Ο δείκτης FTSE4Good Emerging, βάσει της πρόσφατης αξιολόγησης, περιλαμβάνει περισσότερες από 1.000 εισηγμένες εταιρείες παγκοσμίως, που πληρούν διεθνώς αναγνωρισμένα κριτήρια ESG. Η αξιολόγηση καλύπτει ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, όπως η εταιρική διακυβέρνηση, η υγεία και ασφάλεια, η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και η καταπολέμηση της διαφθοράς. Οι δείκτες FTSE4Good χρησιμοποιούνται διεθνώς από επενδυτές και χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς για τη δημιουργία και την αξιολόγηση υπεύθυνων επενδυτικών κεφαλαίων και άλλων επενδυτικών προϊόντων.

Η φετινή διάκριση έρχεται να προστεθεί σε μία ακόμη χρονιά ουσιαστικής προόδου για τον Όμιλο ΟΤΕ στον τομέα της βιώσιμης ανάπτυξης. Το 2025 πέτυχε ουδετερότητα ως προς τις εκπομπές άνθρακα στις λειτουργίες του (Scope 1 & 2), 25,5 τόνοι ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών συσκευών συλλέχθηκαν μέσω του προγράμματος ανακύκλωσης του Ομίλου, ενώ 1,1 εκατομμύρια άνθρωποι επωφελήθηκαν από δράσεις που προωθούν τις ψηφιακές δεξιότητες και την ισότιμη πρόσβαση στην τεχνολογία. Παράλληλα, συνεχίζει να συμβάλλει στην επίτευξη του στόχου του Ομίλου Telekom για μηδενικές καθαρές εκπομπές σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας έως το 2040.

Η παρουσία του ΟΤΕ στη σειρά δεικτών FTSE4Good συμπληρώνεται από τη συμμετοχή του και σε άλλες διεθνώς αναγνωρισμένες αξιολογήσεις και δείκτες ESG, όπως οι ISS ESG Corporate Rating (Prime), MSCI ESG Ratings και CDP Climate Change.

Κατά την έναρξη της συνεδρίασης ο Πρωθυπουργός ανέφερε: «Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, κ. Πρόεδρε, κυρίες και κύριοι, χαίρομαι ιδιαίτερα που σήμερα, εν μέσω του θέρους, κανονικά θα έπρεπε να συζητάμε για τον τουρισμό αλλά επιλέξαμε, νομίζω και σημειολογικά, να συζητήσουμε για τη μεταποίηση και για τη βιομηχανία, διότι για εμάς η ενίσχυση της βιομηχανίας και της μεταποίησης αποτελεί μία στρατηγική προτεραιότητα για μία πιο παραγωγική, ανταγωνιστική και ανθεκτική ελληνική οικονομία.

Μαζί με την κατοχυρωμένη πια δημοσιονομική σταθερότητα και την αξιοπιστία της χώρας αποτελούν βασικούς παράγοντες για να διατηρηθεί η ισχυρή οικονομική ανάπτυξη, να διαχέεται παντού και να αφορά, τελικά, και το σύνολο της ελληνικής κοινωνίας.

Άλλωστε, το ξέρετε ότι η βιομηχανία βρίσκεται ξανά -ευτυχώς, θα έλεγα- στον πυρήνα της ευρωπαϊκής πολιτικής. Και σε ένα περιβάλλον αβέβαιων γεωπολιτικών ανατροπών, ενεργειακής αβεβαιότητας, έντονου διεθνούς ανταγωνισμού, η παραγωγική βάση καθορίζει τελικά και την οικονομική ασφάλεια, την ανθεκτικότητα και τελικά την ισχύ κάθε χώρας.

Η Ελλάδα και η κυβέρνησή μας έχει αντιμετωπίσει αυτή τη σημαντική μετατόπιση που γίνεται σε ευρωπαϊκό πεδίο με τη σοβαρότητα που απαιτείται. Συμμετέχουμε ενεργά σε όλες τις ευρωπαϊκές διαβουλεύσεις και αποφάσεις που αφορούν κρίσιμα ζητήματα: την ανταγωνιστικότητα, την ενέργεια, τις επενδύσεις, τις κρίσιμες αλυσίδες αξίας.

Είχαμε την ευκαιρία τον Οκτώβριο του 2024 να παρουσιάσουμε μαζί με τον Υπουργό το σχέδιό μας γι’ αυτή τη μετάπτωση η οποία γίνεται σε ένα νέο παραγωγικό μοντέλο της χώρας. Νομίζω ότι έχει γίνει μία πολύ σημαντική δουλειά από το Υπουργείο, από όλα τα συναρμόδια Υπουργεία, από τους παραγωγικούς φορείς. τους οποίους θέλω, και πάλι, να ευχαριστήσω. Έχουν υλοποιηθεί σημαντικές μεταρρυθμίσεις, απλοποιήσεις διαδικασιών.

Ο αναπτυξιακός νόμος στράφηκε με αξιοπιστία στην προτεραιότητα των βιομηχανικών επενδύσεων και με μεγάλη έμφαση στην περιφερειακή ανάπτυξη, ειδικά σε περιοχές όπως η Δυτική Μακεδονία, η Μεγαλόπολη, οι οποίες βρίσκονται στο επίκεντρο του δικού μας ενδιαφέροντος λόγω της αλλαγής του ενεργειακού μίγματος της χώρας.

Στηρίξαμε και στηρίζουμε τις επιχειρήσεις στην αντιμετώπιση του σημαντικά αυξημένου ενεργειακού κόστους, στο πλαίσιο πάντα των δυνατοτήτων που έχουμε.

Και, πολύ σημαντικό, ολοκληρώνουμε άμεσα, το αμέσως επόμενο διάστημα -εξάλλου έχουμε χρονικούς, ασφυκτικούς χρονικούς περιορισμούς από τους κανόνες του Ταμείου Ανάκαμψης-, το ειδικό χωροταξικό πλαίσιο για τη βιομηχανία, όπου έχουμε λάβει υπόψη σχεδόν το σύνολο των παρατηρήσεων που έγιναν από τους εκπροσώπους της βιομηχανίας.

Μητσοτάκης: Στρατηγική προτεραιότητα η βιομηχανία, στόχος μας ένα νέο αναπτυξιακό άλμα

Νομίζω ότι τα αποτελέσματα αυτής της προσπάθειας -θα τα παρουσιάσει και στη συνέχεια αναλυτικά ο Υπουργός- έχουν ήδη αρχίσει και φαίνονται: περισσότερες βιομηχανικές επενδύσεις, ισχυρότερη εξαγωγική παρουσία, καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας σε ολόκληρη τη χώρα. Έχουμε δημιουργήσει, στα χρόνια της διακυβέρνησής μας, 60.000 νέες θέσεις εργασίας στη βιομηχανία με μέσους μισθούς οι οποίοι είναι πολύ πάνω, κατά κανόνα, από τον μέσο μισθό της ελληνικής οικονομίας.

Οπότε, η παραγωγική Ελλάδα βρίσκεται στον πυρήνα της οικονομικής μας πολιτικής και η βιομηχανία είναι αυτή που συνδέει δραστηριότητες, οργανώνει αλυσίδες αξίας και διαχέει τη γνώση σε ολόκληρη την κοινωνία και σε ολόκληρη τη χώρα.

Έχουμε βιομηχανική παράδοση στη χώρα μας. Έχουμε βιομηχανική κουλτούρα. Έχουμε ανθρώπους με γνώση, με ευρηματικότητα, με συνέπεια, με προσαρμοστικότητα και εκεί στηρίζεται και η παραγωγικότητα: στην ποιότητα της ελληνικής εργασίας αλλά και στην ικανότητα των επιχειρήσεών μας να ενσωματώσουν καινοτόμες τεχνολογίες, ειδικά τη μεγάλη επανάσταση της τεχνητής νοημοσύνης, και να τα μετατρέψουν σε προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Εγώ χαίρομαι πραγματικά όταν βλέπω πολλούς και διαφορετικούς κλάδους της ελληνικής οικονομίας να αναπτύσσονται, να κερδίζουν διαρκώς έδαφος ως προς τις εξαγωγές τους, κλάδοι όπως η φαρμακοβιομηχανία, η άμυνα, τα μέταλλα, τα τρόφιμα, οι προηγμένες τεχνολογίες.

Θα μιλήσουμε σήμερα και θα παρουσιάσουμε όχι απλά έναν απολογισμό των ενεργειών, αλλά αυτό που θέλω να συζητήσουμε είναι ένα νέο πλαίσιο θεσμικών μεταρρυθμίσεων κυρίως στα ζητήματα της απλούστευσης και της επιτάχυνσης των διαδικασιών, το χρηματοδοτικό πλαίσιο της μεταποίησης για την επόμενη περίοδο. Αυτό είναι, εξάλλου, εξαιρετικά κρίσιμο, καθώς εκτιμούμε ότι μέσα στους επόμενους 18 μήνες το αργότερο θα έχουν ολοκληρωθεί και οι διαπραγματεύσεις για τον νέο προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οπότε η δική σας συνεισφορά σε αυτή τη συζήτηση και στη διαμόρφωση των εθνικών θέσεων είναι κρίσιμη.

Θέλω να κλείσω με κάτι το οποίο νομίζω ότι έχει τη δική του ξεχωριστή σημασία. Στον προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπάρχουν εκατοντάδες δισεκατομμύρια, 450 δισεκατομμύρια αυτή τη στιγμή, τα οποία προορίζονται να κατευθυνθούν σε αυτό το οποίο ονομάζουμε Ταμείο Ανταγωνιστικότητας.

Το Ταμείο Ανταγωνιστικότητας, κατά πάσα πιθανότητα, δεν θα έχει συγκεκριμένες εθνικές κλείδες και εθνικές κατανομές. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει εμείς ως χώρα και εσείς ως επιχειρήσεις να δουλέψουμε μαζί για να διεκδικήσουμε αξιόπιστα όσο το δυνατόν περισσότερους πόρους μπορούμε να φέρουμε στη χώρα μας.

Σκεφτείτε ότι αν καταφέρουμε να φέρουμε 10, 15 δισεκατομμύρια -σε ένα Ταμείο 450 δισεκατομμυρίων δεν είναι ένας στόχος ανέφικτος-, μιλάμε ουσιαστικά για μισό Ταμείο Ανάκαμψης. Άρα, η προετοιμασία και η συνεργασία μεταξύ της κυβέρνησης και της ίδιας της βιομηχανίας και της μεταποίησης νομίζω ότι ειδικά σε αυτή την προτεραιότητα καθίσταται απολύτως κρίσιμη.

