Η διάκριση δεν αποτελεί θεωρητική πολυτέλεια. Αποκτά άμεση πολιτική σημασία σε ένα εκλογικό πεδίο όπου η πιθανότερη πρωτιά ενός κόμματος δεν συνεπάγεται ούτε αυτοδυναμία ούτε βέβαιο σχηματισμό κυβέρνησης. Ακριβώς γι’ αυτό διαμορφώθηκε ο Ερευνητικός Χάρτης Κυβερνησιμότητας: όχι για να προσθέσει ακόμη μία πρόβλεψη εκλογικών ποσοστών, αλλά για να διερευνήσει εάν, και υπό ποιες πολιτικές και θεσμικές προϋποθέσεις, η επόμενη εκλογική έκβαση μπορεί να οδηγήσει στην αναπαραγωγή του ίδιου συγκεντρωτικού υποδείγματος άσκησης της εξουσίας.

Ο Χάρτης εξετάζει μια διχοτομική συνθήκη: θα σχηματιστεί ή όχι κυβέρνηση υπό τον σημερινό πρωθυπουργό μετά τον επόμενο ολοκληρωμένο εκλογικό κύκλο; Η επιλογή αυτή δεν υποδηλώνει ότι μια τέτοια εξέλιξη προκρίνεται ή θεωρείται επιθυμητή. Αντιθέτως, η κυβερνητική εμπειρία των τελευταίων ετών συμπύκνωσε, στην οξύτερη μέχρι σήμερα μορφή τους, τάσεις συγκέντρωσης της αποφασιστικής ισχύος, εξασθένησης της λογοδοσίας και απομάκρυνσης της κυβερνητικής πράξης από ουσιαστικό θεσμικό και κοινωνικό έλεγχο.

Η συγκεκριμένη μεταβλητή λειτουργεί, επομένως, ως δείκτης θεσμικού κινδύνου: όσο αυξάνεται η πιθανότητα συμμετοχής του ίδιου πρωθυπουργικού κέντρου σε ένα μελλοντικό κυβερνητικό σχήμα και, ιδίως, διατήρησης κυρίαρχου ρόλου από αυτό, τόσο επιτακτικότερη καθίσταται η εκ των προτέρων συμφωνία σε δεσμευτικούς κανόνες κατανομής της ισχύος, διαφάνειας, ελέγχου, λογοδοσίας και αναθεωρησιμότητας.

Για τον σκοπό αυτό, ο Χάρτης συνθέτει 207 δημοσκοπήσεις δεκατεσσάρων εταιρειών και πραγματοποιεί 80.000 προσομοιώσεις ανά σενάριο. Δεν επιχειρεί να μαντέψει το ακριβές αποτέλεσμα των επόμενων εκλογών, αλλά να εκτιμήσει την πιθανότητα του συγκεκριμένου κυβερνητικού ενδεχομένου. Στο κεντρικό σενάριο η πιθανότητα αυτή εκτιμάται σε 37,1%, αλλά μεταβάλλεται από 15,8% έως 56,9%, ανάλογα με τις πολιτικές παραδοχές για τις συνεργασίες, την κοινοβουλευτική ανοχή και το ενδεχόμενο νέας εκλογικής αναμέτρησης.

Το εύρος αυτό δεν αποτελεί στατιστικό διάστημα εμπιστοσύνης. Αποτυπώνει κάτι πολιτικά σημαντικότερο: όταν η αυτοδυναμία είναι εξαιρετικά απίθανη, η τελική μορφή της διακυβέρνησης δεν καθορίζεται μόνο από την ψήφο και την κατανομή των εδρών, αλλά από τους όρους, τις δεσμεύσεις και τις αποφάσεις συνεργασίας που ακολουθούν. Ακριβώς γι’ αυτό οι αναγκαίες θεσμικές εγγυήσεις δεν μπορούν να αφεθούν στις μετεκλογικές διαπραγματεύσεις• πρέπει να αποτελέσουν αντικείμενο δημόσιας και δεσμευτικής συμφωνίας πριν καταστεί γνωστό ποιος θα διαθέτει την αποφασιστική ισχύ.

Η αβεβαιότητα ως δημοκρατική δυνατότητα

Η συνήθης πολιτική πρακτική αντιμετωπίζει αυτή την αβεβαιότητα ως πρόβλημα που θα επιλυθεί μετά τις εκλογές, μέσα από διαπραγματεύσεις μεταξύ κομματικών ηγεσιών. Οι πολίτες ψηφίζουν κόμματα και προγράμματα, αλλά οι πραγματικοί όροι της κυβέρνησης -η κατανομή αρμοδιοτήτων, οι αμοιβαίες υποχωρήσεις, τα δικαιώματα αρνησικυρίας και οι μηχανισμοί επίλυσης διαφωνιών- διαμορφώνονται εκ των υστέρων και συχνά παραμένουν ασαφείς.

Η ίδια αβεβαιότητα μπορεί, ωστόσο, να αξιοποιηθεί διαφορετικά. Πριν να γνωρίζουν τα κόμματα ποια θέση θα καταλάβουν στον μετεκλογικό συσχετισμό, μπορούν να κληθούν να δεσμευθούν σε κοινούς κανόνες διακυβέρνησης. Κανένα κόμμα δεν γνωρίζει με βεβαιότητα αν θα βρεθεί στην κυβέρνηση ή στην αντιπολίτευση, στη θέση του μεγαλύτερου εταίρου ή στη θέση ενός μικρότερου αλλά κομβικού φορέα. Οι κανόνες που συμφωνούνται πριν από την κατανομή της ισχύος έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να είναι συμμετρικοί και δικαιότεροι από εκείνους που κατασκευάζονται όταν είναι ήδη γνωστό ποιος ωφελείται.

Η δημοσκοπική και πολιτική αβεβαιότητα μπορεί, επομένως, να μετατραπεί σε θεσμική πίεση: όχι πίεση υπέρ συγκεκριμένης κυβέρνησης, αλλά πίεση προς όλους τους δυνητικούς φορείς εξουσίας, ώστε να δηλώσουν εκ των προτέρων πώς αντιλαμβάνονται τη διαφάνεια, τη συμμετοχή των πολιτών, τη λογοδοσία, την αναθεώρηση των πολιτικών και την ανάκληση της αποφασιστικής αρμοδιότητας όταν αυτή ασκείται αντίθετα προς τους συμφωνημένους όρους.

Από την αριθμητική της ψήφου στη δημοκρατική διαδικασία

Η δημοκρατία δεν μπορεί να αξιολογείται μόνο από το πόσο ακριβώς μετατρέπονται οι ψήφοι σε έδρες. Η εκλογική αριθμητική απαντά ποιος συγκέντρωσε περισσότερες προτιμήσεις και ποιος διαθέτει κοινοβουλευτική ισχύ. Δεν απαντά ποιος διαμόρφωσε τις διαθέσιμες επιλογές, ποιοι πολίτες συμμετείχαν πραγματικά στην παραγωγή της απόφασης, ποια αιτήματα παρέμειναν πολιτικά αόρατα και ποιες δυνατότητες αποκλείστηκαν οριστικά από τις αποφάσεις της παρούσας πλειοψηφίας.

Κάθε πολιτική απόφαση επιλέγει, ιεραρχεί και αποκλείει. Δεν υπάρχει πολιτική μορφή που να ικανοποιεί ταυτόχρονα όλα τα αιτήματα. Το δημοκρατικό κριτήριο, συνεπώς, δεν μπορεί να είναι η κατάργηση κάθε ήττας ή κάθε υπολοίπου. Είναι η δυνατότητα εκείνου που ηττήθηκε να παραμένει πολιτικά ορατός, να επανεισάγει το αίτημά του, να αμφισβητεί την απόφαση και να συμμετέχει στην επόμενη μορφοποίηση του κοινού.

Η δημοκρατία είναι περισσότερο συμβατή με το κοινωνικό γίγνεσθαι όχι επειδή παράγει πάντοτε ορθές αποφάσεις, αλλά επειδή δεν θα έπρεπε να αντιμετωπίζει καμία απόφασή της ως οριστική κατοχή του μέλλοντος. Όσο λιγότερο αναστρέψιμη είναι μία απόφαση, όσο περισσότερο δεσμεύει τις επόμενες γενιές ή καταστρέφει εναλλακτικές δυνατότητες, τόσο μεγαλύτερο πρέπει να είναι το βάρος της προηγούμενης συμμετοχής, της αιτιολόγησης και του ελέγχου.

Μία πρόταση για την κυβερνητική εξουσία

Οι δύο προηγούμενες διαπιστώσεις -ότι η επόμενη κυβερνητική έκβαση θα εξαρτηθεί πιθανότατα από μετεκλογικές συνεργασίες και ότι η δημοκρατική ποιότητα δεν εξαντλείται στην αριθμητική της ψήφου- οδηγούν σε ένα πρακτικό ερώτημα: μπορούμε, πριν γνωρίζουμε ποιος θα κυβερνήσει, να συμφωνήσουμε στους ελάχιστους κανόνες με τους οποίους θα πρέπει να κυβερνήσει οποιοσδήποτε αναλάβει την εξουσία;

Για να δοθεί συγκεκριμένη απάντηση σε αυτό το ερώτημα, καλούμαστε, ως πολίτες, να διαμορφώσουμε ένα κοινό θεσμικό πλαίσιο δημοκρατικής διακυβέρνησης. Ως αφετηρία αυτής της συλλογικής διαδικασίας προτείνεται το επεξεργασμένο προσχέδιο ενός “Πρωτοκόλλου Δημοκρατικής, Ελέγξιμης και Αναθεωρήσιμης Διακυβέρνησης”, το οποίο δεν παρουσιάζεται ως ολοκληρωμένο ή οριστικό κείμενο, αλλά ως βάση δημόσιου διαλόγου, επιστημονικού ελέγχου και πολιτικής συνδιαμόρφωσης.

Δεν πρόκειται για υφιστάμενο θεσμό, για κομματικό πρόγραμμα ή για ένα προκατασκευασμένο σύστημα κανόνων που ζητεί απλώς την αποδοχή των πολιτών. Πρόκειται για ένα σχέδιο δημόσιας συμφωνίας, ανοικτό σε κριτική, συμπλήρωση και αναθεώρηση, στο οποίο τα κόμματα θα μπορούσαν να προσχωρήσουν πριν από τις εκλογές και το οποίο θα καθόριζε όχι το περιεχόμενο των πολιτικών τους, αλλά τους δημοκρατικούς όρους με τους οποίους αυτές θα σχεδιάζονται, θα αιτιολογούνται, θα ελέγχονται και θα αναθεωρούνται.

Η πρόταση στηρίζεται σε μια απλή αρχή: η εκλογική νίκη παρέχει δικαίωμα άσκησης εξουσίας, όχι όμως λευκή και αμετάκλητη εξουσιοδότηση. Κάθε κυβέρνηση, μονοκομματική ή συνεργατική, πρέπει να δηλώνει δημόσια τι ακριβώς δεσμεύεται να πράξει, ποιοι διαθέτουν πραγματική αποφασιστική ισχύ, πώς θα συμμετέχουν οι πολίτες, πότε θα αξιολογούνται οι πολιτικές και τι θα συμβαίνει όταν οι δεσμεύσεις διαψεύδονται ή οι φορείς εξουσίας παύουν να ανταποκρίνονται στους όρους της εντολής τους. Τι ακριβώς προτείνεται:

1. Κάθε κυβέρνηση να δημοσιεύει ένα ενιαίο, μετρήσιμο και αναθεωρήσιμο σχέδιο κυβερνητικής εντολής.
2. Να καταγράφονται οι πραγματικοί, και όχι μόνο οι τυπικοί, φορείς αποφασιστικής ισχύος.
3. Κάθε ουσιώδης απόκλιση από κυβερνητική δέσμευση να αιτιολογείται δημόσια.
4. Οι πολίτες να διαθέτουν θεσμικούς μηχανισμούς συνδιαμόρφωσης, συναπόφασης και αναπομπής αποφάσεων.
5. Κάθε σημαντική εξουσία να συνοδεύεται από προκαθορισμένη δυνατότητα ελέγχου, περιορισμού ή ανάκλησής της.

Πέντε λειτουργικοί μηχανισμοί

Πρώτον, ένα δημόσιο και ελέγξιμο σχέδιο κυβερνητικής εντολής. Κάθε κυβέρνηση θα όφειλε, πριν ή αμέσως μετά την ανάληψη της εξουσίας, να δημοσιοποιεί σε ένα ενιαίο κείμενο τι ακριβώς δεσμεύεται να πράξει, με ποιους πόρους, σε ποιο χρονοδιάγραμμα, με ποια κριτήρια επιτυχίας και υπό ποιους όρους αναθεώρησης. Το κείμενο αυτό ονομάζεται, στην παρούσα πρόταση, Χάρτα Διακυβέρνησης. Δεν παγώνει την πολιτική• δημιουργεί το δημόσιο σημείο αναφοράς χωρίς το οποίο δεν μπορεί να διαπιστωθεί αν η κυβέρνηση παρέμεινε συνεπής, αναθεώρησε υπεύθυνα την πορεία της ή εγκατέλειψε αθόρυβα τις δεσμεύσεις της.

Δεύτερον, η αποτύπωση της πραγματικής αποφασιστικής ισχύος. Η πολιτική ευθύνη δεν πρέπει να αποδίδεται μόνο σε εκείνον που υπογράφει την τελική πράξη. Πρέπει να γνωρίζουμε ποιοι εισηγήθηκαν, ποιοι συναποφάσισαν, ποιοι μπορούσαν να εμποδίσουν, ποιοι διαχειρίστηκαν τους πόρους και ποιοι ιδιωτικοί ή εξωθεσμικοί φορείς άσκησαν ουσιώδη επιρροή. Η συστηματική αυτή αποτύπωση ονομάζεται Χάρτης Αποφασιστικής Ισχύος. Η αρχή που υπηρετεί είναι ότι πραγματική εξουσία χωρίς αντίστοιχη δημόσια ευθύνη δεν είναι συμβατή με δημοκρατική διακυβέρνηση.

