Στην εκδήλωση θα παραβρεθεί ο Χάρης Δούκας με την ιδιότητα του δημάρχου Αθηναίων, ο οποίος παραχώρησε και το Σεράφειο για την εκδήλωση. Σύμφωνα με πληροφορίες το παρόν θα δώσουν ο περιφερειάρχης Αττικής Νίκος Χαρδαλιάς, ο δήμαρχος Πειραιά Γιάννης Μώραλης, ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης Στέλιος Αγγελούσης και ο περιφερειάρχης Κρήτης Σταύρος Αρναουτάκης. Στην εκδήλωση θα παραβρεθεί και ο επικεφαλής της παράταξης «Ανοιχτή Πόλη» της Αθήνας, Κώστας Ζαχαριάδης.

Ο Αλέξης Τσίπρας θα υποστηρίξει ότι είναι ανάγκη να διαμορφωθεί ένας Νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης που θα βάζει τις βάσεις μιας συνολικής αναθεώρησης της σχέσης μεταξύ κράτους, αυτοδιοίκησης και πολίτη, με στόχο την ανασυγκρότηση της δημόσιας διοίκησης πάνω στις αρχές της αποτελεσματικότητας και της δημοκρατικής λογοδοσίας. Θα επισημάνει ότι οι Δήμοι δεν πρέπει να λειτουργούν ως φορείς διαχείρισης περιορισμένων αρμοδιοτήτων αλλά ως πραγματικές κυβερνήσεις τοπικού επιπέδου. Μόνο έτσι ο Έλληνας πολίτης πρέπει να απολαμβάνει τα ίδια δικαιώματα και υπηρεσίες σε όλη ανεξαιρέτως την επικράτεια.

Από την Αμαλίας σημειώνουν ότι η παρουσίαση είναι μία ακόμη θεματική εκδήλωση της ΕΛ.Α.Σ και «προπομπός μιας σειράς αντίστοιχων θεματικών που θα ξεδιπλωθούν το επόμενο διάστημα πάνω στους προγραμματικούς άξονες της Συμπαράταξης».
Είχε προηγηθεί η παρουσίαση μέρους του προγράμματος για την Παιδεία ενώ αναμένονται το επόμενο διάστημα και με ορίζοντα την ΔΕΘ και άλλες παρουσιάσεις (κοινωνικό κράτος, υγεία κλπ).

Παρεμβάσεις θα κάνουν ο γραμματέας του κόμματος Μίλτος Χατζηγιαννάκης που έχει θητεύσει δήμαρχος Σκύρου, ο Γιώργος Ιωακειμίδης, τομέαρχης Τοπικής Αυτοδιοίκησης της ΕΛ.Α.Σ και η δήμαρχος Τήλου, Μαρία Καμμά που έχει την ιδιότητα της τομεάρχισσας Νησιωτικής Πολιτικής. Επίσης θα παρέμβουν στελέχη της Τοπικής Αυτοδιοίκησης που θα παραβρεθούν, ανεξάρτητα από την πολιτική τους τοποθέτηση.

Σε επιστολή της 22ας Ιουλίου, που εστάλη από το Γραφείο Νομοθετικών Υποθέσεων του Στέιτ Ντιπάρτμεντ προς το Κογκρέσο εκ μέρους του Λευκού Οίκου, η αμερικανική κυβέρνηση ανέφερε ότι η θέση της παραμένει σύμφωνη με το Άρθρο 231 του νόμου CAATSA και το Άρθρο 1245 του Νόμου περί Εξουσιοδότησης Εθνικής Άμυνας (NDAA) για το οικονομικό έτος 2020.
«Η Τουρκία δεν έχει ακόμη εκπληρώσει αυτές τις προϋποθέσεις», αναφέρεται στην απάντηση προς τον Δημοκρατικό βουλευτή του Μιζούρι, Wesley Bell.

Σύμφωνα με το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, η Άγκυρα θα πρέπει:

– να πάψει να κατέχει το ρωσικής κατασκευής σύστημα αεράμυνας S-400 ή σχετικό εξοπλισμό,
– να παράσχει διαβεβαιώσεις ότι δεν θα αποκτήσει ξανά τέτοια συστήματα,
– και να εκπληρώσει τις υπόλοιπες απαιτήσεις πιστοποίησης που προβλέπει η αμερικανική νομοθεσία.

Το υπουργείο υπογράμμισε ότι οποιαδήποτε συμφωνία θα πρέπει να είναι διαφανής, νόμιμη και συμβατή με τα συμφέροντα εθνικής ασφάλειας των Ηνωμένων Πολιτειών.

Η στήριξη του Τραμπ δεν αίρει τους περιορισμούς του Κογκρέσου

Η επιστολή ακολούθησε τη συνάντηση του Ντόναλντ Τραμπ με τον πρόεδρο Ερντογάν στις 7 Ιουλίου, στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ. Ο Τραμπ είχε δηλώσει ότι η Ουάσιγκτον σκοπεύει να άρει τις κυρώσεις που έχουν επιβληθεί στην Τουρκία και ότι θα αποφασίσει εάν θα στηρίξει την πώληση των F-35.

Η συνάντηση επανέφερε τη μακροχρόνια διαμάχη για τα μαχητικά στο επίκεντρο της διμερούς αμυντικής ατζέντας, έπειτα από προηγούμενες ενδείξεις ότι τα F-35 και τα S-400 θα αποτελούσαν βασικά θέματα στις συνομιλίες Τραμπ–Ερντογάν. Ωστόσο, η γραπτή απάντηση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ δείχνει ότι οποιαδήποτε πολιτική απόφαση θα πρέπει να ξεπεράσει τα νομικά εμπόδια και τους περιορισμούς που έχει επιβάλει το Κογκρέσο.

Η Άγκυρα εκτιμά ότι μια συμφωνία βρίσκεται πιο κοντά

Τούρκοι αξιωματούχοι εμφανίζονται ολοένα και πιο αισιόδοξοι ότι μπορεί να επιτευχθεί συμβιβασμός.
Ο υφυπουργός Εξωτερικών Λεβέντ Γκιουμρουκτσού δήλωσε στις 17 Ιουλίου ότι η Τουρκία και οι ΗΠΑ βρίσκονται πιο κοντά από ποτέ στην επίλυση τόσο της διαμάχης για τα F-35 όσο και των κυρώσεων που επιβλήθηκαν βάσει του νόμου CAATSA.

Όπως ανέφερε, κοινή πολιτική και στρατιωτική ομάδα εργασίας έχει εξετάσει επιλογές που θα μπορούσαν να ικανοποιήσουν τις νομικές απαιτήσεις των ΗΠΑ, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη τις πολιτικές και οικονομικές ανησυχίες της Τουρκίας.
«Αυτή τη φορά πραγματικά αισθανόμαστε ότι είμαστε πιο κοντά. Πιστεύουμε ότι ίσως μπορέσουμε να επιλύσουμε αυτό το ζήτημα και να το αφήσουμε πίσω μας», δήλωσε ο Γκιουμρουκτσού σε εκδήλωση του Atlantic Council στην Ουάσιγκτον.

Τα 6 αεροσκάφη παραμένουν βασική διεκδίκηση της Τουρκίας

Ο υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν έχει δηλώσει ότι άμεση προτεραιότητα της Άγκυρας αποτελεί η παράδοση των έξι F-35 τα οποία, σύμφωνα με την Τουρκία, είχε ήδη αγοράσει πριν αποβληθεί από το πρόγραμμα. Παράλληλα, έχει διαχωρίσει το ζήτημα της άρσης της απαγόρευσης μεταφοράς αεροσκαφών από το ενδεχόμενο επανένταξης της Τουρκίας στην πολυεθνική κοινοπραξία παραγωγής των F-35. Ώστοσο, η επιστολή της 22ας Ιουλίου αφήνει ανοιχτό το παράθυρο της διπλωματίας, αλλά επιβεβαιώνει ότι τα νομικά εμπόδια της αμερικανικής νομοθεσίας παραμένουν αμετάβλητα.

Οι βομβαρδισμοί των ΗΠΑ στο Ιράν ανεστάλησαν από το βράδυ της Παρασκευής, έπειτα από δυο εβδομάδες πληγμάτων χωρίς προηγούμενο έπειτα από την κατάπαυση του πυρός τον Απρίλιο.

Από την άλλη, το Ιράν δεν ανακοίνωσε καμιά επίθεση εναντίον αμερικανικών βάσεων σε μοναρχίες του Κόλπου, συμμάχους της Ουάσιγκτον. Δεν κηρύχθηκε κανένας νυχτερινός συναγερμός στις χώρες αυτές.

«Καθώς η στρατηγική μας βασίζεται ουσιαστικά στην ανταπόδοση, διακόψαμε επίσης τις επιχειρήσεις μας», σχολίασε εκπρόσωπος του ιρανικού στρατού, ο Μοχαμάντ Ακραμινιά.

Στις χρηματαγορές μοιάζει να επικρατεί ανακούφιση, ένδειξη των οποίων αποτέλεσε η υποχώρηση των τιμών του πετρελαίου τις πρώτες πρωινές ώρες: σχεδόν δυο ώρες μετά την έναρξη των συναλλαγών, αυτή του βαρελιού του Μπρεντ Βόρειας Θάλασσας, ποικιλίας αναφοράς διεθνώς, έπεφτε σχεδόν 5% γύρω στα 92 δολάρια, ενώ για λίγο έφτασε ακόμη και κάτω από τα 90. Αυτή της αντίστοιχης αμερικανικής ποικιλίας West Texas Intermediate (WTI) υποχωρούσε επίσης, περί τα 84 δολάρια.

Καθώς ο πόλεμος οδεύει να συμπληρώσει (σ.σ. αύριο Τρίτη) πέντε μήνες, ο αμερικανικός Τύπος κάνει λόγο για ελλείψεις πυρομαχικών κρίσιμης σημασίας.

Σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας New York Times, η οποία επικαλέστηκε δυο πηγές της ενήμερες σχετικά, η κυβέρνηση Τραμπ ανησυχεί για την μείωση των αποθεμάτων πυρομαχικών για τα αντιαεροπορικά συστήματα Patriot και για άλλα συστήματα αντιπυραυλικής άμυνας που προστατεύουν κράτη της περιοχής.

Ο αμερικανικός στρατός διαθέτει «όλα όσα χρειάζεται για να διεξαγάγει αυτή την εκστρατεία με όλη την απαιτούμενη αποτελεσματικότητα», αντέτεινε ο Μάικ Γουόλτς, προσθέτοντας πως αναπτύσσονται στη Μέση Ανατολή «περαιτέρω πόροι».

Υποστήριξη του Νετανιάχου

Κατά την άποψη της Τεχεράνης, οι ΗΠΑ βρίσκονται σε «δύσκολη και ασταθή» κατάσταση και πιθανόν αναζητούν «νέα στρατηγική», όπως το έθεσε ο Μοχαμάντ Ακραμινιά.

Δυο ημέρες πριν από την επίσκεψη στην Ουάσιγκτον του Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο οποίος συνηγορεί πάγια υπέρ σκληρής γραμμής έναντι της Τεχεράνης, ο εκπρόσωπος του στρατού του Ιράν προειδοποίησε τους Αμερικανούς: αν «αφεθούν να εξαπατηθούν ξανά» από τον ισραηλινό πρωθυπουργό και «επιμείνουν να συνεχίσουν τον πόλεμο, ειδικά με αεροπορικά πλήγματα», η σύρραξη «θα επεκταθεί γεωγραφικά».

Ο κ. Νετανιάχου από την πλευρά του είπε πως «υποστηρίζει πλήρως τις προσπάθειες» του Ντόναλντ Τραμπ να βάλει τέλος στις υποτιθέμενες φιλοδοξίες της Τεχεράνης να αποκτήσει πυρηνικό οπλοστάσιο — το Ιράν διαψεύδει εδώ και δεκαετίες πως έχει τέτοια πρόθεση. «Αν μπορούσαμε να καταλήξουμε σε αυτό χωρίς μάχες υψηλής έντασης θα ήταν καλό», δήλωσε χθες στο Fox News.

Στην ιρανική πρωτεύουσα, που γενικά δεν υπέστη βομβαρδισμούς μετά την επανέναρξη των εχθροπραξιών στις αρχές Ιουλίου, η ζωή έμοιαζε να επανέρχεται σε πιο φυσιολογικούς ρυθμούς, με τα παραδοσιακά μποτιλιαρίσματα και τη ζέστη να ταλαιπωρούν τους κατοίκους, διαπίστωσε ομάδα του Γαλλικού Πρακτορείου επιτόπου.

Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή άρχισε την 28η Φεβρουαρίου, με τους αμερικανοϊσραηλινούς βομβαρδισμούς εναντίον του Ιράν, και στοίχισε τη ζωή σε χιλιάδες ανθρώπους, κυρίως στην Ισλαμική Δημοκρατία και στον Λίβανο. Κλόνισε επίσης την παγκόσμια οικονομία, λόγω της διακοπής της κυκλοφορίας πλοίων στο στενό του Ορμούζ, ανάμεσα στο Ιράν και την αραβική χερσόνησο, από όπου διέρχεται υπό κανονικές συνθήκες το ένα πέμπτο των υδρογονανθράκων που καταναλώνεται σε παγκόσμια κλίμακα.

Η Τεχεράνη, που έχει κλείσει το θαλάσσιο πέρασμα στρατηγικής σημασίας κι εννοεί να προχωρήσει στην επιβολή τελών διέλευσης παρά την εναντίωση της Ουάσιγκτον, ανακοίνωσε πως διεξήγαγε την Παρασκευή και προχθές Σάββατο νέες συνομιλίες με το Ομάν, στην άλλη όχθη του στενού, για τη μελλοντική διαχείρισή του.

Νέο μέτωπο

Η καταρχήν συμφωνία –το «μνημόνιο κατανόησης του Ισλαμαμπάντ»– που υπέγραψαν τη 17η Ιουνίου η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη και προέβλεπε κύκλο ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων διάρκειας 60 ημερών έγινε κομματάκια προτού συμπληρωθεί ένας μήνας αφότου τέθηκε σε εφαρμογή.

Το στενό του Ορμούζ, που άνοιξε για μερικές ημέρες χάρη στη συμφωνία, ανακοινώθηκε από το Ιράν πως είναι εκ νέου κλειστό. Έξι πλοία που προσπάθησαν να το διασχίσουν χωρίς άδεια της Τεχεράνης σταματήθηκαν τις προηγούμενες 24 ώρες, σύμφωνα με την ιρανική κρατική τηλεόραση. Σε αντίποινα, οι ΗΠΑ επέβαλαν εκ νέου αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών στον Κόλπο.

Χθες το ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων Defa Press, ειδικευμένο στις στρατιωτικές υποθέσεις, μετέδωσε –κάτι που αναμεταδόθηκε από άλλα ΜΜΕ– ότι πετρελαιοφόρο δεξαμενόπλοιο χτυπήθηκε από νάρκη, αφού «απέκλινε» από την μόνη πορεία που επιτρέπει η Τεχεράνη, κατά μήκος των ιρανικών ακτών. Η πληροφορία δεν έχει επιβεβαιωθεί από άλλες πηγές μέχρι στιγμής.

Παρότι φάνηκε να αποκαθίσταται σχετική ηρεμία στον Κόλπο για δυο ημέρες εξάλλου, οι εχθροπραξίες εντάθηκαν στο νέο μέτωπο του πολέμου: αυτό στο οποίο αναμετρώνται η Σαουδική Αραβία και οι αντάρτες Χούθι της Υεμένης, που πρόσκεινται στο Ιράν.

Είναι ο έλεγχος των υεμενίτικων αιθέρων αυτός που αποτέλεσε έναυσμα, τη 13η Ιουλίου: η Τεχεράνη έστειλε στη Σανάα αεροσκάφος με αντιπροσωπεία των ανταρτών χωρίς να ζητήσει άδεια από το Ριάντ, όπως συνηθίζεται τα τελευταία δέκα χρόνια, οδηγώντας σε βομβαρδισμούς αποδοθέντες στο σουνιτικό βασίλειο στο αεροδρόμιο της υεμενίτικης πρωτεύουσας.

Σε αντίποινα, οι Χούθι κήρυξαν ναυτικό αποκλεισμό της Σαουδικής Αραβίας, έβαλαν στο στόχαστρο πετρελαιοφόρα δεξαμενόπλοιά της και για πρώτη φορά από το 2022 στόχους στην επικράτειά της. Επιτέθηκαν το Σάββατο ιδίως εναντίον πετρελαϊκών εγκαταστάσεων του βασιλείου.

Σύμφωνα με τον υπουργό Μεταφορών και Υποδομών της Τουρκίας, Abdulkadir Uraloglu, ο οποίος παρέστη στα εγκαίνια στα Κατεχόμενα, ο στόχος του «συστήματος υπηρεσιών κυκλοφορίας πλοίων,  είναι η αδιάλειπτη παρακολούθηση της θαλάσσιας κυκλοφορίας μεταξύ Τουρκίας και ‘’τ.δ.β.κ’’».

Πρόσθεσε δε πως «θα είμαστε σε θέση να προστατεύσουμε τα συμφέροντά μας στη Γαλάζια Πατρίδα. Τα τελευταία 24 χρόνια, η Τουρκία έχει πραγματοποιήσει σημαντικές επενδύσεις στον ναυτιλιακό τομέα και με τις 218 λιμενικές εγκαταστάσεις, τα 85 ενεργά ναυπηγεία, τις 65 μαρίνες, τα 400 αλιευτικά λιμάνια και τους περίπου 144.000 ναυτικούς, κατατάσσεται μεταξύ των κορυφαίων ναυτιλιακών χωρών στον κόσμο». Ο Abdulkadir Uraloglu, είπε χαρακτηριστικά ότι «για εμάς, μία σταγόνα νερού στις θάλασσές μας έχει την ίδια σημασία για εμάς με μία σπιθαμή της γης μας».

Κατεχόμενα: Η Τουρκία θωρακίζει την παρουσία της;

Οι Τούρκοι αξιωματούχοι αναφέρουν πως παρακολουθούν τις θάλασσες με το σύστημα έρευνας και διάσωσης “COSPAS-SARSAT” το οποίο υποστηρίζεται μέσω δορυφόρου και προηγμένα συστήματα επικοινωνίας. Είναι προφανές ότι η Τουρκία διαχρονικά χρησιμοποιεί την Κύπρο ως προκεχωρημένο φυλάκιό της και βασικό εργαλείο για υλοποίηση του μεγαλεπήβολου τουρκικού οράματος για τη “Γαλάζια Πατρίδα”. Όπως πολλές φορές έχει αναφερθεί, πρόκειται για ένα σχεδιασμό, που ενισχύει τη στρατιωτική παρουσία της Τουρκίας στο νησί και τη στρατιωτικοποίησή του.

Όλες οι κινήσεις που γίνονται ενισχύουν το τουρκικό αφήγημα ότι η Άγκυρα επενδύει στρατηγικά, σε υποδομές στην Κύπρο, για να παραμείνει στο νησί. Γι΄αυτό και οι σχεδιασμοί αυτοί, η υλοποίησή τους, απομακρύνουν τις όποιες προοπτικές επίτευξης συμφωνίας στο Κυπριακό. Εκτός, βέβαια, κι εάν σε μια συμφωνία περιληφθούν και τα τετελεσμένα και τα στρατηγικά πλεονεκτήματα, που απέκτησε η Άγκυρα από την παράνομη παρουσία της στην Κύπρο.