Οπότε και πάλι να σας ευχαριστήσω για την παρουσία σας και να κλείσω λέγοντας ότι για εμάς -εδώ βγάζω το πρωθυπουργικό “καπέλο” και φοράω ένα άλλο “καπέλο”, αυτό του Προέδρου της Νέας Δημοκρατίας-, ενόψει του κυβερνητικού μας προγράμματος, το οποίο θα αναπτύξουμε και θα παρουσιάσουμε με ορίζοντα τις εκλογές της άνοιξης του 2027, η ενίσχυση των επενδύσεων, πρωτίστως στη μεταποίηση και στη βιομηχανία, θα αποτελέσουν κεντρικό πυλώνα και κεντρική πολιτική προτεραιότητα.

Προφανώς και είμαστε ικανοποιημένοι ως χώρα όταν έχουμε ρυθμούς ανάπτυξης οι οποίοι είναι πολύ υψηλότεροι του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Μπορούμε καλύτερα, όμως. Και ο στόχος τον οποίο πρέπει να θέσουμε για την επόμενη τετραετία, εφόσον μας εμπιστευτεί ο ελληνικός λαός, είναι ένα πραγματικό αναπτυξιακό άλμα: ρυθμοί ανάπτυξης υψηλότεροι από αυτούς που έχουμε, ακόμα πιο γρήγορη σύγκλιση ως προς τις επενδύσεις ως ποσοστό του ΑΕΠ και ακόμα μεγαλύτερη εξωστρέφεια και ενσωμάτωση των νέων τεχνολογιών με ιδιαίτερη έμφαση, τονίζω, στην περιφερειακή ανάπτυξη, διότι αυτός ο πλούτος ο οποίος δημιουργείται πρέπει να μπορεί να διαχέεται σε ολόκληρη τη χώρα».

Οι 7 προτεραιότητες για την επόμενη ημέρα της παραγωγικής οικονομίας

Από την πλευρά του, ο Υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος σημείωσε: «Σας ευχαριστώ πολύ, κ. Πρόεδρε. Κύριε Αντιπρόεδρε, κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, κ. Πρόεδρε του ΣΕΒ, εκπρόσωποι των παραγωγικών φορέων, πολύ σημαντική η παρέμβαση του Πρωθυπουργού της χώρας.

Νομίζω ότι όλοι γνωρίζετε ότι υλοποιούμε με συνέπεια ένα σαφές σχέδιο ιεραρχημένων δράσεων για τη στήριξη της βιομηχανίας και της καινοτομίας, γιατί πεποίθησή μας είναι ότι αυτός είναι ο δρόμος για την ενίσχυση της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας. Είναι προϋποθέσεις για τη βελτίωση του επιπέδου ζωής όλων των Ελλήνων με διατηρήσιμο τρόπο.

Έχουμε υλοποιήσει σημαντικά μέτρα στήριξης της βιομηχανίας με ισχυρά χρηματοδοτικά εργαλεία, ανέφερε ο Πρωθυπουργός, με απλούστευση των αδειοδοτήσεων, το νέο σύστημα OpenBusiness, το νέο πλαίσιο για τη μεταποίηση στην Αττική, καθώς και τα επιχειρηματικά πάρκα, με την αναθεώρηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου, η οποία ολοκληρώνεται από το Υπουργείο Περιβάλλοντος, το αμέσως επόμενο διάστημα.

Και με ένα αποτύπωμα που είναι σαφέστατο: περισσότερες επενδύσεις, παραγωγικές επενδύσεις στη χώρα, συνεχώς αυξανόμενη βιομηχανική παραγωγή και εξαγωγές, οι 60.000 νέες θέσεις εργασίες και καλύτεροι μισθοί για τους εργαζόμενους της βιομηχανίας, που μπορούν να αποτελούν πλέον ένα σχέδιο ζωής για τις νέες γενιές.

Και σήμερα, προχωράμε στην επόμενη μέρα με επτά σαφείς προτεραιότητες, κ. Πρόεδρε. Η πρώτη: Επιταχύνουμε 11 κρίσιμες μεταρρυθμίσεις, ανάμεσά τους η νέα στρατηγική για τα επιχειρηματικά πάρκα, η στρατηγική μας για τους βιομηχανικούς λιμένες, η πρόσβαση στα οδικά και ευρύτερα στα μεταφορικά δίκτυα, το νέο ψηφιακό δελτίο επιχειρηματικής δραστηριότητας -κρίσιμη μεταρρύθμιση που έχουμε αποφασίσει-, καθώς και σειρά περαιτέρω απλοποιήσεων, κ. Αντιπρόεδρε, στις διαδικασίες της βιομηχανικής ή γενικότερα οικονομικής δραστηριότητας.

Δεύτερον, υποστηρίζουμε εμπράκτως παραγωγικές επενδύσεις 3,7 δισεκατομμυρίων ευρώ σε νέες μονάδες, τεχνολογία, εξαγωγές και θέσεις εργασίας, μέσω του αναπτυξιακού νόμου και των στρατηγικών επενδύσεων.

Κινητοποιούμε 700 εκατ. ευρώ για τη μείωση του ενεργειακού κόστους και την ενεργειακή αναβάθμιση της μεταποίησης ως το 2030.

Τέταρτον, ανοίγουμε, φυσικά από κοινού με το Υπουργείο Εργασίας και το Υπουργείο Παιδείας, την εθνική ατζέντα για τα τεχνικά επαγγέλματα, συνδέοντας δεξιότητες με τις ανάγκες της παραγωγής.

Πέμπτον, συγκροτούμε την εθνική στρατηγική για τους ημιαγωγούς.

Έκτον, διαμορφώνουμε σαφή και ισχυρή ελληνική θέση, όπως ανέφερε ο Πρωθυπουργός, στην ευρωπαϊκή ατζέντα ενόψει κρίσιμων αποφάσεων για τη βιομηχανία σε ευρωπαϊκό επίπεδο, για την ανταγωνιστικότητα αλλά και τους προϋπολογισμούς και τους ευρωπαϊκούς πόρους της επόμενης περιόδου.

Και τέλος, αλλά κατά τη γνώμη μας εξαιρετικά σημαντικό, εισηγούμαστε την αναβάθμιση της λειτουργίας της Κυβερνητικής Επιτροπής Βιομηχανίας, με σταθερό και μόνιμο τρόπο, με ομάδες εργασίας των Υπουργείων από κοινού με τους παραγωγικούς φορείς, για όλα τα θέματα που χρειάζεται, ώστε να συμβάλλει καθοριστικά με ευθύνη και λογοδοσία στην υλοποίηση των αναγκαίων δράσεων και μεταρρυθμίσεων».

Ο Φάινμπεργκ, δισεκατομμυριούχος από επενδύσεις σε πολεμικές βιομηχανίες και πρώην χρηματοδότης του Τραμπ, φέρεται να έχει αμφισβητήσει πάντως τις διαβεβαιώσεις της πολεμικής βιομηχανίας σχετικά με την πρόοδο της παραγωγής πυρομαχικών, επισημαίνοντας σημαντικές καθυστερήσεις σε κρίσιμα εξοπλιστικά προγράμματα και ότι μετέφερε αυτή τη δυσάρεστη εικόνα στον Τραμπ. Κάποια μέσα υποστηρίζουν το αντίθετο, ότι ο Χέγκσεθ είχε ενημερώσει τον Τραμπ για τα μειωμένα αποθέματα και ότι ο Φάινμπεργκ του παρουσίασε πιο ρόδινη εικόνα.

Όπως και να έχει, η επίσημη εκδοχή είναι πλήρως παραπλανητική, γιατί ο Τραμπ δηλώνει πως υπάρχουν πολλά αποθέματα και όσοι γράφουν το αντίθετο είναι εχθροί των ΗΠΑ και θα υποστούν ποινικές κυρώσεις. Η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου Κάρολαϊν Λέβιτ διέψευσε τα σχετικά δημοσιεύματα χαρακτηρίζοντάς τα “100% fake news” και δηλώνοντας ότι τίποτα τέτοιο δεν έλαβε χώρα στη συνάντηση στο Καμπ Ντέιβιντ. Πρόσθεσε δε ότι ο Τραμπ πιστεύει ότι η ηγεσία του υπουργείου Άμυνας «κάνει φανταστική δουλειά».

Τι φέρεται να ειπώθηκε στο Καμπ Ντέηβιντ

Ο Τραμπ ειδικότερα είπε στον Χέγκσεθ  σύμφωνα με την Washington Post «με άφησες με την εντύπωση ότι λύθηκε το πρόβλημα με την έλλειψη πυρομαχικών, αλλά μου έρχονται αναφορές για έλλειψη πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς και συστημάτων αεράμυνας». Ο Χέγκσεθ, που σημειωτέον δεν είναι φίλος του αναπληρωτή υπουργού Άμυνας, είπε ότι δεν ήταν δική του η πλασματική εικόνα και κατηγόρησε τον Φάινμπεργκ ότι έδωσε παραπλανητικές πληροφορίες στον Τραμπ.

«Η δυσαρέσκεια του Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ με την πρόοδο του πολέμου με το Ιράν ξέσπασε σε έντονη διαμάχη στο Καμπ Ντέιβιντ την περασμένη εβδομάδα, όταν ζήτησε από τον υπουργό Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ εξηγήσεις, καθώς παραπλανήθηκε σχετικά με τη σοβαρή έλλειψη πυρομαχικών που απειλεί τώρα να περιορίσει τις στρατιωτικές δυνατότητες των ΗΠΑ εναντίον του Ιράν», αναφέρει το άρθρο.

Σύμφωνα με την εφημερίδα, ο Τραμπ ισχυρίστηκε ότι είχε θεωρήσει λήξαν το θέμα της έλλειψης πυρομαχικών, αλλά έμαθε ότι αυτή συνεχίζεται με οξύτητα και αναγκάσθηκε να εγκαταλείψει τις νέες μεγάλης κλίμακας επιθέσεις εναντίον του Ιράν που φέρεται να σχεδίαζε τις τελευταίες ημέρες.

Τι έχει “απομείνει” από πυρομαχικά

Πριν από πέντε μέρες, το Πεντάγωνο ζήτησε μια πρόσθετη ενίσχυση 67 δισεκατομμύρια δολάρια από το Κογκρέσο για να καλύψει το κόστος του πολέμου με το Ιράν και για να αναπληρώσει τα αποθέματα, μερικά από τα οποία, σύμφωνα με το CNN και το Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS), έχουν φτάσει σε κρίσιμα χαμηλά επίπεδα.

