Το πρόγραμμα αναμένεται να καλύψει εκατοντάδες χιλιάδες δικαιούχους, προσφέροντας επιδοτούμενες διακοπές και ενισχύοντας τον εγχώριο τουρισμό.

Το πρόγραμμα ξεκινά στις 18 Μαΐου 2026 και θα διαρκέσει 13 μήνες, νωρίτερα από κάθε άλλη χρονιά, συγκεντρώνοντας ήδη μεγάλο ενδιαφέρον.

Για τους δικαιούχους η υποβολή αιτήσεων θα πραγματοποιηθεί σύμφωνα με το τελευταίο ψηφίο του ΑΦΜ τους, ως εξής:

-Τελευταίο ψηφίο ΑΦΜ: 7, 8, 9 – Σάββατο, 25.04.2026

-Όλοι οι ΑΦΜ – Κυριακή, 26.04.2026

Ο κύριος πρωθυπουργός, στο ναδίρ πλέον της αποδοχής του και έχοντας διαψεύσει ακόμη και τους πιο φανατικούς υποστηρικτές του, έπρεπε να έχει κάνει εκλογές χθες. Ή, μάλλον, προχθές. Θα ήταν ό τι καλύτερο και για τον ίδιο, για το προσωπικό του μέλλον και την υστεροφημία του, αλλά και για την χώρα. Για το μέλλον της οποίας πάντως δεν μοιάζει να ενδιαφέρεται και πολύ, παρά τις περί του αντιθέτου δηλώσεις του. Επειδή στην κατάσταση που έχουμε φτάσει, και για τον ίδιο αλλά πρωτίστως για τον τόπο οι εκλογές έχουν καταστεί μονόδρομος. Ώστε να εξαλειφθεί όσο το δυνατόν πιο σύντομα το υφιστάμενο άγος και να εκτονωθεί η υποβόσκουσα πλην πολύ μεγάλη λαϊκή δυσφορία.

Αντίθετα προς τα ανωτέρω ο ίδιος πιστεύει ότι κερδίζοντας χρόνο, έτσι, όπως – όπως και με σπασμωδικές επιλογές παίχτη ρουλέτας, έχει πιθανότητες να κερδίσει στο τέλος την παρτίδα. Βρίσκεται όμως σε κατάσταση πανικού – είναι πασιφανές – και για αυτό η κρίση του είναι διαταραγμένη, διαπράττει το ένα λάθος μετά το άλλο χωρίς καν να μπορεί να υπολογίσει τις συνέπειες ούτε του πανικού, ούτε των λαθών του. Τα επίχειρα της αλαζονείας του.

Ύβρις και πανικός

Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι πρόσφατοι χειρισμοί του ως προς την ευρωπαϊκή εισαγγελία και ως προς τον ΟΠΕΚΕΠΕ. Οι οποίοι χειρισμοί είναι άλλοτε προκλητικοί και άλλοτε αστείοι έχοντας φέρει στα όρια της την κοινοβουλευτική του ομάδα και έχοντας αποστερήσει από την κυβέρνηση τα τελευταία σοβαρά στελέχη που της είχαν απομείνει. Μαζί με τα ύστατα, αληθοφανή επιχειρήματα της.

Γιατί τι άλλο δηλώνει εκτός από παραφροσύνη, το να αντικαθιστάς τον αθόρυβο αλλά άκρως αποτελεσματικό και νουνεχή Κώστα Τσιάρα με τον Μακάριο Λαζαρίδη; Τον οποίο Τσιάρα είχες ήδη στείλει σπίτι του, παρά το έργο του στο υπουργείο Δικαιοσύνης, για να τον αντικαταστήσεις με τον σκανδαλοποιό Γιώργο Φλωρίδη  –με τις γνωστές στο πανελλήνιο συνέπειες. Ή να τοποθετείς επικεφαλής της κοινοβουλευτικής σου ομάδας τον Δημήτρη Μαρκόπουλο κι όχι ένα από τα τόσα έμπειρα, αν και παραγκωνισμένα, στελέχη σου;

Όμολογουμένως ο τρόπος που αντιλαμβάνεται ο κύριος Μητσοτάκης την αξιοκρατία και την αριστεία είναι προκλητικά αξιοπρόσεκτος. Όσο τουλάχιστον και η ευθυκρισία του. Ιδιαίτερα όταν ευνοεί τα τζάκια του κόμματος. Εκτός και αν νομίζει ότι έχει ξεχαστεί η υπόθεση της Όλγας Κεφαλογιάννη. Η έξη δηλαδή να αντιμετωπίζεις το κράτος σαν προσωπικό σου τιμάριο ή φέουδο. Όμως έτσι, δηλαδή μέσα από ίντριγκες, φαβοριτισμό και τακτικισμούς τίποτε καλό δεν μπορεί να προκύψει για τη χώρα.

