Το καθεστώς Ερντογάν θεώρησε ως τον κατάλληλο για να είναι υποψήφιός της, τον Φεριντούν Σινιρλίογλου, διπλωμάτη – εκφραστή του βαθέος τουρκικού κράτους και άνθρωπο όλων των δύσκολων αποστολών. Της προώθησης του επεκτατικού οράματος, της “Γαλάζιας Πατρίδας”. Πρόκειται για τον άνθρωπο, που ως υφυπουργός Εξωτερικών, μόνιμος αντιπρόσωπος της χώρας του στα Ηνωμένα Έθνη, είχε οδηγίες και εκτελούσε εντολές να ακυρώνει ψηφίσματα, πρωτοβουλίες και να προβάλει αφηγήματα, που εξυπηρετούσαν τις τουρκικές επιδιώξεις, οι οποίες αντιστρατεύονται τις αρχές του ΟΗΕ.

Του δώσαμε προαγωγή!

Από το 2024, ο Φεριντούν Σινιρλίογλου, με ελλαδική συνδρομή πήρε… προαγωγή και μετακόμισε σε διεθνή Οργανισμό. Έχει εκλεγεί, όπως είναι γνωστό, γενικός γραμματέας του ΟΑΣΕ (Οργανισμός για την Ασφάλεια και την Συνεργασία στην Ευρώπη). Κατήλθε υποψήφιος- πακέτο (δίδυμο) με την Ελληνίδα Μαρία Τελαλιάν, που επιλέγηκε ως επικεφαλής του Γραφείου Δημοκρατικών Θεσμών και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Η εκλογή αυτή, όπως και η συνεργασία Αθήνας και Άγκυρας συνιστούσαν ξέπλυμα της κατοχικής Τουρκίας. Κι αυτό θα το “κουβαλούν”, πάντα, Μητσοτάκης και Γεραπετρίτης και το εισπράττουν περισσότερο σήμερα.

Ως αποτέλεσμα εκείνης της απερίγραπτης συνεργασίας, βρίσκουμε σήμερα μπροστά μας τον Φεριντούν Σινιρλίογλου. Μετά που αναρριχήθηκε στη θέση του γενικού γραμματέα του ΟΑΣΕ, στην Άγκυρα δεν είχαν κανένα λόγο να μην κάνουν και το επόμενο βήμα. Για πιο ψηλά! Γι’ αυτό και διερωτώνται: Για τον ΟΑΣΕ δεν υπήρξε πρόβλημα, γιατί να εγείρεται για τη θέση του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ; Με την τουρκική λογική όλα μπορούν να γίνουν!

Ο Φεριντούν Σινιρλίογλου δεν θα πρέπει να εκλεγεί Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ. Δεν μπορεί να πάρει “μετάθεση” από τη Βιέννη στη Νέα Υόρκη, για τον εξής λόγο: Επειδή η Τουρκία κατέχει εδάφη της Κυπριακής Δημοκρατίας. Αυτός είναι ο βασικός λόγος. Από εκεί και πέρα, η Τουρκία είναι παράγοντας αποσταθεροποίησης στην ευρύτερη περιοχή, μια επεκτατική δύναμη και τούτο το αντιλαμβάνονται πολλά κράτη.

Η… αμοιβή μας για την υποστήριξη του Σινιρλίογλου

Στο πλαίσιο αυτό πρέπει να σημειωθεί ότι η Κυπριακή Δημοκρατία διεκδικεί την Προεδρία του ΟΑΣΕ το 2027 και η υποβολή της υποψηφιότητας προηγήθηκε της συνεργασίας Ελλάδος και Τουρκίας. Η κυπριακή υποψηφιότητα από την πρώτη στιγμή καταπολεμάται από την κατοχική Τουρκία, παρά τα κέρδη που είχε στον ΟΑΣΕ.

Η κυπριακή υποψηφιότητα είναι καρφί στο μάτι της κατοχικής δύναμης και προκαλεί έντονο εκνευρισμό στην Άγκυρα, η οποία κινητοποιεί δυνάμεις αποτροπής. Ασκεί πιέσεις προς διάφορες κατευθύνσεις, ώστε να στραφούν προς την Κύπρο.

Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν κατά την ομιλία του τον περασμένο Σεπτέμβριο από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών, έστειλε στα αζήτητα τις αποφάσεις και τα ψηφίσματα του διεθνούς οργανισμού και ζήτησε νομιμοποίηση της κατοχής στην Κύπρο. Το έπραξε χωρίς περιστροφές. Τώρα, θέλοντας να δείξει πως μπορεί να κάνει κουμάντο παντού, προωθεί τον εκλεκτό του.

Στο Τέξας, ο Τζέιμς Ταλαρίκο συνέτριψε τον Ρεπουμπλικανό Κεν Πάξτον, γινόμενος ο πρώτος εκλεγμένος Δημοκρατικός γερουσιαστής της πολιτείας έπειτα από 38 χρόνια. Με την ανατροπή της έδρας της Γερουσίας στη Νότια Καρολίνα, το κόμμα έγραψε επίσης ιστορία. Οι Δημοκρατικοί δεν έχουν κερδίσει εκλογική αναμέτρηση για τη Γερουσία των ΗΠΑ εκεί σε όλο τον 21ο αιώνα, και η νίκη της Άνι Άντριους επί του Ρεπουμπλικανού γερουσιαστή Νταρλίν Γκράχαμ αποτέλεσε μία ακόμη καθοριστική έκπληξη της βραδιάς.

Η ανατροπή στο Τέξας έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία, καθώς πρόκειται για μια πολιτεία που επί δεκαετίες κυριαρχείται από τους Ρεπουμπλικανούς. Είναι η πρώτη φορά από το 1994 που Δημοκρατικός κερδίζει πολιτειακό αξίωμα στο Τέξας, γεγονός που αποτυπώνει το μέγεθος της πολιτικής ανατροπής.

Ο Πάξτον, γενικός εισαγγελέας του Τέξας και στενός σύμμαχος του Τραμπ, είχε εξασφαλίσει το χρίσμα των Ρεπουμπλικανών επικρατώντας στις προκριματικές εκλογές του εν ενεργεία γερουσιαστή Τζον Κόρνιν. Η υποψηφιότητά του είχε προκαλέσει αντιδράσεις ακόμη και στο εσωτερικό του κόμματός του, λόγω των δικαστικών περιπετειών και των καταγγελιών που τον ακολουθούν. Ο Πάξτον, γενικός εισαγγελέας του Τέξας και υποστηριζόμενος από τον Τραμπ, υποστήριζε ότι οι προοδευτικές θέσεις του Ταλαρίκο σε κοινωνικά ζητήματα δεν εκφράζουν τις αξίες των κατοίκων της πολιτείας.

Η νίκη του Δημοκρατικού υποψηφίου συνιστά σημαντικό πλήγμα για τους Ρεπουμπλικανούς, καθώς χάνουν μία από τις δύο έδρες που εκπροσωπούν το Τέξας στη Γερουσία, σε μια πολιτεία που θεωρούνταν επί χρόνια ασφαλές εκλογικό έδαφος για το κόμμα. Ο 37χρονος Τζέιμς Ταλαρίκο γεννήθηκε στο Ράουντ Ροκ του Τέξας και εξελέγη για πρώτη φορά στη Βουλή των Αντιπροσώπων της πολιτείας το 2018, σε ηλικία μόλις 29 ετών. Πριν ασχοληθεί με την πολιτική, εργαζόταν ως εκπαιδευτικός και δίδασκε Αγγλικά σε μαθητές της έκτης τάξης σε δημόσιο σχολείο του Σαν Αντόνιο.

Είναι απόφοιτος του Πανεπιστημίου του Τέξας στο Όστιν και του Χάρβαρντ, ενώ έχει σπουδάσει και θεολογία στο Austin Presbyterian Theological Seminary. Είναι πρεσβυτεριανός και έχει αξιοποιήσει συχνά τη θρησκευτική του ταυτότητα στον πολιτικό του λόγο, προβάλλοντας μια διαφορετική ερμηνεία των χριστιανικών αξιών απέναντι στον συντηρητικό θρησκευτικό λόγο που κυριαρχεί σε μεγάλο μέρος της πολιτικής ζωής του Τέξας.

Στη διάρκεια της κοινοβουλευτικής του θητείας έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην εκπαίδευση, την υγειονομική περίθαλψη και το κόστος ζωής. Μεταξύ άλλων, συνέβαλε στην προώθηση νομοθεσίας που περιόρισε στα 25 δολάρια τον μήνα τη συμμετοχή των ασφαλισμένων στο κόστος της ινσουλίνης σε ασφαλιστικά προγράμματα που ρυθμίζονται από την πολιτεία.

Ο Σαγέντ στο Μίσιγκαν 

Ο Αμπντούλ Ελ Σαγέντ, γιος Αιγύπτιων μεταναστών και πρώην αξιωματούχος δημόσιας υγείας, νίκησε τον Ρεπουμπλικανό Μάικ Ρότζερς και κράτησε την έδρα του Μίσιγκαν για τους Δημοκρατικούς. Τον Ιανουάριο θα αναλάβει το πρώτο αιρετό αξίωμα της σταδιοδρομίας του.
Ο 42χρονος Ελ Σαγέντ θα διαδεχθεί τον Δημοκρατικό γερουσιαστή Γκάρι Πίτερς, ο οποίος επέλεξε να μη διεκδικήσει νέα θητεία.
Δύο ημέρες πριν από τις εκλογές, η αντίπαλός του στις προκριματικές των Δημοκρατικών, Χέιλι Στίβενς, εκλεκτή του ισραηλινού λόμπι,  στήριξε δημόσια τον Ρεπουμπλικανό υποψήφιο.

Οκτώ χρόνια πριν εκλεγεί στη Γερουσία των ΗΠΑ, ο Αμπντούλ Ελ Σαγέντ είχε διεκδικήσει το χρίσμα των Δημοκρατικών για τη θέση του κυβερνήτη του Μίσιγκαν. Τότε είχε ηττηθεί με διψήφια διαφορά. Στις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου, οι ψηφοφόροι της ίδιας πολιτείας τον εξέλεξαν για να τους εκπροσωπήσει στην Ουάσιγκτον.

Η αποχώρηση του Γκάρι Πίτερς άφηνε στους Δημοκρατικούς μια δύσκολη έδρα να υπερασπιστούν. Αντίπαλός τους ήταν ο Μάικ Ρότζερς, πρώην μέλος της Βουλής των Αντιπροσώπων, ο οποίος είχε χάσει οριακά την προηγούμενη αναμέτρησή του για τη Γερουσία, το 2024. Αυτή τη φορά είχε τη στήριξη του Τραμπ και, στην τελική ευθεία, μιας Δημοκρατικής βουλευτού από το ίδιο το Μίσιγκαν.

Τον Αύγουστο, ο Ελ Σαγέντ είχε κερδίσει με μικρή διαφορά τη Χέιλι Στίβενς στις προκριματικές, παρά την ισχυρότερη οικονομική και κομματική στήριξη που είχε εκείνη. Ένα μέρος των Δημοκρατικών αμφέβαλλε αν οι θέσεις του μπορούσαν να προσελκύσουν αρκετούς ψηφοφόρους πέρα από την προοδευτική βάση του κόμματος.

Η διαφωνία τους, ιδίως για τη στάση του Ελ Σαγέντ απέναντι στο Ισραήλ, παρέμεινε ανοιχτή μετά τις προκριματικές. Την 1η Νοεμβρίου, η Στίβενς εμφανίστηκε μαζί με τον Ρότζερς στο Ντιτρόιτ και ανακοίνωσε ότι τον υποστηρίζει. Ο Ελ Σαγέντ απάντησε ότι οι δικές του προτεραιότητες παρέμεναν εκείνες των ψηφοφόρων, με πρώτη το κόστος ζωής.

Η νίκη του δίνει στην προοδευτική πτέρυγα των Δημοκρατικών ένα συγκεκριμένο επιχείρημα ενόψει της συζήτησης για το 2028. Σε μια από τις πιο αμφίρροπες πολιτείες της χώρας, ο υποψήφιός της κέρδισε ζητώντας δημόσια ασφάλιση υγείας για όλους και περιορισμό της επιρροής των μεγάλων δωρητών στις εκλογές.

Οι άλλες κρίσιμες Πολιτείες

Στη μάχη για τη Γερουσία στο Οχάιο, μια πολιτεία που ο Τραμπ κέρδισε τρεις φορές, επικράτησε ο Δημοκρατικός Σέροντ Μπράουν, ενώ στο Κάνσας ο Δημοκρατικός Άνταμ Χάμιλτον κέρδισε άνετα τον Ρεπουμπλικανό υπάρχοντα γερουσιαστή Ρότζερ Μάρσαλ. Οι Δημοκρατικοί είχαν κερδίσει τελευταία φορά έδρα της Γερουσίας στο Κάνσας το 1932, στη διάρκεια της Μεγάλης Ύφεσης. Αμερικανικά μέσα ενημέρωσης προέβλεψαν ότι οι Δημοκρατικοί θα ανακτήσουν τον έλεγχο τόσο της Βουλής των Αντιπροσώπων όσο και της Γερουσίας.

Στρατηγικοί αναλυτές και των δύο κομμάτων δήλωσαν ότι οι σαρωτικές νίκες των Δημοκρατικών τροφοδοτήθηκαν από την ισχυρή προσέλευση των πιστών του κόμματος και των ανεξάρτητων ψηφοφόρων, που τους στήριξαν τόσο στις αμφίρροπες πολιτείες όσο και στα ρεπουμπλικανικά οχυρά. Οι Δημοκρατικοί υιοθέτησαν επίσης τη στρατηγική να παρουσιάσουν υποψήφιο σε κάθε αναμέτρηση, ακόμη και σε εκείνες που μόλις πριν από λίγους μήνες έμοιαζαν με χαμένο στοίχημα.

Όπως αναλύει το Reuters, τα στοιχήματα αυτά απέδωσαν, ιδίως καθώς οι Ρεπουμπλικανοί παρουσίασαν υποψηφίους που δυσκολεύτηκαν να ξεπεράσουν τη δυσμένεια του Τραμπ και τον θυμό των ψηφοφόρων για τις υψηλές τιμές. Η ανάκτηση του Κογκρέσου ενδέχεται ωστόσο να αποδειχθεί δίκοπο μαχαίρι για τους Δημοκρατικούς.

Οι ψηφοφόροι πιθανότατα θα περιμένουν από τους Δημοκρατικούς να αντιμετωπίσουν τις οικονομικές τους ανησυχίες και όχι απλώς να αντιταχθούν στον Τραμπ. Θα είναι όμως περιορισμένοι ως προς τη νομοθεσία που μπορούν να περάσουν, καθώς ο Πρόεδρος διατηρεί το δικαίωμα του βέτο. Ο Τραμπ θα μπορούσε επίσης να υποστηρίξει ότι οι Δημοκρατικοί φέρουν πλέον τουλάχιστον ισότιμη ευθύνη για την κατάσταση της οικονομίας.

Ο Τραμπ δήλωσε σε μέσα ενημέρωσης ότι θα αποδεχθεί τα αποτελέσματα των εκλογών και ότι είναι έτοιμος να συνεργαστεί με τους Δημοκρατικούς. Ο Τραμπ ζήτησε από τους ψηφοφόρους να φανταστούν ότι ήταν ο ίδιος υποψήφιος. Το έκαναν, και οι Ρεπουμπλικανοί πλήρωσαν το τίμημα. Τα πρώτα αποτελέσματα και οι δημοσκοπήσεις εξόδου έδειξαν ένα εκλογικό σώμα με πικρή διάθεση, που απέρριψε έντονα τον Τραμπ και την ατζέντα του, καθώς οι ψηφοφόροι εξέφρασαν βαθιά δυσαρέσκεια για τις υψηλές τιμές και την κατεύθυνση της χώρας.

Πολλοί δήλωσαν ότι νιώθουν χειρότερα απ’ ό,τι πριν από δύο χρόνια, ενώ σχεδόν 9 στους 10 ανέφεραν το κόστος ζωής ως κρίσιμο ή σημαντικό παράγοντα για την ψήφο τους, σύμφωνα με δημοσκοπήσεις εξόδου που διενήργησε η SSRS για λογαριασμό κοινοπραξίας αμερικανικών μέσων ενημέρωσης, στην οποία συμμετείχαν μεγάλα τηλεοπτικά δίκτυα και το Associated Press.

Ο Τραμπ εξελέγη το 2024 με την υπόσχεση να περιορίσει τον υψηλό πληθωρισμό, όμως οι δασμοί του σε ξένα προϊόντα και ο πόλεμος κατά του Ιράν έχουν επιδεινώσει την οικονομική κατάσταση για πολλούς Αμερικανούς. Η απάντησή του στην προεκλογική εκστρατεία ήταν να πει στους Αμερικανούς να απορροφήσουν το υψηλότερο κόστος, ακόμη και καθώς η δημοτικότητά του έπεφτε σε ιστορικά χαμηλά.

