε να παρουσιάσει και ο υποδιοικητής των Φρουρών της Επανάστασης, υποστράτηγος Μοσταφά Ιζαντί, ο οποίος δήλωσε ότι τα Στενά του Ορμούζ βρίσκονται υπό τον έλεγχο των ιρανικών δυνάμεων, υποστηρίζοντας ότι οι αντίπαλοι της Τεχεράνης βρίσκονται σε αδιέξοδο. «Ο εχθρός δεν ξέρει τι να κάνει και βρίσκεται σε κατάσταση αδυναμίας», ανέφερε χαρακτηριστικά, επιβεβαιώνοντας τη στάση μη υποχώρησης της ιρανικής ηγεσίας.

Κόντρα για το Ορμούζ

Νωρίτερα ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ προανήγγειλε τη διατήρηση του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ έως ότου οι Ηνωμένες Πολιτείες τηρήσουν τους όρους της ενδιάμεσης συμφωνίας του Ισλαμαμπάντ. Σύμφωνα με ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης, ο Γκαλιμπάφ υποστήριξε ότι τα Στενά του Ορμούζ θα παραμείνουν κλειστά μέχρι η αμερικανική πλευρά να εκπληρώσει τις δεσμεύσεις που απορρέουν από την προσωρινή συμφωνία. Παράλληλα, επανέλαβε τις βασικές ιρανικές απαιτήσεις, ζητώντας την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού και των κυρώσεων, καθώς και την αποδέσμευση των ιρανικών περιουσιακών στοιχείων που παραμένουν «παγωμένα» στο εξωτερικό.

Ο Ντόναλντ Τραμπ είχε δηλώσει τις προηγούμενες ημέρες ότι τα Στενά του Ορμούζ, μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς παγκοσμίως για τη μεταφορά πετρελαίου, θα μπορούσαν να περάσουν υπό αμερικανικό έλεγχο. Η Τεχεράνη απάντησε άμεσα μέσω του υποστράτηγου Αμίρ Χαταμί, ο οποίος χαρακτήρισε «μεγάλο λάθος» τα σχόλια του Τραμπ, απειλώντας ότι «θα του σπάσουν τα πόδια»!

Ο Χαταμί υποστήριξε ακόμη ότι οι αμερικανικές δυνάμεις έχουν «ουσιαστικά εκδιωχθεί» από την περιοχή και ότι πλέον δεν θα επιτραπεί η επιστροφή τους στον Περσικό Κόλπο, στη Θάλασσα του Ομάν και στα Στενά του Ορμούζ. «Ο μόνος δρόμος είναι οι Αμερικανοί να φύγουν από την περιοχή. Έχουν ουσιαστικά εκδιωχθεί και δεν τους επιτρέπεται πλέον να εισέρχονται στον Περσικό Κόλπο, στη Θάλασσα του Ομάν και στα Στενά του Ορμούζ», δήλωσε. Το δε Ιράν επικήρυξε Αμερικανούς στρατιώτες, αν και οι ΗΠΑ δεν πραγματοποιούν χερσαίες επιχειρήσεις στο Ιράν.

Η Τεχεράνη ετοιμάζεται να αλλάξει στάση από στρατιωτική σκοπιά, να περάσει σε «πλήρη επίθεση», καθώς οι διπλωματικές προσπάθειες μεσολαβητών με σκοπό να κλειστεί συμφωνία για το τέλος του πολέμου στη Μέση Ανατολή έχουν περιέλθει σε αδιέξοδο, δήλωσε χθες Δευτέρα Ιρανός αξιωματούχος στο πρακτορείο ειδήσεων Ρόιτερς, ενώ την ίδια ώρα η Ουάσιγκτον φάνηκε να αποκλείει παράταση της συμφωνίας προσωρινής κατάπαυσης του πυρός.

Συμφωνία ζητά το Κατάρ

Το Κατάρ, ένας από τους μεσολαβητές στις διαπραγματεύσεις μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσινγκτον, δήλωσε σήμερα ότι μια συμφωνία μεταξύ Ιράν και Ομάν για τα Στενά του Ορμούζ θα «διευκολύνει» την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων που αποσκοπούν στον τερματισμό του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Να σημειωθεί πως το τελευταίο διάστημα, οι σχέσεις του εμιράτου με την Τεχεράνη έχουν επδεινωθεί.