Τρίτον, η Δημόσια Αιτιολόγηση της Απόκλισης. Όταν μια κυβέρνηση αλλάζει ουσιωδώς πολιτική, δεν αρκεί να επικαλείται γενικά νέες συνθήκες ή το δημόσιο συμφέρον. Οφείλει να εξηγεί τι μεταβλήθηκε, ποια αρχική παραδοχή διαψεύστηκε, ποιος φέρει την ευθύνη, ποιες εναλλακτικές εξετάστηκαν, ποιο είναι το κόστος της νέας επιλογής και πότε θα επανεξεταστεί. Η υποχρεωτική αυτή διαδικασία ονομάζεται “Έκθεση Απόκλισης”.

Τέταρτον, συμμετοχή με πραγματική επιρροή. Η συμμετοχή δεν μπορεί να εξαντλείται σε ηλεκτρονικά σχόλια επί ενός σχεδίου που έχει ήδη οριστικοποιηθεί. Πρέπει να διακρίνουμε την ενημέρωση, τη διαβούλευση, τη συνδιαμόρφωση, τη συναπόφαση και την άμεση δεσμευτική απόφαση. Οι πολίτες πρέπει, υπό σαφείς προϋποθέσεις, να μπορούν να θέτουν ζητήματα στην πολιτική ατζέντα, να συμμετέχουν σε συνελεύσεις πολιτών και συμμετοχικούς προϋπολογισμούς και να προκαλούν την επανεξέταση ουσιωδών αποφάσεων πριν δημιουργηθούν τετελεσμένα. Η τελευταία δυνατότητα αποδίδεται ως Λαϊκή Αναπομπή.

Πέμπτον, Ανακλητότητα ανάλογη προς την ισχύ. Η ανακλητότητα δεν είναι μόνιμη απειλή καθαίρεσης κάθε αιρετού. Είναι κλιμακωτό σύστημα αντιστοίχισης εξουσίας και ευθύνης: δημόσια ακρόαση, ενισχυμένη εποπτεία, αναστολή δικαιώματος υπογραφής, αφαίρεση συγκεκριμένης αρμοδιότητας και, στις σοβαρότερες περιπτώσεις και όπου το επιτρέπει το Σύνταγμα, παύση ή λαϊκή ανάκληση. Όποιος μπορεί να δεσμεύει την κοινωνία, τους δημόσιους πόρους και τις δυνατότητες του μέλλοντος δεν μπορεί να διαθέτει ανεξέλεγκτη και πρακτικά αμετάκλητη ισχύ.

Εξουσία: Από το προσχέδιο στη δημόσια δέσμευση

Ένα τέτοιο προσχέδιο δεν θα έχει αξία αν παραμείνει ένα ακόμη κείμενο θεσμικών προθέσεων ή αν παρουσιαστεί ως έτοιμη λύση που ζητεί απλώς επικύρωση. Χρειάζεται να αποτελέσει αντικείμενο δημόσιου διαλόγου, συνταγματικού και επιστημονικού ελέγχου και συγκεκριμένης τοποθέτησης των κομμάτων. Η πρόταση είναι να απευθυνθεί σε όλους τους πολιτικούς φορείς το ίδιο δημόσιο ερωτηματολόγιο. Κάθε κόμμα να κληθεί να δηλώσει ποιες δεσμεύσεις αποδέχεται, με ποιον μηχανισμό, σε ποιο χρονοδιάγραμμα, υπό ποιον έλεγχο και με ποια συνέπεια σε περίπτωση απόκλισης.

Οι απαντήσεις πρέπει να δημοσιεύονται αυτούσιες και να αποτυπώνονται σε κοινή Μήτρα Δημοκρατικών Δεσμεύσεων. Η προσχώρηση δεν θα σημαίνει προεκλογική συνεργασία ούτε ιδεολογική ταύτιση. Θα σημαίνει αποδοχή ενός ελάχιστου κοινού κανόνα: ότι η επόμενη κυβέρνηση, όποια και αν είναι, δεν θα ασκήσει την εξουσία ως λευκή επιταγή μέχρι τις επόμενες εκλογές.

Για να καταστεί αυτό κοινωνικό αίτημα και όχι αποκλειστικά επιστημονική πρόταση, χρειάζεται μια “Ανεξάρτητη Πρωτοβουλία Δημοκρατικής και Αναθεωρήσιμης Διακυβέρνησης”. Η Πρωτοβουλία θα ανοίξει το προσχέδιο σε δημόσια επεξεργασία, θα οργανώσει συνελεύσεις πολιτών και θεματικές ακροάσεις, θα συγκεντρώσει τις παρατηρήσεις συνταγματολόγων, πολιτικών επιστημόνων και κοινωνικών φορέων και θα καλέσει τα κόμματα να τοποθετηθούν πριν από την εκλογική έκβαση. Η ίδια η διαδικασία διαμόρφωσης του Πρωτοκόλλου οφείλει, έτσι, να εφαρμόζει τις αρχές που προτείνει: διαφάνεια, συμμετοχή, αιτιολόγηση και αναθεωρησιμότητα.

Το προηγούμενο ερώτημα για την εξουσία

Πριν, λοιπόν, εγκλωβιστούμε ξανά στο ερώτημα “ποιος θα κυβερνήσει την επόμενη ημέρα”, μπορούμε να διαμορφώσουμε ένα προηγούμενο και θεμελιωδέστερο αίτημα: όποιος κυβερνήσει να δεσμευθεί εκ των προτέρων ότι η εντολή του θα είναι δημόσια αναγνώσιμη, οι αποφάσεις του αιτιολογημένες, οι πολίτες πραγματικά συμμετέχοντες, οι αποκλίσεις ορατές και η ασκούμενη εξουσία ελέγξιμη, αναθεωρήσιμη και, όπου απαιτείται, ανακλητή.

Η δημοκρατία δεν ολοκληρώνεται όταν ο λαός επιλέγει εκείνους που θα αποφασίσουν. Ολοκληρώνεται μόνο όταν διατηρεί πραγματική δυνατότητα να συμμετέχει στη διαμόρφωση της Απόφασης, να απαιτεί την Επανεξέτασή της και να Ελέγχει εκείνους που ασκούν την εξουσία στο όνομά του.

Ο δημόσιος Φάκελος Τεκμηρίωσης

Η πρόταση δεν ζητεί να γίνει αποδεκτή ως ένα έτοιμο θεσμικό σχήμα ούτε να στηριχθεί αποκλειστικά στις γενικές διακηρύξεις του παρόντος άρθρου. Για να μπορεί να ελεγχθεί, να αμφισβητηθεί, να συμπληρωθεί και τελικά να συνδιαμορφωθεί, συνοδεύεται από έναν δημόσια προσβάσιμο Φάκελο Τεκμηρίωσης, στον οποίο συγκεντρώνονται τα διακριτά αλλά αλληλένδετα επίπεδα του εγχειρήματος.

Ο Φάκελος περιλαμβάνει, πρώτον, το αναλυτικό προσχέδιο του “Πρωτοκόλλου Δημοκρατικής, Ελέγξιμης και Αναθεωρήσιμης Διακυβέρνησης”, όπου οι γενικές αρχές μετατρέπονται σε συγκεκριμένες δεσμεύσεις, διαδικασίες και μηχανισμούς ελέγχου• δεύτερον, μια “Εκτελεστική Σύνοψη”, η οποία παρουσιάζει με συνοπτικό και λειτουργικό τρόπο τις βασικές προτάσεις, ώστε να είναι άμεσα αξιολογήσιμες από πολίτες, πολιτικούς φορείς και θεσμικούς συνομιλητές• τρίτον, τη θεωρητική μελέτη “Τα Μαθηματικά της Δημοκρατίας”, η οποία θεμελιώνει γιατί η δημοκρατική ποιότητα δεν εξαντλείται στην εκλογική καταμέτρηση, αλλά εξαρτάται επίσης από τη συμμετοχή, τη λογοδοσία, την αναθεωρησιμότητα και τη διατήρηση ανοικτών πολιτικών δυνατοτήτων• και, τέταρτον, τον Ερευνητικό “Χάρτη Κυβερνησιμότητας”, ο οποίος παρέχει την εμπειρική και πιθανοτική αποτύπωση των μετεκλογικών ενδεχομένων που καθιστούν τη θεσμική αυτή συζήτηση πολιτικά επείγουσα. Τα κείμενα αυτά δεν αποτελούν αυτοτελείς και ασύνδετες μελέτες.

Συγκροτούν μια ενιαία ακολουθία: ο “Ερευνητικός Χάρτης” διαγιγνώσκει το πρόβλημα και το πεδίο της πολιτικής αβεβαιότητας, η “Θεωρητική Μελέτη” θεμελιώνει τα δημοκρατικά κριτήρια με τα οποία πρέπει να αξιολογηθεί, το “Προσχέδιο του Πρωτοκόλλου” μετατρέπει τα κριτήρια αυτά σε συγκεκριμένη θεσμική πρόταση και η “Εκτελεστική Σύνοψη” καθιστά την πρόταση προσβάσιμη στον δημόσιο και πολιτικό διάλογο.

Ο Φάκελος δημοσιοποιείται όχι ως αποθετήριο ενός ολοκληρωμένου έργου, αλλά ως κοινός τόπος ελέγχου και επεξεργασίας. Σκοπός του είναι να επιτρέψει σε πολίτες, συνταγματολόγους, πολιτικούς επιστήμονες, κοινωνικούς φορείς και κόμματα να εξετάσουν τις παραδοχές, να ελέγξουν τα δεδομένα, να διατυπώσουν αντιρρήσεις και να συμβάλουν στη διαμόρφωση μιας πληρέστερης και θεσμικά εφαρμόσιμης πρότασης.

Ο Δημόσιος Φάκελος Τεκμηρίωσης, ο οποίος φιλοξενείται στην πλατφόρμα Open Science Framework (OSF), είναι διαθέσιμος εδώ: https://doi.org/10.17605/OSF.IO/QXJKZ

Σημείωση: Τα αριθμητικά αποτελέσματα του Ερευνητικού Χάρτη έχουν ημερομηνία αναφοράς την 23η Ιουλίου 2026 και πρέπει να φέρουν εμφανή χρονοσήμανση σε κάθε μεταγενέστερη χρήση.

Ο Άνυτος Αγγελής σπούδασε Διεθνές Δίκαιο και Διεθνείς Σχέσεις στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης. Συνέχισε με μεταπτυχιακές σπουδές στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων του Παρισιού και απέκτησε τίτλο MPhil στην Περιβαλλοντική Πολιτική και Διαχείριση από το Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Έχει διατελέσει σύμβουλος επιχειρήσεων, ανώτερο διοικητικό στέλεχος σε οργανισμούς και εταιρείες, καθώς και διδάσκων στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.

Σύμφωνα με την τελευταία ενημέρωση του Πυροσβεστικού Σώματος, στο μέτωπο επιχειρούν 66 πυροσβέστες με τέσσερις ομάδες δασοκομάντος της 1ης Ε.ΜΟ.Δ.Ε. από την Αττική και 16 πυροσβεστικά οχήματα. Με το πρώτο φως της ημέρας ξεκίνησαν τις ρίψεις επτά εναέρια μέσα, συγκεκριμένα δύο αεροσκάφη και πέντε ελικόπτερα, εκ των οποίων το ένα χρησιμοποιείται για τον συντονισμό των επιχειρήσεων, ενώ προβλέπεται να δοθεί εντολή απογείωσης και σε επιπλέον εναέρια μέσα, εφόσον αυτό κριθεί αναγκαίο. Στην επιχείρηση συμμετέχουν ακόμη εθελοντές, καθώς και μέσα του Δήμου Πάρου με δύο υδροφόρες και ένα μηχάνημα έργου, ενώ τον συνολικό συντονισμό έχει αναλάβει ο υπαρχηγός του Πυροσβεστικού Σώματος.

Παράλληλα, συνεχίζεται η ενίσχυση των επίγειων δυνάμεων, καθώς έχει προγραμματιστεί να φθάσουν ακτοπλοϊκώς από τη Ραφήνα ακόμη 20 πυροσβέστες μαζί με οκτώ πυροσβεστικά οχήματα. Υπενθυμίζεται ότι για σήμερα, Τετάρτη 29 Ιουλίου, η Πάρος βρίσκεται στην κατηγορία 3 του Χάρτη Πρόβλεψης Κινδύνου Πυρκαγιάς, δηλαδή σε υψηλό κίνδυνο εκδήλωσης πυρκαγιάς, με τις αρχές να παραμένουν σε αυξημένη επιφυλακή μέχρι να τεθεί η πυρκαγιά υπό έλεγχο.

Μέχρι στιγμής έχουν εκκενωθεί συνολικά εννέα οικισμοί, μετά από τέσσερα διαδοχικά προειδοποιητικά μηνύματα του αριθμού έκτακτης ανάγκης 112. Τα ξημερώματα της Τετάρτης ζητήθηκε η απομάκρυνση των κατοίκων από τις περιοχές Τρυπητή, Γλυφά, Πυργάκι και Άσπρο Χωριό με κατεύθυνση προς τον Δρυό, ενώ λίγο νωρίτερα είχε προηγηθεί μήνυμα για την Αγκαιριά με κατεύθυνση προς την παραλία της Αλυκής. Από το απόγευμα της Τρίτης είχαν ήδη εκκενωθεί οι περιοχές Άγιος Χαράλαμπος, Καμπί, Μπούγαδος, Ανερατζά και Καμάρι.