Σχεδόν τα δύο τρίτα των ψηφοφόρων στις δημοσκοπήσεις εξόδου κατηγόρησαν τον Τραμπ για τις υψηλές τιμές, ενώ τα τρία τέταρτα δήλωσαν είτε θυμωμένοι είτε δυσαρεστημένοι με την κατεύθυνση της χώρας. Οι ψηφοφόροι εξέφρασαν επίσης ευρεία ανησυχία για τη διαφθορά στην κυβέρνηση.

Ο «νέος Ομπάμα» των Δημοκρατικών;

Η άνετη επανεκλογή του Τζον Όσοφ, ο οποίος δεν είναι ακόμη 40 ετών, στη θέση του γερουσιαστή της Τζόρτζια στις νοτιοανατολικές ΗΠΑ, ενισχύει τη θέση του ως ανερχόμενου αστέρα εντός του Δημοκρατικού Κόμματος, δύο χρόνια πριν από τις επόμενες προεδρικές εκλογές. Κάθε φορά που του θέτουν το ερώτημα αυτό, τελευταία φορά τη Δευτέρα, επαναλαμβάνει ότι δεν έχει «καμία όρεξη» να πάρει μέρος στην κούρσα για τον Λευκό Οίκο.

Πολλοί υποστηρικτές του, τους οποίους συνάντησε το AFP στην Ατλάντα, εκφράζουν ανοιχτά την επιθυμία τους να το πράξει, όπως για παράδειγμα η Γκρέισι Σέρφας. «Τον έχουμε ανάγκη, έχουμε ανάγκη νέο αίμα», δήλωσε η νεαρή νοσηλεύτρια, αφού ψήφισε τον Όσοφ. «Σίγουρα θα τον υποστήριζα, αν αποφάσιζε να το κάνει», σχολίασε η Τρέισι Μουρ, μια Αφροαμερικανίδα επιχειρηματίας 50 ετών που γιόρταζε την επανεκλογή του Όσοφ. «Εγωιστικά, λόγω της ποιότητας της δουλειάς του, δεν θα μου άρεσε να τον χάσουμε» από τη Τζόρτζια, παραδέχθηκε ο 22χρονος Μάικλ Ντίας.

Στο μεταξύ ο Τζον Όσοφ επανεξελέγη με ευκολία γερουσιαστής της Τζόρτζια, με το αποτέλεσμα να γίνεται γνωστό λιγότερο από μία ώρα μετά το κλείσιμο των εκλογικών κέντρων, κερδίζοντας τον Ρεπουμπλικάνο υποψήφιο Μάικ Κόλινς, σε μια πολιτεία όπου ο Τραμπ είχε νικήσει το 2024.

«Ο αμερικανικός λαός απέρριψε την ηθική κατάπτωση, τη διαφθορά και την ανικανότητα του ανήμπορου πολιτικά προέδρου Ντόναλντ Τζ. Τραμπ», δήλωσε ενώπιον των υποστηρικτών του στην Ατλάντα. Ο Τζον Όσοφ απασχόλησε τα μέσα ενημέρωσης το καλοκαίρι, σχολιάζοντας τη σχέση του Ντόναλντ Τραμπ με την προσωπική του βοηθό Νάταλι Χαρπ.

«Ο πρόεδρος κοιμάται στις συσκέψεις. Παίζει γκολφ και πουλά μετοχές. Δεν θέλει να εργάζεται. Θέλει να κατασκευάσει την αίθουσα χορού του και να ταξιδεύει με τη Νάταλι στο ιπτάμενο παλάτι τους (…) που τους πρόσφερε ο εμίρης του Κατάρ», είχε σχολιάσει στη διάρκεια προεκλογικής συγκέντρωσης. Το σχόλιο αυτό έγινε viral στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και η Νάταλι Χαρπ, η πανταχού παρούσα αλλά μέχρι τότε σχεδόν άγνωστη βοηθός του Τραμπ, βρέθηκε ξαφνικά στο προσκήνιο.

Οι υποστηρικτές του εξαίρουν επίσης «την αυθεντικότητά του», «την ενσυναίσθησή του» και την ικανότητα του να συσπειρώνει τους πολίτες πέρα από κομματικές γραμμές.

Ο ίδιος δεν σταματά να υπενθυμίζει ότι Ρεπουμπλικάνοι δήμαρχοι τον στήριξαν στη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας. «Όταν μιλά, μου θυμίζει τον Ομπάμα (…) είναι αληθινός», δήλωσε η Μέρι, μια 60χρονη που πήγε πόρτα- πόρτα για να στηρίξει την επανεκλογή του Όσοφ. Και οι δύο «έχουν πραγματικά αυτή την παρουσία, και είναι συναρπαστικό – δίνει ελπίδα. Αλλά είναι διαφορετικοί», εκτίμησε η Τζόι Χαφ, που εργάζεται στον τομέα της υγείας, ένα από τα βασικά ζητήματα της προεκλογικής εκστρατείας του Όσοφ.

Ο Μπαράκ Ομπάμα, που εξακολουθεί να είναι μια προσωπικότητα με επιρροή στους Δημοκρατικούς, ταξίδεψε στη Τζόρτζια για να στηρίξει τον Όσοφ στην τελική ευθεία πριν τις ενδιάμεσες εκλογές, επιβεβαιώνοντας στην πράξη έναν παραλληλισμό που οι New York Times είχαν διατυπώσει ήδη από το 2017.

Αθλητική κορμοστασιά, με τα μανίκια του πουκάμισού του σηκωμένα, χαρισματικός ρήτορας: η εμφάνισή του Όσοφ τροφοδοτεί τις συγκρίσεις με τον Δημοκρατικό πρώην πρόεδρο. Η Κάθριν Έρμπαν θυμάται την ομιλία του στη διάρκεια προεκλογικής συγκέντρωσης της Κάμαλα Χάρις πριν δύο χρόνια. «Όταν τον άκουσα να μιλά, είπα στον εαυτό μου: ‘Αυτός ο άνθρωπος είναι εξαιρετικός. Θα γίνει πρόεδρος’», δήλωσε.

«Νοιάζεται για τους ανθρώπους και δεν διστάζει να αναλάβει δράση. Πιστεύω ότι είναι ένας από τους λίγους που δεν θα αφήσουν τον Τραμπ να τη γλιτώσει εύκολα», πρόσθεσε. Πρώτη φορά εμφανίστηκε το 2021 στην πολιτική κερδίζοντας μια δύσκολη εκλογική αναμέτρηση απέναντι στον απερχόμενο Ρεπουμπλικανό γερουσιαστή. Μαζί τον Ράφαελ Γουόρνοκ, τον δεύτερο γερουσιαστή της Τζόρτζια, μετατοπίζει την Άνω Βουλή στο στρατόπεδο των Δημοκρατικών.

Ο Όσοφ, που προέρχεται από μια εβραϊκή οικογένεια της Ατλάντα, έγινε τότε, σε ηλικία 33 ετών, ο νεότερος γερουσιαστής στην ιστορία των ΗΠΑ. Από πολύ νωρίς διδάχθηκε από τον Τζον Λιούις, προσωπικότητα του αγώνα για τα πολιτικά δικαιώματα, ο οποίος ήταν τότε βουλευτής: ο Όσοφ του είχε γράψει σε ηλικία μόλις δεκαέξι ετών.

Οι ομογενείς που θριάμβευσαν

Τέσσερις Ελληνοαμερικανοί του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος εξασφάλισαν την επανεκλογή τους στη Βουλή των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ στις ενδιάμεσες εκλογές, διατηρώντας τις έδρες τους στο αμερικανικό Κογκρέσο. Πρόκειται για τη Νικόλ Μαλλιωτάκη από τη Νέα Υόρκη και τους Γκας Μπιλιράκη, Μάικ Χαριδόπουλο και Τζίμι Πατρόνις από τη Φλόριντα.

Επιπλέον, σαρωτική νίκη πέτυχε ο Δημοκρατικός Κρις Πάπας στο Νιου Χάμσαϊρ, ο οποίος θα είναι ο πρώτος ελληνικής καταγωγής γερουσιαστής από το 2013 και ο πρώτος ανοιχτά ομοφυλόφιλος άνδρας στη Γερουσία. Επικράτησε έναντι του Ρεπουμπλικανού Τζον Σουνούνου, σε μια εκλογική αναμέτρηση που οι δημοσκοπήσεις προέβλεπαν πως θα είναι οριακή.

Συνοδευόμενος από τον σύζυγό του, Βαν Μπέντλεϊ, στο πλευρό του, ο Πάπας δήλωσε πως «τα αποψινά αποτελέσματα αποτελούν καμπανάκι κινδύνου για τα εταιρικά ειδικά συμφέροντα και τους δισεκατομμυριούχους που έχουν νοθεύσει την οικονομία, για τους δειλούς στο Κογκρέσο που επέτρεψαν περικοπές στην υγειονομική περίθαλψη, δασμούς και πολέμους, καθώς και για τον ανίκανο πρόεδρο που δεν μπαίνει καν στον κόπο να νοιαστεί για το πώς πλήττονται οι άνθρωποι».

«Απόψε, οι ψηφοφόροι στο Νιου Χάμσαϊρ και σε ολόκληρη τη χώρα απαιτούν αλλαγή πορείας. Είμαι έτοιμος να παλέψω με όλες μου τις δυνάμεις για να φέρω την αλλαγή που χρειαζόμαστε», τόνισε. Η νίκη του αποτελεί ιστορικό γεγονός, όπως επισήμαναν τα αμερικανικά μέσα, αφού από πρώτος ανοιχτά ομοφυλόφιλος βουλευτής της πολιτείας, ο Πάπας απόψε γίνεται ο πρώτος ομοφυλόφιλος άνδρας στη Γερουσία.

Επικέντρωσε την εκστρατεία του στο κόστος ζωής και στη διεύρυνση της πρόσβασης στην υγεία, ασκώντας παράλληλα κριτική στην κυβέρνηση Τραμπ. Η Νικόλ Μαλλιωτάκη επικράτησε στην 11η εκλογική περιφέρεια της Νέας Υόρκης, η οποία περιλαμβάνει το Στέιτεν Αϊλαντ και τμήματα του νότιου Μπρούκλιν, εξασφαλίζοντας την τέταρτη συνεχόμενη θητεία της στη Βουλή των Αντιπροσώπων.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση του αποτελέσματος από το Associated Press, η οποία έγινε στις 04.26 τα ξημερώματα σήμερα, Τετάρτη, 4 Νοεμβρίου, η Μαλλιωτάκη είχε συγκεντρώσει 91.539 ψήφους, ποσοστό 56,6%, έναντι 69.915 ψήφων και 43,2% του Δημοκρατικού αντιπάλου της, Μάικ ΝτεΣίλις, με καταμετρημένο το 84% των ψήφων.

Η Ελληνοαμερικανίδα βουλευτής εξελέγη για πρώτη φορά στο Κογκρέσο το 2020. Προηγουμένως είχε υπηρετήσει στη Βουλή της Πολιτείας της Νέας Υόρκης από το 2011 έως το 2020, ενώ το 2017 ήταν υποψήφια των Ρεπουμπλικανών για τη δημαρχία της Νέας Υόρκης. Στη Φλόριντα, την επανεκλογή τους εξασφάλισαν και οι τρεις Ελληνοαμερικανοί Ρεπουμπλικανοί βουλευτές της πολιτείας, οι Γκας Μπιλιράκης, Μάικ Χαριδόπουλος και Τζίμι Πατρόνις.

Ο Γκας Μπιλιράκης επικράτησε στη 12η εκλογική περιφέρεια της Φλόριντα, εξασφαλίζοντας ακόμη μία θητεία στο Κογκρέσο, όπου υπηρετεί αδιάλειπτα από τον Ιανουάριο του 2007. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα αποτελέσματα, συγκέντρωσε 145.109 ψήφους, ποσοστό 52,8%, έναντι 126.241 ψήφων και 45,9% της Δημοκρατικής αντιπάλου του, Κίμπερλι Οβερμαν. Ο ανεξάρτητος υποψήφιος Μπράντεν Σκρίβενερ έλαβε 1,3%.

Ο Μπιλιράκης, γιος του πρώην μέλους του Κογκρέσου Μάικλ Μπιλιράκη, εξελέγη για πρώτη φορά το 2006, διαδεχόμενος τον πατέρα του. Διατηρεί στενούς δεσμούς με την ελληνοαμερικανική κοινότητα και έχει μακρά κοινοβουλευτική δράση σε ζητήματα που αφορούν την Ελλάδα και την Κύπρο.

Στην 8η εκλογική περιφέρεια της Φλόριντα, ο Μάικ Χαριδόπουλος εξασφάλισε τη δεύτερη συνεχόμενη θητεία του στη Βουλή των Αντιπροσώπων, επικρατώντας της Δημοκρατικής υποψήφιας Τζένιφερ Τζένκινς. Με καταμετρημένο το 94% των ψήφων, είχε συγκεντρώσει 158.433 ψήφους, ποσοστό 53,2%, έναντι 139.328 ψήφων και 46,8% της αντιπάλου του.

Ο Χαριδόπουλος εξελέγη για πρώτη φορά στο Κογκρέσο το 2024, διαδεχόμενος τον Ρεπουμπλικανό Μπιλ Πόσεϊ. Προηγουμένως είχε διαγράψει μακρά πολιτική πορεία στη Φλόριντα, υπηρετώντας τόσο στη Βουλή των Αντιπροσώπων της πολιτείας όσο και στη Γερουσία της, της οποίας διετέλεσε πρόεδρος από το 2010 έως το 2012.

Ο Τζίμι Πατρόνις επικράτησε με μεγαλύτερη διαφορά στην 1η εκλογική περιφέρεια της Φλόριντα, εξασφαλίζοντας την πρώτη πλήρη διετή θητεία του στο Κογκρέσο. Με καταμετρημένο το 82% των ψήφων, έλαβε 145.676 ψήφους, ποσοστό 60,4%, έναντι 91.014 ψήφων και 37,8% της Δημοκρατικής υποψήφιας Γκέι Βαλιμόντ. Ο ανεξάρτητος υποψήφιος Τάιλερ Λ. Ντέιβις συγκέντρωσε 1,8%.

Ο Πατρόνις εξελέγη για πρώτη φορά στη Βουλή των Αντιπροσώπων τον Απρίλιο του 2025, σε αναπληρωματική εκλογή για την κάλυψη της έδρας του Ματ Γκετζ. Προηγουμένως είχε διατελέσει οικονομικός διευθυντής της Φλόριντα από το 2017 έως το 2025, ενώ είχε επίσης υπηρετήσει στη Βουλή των Αντιπροσώπων της πολιτείας.

Μια χώρα μπορεί να διαθέτει πληροφορίες και αξιόλογες αναλυτικές ικανότητες, αλλά να οδηγείται σε λανθασμένες αποφάσεις επειδή οι παραδοχές της αποκλείουν εξαρχής σημαντικές δυνατότητες. Η επιστημολογία της διεθνούς ανάλυσης συναντά έτσι την υψηλή στρατηγική. Τα ερωτήματα που επιτρέπουμε στον εαυτό μας να θέσει επηρεάζουν τις επιλογές που μπορούμε να αναγνωρίσουμε.

Πολλαπλότητα του κόσμου – πολλαπλότητα των ερμηνειών

Ο Amitav Acharya, με την έννοια του “multiplex κόσμου”, έχει αναδείξει τη συνύπαρξη διασταυρούμενων διεθνών τάξεων μέσα σε ένα περιβάλλον πολιτικής διαφοροποίησης και αλληλεξάρτησης. Η προσέγγισή του προσφέρει αφετηρία για να εξετάσουμε τη διεθνή πραγματικότητα πέρα από την αριθμητική παράθεση Μεγάλων Δυνάμεων και των υποτιθέμενων αυλών τους.

Η συμπληρωματική Multiversal ταυτότητα του διεθνούς συστήματος που εξετάστηκε στο προηγούμενο άρθρο στο SLpress εστιάζει στην αλληλεπίδραση αυτών των διατάξεων και των ιστορικών προσδοκιών των συμμετεχόντων. Εδώ όμως απαιτείται μια κρίσιμη διάκριση. Η πολλαπλότητα των σχέσεων που υπάρχουν στον κόσμο διαφέρει από την πολλαπλότητα των ερμηνειών μας για αυτόν.