Το CSIS είχε προηγουμένως εκτιμήσει ότι οι ΗΠΑ δαπάνησαν μεταξύ 1.500 και 1.600 πυραύλους Patriot και περίπου 200 αναχαιτιστικά συστήματα Terminal High Altitude Area Defense (THAAD) κατά τη διάρκεια της αντιπαράθεσης με το Ιράν από τις 27 Φεβρουαρίου έως τις 27 Ιουλίου, αλλά οι ΗΠΑ έχουν ξοδέψει και πολλά αποθέματα στην Ουκρανία και στο Ισραήλ.

Ως αποτέλεσμα, τα αποθέματα Patriot φέρονται να έχουν μειωθεί από 2.300 σε περίπου 760-830 μονάδες και το οπλοστάσιο THAAD έχει μειωθεί από 452 σε 234-278 πυραύλους, οδηγώντας σε σημαντική έλλειψη μέσων αεράμυνας. (Σ.Σ. Η κύρια διαφορά μεταξύ των δύο αμερικανικών συστημάτων είναι ότι το THAAD είναι ένα εξειδικευμένο σύστημα για αναχαιτίσεις βαλλιστικών πυραύλων σε πολύ μεγάλο υψόμετρο εντός και εκτός ατμόσφαιρας, ενώ το Patriot (PAC-3) είναι σύστημα χαμηλότερου στρώματος για την εξουδετέρωση ευρύτερου φάσματος απειλών, όπως μαχητικά αεροσκάφη, drones και πυραύλους cruise).

Οι αμερικανικές δυνάμεις έχουν σχεδόν εξαντλήσει τα συστήματα ATACMS και τους νεότερους PrSM (Precision Strike Missile). Όσον αφορά στους πυραύλους αναχαίτισης της αεράμυνας, έχει καταναλωθεί σχεδόν το 80% των αποθεμάτων για το αντιβαλλιστικό σύστημα THAAD. Παράλληλα έχει εξαντληθεί περίπου το 50% με 65% των αποθεμάτων σε βλήματα για το σύστημα Patriot.

Πού ξοδεύτηκαν

Η ραγδαία μείωση οφείλεται κατά μεγάλο μέρος στον πόλεμο με το Ιράν που ξεκίνησε στις αρχές του 2026. Η ένταση των συγκρούσεων ξεπέρασε κάθε προηγούμενη πρόβλεψη: μόνο κατά τις πρώτες ημέρες των επιχειρήσεων χρησιμοποιήθηκαν χιλιάδες πυρομαχικά, ενώ οι ΗΠΑ χρειάστηκε να αναχαιτίσουν πάνω από 1.700 ιρανικά drones και βαλλιστικούς πυραύλους.

Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ υποβάθμισε δημόσια το θέμα δηλώνοντας ότι οι ΗΠΑ διαθέτουν περισσότερα πυρομαχικά από οποιονδήποτε άλλον. Ωστόσο, αναφορές δείχνουν ότι οι στρατιωτικοί του σύμβουλοι τον πίεσαν να αποφύγει περαιτέρω κλιμάκωση με το Ιράν, ακριβώς λόγω του κινδύνου να αδειάσουν τελείως οι αποθήκες.

Το Πεντάγωνο υπέγραψε επειγόντως συμφωνίες ύψους άνω των 3 δισεκατομμυρίων δολαρίων με τις εταιρείες Lockheed Martin και Northrop Grumman για να επιταχυνθεί η παραγωγή. Σύμφωνα με αναλύσεις του Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS), η πλήρης αποκατάσταση των αποθεμάτων στα προπολεμικά επίπεδα θα είναι μια πολυετής διαδικασία. Η αναπλήρωση των Patriot και THAAD θα απαιτήσει τουλάχιστον 3 χρόνια, ενώ οι πύραυλοι Standard (SM-3/SM-6) του Ναυτικού θα χρειαστούν περίπου 2 χρόνια. Αυτό το κενό προκαλεί έντονη ανησυχία στους Αμερικανούς επιτελείς, καθώς μειώνει την αποτρεπτική ισχύ των ΗΠΑ σε περίπτωση που ξεσπάσει μια νέα, ταυτόχρονη κρίση σε άλλα μέτωπα.

Πόσα συστήματα Patriot έχει η Ευρώπη

Στην Ευρώπη (εκτός των αμερικανικών δυνάμεων που σταθμεύουν στην ήπειρο) βρίσκονται αυτή τη στιγμή περίπου 30 έως 35 επιχειρησιακές συστοιχίες (batteries) Patriot, οι οποίες είναι μοιρασμένες σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες. Ο ακριβής αριθμός των πυραύλων αποτελεί απόρρητο στρατιωτικό μυστικό, ωστόσο υπολογίζεται σε μερικές χιλιάδες, με τα αποθέματα να πιέζονται έντονα λόγω των συνεχών αναγκών αναπλήρωσης.

Η Γερμανία διαθέτει το μεγαλύτερο ευρωπαϊκό οπλοστάσιο με περίπου 7 έως 9 συστοιχίες. Η Γερμανία είχε αρχικά περισσότερες, αλλά έχει ήδη παραδώσει αρκετές συστοιχίες στην Ουκρανία για την ενίσχυση της αεράμυνάς της. Στην Ουκρανία έχουν διατεθεί 6 έως 8 συστοιχίες Patriot. Λόγω της παγκόσμιας έλλειψης βλημάτων που προκάλεσε ο πόλεμος των ΗΠΑ με το Ιράν και η σύγκρουση στην Ουκρανία, για πρώτη φορά, η παραγωγή των πυραύλων Patriot (τύπου PAC-3) επεκτείνεται εκτός ΗΠΑ και ξεκινά να υλοποιείται στη Γερμανία, με εξαρτήματα να κατασκευάζονται επίσης στη Ρουμανία και την Ισπανία.

Οι σχετικές δαπάνες προσμετρώνται στο πρωτογενές αποτέλεσμα και στο δημόσιο χρέος.

Η δυνατότητα αυτή παρέχεται, σύμφωνα με σχετική ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στο πλαίσιο της διεύρυνσης του πεδίου εφαρμογής της υφιστάμενης Εθνικής Ρήτρας Διαφυγής για την άμυνα, ώστε να καλύπτει και μέτρα που ενισχύουν την ανθεκτικότητα του ευρωπαϊκού ενεργειακού συστήματος και επιταχύνουν τη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα.

Οι επενδύσεις που θα περιλαμβάνονται

Οι επενδύσεις για την ενεργειακή ανθεκτικότητα θα περιλαμβάνουν έργα αποθήκευσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, εξοικονόμησης ενέργειας, ενεργειακής αναβάθμισης κτιρίων, καθώς και έργα υποδομών που συμβάλλουν στην ενίσχυση της ενεργειακής ανθεκτικότητας της χώρας.

Η εξειδίκευση των επενδύσεων θα γίνει το επόμενο διάστημα, σε συνεργασία με τα συναρμόδια Υπουργεία.

Ωστόσο, μέχρι σήμερα η πορεία του κόμματος δεν επιβεβαιώνει τις αρχικές προσδοκίες. Αντί να καταγράφεται σταδιακή πολιτική εδραίωση, οργανωτική ενίσχυση και προσέλκυση νέων στελεχών, το τελευταίο διάστημα χαρακτηρίζεται από συνεχείς αποχωρήσεις, δημόσιες αιχμές και περιορισμένη δημοσκοπική απήχηση. Όλα αυτά, ενώ η Μαρία Καρυστιανού και η Μαρία Γρατσία εξακολουθούν να διατυπώνουν ιδιαίτερα υψηλές πολιτικές φιλοδοξίες, κάνοντας ακόμη και λόγο για στόχο αυτοδυναμίας.

Τα ερωτήματα που προκύπτουν είναι πολλά. Για ποιον λόγο η “Ελπίδα για τη Δημοκρατία” εμφανίζει πτωτική πορεία στις δημοσκοπήσεις; Τι οδηγεί διαρκώς στελέχη, τόσο από την κεντρική οργάνωση όσο και από τις περιφερειακές δομές, στην έξοδο; Και γιατί σχεδόν κάθε αποχώρηση συνοδεύεται από δημόσιες καταγγελίες για τον τρόπο λειτουργίας του κόμματος;

Ίσως οι ίδιες οι ανακοινώσεις όσων εγκατέλειψαν το εγχείρημα να αποτελούν την πιο χαρακτηριστική απάντηση. Μέχρι σήμερα, οι εξηγήσεις που δόθηκαν από την ηγεσία ή τον στενό κομματικό πυρήνα δεν φαίνεται να ανέκοψαν το κύμα αποχωρήσεων. Αντίθετα, κάθε νέο κύμα εξόδων συνοδεύεται από αντίστοιχες επικρίσεις, ενώ ο αριθμός των πρώην στελεχών που επιλέγουν να απομακρυνθούν συνεχώς αυξάνεται. Η πιο πρόσφατη εξέλιξη ήταν η κοινή παρέμβαση 22 πρώην στελεχών, η οποία επανέφερε στο προσκήνιο τις ίδιες καταγγελίες και άνοιξε ξανά τη συζήτηση για τη λειτουργία του κόμματος.

Κόμμα Καρυστιανού: Παρέμβαση 22 πρώην στελεχών

Η σημαντικότερη έως σήμερα δημόσια τοποθέτηση προήλθε από 22 πρώην στελέχη της “Ελπίδας για τη Δημοκρατία”, τα οποία επιχείρησαν να εξηγήσουν τόσο τους λόγους της αποχώρησής τους όσο και τους λόγους για τους οποίους, σύμφωνα με τη δική τους εκτίμηση, το πολιτικό εγχείρημα δεν εξελίχθηκε όπως αρχικά είχαν προσδοκήσει.

Στην κοινή ανακοίνωσή τους δεν περιορίζονται σε γενικές διαπιστώσεις, αλλά αναπτύσσουν συγκεκριμένα επιχειρήματα σχετικά με τα αίτια που, όπως υποστηρίζουν, οδήγησαν το κόμμα τόσο γρήγορα σε κρίση.

Όπως αναφέρουν, η αποχώρησή τους δεν συνδέεται με προσωπικές αντιπαραθέσεις ή διαφωνίες γύρω από πρόσωπα και αξιώματα, αλλά αποτελεί συνέπεια ενός μοντέλου λειτουργίας που, κατά την άποψή τους, κυριάρχησε ήδη από τα πρώτα στάδια της ίδρυσης του κόμματος.

Οι ίδιοι περιγράφουν μια οργανωτική δομή στην οποία οι βασικές αποφάσεις λαμβάνονταν από έναν περιορισμένο κύκλο προσώπων, αφήνοντας αιχμές προς τη Μαρία Καρυστιανού και τη Μαρία Γρατσία. Υποστηρίζουν ότι οι συλλογικές διαδικασίες δεν λειτούργησαν ουσιαστικά, ότι απουσίαζαν θεσμοθετημένοι δημοκρατικοί μηχανισμοί και ότι δεν υπήρχε η απαιτούμενη διαφάνεια στη λήψη αποφάσεων.