Τα Στενά του Ορμούζ εκτείνονται μεταξύ των ακτών του Ιράν και του Ομάν. Οι δύο αυτές χώρες συζητούν εδώ και εβδομάδες τη μελλοντική διαχείριση αυτού του στρατηγικού περάσματος, στην καρδιά του πολέμου στη Μέση Ανατολή, με την Τεχεράνη να δηλώνει ότι οι γεωγραφικές συντεταγμένες της προτεινόμενης διαδρομής που συμφωνήθηκαν από τις δύο χώρες «έχουν εγκριθεί».

«Περιμένουμε επίσης μια συμφωνία μεταξύ του σουλτανάτου του Ομάν και του Ιράν σχετικά με τα Στενά, που θα μας επιτρέψει να επιστρέψουμε στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων», δήλωσε ο εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Κατάρ Μαζέντ Αλ Ανσάρι σε συνέντευξη Τύπου. «Η συμφωνία για τα Στενά του Ορμούζ θα μας επιτρέψει να επαναλάβουμε τις διαπραγματεύσεις μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν πολύ πιο εύκολα», πρόσθεσε.

Χθες, Ιρανοί διπλωμάτες τόνισαν ότι οι συνομιλίες με το Μουσκάτ «συνεχίζονται με σοβαρότητα». Ο Τραμπ απείλησε χθες να βομβαρδίσει το Ομάν αν το σουλτανάτο εμποδίσει μια συμφωνία μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης για τα Στενά του Ορμούζ!

Στην αντεπίθεση το Ιράν

Η παράλυση των διπλωματικών προσπαθειών απειλεί να παρατείνει τον πόλεμο στην περιοχή, που ξέσπασε με την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση εναντίον του Ιράν την 28η Φεβρουαρίου. Οι Ένοπλες Δυνάμεις και σύμμαχοι του Ιράν ετοιμάζονται να «κλιμακώσουν» τη δράση τους «στο στενό του Ορμούζ και στην ευρύτερη περιοχή» καθώς η Τεχεράνη οδεύει να λάβει «αποφάσεις» και να «περάσει στη δράση», μετέδωσε το πρακτορείο επικαλούμενο τον αξιωματούχο, που δεν κατονόμασε.

Η ίδια πηγή ανήγγειλε μελλοντική «επίκαιρη και ακριβή» ιρανική στρατιωτική επιχείρηση για να σπάσει ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών στον Κόλπο αν οι διπλωματικές διεργασίες δεν φέρουν αποτέλεσμα. Στα μέσα Ιουνίου, το λεγόμενο μνημόνιο κατανόησης του Ισλαμαμπάντ που υπέγραψαν οι πρόεδροι των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν προέβλεπε προθεσμία 60 ημερών –παρερχόταν χθες Δευτέρα–, ανανεώσιμη, για την σύναψη οριστικής συμφωνίας ειρήνης.

Αλλά η συμφωνία, που κήρυσσε τον «άμεσο και μόνιμο τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα», εκτροχιάστηκε τον Ιούλιο, εξαιτίας της διένεξης για τον έλεγχο του στενού του Ορμούζ, θαλάσσιας οδού στρατηγικής σημασίας από την οποία διέρχεται υπό κανονικές συνθήκες το ένα πέμπτο του πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου που διατίθεται στις αγορές παγκοσμίως. Ερωτηθείς από δημοσιογράφους αν η κυβέρνησή του επιδιώκει παράταση της προθεσμίας που προέβλεπε η συμφωνία του Ιουνίου, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τραμπ έδωσε αρνητική απάντηση.

Επαφές Τραμπ με τους Φρουρούς

Δημοσιεύματα του αμερικανικού Τύπου έκαναν λόγο για ανεπίσημες επαφές της κυβέρνησης Τραμπ με τους Φρουρούς της Επανάστασης, ο ρόλος των οποίων ενισχύθηκε μετά το ξέσπασμα της ένοπλης σύρραξης. Κατά ρεπορτάζ του Axios, στα μέσα Μαΐου στάλθηκε μέσω Ιρακινού κούρδου αξιωματούχου, που αποτέλεσε ενδιάμεσο, αμερικανικό μήνυμα στον επικεφαλής των Φρουρών, τον στρατηγό Αχμάντ Βαχιντί.