Τελευταία, το SPR βρέθηκε στην επικαιρότητα δύο φορές. Η πρώτη το 2022, όταν η κυβέρνηση Μπάιντεν προχώρησε στη μεγαλύτερη αποδέσμευση στην ιστορία του αποθέματος, για να αντιμετωπίσει την ενεργειακή κρίση και να αναχαιτίσει τον ενεργειακό πληθωρισμό, λόγω της έκρηξης της τιμής του βαρελιού. Η δεύτερη είναι τώρα, με την κυβέρνηση Τραμπ 2.0, να καταφεύγει στις ίδιες δεξαμενές λόγω του πολέμου με το Ιράν.

Για τον εξωτερικό παρατηρητή, οι δύο πρόεδροι έκαναν το ίδιο! Άνοιξαν τις κάνουλες για να αυξήσουν την προσφορά και να συγκρατήσουν τις τιμές. Αν όμως κοιτάξει κανείς κάτω από την επιφάνεια, θα ανακαλύψει δύο αντίθετες οικονομικές φιλοσοφίες. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι ποιος άνοιξε τις δεξαμενές, αλλά το ποιος αναλαμβάνει τον οικονομικό κίνδυνο και ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό της αναπλήρωσης: Ο Αμερικανός φορολογούμενος ή οι πετρελαϊκές εταιρείες;

Η στρατηγική Μπάιντεν 

Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία προκάλεσε το μεγαλύτερο σοκ προσφοράς στην αγορά πετρελαίου, μετά το πετρελαϊκό εμπάργκο του 1973, την εισβολή στο Κουβέιτ το 1990 και την χρηματοπιστωτική κρίση του 2008. Το αργό Brent, εκτοξεύθηκε γρήγορα πάνω από τα 120 δολάρια. Στις ΗΠΑ, η μέση τιμή της βενζίνης ξεπέρασε για πρώτη φορά στην ιστορία το ψυχολογικό φράγμα των 5 δολαρίων ανά γαλόνι (3,7 λίτρα). Ο πληθωρισμός κάλπασε, δημιουργώντας τεράστιο πολιτικό-οικονομικό πρόβλημα για τον Λευκό Οίκο, καθώς πλησίαζαν οι ενδιάμεσες εκλογές.

Από τον Μάρτιο έως τον Δεκέμβριο 2022, ο Μπάιντεν διέταξε τη διοχέτευση περίπου 180 εκατομμυρίων βαρελιών στην αγορά (ένα εκατομμύριο βαρέλια ημερησίως για έξι μήνες). Η κυβέρνηση Μπάιντεν επέλεξε τον μηχανισμό των απευθείας, ανταγωνιστικών πωλήσεων (Crude Oil Sales). Το κράτος έβγαλε το πετρέλαιο σε δημοπρασίες, μεταβιβάζοντας την κυριότητά του σε ιδιωτικές εταιρείες. Το πετρέλαιο πουλήθηκε με μέση τιμή περίπου 95-96 δολάρια ανά βαρέλι και απέφερε σχεδόν 17 δισ. στα δημόσια ταμεία. Σύμφωνα με το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών, η μέση τιμή της βενζίνης μειώθηκε κατά 13 έως 31 σεντς ανά γαλόνι, προσφέροντας μία προσωρινή ανακούφιση.

Το πρόβλημα εμφανίστηκε όταν ήρθε η ώρα της αναπλήρωσης. Το SPR δεν είναι εμπορικό προϊόν προς ρευστοποίηση, αλλά περιουσιακό στοιχείο εθνικής ασφάλειας. Κάθε βαρέλι που φεύγει, πρέπει να επιστρέψει. Το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου που πουλήθηκε το 2022 είχε αγοραστεί τις δεκαετίες 1980 και 1990. Το μέσο κόστος κτήσης για το αμερικανικό κράτος ήταν περίπου 27 δολάρια. Η κυβέρνηση Μπάιντεν το πούλησε προς 96 δολάρια. Άφησε κέρδος, αλλά η επαναγορά αποδείχθηκε δημοσιονομική παγίδα. Ανακοίνωσε ότι θα ξαναγόραζε πετρέλαιο, μόνο αν οι τιμές έπεφταν κάτω από τα 79 δολάρια.

Οι διεθνείς τιμές, όμως, παρέμειναν ψηλά, οι διαγωνισμοί επαναγοράς αναβάλλονταν συνεχώς και η φυσική αναπλήρωση πάγωσε. Η κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι είχε ανακτήσει περίπου 200 εκατ. βαρέλια. Η αλήθεια όμως κρυβόταν στα ψιλά γράμματα ενός λογιστικού ελιγμού. Διότι:

1. Μόνο 55 εκατ. βαρέλια αγοράστηκαν φυσικά από την αγορά. Και αυτά αγοράστηκαν με μέση τιμή 75-76 δολάρια.
2. Τα υπόλοιπα 145 εκατομμύρια βαρέλια δεν μπήκαν ποτέ πίσω στις δεξαμενές. Προέκυψαν απλώς επειδή το Κογκρέσο ακύρωσε μελλοντικές, υποχρεωτικές πωλήσεις πετρελαίου που είχαν ήδη νομοθετηθεί για τα επόμενα έτη. Τα υπόγεια σπήλαια έμειναν μισοάδεια.
3. Μεγάλο τμήμα των βαρελιών που αποδεσμεύτηκαν, δεν έφτασαν ποτέ στον Αμερικανό καταναλωτή. Ένα σημαντικό μέρος τους κατέληξε στην Κίνα.

Όλο αυτό είχε ως αποτέλεσμα, ο Αμερικανός φορολογούμενος να επωμιστεί το σύνολο του οικονομικού κινδύνου. Πριν από την παρέμβαση Μπάιντεν, το SPR διέθετε 638 εκατ. βαρέλια. Στο τέλος, είχε καθηλωθεί κοντά στα 394 εκατ. Μια “τρύπα” 240 εκατ. παρέμεινε ανοιχτή.

Η στρατηγική Τραμπ

Το 2026, επί Τραμπ, ο πόλεμος με το Ιράν και το κλείσιμο του Ορμούζ απείλησαν να στραγγίξουν την παγκόσμια αγορά, κόβοντας τη ροή εκατ. βαρελιών ημερησίως. Οι προβλέψεις της Wall Street ήταν εφιαλτικές, κάνοντας λόγο για άμεση εκτίναξη του πετρελαίου στα 150 ή και 200 δολάρια, γεγονός που θα προκαλούσε παγκόσμιο οικονομικό κραχ. Η κυβέρνηση Τραμπ κατέφυγε κι αυτός στο SPR, παρ’ ότι είχε ασκήσει έντονη κριτική στον Μπάιντεν για το SPR, αλλά τελικά και ο ίδιος αποδέσμευσε 172 εκατ. βαρέλια. Το έκανε με διαφορετικό μηχανισμό και σε συντονισμό με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας.

Αντί να πουλήσει το πετρέλαιο και να εισπράξει μετρητά, ενεργοποίησε ένα ειδικό νομικό εργαλείο: Το Πρόγραμμα Ανταλλαγής (Strategic Petroleum Reserve Exchange Program). Η φιλοσοφία αυτού του μηχανισμού δεν είναι εμπορική, είναι χρηματοοικονομική. Το κράτος δεν μεταβιβάζει την κυριότητα του πετρελαίου. Αντίθετα, λειτουργεί σαν τράπεζα: Δανείζει φυσικό πετρέλαιο σε ιδιωτικές εταιρείες και διυλιστήρια (Vitol, Trafigura, ExxonMobil και Marathon Petroleum) για να καλύψουν την άμεση έλλειψη. Οι όροι του συμβολαίου είναι αυστηροί. Οι εταιρείες που παίρνουν το πετρέλαιο αναλαμβάνουν την υποχρέωση να το επιστρέψουν στο μέλλον.

Αν και στη δημόσια συζήτηση ο μηχανισμός περιγράφεται σαν «δανεισμός», νομικά είναι πρόγραμμα ανταλλαγής, στο οποίο οι εταιρείες αναλαμβάνουν τη συμβατική υποχρέωση να επιστρέψουν τις ίδιες ποσότητες, προσαυξημένες με επιπλέον βαρέλια. Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο είναι τα premium barrels (βαρέλια-τόκος). Οι πετρελαϊκοί κολοσσοί υποχρεούνται να επιστρέψουν τις ποσότητες προσαυξημένες με “καπέλο” 18-24%, ως αποζημίωση στο Δημόσιο.

Η επιλογή αυτή βασίστηκε στην εκμετάλλευση της δομής της αγοράς, η οποία βρισκόταν σε καθεστώς έντονου backwardation. Σε αυτή την κατάσταση, το άμεσα παραδοτέο πετρέλαιο (λόγω πολέμου) είναι πανάκριβο, ενώ τα συμβόλαια μελλοντικής παράδοσης (futures) είναι φθηνότερα. Οι εταιρείες εμπορίας είχαν τεράστιο κίνητρο. Πήραν το ακριβό πετρέλαιο από τον Τραμπ σήμερα, το διέθεσαν στην αγορά συγκρατώντας τις τιμές (98-100 δολάρια αντί για τα 150), και δεσμεύτηκαν να το αγοράσουν και να το επιστρέψουν στο κράτος μεταξύ 2026 και 2029, ελπίζοντας σε χαμηλότερες μελλοντικές τιμές.