Ιδιαίτερη αναφορά κάνουν και στη μη συγκρότηση εσωκομματικών θεσμών που θα επέτρεπαν ουσιαστική συμμετοχή των μελών. Παράλληλα, κάνουν λόγο για απαξίωση στελεχών, έλλειψη πραγματικού διαλόγου και επιλογές που, όπως υποστηρίζουν, οδήγησαν στην απομάκρυνση ανθρώπων οι οποίοι είχαν στηρίξει εξαρχής το εγχείρημα.

Το στοιχείο που αποκτά ιδιαίτερη σημασία, πάντως, είναι ότι οι συγκεκριμένες καταγγελίες δεν εμφανίζονται για πρώτη φορά. Αντίθετα, επαναλαμβάνουν σε μεγάλο βαθμό όσα έχουν καταγγείλει και άλλα πρώην στελέχη το τελευταίο διάστημα. Συγκεντρωτική λειτουργία, περιορισμένη διαφάνεια, απουσία δημοκρατικών διαδικασιών, υποβάθμιση του ρόλου των οργάνων και των μελών, αλλά και έλλειψη ολοκληρωμένου καταστατικού και προγραμματικού πλαισίου αποτελούν τα βασικά σημεία που επανέρχονται σχεδόν σε κάθε νέα αποχώρηση, ενισχύοντας τα ερωτήματα για τον τρόπο λειτουργίας της “Ελπίδας για τη Δημοκρατία”.

“Η Ελπίδα πεθαίνει τελευταία, αλλά πεθαίνει”

Ιδιαίτερα αιχμηρή ήταν και η δημόσια παρέμβαση του Θανάση Αυγερινού, ο οποίος αναδημοσίευσε την ανακοίνωση των 22 πρώην στελεχών, συνοδεύοντάς την με προσωπικό σχόλιο. Ο πρώην διευθυντής του Γραφείου Τύπου του κόμματος υποστήριξε ότι έχει έρθει η στιγμή να γίνει μια συνολική αποτίμηση των επιλογών που έγιναν, διερωτώμενος γιατί το μεγαλύτερο μέρος του κινήματος που δημιουργήθηκε μετά την τραγωδία των Τεμπών δεν εντάχθηκε τελικά στην “Ελπίδα για τη Δημοκρατία”. Χαρακτηριστικά έγραψε ότι «η Ελπίδα πεθαίνει τελευταία, αλλά πεθαίνει», αφήνοντας να εννοηθεί πως το εγχείρημα βρίσκεται πλέον σε πορεία αποδόμησης και απέχει σημαντικά από τις προσδοκίες που το συνόδευσαν κατά την ίδρυσή του.

“Κάποιοι ονειρεύονται βουλευτικά έδρανα”

Σε μεταγενέστερη ανάρτησή του, ο Θανάσης Αυγερινός δημοσίευσε και δηλώσεις του Τάκη Κοτσόργιου, ο οποίος επίσης αποχώρησε από το κόμμα. Ο δημοσιογράφος ανέφερε ότι ο αγωνιστής ψαράς από το Μεσολόγγι αποτυπώνει με απλό τρόπο το βασικό διακύβευμα. Σύμφωνα με όσα παρέθεσε, από τη μία πλευρά υπάρχουν όσοι επιδιώκουν μια δημοκρατία με ουσιαστική συμμετοχή των πολιτών και των μελών ενός κινήματος στη λήψη αποφάσεων, με στόχο την αντιμετώπιση των σοβαρών προβλημάτων της χώρας και την οικοδόμηση μιας ανεξάρτητης και αξιοπρεπούς Ελλάδας. Από την άλλη, όπως υποστηρίζει, υπάρχουν εκείνοι που ενδιαφέρονται κυρίως για την κατάκτηση βουλευτικών εδράνων και εγκλωβίζονται σε εσωτερικές αντιπαραθέσεις και συνωμοσιολογικές λογικές, οι οποίες, κατά την άποψή του, απέχουν από τις αρχικές αξίες του εγχειρήματος.

Οι πηγές διευκρίνισαν ότι η Ουάσινγκτον δεν έθεσε επισήμως τη μείωση των εισαγωγών ρωσικού πετρελαίου, ως προϋπόθεση για την άρση του χαρακτηρισμού της Συρίας ως κράτους που υποστηρίζει την τρομοκρατία. Ωστόσο, σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο και πρόσωπο που είχε ενημερωθεί για τις διαπραγματεύσεις, οι ΗΠΑ ζήτησαν από τη Δαμασκό σχετική δέσμευση και έλαβαν διαβεβαιώσεις ότι οι εισαγωγές από τη Ρωσία θα περιοριστούν σημαντικά.

Παρότι ο Λευκός Οίκος υποστήριξε ότι δεν υπάρχει άμεση σύνδεση ανάμεσα στην άρση του χαρακτηρισμού και στη μείωση των εισαγωγών ρωσικού πετρελαίου, συριακή πηγή ανέφερε ότι Αμερικανοί αξιωματούχοι διαμήνυσαν στη Δαμασκό πως η πλήρης διακοπή των αγορών ρωσικού πετρελαίου θα μπορούσε να διευκολύνει και να επιταχύνει τη διαδικασία.

Από την πλευρά της, η συριακή κυβέρνηση υποστήριξε ότι η άρση του χαρακτηρισμού θα της επέτρεπε να διευρύνει τις ενεργειακές επιλογές της και να δημιουργήσει ένα πιο διαφοροποιημένο δίκτυο προμηθευτών. Σήμερα, η δυνατότητα της χώρας να προμηθεύεται πετρέλαιο από άλλες αγορές παραμένει περιορισμένη, παρά την άρση των περισσότερων δυτικών κυρώσεων.

Το ρωσικό πετρέλαιο στην Συρία

Οι ρωσικές εξαγωγές πετρελαίου προς τη Συρία αυξήθηκαν φέτος κατά 75%, φτάνοντας περίπου τα 60.000 βαρέλια ημερησίως, σύμφωνα με στοιχεία που εξέτασε το Reuters. Αν και η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί σε μικρό μέρος των συνολικών ρωσικών εξαγωγών, έχει καταστήσει τη Μόσχα τον κυρίαρχο προμηθευτή αργού πετρελαίου της Συρίας. «Η Συρία εξαρτάται σήμερα από το ρωσικό πετρέλαιο από ανάγκη και όχι από επιλογή», ανέφερε η συριακή πηγή, σημειώνοντας ότι η Δαμασκός ζητεί επανειλημμένα από την Ουάσινγκτον να προχωρήσει στην άρση του χαρακτηρισμού, ώστε να μπορεί να προμηθεύεται πετρέλαιο από άλλες χώρες.

Ωστόσο, η αντικατάσταση του ρωσικού αργού δεν μπορεί να γίνει άμεσα, χωρίς κινδύνους για την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας. Σύρος αναλυτής εκτίμησε ότι μια απότομη διακοπή των ρωσικών προμηθειών θα μπορούσε να προκαλέσει ελλείψεις καυσίμων, ή να αυξήσει σημαντικά το κόστος των εισαγωγών.

Όπως επισήμανε, η μακροπρόθεσμη επίδραση μιας τέτοιας αλλαγής θα εξαρτηθεί από το αν η Ουάσινγκτον θα συνοδεύσει την πίεση προς τη Δαμασκό με συγκεκριμένες εναλλακτικές λύσεις και νέες δυνατότητες ενεργειακού εφοδιασμού. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι Ηνωμένες Πολιτείες στρέφουν πλέον την προσοχή τους, όχι μόνο στην πολιτική, αλλά και στην οικονομική παρουσία της Ρωσίας στη Συρία, επιδιώκοντας να περιορίσουν τα δίκτυα μέσω των οποίων η Μόσχα διατήρησε την επιρροή της στη χώρα, ακόμη και μετά την απώλεια του πολιτικού της ερείσματος, του καθεστώτος Άσαντ.

Αμερικανός αξιωματούχος του υπουργείου Εξωτερικών δήλωσε ότι η Ουάσινγκτον ενθαρρύνει τη Συρία να συνεργαστεί με αξιόπιστους εταίρους, ιδιαίτερα με αμερικανικές επιχειρήσεις, στο πλαίσιο της ανοικοδόμησης της χώρας. Παράλληλα, οι ΗΠΑ αναμένουν από τη Δαμασκό να συμμορφωθεί με τις αμερικανικές κυρώσεις που έχουν επιβληθεί στη Ρωσία.

Η απόφαση Τραμπ

Αξιωματούχος του ενεργειακού τομέα δήλωσε στο Reuters ότι επίκειται μια ριζική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο η Συρία καλύπτει τις ενεργειακές της ανάγκες, χωρίς όμως να δώσει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, ή να αναφέρει πιθανούς νέους προμηθευτές. Παράλληλα, έχουν αρχίσει να διαμορφώνονται νέες συνεργασίες στον ενεργειακό τομέα. Η γαλλική εταιρεία TotalEnergies συζήτησε τον περασμένο μήνα με Σύρους αξιωματούχους το ενδεχόμενο ανάληψης υπεράκτιων ερευνών, ενώ τον Ιούνιο η Συρία υπέγραψε συμφωνία με τις εταιρείες ConocoPhillips και Novaterra για την επανεκκίνηση της παραγωγής φυσικού αερίου.

Η αφαίρεση της Συρίας από τον κατάλογο των κρατών που υποστηρίζουν την τρομοκρατία αποτελεί πλέον το τελευταίο σημαντικό εμπόδιο στις σχέσεις της με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η Συρία βρίσκεται στον συγκεκριμένο κατάλογο από το 1979 και είναι σήμερα μία από τις τέσσερις χώρες που εξακολουθούν να περιλαμβάνονται σε αυτόν, μαζί με την Κούβα, το Ιράν και τη Βόρεια Κορέα.

Στις 8 Ιουλίου, ο πρόεδρος Τραμπ ενημέρωσε το Κογκρέσο για την πρόθεσή του να αφαιρέσει τη Συρία από τον κατάλογο, ενεργοποιώντας την προβλεπόμενη περίοδο κοινοποίησης των 45 ημερών. Για να ολοκληρωθεί η διαδικασία, ο Αμερικανός πρόεδρος πρέπει να πιστοποιήσει ότι η Συρία δεν έχει υποστηρίξει πράξεις διεθνούς τρομοκρατίας κατά τους προηγούμενους έξι μήνες και ότι έχει δεσμευθεί πως δεν θα το πράξει στο μέλλον.