Μπορεί, δηλαδή, να λειτουργούν ταυτόχρονα διαφορετικά δίκτυα ασφάλειας, εμπορίου και τεχνολογίας. Μπορεί επίσης οι αναλυτές να προσφέρουν ανταγωνιστικές εξηγήσεις της ίδιας σχέσης. Όμως, οι δύο περιπτώσεις δεν ταυτίζονται. Μια ερμηνεία δεν δημιουργεί αυτομάτως ένα πραγματικό διεθνές σύστημα, ενώ η ύπαρξη πολλών ερμηνειών δεν σημαίνει ότι όλες διαθέτουν ίση τεκμηρίωση.

Η λογοτεχνική εικόνα του “Πλάγια στον χρόνο” του Murray Leinster μάς βοηθά να συλλογιστούμε διαφορετικές ιστορικές διαδρομές που συναντώνται συνυπάρχουν και διαπλέκονται στον ίδιο γεω-ιστορικό χωροχρόνο. Η επιστημολογική προσέγγιση αρχίζει όταν προσδιορίζουμε τι ακριβώς αντιστοιχεί στη μεταφορά του διηγήματος. Δηλαδή, ποιοι δρώντες συμμετέχουν στα διεθνή δρώμενα, ποιες πρακτικές επαναλαμβάνονται και ποια αποτελέσματα παράγονται.

Η συμβολή της Συστημικής Γεωπολιτικής Ανάλυσης

Στο σημείο αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία η Συστημική Γεωπολιτική Ανάλυση (ΣΓΑ), που δημιούργησε και εισήγαγε στη μελέτη των Διεθνών Σχέσεων ο Καθηγητής Ιωάννης Μάζης και την οποία θεραπεύει και υπηρετεί και ο γράφων. Η διάκριση τεσσάρων πυλώνων ισχύος —άμυνας/ασφάλειας, οικονομίας, πολιτικής και πολιτισμού/πληροφορίας— επιτρέπει την οργανωμένη εξέταση διαφορετικών διαστάσεων της γεωπολιτικής πραγματικότητας.

Η ΣΓΑ μας προσφέρει τη δυνατότητα να εξετάζουμε πώς οι διαφορετικές ικανότητες συνδέονται και υπό ποιες προϋποθέσεις μετατρέπονται σε επιρροή. Η οικονομική ευρωστία μπορεί να χρηματοδοτεί στρατιωτικές δυνατότητες, αλλά η μετατροπή αυτή εξαρτάται από πολιτικές αποφάσεις, οργανωτικές ικανότητες και τεχνολογική πρόσβαση.

Αντίστοιχα, μια πολιτισμική αντίληψη μπορεί να επηρεάζει τη στρατιωτική οργάνωση. Η εμπιστοσύνη στην πρωτοβουλία του υφισταμένου, η αντιμετώπιση του λάθους και η κατανομή ευθύνης, που προβλέπουν τα άκρως αποτελεσματικά αποκεντρωτικά μοντέλα μάχης, αποκτούν σημασία όταν ενσωματώνονται σε εκπαίδευση, αρμοδιότητες και διαδικασίες. Η διαπίστωση της επίδρασης χρειάζεται επομένως συγκεκριμένους ενδιάμεσους μηχανισμούς.

Η ενότητα των πυλώνων σημαίνει αλληλεξάρτηση και αμοιβαία διαμόρφωση. Οι αναλυτικές διακρίσεις παραμένουν απαραίτητες, διότι επιτρέπουν να εντοπίσουμε πού υπάρχει σύνδεση, πού εμφανίζεται απόκλιση και πότε μια αναμενόμενη μετατροπή ισχύος αποτυγχάνει. Αυτή η απαίτηση είναι κρίσιμη για την Ανοικτή Γεωπολιτική. Η παραδοχή ότι «όλα συνδέονται» έχει περιορισμένη χρησιμότητα, εάν δεν συνοδεύεται από προσδιορισμό των σχέσεων, της κατεύθυνσης και της βαρύτητάς τους.

Λάκατος και Φεγέρεμπαντ

Η επιστημολογική συζήτηση χρειάζεται ακρίβεια ως προς τη θεωρητική της αφετηρία. Ο ίδιος ο Μάζης έχει αναπτύξει ρητά τη μεθοδολογία της Συστημικής Γεωπολιτικής Ανάλυσης σε λακατοσιανό πλαίσιο. Η σύνδεση με τον Imre Lakatos αποτελεί επομένως δηλωμένο στοιχείο της μεθοδολογικής του επεξεργασίας.

Στη λακατοσιανή προβληματική, η αξιολόγηση αφορά την εξέλιξη ερευνητικών προγραμμάτων. Για τη δική μας πρόταση, το πρακτικό ερώτημα είναι αν οι νέες επεξεργασίες παράγουν πρόσθετη, ελέγξιμη γνώση ή απλώς αναδιατυπώνονται εκ των υστέρων ώστε να παραμένουν συμβατές με οτιδήποτε συμβαίνει.

Το κριτήριο αυτό είναι απαιτητικό για το Multiversal Διεθνές Σύστημα. Εάν η συνεργασία, η σύγκρουση, η διάσπαση και η συσπείρωση εμφανίζονται αδιακρίτως ως επιβεβαιώσεις του, τότε ο όρος Multiversal κινδυνεύει να εξηγεί ελάχιστα. Χρειάζεται λοιπόν να προσδιορίσουμε ποιες εξελίξεις αναμένουμε υπό συγκεκριμένες συνθήκες και ποιες θα αμφισβητούσαν την προσέγγισή μας.

Εδώ μπορούμε να φέρουμε σε δημιουργικό διάλογο τον αναρχικό της επιστημολογίας Paul Feyerabend. Η θεμελιώδης αρχή του Multiversal Διεθνούς Συστήματος, που είναι οι πολλαπλές συνυπάρχουσες εναλλακτικές πραγματικότητες, αναδεικνύει τη σημασία της παράλληλης χρήσης διαφορετικών γνωστικών προσεγγίσεων, ώστε η κριτική να μην εξαρτάται αποκλειστικά από τους όρους της εκάστοτε κυρίαρχης θεωρίας.

Μια σχέση μεταξύ δύο χωρών μπορεί, για παράδειγμα, να εξετάζεται ως προς την κατανομή στρατιωτικών δυνατοτήτων, τις οικονομικές εξαρτήσεις, τις θεσμικές δεσμεύσεις και τις αντιλήψεις των ηγεσιών. Η αντιπαραβολή μπορεί να αναδείξει στοιχεία που παραμένουν αόρατα όταν χρησιμοποιούμε αποκλειστικά μία οπτική.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι προσεγγίσεις συνδυάζονται πάντοτε χωρίς αντιφάσεις. Μπορεί να χρησιμοποιούν διαφορετικές παραδοχές ή να αποδίδουν διαφορετική σημασία στα ίδια γεγονότα. Ο πλουραλισμός γίνεται παραγωγικός όταν καθιστά αυτές τις διαφορές σαφείς και επιτρέπει την αξιολόγησή τους.

Η λακατοσιανή οργάνωση και η φεγεραμπεντιανή κριτική μπορούν επομένως να λειτουργήσουν ως συνομιλητές. Δεν αποτελούν μία ενιαία φιλοσοφία της επιστήμης. Η συνάντησή τους εδώ προτείνεται ως τρόπος διατήρησης εναλλακτικών εξηγήσεων και ταυτόχρονης απαίτησης για ελέγξιμη πρόοδο.

Ο Κουν και η δύναμη των παραδοχών

Ο Thomas Kuhn προσφέρει μια διαφορετική προειδοποίηση. Το ότι η επιστημονική έρευνα οργανώνεται μέσα σε πλαίσια που επηρεάζουν ποια προβλήματα αναγνωρίζονται και ποιες λύσεις θεωρούνται αποδεκτές. Η συμβολή του αμφισβήτησε την απλοϊκή εικόνα μιας διαρκώς γραμμικής συσσώρευσης επιστημονικής γνώσης.

Στη γεωπολιτική ανάλυση, η προειδοποίηση αφορά τις αυτονόητες παραδοχές μας. Αν θεωρούμε δεδομένο ότι κάθε χώρα ανήκει σε ένα αποκλειστικό στρατόπεδο, μπορεί να υποτιμούμε συνεργασίες που διασχίζουν τις υποτιθέμενες διαχωριστικές γραμμές. Αν αναμένουμε υποχρεωτικά μια τελική αναμέτρηση, ενδέχεται να διαβάζουμε κάθε συμβιβασμό ως προσωρινό τέχνασμα.

Η διαπίστωση αυτή δεν μας εξουσιοδοτεί να ανακηρύξουμε το Multiversal ήδη κατακτημένο νέο παράδειγμα (paradigm) μελέτης και ερμηνείας των διεθνών φαινομένων. Προσδιορίζει απλώς μια υποχρέωση. Αυτήν του να εξετάζουμε τις παραδοχές που οργανώνουν την έρευνά μας και να ελέγχουμε αν περιορίζουν αδικαιολόγητα την κατανόηση των δεδομένων.

Η κλειστή Ιστορία ως πρόβλημα γνώσης και δράσης

Η κριτική του πατρός Νικολάου Λουδοβίκου στην “κλειστή Ιστορία” ανοίγει ένα ακόμη πεδίο. Ο Λουδοβίκος περιγράφει μια σύλληψη της ιστορίας ως αυτοερμηνευόμενης και αυτοδικαιούμενης, κλεισμένης στη δική της θεμελίωση νοήματος. Η έννοια διατυπώνεται σε ευρύτερο φιλοσοφικό και θεολογικό πλαίσιο.

Στο διεθνολογικό πεδίο έρευνας, η μεταφορά αυτή εκφράζει το ότι μία συγκεκριμένη πολιτική έκβαση αποτελεί την αναγκαία κατεύθυνση της Ιστορίας και δικαιώνει τις επιλογές που οδηγούν προς αυτήν. Έτσι συγκροτείται η παραπλανητική εικόνα της “σιδηροδρομικής Ιστορίας”. Δηλαδή της αναγκαστικής, νομοτελειακής, πορείας των ιστορικών εξελίξεων σε μία γραμμή, με προκαθορισμένους σταθμούς και περιορισμένες έως ανύπαρκτες δυνατότητες ουσιαστικής επιλογής των δρώντων.

Αυτή η πανίσχυρη κοσμοαντίληψη στον Δυτικό Κόσμο μπορεί να λειτουργήσει ως μηχανισμός απόρριψης αντίθετων πληροφοριών. Η αποτυχία μιας πολιτικής εμφανίζεται έτσι ως πρόσκαιρη καθυστέρηση, το κόστος ως αναγκαία θυσία και ο συμβιβασμός ως προδοτική εγκατάλειψη ιστορικής αποστολής. Μια τέτοια στάση μπορεί να επηρεάσει αποφάσεις που ενισχύουν την ίδια τη σύγκρουση την οποία παρουσιάζει ως αναπόφευκτη.

Η Ανοικτή Ιστορία, αντιθέτως, διατηρεί τη δυνατότητα περισσότερων εκβάσεων των διεθνών εξελίξεων και την ευθύνη επιλογής μεταξύ τους από πλευράς των δρώντων. Δεν εξασφαλίζει ευνοϊκό αποτέλεσμα. Επιβάλλει όμως να εξετάζουμε εναλλακτικές, περιορισμούς και συνέπειες αντί να αναθέτουμε την κρίση μας σε μια υποτιθέμενη ιστορική νομοτέλεια.

Χρειάζεται μάλιστα να εφαρμόσουμε την ίδια απαίτηση και στο Multiversal Διεθνές Σύστημα. Η διαρκής πολλαπλότητα δεν πρέπει να μετατραπεί σε νέα βεβαιότητα. Ορισμένες διατάξεις μπορεί να υποχωρήσουν και ένας ανταγωνισμός να αποκτήσει κυρίαρχη βαρύτητα. Η ανοικτότητα (openness) περιλαμβάνει τη δυνατότητα να αποδειχθούν λανθασμένες οι δικές μας προσδοκίες.

Πώς ελέγχεται η Ανοικτή Γεωπολιτική

Μια επιστημολογία της ανοικτότητας χρειάζεται ορισμένες πρακτικές δεσμεύσεις. Πρώτα απ’ όλα πρέπει να υπάρχουν σαφείς έννοιες. Ο “πόλος”, η “αυτονομία”, η “συνεργασία” και η “σύγκρουση” δεν μπορούν να αλλάζουν περιεχόμενο ανάλογα με το συμπέρασμα που επιδιώκουμε.

Εν συνεχεία, πρέπει να υπάρχει διαχωρισμός παρατήρησης και ερμηνείας. Η ύπαρξη μιας εμπορικής συμφωνίας, για παράδειγμα, είναι ένα παρατηρήσιμο γεγονός. Η εκτίμηση, όμως, ότι αυτή συγκροτεί στρατηγική ευθυγράμμιση μεταξύ των δρώντων που τη συνήψαν χρειάζεται πρόσθετη τεκμηρίωση. Η επιθυμία να ενισχυθεί η σχέση αποτελεί διαφορετικό, πολιτικό επίπεδο.

Κατόπιν, πρέπει να αναζητούμε και αρνητικές περιπτώσεις. Δηλαδή, εάν υποστηρίζουμε ότι η διαφοροποίηση συνεργασιών αυξάνει την αυτονομία, χρειάζεται να εξετάζουμε και περιπτώσεις όπου δημιούργησε ασύμβατες δεσμεύσεις. Εάν θεωρούμε ότι οι οικονομικές συνδέσεις περιορίζουν τη σύγκρουση, πρέπει να μελετούμε πότε μετατρέπονται σε μέσα πίεσης. Μετά πρέπει να υπάρχει προσδιορισμός των συνθηκών ισχύος κάθε συμπεράσματος. Μια εξήγηση μπορεί να είναι χρήσιμη σε συγκεκριμένο πεδίο και ανεπαρκής σε άλλο. Η αναγνώριση ορίων βελτιώνει τη γνώση, επειδή αποτρέπει την αδικαιολόγητη γενίκευση.

Και τέλος πρέπει να υφίσταται διαφάνεια στην αναθεώρηση. Δηλαδή, όταν αλλάζουμε εκτίμηση οφείλουμε να εξηγούμε ποια δεδομένα ή ποια επιχειρήματα προκάλεσαν τη μεταβολή. Η προσαρμοστικότητα αποκτά επιστημονικό περιεχόμενο όταν μπορεί να παρακολουθηθεί και να κριθεί.

Από τη γνώση στην υψηλή στρατηγική

Η σύνδεση με τη γεωστρατηγική απαιτεί μία ακόμη διάκριση. Ο Μάζης διαχωρίζει το “είναι” της γεωπολιτικής ανάλυσης από το “πρέπει” της γεωστρατηγικής σύνθεσης. Η γνώση των σχέσεων ισχύος τροφοδοτεί την επιλογή πολιτικής, χωρίς να καθορίζει αυτομάτως τους εθνικούς σκοπούς.

Για την Ελλάδα, μια Ανοικτή Γεωπολιτική (κατά το πρότυπο της Ανοικτής Ιστορίας όπως την εννοεί ο πάτερ Νικόλαος Λουδοβίκος) σημαίνει εξέταση των συμμαχιών, των εξαρτήσεων και των δυνατοτήτων πρωτοβουλίας σε περισσότερα πεδία. Η στενή συνεργασία με έναν εταίρο μπορεί να είναι απαραίτητη, ενώ παράλληλα χρειάζεται αξιολόγηση του κόστους εξάρτησης και των διαθέσιμων εναλλακτικών.

Η αντίστοιχη γεωστρατηγική σύνθεση καλείται να συντονίσει διπλωματία, άμυνα, οικονομία και πολιτισμό με σαφείς σκοπούς. Η ενότητά τους αποκτά νόημα μέσα από τον συντονισμό και την εξέταση των αμοιβαίων συνεπειών. Η νομική εγκυρότητα, η επιχειρησιακή δυνατότητα και η διπλωματική αποδοχή παραμένουν διαφορετικά μεγέθη, των οποίων η σύνδεση χρειάζεται τεκμηρίωση.

Η “Ανοικτή Ισχύς” μπορεί έτσι να περιγράφει ισχύ που συγκροτείται σχεσιακά, μεταβάλλεται και δρα μέσα από περισσότερους μηχανισμούς. Και βέβαια δεν είναι εξ ορισμού θετική. Οι ίδιες συνδέσεις μπορούν να υποστηρίζουν συνεργασία ή εξαναγκασμό. Η αξιολόγηση των σκοπών και των αποτελεσμάτων παραμένει αναγκαία.