Το ρίσκο της διακύμανσης των τιμών μεταφέρθηκε εξ ολοκλήρου στις πλάτες του ιδιωτικού τομέα. Κι όταν ολοκληρωθεί η επιστροφή, το SPR όχι μόνο θα έχει ξαναγεμίσει δωρεάν, αλλά θα διαθέτει περίπου 40 εκατ. βαρέλια περισσότερα από όσα είχε πριν την κρίση, χάρη στα επιπλέον βαρέλια που υποχρεούνται να επιστρέψουν οι εταιρίες. Όμως κι αυτή η στρατηγική έχει τίμημα, αφού το αμερικανικό SPR υποχώρησε στα 311 εκατ. βαρέλια. Πρόκειται για το χαμηλότερο επίπεδο από το 1983, κάτι που προκάλεσε έντονη κριτική από τα συστημικά ΜΜΕ. Η σύγκριση των δύο αυτών περιπτώσεων αποτυπώνει τη βαθιά διαφορά φιλοσοφίας των κυβερνήσεων Μπάιντεν και Τραμπ στη διαχείριση του δημόσιου πλούτου. Διαφορά που αποτυπώνεται στο επόμενο infograph:

Η κυβέρνηση Μπάιντεν αντιμετώπισε το SPR ως εμπόρευμα που έπρεπε να πουληθεί άμεσα για να παρέμβει στην εσωτερική αγορά, αναλαμβάνοντας όμως η ίδια το ρίσκο της επόμενης ημέρας. Η κυβέρνηση Τραμπ, αντίθετα, λειτούργησε ως διαχειριστής ρίσκου. Δεν αναζήτησε άμεσα έσοδα, αλλά χρησιμοποίησε το βάρος του αποθέματος για να αναγκάσει τις αγορές να αυτο-διορθωθούν, μετακυλίοντας τις υποχρεώσεις σε όσους επωφελήθηκαν από την κρατική παρέμβαση.

Η τιμή του πετρελαίου στο μέλλον

Η δημόσια συζήτηση στα μεγάλα τηλεοπτικά δίκτυα αναλώνεται συνήθως σε στείρα αντιπαράθεση για το ποιος πρόεδρος έχει δίκιο, ή ποιος άδειασε τη χώρα. Αυτές οι θέσεις δεν έχουν σχέση με την πραγματική οικονομία, αλλά με την πολιτική διαχείριση της κρίσης. Ουσιαστικά, η σύγκριση των δύο προσεγγίσεων στο SPR, αναδεικνύει ένα σημαντικό συμπέρασμα. Η αξία μιας κρατικής παρέμβασης στις διεθνείς αγορές δεν κρίνεται από το αν επηρέασε προσωρινά την τιμή της βενζίνης, κατά μερικά σεντς. Κρίνεται πρωτίστως από τον τρόπο, με τον οποίο κατανέμεται ο οικονομικός κίνδυνος.

Η ίδια ακριβώς υποδομή, οι ίδιες υπόγειες δεξαμενές, χρησιμοποιήθηκαν μέσα σε λίγα χρόνια, με δύο εντελώς διαφορετικούς μηχανισμούς. Ο ένας μηχανισμός άφησε πίσω του δημοσιονομικά ελλείμματα και ακριβές επαναγορές, για τις οποίες πλήρωσε ο Αμερικανός. Ο άλλος μηχανισμός αξιοποίησε τους κανόνες του παγκόσμιου εμπορίου για να διασφαλίσει ότι, όταν κατακάτσει η σκόνη του πολέμου, οι ίδιες οι πολυεθνικές εταιρείες θα πληρώσουν τον λογαριασμό για να ξαναγεμίσουν τις κρατικές αποθήκες.

Στην αγορά ενέργειας, και στην οικονομία γενικότερα, η λεπτομέρεια του μηχανισμού είναι αυτή που ξεχωρίζει μια ακριβή πολιτική κίνηση από μια αποτελεσματική στρατηγική εθνικής ασφάλειας. Το πρόβλημα είναι ότι εδώ που φτάσαμε, τα αμερικανικά αποθέματα έχουν φτάσει στο κατώτερο σημείο τους από το 1983. Μπορεί η επιλογή Τραμπ να μην επέτρεψε (μέχρι σήμερα) έναν δεύτερο καλπασμό της τιμής του Brent στα 120 (που είχε φτάσει στις 9 και 19 Μαρτίου), αλλά τώρα η αγορά φοβάται ότι ένας νέος γύρος πολεμικών συγκρούσεων σε Ιράν και Ουκρανία, θα πυροδοτήσει νέα έξαρση των τιμών, χωρίς να είναι εύκολο να γίνει νέα αποστράγγιση των στρατηγικών αποθεμάτων.

Κι αν τα πολεμικά μέτωπα σε Μέση Ανατολή και Ουκρανία κλιμακωθούν εκ νέου, δεν θα πρέπει να αποκλείεται νέα ανοδική κίνηση του Brent και του WTI προς τα 120 δολάρια στον Αύγουστο ή τον Σεπτέμβριο. Ή ακόμη και παραπάνω. Ειδικά εάν ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν πλήξουν πετρελαϊκά κοιτάσματα, τερματικούς σταθμούς ή διυλιστήρια. Σε αντίθεση όμως με όσα έχουν κάνει μέχρι σήμερα οι δύο τελευταίοι πρόεδροι των ΗΠΑ, οι δυνατότητες μιας νέας μαζικής αποδέσμευσης από το SPR είναι πλέον πολύ πιο περιορισμένες. Και οι τιμές θα αποκτήσουν για άλλη μια φορά εκρηκτική ανοδική ορμή…

Η σημαντική είδηση των ημερών είναι ότι οι Χούθι, οι σύμμαχοι του Ιράν στην Υεμένη, ανακοίνωσαν ναυτικό αποκλεισμό της Σαουδικής Αραβίας και προειδοποίησαν τα πλοία που μεταφέρουν σαουδαραβικό πετρέλαιο. Η κίνηση αυτή απειλεί να περιορίσει τη ναυσιπλοΐα μέσω του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ και να καταστήσει επισφαλή τη σαουδαραβική διέξοδο προς την Ερυθρά Θάλασσα. Με αυτή την κίνηση το Ιράν επιδιώκει να επιτύχει δύο στόχους.

Διπλός ενεργειακός αποκλεισμός

Ο πρώτος στόχος είναι να καταστεί πιο αποτελεσματικός ο οικονομικός στραγγαλισμός που επιχειρείται με το κλείσιμο του Ορμούζ. Έως τώρα σημαντικές ποσότητες πετρελαίου διοχετεύονταν εκτός Ορμούζ μέσω δύο αγωγών. Ο ένας από αυτούς τους αγωγούς είναι ο East-West Pipeline, με τον οποίο η Σαουδική Αραβία μπορεί να διοχετεύει καθημερινά 5-7 εκατομμύρια βαρέλια στο λιμάνι Γιανμπού της Ερυθράς Θάλασσας. 

Ο άλλος αγωγός είναι ο Abu Dhabi Crude Oil Pipeline των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, ο οποίος παρακάμπτει το Στενό του Ορμούζ και καταλήγει στο λιμάνι της Φουτζέιρα στην Αραβική Θάλασσα. Μέσω του αγωγού αυτού μπορούν να διοχετεύονται 1,5-1,8 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα.

Εξ αιτίας αυτών των δύο αγωγών, περίπου το 30% του πετρελαίου που παράγεται στον Περσικό έχει παραμείνει έως τώρα διαθέσιμο στις διεθνείς αγορές, παρά τον αποκλεισμό του Ορμούζ. Αυτός είναι πιθανότατα ένας από τους λόγους που οι τιμές του πετρελαίου έχουν παραμείνει γενικά υπό έλεγχο. Αν όμως παύσει η ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα ή πληγούν οι σαουδαραβικές εγκαταστάσεις στο Γιανμπού, τότε πιθανόν να δούμε τις τιμές του πετρελαίου σημαντικά υψηλότερα.

ΗΠΑ-Ιράν: Πίεση προς τη Σαουδική Αραβία

Ο δεύτερος λόγος για τον οποίο το Ιράν επιχειρεί να κλείσει την Ερυθρά Θάλασσα μέσω των Χούθι είναι η άσκηση πίεσης στη Σαουδική Αραβία, βασικό σύμμαχο των ΗΠΑ στην περιοχή. Με ημερήσια παραγωγή πετρελαίου περίπου 9 εκατομμυρίων βαρελιών, η Σαουδική Αραβία μπορεί έως τώρα να διοχετεύει το 70-75% της παραγωγής της μέσω του East-West Pipeline και να έχει ικανοποιητική ροή εσόδων. Να σημειώσουμε εδώ ότι τα κράτη του Περσικού Κόλπου είναι μεν πλούσια, αλλά έχουν κρατικό δανεισμό. Έτσι μια πιθανή διακοπή στη ροή εσόδων θα αύξανε τον δανεισμό της Σαουδικής Αραβίας και θα επιδείνωνε τη δημοσιονομική της κατάσταση, η οποία δεν είναι τόσο ισχυρή όσο συχνά θεωρείται.

Μια άλλη παράμετρος που είναι ιδιαιτέρως σημαντική, είναι ότι όταν ένα κράτος δεν μπορεί να εξάγει το πετρέλαιό του, αναγκάζεται να το αποθηκεύει. Όταν εξαντληθούν οι διαθέσιμοι αποθηκευτικοί χώροι, πρέπει να περιορίσει ή να διακόψει την παραγωγή. Η απότομη και παρατεταμένη διακοπή λειτουργίας ορισμένων κοιτασμάτων μπορεί να συνεπάγεται σημαντικό οικονομικό κόστος, τεχνικές δυσκολίες και προβλήματα κατά την επανεκκίνησή τους.

Αυτή ακριβώς είναι και η πίεση που ασκούν οι ΗΠΑ μέσω του ναυτικού αποκλεισμού του Ιράν. Με τον αποκλεισμό λοιπόν της Ερυθράς Θάλασσας το Ιράν επιχειρεί να αντιστρέψει τον εκβιασμό εις βάρος της Σαουδικής Αραβίας και να μεταθέσει τη χρονική πίεση στην πλευρά των ΗΠΑ.