Η απάντηση ίσως βρίσκεται στα αόρατα βαθιά θεμέλια της γεωπολιτικής ταυτότητας και συμπεριφοράς. Στις οντολογικές παραδοχές κάθε πολιτισμού, δηλαδή στις αντιλήψεις του για το τι είναι ο άνθρωπος, τι σημαίνει ύπαρξη και ποια είναι η σχέση ανάμεσα στο “Εγώ” και τον “Άλλον”. Οι αντιλήψεις αυτές σπανίως εμφανίζονται ρητά στη σύγχρονη πολιτική σκέψη. Παραμένουν όμως ενεργές, επηρεάζοντας τον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνίες αντιλαμβάνονται την πραγματικότητα, αξιολογούν τις απειλές και διαμορφώνουν τις στρατηγικές τους.

Στο έργο του “Το Είναι ως Κοινωνία”, ο Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης Ζηζιούλας υποστηρίζει ότι στη δυτική μεταφυσική και σε σημαντικές εκδοχές της δυτικής θεολογίας η ύπαρξη προηγείται της σχέσης. Πρώτα υπάρχει η ουσία και στη συνέχεια η σχέση. Με απλά λόγια, “πρώτα είσαι και μετά σχετίζεσαι”. Αντιθέτως, η πατερική οντολογία του προσώπου ανατρέπει αυτή τη λογική. Το πρόσωπο δεν υπάρχει πρώτα για να δημιουργήσει σχέσεις αλλά προκύπτει μέσα στη σχέση και από τη σχέση. Η σχέση λοιπόν δεν είναι μια εξωτερική λειτουργία ενός ήδη συγκροτημένου όντος, αλλά στοιχείο της ίδιας της ύπαρξής του.

Διαφορετική οντολογία, διαφορετική συμπεριφορά

Η διαφορά αυτή δεν είναι απλώς θεολογική. Δημιουργεί δύο εντελώς διαφορετικές ανθρωπολογίες, οι οποίες στην ιστορική τους πορεία διαμόρφωσαν και τη γεωπολιτική σκέψη και συμπεριφορά. Αναλυτικότερα, εάν η ύπαρξη προηγείται της σχέσης, τότε ο κόσμος εμφανίζεται ως σύνολο αυτοτελών μονάδων. Ο άλλος είναι κάτι εξωτερικό προς εμένα. Πρώτα τον γνωρίζω, τον αξιολογώ, τον ταξινομώ και στη συνέχεια αποφασίζω αν θα συνεργαστώ ή θα συγκρουστώ μαζί του. Η σχέση γίνεται εργαλείο εξυπηρέτησης αναγκών, συμφερόντων και επιθυμιών. Ο “Άλλος” μετατρέπεται εύκολα σε αντικείμενο, σε μέσο ή σε απειλή.

Αντίθετα, όταν η σχέση προηγείται ως συστατικό στοιχείο της ύπαρξης, η ετερότητα αποκτά διαφορετική σημασία. Ο άλλος δεν είναι εμπόδιο στην ύπαρξή μου, αλλά προϋπόθεση της προσωπικής μου συγκρότησης. Η ταυτότητα δεν οικοδομείται εναντίον της ετερότητας αλλά μέσα από αυτήν.

Είναι εύλογο να αναρωτηθεί κανείς εάν τέτοιες οντολογικές παραδοχές μπορούν πράγματι να επηρεάσουν τον κλάδο της γεωπολιτικής. Η απάντηση δεν μπορεί να είναι μηχανιστική. Καμία θεολογική ή φιλοσοφική θεωρία δεν παράγει αυτομάτως συγκεκριμένες κρατικές πολιτικές. Μεσολαβούν η ιστορία, οι θεσμοί, οι οικονομικές δομές, οι τεχνολογίες και οι επιλογές των ηγεσιών. Ωστόσο, οι βαθύτερες αντιλήψεις για τον άνθρωπο διαμορφώνουν ένα πολιτισμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο ορισμένες συμπεριφορές καθίστανται περισσότερο αυτονόητες και άλλες λιγότερο πιθανές.

Η νεότερη ευρωπαϊκή ιστορία προσφέρει αρκετά παραδείγματα. Η αποικιοκρατία, η “εκπολιτιστική αποστολή”, η αντίληψη περί ιστορικής ανωτερότητας και η πεποίθηση ότι οι άλλοι πολιτισμοί όφειλαν να μετασχηματιστούν σύμφωνα με τα δυτικά πρότυπα δεν ήταν μόνο αποτέλεσμα στρατιωτικής υπεροχής. Εδράζονταν και σε μια βαθύτερη αντίληψη, σύμφωνα με την οποία ο “άλλος” αποτελούσε αντικείμενο προς διαχείριση, αναμόρφωση ή ενσωμάτωση.

Η ίδια λογική εμφανίζεται συχνά και στη σύγχρονη γεωπολιτική. Η αναδυόμενη ισχύς της Κίνας ερμηνεύεται σχεδόν αποκλειστικά μέσα από δυτικές ιστορικές εμπειρίες. Η περίφημη “Παγίδα του Θουκυδίδη” παρουσιάζεται πολλές φορές ως σχεδόν αναπόφευκτος νόμος της ιστορίας. Υπονοείται ότι κάθε ανερχόμενη δύναμη θα συμπεριφερθεί όπως συμπεριφέρθηκαν στο παρελθόν οι ευρωπαϊκές αυτοκρατορίες. Η ιστορική εμπειρία της Δύσης μετατρέπεται έτσι σε παγκόσμιο πρότυπο ερμηνείας.

Παρόμοια δυσκολία παρατηρείται και στην κατανόηση του δόγματος “Ο κόσμος είναι μια οικογένεια” (Vasudhaiva Kutumbakam) που εκφράζει σήμερα η Ινδία καθώς και της παλαιότερης πολιτικής της της “μη ευθυγράμμισης” (non alignment), ή της ιδιαίτερης αντίληψης πολλών μη δυτικών πολιτισμών για τις διεθνείς σχέσεις. Συχνά θεωρείται αυτονόητο ότι κάθε κράτος οφείλει να επιλέξει αποκλειστικά ένα στρατόπεδο, επειδή η διεθνής πολιτική νοείται ως σύγκρουση κλειστών και αυτάρκων μονάδων. Όμως, για πολιτισμούς που συγκροτήθηκαν διαφορετικά, η πολλαπλότητα των σχέσεων μπορεί να μη θεωρείται αντίφαση αλλά φυσιολογική έκφραση της ταυτότητάς τους.

Εγώ και ο Άλλος

Η σκέψη του Ζηζιούλα αλλά και γενικότερα η Ορθόδοξη οντολογία, αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον επειδή συνομιλεί, χωρίς να ταυτίζεται, με πολλές σύγχρονες φιλοσοφικές και επιστημονικές προσεγγίσεις. Ο Martin Buber διέκρινε τη σχέση “Εγώ–Εσύ” από τη σχέση “Εγώ–Αυτό”. Στην πρώτη περίπτωση ο άλλος αντιμετωπίζεται ως μοναδικό πρόσωπο ενώ στη δεύτερη ως αντικείμενο χρήσης και ελέγχου. Ο Emmanuel Levinas προχώρησε ακόμη περισσότερο, υποστηρίζοντας ότι η συνάντηση με το πρόσωπο του άλλου προηγείται κάθε προσπάθειας κυριαρχίας και θεμελιώνει την ευθύνη απέναντί του.

Από διαφορετική αφετηρία, ο Jacques Lacan έδειξε ότι το ανθρώπινο Εγώ δεν είναι ένας αυτάρκης πυρήνας, αλλά συγκροτείται μέσα από τη σχέση με τον Άλλον. Παράλληλα όμως προειδοποίησε ότι η σχέση αυτή μπορεί να γίνει ναρκισσιστική. Δηλαδή, ο άλλος μετατρέπεται σε καθρέφτη του εαυτού μας και όταν παύει να επιβεβαιώνει την εικόνα που έχουμε για εμάς βιώνεται ως απειλή.

Η ψυχολογία του Heinz Kohut προσφέρει μια ακόμη διάσταση. Η συνοχή του εαυτού δεν αναπτύσσεται απομονωμένα αλλά μέσα από σχέσεις αναγνώρισης και ενσυναίσθησης. Όταν αυτές αποτυγχάνουν, ο άνθρωπος μπορεί να αναζητήσει στην κυριαρχία και στη μεγαλομανία ένα υποκατάστατο της σχέσης. Η ισχύς γίνεται τότε θεραπεία μιας εύθραυστης ταυτότητας και όχι έκφραση πραγματικής αυτονομίας.

Ανάλογη εικόνα προκύπτει και από την κοινωνική ψυχολογία του George Herbert Mead. Ο εαυτός συγκροτείται μέσω της κοινωνικής αλληλεπίδρασης και της υιοθέτησης του “γενικευμένου άλλου”. Η προσωπική ταυτότητα δεν προηγείται της κοινωνίας αλλά γεννιέται μέσα σε αυτήν. Από την πλευρά της εξελικτικής γνωσιακής επιστήμης, ο Michael Tomasello υποστηρίζει ότι το ειδοποιό χαρακτηριστικό του ανθρώπου είναι η κοινή προθετικότητα (shared intentionality). Δηλαδή η ικανότητα δημιουργίας κοινών σκοπών και κοινών νοημάτων. Η ανθρώπινη νόηση δεν αναπτύσσεται σε απομόνωση αλλά μέσα σε ένα πλέγμα συνεργασίας, γλώσσας και συλλογικής δράσης.

Η σύγχρονη γνωσιακή επιστήμη κινείται προς παρόμοια κατεύθυνση. Η θεωρία της ενσώματης νόησης, η έννοια του κατανεμημένου και του εκτεταμένου νου, αλλά και ευρήματα της νευροεπιστήμης, υπογραμμίζουν ότι η ανθρώπινη σκέψη δεν αποτελεί μια απομονωμένη λειτουργία ενός αυτάρκους εγκεφάλου. Η νόηση διαμορφώνεται μέσα από το σώμα, τη γλώσσα, τα εργαλεία, την κοινωνία και τις σχέσεις.

Ο π. Νικόλαος Λουδοβίκος έχει ενσωματώσει όλες αυτές τις επιστημονικές εξελίξεις στις μελέτες του εναρμονίζοντας τη θεολογία του Προσώπου με τις σύγχρονες αντιλήψεις στον χώρο της ψυχολογίας και της γνωσιακής επιστήμης. Παρενθετικά να πούμε ότι ο π. Νικόλαος Λουδοβίκος έχει εκφράσει ισχυρή κριτική στις αντιλήψεις του Μητροπολίτη Περγάμου. Αν και οι δύο στοχαστές ξεκινούν από την ίδια βάση (την απόρριψη του δυτικού ατομικισμού), ο Λουδοβίκος υποστηρίζει ότι ο Ζηζιούλας, στην προσπάθειά του να υπερτονίσει το Πρόσωπο και τη Σχέση, οδηγήθηκε σε μια άλλη ακρότητα. Την υποτίμηση της Φύσης. Ωστόσο, η σημασία της σχέσης για το υπάρχειν παραμένει. 

Τα άυλα θεμέλια της γεωπολιτικής και η Ελλάδα

Προφανώς όλες οι ανωτέρω θεωρίες δεν ταυτίζονται με την οντολογία του προσώπου ούτε επιβεβαιώνουν άμεσα μια θεολογική θέση. Δείχνουν όμως κάτι αξιοσημείωτο. Ότι δηλαδή από διαφορετικές επιστημονικές και φιλοσοφικές διαδρομές αναδύεται μια κοινή αμφισβήτηση του μύθου του απόλυτα αυτόνομου υποκειμένου.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τη γεωπολιτική ταυτότητα και συμπεριφορά των διεθνών δρώντων. Συγκεκριμένα, εάν ο άλλος θεωρείται εξαρχής εξωτερικό αντικείμενο, τότε η ασφάλεια θα οριστεί κυρίως ως μεγιστοποίηση της ισχύος έναντι του αντιπάλου. Αν όμως η ταυτότητα συγκροτείται μέσα από σχέσεις, τότε η ασφάλεια αποκτά και μια δεύτερη διάσταση. Τη διατήρηση ενός πλαισίου μέσα στο οποίο διαφορετικές ταυτότητες μπορούν να συνυπάρχουν χωρίς να επιδιώκουν αμοιβαία εξάλειψη.

Αυτό δεν σημαίνει άρνηση της σύγκρουσης ούτε εγκατάλειψη του ρεαλισμού. Η ισχύς παραμένει αναπόσπαστο στοιχείο της διεθνούς πολιτικής. Καμία σοβαρή θεωρία δεν μπορεί να την αγνοήσει. Η διαφορά βρίσκεται στο αν η ισχύς θεωρείται η ύψιστη οντολογική αρχή ή αν αντιμετωπίζεται ως μέσο προστασίας μιας ευρύτερης τάξης σχέσεων.

Ίσως, λοιπόν, η σημαντικότερη συμβολή της ελληνικής πνευματικής παράδοσης στον σύγχρονο κόσμο να μην αφορά την προβολή μιας ακόμη ιδεολογίας ούτε την αναβίωση ενός ιστορικού μεγαλείου. Θα μπορούσε να αφορά την ανάδειξη μιας διαφορετικής αντίληψης για τον άνθρωπο και την πολιτική. Μιας αντίληψης που δεν ξεκινά από την αυτάρκεια του ατόμου αλλά από τη δημιουργική σχέση με την ετερότητα. Σε μια εποχή όπου η διεθνής τάξη αναδιαμορφώνεται και νέοι πολιτισμοί διεκδικούν πρωταγωνιστικό ρόλο, το κρίσιμο ερώτημα ίσως δεν είναι ποιος θα επικρατήσει. Ίσως είναι βαθύτερο: ποια αντίληψη περί ανθρώπου θα διαμορφώσει τη νέα παγκόσμια τάξη.

Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα δεν ανήκει αποκλειστικά στον τομέα της θεολογίας, της φιλοσοφίας ή της γεωπολιτικής. Βρίσκεται στο σημείο όπου όλες αυτές οι περιοχές συναντώνται. Εκεί όπου η κατανόηση του ανθρώπου γίνεται ταυτόχρονα κατανόηση της πολιτικής, της ισχύος και του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον “Άλλον”. Και ίσως εκεί να κρύβεται η βαθύτερη οντολογία της ίδιας της γεωπολιτικής.

Από την πλευρά του, το σαουδαραβικό υπουργείο Άμυνας επιβεβαίωσε ότι η αεροπορία του βασιλείου συμμετείχε σε βομβαρδισμούς με στόχο «παραστρατιωτικές ομάδες πιστές στο Ιράν» στην ιρακινή επικράτεια, που κατ’ αυτό ενέχονταν σε επιθέσεις με drones εναντίον πετρελαϊκών εγκαταστάσεων στη Σαουδική Αραβία.

Η Σαουδική Αραβία είχε ήδη λόγο για παρόμοιες επιθέσεις τη Δευτέρα, απαιτώντας το Ιράκ να εμποδίσει τη χρήση της επικράτειάς του για να διεξάγονται επιθέσεις εναντίον της. Η κυβέρνηση στη Βαγδάτη ανακοίνωσε πως άρχισε να διενεργεί έρευνα, ωστόσο η «Ισλαμική Αντίσταση στο Ιράκ», στην οποία είναι ενταγμένες διάφορες ένοπλες παρατάξεις προσκείμενες στην Τεχεράνη, διέψευσε πως ενέχεται σε οποιοδήποτε επίθεση εναντίον της Σαουδικής Αραβίας.

Το Ιράν εξαπέλυσε πολλαπλούς βαλλιστικούς πυραύλους εναντίον αμερικανικής στρατιωτικής βάσης στην Ιορδανία, στην πρώτη επίθεση αυτού του είδους μετά την προσωρινή αναστολή των αμερικανικών πληγμάτων από τον Τραμπ, με στόχο να δοθεί χρόνος στη διπλωματία.

Σύμφωνα με την Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM), όλοι οι πύραυλοι αναχαιτίστηκαν επιτυχώς, χωρίς να αναφερθούν απώλειες ή ζημιές στην αμερικανική βάση. Η Ουάσινγκτον χαρακτήρισε την ενέργεια ως «αιφνιδιαστική επίθεση», προειδοποιώντας ότι η εξέλιξη αυτή απειλεί να ανατρέψει την εύθραυστη περίοδο αποκλιμάκωσης στην περιοχή.

Λίγες ώρες πριν από την επίθεση, ο Τραμπ είχε δηλώσει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται σε «πολύ σοβαρές συνομιλίες» με την Τεχεράνη, τονίζοντας ωστόσο ότι σε περίπτωση αποτυχίας των διαπραγματεύσεων η Ουάσινγκτον είναι έτοιμη να επανέλθει σε ισχυρή στρατιωτική δράση. Η Τεχεράνη δεν επιβεβαίωσε, άμεσα τουλάχιστον, πως διεξήγαγε επιθέσεις εναντίον των ενόπλων των ΗΠΑ.

Η αναζωπύρωση των εχθροπραξιών προκάλεσε αναπήδηση των τιμών του πετρελαίου. Περί τις 04:55 (ώρα Ελλάδας), το βαρέλι της βορειοαμερικανικής ποικιλίας WTI άλλαζε χέρια έναντι 83 δολαρίων (+4,72%), αυτό του Μπρεντ Βόρειας Θάλασσας, ποικιλίας αναφοράς διεθνώς, έναντι 88,04 δολαρίων (+4,70%).

Οι Φρουροί της Επανάστασης, ο ιδεολογικός στρατός του Ιράν, ανακοίνωσαν στο μεταξύ τις πρώτες πρωινές ώρες πως έπληξαν τρία πετρελαιοφόρα δεξαμενόπλοια που προσπαθούσαν να διασχίσουν το στρατηγικής σημασίας στενό του Ορμούζ, ανέφερε το ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων Tasnim. Τα τρία πλοία αψήφησαν τις προειδοποιήσεις του ναυτικού του σώματος αυτού και συνέχισαν την πορεία τους, αλλά αναγκάστηκαν να σταματήσουν όταν «χτυπήθηκαν», κατά το κείμενο που μετέδωσε το πρακτορείο. Χθες, οι Χούθι της Υεμένης ανακοίνωσαν ότι στοχοποίησαν με βαλλιστικούς πυραύλους σαουδαραβικό πετρελαιοφόρο δεξαμενόπλοιο στην Ερυθρά Θάλασσα, κατηγορώντας το ότι «παραβίασε τον ναυτικό αποκλεισμό» που λένε πως επιβάλλουν στο βασίλειο.

Ο Τραμπ υποδέχτηκε τον Νετανιάχου

Η ένοπλη σύρραξη ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν εξαπλώθηκε τελευταία σε άλλο μέτωπο, όπου επικρατούσε σχετική ηρεμία από το 2022, ανάμεσα στο κίνημα ανταρτών Χούθι της Υεμένης, που πρόσκειται στο Ιράν, και τη Σαουδική Αραβία, που είναι ο βασικός υποστηρικτής της υεμενίτικης κυβέρνησης που εναντιώνεται στο κίνημα.

Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ υποδέχτηκε χθες στον Λευκό Οίκο τον πρωθυπουργό του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου. Ήταν η πρώτη συνάντησή τους διά ζώσης αφότου ξέσπασε ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή την 28η Φεβρουαρίου. «Είχαμε μια πολύ καλή συνάντηση! Προφανώς, συζητήθηκαν πολλά σημαντικά θέματα», περιορίστηκε να αναφέρει ο κ. Τραμπ μέσω Truth Social.

Σε βίντεο που δημοσιοποίησε μετά τη συνάντησή τους, ο κ. Νετανιάχου από την πλευρά του διαβεβαίωσε πως είχε την «καλύτερη» συζήτηση με τον κ. Τραμπ, που απασχόλησε κυρίως ο «κοινός στόχος» τους να «εξασφαλίσουν πως το Ιράν δεν θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα». Η Ισλαμική Δημοκρατία αρνείται εδώ και δεκαετίες ότι έχει τέτοιο σκοπό.

Η συνάντηση κεκλεισμένων των θυρών διήρκεσε περίπου μιάμιση ώρα. Οι ηγέτες δεν έκαναν δηλώσεις στον Τύπο κατόπιν· φρόντισαν να μη διαρρεύσει η παραμικρή πληροφορία για διαφωνίες ανάμεσά τους. Το Ισραήλ, το οποίο εξαπέλυσε μαζί με τις ΗΠΑ την επίθεση εναντίον της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν την 28η Φεβρουαρίου πυροδοτώντας τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, δεν ενεπλάκη στο νέο κύμα εχθροπραξιών από τις αρχές Ιουλίου.

Η επίσκεψη του κ. Νετανιάχου καταγράφτηκε σε ευαίσθητη περίοδο. Ο ισραηλινός πρωθυπουργός θα διεκδικήσει νέα θητεία στις βουλευτικές εκλογές της 27ης Οκτωβρίου. Δημοσκοπήσεις τον θέλουν να αντιμετωπίζει δυσκολίες. Από την άλλη, ο αμερικανός πρόεδρος έχει μπροστά του τις βουλευτικές εκλογές του μέσου της θητείας του τον Νοέμβριο, στις οποίες διακυβεύεται ο έλεγχος των και των δυο σωμάτων του Κογκρέσου, όπου οι ρεπουμπλικάνοι έχουν ισχνές πλειοψηφίες.

Η σχέση των κ.κ. Τραμπ και Νετανιάχου πέρασε τρικυμία τον Απρίλιο, κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων που οδήγησαν στην πρώτη κατάπαυση του πυρός ανάμεσα στις δυνάμεις της Ουάσιγκτον και της Τεχεράνης. Ο Aμερικανός πρόεδρος καταφέρθηκε τότε με σκληρές εκφράσεις εναντίον του ισραηλινού πρωθυπουργού, κατηγορώντας τον σύμμαχό του πως εμπόδιζε τις διπλωματικές προσπάθειες της κυβέρνησής του.

Κρίσιμη η περίοδος

«Βρισκόμαστε σε μια κρίσιμη περίοδο», δήλωσε ανώτερος Ισραηλινός αξιωματούχος στο Channel 12 μετά τη συνάντηση στο Οβάλ Γραφείο. «Ο Πρόεδρος Τραμπ θα αποφασίσει σύντομα πού κατευθύνεται», λέει ο αξιωματούχος. «Δεν τον πιέζουμε, αλλά ούτε κρύβουμε τα κεφάλια μας στην άμμο. Ο Νετανιάχου παρουσίασε [στον Τραμπ] την ισραηλινή οπτική γωνία». Ο Νετανιάχου παρουσίασε στον Τραμπ ισραηλινές πληροφορίες για το Ιράν, λέει ο ανώτερος αξιωματούχος.

«Ο Νετανιάχου πιστεύει ότι δεν υπάρχει άλλη επιλογή» από το να επιτεθεί ξανά στο Ιράν, συνεχίζει το ρεπορτάζ του Channel 12, προφανώς παραθέτοντας τον ανώτερο Ισραηλινό αξιωματούχο. Αυτές πρέπει να είναι «σημαντικές επιθέσεις – σε πυρηνικές εγκαταστάσεις, δυνατότητες που έχουν ανακατασκευαστεί και τοποθεσίες που δεν είχαν πληγεί προηγουμένως». Τέτοιες επιθέσεις, πιστεύει το Ισραήλ, θα είχαν τη δυνατότητα να «κλονίσουν τη σταθερότητα του καθεστώτος».

Σύμφωνα με το πρακτορείο Reuters, που επικαλείται έξι πηγές, η Κίνα είχε απευθείας επαφές με το κίνημα των Χούθι, ζητώντας να επιτραπεί στα δεξαμενόπλοιά της να περνούν από το νότιο τμήμα της Ερυθράς Θάλασσας χωρίς να δέχονται επιθέσεις. Μεταξύ των πηγών που μίλησαν στο πρακτορείο ήταν και ένας υψηλόβαθμος Ιρανός αξιωματούχος. Η Κίνα ήταν από τις πρώτες χώρες που επικοινώνησαν απευθείας με τους Χούθι για να εξασφαλίσουν ασφαλή διέλευση από το Μπαμπ ελ Μαντέμπ, το στενό που ενώνει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν, είπαν οι πηγές αυτές που ζήτησαν να μην κατονομαστούν.

Επαφές Κίνας με Χούθι

Το Πεκίνο επιδιώκει να συνεχιστούν οι εξαγωγές πετρελαίου από τους τερματικούς σταθμούς της Σαουδικής Αραβίας στην Ερυθρά, κυρίως από το λιμάνι Γιανμπού, ώστε να καλυφθεί το κενό από τη διακοπή του ανεφοδιασμού λόγω του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν. Τουλάχιστον τέσσερα δεξαμενόπλοια φόρτωσαν αργό πετρέλαιο από σαουδαραβικά λιμάνια με προορισμό την Κίνα και πέρασαν από το Μπαμπ ελ Μαντέμπ αφού οι Χούθι ανακοίνωσαν τους νέους περιορισμούς, σύμφωνα με την εταιρεία Kpler και στοιχεία του ιστοτόπου εντοπισμού πλοίων MarineTraffic.

Οι Χούθι έχουν διαμηνύσει σε διεθνείς ναυτιλιακές εταιρείες ότι τα πλοία τους μπορεί να δεχτούν επίθεση αν φορτώσουν ή ξεφορτώσουν σε σαουδαραβικά λιμάνια. Ορισμένα τάνκερ που επιχείρησαν να μπουν στην Ερυθρά περνώντας από το Μπαμπ ελ Μαντέμπ έκαναν αναστροφή, για λόγους ασφαλείας.

Το Ιράν αντιπρότεινε στο Ομάν μια προσωρινή διευθέτηση για την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, βάσει της οποίας η κυκλοφορία των πλοίων προς μία κατεύθυνση θα διέρχεται από τα ιρανικά χωρικά ύδατα και ένα μέρος της αντίθετης διαδρομής θα περνά επίσης από τα ιρανικά ύδατα, ενώ το υπόλοιπο θα ελέγχεται από τη Μουσκάτ, ανέφερε απόψε στην κρατική τηλεόραση ο υφυπουργός Εξωτερικών Καζέμ Γαριμπαμπαντί.

Ο Γαριμπαμπαντί είπε ότι η Τεχεράνη απέρριψε την πρόταση του Ομάν για ισότιμη κατανομή των διαδρόμων διέλευσης μεταξύ των δύο χωρών. Εξήγησε ότι μια τέτοια διευθέτηση δεν απαντά στις ανησυχίες του Ιράν για την ασφάλειά του, εφόσον δεν έχει επιτευχθεί περιφερειακή σταθερότητα σε μακροχρόνια βάση.