Η Επιστημολογία του Multiversal Διεθνούς Συστήματος είναι, συνεπώς, μια πρόκληση και πρόσκληση για οργανωμένη, πλουραλιστική και αναθεωρήσιμη έρευνα. Η Συστημική Γεωπολιτική Ανάλυση προσφέρει μεθοδολογική αφετηρία, ο Φεγέρεμπαντ ενθαρρύνει τη θεωρητική εναλλακτικότητα, ο Κουν την εξέταση των παραδοχών και ο Λουδοβίκος την κριτική της ιστορικής αυτοδικαίωσης. Η αξία της σύνθεσης θα κριθεί από όσα θα μας επιτρέψει να κατανοήσουμε καλύτερα — και από την ετοιμότητά μας να τη διορθώσουμε όταν η πραγματικότητα το απαιτεί.

Αυτό ως γεγονός με προβλημάτισε ιδιαίτερα, γιατί ο χρόνος που πραγματοποιήθηκε ενδεχομένως συνδέεται με το τουρκολιβυκό μνημόνιο, και με τις επιδιώξεις του Τουρκόφιλου πρέσβη Τομ Μπάρακ στην Άγκυρα που επηρεάζει τις σχέσεις Τουρκίας-Λιβύης. Η απόλυση της Γκίλφοϊλ αυτή την χρονική περίοδο είχε αρνητικές επιπτώσεις, δυσάρεστες για την Αθήνα, ενδεχομένως και για την συμπεριφορά των ΗΠΑ, ως προς την λογική της διένεξης Ελλάδας-Τουρκίας. Αυτές σε συνάρτηση με το τουρκολυβικό μνημόνιο, αν λάβουμε υπόψη και τις σχετικές ανακοινώσεις του Στέιτ Ντιπάρτμεντ.

Η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από το κοινοβούλιο της Λιβύης, ρεαλιστικά ήταν μία διπλωματική ήττα της Ελλάδας, ανεξάρτητα από το γεγονός ότι η κυβέρνηση ισχυρίζεται το αντίθετο. Ο λόγος είναι ότι αιφνιδιαστήκαμε το 2019 και στην συνέχεια παρά τις διαβουλεύσεις και τα “πάρε-δώσε“ με τον Χαφτάρ, αποτύχαμε στον στόχο μας. Αυτό το μνημόνιο, αν και δεν έχει νομική υπόσταση, θα έχει δυσάρεστες συνέπειες για την χώρα, γιατί χαράσσει μία θαλάσσια οριοθέτηση μεταξύ Τουρκίας-Λιβύης, η οποία ουσιαστικά αγνοεί την επήρεια της Κρήτης και άλλων ελληνικών νησιών στην οριοθέτηση.

Τι επιδιώκει η Τουρκία

Η τουρκική επιδίωξη είναι να διαθέτει θαλάσσια δικαιώματα νότια και νοτιοανατολικά της Κρήτης. Η θαλάσσια ζώνη μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης δεν πρέπει να διακόπτεται από την παρουσία ελληνικών νησιών, και η Ελλάδα δεν πρέπει να έχει την δυνατότητα να καθορίζει μόνη της τα όρια των θαλασσίων ζωνών στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Δηλαδή η Τουρκία προσπαθεί να μετατρέψει αυτή την από πάσης απόψεως μη νόμιμη ενέργεια, σε σταθερό πολιτικό και επιχειρησιακό δεδομένο, ώστε στη συνέχεια να προγραμματίσει τις επόμενες κινήσεις της, που θα είναι περισσότερο επώδυνες για την Ελλάδα.

Η διαχρονική στρατηγική της Άγκυρας είναι η διχοτόμηση του Αιγαίου από τον 25ο μεσημβρινό και ανατολικά και η κατάληψη της Κύπρου. Έχουμε μία κατάσταση που την παρομοιάζω με έναν γείτονα που έρχεται με το “έτσι θέλω” στην αυλή του σπιτιού σου και σου λέει «φίλε, στο εξής αυτό το κομμάτι της αυλής σου είναι πια δικό μου». Γιατί περί αυτού πρόκειται. Και εσύ τι κάνεις σε αυτή την περίπτωση;

Δηλώσεις Γεραπετρίτη- Μαρινάκη

Είχαμε την πρώτη ανακοίνωση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ η οποία ουσιαστικά δήλωνε: “Βρείτε τα μεταξύ σας”. Είχαμε την δεύτερη ανακοίνωση, μετά από διπλωματικές κινήσεις της Αθήνας, όπου ήταν πιο κοντά στην λογική μας, χαρακτηρίζοντας το τουρκολιβυκό μνημόνιο “ προκλητικό”, ωστόσο παρακάτω κατέληγε στο ίδιο δια ταύτα: Να τα βρείτε κατόπιν συνομιλιών μεταξύ σας.

Στην συνέχεια είχαμε την περιβόητη δήλωση του κυρίου Γεραπετρίτη αναφερόμενος στο έργο GSI: «Θα ήταν δυνατή η ενημέρωση (εννοεί την Τουρκία), με σαφή αναφορά ότι δεν είναι αδειοδοτική διαδικασία». Μία δήλωση στα καλά καθούμενα, που έρχεται σε αντίθεση με τα κυριαρχικά μας δικαιώματα. Αυτή την δήλωση την παρομοιάζω με το εξής: Ενημερώνω το γείτονα ότι στην αυλή του σπιτιού μου θα φυτέψω πατάτες, γιατί διαφορετικά ο γείτονας θα με μαλώσει και ενδεχομένως θα έχουμε κακά ξεμπερδέματα!

Ποιανού ιδέα ήταν η “ενημέρωση” της Τουρκίας;

Με τη δήλωση Γεραπετρίτη δημιουργείται το προηγούμενο να ενημερώνουμε υποχρεωτικά τον γείτονα για εργασίες στην αυλή μας. Αυτό μας είπε ουσιαστικά ο Έλληνας υπουργός των Εξωτερικών. Και ερωτώ χαλαρά, αυτό πώς το σκέφτηκε ο Γεραπετρίτης; Γιατί αυτή η ιδέα προφανώς από κάπου γεννήθηκε. Είναι ιδέα του πρωθυπουργού που μεταφέρθηκε στον Γεραπετρίτη; Είναι πρόταση των ΗΠΑ στην κυβέρνηση στο πλαίσιο της ειρηνικής πραγματοποίησης του έργου και υπακούει στην λογική της ανακοίνωσης του Στέιτ Ντιπάρτμεντ;

Και η κυβέρνηση τι έκανε; Την υιοθέτησε σε πρώτη φάση για να δει αντιδράσεις και σχόλια που θα προκύψουν, για τις περαιτέρω ενέργειες; Προφανώς ο κ. Γεραπετρίτης από κάπου πήρε εντολή και δεν πιστεύω ότι αυτή η δήλωση προήλθε από δική του επιθυμία. Γιατί αν ήταν εντός των πλαισίων της λογικής του, τότε χαρακτηρίζεται επικίνδυνος για την θέση που κατέχει ως υπουργός των Εξωτερικών, και σε συνδυασμό με άλλες δηλώσεις του, όπως για τα θλιβερά γεγονότα της Κάσου.

Έχουμε και τις δηλώσεις του κοινοβουλευτικού εκπροσώπου Παύλου Μαρινάκη που επιμένει σ’ αυτή την λογική – της ενημέρωσης – και την θεωρεί διεθνή πρακτική. Και είναι λάθος. Διότι η Άγκυρα ανεξαρτήτως του πώς το παρουσιάζει η Αθήνα, θα ισχυριστεί ότι η Ελλάδα και η γαλλική εταιρεία δέχτηκαν να την ενημερώνουν επειδή έχει δικαιοδοσία στην περιοχή. Και μετά μπλέκουμε… τόσο απλά κ. Μαρινάκη.

Η ομιλία Μητσοτάκη

Ακούσαμε στην συνέχεια τις δηλώσεις του Ταγίπ Ερντογάν που αφού είπε τα δικά του για τα τουρκικά συμφέροντα στο Αιγαίο, κατέληξε ουσιαστικά σε διμερείς συνομιλίες με εμάς «σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο» – κατά το δοκούν της Τουρκίας – ακολουθώντας τάχα και αυτός την “σύσταση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Πολλά σενάρια θα μπορούσαν να αναφέρονται, καθώς το σοβαρό παιχνίδι παίζεται μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας.

Είχαμε, την ομιλία του πρωθυπουργού στον ΟΗΕ, η οποία ήταν θετική. Βασίστηκε στο διεθνές δίκαιο και υπερασπίστηκε τα συμφέροντα της χώρας. Ωστόσο δεν γνωρίζουμε κατά πόσο οι παρευρισκόμενοι άκουσαν θετικά και ευνοϊκά για εμάς το πρόβλημα της περιοχής μας, λόγω της τουρκικής απειλής.

Ο πρωθυπουργός ανέδειξε το διεθνές δίκαιο, έδειξε και τον χάρτη με το τουρκολιβυκόό μνημόνιο, για να υπογραμμίσει το μέγεθος της παράνομης τουρκικής ενέργειας. Ωστόσο, αυτό που συμβαίνει στις μέρες μας είναι ότι οι μεγάλοι διεθνείς παίκτες έχουν γράψει το διεθνές δίκαιο στα “παλιά τους τα παπούτσια” και το αντικατέστησαν με το δίκαιο του ισχυρού. Οπότε η κατάσταση στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο έχει πάρει μία ιδιόρρυθμη τροπή, και εδώ η κυβέρνηση τώρα πρέπει να δείξει την δέουσα αποφασιστικότητα, χωρίς “ενημερώσεις” και άδειες, ούτε μέσω τρίτων.

Και υπογραμμίζω το τώρα, γιατί η διαρκής υποχωρητικότητα και η φοβία μας έφτασαν σε ένα οριακό σημείο, όπου κρίνεται η αξιοπρέπεια και ο σεβασμός της χώρας και όλων των Ελλήνων. Θεωρώ δεδομένο ότι ο λαός μας θα ανταποκριθεί σε οποιεσδήποτε απαιτήσεις (ακόμη και οι ψευτοπατριώτες κ. Μητσοτάκη) ανεξαρτήτως πολιτικών ιδεολογιών, αρκεί οι αποφάσεις να είναι συμβατές με την ιστορία της Ελλάδας.

Πρόκειται για μια αναμέτρηση που υπερβαίνει τα όρια μιας συνηθισμένης εκλογικής διαδικασίας και αποτελεί ουσιαστικά ένα τεστ για την πολιτική Τραμπ, ο οποίος βέβαια δήλωσε ότι αποδέχεται τα αποτελέσματα και πως θα συνεργαστεί με τους Δημοκρατικούς, μολονότι θύμιζε νωρίτερα πως είναι έτοιμος να γίνει ο “κύριος Βέτο” και πως τα αρνητικά αποτελέσματα συνέβησαν, επειδή δεν ήταν ο ίδιος στο ψηφοδέλτιο.. Τα αποτελέσματα ερμηνεύονται ως ένδειξη δυσπιστίας και αποδοκιμασίας προς την πολιτική του Τραμπ, τόσο στο πεδίο της οικονομίας όσο και στην εξωτερική πολιτική, την ώρα που οι πολεμικές συγκρούσεις συνεχίζονται.

Διεθνείς αντιδράσεις

Ο επικεφαλής διαπραγματευτής του Ιράν στις συνομιλίες με τις ΗΠΑ, ο Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ, δήλωσε σήμερα ότι οι Αμερικανοί είπαν «ΟΧΙ ΣΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ» μετά τη σαρωτική νίκη των Δημοκρατικών στις ενδιάμεσες εκλογές. «Είτε λόγω της συνείδησής τους, είτε λόγω του κόστους ζωής, οι Αμερικανοί είπαν ΟΧΙ ΣΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ, και εμείς στηρίζουμε αυτό το μήνυμα», έγραψε.

«Το ακροδεξιό κύμα (…) καταρρέει», δήλωσε ο σοσιαλιστής ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ μετά τη μεγάλη νίκη των Δημοκρατικών, μερικές εβδομάδες πριν από τις πρόωρες εκλογές της 29ης Νοεμβρίου στην Ισπανία. «Χθες, η αμερικανική κοινωνία ψήφισε εναντίον των πολιτικών που το μόνο που κάνουν είναι να οδηγούν στη φτώχια. Εναντίον του μίσους. Εναντίον του ματσισμού. Εναντίον της άρνησης της κλιματικής αλλαγής και εναντίον των προνομίων των ελίτ. Αυτό συνέβη στη Βραζιλία. Αυτό συμβαίνει στις Ηνωμένες Πολιτείες. Και αυτό θα συμβεί σύντομα στην Ισπανία», έγραψε στο X ο σοσιαλιστής ηγέτης.

«Το ακροδεξιό κύμα το οποίο έχουν δήθεν καβαλήσει ο Φεϊχόο και ο Αμπασκάλ (σ.σ.: οι ηγέτες των κομμάτων της δεξιάς και της ακροδεξιάς στην Ισπανία) δεν προχωράει πλέον: καταρρέει», κατέληξε.

Ο Γάλλος υπουργός Οικονομικών Ρολάν Λεσκύρ δήλωσε σήμερα ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ παραμένει υπεύθυνος για τα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής. “Είτε θα αποφασίσει να μείνει μακριά από συγκρούσεις-αναγνωρίζοντας ότι είναι απαραίτητες οι αλλαγές, κυρίως σε ό,τι αφορά τις τιμές των καυσίμων που επηρεάζουν άμεσα τους πολίτες- και, θα προσέθετα, να ρίξει τους τόνους στην ανάμειξή του στις διεθνείς σχέσεις, είτε δεν θα το κάνει. Ειλικρινά, αυτό είναι κάτι που θα πρέπει να παρακολουθήσουμε τις επόμενες ημέρες”, δήλωσε ο Γάλλος υπουργός σε συνέντευξή του στο τηλεοπτικό δίκτυο της χώρας του BFM.

Ο Γερμανός υπουργός Άμυνας Μπόρις Πιστόριους συνεχάρη σήμερα τους Δημοκρατικούς στις ΗΠΑ για την “ιστορική τους νίκη” στο Κογκρέσο ενώ επισήμανε ότι η αμερικανική κυβέρνηση θα παραμείνει η ίδια και το Βερολίνο θα συνεχίσει να συνεργάζεται μαζί της με εμπιστοσύνη. Μιλώντας στη Διάσκεψη για την Ασφάλεια του Βερολίνου ο Πιστόριους πρόσθεσε ότι δεν γνωρίζει ποια θα είναι τα σχέδια του προέδρου Τραμπ για το εγγύς μέλλον, αλλά, όπως είπε, το Βερολίνο θα έχει επαφές τόσο με τους Δημοκρατικούς όσο και με τους Ρεπουμπλικανούς.

Τι σημαίνει η ανατροπή των συσχετισμών 

Με την εξασφάλιση της πλειοψηφίας στη Γερουσία, οι Δημοκρατικοί αποκτούν πλέον τη δυνατότητα να επηρεάζουν αποφασιστικά τη νομοθετική διαδικασία και τις επιλογές της κυβέρνησης Τραμπ κατά τα δύο τελευταία χρόνια της δεύτερης προεδρικής του θητείας.

Η επικράτηση στην Αϊόβα ήρθε να προστεθεί στις νίκες των Δημοκρατικών σε Κάνσας, Τέξας και Νότια Καρολίνα, με το κόμμα να αποσπά συνολικά έξι έδρες από τους Ρεπουμπλικανούς στο ανώτερο νομοθετικό σώμα του Κογκρέσου. Η έκταση των εκλογικών κερδών είναι τέτοια ώστε οι Δημοκρατικοί μπορούν πλέον να χάσουν ακόμη και τις δύο έδρες που υπερασπίζονται στο Μίσιγκαν και τη Μινεσότα, χωρίς να απωλέσουν την πλειοψηφία στη Γερουσία.

Ιστορική ανατροπή στο Τέξας

Μία από τις σημαντικότερες νίκες των Δημοκρατικών καταγράφηκε στο Τέξας, όπου ο Τζέιμς Ταλαρίκο επικράτησε με μεγάλη διαφορά του Κεν Πάξτον, του υποψηφίου που είχε επιλέξει να στηρίξει ο Ντόναλντ Τραμπ. Το αποτέλεσμα αποτελεί ιστορική εξέλιξη για την πολιτεία, καθώς οι Δημοκρατικοί δεν είχαν καταφέρει να κερδίσουν κάποιο πολιτειακό αξίωμα που εκλέγεται με ψηφοφορία σε ολόκληρο το Τέξας για περισσότερα από 30 χρόνια. Η επικράτηση του Ταλαρίκο σηματοδοτεί έτσι μια μεγάλη αλλαγή στους εκλογικούς συσχετισμούς μιας πολιτείας που επί δεκαετίες αποτελούσε βασικό πυλώνα της εκλογικής δύναμης των Ρεπουμπλικανών.