Ποιος θα ελέγξει τον Περσικό

Σήμερα οι ΗΠΑ αντιλαμβάνονται ότι η αντοχή που επέδειξε το Ιράν στα αρχικά πλήγματα το έχει καταστήσει θανάσιμη απειλή για τα αμερικανικά συμφέροντα στην ευρύτερη περιοχή. Το διακύβευμα του πολέμου δεν είναι πια το αν οι ΗΠΑ θα ελέγξουν ή θα ποδηγετήσουν το Ιράν, αλλά ποιος από τους δύο θα κυριαρχήσει στον Περσικό. Στην περίπτωση του Βιετνάμ, η αποχώρηση των ΗΠΑ από την περιοχή είχε ως αποτέλεσμα το Βόρειο Βιετνάμ όχι μόνο να επικρατήσει επί του Νοτίου Βιετνάμ, αλλά και να θέσει υπό τον έλεγχό του το μεγαλύτερο μέρος της Ινδοκίνας (Καμπότζη, Λάος).

Ο Περσικός όμως δεν είναι μια φτωχή περιοχή της Ασίας όπως ήταν τότε η Ινδοκίνα. Είναι η περιοχή από την οποία προέρχεται το 25% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου και το 20% του παγκόσμιου εμπορίου LNG. Παράλληλα οι πετρομοναρχίες του Κόλπου είναι παραδοσιακοί σύμμαχοι των ΗΠΑ, σημαντικοί επενδυτές και μεγάλοι πελάτες της αμερικανικής αμυντικής βιομηχανίας. 

Επί πλέον, το γεγονός ότι οι πωλήσεις πετρελαίου των κρατών του Κόλπου πραγματοποιούνται σε δολάρια ενισχύει τη διεθνή ζήτηση για το αμερικανικό νόμισμα και συμβάλλει, μαζί με άλλους παράγοντες, στο να είναι το δολάριο το παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα. Ως αντάλλαγμα για όλα αυτά, οι ΗΠΑ παρείχαν μέχρι τώρα εγγυήσεις ασφαλείας στις πετρομοναρχίες του Κόλπου. Ωστόσο, αυτός ο ρόλος πλέον αμφισβητείται.

Δεν μπορούν να φύγουν από το Ιράν

Οι ΗΠΑ δεν μπορούν λοιπόν απλώς να αποχωρήσουν από τον Περσικό και να αφήσουν τις πετρομοναρχίες του Κόλπου στο έλεος του Ιράν. Υπενθυμίζεται ότι μεσαίοι αξιωματούχοι του Ιράν υπαινίχθηκαν πρόσφατα ότι αν οι ΗΠΑ συνεχίσουν να πλήττουν τις υποδομές του, τότε το Ιράν θα μπορούσε να εισβάλει στην πλέον ευάλωτη χώρα της περιοχής, το Κουβέιτ, και ενδεχομένως και στο Μπαχρέιν.

Αν τέτοιες απειλές εκτοξεύονται, ενώ στην ευρύτερη Μέση Ανατολή βρίσκονται ισχυρές αμερικανικές αεροναυτικές δυνάμεις, αντιλαμβάνεται κανείς πόση αξία μπορεί να έχει μια συμφωνία αποτυπωμένη σε ένα κομμάτι χαρτί, όταν κάποια στιγμή οι ΗΠΑ αποσύρουν τις δυνάμεις τους.

Για όλους αυτούς τους λόγους, οι ΗΠΑ δύσκολα μπορούν να αποφύγουν μια αναμέτρηση που θα κρίνει ποια δύναμη θα κυριαρχήσει στη Μέση Ανατολή. Μπορεί οι Αμερικανοί, όταν ξεκινούσαν τον πόλεμο, να μην είχαν κάτι τέτοιο στο μυαλό τους. Τώρα όμως το διακύβευμα είναι ακριβώς αυτό – και είναι τεράστιο. 

Μια ενδεχόμενη έξωση των ΗΠΑ από τον Περσικό θα αποτελούσε γεωστρατηγική καταστροφή που θα κλόνιζε την εικόνα τους ως παγκόσμιας υπερδύναμης. Διότι μία τέτοια εξέλιξη θα συνεπαγόταν τεράστια απώλεια κύρους, μεγάλο οικονομικό κόστος και παράλληλα θα ενίσχυε τους κύριους αντιπάλους τους, την Κίνα και δευτερευόντως τη Ρωσία, οι οποίες θα αποκτούσαν σημαντικό έρεισμα στην περιοχή.

Για όλους αυτούς τους λόγους, η μεγάλη κλιμάκωση του πολέμου στο προσεχές διάστημα θα πρέπει να θεωρείται η πλέον πιθανή εξέλιξη. Θα καταλάβουμε ότι έχουμε εισέλθει σε αυτή τη φάση, όταν δούμε να συμμετέχει ξανά στον πόλεμο το Ισραήλ.

Είπε ότι η απληστία της Δύσης αποξένωσε τον ουκρανικό λαό από τον ρωσικό, ότι η Ουκρανία απέκτησε το μέγεθός της χάρη στον Λένιν και στον Στάλιν, ότι η Ρωσία αναγκάσθηκε τώρα να βάλει τα πράγματα στη θέση τους και ότι αργά ή γρήγορα, θα πάρουν τα όμορα κράτη κι αυτά όσα εδάφη ήταν δικά τους, και θα πάψει να υπάρχει η δυτική Ουκρανία.

«Είμαι βέβαιος ότι αργά ή γρήγορα η Ουκρανία θα χάσει και τα δυτικά εδάφη της. Και ό,τι ανήκε στην Πολωνία, ό,τι ανήκε στην Ουγγαρία, ό,τι ανήκε στη Ρουμανία, αργά ή γρήγορα – όχι αύριο, ίσως όχι μεθαύριο, ένα χρόνο, δύο, δέκα, ίσως σε δεκαπέντε χρόνια, αλλά όλα θα μπουν στη θέση τους ιστορικά», δήλωσε ο Πούτιν εκφράζοντας την βεβαιότητα ότι η σύγκρουση θα πάρει τέλος κάποια στιγμή, αργά ή γρήγορα, «αλλά μην αμφιβάλετε, θα τελειώσει με τη νίκη της Ρωσίας».

Εδαφικά δώρα στην Ουκρανία από Λένιν και Στάλιν

Ανέφερε ότι σύμφωνα με τα ιστορικά αρχεία, ο Λένιν είχε δεχτεί αρχικά το Ντονμπάς να ενωθεί με την Ρωσική Σοβιετική Ομοσπονδιακή Σοσιαλιστική Δημοκρατία – την μετέπειτα ΕΣΣΔ – επειδή αυτό ζητούσαν οι κάτοικοι του, αλλά οι μπολσεβίκοι των δυτικών περιοχών έπεισαν τον Λένιν να παραχωρήσει το Ντονμπάς στην αναδυόμενη τότε Ουκρανία. Οι κάτοικοι του Ντονμπάς εξανέστησαν που αλλαξογνώμησε ο Λένιν – είπε ο Πούτιν – αλλά ο Λένιν τους απάντησε “πρέπει να το ξανασκεφτούμε το θέμα» και προχώρησε τελικά στην απόδοση του Ντονμπάς στην Ουκρανία.

«Όμως στη συνέχεια και ο Στάλιν έκανε δώρο στην Ουκρανία. Έδωσε πολλά εδάφη σε αυτήν, έχοντας την αίσθηση όμως ότι τα έδινε σε ένα κομμάτι του ίδιου του κράτους. Προφανώς δεν του περνούσε από το μυαλό ότι τα πράγματα θα εξελίσσονταν όπως εξελίχθηκαν τα τελευταία χρόνια», πρόσθεσε.

Η Δύση δεν ήθελε να είμαστε “μεγάλη δύναμη”

«Τώρα αναγκαζόμαστε να επαναφέρουμε τα πάντα στην κανονική, ιστορική τους θέση», είπε. «Όλα ξεκίνησαν όταν η Δύση άφησε το τζίνι να βγει από το λυχνάρι και η κατάσταση είναι δύσκολο πια να ελεγχθεί, πήραν αποφάσεις που είναι ασυμβίβαστες με τον Χάρτη του ΟΗΕ, το θεμέλιο του σύγχρονου διεθνούς δικαίου. Η σύγχρονη παγκόσμια τάξη διαμορφώθηκε μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο βάσει του Χάρτη του ΟΗΕ, ο οποίος διαμορφώθηκε από τις νικήτριες χώρες. Θεσπίστηκαν ορισμένοι κανόνες.

»Στη συνέχεια κατέρρευσε η Σοβιετική Ένωση, ένα από τα ιδρυτικά κράτη του ΟΗΕ και συνδημιουργός αυτού του διεθνούς δικαίου, έπαψε να υπάρχει. Και οι λεγόμενοι νικητές του Ψυχρού Πολέμου – όχι μόνο οι Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά ολόκληρη η συλλογική Δύση – αποφάσισαν ξαφνικά ότι κάτι έπρεπε να διορθωθεί. Αναρωτιούνταν “Γιατί η Ρωσία, όχι πλέον η Σοβιετική Ένωση, αλλά η Ρωσία, η οποία είχε χάσει το γνωστό της δυναμικό, να απολαμβάνει τα ίδια οφέλη με μια νικηφόρα χώρα στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο;” Αυτό τους ενοχλούσε» είπε ο Πούτιν.