Όπως το διατύπωσε ο Kaveh Madani, διευθυντής του Ινστιτούτου Νερού, Περιβάλλοντος και Υγείας του Πανεπιστημίου του ΟΗΕ, για μεγάλο μέρος του κόσμου το “κανονικό” έχει παρέλθει οριστικά. Έξι μήνες αργότερα, η διαπίστωση αυτή δεν αποτελεί πια ακαδημαϊκή υπόθεση: αποτυπώνεται στα πεδία των πολέμων, στις ατζέντες των συνδιασκέψεων ασφαλείας — και στους ταμιευτήρες της Αττικής.

Από την κρίση στη χρεοκοπία

Τα μεγέθη της έκθεσης είναι δυσθεώρητα. Υδατικά συστήματα από τα οποία εξαρτώνται έξι δισεκατομμύρια άνθρωποι και η μισή παγκόσμια παραγωγή τροφίμων έχουν ωθηθεί πέρα από το όριο ανάκαμψης, με τη χρόνια εξάντληση των υπόγειων υδροφορέων, την υποβάθμιση εδαφών και υγροτόπων και τη συρρίκνωση των παγετώνων να συνιστούν απώλειες φυσικού κεφαλαίου που δεν αναπληρώνονται σε ανθρώπινους χρονικούς ορίζοντες.

Μητροπόλεις όπως το Κέιπ Τάουν, το Σάο Πάολο και η Τεχεράνη έχουν ήδη βιώσει τα πρώτα επεισόδια “Ημέρας Μηδέν”  –της στιγμής που οι βρύσες μιας πόλης απειλούνται με ολική διακοπή – ενώ η Καμπούλ κινδυνεύει να γίνει η πρώτη μεγάλη πρωτεύουσα του πλανήτη που θα μείνει κυριολεκτικά χωρίς νερό. Η μετάβαση από τη γλώσσα της “διαχείρισης κρίσεων” στη γλώσσα της “διαχείρισης χρεοκοπίας” σημαίνει, στην πράξη, ότι η διεθνής κοινότητα καλείται να παραδεχθεί μη αναστρέψιμες απώλειες και να σχεδιάσει πάνω στη νέα υδρολογική πραγματικότητα  – όχι πάνω στη νοσταλγία της παλαιάς.

Παράλληλα, η βία γύρω από το νερό κλιμακώνεται μετρήσιμα. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Pacific Institute που επικαλείται το Council on Foreign Relations, το 2024 –  τελευταίο έτος με πλήρη δεδομένα – καταγράφηκε ιστορικό ρεκόρ 420 συγκρούσεων συνδεόμενων με το νερό, ενώ το συνολικό χρονολόγιο του ινστιτούτου αριθμεί πλέον περισσότερα από 2.750 περιστατικά χρήσης του νερού και των υδατικών συστημάτων ως αφορμής, στόχου ή όπλου βίας.

Το νερό στην υψηλή στρατηγική

Η θεσμική αναγνώριση της νέας πραγματικότητας ήρθε γρήγορα. Στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, στις 14 Φεβρουαρίου 2026, ειδική συνεδρία υψηλού επιπέδου με τίτλο “Spotlight on the Geopolitics of Water” τοποθέτησε το νερό όχι ως πόρο προς διαχείριση, αλλά ως πρωταρχικό παράγοντα γεωπολιτικής σταθερότητας, δυνητικό όπλο πολέμου και υποχρεωτικό πυλώνα της διασυνοριακής διπλωματίας – με το θέμα να φιλοξενείται στην κύρια ατζέντα του Μονάχου για τρίτη συνεχή χρονιά.

Την ίδια περίοδο, η Αφρικανική Ένωση αφιέρωσε τη σύνοδο κορυφής του Φεβρουαρίου 2026 στη βιώσιμη διαχείριση των υδάτων, ενώ ο κύκλος θα κλείσει τον Δεκέμβριο με τη Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Νερό στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα – μόλις τη δεύτερη μείζονα παγκόσμια σύνοδο για την υδατική διακυβέρνηση σε αυτόν τον αιώνα. Σε προηγούμενη ανάλυσή μας εξετάσαμε το ένα σκέλος αυτής της γεωπολιτικής: τους διασυνοριακούς ποταμούς και τη μοχλευτική ισχύ των ανάντη κρατών. Εδώ εστιάζουμε στο δεύτερο, λιγότερο ορατό σκέλος — τη μετατροπή των ίδιων των υδατικών υποδομών σε στρατηγικούς στόχους.

Υποδομές στο στόχαστρο: η αφαλάτωση-αχίλλειος πτέρνα

Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή προσέφερε το 2026 την πιο ανησυχητική επιβεβαίωση. Καθώς οι ιρανικές επιθέσεις με πυραύλους και μη επανδρωμένα εναντίον στόχων του Κόλπου έπληξαν σημεία πλησίον βιομηχανικών ζωνών και ενεργειακών υποδομών, αναδείχθηκε ο κίνδυνος να βρεθούν στη γραμμή του πυρός οι μονάδες αφαλάτωσης — οι εγκαταστάσεις από τις οποίες εξαρτώνται για πόσιμο νερό σχεδόν σαράντα εκατομμύρια άνθρωποι στα έξι κράτη του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου, σύμφωνα με στοιχεία της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής του ΟΗΕ για τη Δυτική Ασία.

Η τρωτότητα δεν είναι νέα διαπίστωση: το CSIS υπενθυμίζει ότι ήδη πριν από σαράντα και πλέον έτη αποχαρακτηρισμένη ανάλυση της CIA είχε επισημάνει τους κινδύνους ασφαλείας που δημιουργεί η εξάρτηση των κρατών του Κόλπου από την αφαλάτωση· ο πόλεμος που ξέσπασε στις 28 Φεβρουαρίου 2026 απλώς κατέδειξε πόσο βαθύτερη έγινε η εξάρτηση και πόσο επίκαιρη παραμένει η τρωτότητα, με εγκαταστάσεις σε Κουβέιτ και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα να υφίστανται έμμεσες ζημιές από πλήγματα ήδη στα πρώτα στάδια της σύγκρουσης.

Η τρωτότητα είναι διπλή: η αφαλάτωση απαιτεί αδιάλειπτη ενεργειακή τροφοδοσία, άρα ένα πλήγμα σε σταθμό ηλεκτροπαραγωγής μεταφράζεται αυτομάτως σε διακοπή παραγωγής νερού. Στη σύγχρονη σύγκρουση, το δίπολο ενέργεια-νερό συνιστά ενιαία επιφάνεια προσβολής – και, όπως σημείωνε τον Ιούλιο του 2026 το Bloomberg, η στόχευση των αφαλατώσεων δεν είναι το τέλος αυτής της λογικής αλλά η αρχή της.

Η εικόνα στο εσωτερικό του Ιράν είναι εξίσου αποκαλυπτική για τη σύζευξη υδατικής χρεοκοπίας και στρατηγικής αστάθειας. Η Τεχεράνη, τη στιγμή που δεχόταν στρατιωτικά πλήγματα, λειτουργούσε με τους κύριους ταμιευτήρες της σε πληρότητα μόλις 8-9%, ύστερα από έξι συναπτά έτη ξηρασίας και χρόνια υπεράντληση των υπόγειων υδάτων – σε βαθμό που η ιρανική ηγεσία συζητούσε ακόμη και τη μεταφορά της πρωτεύουσας. Ένα καθεστώς που πολεμά με άδειους ταμιευτήρες δεν αντιμετωπίζει απλώς στρατιωτική απειλή· αντιμετωπίζει τη διάβρωση της ίδιας της ικανότητάς του να συντηρεί τον πληθυσμό του. Η υδατική χρεοκοπία, με άλλα λόγια, δεν είναι το φόντο της σύγκρουσης – είναι μεταβλητή της.

Δεν είναι μακριά το ελληνικό μέτωπο

Όσοι θεωρούν ότι τα παραπάνω αφορούν αποκλειστικά τον Κόλπο και τη Νότια Ασία, αρκεί να κοιτάξουν τα στοιχεία της ΕΥΔΑΠ. Στα τέλη Νοεμβρίου 2025, τα αποθέματα των τεσσάρων ταμιευτήρων της Αττικής είχαν συρρικνωθεί σε επίπεδα χαμηλότερα και από εκείνα των κρίσεων του 2001 και του 2008: ο Μόρνος, με χωρητικότητα 747,6 εκατομμυρίων κυβικών, κατείχε μόλις 175 εκατομμύρια, ενώ το σύνολο των τεσσάρων ταμιευτήρων προσέγγιζε τα 400 εκατομμύρια κυβικά – μεγέθη που παρέπεμπαν στη μεγάλη λειψυδρία της περιόδου 1988-1994.

Η Αττική, η Λέρος και η Πάτμος κηρύχθηκαν σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω λειψυδρίας, με τους ειδικούς να υπενθυμίζουν ότι οι απώλειες στα ελληνικά δίκτυα ύδρευσης φθάνουν έως και το 40% – δηλαδή σχεδόν μία στις δύο σταγόνες χάνεται πριν φτάσει στη βρύση.

Οι βροχοπτώσεις του χειμώνα και της άνοιξης 2025-2026 προσέφεραν σημαντική ανάσα: στις 19 Ιουνίου 2026 τα συνολικά αποθέματα είχαν ανακάμψει στα 743,68 εκατομμύρια κυβικά, έναντι 583,23 εκατομμυρίων την αντίστοιχη ημέρα του 2025 – αύξηση άνω των 160 εκατομμυρίων κυβικών μέσα σε έναν χρόνο, που απομάκρυνε τον άμεσο κίνδυνο να «διψάσει» η πρωτεύουσα και ώθησε την κυβέρνηση να επανεξετάσει το χρονοδιάγραμμα του έργου εκτροπής “Εύρυτος”, του οποίου το κόστος αναθεωρήθηκε από τα 550 στα περίπου 750 εκατομμύρια ευρώ.

Η ανάκαμψη, ωστόσο, δεν εξοφλεί το χρέος· απλώς αγοράζει χρόνο. Στο Αιγαίο, η εικόνα παραμένει βαρύτερη: έως τον Ιούνιο του 2026, εννέα νησιά – Αστυπάλαια, Κάρπαθος, Σύμη, Πάτμος, Μεγανήσι, Λέρος, Τήνος, Αλόννησος και περιοχές της Κέρκυρας – είχαν ζητήσει την κήρυξή τους σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, εν μέσω τουριστικής περιόδου, με την αφαλάτωση να αναδεικνύεται συχνά ως η μοναδική άμεση λύση παρά το υψηλό ενεργειακό και περιβαλλοντικό της κόστος. Δεν είναι τυχαίο ότι, τον Ιούλιο του 2026, η κυβέρνηση εξήγγειλε νέα εθνική πολιτική για το νερό σε τέσσερις πυλώνες, με ρητό στόχο το τέλος του κατακερματισμού 735 αρμόδιων φορέων – παραδοχή, στην ουσία, ότι το νερό έπαψε να είναι ζήτημα διαχείρισης και έγινε ζήτημα εθνικού σχεδιασμού.

Εδώ ακριβώς οι δύο κλωστές του άρθρου δένουν σε έναν κόμπο που η ελληνική στρατηγική σκέψη δεν έχει ακόμη σφίξει. Όσο τα νησιά μας – και προοπτικά η ίδια η Αττική – μετατοπίζουν την υδροδότησή τους προς την αφαλάτωση, τόσο η χώρα αποκτά μια νέα κατηγορία κρίσιμων υποδομών: εγκαταστάσεις ενεργοβόρες, παράκτιες, συγκεντρωμένες και εκ φύσεως ευάλωτες, των οποίων η αδρανοποίηση — από φυσική καταστροφή, κυβερνοεπίθεση, δολιοφθορά ή υβριδική ενέργεια — θα άφηνε ολόκληρες νησιωτικές κοινωνίες χωρίς νερό μέσα σε ώρες, στην καρδιά της τουριστικής αιχμής και σε μια περιοχή όπου η υβριδική πίεση δεν αποτελεί θεωρητικό ενδεχόμενο. Ό,τι διδάσκει ο Κόλπος για το δίπολο ενέργεια–νερό ισχύει, σε μικρότερη κλίμακα αλλά με πανομοιότυπη λογική, για το Αιγαίο.

Από τη διαχείριση στην ασφάλεια: η ατζέντα

Τι σημαίνουν όλα αυτά για την ελληνική πολιτική; Τρία πράγματα. Πρώτον, εννοιολογική προσαρμογή: το νερό πρέπει να μεταφερθεί ρητά από τη σφαίρα της περιβαλλοντικής διαχείρισης στη σφαίρα της εθνικής ασφάλειας, όπως ήδη συμβαίνει στο Μόναχο και στους σχεδιασμούς των μεγάλων δυνάμεων. Ένα εθνικό σύστημα που εξαρτάται από γερασμένα δίκτυα με απώλειες 40% και από λίγες, ενεργειακά εξαρτημένες μονάδες αφαλάτωσης, χρειάζεται αξιολόγηση τρωτότητας με τα ίδια εργαλεία που εφαρμόζονται στις ενεργειακές και τηλεπικοινωνιακές υποδομές: πλεονασμό, διασπορά, ενεργειακή αυτονομία των μονάδων, θωράκιση έναντι κυβερνοαπειλών και σχέδια συνέχειας λειτουργίας.

Δεύτερον, θεσμική πρωτοβουλία: η Διάσκεψη του ΟΗΕ τον Δεκέμβριο του 2026 προσφέρει βήμα σε ένα ναυτιλιακό και νησιωτικό κράτος όπως η Ελλάδα να αναδείξει την προστασία των υδατικών υποδομών — και ιδίως της αφαλάτωσης — ως αυτοτελές κεφάλαιο της διεθνούς ατζέντας ασφαλείας, αντλώντας από τη μοναδική εμπειρία διαχείρισης εκατό κατοικημένων νησιών. Τρίτον, ειλικρίνεια στο εσωτερικό: η λογική της “χρεοκοπίας” επιβάλλει να πάψουμε να σχεδιάζουμε με βάση την ελπίδα ενός βροχερού χειμώνα. Οι φετινές βροχές αγόρασαν χρόνο· δεν εξόφλησαν το χρέος.