Η ήττα της εκλεκτής του Τραμπ στη Νότια Καρολίνα

Εξίσου σημαντική ήταν η νίκη της Δημοκρατικής Άνι Άντριους στη Νότια Καρολίνα, όπου επικράτησε της εν ενεργεία Ρεπουμπλικανής γερουσιαστή Ντάρλιν Γκράχαμ. Η Γκράχαμ είχε επιλεγεί προσωπικά από τον Ντόναλντ Τραμπ για να αντικαταστήσει τον αδελφό της, Λίντσεϊ Γκράχαμ, ο οποίος πέθανε νωρίτερα φέτος. Η εκλογική ανατροπή αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη ότι στις προεδρικές εκλογές του 2024 ο Τραμπ είχε επικρατήσει στη Νότια Καρολίνα με διαφορά 18 ποσοστιαίων μονάδων.

Επιστροφή του Σέροντ Μπράουν στο Οχάιο

Στο Οχάιο, ο Δημοκρατικός Σέροντ Μπράουν εξασφάλισε την επιστροφή του στη Γερουσία, κερδίζοντας μια έδρα που πριν από δύο χρόνια κατείχε ο σημερινός αντιπρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Τζέι Ντι Βανς. Η νίκη του Μπράουν αποτελεί ακόμη μία σημαντική επιτυχία για τους Δημοκρατικούς, οι οποίοι κατάφεραν να αποσπάσουν έδρες από τους Ρεπουμπλικανούς σε πολιτείες όπου το κόμμα του Τραμπ είχε καταγράψει ισχυρές επιδόσεις στις προηγούμενες εκλογές.

Η μεγάλη ανατροπή στο Κάνσας

Στο Κάνσας, όπου ο Τραμπ είχε κερδίσει με διαφορά 16 ποσοστιαίων μονάδων το 2024, οι Δημοκρατικοί σημείωσαν επίσης μια σημαντική εκλογική νίκη, ενισχύοντας περαιτέρω τα κέρδη τους στη Γερουσία.

Το αποτέλεσμα αποτελεί ακόμη μία ένδειξη της έκτασης των εκλογικών ανατροπών, καθώς το Κάνσας συγκαταλέγεται στις πολιτείες με μακρά παράδοση στήριξης προς το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα. Συνολικά, οι νίκες των Δημοκρατικών σε πολιτείες όπου ο Ντόναλντ Τραμπ είχε επικρατήσει με μεγάλες διαφορές μόλις δύο χρόνια νωρίτερα αποτυπώνουν το εύρος της μεταβολής των πολιτικών συσχετισμών στις φετινές ενδιάμεσες εκλογές.

Οι Δημοκρατικοί αποκτούν τη δυνατότητα να μπλοκάρουν τις επιλογές Τραμπ

Η ανάκτηση του ελέγχου της Γερουσίας από τους Δημοκρατικούς θα τους δώσει τη δυνατότητα να μπλοκάρουν τους διορισμούς που προτείνει ο Ντόναλντ Τραμπ, αλλά και να αποκτήσουν σημαντική διαπραγματευτική ισχύ στις συγκρούσεις για τις ομοσπονδιακές δαπάνες, οι οποίες έχουν σημαδέψει μεγάλο μέρος της δεύτερης προεδρικής του θητείας.

Με την πλειοψηφία στο ανώτερο νομοθετικό σώμα του Κογκρέσου, οι Δημοκρατικοί θα μπορούν να εμποδίζουν την έγκριση προσώπων που προτείνει ο Λευκός Οίκος για σημαντικές κυβερνητικές και άλλες ομοσπονδιακές θέσεις, περιορίζοντας την ευχέρεια του Τραμπ να προωθεί τις επιλογές του. Παράλληλα, αναμένεται να αποκτήσουν ισχυρότερο ρόλο στις διαπραγματεύσεις για τον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό και τη χρηματοδότηση βασικών κυβερνητικών πολιτικών.

Ήδη, οι Δημοκρατικοί έχουν ξεκαθαρίσει ότι δεν προτίθενται να εγκρίνουν πρόσθετη χρηματοδότηση για τον πόλεμο στο Ιράν ούτε για την αυστηρή μεταναστευτική πολιτική και τις επιχειρήσεις καταστολής της παράτυπης μετανάστευσης που προωθεί η κυβέρνηση Τραμπ.

Για πρώτη φορά εκλέγεται στη Γερουσία ένας Μουσουλμάνος

Αξίζει να σημειωθεί ότι για πρώτη φορά στη Γερουσία εκλέγεται ένας Μουσουλμάνος. Ο λόγος για τον Αμπντούλ ελ Σαγιεντ ο οποίος κέρδισε την έδρα του Μίσιγκαν. «Μίσιγκαν, τα καταφέραμε!», δήλωσε στη διάρκεια ομιλίας του από το Ντιτρόιτ τη νύκτα της Τρίτης προς Τετάρτη ο 42χρονος ελ Σαγιέντ, επιδημιολόγος και πρώην δημόσιος αξιωματούχος υγείας που συντάσσεται με την αριστερή πτέρυγα του Δημοκρατικού Κόμματος.

Ο ελ Σαγιέντ, γιος Αιγύπτιων μεταναστών, ξεπέρασε ένα κύμα ισλαμοφοβίας, που προωθούσε μεταξύ άλλων και ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ – ο οποίος τακτικά τον αποκαλούσε «Μοχάμεντ», αλλά και την απρόσμενη στήριξη της αντιπάλου του στις προκριματικές εκλογές για το χρίσμα του Δημοκρατικού κόμματος Χέιλι Στίβενς προς τον Ρεπουμπλικάνο υποψήφιο Μάικ Ρότζερς. Πανταχού παρόν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο ελ Σαγιέντ κατάφερε να προσελκύσει μεγάλα πλήθη στις προεκλογικές του συγκεντρώσεις στο Μίσιγκαν, ακόμη και σε βαθιά συντηρητικά προπύργια των Ρεπουμπλικανών.

«Θα πρέπει να μπορείτε να πάτε σε έναν γιατρό χωρίς να πληρώνετε έναν υπέρογκο λογαριασμό», δήλωσε μία ημέρα πριν τις εκλογές και δεσμεύθηκε να αλλάξει το αμερικανικό σύστημα υγείας, το οποίο βασίζεται κυρίως στον ιδιωτικό τομέα και είναι ιδιαίτερα ακριβό.

Έχει επίσης θέσει την καταπολέμηση της επιρροής του χρήματος στην πολιτική ως έναν από τους βασικούς του στόχους, προβάλλοντας τον εαυτό του ως τον υποψήφιο της αλλαγής, σε αντιδιαστολή με πολιτικά πρόσωπα που θεωρούνται υπερβολικά συνδεδεμένα με οικονομικά συμφέροντα. Παράλληλα είχε κερδίσει την υποστήριξη προσωπικοτήτων της αριστερής πτέρυγας των Δημοκρατικών, όπως ο Μπέρνι Σάντερς και η Αλεξάντρια Οκάζιο- Κορτές.

Έντονος επικριτής της αμερικανικής υποστήριξης προς το Ισραήλ, ο Αμπντούλ ελ Σαγιέντ έχει επίσης προκαλέσει την εχθρότητα μέρους της εβραϊκής κοινότητας σε μια πολιτεία όπου ζει ένας από τους μεγαλύτερους πληθυσμούς Αραβοαμερικανών στη χώρα. Πέρα από το ότι γίνεται ο πρώτος μουσουλμάνος στη Γερουσία, πρόκειται επίσης να γίνει ο πρώτος Δημοκρατικός γιατρός που υπηρετεί σε αυτό το σώμα από το 1969.

Μέχρι στιγμής, οι Δημοκρατικοί έχουν κερδίσει τις έδρες στη Γερουσία σε σημαντικές Πολιτείες όπως το Τέξας, το Κάνσας, το Οχάιο, η Τζόρτζια, η Βόρεια Καρολίνα, η Βιρτζίνια, το Κολοράντο, η Μασαχουσέτη, το Νιου Τζέρσεϊ, το Ντέλαγουερ, η Πενσιλβάνια, το Ιλινόι, το Νέο Μέξικο και το Νιου Χάμσαϊρ όπου επικράτησε στη μάχη για τη Γερουσία ο ελληνοαμερικανός Δημοκρατικός βουλευτής Κρις Πάππας. Το ίδιο συνέβη και στη Νέα Υόρκη, με την Νικόλ Μαλλιωτάκη. Την ίδια στιγμή, προηγούνται και σε κρίσιμες πολιτείες-κλειδιά, ενώ ιστορία γράφουν μεταξύ άλλων μαύροι υποψήφιοι κυβερνήτες στην Τζόρτζια και τη Φλόριντα.

Ως εκ τούτου, η ήττα αποδυναμώνει και τη θέση του στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα. Όσο εμφανιζόταν ως νικηφόρος, η πολιτική νομιμοφροσύνη των κομματικών στελεχών προς αυτόν είχε βάση και χρησιμότητα. Η διπλή ήττα στο Κογκρέσο εκ των πραγμάτων τροφοδοτεί τις υποφώσκουσες τάσεις αμφισβήτησής του. Είναι ακόμα πολύ νωρίς για να ισχυριστώ ότι χάνει τον έλεγχο του κόμματός του, αλλά οπωσδήποτε δημιουργεί κίνητρα για πολιτική αποστασιοποίηση από επιλογές του.

Από την πλευρά τους, οι Δημοκρατικοί θα κάνουν λάθος εάν θεωρήσουν ότι η νίκη τους σηματοδοτεί το τέλος της κρίσης, στην οποία είχαν περιέλθει. Όπως προανέφερα, το αποτέλεσμα είναι πρωτίστως; Ήττα του Τραμπ και δευτερευόντως δική τους νίκη. Αυτό δεν αλλάζει τίποτα στο θεσμικό επίπεδο, αλλά έχει πολιτική σημασία και θα φανεί από τις πρωτοβουλίες που θα αναλάβει η πλειοψηφία των Δημοκρατικών στο Κογκρέσο. Παρά το καθαρό εκλογικό αποτέλεσμα, η αμερικανική κοινωνία δεν έπαψε να είναι βαθιά διχασμένη.

Προφανώς, ο Τραμπ δεν υποχρεώνεται να παραιτηθεί ούτε να ορίσει κυβέρνηση της αρεσκείας των αντιπάλων του. Διατηρεί την εκτελεστική εξουσία και το προεδρικό βέτο. Χωρίς τις αναγκαίες ενισχυμένες πλειοψηφίες για να το υπερβούν, οι Δημοκρατικοί δεν μπορούν να εφαρμόσουν μονομερώς το πρόγραμμά τους. Ο νέος συσχετισμός δυνάμεων, ωστόσο, παράγει αμοιβαία δυνατότητα παρεμπόδισης και ανάγκη επιλεκτικών συμφωνιών, για την επίτευξη των οποίων ο Τραμπ δήλωσε έτοιμος.

Η ήττα στο Κογκρέσο ανοίγει δρόμο για διαδοχή

Η διαφορά από το εάν οι Ρεπουμπλικάνοι είχαν χάσει μόνο τη Βουλή είναι ουσιαστική. Από τον Ιανουάριο, η αντιπολίτευση θα μπορεί να καθυστερεί ή να απορρίπτει διορισμούς που απαιτούν έγκριση της Γερουσίας. Η ανανέωση του κυβερνητικού επιτελείου με αποκλειστικό κριτήριο την προσωπική αφοσίωση γίνεται δυσκολότερη. Οι προσωρινές τοποθετήσεις δεν αποτελούν απεριόριστο υποκατάστατο των κανονικών διαδικασιών.

Όλα δείχνουν πως οι Δημοκρατικοί θα χρησιμοποιήσουν τη Γερουσία για να δρομολογήσουν έρευνες-διώξεις εναντίον στενών συνεργατών του Τραμπ και πιθανότατα και εναντίον του. Η απομάκρυνσή του, όμως, απαιτεί πλειοψηφία δύο τρίτων που δεν υπάρχει. Το πρόβλημα που θα αντιμετωπίσει ο Αμερικανός πρόεδρος θα είναι τα συνεχή εμπόδια, η συστηματική πολιτική φθορά από τον “ανταρτοπόλεμο” του Κογκρέσου και η πιθανή εκδήλωση αμφισβήτησης και αποσχιστικών τάσεων στο κόμμα του.

Η διπλή ήττα επιταχύνει τη διπλή σύγκρουση εν όψει του 2028. Η πρώτη για το ποιος θα πάρει το χρίσμα για την προεδρία στους Ρεπουμπλικάνους. Κατά πάσα πιθανότητα θα πρόκειται για μονομαχία του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς με τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο. Η δεύτερη σύγκρουση θα είναι για το ποιο από τα δύο κόμματα θα καταλάβει τον Λευκό Οίκο. Δεν είναι σαφές εάν ο Τραμπ θα επιδιώξει να καθορίσει τον διάδοχό του, αλλά είναι σαφές ότι οι δύο επίδοξοι διάδοχοι εκπροσωπούν δύο διαφορετικές εκδοχές για την πολιτική φυσιογνωμία των Ρεπουμπλικάνων.

Είναι ωστόσο, μάλλον απίθανο να επιστρέψουν στην προ-Τραμπ εποχή. Οι κοινωνικές αιτίες που γέννησαν και τροφοδότησαν το MAGA παραμένουν: οικονομική ανασφάλεια, διάρρηξη της εμπιστοσύνης στις άρχουσες ελίτ, πολιτισμικές συγκρούσεις και αίσθηση απώλειας ελέγχου. Η ήττα πιθανόν να οδηγήσει σε αναπροσαρμογή του τραμπισμού, αλλά όχι σε ανατροπή του. Αυτό που σίγουρα θα συρρικνωθεί είναι η τοξική ρητορική και η αυθαιρεσία του Τραμπ.

Προσεχώς, η αντίδραση της εκλογικής βάσης των Ρεπουμπλικάνων στη διπλή ήττα μάλλον θα είναι μία επιθετική συσπείρωση, παρά μία στροφή προς τη συναίνεση με τους Δημοκρατικούς. Αν και δεν υπάρχει αμφισβήτηση του αποτελέσματος, η ιδεολογική και πολιτισμική διαχωριστική γραμμή μάλλον θα βαθύνει, αν και έχουν καταστεί αναγκαίες κάποιες διακομματικές συμφωνίες, όπως η ανάγκη χρηματοδότησης του κράτους.

Επιπτώσεις στο Ουκρανικό

Η διπλή ήττα θα έχει αναπόφευκτα επιπτώσεις και στην εξωτερική πολιτική. Ο Τραμπ χρειάζεται περισσότερο τώρα μία διεθνή επιτυχία, αλλά οι συνθήκες για να την επιτύχει γίνονται δυσμενέστερες. Οι όποιοι διεθνείς συνομιλητές του εκ των πραγμάτων θα έχουν εφεξής περισσότερους λόγους να αμφιβάλλουν για τις όποιες δεσμεύσεις του. Γιατί ακόμα και εάν επιτευχθεί κάποια συμφωνία π.χ. για το Ουκρανικό ή με το Ιράν, στην εξίσωση θα παρεμβαίνει θεσμικά και το Κογκρέσο με τις δικές του απόψεις.

Ορισμένες συμφωνίες μπορούν, βεβαίως, να προωθηθούν χωρίς να προσλάβουν το καθεστώς συνθήκης. Άλλες απαιτούν κοινοβουλευτική συνεργασία, ιδιαίτερα όταν συνεπάγονται χρήματα ή αλλαγή νομοθεσίας. Ο Τραμπ μπορεί να προτιμά πολιτικές συνεννοήσεις μεταξύ ηγετών που επιτρέπουν γρήγορη ανακοίνωση, αλλά τόσο ο Πούτιν, όσο και η Τεχεράνη θα απαιτήσουν πλήρη δέσμευση των ΗΠΑ και όχι απλές προσωπικές συμφωνίες.

Στο Ουκρανικό οι Δημοκρατικοί κινούνται σε άλλο μήκος κύματος από τον Τραμπ, γεγονός που δυσχεραίνει πολύ την ειρηνευτική πρωτοβουλία που έχει δρομολογήσει με την προσεχή τριμερή συνάντηση στο Άμπου Ντάμπι. Πιθανότατα θα ψηφίσουν για την επανάληψη της βοήθειας σε χρήμα και όπλα προς το Κίεβο. Μία τέτοια εξέλιξη το μόνο που θα επιφέρει είναι την κλιμάκωση του πολέμου με ό,τι αυτό σημαίνει. Το Κογκρέσο δεν μπορεί, βεβαίως, να παρακάμψει τον πρόεδρο και να ασκήσει δική του εξωτερική πολιτική, αλλά έχει μοχλούς για να παρεμβάλει εμπόδια στην πολιτική του Τραμπ.