Η αμερικανική πλευρά ήθελε να ξέρει αν Ιρανοί διαπραγματευτές με τους οποίους συνομιλούσε αντιπροσώπευαν και τον ιδεολογικό στρατό της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Ο στρατηγός φέρεται να είχε απαντήσει θετικά. Ο γαμπρός και απεσταλμένος του αμερικανού προέδρου Τραμπ, ο Τζάρεντ Κούσνερ, αναφέρθηκε χθες από το Ισραήλ στο Fox News σε «συνεχιζόμενες» επαφές της Ουάσιγκτον και της Τεχεράνης, αποφεύγοντας να υπεισέλθει σε λεπτομέρειες.

Παράλληλα ωστόσο ο Τραμπ απείλησε (ξανά) να «βομβαρδίσει» το Ομάν, ιστορικό σύμμαχο των ΗΠΑ, αν παρεμβληθεί και εμποδίσει αμερικανική συμφωνία με το Ιράν — το σουλτανάτο διαπραγματεύεται τους τελευταίους μήνες με την Ισλαμική Δημοκρατία διμερή συμφωνία που αφορά τη διαχείριση του στενού του Ορμούζ και οι δυο πλευρές λένε πως ουσιαστικά η διαδικασία ολοκληρώθηκε. «Αν μπει στον δρόμο μας το Ομάν, θα το βομβαρδίσουμε ανηλεώς», απείλησε ο πρόεδρος Τραμπ μέσω Fox News.

Το τελεσίγραφο Κούσνερ στην Χαμάς

Στο άλλο μεσανατολικό μέτωπο, ο Αμερικανός ειδικός απεσταλμένος Τζάρεντ Κούσνερ δήλωσε χθες Δευτέρα ότι ελπίζει πως ο αφοπλισμός της Χαμάς θα αρχίσει εντός «30 ημερών», κάνοντας λόγο για πιθανή πρόοδο. Όπως υποστήριξε, ο αφοπλισμός πρόκειται να γίνει υπό την επίβλεψη Αμερικανού στρατηγού. Οι δηλώσεις πραγματοποιήθηκαν μετά τη συνάντησή του με τον ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου, τη Δευτέρα.

«Θα μπορούσαμε να διαπιστώσουμε πρόοδο μέσα σε μόλις 30 ημέρες με την έναρξη, ελπίζουμε, της απόσυρσης μέρους των όπλων και, ελπίζουμε επίσης, την καταστροφή ορισμένων υπόγειων σηράγγων τις επόμενες 60 ως 90 ημέρες», δήλωσε από το Τελ Αβίβ στο αμερικανικό τηλεοπτικό δίκτυο Fox News.

«Θα μπορούσε να υπάρξει λοιπόν πρόοδος αρκετά γρήγορα, αλλά αυτό απαιτεί τη συνεργασία και των δύο πλευρών, και ελπίζουμε πως θα ξεπεράσουμε αυτή τη δοκιμασία», πρόσθεσε ο γαμπρός του Τραμπ. Σύμφωνα με Ισραηλινό αξιωματούχο, το Ισραήλ και οι ΗΠΑ συμφώνησαν χθες να αναθέσουν σε Αμερικανό στρατηγό να επιβλέψει τον αφοπλισμό της Χαμάς.

«Είχαμε πολύ, πολύ καλή συνάντηση σήμερα. Περάσαμε σχεδόν τέσσερις ώρες μαζί του και η ομάδα του εξέτασε όλες τις λεπτομέρειες (…) και διαλύθηκαν ορισμένες παρεξηγήσεις», υποστήριξε ο Τζάρεντ Κούσνερ, ο οποίος μια ημέρα νωρίτερα συναντήθηκε με κορυφαία στελέχη της Χαμάς.