Αντί επιλόγου

Η ιστορία της στρατηγικής σκέψης είναι, σε μεγάλο βαθμό, η ιστορία της καθυστερημένης αναγνώρισης νέων πεδίων: ο αέρας μετά το 1918, το διάστημα μετά το 1957, ο κυβερνοχώρος μετά το 2007. Το 2026 θα καταγραφεί πιθανότατα ως το έτος που το νερό απέκτησε επισήμως θέση σε αυτή τη σειρά — όχι επειδή κάτι νέο συνέβη στη φύση, αλλά επειδή ο ΟΗΕ βρήκε επιτέλους την ειλικρινή λέξη γι’ αυτό που ήδη συνέβαινε. Οι χώρες που θα προσαρμόσουν πρώτες τον σχεδιασμό τους στη γλώσσα της χρεοκοπίας θα διαχειριστούν τη νέα εποχή· τις υπόλοιπες χώρες θα τη διαχειρίζεται εκείνη (η χρεοκοπία). Για μια χώρα που περιβάλλεται από θάλασσα αλλά διψά, το δίλημμα δεν θα μπορούσε να είναι πιο απτό.

Ο Δρ Γεώργιος Νιβέρογλου είναι Ταξίαρχος ε.α. – Μεταδιδακτορικός Ερευνητής ΕΚΠΑ.

Σε αυτό εξετάζει πώς γεννιέται ένας ψευδής συλλογισμός και θέλει να μάς προφυλάξει ή, καλύτερα, να μας τρομάξει από τα κακά συμπεράσματα που ακολουθούν μια πλανεμένη βασική σκέψη, από ένα ψέμα που μπορεί να έχει για επακόλουθα και άλλα ψέματα, δηλαδή να προειδοποιήσει για τους κινδύνους που ενέχει μία τέτοια πλανεμένη ή λανθασμένη ανακοίνωση, ή υπόσχεση. Για τον λόγο αυτόν στο άλλο έργο λογικής, “Αναλυτικά Ύστερα”, μας «συμβουλεύει» εξηγώντας ότι η αλήθεια οικοδομείται μέσα από αναγκαίες και καθολικές αποδείξεις, ότι η απόδειξη, η εκπλήρωση μιας υπόσχεσης αποτελεί το θεμέλιο της αλήθειας.

Στις 26 Ιουλίου 2026, λοιπόν, ο κ. Μητσοτάκης στην ίδια σελίδα του “Kyriakos Mitsotakis” μας ενημέρωνε ότι για την καταβολή των αναδρομικών στους συνταξιούχους, αλλά, κατά την προσφιλή τακτική του, ότι για «την οικονομική απόγνωση των συνταξιούχων» φταίνε οι άλλοι, δηλαδή ο “νόμος Κατρούγκαλου”. Ευτυχώς που βρέθηκε ο εκπρόσωπος Τύπου του ΠΑΣΟΚ Κώστας Τσουκαλάς (να΄ ναι καλά ο άνθρωπος), ο οποίος σε δηλώσεις του απάντησε σ’ αυτό και σε άλλα «πλανεμένα», κατά τον Σταγειρίτη φιλόσοφο, με τη δηλητηριώδη ερώτηση:

«Εσείς δεν παρακινούσατε του συνταξιούχους να μην κάνουν προσφυγές για τα αναδρομικά στο ενδεκάμηνο 2015-2016 και μετά τους ξεχάσατε;»΄. Και συμπληρώνει με το σκληρό συμπέρασμά του, που επιβεβαιώνει τις “εξηγήσεις” του Αριστοτέλη στα “Αναλυτικά ύστερα”: «Η βιωμένη εμπειρία των συνταξιούχων από την κυβέρνησή σας έχει μόνο ένα τίτλο: Εξαπάτηση».

Η ανάρτηση για τα αναδρομικά

Αυτό το τελικό λανθασμένο συμπέρασμα ή επιχείρημα στον μονόλογο του κ. Μητσοτάκη δεν είναι τυχαίο, αλλά προκύπτει, όπως μάς διδάσκει ο Αριστοτέλης, από τουλάχιστον μία (στην περίπτωση Μητσοτάκη είναι πολλές!) από τις αρχικές ή προηγούμενες παραδοχές που ήταν από την αρχή ψευδής. Υπενθυμίζω, λοιπόν, ότι ο τελευταίος, κατά τον Αριστοτέλη, «ψευδής λόγος εγένετο παρά το πρώτον ψεύδος» πριν απ΄΄ο έξι ακριβώς χρόνια, στις 29 Ιουλίου 2020 με ανακοίνωσή του στον πρωθυπουργικό ιστότοπο “@PrimeministerGR” ως «χρήστης Kyriakos Mitsotakis» και έχει ως εξής:

Σημειώνω ότι την ίδια ανακοίνωση «ελάλησε»(και απηρνήσατο τότε τάχιστα και στη συνέχεια επί έξι χρόνια) στις 6 Οκτωβρίου 2020 από το βήμα της Βουλής και ο τότε υπουργός Εργασίας Γιάννης Βρούτσης, ότι, δηλαδή, «τα αναδρομικά θα καταβληθούν μέσα στον Οκτώβριο μαζί με την καταβολή των συντάξεων». Επίσης, ο ίδιος υπουργός (είναι συνέχεια σχεδόν ακόμα… επικεφαλής σε άλλο υπουργείο!), στις 12 Οκτωβρίου 2020, μιλώντας σε εκπομπή του τηλεοπτικού σταθμού MEGA, ανέφερε ότι «σήμερα Δευτέρα υπογράφονται δύο υπουργικές αποφάσεις οι οποίες καθορίζουν το πλαίσιο της πληρωμής των αναδρομικών στους συνταξιούχους» τονίζοντας ότι «το πλήθος των συνταξιούχων που θα τα λάβουν είναι 1,1 εκατομμύριο και το σύνολο της καταβολής ανέρχεται σε 1,4 δισ. ευρώ».

Μάλιστα, ανακοίνωσε και την… ημερομηνία καταβολής των αναδρομικών, δηλαδή από τις 22 ή 23 Οκτωβρίου έως τις 29 Οκτωβρίου για να αποφευχθεί ο… συνωστισμός, όπως τόνισε, λόγω κορονοϊού! Ακόμα, διευκρίνισε ότι «τα ποσά αυτά είναι μη συμψηφιστέα με βεβαιωμένες οφειλές, ανεκχώρητα, ακατάσχετα και δεν θα γίνει παρακράτηση φόρου»! Αλλά, δυστυχώς, έγινε και γίνεται… παρακράτηση όλου του ποσού επί έξι χρόνια!

Μητσοτάκης: Προέχει η στήριξη των… «ευαλώτων» 

Υπενθυμίζω ότι εννιά μήνες πριν, τον Ιανουάριο του 2020, όταν σε ερώτηση συναδέλφου κατά τη μαραθώνια συνέντευξη Τύπου «εάν εξετάζει η κυβέρνηση να επιστρέψει τα αναδρομικά σε όλους τους συνταξιούχους και όχι μόνο σε αυτούς που είχαν προσφύγει στα δικαστήρια», ο Μητσοτάκης, πρωθυπουργός τότε, απάντησε ως εξής:

«Βρισκόμαστε στις 23 Ιανουαρίου, δεν έχουμε καλά – καλά κλείσει τον πρώτο μήνα εκτέλεσης του προϋπολογισμού και δεν θα είμαστε σε θέση ως οικονομικό επιτελείο να έχουμε μια καλύτερη εικόνα για τα δημοσιονομικά δεδομένα πριν από τον Φεβρουάριο. Άρα αυτή η συζήτηση θεωρώ ότι είναι πρόωρη και θα σας έλεγα ότι είναι μια συζήτηση η οποία αδικεί την έκταση των παρεμβάσεων που υλοποιούνται και δρομολογούνται αυτή τη στιγμή που μιλάμε.

Καταλαβαίνω απόλυτα γιατί πρέπει να υπάρχει η ανάγκη να μιλάμε για το επόμενο μέτρο, για την επόμενη παρέμβαση της κυβέρνησης. Αλλά ας κάνουμε ένα βήμα πίσω και ας αναλογιστούμε πόσα χρήματα έπεσαν στην αγορά για τη στήριξη πρωτίστως των ευάλωτων συμπολιτών μας τον τελευταίο μήνα και πόσα έχουν να γίνουν ακόμα τον επόμενο μήνα. Παραπάνω από 500 εκατ. ευρώ δόθηκαν στους ευάλωτους συμπολίτες μας τα Χριστούγεννα».

Αυτά, λοιπόν, τα περιβόητα αναδρομικά, που είναι μόνο μερικά ψίχουλα της κρατικής ληστείας σε βάρος των “περήφανων γηρατειών” το 2011 και το 2012 δεν έχουν δοθεί ακόμα. Είπαμε! Η γνωστή ίδια απάντηση επί επτά χρόνια με “στρίβειν επιλεκτικώς”, δηλαδή με ανακοινώσεις για παροχές 200 ευρώ, 250 ευρώ σε άτομα που δεν είναι δικαιούχοι ή, καλύτερα, δεν είναι θύματα μιας άγριας κρατικής επιδρομής, οι συνταξιούχοι.

Είχε προηγηθεί μία άλλη τέτοια ανάλγητη συμπεριφορά κατά την ανακοίνωση της απόφασης για κατάργηση της ειδικής εισφοράς αλληλεγγύης. Τότε δικαιολόγησε την εξαίρεση των συνταξιούχων με την επισήμανση ότι επλήγησαν λιγότερο από την κρίση (συμβαίνει το αντίθετο, φυσικά), ενώ η επιστροφή μιας μικρής δόσης αναδρομικών που επέβαλε με απόφασή του το Συμβούλιο της Επικρατείας όχι μόνο δεν έγινε εντόκως, όπως επιβάλλει η χρηστή διοίκηση και διαχείριση, αλλά φορολογήθηκε μάλιστα και αγρίως (με ποσοστό πάνω από το … 40%!).

Ο επίκαιρος Σωκράτης και τα… αναδρομικά 

Αλλά πέρα από την προειδοποίηση και “συμβουλές” του Αριστοτέλη για προφύλαξη από πλανεμένες ανακοινώσεις, το “Κυριάκειον άγος” θυμίζει και τη “διδασκαλία” του Σωκράτη για ευνομούμενη πολιτεία και κράτος δικαίου, όπως την παρουσιάζει ο Πλάτων στο σημαντικό του διαλογικό έργο “Κρίτων”. Εκεί ο Σωκράτης πάλι προειδοποιεί ότι «δεν μπορεί να σταθεί όρθια μία Πολιτεία όπου δεν εφαρμόζονται ή ποδοπατούνται δικαστικές αποφάσεις». Όταν μάλιστα αυτές οι αποφάσεις είναι ανωτάτων δικαστηρίων, όπως του Συμβουλίου της Επικρατείας για την καταβολή των αναδρομικών που έχει ορίσει στους λεηλατηθέντες από το ίδιο το κράτος, που άλλοτε επικαλείται δημοσιονομικούς (παρά τα… “υπερπλεονάσματα”) κι άλλοτε γραφειοκρατικούς λόγους.

Πάντως, σημειώνω ο Μητσοτάκης έχει επιλεκτικές ευαισθησίες στην εφαρμογή δικαστικών αποφάσεων, όχι του Συμβουλίου της Επικρατείας, αλλά αποφάσεις πρωτοδικείων ή επιτροπών για ήσσονος σημασίας θέματα, ή θέματα προκλητικής ψηφοθηρίας, όπως τη θεσμοθέτηση τάχιστα της αλλόκοτης πρότασης δικαστηρίου για μείωση του χρόνου παραγραφής οφειλών από ασφαλιστικές εισφορές από 20 σε 10 χρόνια και αργότερα σε… πέντε, για λόγους «ψυχοπονιάς», υγείας, οικονομικής και υγειονομικής, με αποτέλεσμα την επομένη να σπεύσουν 250.000 χρεοφειλέτες του ΕΦΚΑ να υποβάλουν αιτήσεις για συνταξιοδότηση. χωρίς να έχουν καταβάλει ανάλογες ασφαλιστικές εισφορές!

Η άλλη περίπτωση αφορά την υλοποίηση, με ταχύτητα πάλι φωτός, από την τότε υπουργό Παιδείας Νίκη Κεραμέως, πρότασης επιτροπής για κατάργηση του μαθήματος των Θρησκευτικών και σε Ορθόδοξους μαθητές, παρά την αντίθετη διάταξη του Συντάγματος.

Επιλεκτικές ευαισθησίες σε “τελεσίγραφα”

Το ερώτημα όμως είναι γιατί δεν έχει στείλει το Συμβούλιο Επικρατείας ακόμα τελεσίγραφο στην κυβέρνηση Μητσοτάκη, όπως έσπευσε για την ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ. Υπενθυμίζεται ότι η Επιτροπή Συμμόρφωσης του Συμβουλίου της Επικρατείας κάλεσε την κυβέρνηση Μητσοτάκη να επιστρέψει άμεσα τον έλεγχο και τις μετοχές της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ από το Υπερταμείο στο Ελληνικό Δημόσιο, διαπιστώνοντας τη μη συμμόρφωσή της με προηγούμενες δικαστικές αποφάσεις, κρίνοντας ως αντισυνταγματική την “ιδιωτικοποίησή” τους με την ένταξη στο “κρατικό” Υπερταμείο, με το αιτιολογικό ότι το νερό είναι «κοινωνικό αγαθό». Και το ερώτημα που έντονα προκύπτει είναι: Οι συνταξιούχοι τί είναι; Για πέταμα;

Σημειώνω ότι η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας (με τις αποφάσεις 190-191/2022) έκρινε αντισυνταγματική τη μεταβίβαση της πλειοψηφίας του μετοχικού κεφαλαίου των ΕΥΔΑΠ Α.Ε. και ΕΥΑΘ Α.Ε. στην “Ελληνική Εταιρεία Συμμετοχών και Περιουσίας” (Υπερταμείο). Με τις αποφάσεις 7 και 8/2023 της Επιτροπής Συμμόρφωσης, κρίθηκε ότι η διοίκηση (το υπουργείο Οικονομικών) δεν συμμορφώθηκε με τις παραπάνω ακυρωτικές αποφάσεις του δικαστηρίου.