Μετά την απομάκρυνση του Άσαντ, η νέα συριακή κυβέρνηση έχει διαβεβαιώσει ότι η χώρα δεν θα αποτελέσει ξανά απειλή για την περιφερειακή ή τη διεθνή ασφάλεια. Η Δαμασκός έχει ενταχθεί στον, υπό την ηγεσία των ΗΠΑ, διεθνή συνασπισμό κατά του DAES (ISIS) και ανακοινώνει τακτικά επιχειρήσεις εναντίον δικτύων λαθρεμπορίας όπλων στα σύνορά της με το Ιράκ και τον Λίβανο.

Η στρατηγική των ΗΠΑ

Η προσπάθεια περιορισμού της ενεργειακής εξάρτησης της Συρίας από τη Ρωσία εντάσσεται σε μια ευρύτερη αμερικανική στρατηγική για τη μείωση της ρωσικής επιρροής στη χώρα. Αν και η Μόσχα δεν περιλαμβανόταν στις αρχικές προϋποθέσεις που έθεσε η Ουάσινγκτον για τη χαλάρωση των κυρώσεων, οι ΗΠΑ έχουν πλέον καταστήσει σαφές ότι επιθυμούν η Δαμασκός να απομακρυνθεί σταδιακά από τη Ρωσία.

Το αμερικανικό Κογκρέσο έχει ήδη ζητήσει από το Πεντάγωνο να εξετάσει τρόπους περιορισμού της ρωσικής επιρροής στη Συρία και να αξιολογήσει τις δυνατότητες αποχώρησης των ρωσικών δυνάμεων από τη ναυτική βάση της Ταρτούς και την αεροπορική βάση Χμεϊμίμ. Τον Ιούλιο, το Reuters μετέδωσε ότι τμήμα της ρωσικής ναυτικής εγκατάστασης στην Ταρτούς αναμένεται να μετατραπεί σε εμπορικό και διαμετακομιστικό κέντρο.

Η πιθανή μείωση των εισαγωγών ρωσικού πετρελαίου, επομένως, δεν αφορά μόνο την ενεργειακή πολιτική της Συρίας. Αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης γεωπολιτικής αναδιάταξης, κατά την οποία η Δαμασκός επιχειρεί να ενισχύσει τους δεσμούς της με τη Δύση, ενώ η Ουάσινγκτον επιδιώκει να περιορίσει σταδιακά τα οικονομικά, ενεργειακά και στρατιωτικά ερείσματα της Ρωσίας στη χώρα.

Το ΔΗΚΟ, μετά τις τελευταίες βουλευτικές εκλογές του Μαΐου, είναι το μόνο από τα κόμματα, τα οποία στηρίζουν την κυβέρνηση, το οποίο είναι κοινοβουλευτικό και προφανώς και ήταν αναμενόμενη η ενίσχυση της παρουσίας του στο κυβερνητικό σχήμα. Υπενθυμίζεται ότι ΕΔΕΚ και ΔΗΠΑ έμειναν εκτός κοινοβουλίου.

Την ίδια ώρα, επί της ουσίας και σε σχέση με την υλοποίηση του κυβερνητικού προγράμματος, που είναι και το μείζον, προφανώς και θα αυξηθούν οι στροφές του μηχανισμού και θα ενισχυθούν οι προσπάθειες. Οι πολίτες θέλουν να βλέπουν τα έργα, τις εξαγγελίες, τις πολιτικές να υλοποιούνται. Να επηρεάζουν θετικά την καθημερινότητα τους.

Τι επιδιώκει ο Νίκος Χριστοδουλίδης

Είναι γνωστό πως ακόμη και πριν ανακοινωθούν οι αλλαγές στο κυβερνητικό σχήμα, υπήρξαν από τη δεξιά πολυκατοικία παρεμβάσεις, με “ηχηρό” τρόπο, ώστε να αποφευχθούν διορισμοί από το χώρο του ΔΗΣΥ. Οι παρεμβάσεις στρέφονταν τόσο προς την κυβέρνηση, τον ίδιο τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, αλλά και προς στελέχη, μέλη, τα ονόματα των οποίων συζητούνταν.

Εκ του αποτελέσματος φάνηκε πως στην περίπτωση της κ. Τίνας Παύλου, που τοποθετήθηκε στο Υφυπουργείο Κοινωνικής Πρόνοιας, οι… ηχηρές προειδοποιήσεις δεν έπιασαν τόπο. Υπενθυμίζεται πως η κ. Παύλου στις τελευταίες εκλογές ήταν αριστίνδην υποψήφια του ΔΗΣΥ ενώ μετεκλογικά είχε διορισθεί από την Πρόεδρο του κόμματος, Αννίτα Δημητρίου, στη σκιώδη κυβέρνηση του κόμματος της αντιπολίτευσης.

Στο διά ταύτα: Ο Νίκος Χριστοδουλίδης με τις αλλαγές που ανακοίνωσε ενίσχυσε περισσότερο το κεντροδεξιό προφίλ της κυβέρνησής του. Το σχήμα αυτό, όπως διαμορφώθηκε από τις ανακοινώσεις της περασμένης Τρίτης, θα οδηγήσει την παρούσα κυβέρνηση στις προεδρικές εκλογές του Φεβρουαρίου 2028. Ο Νίκος Χριστοδουλίδης θα πράξει αυτό που έκανε το 2023. Επειδή δεν είχε δικό του κόμμα, όπως δεν έχει ούτε και σήμερα, επέλεξε την πορεία του ιδίου – τώρα και των υπουργών του – προς τους πολίτες. Δεκαεννιά μήνες πριν τις προεδρικές εκλογές, όλοι προετοιμάζονται. Ιδιαίτερα στον ΔΗΣΥ δεν κρύβονται.

Από τη μία έχουμε την ομάδα των χερσαίων δυνάμεων που επιδιώκουν να μετατρέψουν μεγάλα κομμάτια των εγγύς υδάτων σε γαλάζιο έδαφος και από την άλλη έχουμε τις Ναυτικές Δυνάμεις που μάχονται να επιτύχουν την ανάσχεση αυτής της γεωπολιτικής επιχωμάτωσης και να κρατήσουν τα εγγύς ύδατα κομμάτι των ωκεανών και όχι προέκταση της στεριάς.

Και κατά την άποψη του γράφοντος αυτή η επική μονομαχία θα κριθεί, εν πολλοίς, σε δύο σημεία του πλανήτη. Το ένα είναι οι σινικές θάλασσες και οι προεκτάσεις τους στον Ειρηνικό. Και το άλλο είναι το Αιγαίο. Συγκεκριμένα, τυχόν επιτυχία της Τουρκίας να επιβάλει τη “Γαλάζια Πατρίδα”, έστω και ντε φάκτο, δια της αδράνειας και πολύ περισσότερο δια της άτυπης συνεργασίας της Ελλάδας μέσω κάποιου “συμβιβασμού”, θα αποτελέσει δυνάμει συντριπτικό πλήγμα στη γεωστρατηγική των Ναυτικών Δυνάμεων, κυρίως φυσικά των Ηνωμένων Πολιτειών, με απρόβλεπτες αρνητικές συνέπειες ως προς τη θέση και τον ρόλο της Ελλάδας στη δυτική γεωπολιτική αρχιτεκτονική.

Κινεζική κατά αμερικανικής στρατηγικής

Αναλυτικότερα, η δημόσια συζήτηση γύρω από την άνοδο της Κίνας επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στην ταχύτατη ανάπτυξη του Κινεζικού Ναυτικού και στην υποτιθέμενη επιδίωξη του Πεκίνου να αναλάβει τον ρόλο που διαδραμάτισαν άλλοτε η Βρετανική Αυτοκρατορία και αργότερα οι Ηνωμένες Πολιτείες ως κυρίαρχες Ναυτικές Δυνάμεις. Η ερμηνεία αυτή, όσο διαδεδομένη και αν είναι, ενδέχεται να βασίζεται σε μια λανθασμένη ιστορική αναλογία. Αντί να εξετάζεται η κινεζική στρατηγική μέσα από το δικό της γεωιστορικό πλαίσιο, ερμηνεύεται με βάση τα πρότυπα της δυτικής ναυτικής ιστορίας.

Η υπόθεση του παρόντος άρθρου είναι διαφορετική. Η Κίνα πιθανότατα δεν επιδιώκει να μετατραπεί σε μια νέα παγκόσμια ναυτική αυτοκρατορία δυτικού τύπου αλλά να επιδιώξει τη δημιουργία ενός εκτεταμένου θαλασσοχερσαίου χώρου απόλυτης στρατηγικής κυριαρχίας γύρω από την κινεζική επικράτεια. Με άλλα λόγια, δεν επιχειρεί πρωτίστως να κυριαρχήσει στους ωκεανούς αλλά προσπαθεί να μετατρέψει μεγάλα τμήματα των εγγύς θαλασσών της σε “γαλάζιο έδαφος”, δηλαδή σε λειτουργική προέκταση της χερσαίας ισχύος της. Ή, υπό μία έννοια, να ενώσει το έδαφός της με μια μεγάλη “ωκεάνια λίμνη” σε έναν χώρο, αποκλειστικής και αναντίρρητης κυριαρχίας.

Η δυνητική αυτή αλλαγή εδράζεται πάνω στις μεταλλάξεις στη γεωγραφία της στρατιωτικής ισχύος τα τελευταία χρόνια. Για πρώτη φορά στην ιστορία, ένα εκτεταμένο χερσαία εδραζόμενο πλέγμα αισθητήρων, πυραυλικών συστημάτων, μη επανδρωμένων μέσων και δικτύων διοίκησης και ελέγχου μπορεί να ασκεί αποφασιστική στρατιωτική επιρροή σε τεράστιες θαλάσσιες εκτάσεις. Το αποτέλεσμα είναι ότι οι εγγύς θάλασσες παύουν να λειτουργούν ως προέκταση των ωκεανών και αρχίζουν να μετατρέπονται σε προέκταση της χερσαίας επικράτειας.

Αυτό ακριβώς φαίνεται να επιδιώκει η Κίνα. Το εντυπωσιακά αναπτυσσόμενο κινεζικό ναυτικό δεν πρέπει να ιδωθεί ως ένας ανεξάρτητος στόλος “βαθέων κυανών υδάτων” αλλά ως τμήμα μιας ενιαίας θαλασσοχερσαίας αρχιτεκτονικής ισχύος, στην οποία το ναυτικό, η αεροπορία, οι αντιπλοϊκοί βαλλιστικοί πύραυλοι, τα υπερ – υπερηχητικά βλήματα αερολίσθησης (HGV), τα δίκτυα αισθητήρων και οι διαστημικές υποδομές λειτουργούν ως ένα ολοκληρωμένο σύστημα – συστημάτων (system – of – systems).