Το παλαιστινιακό ισλαμιστικό κίνημα ανακοίνωσε στα τέλη Ιουλίου πως δέχεται τον αμερικανικό οδικό χάρτη, την έναρξη της «δεύτερης φάσης» του σχεδίου του αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, που προβλέπει τον αφοπλισμό του και σε αντάλλαγμα τη σταδιακή απόσυρση των ισραηλινών στρατευμάτων, που κατέχουν πάνω από το 60% της Λωρίδας της Γάζας. Υπενθυμίζεται ότι ο Νετανιάχου είχε απορρίψει το σχέδιο των ΗΠΑ.

Προχθές Κυριακή ο Κούσνερ συναντήθηκε με μέλη της ηγεσίας της Χαμάς και απαίτησε, σύμφωνα με πηγές ενήμερες σχετικά, τον αφοπλισμό του κινήματος και «επαληθεύσιμα» μέτρα. «Μας είπαν όλα τα σωστά πράγματα, αλλά, προφανώς, είναι πάρα πολύ δύσκολο να τους εμπιστευτούμε», είπε ο αμερικανός απεσταλμένος στο Fox News ερωτηθείς για τη συνάντησή του με την ηγεσία της Χαμάς.

Η συμφωνία με τον Νετανιάχου 

Οι Νετανιάχου και Κούσνερ «συμφώνησαν ότι δεν θα γίνει καμιά αναδίπλωση και καμιά ανοικοδόμηση στη Λωρίδα της Γάζας όσο δεν έχει αφοπλιστεί η Χαμάς στο σύνολό της», δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο ανώτερος ισραηλινός αξιωματούχος. «Συμφώνησαν επίσης ότι το πρώτο βήμα προς την αποστρατιωτικοποίηση της Γάζας θα είναι να ζητηθεί από τη Χαμάς να παραδώσει τα όπλα της ώστε να αχρηστευτούν υπό την επιτήρηση Αμερικανού στρατηγού», πρόσθεσε ο ισραηλινός αξιωματούχος.

Ο Κούσνερ συνοδευόταν από μέλη του «Συμβουλίου Ειρήνης» του Ντόναλντ Τραμπ, ιδίως τον πρώην πρωθυπουργό της Βρετανίας Τόνι Μπλερ. Σύμφωνα με στέλεχος του οργάνου αυτό, που δεν επιβεβαίωσε την εμπλοκή αμερικανού στρατηγού, «κάθε όπλο που συλλέγεται θα αχρηστεύεται εντελώς».

Η κυβέρνηση Τραμπ έχει ήδη ονομάσει τον Αμερικανό στρατηγό Τζάσπερ Τζέφερς επικεφαλής της Διεθνούς Δύναμης Σταθεροποίησης (ΔΔΣ) που με βάση το σχέδιο του προέδρου, το οποίο έχει εγκριθεί από τον ΟΗΕ, θα αναπτυχθεί στη Λωρίδα της Γάζας. Όπως παρουσιάστηκε δημόσια από το «Συμβούλιο Ειρήνης» του Τραμπ τον Ιούλιο, ο οδικός χάρτης προέβλεπε πως ο αφοπλισμός της Χαμάς θα συνοδευόταν από σταδιακή απόσυρση των μονάδων του ισραηλινού στρατού από τους τομείς που κατέχουν κι ότι η διαδικασία θα επιβλεπόταν από τη λεγόμενη Εθνική Επιτροπή Διακυβέρνησης της Γάζας (ΕΕΔΓ), σχήμα Παλαιστινίων τεχνοκρατών που υποτίθεται πως θα αναλάβει να διαχειρίζεται, για μεταβατική περίοδο, τις καθημερινές υποθέσεις στην περιοχή.

Απορρίπτοντας το κείμενο, ο Νετανιάχου απαίτησε «αληθινό» αφοπλισμό της Χαμάς. Το κίνημα, στην εξουσία από το 2007, ανακοίνωσε τον Ιούλιο ότι διαλύει την κυβέρνησή του και είναι έτοιμο να μεταβιβάσει τις ευθύνες της στην ΕΕΔΓ. Ο Τζάρεντ Κούσνερ επέμεινε προχθές Κυριακή στο ότι η Χαμάς δεν μπορεί να διαδραματίσει κανέναν μελλοντικό ρόλο στη διακυβέρνηση της Γάζας, κατά πηγές ενήμερες για όσα διαμείφθηκαν.