Έτσι, η Επιτροπή έστειλε τελεσίγραφο στην κυβέρνηση Μητσοτάκη και ζήτησε τη νομοθετική και διοικητική επαναφορά των μετοχών στο Δημόσιο, προκειμένου να διασφαλιστεί ο δημόσιος χαρακτήρας της διαχείρισης του νερού. Και ο Μητσοτάκης συμμορφώθηκε με την ψήφιση νομοθετικής διάταξης κόστους 600 εκατ. ευρώ για τους φορολογούμενους! Δεν έχει κάνει όμως το ίδιο και με τα αναδρομικά, μολονότι οι αποφάσεις του είναι προγενέστερες εκείνων για την ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ.

Αλλά την παραπάνω φράση του Αριστοτέλη για τον ασυγκράτητο «ψευδή λόγο» είχε επιβεβαιώσει ο Κυριάκος Μητσοτάκης και προεκλογικά και, κυρίως, με “δεσμεύσεις” από το βήμα της ΔΕΘ, οι οποίες ουδέποτε υλοποιήθηκαν…

Ως εκ τούτου, προέτρεψε το Κογκρέσο να ψηφίσει το “Save America Act” (“Πράξη για την Σωτηρία της Αμερικής”) έναν νόμο που, θεωρητικά, θα έπρεπε να κάνει τις εκλογές πιο ασφαλείς, αλλά στην πραγματικότητα στοχεύει στην καταστολή της προσέλευσης των ψηφοφόρων, μεταξύ ομάδων που βρίσκονται πιο κοντά στους Δημοκρατικούς.

Για παράδειγμα, επιβάλλει την επίδειξη ταυτότητας στα εκλογικά τμήματα, κάτι που μπορεί να φαίνεται λογικό μέτρο, μέχρι να εμβαθύνει κανείς στους πραγματικούς λόγους. Ο τρόπος που διεξάγονται οι εκλογές στις ΗΠΑ διαφέρουν από Πολιτεία σε Πολιτεία. Για να ασκηθεί αυτό το δικαίωμα, πρέπει ο ψηφοφόρος να εγγραφεί, καθώς τα ψηφοδέλτια δεν παραδίδονται αυτόματα στα σπίτια όλων των εγγεγραμμένων ενηλίκων.

Για να γίνει αυτό, πρέπει ο ψηφοφόρος να αποδείξει ότι πληροί τις απαραίτητες προϋποθέσεις, ξεκινώντας από την αμερικανική υπηκοότητα, με διαδικασίες που διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή. Μόλις εγγραφεί, ο ψηφοφόρος λαμβάνει ένα πιστοποιητικό στο σπίτι του προκειμένου να μπορέσει να προσέλθει στις κάλπες, όπου ορισμένες Πολιτείες απαιτούν επίσης να επιδείξει ταυτότητα, ενώ άλλες όχι.

Θεωρητικά, δεν θα υπήρχε τίποτα περίεργο στην καθιέρωση εθνικής ομοιομορφίας, απαιτώντας από όλους να επιδείξουν αποδεικτικό ταυτότητας. Στην πράξη, ωστόσο, αυτό θα κατέστειλε κυρίως τη συμμετοχή μειονοτήτων, όπως οι μαύροι και οι ισπανόφωνοι, οι οποίοι είναι πιο πιθανό να ψηφίσουν τους Δημοκρατικούς, επειδή είναι συχνά αυτοί που δεν έχουν ταυτότητα, ή δεν ξέρουν πώς να πλοηγηθούν στο σύστημα για να την αποκτήσουν.

Το παραπάνω είναι μόνο ένα παράδειγμα από τα πολλά “κόλπα” που προσπαθεί να χρησιμοποιήσει ο Τραμπ για να αποφύγει την ήττα στις ενδιάμεσες εκλογές, εκτός από τη νέα χαρτογράφηση των εκλογικών περιφερειών προς όφελος του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος και τις διαμαρτυρίες κατά της επιστολικής ψήφου (ως γνωστόν, το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ με απόφασή του απέρριψε την προσφυγή του Τραμπ και του Ρεπουμπλικανικού κόμματος για το συγκεκριμένο θέμα).

Γιατί φοβάται ο Τραμπ 

Ο Τραμπ φοβάται τις εκλογές του Νοεμβρίου, όπου οι δημοσκοπήσεις δίνουν αυτή τη στιγμή στους Δημοκρατικούς προβάδισμα, για διάφορους πολιτικούς και προσωπικούς λόγους. Ο πρώτος είναι ότι μια ήττα θα εξακολουθεί να είναι ήττα, ακόμη και αν το όνομά του δεν βρίσκεται στο ψηφοδέλτιο, αποδυναμώνοντας την απειλή του να θέσει υποψηφιότητα για τρίτη θητεία το 2028, παρόλο που το Σύνταγμα το απαγορεύει. Ειρήσθω εν παρόδω, στο πρόσφατο γεύμα που παρέθεσε στους ανταποκριτές των ΜΜΕ, εμφανίστηκε με καπέλο στο οποίο υπήρχε η επιγραφή Tramp 2028, δηλώνοντας ότι θα είναι για τέταρτη φορά υποψήφιος…

Ο δεύτερος είναι ότι εάν οι Ρεπουμπλικάνοι χάσουν την πλειοψηφία τους έστω και σε ένα σώμα, θα καταστεί αδύνατο για αυτούς να ψηφίσουν οποιαδήποτε νομοθεσία μέχρι το τέλος της προεδρικής τους θητείας, εκτός εάν καταλήξουν σε συμφωνία με την αντιπολίτευση για την επίτευξη συμβιβασμών.

Ο τρίτος, και ίσως ο πιο σοβαρός, κίνδυνος για τον Τραμπ είναι η δυνατότητα να ξεκινήσουν εκ νέου οι διαδικασίες καθαίρεσης, αλλά και επιμέρους έρευνες για τον τρόπο που η κυβέρνησή του ασκεί τα καθήκοντά της, στη Βουλή των Αντιπροσώπων. Οι Δημοκρατικοί μπορεί να μην είναι πρόθυμοι να παραπέμψουν τον πρόεδρο για τρίτη φορά, ειδικά επειδή θα απορριφθεί ξανά στη Γερουσία, αλλά σίγουρα θα χρησιμοποιήσουν όλες τις επιτροπές για να διερευνήσουν ολόκληρη την κυβέρνηση, παραλύοντάς την. Για να μην αναφέρουμε τις πιθανές έρευνες για τους διάφορους τρόπους με τους οποίους ο πρόεδρος του Λευκού Οίκου και η οικογένειά του έχουν εκμεταλλευτεί το δημόσιο αξίωμα για να πλουτίσουν.

Για όλους αυτούς τους λόγους, οι Ρεπουμπλικάνοι ετοιμάζονται να μετατρέψουν τις ενδιάμεσες εκλογές σε «εκλογές μίσους». Μια επιλογή ψήφου που να βασίζεται στο μίσος. Στόχος είναι να ωθηθούν οι ψηφοφόροι να “μισούν τους Δημοκρατικούς, περισσότερο από ό,τι μισούν οι Δημοκρατικοί τους Ρεπουμπλικάνους”.

Έτσι, το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα στοχεύει να διχάσει περαιτέρω τις Ηνωμένες Πολιτείες, σαν να μην έφταναν οι ήδη δραματικές πολιτικές και πολιτισμικές διαιρέσεις, οι οποίες έχουν οδηγήσει ουσιαστικά σε έναν ακήρυχτο εμφύλιο πόλεμο, στον οποίο κυριαρχεί η θανατηφόρα πολιτική βία. Τα θανατηφόρα χτυπήματα ήδη υπάρχουν: Δύο Αμερικανοί πολίτες σκοτώθηκαν από πράκτορες της ICE στη Μινεάπολη, η Ρενέ Γκουντ και ο Άλεξ Πρέτι, ή από την αντίπαλη πλευρά η δολοφονία του συντηρητικού ακτιβιστή Τσάρλι Κερκ. Αλλά τι σημασία έχει; Το σημαντικό είναι να κερδίσεις τις εκλογές!

Ρεπουμπλικανικό Κόμμα και MAGA

Οι παραπάνω εξελίξεις φαίνεται να δίνουν σαφή απάντηση στο ερώτημα που κυριαρχούσε μέχρι και το πρόσφατο παρελθόν, σχετικά με το κατά πόσον ο Τραμπ ελέγχει απολύτως το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, ή οι εκπρόσωποι του τελευταίου διαθέτουν ακόμη κάποια αποθέματα από το παλαιό πνεύμα που κάποτε κυριαρχούσε στο κόμμα αυτό.

Η απάντηση φαίνεται αρκετά σίγουρη: Το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα ανήκει στον Ντόναλντ Τραμπ και η βάση του MAGA δεν έχει καμία πρόθεση να τον εγκαταλείψει. Το αν αυτό θα είναι αρκετό για να κερδίσει τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου και να αποφύγει να γίνει άτυχος είναι ένα άλλο θέμα, ένα θέμα που θα το μάθουμε μόνο μετά τις εκλογές.  Όλα θα εξαρτηθούν από τη συμπεριφορά των ανεξάρτητων και των μετριοπαθών του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος, υποθέτοντας ότι κάποιοι έχουν επιβιώσει – και πόσο αποξενωμένοι αισθάνονται από τις υπερβολές του ηγέτη του Λευκού Οίκου.

Η αδιαμφισβήτητη και οριστική απόδειξη ήρθε από τις προκριματικές εκλογές της Τρίτης 19 Μαΐου. Ο Τραμπ έχει ξεκινήσει εδώ και καιρό την εκστρατεία προσωπικής εκδίκησης εναντίον οποιουδήποτε τολμά να σταθεί εμπόδιο στο δρόμο του στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα. Ακόμα και η παραμικρή κριτική είναι αρκετή για να τον βάλει στο τραπέζι των προδοτών, τους οποίους δεσμεύεται προσωπικά «να δολοφονήσει» πολιτικά, δίνοντας το χρίσμα της υποψηφιότητας σε μερικούς πιστούς του, για να τους αντιταχθούν στις προκριματικές εκλογές.

Αυτό συνέβη στον γερουσιαστή Κάσιντι, ο οποίος είχε ψηφίσει υπέρ της καθαίρεσής του, αλλά και στην πρώην βουλευτή Μάρτζορι Τέιλορ Γκριν, η οποία, αντί της ταπείνωσης της ήττας, προτίμησε να μην θέσει εκ νέου υποψηφιότητα. Το ίδιο συνέβη στο Κεντάκι, με τον υποψήφιο βουλευτής Τόμας Μάσι, επειδή είχε απαιτήσει διαφάνεια στην υπόθεση Έπσταϊν, αλλά και στην Τζόρτζια όπου ο Μπραντ Ράφενσπεργκερ είχε αυταπατηθεί, σκεπτόμενος ότι θα μπορούσε να στοχεύσει στην έδρα του κυβερνήτη, αφού είχε αρνηθεί να βοηθήσει τον Τραμπ στις εκλογές του 2020.

Φόβος και ιδιοτέλεια

Οι αθεράπευτα αισιόδοξοι είχαν αυταπατηθεί ότι κάποιο σημάδι δημοκρατικής ζωής θα μπορούσε να προκύψει από αυτές τις αναμετρήσεις, έστω και μόνο με την επιβίωση ενός από τους στοχοποιημένους άπιστους. Αναγκάστηκαν να επανεξετάσουν την απόφασή τους όταν όλοι έχασαν, και οι επιτυχίες ενθάρρυναν τον Τραμπ να προχωρήσει ακόμη περισσότερο στο Τέξας, υποστηρίζοντας τον Κεν Πάξτον εναντίον του νυν γερουσιαστή Τζον Κόρνιν, στον προκριματικό αγώνα (runoff) των Ρεπουμπλικανών για τη Γερουσία, παρά το γεγονός ότι ο υποδειχθείς υποψήφιος από τον πρόεδρο είχε κατηγορηθεί για απάτη και κατάχρηση εξουσίας. Ο Πάξτον τελικά νίκησε τον Κόρνιν στο runoff.

Ένας συνδυασμός φόβου και ιδιοτέλειας κρατάει τους περισσότερους από την ρεπουμπλικανική αρχηγεσία υπό τον Τραμπ. Όσοι τον αμφισβητούν οδηγούνται στην απόσυρση, με την κατηγορία της ιδεολογικής προδοσίας και από την άλλη υπάρχουν μεγάλος αριθμός που επιθυμούν σφόδρα να προσκολληθούν στην εξουσία, κάτι που προϋποθέτει υποκλίσεις και πλήρη υποταγή στον Τραμπ και στην οικογένεια του.