Ο Ρώσος ηγέτης σημείωσε ότι οι δυτικές χώρες άρχισαν να ασκούν αμέσως έλεγχο, υπενθυμίζοντας τα γεγονότα στη Γιουγκοσλαβία: «Δεν είναι της στιγμής να ασκήσω τώρα κριτική επ’ αυτού, αλλά διαιρέθηκε π σερβικός λαός, χωρίστηκε σε διαφορετικά εθνικά τμήματα, ελήφθησαν αποφάσεις που ήταν εντελώς ασύμβατες προς τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Απλώς άφησαν το τζίνι να βγει από το μπουκάλι», πρόσθεσε ο πρόεδρος.

“Αποφάσισαν ότι είμαστε εχθροί”

«Η Ρωσία στην ουσία ήταν η μόνη εγγυήτρια δύναμη για την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας, αλλά η κυβέρνηση του Κιέβου έκρινε καλό να ανακηρύξει την Ρωσία εχθρό και να πάψει να μας βλέπει ως αδελφό έθνος, κάτι που ήταν η απόλυτη ανοησία», είπε ο Πούτιν. «Ο πόλεμος αργά ή γρήγορα θα τελειώσει και δεν αμφέβαλα ούτε για μια στιγμή ότι θα νικήσει η Ρωσία. Ο εχθρός θα ηττηθεί», κατέληξε ο Πούτιν.

Για τα νεότερα στο Ναυτικό, είπε ότι θα ενσωματωθεί πλέον στις δυνάμεις του και το μη επανδρωμένο υποβρύχιο σύστημα “Ποσειδών” που όπως είπε είναι στα τελικά στάδια τελειοποίησης και πολύ σύντομα θα χρησιμοποιηθεί σε θαλάσσιες επιχειρήσεις, όπως και ο υπερηχητικός πύραυλος “Zircon”.

Ουκρανία και ΗΠΑ

Ουκρανική πηγή δήλωσε στο Reuters ότι Ουκρανοί και Αμερικανοί αξιωματούχοι συζήτησαν πρόταση για αεροπορική εκεχειρία και ότι το σχέδιό τους θα παρουσιασθεί στην Ρωσία στο πλαίσιο των προσπαθειών για την αναβίωση της ειρηνευτικής διαδικασίας.

Η πηγή του Reuters δήλωσε ανώνυμα ότι η Ουκρανία προσέγγισε τον Βλαντίμιρ Πούτιν κατά το παρελθόν με προτάσεις για εκεχειρία που απορρίφθηκαν, ωστόσο, «ορισμένοι αξιωματούχοι πιστεύουν ότι η πίεση που δέχεται η ρωσική οικονομία από τις επαναλαμβανόμενες επιθέσεις ουκρανικών drones και πυραύλων ενδεχομένως μπορούν να αμβλύνουν την στάση του Πούτιν». Θεωρούν ότι η Μόσχα πιέζεται και από τους εταίρους της, όπως από το Καζακστάν.

«Δεν ξέρουμε πόσο αξιόπιστες είναι αυτές οι πληροφορίες ή από πού προέρχονται. Αυτές είναι πληροφορίες εφημερίδων και τίποτε άλλο. Συνεπώς, είναι πρόωρο να σχολιασθούν σε αυτό το στάδιο», δήλωσε ο Πεσκόφ, τονίζοντας ότι «η απάντηση της Ρωσίας σε οποιαδήποτε ειρηνευτική πρωτοβουλία εξαρτάται από το αν συνάδει με τα συμφέροντα της ομοσπονδίας μας. Λένε ότι ετοιμάζουν μια εφικτή φόρμουλα. Πώς να σχολιάσω κάτι που δεν γνωρίζω;». Ο ίδιος δήλωσε ότι «έτσι όπως σκέφτονται στο Κίεβο, η κατάπαυση φαίνεται αδύνατον να επιτευχθεί πάντως».

Ρώσοι αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι ελπίζουν πως οι απεσταλμένοι του Τραμπ Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ θα επισκεφθούν την Μόσχα όταν το επιτρέψουν τα προγράμματά τους και ότι ο διάλογος με την Ουάσινγκτον θα συνεχισθεί. Ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι μίλησε την τελευταία εβδομάδα με τους Γουίτκοφ και Κούσνερ για τις προοπτικές νέων συνομιλιών με την Ρωσία και πρόκειται να συναντηθεί με τον Τραμπ την Τρίτη.

Μια από τις καταστροφικές πυρκαγιές στη Ζιρόντ στις ακτές του Ατλαντικού στην Γαλλία εξαπλώθηκε με μεγάλη ταχύτητα κατά την διάρκεια της νύχτας και μέχρι σήμερα (26.07.2026) έχει κάνει στάχτη 420.000 στρέμματα γης. Πλέον καίει σε απόσταση μόλις 15 χιλιομέτρων από τη μητροπολιτική περιοχή του Μπορντό, ωστόσο η εκκένωση της πόλης «δεν βρίσκεται στην ημερήσια διάταξη», επανέλαβε ο δήμαρχός της Τομά Καζνάβ.

Στην περιοχή του Μπορντό, που είναι παγκοσμίως γνωστή για τους αμπελώνες της, είναι «πολύ πιθανό» να βρίσκεται σε εξέλιξη η μεγαλύτερη επιχείρηση απομάκρυνσης πολιτών που έχει πραγματοποιηθεί ποτέ στη Γαλλία σε καιρό ειρήνης, σύμφωνα με τη γαλλική κυβέρνηση. Η πυρκαγιά συγκαταλέγεται ήδη στις μεγαλύτερες που έχουν καταγραφεί στη χώρα από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Κατά τη διάρκεια της νύχτας διατάχθηκε νέα εκκένωση σε αρκετούς δήμους της μητροπολιτικής περιοχής του Μπορντό, η οποία έχει πληθυσμό 850.000 κατοίκων.

«Η κατάσταση παραμένει πολύ δυσμενής»

«Η κατάσταση παραμένει πολύ δυσμενής» στο μέτωπο των δασικών πυρκαγιών στην Γαλλία, κυρίως στην περιοχή της Ζιρόντ όπου η φωτιά έχει κατακαύσει 420.000 στρέμματα και οδήγησε στην απομάκρυνση 220.000 ανθρώπων από τις εστίες τους, αλλά επίσης στη Λαντ και το Βαρ, δήλωσε με ανάρτηση στο Χ ο υπουργός Εσωτερικών Λοράν Νουνιές.

«Στην αρχή της νύκτας, στην Ζιρόντ, η φωτιά έγινε εξαιρετικά σφοδρή, απρόβλεπτη, δημιουργώντας τον δικό της άνεμο και επεκτάθηκε κατά απρόβλεπτο τρόπο προς την οικιστική περιφέρεια του Μπορντό», εξήγησε ο υπουργός Εσωτερικών διευκρινίζοντας ότι η πυρκαγιά καταλάγιασε πριν από το ξημέρωμα.

Για την αντιμετώπιση των πυρκαγιών επιστρατεύθηκαν από σήμερα το πρωί 18 αεροσκάφη και το A400M θα επιχειρήσει και πάλι, πρόσθεσε. Στην Λαντ, το άλλο μεγάλο μέτωπο, όπου έχουν καεί 36.000 στρέμματα γης, μία αναζωπύρωση αντιμετωπίσθηκε το πρωί από τα εναέρια μέσα και η περίμετρος της πυρκαγιάς παραμένει πολύ ενεργή, πρόσθεσε ο Γάλλος υπουργός Εσωτερικών.

Στο Βαρ, «η προβλεπόμενη επιστροφή του μαΐστρου δημιουργεί φόβους για νέα επιδείνωση των συνθηκών, ενώ σχεδόν 3.000 άνθρωποι έχουν απομακρυνθεί προληπτικά από τις εστίες τους. Συνολικά, περί τους 4.150 πυροσβέστες επιχειρούν στα μέτωπα των πυρκαγιών: 2.500, ανάμεσά τους και ελβετική ομάδα, στην Ζιρόντ, συνεπικουρούμενοι από 1.500 στρατιώτες, περί τους 500 στην Λαντ και 1.100 στο Βαρ, σύμφωνα με τον υπουργό Εσωτερικών.

Άλλα μέτωπα πυρκαγιάς στην Γαλλία είναι επίσης ενεργά στην Γαλλία, όπως στην Κορσική και τις Άνω Αλπεις , πρόσθεσε ο Λοράν Νουνιές απευθύνοντας έκκληση προς όλους για την μεγαλύτερη δυνατή επαγρύπνηση, καθώς σε μία συγκυρία δυσμενών μετεωρολογικών συνθηκών η παραμικρή απροσεξία μπορεί να είναι τραγικές συνέπειες.

Ισπανία-Γαλλία: Στην μάχη ελληνικά Canadair

Στις μεγάλες δασικές πυρκαγιές που σαρώνουν την Ισπανία επιχειρούν ήδη τα ελληνικά Canadair τύπου CL-415, τα οποία απογειώθηκαν το πρωί της Κυριακής (26/7) από τη στρατιωτική βάση Τορεχόν για να συνδράμουν στις προσπάθειες κατάσβεσης περίπου 115 χιλιόμετρα δυτικά της Μαδρίτης.

Η ελληνική αποστολή, που στάλθηκε μέσω του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας (UCPM), περιλαμβάνει δύο πυροσβεστικά αεροσκάφη, ένα σκάφος υποστήριξης και 33 άτομα προσωπικό, τα οποία συνεχίζουν τις ρίψεις νερού στα μέτωπα της ιβηρικής χώρας. 39 οδικά δίκτυα παραμένουν κλειστά. Εκτός από την ελληνική συνδρομή, στον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό ανταποκρίθηκε και η Ιταλία, στέλνοντας 14 άτομα προσωπικό και 2 αεροσκάφη.