Ο στόχος της Κίνας

Στόχος του δεν είναι απλώς η νίκη σε μια δυνητική μεγα – ναυμαχία με το Ναυτικό των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά η δημιουργία ενός περιβάλλοντος στο οποίο η στρατιωτική παρουσία και δράση κάθε άλλης Δύναμης, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών, να καθίσταται εξαιρετικά επισφαλής. Με άλλα λόγια, επιδιώκεται η δημιουργία μιας εικόνας αναντίρρητης κινεζικής κυριαρχίας σε ένα μεγάλο κομμάτι του Ειρηνικού, η οποία θα επιτρέψει την άτυπη ενοποίηση αυτής της θαλάσσιας έκτασης με τη στεριά σε έναν και ενιαίο χώρο αδιαίρετης κινεζικής κυριαρχίας.

Εάν αυτή η ανάγνωση είναι ορθή, τότε η σημαντικότερη γεωστρατηγική μεταβολή της εποχής μας δεν είναι η άνοδος μιας νέας μεγάλης Ναυτικής Δύναμης, δηλαδή της Κίνας, αλλά η σταδιακή αντικατάσταση της λογικής του “ανοικτού ωκεανού” από τη λογική του “γαλάζιου εδάφους” και των “ωκεάνιων λιμνών”. Υπό μία έννοια θα μπορούσαμε να πούμε ότι αναφερόμαστε σε έναν πιθανό νέο κόσμο όπου θα έχουμε υβριδικές υπερ – ηπείρους αποτελούμενες από “καφέ και γαλάζιο έδαφος” και συρρικνωμένους ωκεανούς.

Υπό αυτήν την έννοια, η ελληνοτουρκική αντιπαράθεση αποκτά μια διάσταση που υπερβαίνει κατά πολύ τα όρια της Ανατολικής Μεσογείου και θα παίξει σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση του μελλοντικού διεθνούς συστήματος.

Η Τουρκία και το Αιγαίο

Συγκεκριμένα, εάν η Τουρκία κατορθώσει να επιβάλει, έστω και de facto, την αντίληψη ότι μεγάλα ελληνικά νησιά μπορούν να απωλέσουν ουσιώδη κυριαρχικά δικαιώματα λόγω της εγγύτητάς τους προς τη μικρασιατική ακτή, θα δημιουργηθεί ένα εξαιρετικά σημαντικό διεθνές προηγούμενο. Και το προηγούμενο αυτό θα είναι ιδιαίτερα βαρύνουσας σημασίας, καθώς θα έχει διαμορφωθεί όχι στην περιφέρεια της διεθνούς τάξης αλλά στο εσωτερικό του ΝΑΤΟ και εις βάρος ενός κράτους – μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Συγκεκριμένα, η Κίνα θα μπορεί να ενισχύσει την επιχειρηματολογία της υπέρ της μετατροπής μεγάλων τμημάτων του δυτικού Ειρηνικού σε ζώνες σχεδόν αποκλειστικού στρατηγικού ελέγχου. Η Ρωσία θα μπορεί να προβάλει με ακόμη μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση τις διεκδικήσεις της στην Αρκτική, υποστηρίζοντας ότι οι υποθαλάσσιες γεωλογικές δομές αποτελούν φυσική προέκταση της σιβηρικής υφαλοκρηπίδας. Παράλληλα, και άλλες αναθεωρητικές δυνάμεις θα αποκτήσουν ισχυρότερα επιχειρήματα για τη διεύρυνση των θαλάσσιων διεκδικήσεών τους.

Να θυμηθούμε ότι ξεκινώντας από την Διακήρυξη του Σαντιάγο πολλές χώρες στο παρελθόν ανακήρυξαν μονομερώς χωρικά ύδατα σε τεράστιες θαλάσσιες ζώνες, θεωρώντας ότι οι περιορισμοί σε αυτά ήταν αποικιακό κατάλοιπο. Εν τέλει, μετά από δεκαετίες ζυμώσεων και συγκρούσεων, προέκυψε η Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη των 200 ναυτικών μιλίων ως συμβιβασμός μεταξύ των χωρών που επεδίωκαν απεριόριστο βάθος στα χωρικά τους ύδατα και των Ναυτικών Δυνάμεων που ήθελαν τη διατήρηση των ωκεανών ως χώρο απόλυτης ελεύθερης δράσης τους.

Όμως, η φύση της ΑΟΖ παραμένει ρευστή και δυναμική. Υπό μία έννοια θα μπορούσαμε να πούμε ότι η ΑΟΖ είναι ουσιαστικά χωρικά ύδατα εν υπνώσει και εύκολα μπορεί να εξελιχθεί σε κάτι τέτοιο αν αλλάξουν τα διεθνή δεδομένα. Και η τουρκική “Γαλάζια Πατρίδα” απειλεί να τα αλλάξει. Συνεπώς η Ελλάδα δεν υπερασπίζεται μόνο τα δικά της κυριαρχικά δικαιώματα. Βρίσκεται στο σημείο όπου συγκρούονται δύο διαφορετικά γεωστρατηγικά παραδείγματα.

Για να το πούμε όσο πιο ξεκάθαρα γίνεται, το Αιγαίο εξελίσσεται σε ένα από τα σημαντικότερα γεωστρατηγικά εργαστήρια του πλανήτη. Εδώ ενδέχεται να δοκιμαστεί αν η λογική του “γαλάζιου εδάφους” μπορεί να αποκτήσει πολιτική και νομική νομιμοποίηση. Η έκβαση της αντιπαράθεσης δεν θα επηρεάσει μόνο τις ελληνοτουρκικές σχέσεις αλλά θα  επηρεάσει την εξέλιξη του Δικαίου της Θάλασσας και τη μελλοντική ισορροπία μεταξύ χερσαίων και ναυτικών δυνάμεων.

Αυτό σημαίνει ότι η αντίσταση στις παρανοϊκές αξιώσεις της Τουρκίας στο Αιγαίο, πέραν από αναγκαία και (υπό φυσιολογικές συνθήκες…) αυτονόητη ενέργεια αυτοάμυνας, συνδέεται και με τη διατήρηση ενός ευρύτερου γεωστρατηγικού παραδείγματος (paradigm) το οποίο αποτελεί κομβικό στοιχείο της γεωπολιτικής ταυτότητας των Ναυτικών Δυνάμεων και ιδιαίτερα των Ηνωμένων Πολιτειών. Αντιστρόφως, μια πολιτική κατευνασμού απέναντι στην τουρκική αναθεωρητική στρατηγική δεν συνεπάγεται μόνον γεωπολιτικό αυτοχειριασμό της Ελλάδας αλλά δημιουργεί και έναν δυνητικό καταλύτη για τη σταδιακή νομιμοποίηση μιας ευρύτερης τάσης εδαφοποίησης της θάλασσας, η οποία θα μπορούσε να μεταβάλει ριζικά τη δομή της παγκόσμιας ναυτικής τάξης εις βάρος ζωτικών συμφερόντων των Ναυτικών Δυνάμεων.

Η Ελλάδα και η ήττα των ναυτικών δυνάμεων

Και εδώ προκύπτει το ερώτημα αν ισχύουν όλα τα παραπάνω γιατί οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν παρεμβαίνουν υπέρ της Ελλάδας και κατά της Τουρκίας; Μια αρχική απάντηση θα μπορούσε να είναι γιατί, πολύ απλά, το διεθνές σύστημα δεν λειτουργεί έτσι. Οι παθητικοί δρώντες που περιμένουν επιβράβευση λόγω της παθητικότητάς τους και της συμβιβαστικής τους διάθεσης χάριν της “καλής γειτονίας” σπανίως, έως ποτέ, στηρίζονται. Επίσης, η αμερικανική στρατηγική χαρακτηρίζεται πολλάκις από έλλειψη χρονικού βάθους και μακρόπνοου σχεδιασμού.

Έτσι, εν προκειμένω, στην προσπάθειά της η Ουάσινγκτον να διατηρήσει την Τουρκία στο δυτικό άρμα, συχνά αντιμετωπίζει τις ελληνοτουρκικές διαφορές ως μια άμεση διμερή περιφερειακή εκκρεμότητα που απαιτεί εκατέρωθεν συμβιβασμούς και μετά βλέπουμε. Πρόκειται φυσικά για μια τραγικά μυωπική προσέγγιση η οποία θυσιάζει τη μακροπρόθεσμη στρατηγική για το βραχυπρόθεσμο τακτικό όφελος. Αλλά συμβαίνει.

Ανεχόμενη ή πιέζοντας για λύσεις που υπονομεύουν τα κυριαρχικά δικαιώματα των ελληνικών νησιών, η Δύση ουσιαστικά πριονίζει το κλαδί πάνω στο οποίο κάθεται. Νομιμοποιεί το ισχυρότερο νομικό και πολιτικό επιχείρημα που χρειάζονται η Κίνα και η Ρωσία για να εκδιώξουν το Αμερικανικό Ναυτικό από τις δικές τους ζωτικές ζώνες, καταφέρνοντας πλήγμα στο παγκόσμιο δόγμα της ελευθερίας των θαλασσών.

Η “Γαλάζια Πατρίδα”

Συμπερασματικά, η ελληνική εξωτερική και αμυντική πολιτική δεν μπορεί να εγκλωβίζεται στην αναμονή μιας “γεωπολιτικής επιφοίτησης” της Ουάσινγκτον, ούτε να αναζητά την ασφάλειά της σε “συμβιβαστικές” λύσεις κατευνασμού που μακροπρόθεσμα θα νομιμοποιούσαν το αναθεωρητικό δόγμα της “Γαλάζιας Πατρίδας”. Στο σύγχρονo άναρχο διεθνές σύστημα, η στρατηγική επιβίωση δεν επαφίεται στην επίκληση του αφηρημένου δικαίου, αλλά στην ικανότητα επιβολής του κόστους.

Η Ελλάδα οφείλει να ορθώσει αυτόνομο ανάστημα, μετατρέποντας το Αιγαίο σε έναν χώρο αναντίρρητης ελληνικής κυριαρχίας. Αυτό απαιτεί τη ριζική αναθεώρηση της αμυντικής μας αρχιτεκτονικής μέσω της αξιοποίησης της νησιωτικής γεωγραφίας ως ενός ενιαίου, αβύθιστου, δικτύου Άρνησης Πρόσβασης (A2/AD), βασισμένου σε μαζικά, χαμηλού κόστους μη επανδρωμένα συστήματα, προηγμένο παράκτιο πυροβολικό, πολλαπλά δίκτυα αισθητήρων, υπόγειες υποδομές, αποκεντρωτικά μοντέλα διοίκησης και ελέγχου κλπ.