Έχοντας αποδείξει πέραν πάσης αμφιβολίας ότι ο πρόεδρος διατηρεί τον πλήρη έλεγχο του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος, και ιδιαίτερα της βάσης του MAGA – η οποία είναι εντελώς αδιαπέραστη από κάθε αμφιβολία – μένει τώρα να δούμε αν αυτό θα βοηθήσει, ή θα καταδικάσει το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου. Η αφοσίωση του κινήματος που τον εξέλεξε εγγυάται στον ηγέτη του Λευκού Οίκου έναν ορισμένο και σημαντικό αριθμό ψήφων, αλλά θα μπορούσε να γίνει παγίδα αν αποξενώσει όλους τους άλλους.

Εκλογές: Φόβοι για την στάση Τραμπ

Ένα ακόμη κρίσιμο ερώτημα για το οποίο υπάρχει εξίσου έντονο ενδιαφέρον είναι το ακόλουθο: Πως θα συμπεριφερθεί ο Τραμπ εάν χάσει τις ενδιάμεσες εκλογές; Την απάντηση προφανώς θα πρέπει να περιμένουμε μέχρι την επαύριον των ενδιάμεσων εκλογών. Παρόλα αυτά όλο και περισσότερες ανησυχητικές αναλύσεις βλέπουν το φως της δημοσιότητας, σύμφωνα με τις οποίες ο Τραμπ και το Ρεπουμπλικανικό κόμμα – όχι μόνο «κάνουν πρόβες για να χειραγωγήσουν το αποτέλεσμα τον επόμενο Νοέμβριο, αλλά υπάρχει μεγάλος κίνδυνος να μην αποδεχτούν το αποτέλεσμα των εκλογών» –…

«Έχω αρχίσει να βλέπω το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα ως το κόμμα της δικτατορίας. Είναι πρόθυμοι να διατηρήσουν την εξουσία με κάθε μέσο και ο Τραμπ θα ηγηθεί σ’ αυτή την απόπειρα… Δεν αποκλείω την πιθανότητα να προσπαθήσουν να ακυρώσουν τις εκλογές, αν χάσουν τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου. Σε αυτό το σημείο, θα βρισκόμασταν ήδη σε ένα σενάριο πραξικοπήματος»…  Οι συγκεκριμένες απόψεις ανήκουν στον ο Ρόμπερτ Κάγκαν, πρώην ηγέτη των Νεοσυντηρητικών κατά τη διάρκεια της κυβέρνησης Μπους υιού και ακραιφνή Ρεπουμπλικάνο.

Μάλιστα ο Κάγκαν προχωρά ακόμη περισσότερο﮲ σε ερώτηση αν θα μπορούσε ο Τραμπ ως πρόεδρος να ακυρώσει την ψηφοφορία ή να την κηρύξει παράνομη, απαντά καταφατικά: «Ναι. Μπορώ να φανταστώ ένα σενάριο στο οποίο ο Πρόεδρος της Βουλής των Αντιπροσώπων Μάικ Τζόνσον αρνείται να επικυρώσει τα αποτελέσματα και να εγκαταστήσει το νεοεκλεγμένο Κογκρέσο, ισχυριζόμενος ότι υπήρξαν παρατυπίες.

Η κυβέρνηση θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει ομοσπονδιακές δυνάμεις για να κατασχέσει τις κάλπες, ώστε να μην γνωρίζει ποιος κέρδισε. Όσο περισσότερο συνεχίζεται αυτό το αδιέξοδο, τόσο περισσότερο το σύστημα θα αρχίσει να καταρρέει. Αν φτάναμε στον Φεβρουάριο, τον Μάρτιο ή τον Απρίλιο χωρίς Κογκρέσο, θα ήταν ένα πραγματικό σημείο καμπής στην αμερικανική ιστορία».

Είναι γνωστό ότι η τήρηση του Συντάγματος επαφίεται στον Αμερικανικό λαό, που δικαιούνται και υποχρεούνται να αντιστέκονται με κάθε μέσο εναντίον οποιουδήποτε επιχειρεί να το καταλύσει με τη βία… Το θέμα είναι ότι η κάθετη διάσπαση του λαού σε δύο σχεδόν ισοδύναμα τμήματα δημιουργεί… το πρόβλημα.

Πάντως ένας εμφύλιος πόλεμος, χωρίς όπλα, που συνεχώς οξύνεται είναι πλέον εμφανής στις ΗΠΑ…

Στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας, η Protergia προσφέρει:

1. εξυπηρέτηση στην Ελληνική Νοηματική Γλώσσα μέσω προγραμματισμένων βιντεοκλήσεων με τη συμμετοχή πιστοποιημένου διερμηνέα,
2. εξυπηρέτηση με live αυτόματο υποτιτλισμό κατά τη διάρκεια διαδικτυακών κλήσεων,
3. δυνατότητα live υποτιτλισμού κατά την επίσκεψη σε καταστήματα Protergia,
4. προσβάσιμα καταστήματα για άτομα με αναπηρία σε επιλεγμένες περιοχές,
5. προσβάσιμα ψηφιακά κανάλια εξυπηρέτησης μέσω του Protergia.gr και του Protergia App.

Το Protergia Open αποτελεί μόνο την αρχή μιας σειράς υπηρεσιών με τις οποίες η Protergia κάνει πράξη τη δέσμευσή της για προσβασιμότητα. Επενδύοντας σε καινοτόμες λύσεις που ανταποκρίνονται στις ανάγκες όλων των πελατών της, θα συνεχίσει να ενισχύει την ισότιμη πρόσβαση στην ενέργεια και να διαμορφώνει μια πιο συμπεριληπτική εμπειρία εξυπηρέτησης, χωρίς διακρίσεις και αποκλεισμούς.

Περισσότερες πληροφορίες: Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να ενημερωθούν αναλυτικά για όλες τις υπηρεσίες του Protergia Open, να βρουν τα προσβάσιμα καταστήματα και να προγραμματίσουν ραντεβού μέσω της ειδικής σελίδας: https://www.protergia.gr/eksuphrethsh-pelatwn/protergia-open

Την ίδια στιγμή που χιλιάδες πολίτες των Δήμων Κύμης-Αλιβερίου και Ερέτριας αντιμετωπίζουν καθημερινά σοβαρά προβλήματα υδροδότησης, η κυβέρνηση της ΝΔ εξακολουθεί να μην έχει δώσει σαφείς απαντήσεις για τον χρόνο και τον τρόπο χρηματοδότησης του έργου.

Η Επιτροπή επισημαίνει πως εάν το έργο δεν χρηματοδοτηθεί τελικά από το Ταμείο Απανθρακοποίησης, υπάρχουν εναλλακτικά ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για την υλοποίησή του.

«Η απάντηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποκαθιστά την πραγματική εικόνα. Δεν υπάρχει καμία επιβεβαίωση ότι το Φράγμα Σέτας–Μανικίων έχει εξασφαλίσει χρηματοδότηση» υπογραμμίζουν Γ. Μανιάτης και Κ. Καζάνη.

Και καταλήγουν:

«Αντί να καλλιεργούνται προσδοκίες πριν ολοκληρωθεί η ευρωπαϊκή αξιολόγηση, απαιτείται υπεύθυνη ενημέρωση και ουσιαστική προσπάθεια ώστε να εξασφαλιστεί η χρηματοδότηση και να ολοκληρωθεί επιτέλους ένα έργο κομβικής σημασίας για την ύδρευση, την άρδευση, την αγροτική παραγωγή και την αναπτυξιακή προοπτική της Εύβοιας.»

Ακολουθεί το πλήρες κείμενο ερώτησης και απάντησης:

“Ερώτηση με αίτημα γραπτής απάντησης E-002198/2026

προς την Επιτροπή

Άρθρο 144 του Κανονισμού

Γιάννης Μανιάτης (S&D)

Θέμα: Χρηματοδότηση του φράγματος «Σέτα-Μανίκια»

Το φράγμα Σέτας-Μανικίων στην Εύβοια παραμένει ημιτελές από το 2005, παρότι αποτελεί έργο ζωτικής σημασίας για την υδροδότηση των Δήμων Κύμης-Αλιβερίου και Ερέτριας, που διαχρονικά πλήττονται από εξαιρετικά σημαντικές ελλείψεις πόσιμου νερού. Η ολοκλήρωση του έργου θα βελτιώσει σημαντικά την ύδρευση, την άρδευση, τη διαχείριση υδάτινων πόρων αλλά και την παραγωγή ανανεώσιμης ενέργειας, συμβάλλοντας καθοριστικά στην κλιματική ανθεκτικότητα της ευρύτερης περιοχής.

Με βάση τις αρμόδιες ελληνικές αρχές, το έργο σήμερα διαθέτει επικαιροποιημένες τεχνικές μελέτες και εγκεκριμένους περιβαλλοντικούς όρους, όμως εκκρεμεί η απόφαση χρηματοδότησής του. Δημόσιες αναφορές συσχετίζουν τη χρηματοδότηση του έργου με το Ταμείο Απανθρακοποίησης Νησιών, με πόρους προερχόμενους από τη δημοπράτηση 25 εκατομμυρίων δικαιωμάτων εκπομπών CO₂ του ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας ρύπων (EU ETS). Ωστόσο, παραμένει ασαφής η πορεία ένταξης του φράγματος στο εν λόγω χρηματοδοτικό εργαλείο.

 Ερωτάται η Επιτροπή:  

1. Έχει συμπεριλάβει η ελληνική κυβέρνηση το φράγμα «Σέτα-Μανίκια» στον κατάλογο έργων του Ταμείου Απανθρακοποίησης και, αν ναι, ποια είναι τα βασικά στοιχεία της επένδυσης (εργασίες προς χρηματοδότηση, προϋπολογισμός, χρονοδιάγραμμα);
2. Σε περίπτωση μη ένταξης του έργου στο Ταμείο Απανθρακοποίησης, ποια εναλλακτικά ενωσιακά χρηματοδοτικά εργαλεία ή προγράμματα θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για τη χρηματοδότηση του εν λόγω φράγματος;

Κατάθεση: 1.6.2026”

EL

E-002198/2026

Απάντηση του κ. Hoekstra

εξ ονόματος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

(14.7.2026)

“1. Το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπής (ΣΕΔΕ) προσφέρει στο ελληνικό Ταμείο Απανθρακοποίησης έως και 25 εκατομμύρια δικαιώματα για την απανθρακοποίηση της ηλεκτρικής ενέργειας που παρέχεται στα ελληνικά νησιά. Δεδομένου ότι το έργο απανθρακοποίησης τελεί υπό αξιολόγηση από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ), σύμφωνα με τους όρους που καθορίζονται στο άρθρο 10α παράγραφος 9 της οδηγίας για το ΣΕΔΕ[1], η Επιτροπή δεν είναι σε θέση να δώσει πληροφορίες σχετικά με τις συνιστώσες του έργου στο παρόν στάδιο. Οι πληροφορίες σχετικά με τις συνιστώσες του έργου που λαμβάνουν στήριξη στο πλαίσιο του ελληνικού Ταμείου Απανθρακοποίησης θα δημοσιοποιηθούν μόλις επιβεβαιωθεί το έργο.

2. Εάν το έργο κατασκευής του φράγματος δεν χρηματοδοτηθεί από το Ταμείο Απανθρακοποίησης, άλλα ταμεία θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως το κύριο χρηματοδοτικό μέσο της ΕΕ. Μάλιστα, η χρηματοδότηση της ΕΕ έχει στηρίξει επενδύσεις στην Ελλάδα σε διάφορους τομείς, μεταξύ των οποίων και οι υποδομές φραγμάτων. Για παράδειγμα, ο μηχανισμός ανάκαμψης και ανθεκτικότητας έχει στηρίξει έργα όπως το υδροηλεκτρικό εργοστάσιο αντλησιοταμίευσης στην Αμφιλοχία στη Δυτική Ελλάδα, με συνεισφορά της ΕΕ ύψους περίπου 250 εκατ. EUR[2]. Επιπλέον, κατά την περίοδο 2021-2027, περίπου 2.1 δισ. EUR διατέθηκαν στην Ελλάδα στο πλαίσιο των κονδυλίων της πολιτικής συνοχής για τη στήριξη της ασφαλούς πρόσβασης σε πόσιμο νερό, της βιώσιμης διαχείρισης των υδάτων και των ανθεκτικών δημόσιων υποδομών ύδρευσης και αποχέτευσης. Στο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής και σύμφωνα με την αρχή της επιμερισμένης διαχείρισης, τα κράτη μέλη είναι υπεύθυνα για την επιλογή και την υλοποίηση έργων, όπως και των επενδύσεων που σχετίζονται με τα ύδατα, σύμφωνα με τις προτεραιότητες του προγράμματος και τους κανονισμούς[3].”

[1] Οδηγία 2003/87/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 13ης Οκτωβρίου 2003, σχετικά με τη θέσπιση συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής αερίων θερμοκηπίου εντός της Κοινότητας και την τροποποίηση της οδηγίας 96/61/ΕΚ του Συμβουλίου.

[2] Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις: Υδροηλεκτρικό εργοστάσιο αντλησιοταμίευσης Δυτικής Ελλάδας (Αμφιλοχία). Περισσότερες πληροφορίες: https://reforms-investments.ec.europa.eu/projects/pumped-storage-hydro-plant-western-greece-amfilochia_el

[3] Κανονισμός (EΕ) 2021/1060 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 24ης Ιουνίου 2021.

Μέσα από το Πρόγραμμα Επιβράβευσης Yellow, η Τράπεζα Πειραιώς ενισχύει περαιτέρω την καθημερινή αξία των συναλλαγών των πελατών της, συνδυάζοντας την ευκολία των άμεσων πληρωμών με οφέλη ανταμοιβής, και επιβεβαιώνει τον ηγετικό της ρόλο στην εξέλιξη των ψηφιακών πληρωμών στην Ελλάδα.