«Επιχειρησιακό ανέφικτο»

«Είναι μία πυρκαγιά που δεν έχει λογική, δεν έχει κατεύθυνση. Δεν μπορεί να προβλεφθεί», εξηγεί ο Γκιγιόμ Μιλέ, της Υπηρεσίας Πυρόσβεσης και Αρωγής της Ζιρόντ. «Την επόμενη εβδομάδα θα έχουμε δυστυχώς νέο κύμα καύσωνα. Φθάνουμε στα όρια των δυνατοτήτων μας και κατευθυνόμαστε προς ένα επιχειρησιακό ανέφικτο που πλησιάζει», προειδοποίησε στην France Inter ο αντισυνταγματάρχης Νταβίντ Ανοτέλ, εκπρόσωπος της Εθνικής Πυροσβεστικής Ομοσπονδίας.

Ο πρωθυπουργός της Ισπανίας Πέδρο Σάντσεθ απηύθυνε έκκληση για μία εθνική «συμφωνία» για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής και προειδοποίησε ότι έρχονται δύσκολες ώρες για την χώρα που εξακολουθεί να βρίσκεται αντιμέτωπη με μεγάλες πυρκαγιές σε περιοχές γύρω από την Μαδρίτη και της Βαλένθια.

«Δύσκολες ώρες μας περιμένουν, είναι βέβαιο, αλλά οι πληροφορίες που έχουμε λάβει εδώ δείχνουν ότι η νύκτα ήταν θετική σε ό,τι αφορά την εξέλιξη της φωτιάς, τον έλεγχο και τις επιχειρήσεις αντιμετώπισής της», δήλωσε στους δημοσιογράφους κατά την επίσκεψή του στην πυρόπληκτη περιοχή της Αβιλα.

Ισπανία: «Απώλεια ανεκτίμητης φυσικής κληρονομιάς»

Ο Ισπανός πρωθυπουργός που έρχεται συχνά σε αντιπαράθεση με συντηρητικές τοπικές ηγεσίες των αυτόνομων ισπανικών περιοχών επέμεινε ότι υπάρχει ανάγκη για «μια απάντηση κατάλληλη και ανάλογη με το μέγεθος αυτών των κλιματικών εκτάκτων αναγκών» και πρόσθεσε ότι «όλες οι δημόσιες αρχές σε όλα τα επίπεδα πρέπει να ενεργήσουν προς αυτή την κατεύθυνση». Ο βασιλιάς της Ισπανίας Φελίπε ΣΤ΄ εξέφρασε την θλίψη του για την απώλεια «ανεκτίμητης φυσικής κληρονομιάς».

«Κάποιοι αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους εδώ και τέσσερις ημέρες, άλλοι έχουν χάσει τις περιουσίες τους και όλοι μας έχουμε χάσει μια ανεκτίμητη φυσική κληρονομιά», δήλωσε ο βασιλιάς Φελίπε κατά την επίσκεψή του σε κέντρο φιλοξενίας πυρόπληκτων στην περιφέρεια της Μαδρίτης. Περί τις 75.000 άνθρωποι απομακρύνθηκαν από τα σπίτια τους στις περιοχές γύρω από την ισπανική πρωτεύουσα και στην περιοχή της Βαλένθια, στα ανατολικά, όπου οι ισχυροί άνεμοι απειλούν να επεκτείνουν την πυρκαγιά προς νότο.

«Είμαστε αντιμέτωποι με μια εθνικών διαστάσεων κατάσταση έκτακτης ανάγκης που εκτείνεται από την Αυτόνομη Κοινότητα της Μαδρίτης έως την επαρχία Άβιλα (Καστίγια – ι – Λεόν) και την επαρχία του Τολέδο (Καστίγια-Λα Μάντσα), σε ένα μέτωπο 280 χιλιομέτρων. Πρόκειται για μια γιγάντια πυρκαγιά, την οποία ολόκληρος ο κρατικός μηχανισμός προσπαθεί να αντιμετωπίσει με όλες του τις δυνάμεις», δήλωσε στη δημόσια ισπανική τηλεόραση η γενική γραμματέας Πολιτικής Προστασίας Βιρχίνια Μπαρκόνες.

Είναι γνωστό ότι η αμερικανική εισβολή στο Ιράκ το 2003 στηρίχθηκε, μεταξύ άλλων, στον ισχυρισμό ότι το καθεστώς του Σαντάμ Χουσεΐν διέθετε ή κατασκεύαζε όπλα μαζικής καταστροφής. Ο ισχυρισμός αυτός αποδείχθηκε αργότερα αβάσιμος και η επέμβαση βύθισε το Ιράκ σε μια μακρά περίοδο αποσταθεροποίησης.

Ιράν και Μέση Ανατολή

Μέσα σε αυτό το κενό ισχύος το Ιράν αύξησε σημαντικά την πολιτική, θρησκευτική και στρατιωτική επιρροή του στο σιιτικό τμήμα του Ιράκ. Η επιρροή αυτή δεν ήταν αποτέλεσμα κάποιας στρατιωτικής νίκης επί του Ιράκ, αλλά των νέων συσχετισμών που δημιουργήθηκαν μετά την πτώση του Σαντάμ. Το γεγονός αυτό ενθάρρυνε την Τεχεράνη να επεκτείνει ακόμη περισσότερο το δίκτυο των συμμάχων και των οργανώσεων που υποστήριζε στην ευρύτερη Μέση Ανατολή.

Τα επόμενα χρόνια η περιοχή συγκλονίστηκε από πολέμους, εμφύλιες συγκρούσεις και την άνοδο ακραίων ισλαμιστικών οργανώσεων. Στη Συρία, ειδικά, εκτυλίχθηκαν πρωτοφανείς φρικαλεότητες, ενώ το ISIS άφησε πίσω του χιλιάδες θύματα και τεράστιες καταστροφές. Παράλληλα, η διεθνής τρομοκρατία συνέχισε να αποτελεί απειλή για πολλές χώρες, αν και δεν πρέπει να συγχέονται διαφορετικές οργανώσεις και διαφορετικές ιστορικές περίοδοι.

Παρά τις κατά καιρούς στρατιωτικές ήττες των συμμάχων του, το Ιράν διατήρησε ισχυρά ερείσματα στον Λίβανο, στη Συρία, στο Ιράκ και στην Υεμένη. Για την προστασία αυτών των επιρροών επένδυσε σημαντικούς πόρους στην ανάπτυξη πυραυλικών συστημάτων και στο πυρηνικό του πρόγραμμα, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις από τη Δύση, το Ισραήλ και διεθνείς οργανισμούς.

Ταυτόχρονα, η υποστήριξη που παρείχε σε οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ στον Λίβανο και η Χαμάς στη Γάζα αύξησε καθοριστικά τη στρατιωτική ισχύ τους. Οι οργανώσεις αυτές απέκτησαν τέτοια δύναμη ώστε συχνά λειτουργούσαν με σημαντικό βαθμό αυτονομίας σε σχέση με τις επίσημες κρατικές αρχές των περιοχών όπου δραστηριοποιούνται.

Η κλιμακούμενη αντιπαράθεση μεταξύ Ιράν και Ισραήλ οδήγησε τελικά σε μια διαρκώς εντεινόμενη σύγκρουση, στην οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες εμπλέκονται άμεσα ή έμμεσα με το επιχείρημα ότι πρέπει να εμποδιστεί η απόκτηση πυρηνικών όπλων από το Ιράν και να προστατευθεί η ασφάλεια των συμμάχων τους στην περιοχή.

Φτάνει πια με τους «καλούς» και τους «κακούς»

Το ερώτημα, ωστόσο, παραμένει: είναι δυνατόν να αντιμετωπίζουμε μια τόσο σύνθετη σύγκρουση με όρους «καλών» και «κακών»; Η ιστορία της Μέσης Ανατολής δείχνει ότι τόσο οι μεγάλες δυνάμεις όσο και οι περιφερειακοί παίκτες έχουν συμβάλει στη δημιουργία των σημερινών αδιεξόδων. Για τον λόγο αυτό, η αντικειμενική προσέγγιση απαιτεί να κρίνουμε όλες τις πλευρές με τα ίδια μέτρα και σταθμά και όχι να αναζητούμε εύκολες συμπάθειες ανάλογα με τις πολιτικές μας προτιμήσεις.

«Η αντικειμενικότητα παραμένει αναγκαία για την κατανόηση των διεθνών εξελίξεων. Ωστόσο, τα κράτη δεν λειτουργούν ως ουδέτεροι παρατηρητές. Η Ελλάδα βρίσκεται σε μια περιοχή αυξημένων γεωπολιτικών ανταγωνισμών και αντιμετωπίζει συγκεκριμένες προκλήσεις ασφαλείας. Υπό αυτές τις συνθήκες, η εξωτερική πολιτική δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο σε αφηρημένες αρχές, αλλά και σε μια ρεαλιστική αξιολόγηση για το ποιο θα είναι το δικό της Quo Vadis.

Το ζητούμενο δεν είναι η άκριτη ταύτιση με οποιαδήποτε μεγάλη δύναμη, αλλά η οικοδόμηση σχέσεων που ενισχύουν την αποτρεπτική ισχύ της χώρας και δημιουργούν στρατηγικό βάθος. Η συμμετοχή σε συμμαχίες, η εμβάθυνση συνεργασιών με χώρες που έχουν συγκλίνοντα συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο και η διατήρηση ισχυρών δεσμών με τα ευρωατλαντικά κέντρα αποφάσεων αποτελούν επιλογές που υπαγορεύονται κυρίως από τις ανάγκες εθνικής ασφάλειας.

Με άλλα λόγια, η αντικειμενική ανάλυση των διεθνών γεγονότων δεν αποκλείει την υπεράσπιση των ελληνικών συμφερόντων. Αντίθετα, επιτρέπει στην Ελλάδα να επιλέγει συμμάχους και να διαμορφώνει πολιτικές με γνώμονα την ασφάλεια, τη σταθερότητα και την προστασία της εθνικής της κυριαρχίας.»