Αυτός θα κατηγορήσει τους Δημοκρατικούς ότι θέλουν να χρηματοδοτήσουν έναν πόλεμο χωρίς ορατό τέλος, ενώ αυτοί θα αντιτείνουν ότι ο Λευκός Οίκος επιβραβεύει τη Ρωσία και υπονομεύει την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Πίσω από αυτή τη διένεξη βρίσκεται η διαφορά μεταξύ των δύο αντιπάλων για το πώς πρέπει να προσαρμοστούν οι ΗΠΑ στα όρια της ισχύος τους. Προφανώς, η Μόσχα θα απαιτήσει ισχυρές εγγυήσεις από έναν Αμερικανό πρόεδρο που αμφισβητείται στο εσωτερικό. Θα συμφωνήσει μόνο εάν μέχρι τον ερχόμενο Ιανουάριο προκύψει συμφωνία στη βάση των ρωσικών όρων. Το μόνο σίγουρο είναι πως το εκλογικό αποτέλεσμα αλλάζει το περιβάλλον των διαπραγματεύσεων, χωρίς όμως να καθορίζει την έκβασή τους.

Επιπτώσεις στις διατλαντικές σχέσεις

Το εκλογικό αποτέλεσμα είναι μία ανάσα ανακούφισης για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις που το τελευταίο διάστημα νοιώθουν ασφυκτική πίεση και στο εσωτερικό των χωρών τους και από την Ουάσινγκτον. Από τον Ιανουάριο θα αποκτήσουν φιλικούς συνομιλητές στο Κογκρέσο, αλλά υπάρχει κίνδυνος να επενδύσουν στη φαντασίωση ότι ο τραμπισμός είναι παρένθεση και ότι με τους Δημοκρατικούς να ελέγχουν το Κογκρέσο οι διατλαντικές σχέσεις θα επιστρέψουν στα παλιά και μαζί τους θα επιστρέψει και η αμερικανική προστασία στην Ευρώπη.

Η αμερικανική απαίτηση για να αναλάβουν οι ίδιοι οι Ευρωπαίοι το βάρος της άμυνάς τους έχει βαθύτερες αιτίες (τη μετατόπιση του ενδιαφέροντος των ΗΠΑ προς τον Ινδοειρηνικό) από το προσωπικό ύφος του Τραμπ. Η Ευρώπη θα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τα ίδια οξυμένα προβλήματα στους τομείς της άμυνας, του ενεργειακού κόστους και ευρύτερα της οικονομικής δυσπραγίας.

Οι Δημοκρατικοί δεν έχουν λόγο να κάνουν εκπτώσεις στα οικονομικά συμφέροντα των ΗΠΑ για να διευκολύνουν την Ευρώπη. Η ατλαντική ρητορική μπορεί να μειώνει τις προστριβές, αλλά δεν εξαλείφει τις αντιθέσεις. Ο υπό πίεση Τραμπ, μάλιστα, δεν αποκλείεται να απαιτήσει εντονότερα ευρωπαϊκές παραχωρήσεις για να τις προβάλει στο εσωτερικό ως αποδείξεις αποτελεσματικότητας. Με άλλα λόγια, η αλλαγή σκυτάλης στο Κογκρέσο δεν είναι τόσο ελπιδοφόρα για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις όσο εκ πρώτης όψεως φαίνεται.

Επιπτώσεις στον πόλεμο με το Ιράν

Αναφορικά με την κατάσταση πόλεμος-μη πόλεμος στον Κόλπο, η διπλή ήττα του Τραμπ δημιουργεί τις προϋποθέσεις για να αποτρέψει το ενδεχόμενο μιας παρατεταμένης κλιμάκωσης. Από τον Ιανουάριο, οι Δημοκρατικοί μπορούν να δρομολογήσουν έρευνες, να διεκδικήσουν περιορισμούς στις πιστώσεις και να ενεργοποιήσουν τον έλεγχο της πολεμικής εξουσίας του Λευκού Οίκου. Αυτά, βεβαίως, από τον Ιανουάριο.

Η σημαντικότερη μεταβολή είναι πολιτική. Αρκετοί Ρεπουμπλικάνοι βουλευτές και γερουσιαστές θεωρούν ότι η επίθεση στο Ιράν έπαιξε βασικό ρόλο για την ήττα του κόμματός τους και ως εκ τούτου θα δυσκολευθούν να εγκρίνουν νέα κλιμάκωση. Η διαφωνία έχει ήδη διαπεράσει και το ρεπουμπλικανικό στρατόπεδο, ιδίως όσους αντιλαμβάνονται το “Πρώτα η Αμερική” ως περιορισμό των εξωτερικών περιπετειών. Ο πρόεδρος δεν θα διαθέτει πλέον την ίδια ευκολία να εμφανίζει το κόστος σαν επιλογή του αμερικανικού λαού.

Αυτό ενισχύει το κίνητρο εξόδου από τη σύγκρουση, αλλά με τρόπο που να παρουσιαστεί σαν επιτυχία, αν και δεν θα πρόκειται για τέτοια. Αυτό δεν σημαίνει ότι εξαλείφεται ο πειρασμός ενός τελευταίου μεγάλου πλήγματος με σκοπό να δημιουργήσει εντυπώσεις νίκης και να βελτιώσει τους όρους. Η Τεχεράνη, όμως, δεν αναμένεται να προσφέρει στον Τραμπ μια ευνοϊκή γι’ αυτόν διέξοδο, ειδικά εάν έχει υποστεί βαρύ πλήγμα. Αν θεωρήσει ότι ο χρόνος λειτουργεί υπέρ της, πιθανόν να ανταποδώσει σκληρά. Η αντοχή του αντιπάλου και η ασφάλεια των χωρών του Κόλπου θα εξακολουθούν να θέτουν όρια στον αμερικανικό σχεδιασμό.

Η στάση απέναντι στο Ισραήλ

Η κυριαρχία των Δημοκρατικών στο Κογκρέσο διευρύνει τη δυνατότητα ελέγχου της αμερικανικής βοήθειας προς το Ισραήλ και ευρύτερα ελέγχου επιλογών που εμπλέκουν τις ΗΠΑ σε περιφερειακές συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή. Δεν συγκροτεί, όμως, ενιαίο μέτωπο απέναντι στην ισραηλινή κυβέρνηση. Οι διαφορές μεταξύ της ηγεσίας και των πιο επικριτικών τάσεων στους κόλπους του Δημοκρατικού Κόμματος θα επηρεάζουν τις στάσεις, αφού το αρνητικό για το Ισραήλ κλίμα στην εκλογική βάση των Δημοκρατικών δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε κοινοβουλευτική γραμμή.

Έστω και με καθυστέρηση, ο Τραμπ ενδεχομένως να συνειδητοποιήσει ότι βασική αιτία της ήττας ήταν το γεγονός ότι “παρασύρθηκε” από το Νετανιάχου και μπήκε στην περιπέτεια της επίθεσης στο Ιράν. Αυτό ενδεχομένως να τον οδηγήσει σε μία αναθεώρηση της στάσης του απέναντι στον μέχρι τώρα στενό φίλο του. Δεν αποκλείεται να συμβεί και το αντίθετο: να χρησιμοποιήσει το χαρτί της υπεράσπισης του Ισραήλ για να ανασυγκροτήσει συντηρητικά ακροατήρια, αλλά αυτό θα ήταν μάλλον αυτοκτονική επιλογή, λόγω του γεγονότος ότι η πλειονότητα των Αμερικανών στέκεται πλέον κριτικά απέναντι στο Ισραήλ.

Συμπερασματικά, η διπλή ήττα κάνει δυσκολότερη τη μετατροπή της προσωπικής του βούλησης του Τραμπ σε πολιτική της Ουάσινγκτον. Η επόμενη διετία θα είναι πιθανότατα πολιτικά συγκρουσιακή, χωρίς να αποκλείεται η εσωτερική διένεξη να σπρώξει τον Τραμπ σε εξωτερικό ακτιβισμό. Το βαθύτερο πρόβλημα είναι ότι οι ΗΠΑ καλούνται να αναπροσαρμόσουν τις διεθνείς δεσμεύσεις τους, ενώ αδυνατούν να συμφωνήσουν στο εσωτερικό για τους όρους αυτής της αναπροσαρμογής.

Ο Τραμπ κυβέρνησε και κυβερνάει με ένα προσωπικό, συχνά αυτοκρατορικό ύφος, υψωμένο φρύδι και μάτι που γυαλίζει, αντιμετωπίζοντας πολλές φορές την προεδρία σαν να ήταν ιδιωτική του επιχείρηση. Η πολιτική του παρουσία, ανάμεσα στην υπερβολή ενός τηλεοπτικού σταρ και τη συμπεριφορά ενός ιδιοκτήτη saloon, δημιούργησε βαθιές διαιρέσεις μέσα στην κοινωνία. Η Αμερική έμοιασε πολλές φορές με σκηνικό της Άγριας Δύσης. Όμως, η δημοκρατία δεν είναι λάφυρο κανενός.

Το σημαντικότερο πρόβλημα είναι η καθημερινότητα των πολιτών. Η ακρίβεια στα τρόφιμα, το κόστος της ενέργειας και της στέγασης, η ανασφάλεια για την υγειονομική περίθαλψη και οι σκληρές μεταναστευτικές επιχειρήσεις της ICE έχουν δημιουργήσει ένα εκρηκτικό κοινωνικό περιβάλλον. Χιλιάδες είναι οι οικογένειες που ζουν με τον φόβο της απέλασης. Το σύνθημα America First έχει μετατραπεί σε America First for the Few. Μια Αμερική πρώτα για τους λίγους, τους οικονομικά ισχυρούς και τους δισεκατομμυριούχους. Έτσι και ο Μασκ στήριξε τους Ρεπουμπλικάνους με 446 εκατ. δολάρια, τα οποία και έγιναν στάχτη.

Ωστόσο, για όσα συμβαίνουν σήμερα στην Αμερική δεν ευθύνεται μόνο το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα. Αποδίδεται σημαντικό μερίδιο ευθύνης και στους Δημοκρατικούς. Επί τρεις δεκαετίες, σε μεγάλο βαθμό, ξέχασαν τους φτωχούς και την εργατική τάξη. Απομακρύνθηκαν από τις πραγματικές αγωνίες της κοινωνίας και άφησαν χώρο στον λαϊκισμό του Τραμπ. Δεν μπορείς να υπερασπίζεσαι τη δημοκρατία εάν αδιαφορείς για την κοινωνική δικαιοσύνη.

Είμαι 100% ανεξάρτητος πολιτικά. Σήμερα, όμως, πιστεύω ότι η Αμερική χρειάζεται μια ισχυρή αντιπολίτευση και ευτυχώς θα την έχει. Χρειάζεται νέους πολιτικούς με κοινωνική ευαισθησία, αλλά και την πολιτική διορατικότητα ενός ανθρώπου όπως ο γερουσιαστής Μπέρνι Σάντερς. Αν του είχε δοθεί η δυνατότητα να διεκδικήσει και να κερδίσει την προεδρία το 2016, ίσως η σημερινή Αμερική να ήταν διαφορετική. Έχασε το χρίσμα τότε γιατί το Δημοκρατικό Κόμμα τον υπονόμευσε για χάρη της πολεμοχαρούς Χίλαρι Κλίντον! Το Δημοκρατικό Κόμμα πρέπει να ξαναμιλήσει για αξιοπρεπείς μισθούς, δημόσια υγεία και φορολογική δικαιοσύνη. Και να χρησιμοποιεί με σύνεση ακόμη και τη λέξη “σοσιαλισμός”, που εξακολουθεί να προκαλεί δυσφορία σε μεγάλο μέρος της αμερικανικής κοινωνίας.

Ιστορική ανατροπή

Οι Δημοκρατικοί κέρδισαν και τα δύο σώματα του Κογκρέσου, και έτσι ο Τραμπ θα βρεθεί αντιμέτωπος με ένα ισχυρό θεσμικό αντίβαρο. Δεν θα μπορεί πλέον να αντιμετωπίζει το Κογκρέσο ως μηχανισμό αυτόματης επικύρωσης των αποφάσεών του. Αλλά η νίκη δεν αποτελεί και λευκή επιταγή. Απαιτεί υπευθυνότητα, ενότητα και πολιτική ωριμότητα από τη μεριά των Δημοκρατικών.

Στο Τέξας –μετά από 30 χρόνια– κέρδισε ο Δημοκρατικός James Talarico με τις ευλογίες και της οικογένειας Μπους για μία θέση στη Γερουσία, η Amy Acton εξελέγη κυβερνήτης του Οχάιο, ο Κρις Πάπας εξελέγη στη Γερουσία, η Kathy Hochul επανεξελέγη κυβερνήτης της Νέας Υόρκης, η Keisha Lance Bottoms εξελέγη κυβερνήτης της Τζόρτζια, ο Xavier Becerra εξελέγη κυβερνήτης της Καλιφόρνια, και τόσοι άλλοι. Μιλάμε για θρίαμβο πέρα από κάθε προσδοκία για τους Δημοκρατικούς και ανάδειξη νέας ηγεσίας. Blue wave!

Ζούμε ιστορικές στιγμές. Οι ιδρυτές της Αμερικής δημιούργησαν θεσμούς ακριβώς για να προστατεύσουν τη δημοκρατία από την υπερσυγκέντρωση εξουσίας ή την εμφάνιση φαινομένων που είδαμε μέσα στα έξι χρόνια. Σήμερα, οι Δημοκρατικοί κυρίως καλούνται να τους υπερασπιστούν στην πράξη. Είναι μια μεγάλη χώρα, με αδυναμίες, αντιφάσεις και τεράστιες δυνατότητες. Το μέγεθος της ήττας-σοκ πάντως των Ρεπουμπλικάνων, ίσως εν καιρώ, επουλώσει και τις πληγές που έχει αφήσει στο πέρασμά του ο τυφώνας Τραμπ μέσα στην πολιτική και την κοινωνία. Ίσως οι ρωγμές που υπάρχουν ήδη στη βάση του κινήματος MAGA μεγαλώσουν κι άλλο. Αλλά και το Κόμμα του Ρήγκαν θα πρέπει να ξυπνήσει από τον λήθαργο.

Τα μεγάλα ψυκτικά συστήματα των σουπερμάρκετ ελέγχονται από κεντρικές μονάδες διαχείρισης. Αυτές ρυθμίζουν τις θερμοκρασίες, τους κύκλους απόψυξης και τους συναγερμούς για κάθε ψυγείο και καταψύκτη του καταστήματος. Η σύνδεση αυτών των μονάδων στο διαδίκτυο αποτελεί διαδεδομένη πρακτική εδώ και καιρό, σύμφωνα με την εταιρεία κυβερνοασφάλειας Forescout. Μέσω αυτού του συστήματος, οι τεχνικοί συντήρησης μπορούν να διαγνώσουν βλάβες και να προσαρμόσουν τις ρυθμίσεις εξ αποστάσεως, γλιτώνοντας τις επιτόπιες επισκέψεις σε κάθε κατάστημα.

Η Danfoss, ένας από τους μεγαλύτερους προμηθευτές στην Ευρώπη, αναφέρει ότι η διαδικτυακή σύνδεση των συστημάτων ψύξης μειώνει τις άσκοπες μετακινήσεις τεχνικών κατά 15% έως 30%, καθώς οι βλάβες διορθώνονται απομακρυσμένα. Η εταιρεία επισημαίνει επίσης ότι η εξ αποστάσεως παρακολούθηση επιτρέπει στα σουπερμάρκετ  να κρατούν αυτόματα τα αρχεία θερμοκρασίας που απαιτούν οι κανόνες ασφάλειας τροφίμων. Έτσι, το προσωπικό δεν χρειάζεται να ελέγχει χειροκίνητα κάθε ψυγείο έως και τέσσερις φορές την ημέρα.

Οι οδηγίες εγκατάστασης των κατασκευαστών περιγράφουν πώς μπορούν τα συστήματα να γίνουν προσβάσιμα, για παράδειγμα μέσω κατάλληλης ρύθμισης του router του καταστήματος. Το πρόβλημα, σύμφωνα με τη Forescout, έγκειται στον κατακερματισμό της ευθύνης. Ο συντηρητής μπορεί να διαχειρίζεται το λογισμικό, το κατάστημα να κατέχει τον εξοπλισμό και το τμήμα IT να είναι υπεύθυνο για τη σύνδεση στο διαδίκτυο. Αν οι ρόλοι δεν είναι ξεκάθαροι, «καμία πλευρά δεν έχει τη συνολική εικόνα για τις υπηρεσίες που μένουν εκτεθειμένες», σημειώνουν οι ερευνητές.