Παράλληλα, η επίτευξη μιας εικόνας ελληνικής αναντίρρητης κυριαρχίας στο Αιγαίο πρέπει να πλαισιωθεί από ένα επιθετικό, στρατηγικό μάρκετινγκ στα κέντρα εξουσίας της Ουάσινγκτον και των πρωτευουσών άλλων κρίσιμων χωρών. Το μήνυμά μας προς τη Δύση πρέπει να είναι ότι η προάσπιση των κυριαρχικών δικαιωμάτων των ελληνικών νησιών δεν αποτελεί μια τοπική, διμερή εκκρεμότητα, αλλά το ζωτικό ανάχωμα που εμποδίζει την Κίνα και τη Ρωσία να ανατρέψουν το παγκόσμιο δόγμα της ελευθερίας των θαλασσών. Αν η Ελλάδα δεν επιβάλλει την ισχύ της στο αρχιπέλαγος, η ήττα δεν θα είναι μόνο ελληνική, αλλά θα σηματοδοτήσει την απαρχή της παγκόσμιας γεωπολιτικής συρρίκνωσης των Ναυτικών Δυνάμεων.

Για δεκαετίες, η αμερικανική ναυτική στρατηγική δεν είχε ως αντικείμενο την άμεση κυριαρχία σε κάθε στρατηγικό θαλάσσιο πέρασμα. Το ζητούμενο ήταν η διασφάλιση της ελεύθερης, ασφαλούς και προβλέψιμης ροής του παγκόσμιου εμπορίου. Η αποτροπή μιας εχθρικής δύναμης από το να αποκτήσει εκβιαστική ισχύ αποτελούσε μέσο για την επίτευξη αυτού του στόχου και όχι αυτοτελή στρατηγικό σκοπό.

Η Ουάσιγκτον, όπως όλα δείχνουν, τείνει να αντιμετωπίσει την αποδυνάμωση του Ιράν ως στρατηγικό στόχο καθαυτό, ακόμη και εάν αυτό καθιστά δυσκολότερη την επίτευξη του πραγματικού αμερικανικού συμφέροντος, της σταθερότητας στον Περσικό Κόλπο.

Η γεωγραφία δεν αλλάζει με στρατιωτικές επιχειρήσεις

Το Ιράν δεν μπορεί να απομακρυνθεί από τον χάρτη! Διαθέτει εκατοντάδες χιλιόμετρα ακτογραμμής κατά μήκος του Στενού του Ορμούζ και, ανεξάρτητα από το ποια κυβέρνηση βρίσκεται στην εξουσία στην Τεχεράνη, θα εξακολουθεί να αποτελεί παράκτιο κράτος, με συγκεκριμένα δικαιώματα και δυνατότητες επιρροής.

Η γεωγραφία δεν ανατρέπεται με αεροπορικές επιδρομές, ούτε με πολιτικές δηλώσεις, όπως ατυχώς συνηθίζει ο πρόεδρος Τραμπ. Και φυσικά η στρατηγική οφείλει να προσαρμόζεται στη γεωγραφία και όχι να προσπαθεί να την αγνοήσει. Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε βιώσιμη αρχιτεκτονική ασφάλειας στον Περσικό Κόλπο θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τον ρόλο του Ιράν, είτε αυτό αρέσει, είτε όχι στις Ηνωμένες Πολιτείες – ή στους περιφερειακούς συμμάχους τους οι, οποίοι τελικά το αντιλαμβάνονται πολύ καλά.

Η πραγματική επιδίωξη της Τεχεράνης

Το να μιλάμε για το Ιράν αν θα αποκτήσει το δικαίωμα να εισπράττει διόδια διέλευσης, ή τέλη για ναυτιλιακές υπηρεσίες συνιστά μία μυωπική προσέγγιση. Η Τεχεράνη φαίνεται να επιδιώκει κάτι πολύ σημαντικότερο από ένα πρόσθετο οικονομικό όφελος. Εκτιμάται ότι στρατηγικός στόχος της είναι να μετατρέψει την επιρροή που απέκτησε κατά τη διάρκεια της κρίσης και του πολέμου σε έναν μόνιμο θεσμικό και πολιτικό ρόλο, στη διαχείριση ενός από τα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα του κόσμου.

Αυτό εξηγεί γιατί η ιρανική επιχειρηματολογία δεν περιορίζεται σε ζητήματα οικονομικής αποζημίωσης. Αντιθέτως, δίνει ιδιαίτερη έμφαση σε έννοιες όπως η κυριαρχία, οι ναυτιλιακές διαδρομές, η ρύθμιση της κυκλοφορίας, η εποπτεία και οι μηχανισμοί διοίκησης της ναυσιπλοΐας.

Το βασικό διακύβευμα για την Τεχεράνη είναι η κατοχύρωση ενός θεσμοθετημένου ρόλου στη διαχείριση του Στενού και κατ’ επέκταση, μια διαρκή πολιτική επιρροή στην περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφάλειας. Με απλά λόγια το πραγματικό διακύβευμα μετατοπίζεται από τα έσοδα στην εξουσία!

Ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο, οποιαδήποτε συμφωνία δεν θα πρέπει να αξιολογηθεί αποκλειστικά με οικονομικά, ή τεχνικά κριτήρια. Η ουσιαστική της σημασία θα κριθεί από το αν μεταβάλλει, και σε ποιο βαθμό, την ισορροπία ισχύος και τη θεσμική αρχιτεκτονική ασφαλείας στον Περσικό Κόλπο.

Το μάθημα του Αϊζενχάουερ

Η κρίση του Σουέζ το 1956 προσφέρει ένα εξαιρετικά επίκαιρο ιστορικό προηγούμενο. Όταν η Βρετανία, η Γαλλία και το Ισραήλ επιχείρησαν να ανατρέψουν στρατιωτικά τον έλεγχο του καναλιού που είχε εθνικοποιήσει ο Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσερ, ο πρόεδρος Ντουάιτ Αϊζενχάουερ αρνήθηκε να ταυτίσει τα αμερικανικά συμφέροντα με τις επιδιώξεις των συμμάχων του.

Αντιλήφθηκε ότι το πραγματικό διακύβευμα δεν ήταν ποιος ύψωνε τη σημαία πάνω από το Σουέζ, αλλά αν το κανάλι θα παρέμενε ανοικτό για τη διεθνή ναυσιπλοΐα. Επέλεξε τη σταθερότητα, αντί της επίδειξης ισχύος και τη λειτουργικότητα αντί του συμβολισμού και η ιστορία τον δικαίωσε.

Η στρατηγική δεν είναι διαγωνισμός κύρους

Εάν μια συμφωνία με το Ομάν μπορεί να διασφαλίσει την ασφαλή διέλευση των εμπορικών πλοίων, η Ουάσιγκτον δεν θα πρέπει να την απορρίψει μόνο και μόνο επειδή αναγνωρίζει ότι το Ιράν διαθέτει, ως παράκτιο κράτος, ορισμένες αρμοδιότητες, ή δυνατότητες διαχείρισης της κυκλοφορίας στα χωρικά του ύδατα.

Η εναλλακτική θα ήταν να θυσιαστεί η ουσία στον βωμό του συμβολισμού. Αν προτιμηθεί η εικόνα της αδιαμφισβήτητης αμερικανικής κυριαρχίας από την πραγματική ασφάλεια της παγκόσμιας ναυσιπλοΐας αυτό δεν αποτελεί στρατηγική νίκη, αλλά στρατηγική αυταπάτη. Και αυτό θα είναι το δεύτερο μεγαλύτερο λάθος της αμερικανικής εξωτερικής πολιτική μετά την έναρξη αυτού του πολέμου.

Το πραγματικό δίλημμα με το Ορμούζ

Η συζήτηση για το Στενό του Ορμούζ δεν αφορά μόνο τη διαχείριση μιας κρίσιμης θαλάσσιας οδού. Στην πραγματικότητα, αφορά δύο εντελώς διαφορετικά μοντέλα ασφάλειας για τον Περσικό Κόλπο. Το πρώτο είναι το μοντέλο που κυριάρχησε μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Η ασφάλεια της περιοχής εξασφαλίζεται κυρίως από την ισχυρή και διαρκή στρατιωτική παρουσία εξωτερικών δυνάμεων, με προεξάρχουσες τις ΗΠΑ. Η ελεύθερη ναυσιπλοΐα θεωρείται προϊόν της αμερικανικής ναυτικής υπεροχής και της δυνατότητας άμεσης στρατιωτικής επέμβασης όταν απειλείται.

Το δεύτερο μοντέλο στηρίζεται σε μια διαφορετική παραδοχή. Η μακροπρόθεσμη σταθερότητα δεν μπορεί να επιβληθεί αποκλειστικά από εξωτερικούς παράγοντες, αλλά απαιτεί μια περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφάλειας με την συμμετοχή όλων των παρακτίων κρατών του Κόλπου, συμπεριλαμβανομένου του Ιράν.

Η γεωγραφία επιβάλλει αυτή την πραγματικότητα. Το Ιράν είναι μόνιμος γεωπολιτικός παράγοντας, με εκτεταμένη ακτογραμμή κατά μήκος του Στενού του Ορμούζ, με στρατιωτικές δυνατότητες και άμεσο ενδιαφέρον για την ασφάλεια των θαλάσσιων οδών. Η αγνόηση αυτού του δεδομένου δεν το αναιρεί. Αντίθετα, το μετατρέπει σε διαρκή πηγή κρίσης.

Από την άλλη μεριά να ξεκαθαρίσουμε ότι αυτό δεν σημαίνει ότι η διεθνής κοινότητα οφείλει να αποδεχθεί κάθε ιρανική διεκδίκηση, ή να παραβλέψει ενέργειες που παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο. Σημαίνει όμως ότι η απομόνωση ενός βασικού περιφερειακού δρώντα δεν συνιστά βιώσιμη στρατηγική για την οικοδόμηση σταθερής τάξης ασφαλείας.

Η πρόκληση για τις ΗΠΑ λοιπόν δεν είναι να επιλέξουν ανάμεσα στην αποχώρηση και στη διαρκή στρατιωτική κυριαρχία. Είναι να διευκολύνουν τη μετάβαση σε ένα ισορροπημένο σύστημα περιφερειακής ασφάλειας, όπου η ελευθερία της ναυσιπλοΐας θα αποτελεί κοινό συμφέρον όλων των κρατών της περιοχής και όχι αποκλειστική ευθύνη μιας εξωτερικής δύναμης. Και για τον λόγο αυτό χαρακτηρίστηκε ανοησία η δήλωση του Τραμπ για τέλη στα πλοία 20% στην αξία του φορτίου για να διασφαλίζει η Αμερική την… ασφαλή ναυσιπλοΐα. Δήλωση βέβαια που ην απέσυρε μετά από λίγες ώρες.