Αντιβαίνουν στην Συνθήκη της Λωζάννης που επιτρέπει στη Τουρκία χωρικά ύδατα τριών μιλίων από των ακτών της στο Αιγαίον, την Συνθήκη ειρήνης των Παρισίων του 1947, που αναγνώρισε την ελληνική κυριαρχία στο Πολύνησο του Καστελλορίζου και τις συνθήκες Σεβρών, Νεϊγύ και Λονδίνου που κατακυρώνουν τα νησιά του Αιγαίου στην Ελλάδα, όπου αυτές εξακολουθούν να ισχύουν.

Ουσιαστικά πρόκειται για τη πρώτη απόπειρα της Τουρκίας μετά το 1923, που κατέλαβε την ανατολική Θράκη, το Καραγάτς, την Ίμβρο και την Τένεδο, να επεκταθεί σε ευρωπαϊκό χώρο, αφού προηγουμένως εθνο-καθάρισε τους τοπικούς πληθυσμούς από τους αυτόχθονας Χριστιανούς. Η εθνοκάθαρση και στην Κύπρο μετά το 1974 είναι διεθνές έγκλημα.

Θα περάσει το νέο τουρκικό πραξικόπημα απαρατήρητο από την διεθνή κοινότητα και άνευ σοβαροτάτων συνεπειών από την Ευρωπαϊκή Ένωση; Ίδωμεν… Αλλ’ η νέα εισβολή των Τούρκων είναι κατ’ εξοχήν ελληνική υπόθεση. Διότι με την παραπλανητική συμφωνία των Αθηνών προ τριετίας για «ήρεμα νερά στο Αιγαίον», η ελληνική κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη, απετράπη ν’ ασκήσει τα δικαιώματά της Ελλάδος που πηγάζουν απ’ το διεθνές δίκαιον, με το casus belli και τα προκύπτοντα δίκαια απ’ το Δίκαιο των Θαλασσών του 1982.

Πρώτα έκαμε συμφωνία υπό απειλή που είναι καταχρηστική κι έπειτα δεν ανακήρυξε τα χωρικά ύδατα των 12 μιλίων που επιτρέπει το ισχύον Δίκαιο των Θαλασσών. Βαρύτατες είναι οι ευθύνες όλης της κυβερνήσεως κι όχι μόνο του αρμοδίου υπουργού Εξωτερικών, Γιώργου Γεραπετρίτη.

Θαλάσσια πάρκα: Τί να κάνει η Ελλάδα

Τι δέον τώρα γενέσθαι: Πρώτον άμεση σύγκληση Ευρωπαϊκού Συμβουλίου των 27 πρωθυπουργών της ΕΕ όπου να καταγγελθεί το νέο τουρκικό πραξικόπημα. Δεύτερον, αίτημα βαρυτάτων κυρώσεων εις βάρος της Τουρκίας από την Κομισιόν, αν δεν αποσύρει άμεσα τα αντιευρωπαϊκά διατάγματα. Τρίτον, προσφυγή στο Συμβούλιο Ασφαλείας, για την διατάραξη της ειρήνης, την παρακώλυση της ελευθερίας των θαλασσών και την αποτροπή της τοπικής αλιείας.

Επιβάλλεται επίσης η λήψη αντιμέτρων όπως η κατάργηση των περιττών τουρκικών προξενείων (Κομοτηνής, Ρόδου και Πειραιώς) , η ματαίωση της εβδομαδιαίας βίζας των Τούρκων σε 13 ελληνικά νησιά (λόγω Σένγκεν) κι η επιβολή ταρίφας στα εισαγόμενα προϊόντα από την Τουρκία, όπως θα έκανε ο Τραμπ.

Η τελευταία προβοκάτσια του Ερντογάν διαψεύδει τον μη επιθετικό χαρακτήρα της συνθήκης της Μέκκας και επιβάλλει την εγρήγορση των Ελληνικών ενόπλων δυνάμεων με κατάρριψη των αγνώστων ΜΕΟ πάνω από το Αιγαίο.