Παράλληλα, μέρος του εξοπλισμού είναι παλιό. Ένας από τους ελεγκτές της Danfoss που επηρεάστηκαν έχει σταματήσει να υποστηρίζεται από τον Μάϊο του 2021. Αυτό σημαίνει ότι δεν λαμβάνει πλέον ενημερώσεις ασφαλείας, γεγονός που τον καθιστά ευάλωτο σε εξωτερικές επιθέσεις. Να σημειωθεί ότι τα ίδια συστήματα χρησιμοποιούνται στη βιομηχανία επεξεργασίας τροφίμων, σε οινοποιεία, αποθήκες φρούτων, αλλά και σε ψυκτικές υποδομές νοσοκομείων.

Η βασική σύσταση της Forescout είναι η αποσύνδεση των συστημάτων διαχείρισης ψύξης από το ανοιχτό διαδίκτυο. Οι συντηρητές θα πρέπει να αποκτούν πρόσβαση αποκλειστικά μέσω ασφαλών εργαλείων απομακρυσμένης σύνδεσης. Επιπλέον, συνιστά στους διαχειριστές να αντικαταστήσουν τον εξοπλισμό που δεν λαμβάνει πλέον ενημερώσεις ασφαλείας, να καταργήσουν τους κοινόχρηστους κωδικούς πρόσβασης ατομικών λογαριασμών με ταυτοποίηση δύο παραγόντων, καθώς και να κρατούν αρχείο για το ποιος τροποποιεί ευαίσθητες πληροφορίες.

Ακήρυχτος κυβερνοπόλεμος

Όλα αυτά αποτελούν μέρος ενός ακήρυχτου ψηφιακού πολέμου που καθιστούν εφικτές τις ψηφιακές συρράξεις του λεγόμενου κυβερνοπολέμου. Μέσα σε αυτό το δαιδαλώδες περιβάλλον βρίσκεται βεβαίως και η Ελλάδα. Εκτός από τον γεωπολιτικό αναβρασμό στην ευρύτερη γειτονιά της, αποτελεί μέρος ενός παγκοσμιοποιημένου συστήματος. Ως εκ τούτου είναι ευάλωτη και εν δυνάμει στόχος σε τέτοιες απειλές. Θυμίζουμε πως στόχος κυβερνοεπίθεσεων στην χώρα μας έχουν βρεθεί, μεταξύ άλλων, το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους, το Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο, το Κτηματολόγιο, η Τράπεζα Θεμάτων, τα ΕΛΤΑ, ενώ στις αρχές του 2022 δεν είχε γλιτώσει ούτε το ελληνικό Κοινοβούλιο, όπου χάκερ κατάφεραν να παραβιάσουν λογαριασμούς mail βουλευτών, συνεργατών τους και υπαλλήλων της Βουλής.

Σε κάθε περίπτωση, η κυβερνοαπειλή (cyber threat) αποτελεί τη σύγχρονη ηλεκτρονική μορφή της τρομοκρατίας, καταδεικνύοντας πόσο ευάλωτα είναι τα κράτη και οι οικονομίες τους σε όλο τον πλανήτη. Διαδικτυακές επιθέσεις στοχοποιούν και οδηγούν σε παράλυση υπουργικές και κοινοβουλευτικές ιστοσελίδες, κυβερνητικές επικοινωνίες, online τραπεζικά συστήματα, δικτυακούς τόπους κορυφαίων ειδησεογραφικών οργανισμών, κρατικές υπηρεσίες και πλέον δεν εξαιρούνται ούτε τα σουπερμάρκετ.

Ακόμα και οι στρατιωτικές ασύμμετρες επιθέσεις διεξάγονται στον κυβερνοπόλεμο, με στρατιές από χάκερ. Τα χτυπήματα γίνονται με ιούς, με “φτιαγμένα” κομπιούτερ, με ενορχηστρωμένες διαρροές email –τα περιβόητα Leaks– αλλά και διευρυμένη παραπληροφόρηση. Εξάλλου, ο κυβερνοχώρος δεν αφορά μόνο το Ίντερνετ, αλλά όλα τα δίκτυα υπολογιστών, καθώς και οτιδήποτε αυτά ελέγχουν.

Ως κυβερνοχώρος, άλλωστε, ορίζεται ο ιστός των διασυνδεδεμένων επικοινωνιακών και πληροφοριακών δικτύων, στα οποία είναι αποθηκευμένες κάθε είδους πληροφορίες και συνδέονται με κάθε είδους κρίσιμες υποδομές. Επίσης, το σύνολο των ανθρώπινων δραστηριοτήτων που σχετίζονται με αυτές τις υποδομές. Ως εκ τούτου, στο στόχαστρο του κυβερνοπολέμου βρίσκεται η ενέργεια, το δίκτυο δηλαδή ηλεκτρικού ρεύματος, τα καύσιμα και αρκετά ακόμα.

Πλέον στο στόχαστρο βρίσκονται όλες οι ζωτικές υποδομές, όπως η ύδρευση και η διανομή τροφίμων και φαρμάκων . Φυσικά δεν λείπουν οι επικοινωνίες, όπως όλες οι εθνικές γραμμές σταθερής και κινητής τηλεφωνίας, το GPS, η οικονομία (χρηματιστήριο, τράπεζες και μεγάλες εταιρείες) και τα μέσα μαζικής μεταφοράς. Όλες οι έξυπνες συσκευές και τα social media που χρησιμοποιεί η πλειονότητα των ανθρώπων επίσης αποτελούν πλατφόρμες του κυβερνοπολέμου.

Ο στρατός των χάκερ

Πίσω από τις επιθέσεις κρύβονται είτε επαγγελματίες χάκερ που λειτουργούν προς ίδιον όφελος, είτε νεαροί χάκερ που δοκιμάζουν τις ικανότητές τους, είτε στρατευμένοι χάκερ που λειτουργούν για λογαριασμό μυστικών υπηρεσιών. Υπάρχουν και χάκερ που έχουν στόχο τις υποκλοπές δεδομένων, με ανταγωνιστικά κίνητρα και οικονομικά συμφέροντα. ΗΠΑ, Ισραήλ, Τουρκία, Ιράν, Κίνα, Ρωσία, αλλά και η Βόρεια Κορέα, διαθέτουν, σύμφωνα με ειδικούς, πληθώρα διαδικτυακών στρατών.

Την ίδια στιγμή, σε συναγερμό είναι η Γερμανία, καθώς ο υπουργός Ψηφιακών Υποθέσεων της Γερμανίας, Κάρστεν Βίλντμπεργκερ, αποκάλυψε ότι χάκερ έχουν στοχοποιήσει κινητές συσκευές που ανήκουν σε μέλη της γερμανικής Βουλής, καθώς και σε κυβερνητικούς αξιωματούχους. Η υπόθεση ήρθε στο φως μετά από προειδοποιήσεις της Apple προς χρήστες iPhone, στις οποίες αναφέρεται ότι οι συσκευές τους ενδέχεται να έχουν αποτελέσει στόχο επίθεσης με τη χρήση εξελιγμένου λογισμικού κατασκοπείας (spyware).

Να σημειωθεί ότι η Γερμανία είχε παλαιότερα κατηγορήσει αρκετές φορές την Κίνα, για σοβαρές κυβερνοεπιθέσεις εναντίον ευαίσθητων κρατικών υποδομών με σκοπό την κατασκοπεία. Το Πεκίνο είχε αρνηθεί τις σχετικές κατηγορίες, υποστηρίζοντας πως και το ίδιο αποτελεί στόχο κυβερνοεπιθέσεων. Επιπλέον, ακόμα και πριν την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, δημοσιεύματα και εκθέσεις μυστικών υπηρεσιών υποστήριζαν πως όλη η Ευρώπη απειλείται από τον ρωσικό κυβερνοπόλεμο. Σύμφωνα με εκτιμήσεις τους η Μόσχα έχει ξοδέψει δισεκατομμύρια για να χτίσει ένα τεράστιο, παγκόσμιο δίκτυο ενημέρωσης που μιλάει τουλάχιστον 30 γλώσσες. Τώρα πια η τάση είναι να αποδίδεται κάθε κυβερνοεπίθεση στη Μόσχα.

Τουρκία και λύτρα

Στην Ελλάδα, τόσο η ΕΥΠ όσο και η τουρκική ΜΙΤ, διαθέτουν ειδικές υπηρεσίες που ασχολούνται με τον κυβερνοπόλεμο. Αξίζει να σημειωθεί ότι η μεγαλύτερη στρατιωτική βάση υποκλοπών της Τουρκίας υπάγεται εξολοκλήρου στην ΜΙΤ και έχει λάβει ως πρότυπο τις αμερικανικές αντίστοιχες υπηρεσίες πληροφοριών. Εκεί απασχολούνται αξιωματικοί, πράκτορες των μυστικών υπηρεσιών, επιστήμονες με ειδικές γνώσεις στην σύγχρονη τεχνολογία, ειδικοί εμπειρογνώμονες, γλωσσολόγοι στην αραβική γλώσσα και τεχνικοί που ασχολούνται ειδικά στον κυβερνοχώρο και στη λεγόμενη technical intelligence, την signal intelligence και τις υποκλοπές.

Αποτελεί κοινό μυστικό ότι επιθέσεις που έχουν πραγματοποιηθεί εναντίον ιστοσελίδων ελληνικών κρατικών θεσμών, όπως υπουργεία και υπηρεσίες, προέρχονται από τη γειτονική χώρα. Το ίδιο εξάλλου είχε αποδειχτεί και για την επίθεση που είχε γίνει παλαιότερα εναντίον της ιστοσελίδας Έλληνα πρωθυπουργού. Μπορεί οι ένοπλες δυνάμεις των δύο χωρών να έχουν φτάσει ουκ ολίγες φορές κοντά στη σύγκρουση, αλλά τα περισσότερα θερμά επεισόδια είναι πλέον τα “ψηφιακά”.

Οι ελληνικές ένοπλες δυνάμεις βρίσκονται πάντα σε ιδιαίτερη ετοιμότητα. Τα τελευταία χρόνια, μάλιστα, έχουν γίνει πολλά βήματα, κυρίως στον τομέα της κυβερνοάμυνας. Το Γενικό Επιτελείο έχει δώσει τις κατευθύνσεις και έχει την θεσμική ευθύνη της εκτέλεσης των επιχειρήσεων στον κυβερνοχώρο. Πάντως, η Ελλάδα δεν εξαιρείται από τους οι στοχευμένους ιούς που κατά καιρούς ταλανίζουν δεκάδες δυτικές χώρες και αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του κυβερνοπολέμου. Ως εκ τούτου πάντα περιμένουμε νέα κρούσματα και εξελίξεις στην εξάπλωση τους. Πίσω από αυτά βρίσκονται χάκερ με στόχο συνήθως την είσπραξη λύτρων, αλλά και την εκτίναξη της αξίας ψηφιακών νομισμάτων, όπως το Bitcoin. Για παράδειγμα, το καλοκαίρι του 2021 εκβιαστές χάκερ κλείδωσαν αρχεία του δήμου Θεσσαλονίκης, απαιτώντας λύτρα για τα ξεκλειδώσουν.

Πάντως, συγκριτικά με άλλες χώρες, η Ελλάδα έχει στοχοποιηθεί λιγότερο. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μεριμνά για τον πιο κοστοβόρο πόλεμο παγκοσμίως, καθώς δεν χωρά επανάπαυση. Οι κυβερνοεπιθέσεις, όπως αυτή είχε πλήξει την ελληνική Βουλή, αναμένεται να επαναληφθούν. Ο κυβερνοπόλεμος, εκτός από τις ζημιές που προκαλεί, υποχρεώνει τα κράτη να επενδύουν συνεχώς χρήματα σε έρευνα και τεχνολογία για να μπορούν να αμυνθούν, αλλά και να επιτεθούν…

Χωρίς να υπάρχει μια συλλογική επιθυμία για καταστροφή, το αποτέλεσμα αποφάσεων που αποσκοπούν στην προώθηση συμφερόντων, οδηγούν σε μία αυτοκτονική κατάσταση. Δεν είναι μόνο ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θέλουν να διατηρήσουν την υπεροχή τους, ότι η Ρωσία βλέπει απειλές στο στρατηγικό της περιβάλλον, ότι η Κίνα σκοπεύει να εξασφαλίσει την ανάπτυξή της, ή ότι το Ιράν επιδιώκει να διατηρήσει την αποτρεπτική του ικανότητα απέναντι σε στρατιωτικά ανώτερους αντιπάλους. Κάθε λογική που αρνείται να ενσωματώσει τους περιορισμούς των άλλων, παράγει ένα σύστημα στο οποίο ο πόλεμος παύει να είναι ένα πολιτικό εργαλείο και γίνεται ένας μηχανισμός υπαρξιακής επιβίωσης.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν σχηματίστηκε σε ιστορικό κενό τον Φεβρουάριο του 2022: Η κρίση του 2014, οι συγκρούσεις στο Ντονμπάς, οι δεσμεύσεις που δεν τηρήθηκαν, η διεύρυνση του ΝΑΤΟ είχαν συσσωρεύσει αντιλήψεις απειλής στη Ρωσία. Μια ειρήνη που αγνοεί τις θεμελιώδεις ανησυχίες της μιας πλευράς μπορεί να μην διαρκέσει, ενώ μια ειρήνη που επιβάλλεται σε βάρος των δικαιωμάτων και της ασφάλειας της άλλης, ιδιαίτερα αν αφορά μία ισχυρά στρατιωτικά χώρα, μπορεί απλώς να προετοιμάσει τον επόμενο πόλεμο. Για την ύπαρξη της ειρήνης απαραίτητος είναι ο σεβασμός στις ανησυχίες ασφάλειας των εμπλεκόμενων χωρών και η οικοδόμηση ρυθμίσεων που θα καθιστούν τη διατήρηση της ειρήνης προτιμότερη από την πρόκληση ή επανάληψη πολέμου.

Οι προϋποθέσεις για διαρκή ειρήνη στην Ουκρανία

Η παρουσίαση του πολέμου στην Ουκρανία ως απλή αντιπαράθεση μεταξύ δύο γειτονικών κρατών θα ήταν ακρωτηριασμός της στρατηγικής της πραγματικότητας: Από το 2014 και σε ασύγκριτα μεγαλύτερη κλίμακα από το 2022, ο οπλισμός, οι πληροφορίες, η εκπαίδευση, η χρηματοδότηση και τα τεχνικά συστήματα που παρέχονται από τις χώρες του ΝΑΤΟ έχουν διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην ικανότητα του Κιέβου να διατηρήσει τη στρατιωτική προσπάθεια.

Η ιστορική, γλωσσική, πολιτιστική και οικογενειακή εγγύτητα ενός σημαντικού μέρους του ρωσικού και του ουκρανικού πληθυσμού καθιστά αυτή τη σύγκρουση ιδιαίτερα τραγική, χωρίς να διαγράφει την ύπαρξη μιας ξεχωριστής ουκρανικής εθνικής ταυτότητας. Αυτή η συγγένεια επιβεβαιώνει και εξηγεί τις ρωσικές επιχειρησιακές επιλογές, ιδιαίτερα στα πρώτα στάδια του πολέμου.

Αυτό που έχει σημασία τώρα είναι ότι, η συνέχιση ενός πολέμου φθοράς απειλεί να μειώσει μόνιμα τις δημογραφικές, οικονομικές και θεσμικές ικανότητες της Ουκρανίας, ενώ μια άμεση σύγκρουση μεταξύ Ρωσίας και ΝΑΤΟ – ειδικά γύρω από το Καλίνινγκραντ, ρωσικό έδαφος του οποίου η κατάληψη από αντίπαλη δύναμη θα συνιστούσε ακραία κλιμάκωση – θα μπορούσε να προκαλέσει μια πυρηνική αντιπαράθεση σε εντελώς διαφορετική κλίμακα.

Η βία στο Ντονμπάς

Οι συμφωνίες του Μινσκ του 2014 και του 2015 είχαν ανοίξει τη δυνατότητα πολιτικής διευθέτησης στο Ντονμπάς, αλλά η εφαρμογή τους απέτυχε εν μέσω παραβιάσεων. Οι μεταγενέστερες δηλώσεις ορισμένων Ευρωπαίων αξιωματούχων, αποκάλυψαν τη σκοπιμότητα των συμφωνιών, ώστε να δοθεί χρόνος στην Ουκρανία για να ενισχυθεί και τόνισαν στη Μόσχα την πεποίθηση μιας εργαλειοποιημένης διαπραγμάτευσης, χωρίς να έχει διαπιστωθεί ότι όλοι οι υπογράφοντες είχαν εξαρχής αυτήν την πρόθεση.

Η βία που υπέστησαν οι άμαχοι στο Ντονμπάς είναι πραγματική και τεκμηριωμένη. Η αποτελεσματική στρατιωτική ουδετερότητα της Ουκρανίας θα πρέπει να γίνει ο ρητός άξονας μίας διευθέτησης, επειδή η ένταξη του Κιέβου στο ΝΑΤΟ θα παρατείνει τη στρατηγική αντιπαράθεση που πρέπει να εκτονώσει η ειρήνη.