Ούτε βέβαια σώζουν τον πρωθυπουργό οι υλακές εκείνου του τυχοδιώκτη που έχει υπάρξει κομματόσκυλο πολλών και ποικίλων τσομπάνων και που τώρα πλέον βρίσκεται σε προφανή κατάσταση παραφροσύνης. Δεν αναφέρω το όνομά του όχι γιατί φοβάμαι κάποια μήνυση, από αυτές που διανέμει απλόχερα – πάρε να’ χεις! – από εδώ και από εκεί, κοπτόμενος για την… αξιοπρέπεια του αλλά γιατί δεν θέλω, εγώ τουλάχιστον, να τον διαφημίσω πάλι.

Απλά τώρα μιλώντας, η Νέα Δημοκρατία είναι χωρισμένη σε δύο στρατόπεδα: Πρόκειται για εκείνο που θέλει να διασώσει την παράταξη στις επόμενες εκλογές και για ένα άλλο που θέλει αποκλειστικά να διαφυλάξει το καθεστώς Μαξίμου και τις πολλές, μοιραίες επιλογές του. Ώστε να αποφύγουν τον εισαγγελέα. Όσο πάντως περνάει ο χρόνος, τόσο ο πρωθυπουργός βρίσκεται εγκλωβισμένος στις ίδιες του τις παγίδες αφού τα παλαιότερα πλεονεκτήματα του έχουν καταστεί σήμερα μπούμερανγκ.

Σήμερα καταλληλότερος πρωθυπουργός είναι ο κανένας ενώ η κυβερνητική παράταξη υπό άλλον αρχηγό, λένε οι δημοσκοπήσεις, θα διπλασίαζε τα νυν χαμηλά ποσοστά της. Άρα ο κύριος Μητσοτάκης με απόλυτα δική του ευθύνη έχει καταστεί για την Νέα Δημοκρατία από ατού, désavantage. (Για να μιλήσουμε και λίγο γαλλικά όπως συνηθίζει η Οικογένεια).

Όταν γίνουν εκλογές…

Ποιά είναι τώρα η πιο λογική εξέλιξη των πολιτικών μας πραγμάτων; Στις επικείμενες εκλογές που δεν θα αργήσουν, η Νέα Δημοκρατία θα είναι μεν πρώτη αλλά εντυπωσιακά κολοβωμένη ενώ το ΠΑΣΟΚ που δείχνει να σοβαρεύει και να διαθέτει μια σειρά αξιόμαχων στελεχών, θα είναι στη δεύτερη θέση. Τα υπόλοιπα, υπό εκκόλαψη κόμματα, πιστεύω ότι δεν διαθέτουν τον αναγκαίο χρόνο ώστε να οργανωθούν επαρκώς. Αν είχε προχωρήσει έγκαιρα σε εκλογές ο κ. Μητσοτάκης, θα είχε προλάβει και την κ. Καρυστιανού και τον κ. Τσίπρα οι οποίοι, αν και αμφιλεγόμενοι, φιλοδοξούν να παίξουν κρίσιμο ρόλο στην επόμενη Βουλή καθώς αποτελούν για πολλούς μιαν εναλλακτική διέξοδο.