Διαπιστώσεις – Συμπεράσματα

Οι μεγάλες δυνάμεις κρίνονται από την ικανότητά τους να ιεραρχούν σωστά τα συμφέροντά τους. Όταν ο σκοπός γίνεται η αποδυνάμωση ενός αντιπάλου αντί της προστασίας του ίδιου του εθνικού συμφέροντος, η στρατηγική αρχίζει να υπηρετεί την ιδεολογία και όχι την πραγματικότητα.

Το Στενό του Ορμούζ δεν είναι το έπαθλο ενός γεωπολιτικού ανταγωνισμού. Είναι η σημαντικότερη ενεργειακή αρτηρία του πλανήτη. Το πραγματικό αμερικανικό συμφέρον δεν είναι να αποκλείσει το Ιράν από μια γεωγραφία που δεν μπορεί να αλλάξει. Είναι να διασφαλίσει ότι η παγκόσμια οικονομία δεν θα γίνει όμηρος μιας διαρκούς σύγκρουσης για το ποιος θα εμφανίζεται ως κυρίαρχος σε αυτήν. Και για αυτό ευελπιστούμε να είναι ακριβείς οι δημοσιογραφικές αναφορές που έφθαναν την ώρα που ολοκληρώναμε αυτήν την ανάλυση για επίτευξη συμφωνίας για το Στενό. Και η Ουάσιγκτον θα πρέπει να την στηρίξει.

Ο Αϊζενχάουερ το είχε κατανοήσει πριν από εβδομήντα χρόνια στην Κρίση του Σουέζ. Το ερώτημα είναι αν η Διοίκηση Τραμπ είναι διατεθειμένη να διδαχθεί από εκείνη την εμπειρία, ή αν θα συνεχίσει να συγχέει την επίδειξη ισχύος με τη στρατηγική σωφροσύνη.
Η ιστορία των διεθνών σχέσεων δείχνει ότι οι σταθερότερες περιφερειακές τάξεις ασφαλείας δεν οικοδομήθηκαν όταν αποκλείστηκε η ισχυρότερη αναθεωρητική δύναμη, αλλά όταν βρέθηκε ένας τρόπος να ενταχθεί σε ένα σύστημα κανόνων που περιόριζε τη συμπεριφορά της, χωρίς να αγνοεί τη γεωπολιτική πραγματικότητα!

Ας πάρουμε, όμως, τα πράγματα από την αρχή. Ο πρώτος “πράσινος” νόμος “περί των γενομένων εις τα δένδρα και άλλες φυτείες, φθορών” αφορούσε ζημιές σε δένδρα και πολυετείς φυτείες, όπως οι αμπελώνες με πρόβλεψη για κοπές δένδρων, αποφλοίωση (σ.σ. γινόταν συνήθως για την κατασκευή φελλών) και βλάβες κατά το μπόλιασμα των δένδρων ή των φυτών.

Σε αυτές τις περιπτώσεις ο ιδιοκτήτης δικαιούτο αποζημίωσης από τον Δήμο, που έπρεπε να καταβληθεί εντός 50 ημερών. Εξαιρούντο της αποζημίωσης από τον Δήμο οι ζημιές που προκαλούνταν από ζώα, καθώς υπεύθυνος θεωρείτο ο βοσκός. Εάν περνούσαν οι 50 μέρες, ο δικαιούχος μπορούσε να στείλει δύναμη χωροφυλάκων για να εισπράξει το ποσό-χρήματα που ο Δήμος είχε δικαίωμα να συγκεντρώσει με έκτακτο έρανο όλων των φορολογούμενων πολιτών.

Ξέρουμε ποιοι τα καίνε

Μερικά χρόνια αργότερα, κρίθηκε αναγκαίο η προστασία των δασών να επεκταθεί και στις περιπτώσεις εμπρησμού. Και τότε φάνηκε, ξεκάθαρα, η ισχυρή επιρροή συμφερόντων στη πολιτική ζωή του 19ου αιώνα. Αφορμή για την έκδοση του νόμου ήταν μια μεγάλη, καταστροφική πυρκαγιά, που εκδηλώθηκε τις πρώτες μέρες του Αυγούστου του 1861, στην περιοχή του Τατοΐου. Η φωτιά κατάκαψε, για τέσσερις μέρες, δένδρα, αγρούς, μελίσσια και σπίτια.

«Αφού επί τέσσαρας ημέρας η κατά το χωριόν Τατόι πυρκαϊά κατέκαυσε δένδρα και αγρούς και μελίσσια και τινάς οικίας και καλύβια, εσβέσθη τέλος πάντων, τη βοηθεία των πυροσβεστών και άλλων στρατιωτών καθώς και πολλών χωρικών συνδραμόντων», έγραφε στις 5 Αυγούστου η εφημερίδα “Αθηνά”, σημειώνοντας ότι οι ζημιές υπολογιζόταν πως ξεπερνούσαν το ένα εκατομμύριο δραχμές, τεράστιο ποσό για την εποχή εκεἰνη.

Την ίδια μέρα η κυβέρνηση του Αθανάσιου Μιαούλη καταθέτει στη Βουλή νομοσχέδιο “περί απαγορεύσεως πυράς εις το δάσος”, το οποίο συζητήθηκε με τη διαδικασία του κατεπείγοντος. Ο εισηγητής υπουργός Οικονομικών Ε. Σίμος μιλώντας στη Βουλή κατά την κατάθεση του νομοσχεδίου ήταν  ξεκάθαρος για τις αιτίες των εμπρησμών.

«Ουδείς εξ υμών αγνοεί τ’ αληθή αίτια, ένεκα των οποίων ως επί το πολύ λαμβάνουσι χώραν εν ώρα θέρους εμπρησμοί, καταστρέφοντες αλληλοδιαδόχως τα ωραιώτερα και χρησιμώτερα της επικρατείας δάση», είπε, προσθέτοντας: «Ποιμένες τινές δια την αναβλάστησιν ολίγου χόρτου και πολλοί των γεωργών για ν’ ανοίξωσι μικράν έκτασιν γης προς καλλιέργειαν βάλλουσι πυρ».

Συνεχίζοντας ανέφερε – ορθώς – ότι για να αντιμετωπιστεί αυτό το φαινόμενο πρέπει να εμποδισθεί ο σκοπός για τον οποίο βάζουν φωτιές, δηλαδή η βόσκηση ή καλλιέργεια (σ.σ. πολλά χρόνια αργότερα θα προστεθεί ως κίνητρο και η οικοδόμηση) και παρουσίασε τις αρχικές διατάξεις του νομοσχεδίου. Σε αυτές προβλεπόταν ρητά ότι απαγορευόταν για 10 χρόνια να χρησιμοποιηθεί η καμένη δασική έκταση ως βοσκοτόπι, ή για καλλιέργεια.

Είναι προφανές ότι μια τέτοια απαγόρευση, που κατά τον 20ο αιώνα θα μπορούσε να επεκταθεί και στην οικοδόμηση καμένων εκτάσεων, θα είχε διασώσει πολλά δάση, αφού αφαιρούσε σημαντικά κίνητρα εμπρησμού, κυρίως γαιοκτημόνων, που είχαν, είτε μεγάλες καλλιέργειες, είτε είχαν ισχυρά κτηνοτροφικά συμφέροντα σε πολλές περιοχές.

Οι αντιδράσεις

Ωστόσο, με την κατάθεση του νομοσχεδίου φάνηκαν οι πρώτες αντιδράσεις. Ορισμένες εφημερίδες, με καυστική αρθρογραφία, κατέκριναν την κυβέρνηση για προχειρότητα, υποστηρίζοντας ότι το νομοσχέδιο συντάχθηκε «εν τη ζάλη της πυρκαγιάς που κατέστρεψε εν των καλλιτέρων δασών της πρωτευούσης». Η ίδια κριτική έγινε από βουλευτές και γερουσιαστές σε τοποθετήσεις τους στις συνεδριάσεις των δύο νομοθετικών Σωμάτων της εποχής, τη Βουλή και τη Γερουσία.

Από τη άλλη πλευρά, ο εισηγητής υπουργός Οικονομικών Ε. Σίμος αρνήθηκε την μομφή, λέγοντας ότι το νομοσχέδιο δεν είναι πρόχειρο και προϊόν θυμού, «αλλά απόρροια μακράς σκέψεως»  και αποτέλεσμα συνεργασίας των καλύτερων νομομαθών. Όμως, οι αντιδράσεις, ενδεχομένως και πολλαπλές παρασκηνιακές πιέσεις για την απαγόρευση εκμετάλλευσης της καμένης έκτασης, έφεραν αποτέλεσμα.

Φωτογραφικές απαλλαγές όσων είχαν συμφέροντα

Κατά τη συζήτηση στη Βουλή ο υπουργός Οικονομικών “απάλυνε” την παραπάνω διάταξη αποδεχόμενος τροπολογία, που επέτρεπε την αξιοποίηση καμένων ιδιωτικών δασών για καλλιέργεια με άδεια της αρμόδιας αρχής, η οποία όπως φαίνεται δεν ήταν και δύσκολο να εξασφαλιστεί…

Στη Γερουσία η διάταξη “χαλάρωσε” ακόμα περισσότερο με την προσθήκη ότι η εξαίρεση θα δινόταν εάν ο ιδιοκτήτης δεν κρινόταν ως υπαίτιος του εμπρησμού, ανεξάρτητα εάν διαπιστωνόταν να ευθύνεται για τη φωτιά κάποιος εργαζόμενος σε αυτόν, ή συγγενής του… Με άλλο άρθρο, αρχικά, ο ιδιοκτήτης καθίστατο υπεύθυνος εμπρησμού, ακόμα και εάν αυτός είχε προκληθεί από συγγενή του ή εργαζόμενο σε αυτόν. Αυτό το άρθρο απαλείφθηκε εντελώς.

Έτσι, διαμορφώθηκε το τελικό κείμενο του νόμου, ο οποίος φέρει σφραγίδα με ημερομηνία 10 Αυγούστου 1861 και έχει την υπογραφή της Αμαλίας, που εκτελούσε χρέη αντιβασίλισσας λόγω απουσίας του Όθωνα. Την επόμενη μέρα ο νόμος ΧΠ’ “Περί εμπρησμού των δασών” δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Πολύ πιο “χαλαρός” απ’ όσο προβλεπόταν αρχικά! Χάριν των συμφερόντων μεγαλοτσιφλικάδων της εποχής…