Επί πλέον, αδήριτη ανάγκη είναι η έλλειψη συμμετοχής της Ουκρανίας σε στρατιωτική συμμαχία που στρέφεται κατά της Ρωσίας, καθώς και η απαγόρευση ξένων βάσεων και επιθετικών πυραύλων στο έδαφός της. Η αποστρατικοποίηση ασφαλώς δεν σημαίνει ότι είναι αδύνατο για το ουκρανικό κράτος να διασφαλίσει τη δημόσια τάξη και την ελάχιστη άμυνά του. Πρέπει να ορισθούν όρια και μηχανισμοί που καθιστούν λιγότερο πιθανή την επανάληψη των εχθροπραξιών, υπό ανεξάρτητο έλεγχο και με μηχανισμούς επίλυσης συμβάντων. Η Ευρώπη θα είχε ζωτικό συμφέρον να υποστηρίξει έναν τέτοιο συμβιβασμό αντί να καλλιεργεί την ψευδαίσθηση μιας απόλυτης νίκης επί μιας πυρηνικής δύναμης…

Ιράν, Παλαιστίνη και Κόλπος

Στη Μέση Ανατολή, οι αφηρημένες διακηρύξεις για την “περιφερειακή ασφάλεια” υποθάλπονται από την πραγματικότητα της κατοχής, του εποικισμού, της καταστροφής της Γάζας, των μαζικών επιθέσεων εναντίον αμάχων και του πολλαπλασιασμού των χτυπημάτων πέρα από τα σύνορα. Το τέλος της κατοχής και του αποικισμού, η αποτελεσματική προστασία των Παλαιστινίων και η εγκαθίδρυση ενός ανεξάρτητου, βιώσιμου παλαιστινιακού κράτους με πραγματικά δικαιώματα δεν πρέπει πλέον να υποβιβάζονται σε μια διαρκώς αναβαλλόμενη υπόσχεση.

Καμία σταθεροποίηση δεν θα διαρκέσει όσο οι Παλαιστίνιοι στερούνται ενός πραγματικού κράτους, όσο συνεχίζονται οι κατοχές και όσο η στρατιωτική υπεροχή παρουσιάζεται ως υποκατάστατο του νόμου. Επί πλέον το αίτημα για ασφάλεια δεν μπορεί να παρέχει σε μια κυβέρνηση ένα μόνιμο δικαίωμα να παρεμβαίνει εναντίον των γειτόνων της, όπως δεν μπορούν οι ιδεολογικές φιλοδοξίες των ρευμάτων υπέρ ενός “Μεγάλου Ισραήλ”, να αντιμετωπίζεται ως νόμιμο δόγμα εδαφικής ανακατανομής.

Όσον αφορά την εμπλοκή των ΗΠΑ στο Ιράν, σε σοβαρό στρατηγικό αδιέξοδο βρίσκεται ο Ντόναλντ Τραμπ, με τις ολοένα σκληρότερες αμερικανικές απειλές να αποτελούν ένδειξη αποτυχίας και όχι ισχύος. Ο Αμερικανός πρόεδρος, επιχειρώντας να ξεφύγει από τη δύσκολη θέση στην οποία έχει περιέλθει, απείλησε με κλιμάκωση, με τη στρατιωτική ρητορική εναντίον της Τεχεράνης να επεκτείνεται στην ολοκληρωτική καταστροφή του Ιράν, αλλά και στο ενδεχόμενα χρήσης εξαιρετικά ισχυρών όπλων, όπως η λεγόμενη “μητέρα όλων των βομβών” και οι διατρητικές βόμβες GBU-57, οι οποίες έχουν σχεδιαστεί για την προσβολή βαθιά οχυρωμένων εγκαταστάσεων.

Ο Αμερικανός πρόεδρος μπήκε σε αυτόν τον πόλεμο, αλλά δεν πέτυχε κανέναν από τους στόχους του, με αποτέλεσμα να βρίσκεται αντιμέτωπος με τις συνέπειες μιας σύγκρουσης, της οποίας το κόστος και η διάρκεια αποδεικνύονται δυσκολότερα διαχειρίσιμα από ό,τι είχε αρχικά υπολογιστεί.

Πώς μπορεί να τερματιστεί η σύγκρουση 

Το Ιράν, που υπόκειται εδώ και δεκαετίες σε κυρώσεις και επαναλαμβανόμενες στρατιωτικές πιέσεις, έχει αναπτύξει συμβατικές αμυντικές και αποτρεπτικές δυνατότητες των οποίων η λογική δεν μπορεί να κατανοηθεί χωρίς να ληφθεί υπόψη το στρατηγικό του περιβάλλον, ιδίως η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στον Κόλπο και η περιφερειακή πυρηνική ασυμμετρία: Ο κίνδυνος ενός πολέμου που θα στοχεύει την ίδια την ύπαρξη του ιρανικού κράτους, θα είχε επικίνδυνες προεκτάσεις για τις ενεργειακές υποδομές του Κόλπου, τα λιμάνια του, τις θαλάσσιες οδούς του και τις μονάδες αφαλάτωσης που παρέχουν ένα ζωτικό μέρος του πόσιμου νερού σε αρκετές χώρες της περιοχής.

Η έκθεση σε αντίποινα θα αύξανε την απειλή μιας ανθρωπιστικής και οικονομικής καταστροφής. Μια επίθεση σε αυτές τις πολιτικές εγκαταστάσεις θα παραβίαζε τους ισχύοντες κανόνες για την προστασία των πληθυσμών. Μια αξιόπιστη διέξοδος από την κρίση απαιτεί, επομένως, μονομιάς, την παύση των επιθέσεων και των απειλών κατά του Ιράν, αμοιβαία σύμφωνα μη επίθεσης, την επαναφορά ενός αμοιβαίου πυρηνικού πλαισίου, την άρση των κυρώσεων, την προστασία των θαλάσσιων οδών και των πολιτικών υποδομών, και τη σταδιακή αντικατάσταση της αρχιτεκτονικής της ξένης στρατιωτικής κυριαρχίας με ένα σύμφωνο ασφάλειας του Κόλπου που θα περιλαμβάνει τα παράκτια κράτη.

Τα οφέλη μιας ειρήνης στα μέτωπα Ουκρανίας-Ιράν-Γάζας, θα πρόσφεραν τη δυνατότητα ανοικοδόμησης, αποκλιμάκωσης των περιφερειακών αντιπαλοτήτων, βελτιωμένη ασφάλεια στις μεταφορές και την ενέργεια, χαμηλότερα ασφάλιστρα εμπορικού κινδύνου και μικρότερη έκθεση των οικονομιών εισαγωγής ενέργειας, με αποτέλεσμα την μείωση των κοινωνικών εντάσεων κυρίως στην Ευρώπη, που προκαλούνται και από την οικονομική κρίση.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος το έλλειμμα την περίοδο Ιανουαρίου–Αυγούστου 2026 εκτινάχθηκε στα 8,9 δισ. ευρώ αυξημένο κατά περίπου 2,4 δισ. ευρώ σε σύγκριση με το αντίστοιχο διάστημα του 2025. Η επιδείνωση καταγράφηκε παρά τη βελτίωση του συνολικού ισοζυγίου αγαθών και υπηρεσιών, καθώς καθοριστικό ρόλο διαδραμάτισε η αρνητική μεταβολή στο ισοζύγιο δευτερογενών εισοδημάτων (εισπράξεις από ΕΕ, τακτικές πληρωμές και τη χρηματική εισφορά της χώρας προς τον κοινοτικό προϋπολογισμό κ.ά.).

Σε κάθε περίπτωση το ισοζύγιο καταγράφει την παραγωγική αδυναμία της χώρας και την εξάρτησή της από εισαγωγές που πρέπει να χρηματοδοτεί με δανεισμό. Η S&P προβλέπει στασιμότητα στο 2% και στο ρυθμό ανάπτυξης, πρωτογενές πλεόνασμα στο 3,8% του ΑΕΠ έναντι στόχου της κυβέρνησης για 2,8% και πληθωρισμό στο 3,8% φέτος.

Δεν αισιοδοξεί το ΔΝΤ: Θεωρεί ότι η ανάπτυξη πρέπει να επιταχυνθεί για να περιοριστεί η διαφορά στο κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ελλάδας που αναμένεται να φτάσει στο 55% της ΕΕ. Η έκθεση World Economic Outlook του ΔΝΤ είναι πιο απαισιόδοξη, καθώς προβλέπει ρυθμό ανάπτυξης 1,8% για φέτος και το 2027, έναντι της πρόβλεψης του προσχεδίου του προϋπολογισμού που βλέπει ανάπτυξη 2% φέτος και 2,3% το 2027. Σημειωτέον ότι, το ΙΟΒΕ στην τελευταία τριμηνιαία έκθεσή του συμφωνεί με το ΔΝΤ και προβλέπει επίσης ανάπτυξη μόλις στο 1,8% του ΑΕΠ. Τον πληθωρισμό το ΔΝΤ τον υπολογίζει στο 4,2% για φέτος, έναντι 3,8% της κυβέρνησης.

Τα δημοσιονομικά απόκρυφα

Στο δημοσιονομικό μέτωπο, σύμφωνα με τα προσωρινά στοιχεία του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους ο κρατικός προϋπολογισμός την περίοδο Ιανουαρίου-Σεπτεμβρίου 2026 εμφάνισε πρωτογενές πλεόνασμα ύψους 7,589 δισ. ευρώ, υπερβαίνοντας σημαντικά τον αρχικό στόχο για 5,129 δισ. ευρώ, έναντι πλεονάσματος 9,449 δισ. ευρώ το αντίστοιχο διάστημα του 2025.

Όμως, υπάρχει μια δυστοκία στην έκδοση των Μηνιαίων Δελτίων Γενικής Κυβέρνησης. Ακόμη δεν έχουν δημοσιοποιηθεί τα Δελτία Ιανουαρίου και Φεβρουαρίου 2026. Το Μηνιαίο Δελτίο Μαρτίου εκδόθηκε μετά από δύο αναβολές στις 22 Μαΐου. Κανένα από τα Δελτία των επόμενων μηνών δεν εκδόθηκε την προβλεπόμενη από το Ημερολόγιο Δημοσιεύσεων του υπουργείου Οικονομικών ημερομηνία. Τι μπορεί να κρύβεται πίσω από όλα αυτά;

Σε πάμπολλα άρθρα μας εδώ και δύο χρόνια επισημαίνουμε το υψηλό μέγεθος του εσωτερικού φθηνού βραχυπρόθεσμου δανεισμού (repos) της κυβέρνησης από τους κρατικούς φορείς, ο οποίος ανήλθε στα 62,85 δισ. ευρώ το 2025 και τώρα είναι κοντά στα 60. Τα εν λόγω repos δεν συνυπολογίζονται στο χρέος με βάση τους κοινοτικούς κανονισμούς. Έτσι, η κυβέρνηση δανείζεται από τους κρατικούς φορείς και προεξοφλεί μνημονιακά δάνεια.

Σε πρόσφατη ανάλυσή του ο οικονομολόγος Κώστας Μελάς τόνιζε ότι «μέσα σε 5 χρόνια, το κράτος “τράβηξε” επιπλέον 25,9 δισ. ευρώ από τα διαθέσιμα των φορέων (ασφαλιστικά ταμεία, δήμους, νοσοκομεία), αυξάνοντας το stock κατά σχεδόν 70%» και επισημαίνει ότι «το μεγαλύτερο μέρος του εσωτερικού δανεισμού από τα ασφαλιστικά ταμεία και τους δήμους παραμένει μόνιμα “απορροφημένο” από το κράτος».

Κι εδώ προκύπτει ένα εύλογο ερώτημα: Πόσα χάνουν οι φορείς της Γενικής Κυβέρνησης (ΕΦΚΑ, νοσοκομεία, ΟΤΑ, πανεπιστήμια κ.λπ.) από το γεγονός ότι η κυβέρνηση τους υφαρπάζει τα διαθέσιμά τους με χαμηλό βραχυχρόνιο επιτόκιο, αντί να τα επενδύουν σε μεσομακροχρόνιους τίτλους με σαφώς υψηλότερο επιτόκιο (1-2%);

Επιπλέον προκύπτει ένα δεύτερο ερώτημα: Πότε θα εξοφλήσει το κράτος το 1,7 δισ. ευρώ που χρωστούσε το 2025 στα νοσοκομεία; Δεν υπάρχει αμφιβολία πως η επόμενη κυβέρνηση θα χρειαστεί γερό στομάχι για να επιλύσει τα δημοσιονομικά απόκρυφα της περιόδου Μητσοτάκη. Ο κίνδυνος ταμειακού αδιεξόδου είναι υπαρκτός, ενώ η αναχρηματοδότηση βραχυπρόθεσμων κρατικών δανείων ταμειακής διευκόλυνσης (repos) σημαίνει δημοσιονομική ισορροπία στην κόψη του ξυραφιού.

Σύμφωνα με τον Πολυετή Δημοσιονομικό Προγραμματισμό για την περίοδο 2026–2029 (Ν. 5217/2025), που ψηφίστηκε το Νοέμβρη του 2025 και ο οποίος εναρμονίστηκε με το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο και τις επικαιροποιημένες οροφές δαπανών, επιβλήθηκε στενός έλεγχος και περιορισμός των πρωτογενών δαπανών των υπουργείων και το πρωτογενές αποτέλεσμα καθορίστηκε στο 2,8% του ΑΕΠ για το 2026 και σταθεροποιείται στο 2,7% για τα έτη 2027-2029 (Πίνακας 3 στον επισυναπτόμενο σύνδεσμο, σελ. 11).

Η S&P αξιολογεί θετικά τη διατήρηση υψηλών πρωτογενών πλεονασμάτων, καθώς αυτά (υποτίθεται ότι) συμβάλλουν στη μείωση του δημόσιου χρέους, το οποίο εκτιμά ότι υποχωρεί από το 146,1% του ΑΕΠ το 2025 στο 135,4% το 2026 και περαιτέρω τα επόμενα χρόνια. Όμως, επισημαίνει ότι η δημοσιονομική εξυγίανση χρειάζεται να συμβαδίζει με επαρκή ανάπτυξη, ώστε να ενισχύονται ταυτόχρονα τα δημόσια οικονομικά και η πραγματική σύγκλιση.

Τι μπορεί να κάνει η επόμενη κυβέρνηση

Σύμφωνα με την κυβέρνηση στόχος για το 2027 είναι η μείωση του χρέους στο 128,5% του ΑΕΠ και η εξόφληση των δανείων του πρώτου μνημονίου ακόμη και έως το 2029, οπότε και θα πέσει στο 119% του ΑΕΠ. Ο ΟΔΔΗΧ προγραμματίζει για το 2027 την πρόωρη εξόφληση δανείων ύψους 5,1 δις. ευρώ χωρίς να αποκλείεται διπλασιασμός του συγκεκριμένου ποσού, αν οι συνθήκες το επιτρέψουν.

Πάντως, η νέα κυβέρνηση που θα προκύψει από τις εκλογές του 2027 έχει δύο θεσμικές δυνατότητες σε σχέση με τον Πολυετή Δημοσιονομικό Προγραμματισμό 2026 – 2029:

1. Να τον τροποποιήσει αλλάζοντας τις πολιτικές προτεραιότητες εντός του ΠΔΠ που σημαίνει ότι μπορεί να ακυρώσει ή να τροποποιήσει μέτρα και παρεμβάσεις που δεν θα έχουν ακόμη υλοποιηθεί. Να μεταφέρει κονδύλια από ένα τομέα σε άλλο και να νομοθετήσει νέα μέτρα υπό τον όρο ότι θα είναι δημοσιονομικά ουδέτερα ή ισοδύναμα με άλλα που θα περικοπούν.
2. Υπάρχει ακόμη η δυνατότητα -σε συνεννόηση με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή-, η νέα κυβέρνηση να παρουσιάσει ένα νέο 4ετές οικονομικό πλάνο. Επίσης, στην περίπτωση μεγάλων φυσικών καταστροφών ή μιας μεγάλης οικονομικής κρίσης που αλλάζουν τα δεδομένα και καθιστούν το πρόγραμμα αδύνατο, τότε μπορεί να κατατεθεί νέο σχέδιο.

Σε κάθε περίπτωση επειδή η δημοσιονομική διαχείριση της κυβέρνησης Μητσοτάκη εμπεριέχει πολλές γκρίζες ζώνες, η επόμενη κυβέρνηση οφείλει να εξαντλήσει τον δημοσιονομικό έλεγχο έτσι ώστε να ξέρει πού στέκεται.