Η δυτική Ευρώπη βρέθηκε αμέσως κάτω από την αμερικανική στρατηγική ομπρέλα. Το Σχέδιο Μάρσαλ χρηματοδότησε την ανοικοδόμηση των κατεστραμμένων οικονομιών, το ΝΑΤΟ ανέλαβε την άμυνα της ηπείρου, ενώ το σύστημα του Bretton Woods και η κυριαρχία του δολαρίου ενέταξαν τις ευρωπαϊκές οικονομίες σε ένα διεθνές πλαίσιο του οποίου ο αδιαμφισβήτητος ηγεμόνας ήταν η Ουάσιγκτον.

Πολλοί περιγράφουν αυτή την εξέλιξη ως αποτέλεσμα αμερικανικής επιβολής. Αυτό είναι μόνο η μία πλευρά της αλήθειας. Η άλλη είναι ότι η ίδια η Ευρώπη αποδέχθηκε πρόθυμα τον νέο της ρόλο. Μετά από δύο παγκόσμιους πολέμους μέσα σε λιγότερο από τριάντα χρόνια, οι ευρωπαϊκές κοινωνίες είχαν κουραστεί από την πολιτική ισχύος. Η ειρήνη, η οικονομική ανάπτυξη και η κοινωνική ευημερία αποτέλεσαν την απόλυτη προτεραιότητα. Η στρατηγική αυτονομία πέρασε σε δεύτερη μοίρα.

Η μεταπολεμική Ευρώπη έκανε μια στρατηγική επιλογή. Παραιτήθηκε από τη φιλοδοξία να αποτελεί αυτόνομο γεωπολιτικό πόλο και αποδέχθηκε τον ρόλο της οικονομικής περιφέρειας της αμερικανικής ηγεμονίας. Σε αντάλλαγμα απέκτησε ασφάλεια, αμερικανική προστασία, πρόσβαση στην αμερικανική αγορά και τις προϋποθέσεις για τη μεγαλύτερη περίοδο οικονομικής ευημερίας της ιστορίας της.

Η επιλογή αυτή απέδωσε εντυπωσιακά αποτελέσματα. Η μεταπολεμική ανάπτυξη υπήρξε πρωτοφανής. Τα ευρωπαϊκά κράτη γνώρισαν υψηλούς ρυθμούς μεγέθυνσης, εκτεταμένη βιομηχανική παραγωγή και αξιοσημείωτη κοινωνική πρόοδο. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον γεννήθηκε και η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα μέχρι τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ευρώ, κυριάρχησε η αντίληψη ότι η οικονομική αλληλεξάρτηση θα αντικαθιστούσε σταδιακά τη γεωπολιτική αντιπαράθεση.

Μετά την πτώση της ΕΣΣΔ

Η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης φάνηκε να επιβεβαιώνει αυτή την αισιοδοξία. Η δεκαετία του 1990 συνοδεύτηκε από την πεποίθηση ότι η φιλελεύθερη δημοκρατία και η οικονομία της αγοράς είχαν πλέον επικρατήσει οριστικά. Η θεωρία του «τέλους της ιστορίας» δεν υπήρξε απλώς μια ακαδημαϊκή ιδέα· εξέφρασε τη βαθιά πεποίθηση των ευρωπαϊκών ελίτ ότι οι μεγάλες συγκρούσεις ανήκαν στο παρελθόν και ότι το μέλλον θα καθοριζόταν κυρίως από την οικονομική ολοκλήρωση, το διεθνές εμπόριο και το δίκαιο.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση οικοδομήθηκε πάνω σε αυτή την παραδοχή. Αντί να εξελιχθεί σε αυτόνομο γεωπολιτικό πόλο, επένδυσε σχεδόν αποκλειστικά στην οικονομία. Δημιούργησε τη μεγαλύτερη ενιαία αγορά στον κόσμο, εγκαθίδρυσε κοινό νόμισμα, επέκτεινε τους θεσμούς της και καλλιέργησε την πεποίθηση ότι η οικονομική ισχύς αρκεί για να εξασφαλίσει πολιτική επιρροή.

Την ίδια στιγμή, όμως, οι υπόλοιπες μεγάλες δυνάμεις δεν εγκατέλειψαν ποτέ τη γεωπολιτική. Οι Ηνωμένες Πολιτείες συνέχισαν να αντιμετωπίζουν το διεθνές σύστημα ως πεδίο ανταγωνισμού ισχύος. Η Ρωσία επιδίωξε σταδιακά την επάνοδό της ως μεγάλης δύναμης. Η Κίνα αξιοποίησε την παγκοσμιοποίηση όχι για να ενσωματωθεί απλώς στη διεθνή οικονομία, αλλά για να μετατρέψει την οικονομική της άνοδο σε γεωπολιτική επιρροή.

Ενώ λοιπόν οι άλλοι προετοιμάζονταν για την επιστροφή της ιστορίας, η Ευρώπη συνέχιζε να επενδύει στην πεποίθηση ότι η ιστορία είχε ήδη τελειώσει.

Η στρατηγική αφύπνιση της Ευρώπης

Η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 αποτέλεσε το πρώτο σοβαρό προειδοποιητικό σήμα. Η ενεργειακή εξάρτηση από τη Ρωσία αποκάλυψε ότι η οικονομία δεν μπορεί να αποκοπεί από τη γεωπολιτική. Η πανδημία ανέδειξε την ευαλωτότητα των παγκόσμιων αλυσίδων παραγωγής. Ο πόλεμος στην Ουκρανία κατέρριψε οριστικά την ψευδαίσθηση ότι η Ευρώπη είχε εισέλθει σε μια μόνιμη μεταϊστορική εποχή.

Ξαφνικά επανήλθαν έννοιες που θεωρούνταν ξεπερασμένες: στρατηγική αυτονομία, αμυντική βιομηχανία, ενεργειακή ασφάλεια, επανεξοπλισμός, προστασία κρίσιμων υποδομών, τεχνολογική κυριαρχία. Η γεωπολιτική επέστρεψε στο επίκεντρο της διεθνούς πολιτικής και η Ευρώπη διαπίστωσε ότι είχε παραμελήσει επί δεκαετίες ακριβώς αυτούς τους τομείς.

Η σημερινή ευρωπαϊκή κρίση δεν είναι πρωτίστως οικονομική. Είναι κρίση γεωπολιτικής συνείδησης. Για εβδομήντα χρόνια η Ευρώπη οικοδόμησε ένα μοναδικό οικονομικό οικοδόμημα. Πίστεψε ότι η οικονομία αρκεί για να παράγει ισχύ, ότι το διεθνές δίκαιο μπορεί να υποκαταστήσει τη γεωπολιτική και ότι η αλληλεξάρτηση των αγορών καθιστά τους πολέμους παρωχημένους.

Στο διάστημα αυτό μετατράπηκε πράγματι σε έναν οικονομικό γίγαντα. Ταυτόχρονα όμως εξελίχθηκε σε έναν γεωπολιτικό νάνο, ανίκανο να υπερασπιστεί αυτόνομα τα στρατηγικά του συμφέροντα. Η ευημερία της στηρίχθηκε σε μια ιστορική συνθήκη που θεωρήθηκε δεδομένη: στην αμερικανική στρατηγική προστασία και στη μονοπολική παγκόσμια τάξη που διαμορφώθηκε μετά το 1945.

Το πρόβλημα δεν ήταν η μεταπολεμική επιλογή της Ευρώπης. Υπό τις συνθήκες εκείνης της εποχής ίσως να ήταν η μόνη ρεαλιστική επιλογή. Το πρόβλημα ήταν ότι η Ευρώπη συνέχισε να συμπεριφέρεται σαν να ζούσε ακόμη στον κόσμο του 1995, ενώ ο υπόλοιπος πλανήτης είχε ήδη εισέλθει στον κόσμο του 2025.

Η επιστροφή της ιστορίας

Η επιστροφή της ιστορίας αποκάλυψε με τον πιο σκληρό τρόπο αυτή την αντίφαση. Ο πόλεμος επέστρεψε στην ευρωπαϊκή ήπειρο, η ενέργεια μετατράπηκε ξανά σε όπλο, η τεχνολογία έγινε πεδίο στρατηγικού ανταγωνισμού και οι μεγάλες δυνάμεις εγκατέλειψαν τη λογική της παγκοσμιοποίησης υπέρ της λογικής της ισχύος. Η Ευρώπη βρέθηκε απροετοίμαστη, γιατί είχε επενδύσει σχεδόν αποκλειστικά στην οικονομία και είχε θεωρήσει τη γεωπολιτική κατάλοιπο του παρελθόντος.

Σήμερα καλείται να απαντήσει σε ένα θεμελιώδες ερώτημα: μπορεί να συνεχίσει να αποτελεί οικονομική υπερδύναμη χωρίς αντίστοιχη στρατηγική αυτονομία; Ή θα παραμείνει μια εύπορη περιφέρεια της αμερικανικής ηγεμονίας, με περιορισμένη δυνατότητα να επηρεάζει τις εξελίξεις σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα πιο ανταγωνιστικός και πολυπολικός;

Η μεγαλύτερη αυταπάτη της μεταπολεμικής Ευρώπης δεν ήταν ότι εμπιστεύθηκε τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ήταν ότι πίστεψε πως η ιστορία είχε τελειώσει. Όμως η ιστορία δεν τελειώνει ποτέ. Μπορεί να σιωπά για δεκαετίες, αλλά πάντοτε επιστρέφει. Και όταν επιστρέφει, δεν αναγνωρίζει οικονομικούς γίγαντες και γεωπολιτικούς νάνους. Αναγνωρίζει μόνο εκείνους που διαθέτουν ισχύ, στρατηγική και πολιτική βούληση.