Αλλάζοντας τους όρους του παιχνιδιού και διεκδικώντας τόσο την κάθαρση στη δικαιοσύνη όσο και την αποκατάσταση των δημοκρατικών θεσμών που τόσο έχουν πληγεί από την επταετή λαίλαπα της κυβερνώσας παράταξης…Το παρήγορο πάντως είναι ότι μια τεράστια, αδρανής έως τώρα, μάζα πολιτών θα έρθει στις κάλπες – για πρώτη φορά οι περισσότεροι εξ αυτών – με σαφώς τιμωρητική-απαξιωτική διάθεση. Προς όλο το κυρίαρχο σύστημα εξουσίας. Και δεν εννοώ μόνο το πολιτικό. Η εκκωφαντική πτώση της κυκλοφορίας των εφημερίδων και το ότι η παραδοσιακή Εστία διαβάζεται περισσότερο από το “έγκυρον” Βήμα είναι ενδεικτικά παραδείγματα. Και αυτό το αδρανές έως τώρα ηφαίστειο δεν μπορούν – ή δεν θέλουν – να καταγράψουν οι δημοσκοπήσεις και οι δημοσιογράφοι υπηρεσίας.

Από την άλλη η πιο λογική εξέλιξη θα είναι να συνεργαστούν πάλι μετά τις εκλογές, όπως το έχουν ήδη πράξει και στο παρελθόν, η Νέα Δημοκρατία και το ΠΑΣΟΚ με έναν άλλο βέβαια επικεφαλής που να διαθέτει και την εμπιστοσύνη των πολιτών αλλά και το αναγκαίο κύρος για τις μάχες εκτός Ελλάδας. Είναι δυνατόν, διερωτώμαι, να μην υπάρχει κανένας άλλος άξιος και σοβαρός πολιτικός ώστε να διαδεχθεί τον παραπαίοντα νυν πρωθυπουργό και το περίκλειστο, προσωποπαγές σύστημα του;

Ένα παράδειγμα: Η παραίτηση του Μακάβριου, ενός ακόμη κυρίου Τίποτε από τους τόσους που κορδακίζονται από Βουλής και τηλοψίας, αντί να απαλλάξει, εκθέτει περισσότερο τον πρωθυπουργό και τις επιλογές του. Επιτρέπεται όμως ένα ιστορικό κόμμα όπως η ΝΔ να μην διαθέτει τα στοιχειώδη ανακλαστικά ώστε να βγάλει τη χώρα από τα… στενά του Ορμούζ, τα οποία ως γνωστόν είναι… πολύ – πολύ στενά;

ΥΓ. Η διαρκής υποβάθμιση του πολιτισμού για την οποία ευθύνεται αποκλειστικά το γνωστό δίδυμο – θησαυροφύλακας του ΥΠΠΟ, είναι ενδεικτική της γενικότερης κρίσης που ταλανίζει το κράτος. Ένα κράτος – Κίρκη που μεταμορφώνει τους πολίτες του σε χειραγωγούμενους χοίρους, που “δανείζει” για 50 (!) χρόνια τους αρχαιολογικούς του θησαυρούς και που τα πέντε μεγαλύτερα του μουσεία “αναβαθμίζονται” σε Ν.Π.Δ.Δ. αλλά στερούνται των βασικών υλικών για τη λειτουργία τους. Και στα οποία ακόμη και οι δοτές διοικήσεις των παραιτούνται από αηδία.

Ο αείμνηστος Ιόλας απευθυνόμενος κάποτε στον ζωγράφο Γιάννη Τζερμιά, είπε: “Είσαι πολύ ευγενής για να γίνεις θρασύς. Δυστυχώς η θρασύτης είναι το πρώτο βήμα της επιτυχίας.”

Αυτό είναι το δράμα της χώρας. Κυβερνούν οι θρασείς και οι εξωνημένοι επειδή έχουν αποσυρθεί οι ευγενείς. Από αηδία…Ο μέγας Μπέρναρντ Ράσελ έλεγε ότι η εξουσία είναι η επίτευξη προμελετημένων αποτελεσμάτων. Εμείς πάλι φτάσαμε στο σημείο να είμαστε το κοινό και ταυτόχρονα οι σκηνοθέτες ενός κόσμου που κατασκευάζουμε με τα πιο ευτελή υλικά. Τί κρίμα για αυτή την πατρίδα.

Η S&P είχε αναβαθμίσει την Ελλάδα τον Απρίλιο του 2025 σε BBB από BBB-, επικαλούμενη τότε τη σταθερή δημοσιονομική επίδοση και τη μείωση του δημόσιου χρέους.

Στην τελευταία της αξιολόγηση τον Οκτώβριο του 2025, είχε επιβεβαιώσει την αξιολόγηση στο BBB/A-2 με σταθερή προοπτική, αφήνοντας ουσιαστικά ανοιχτό το πεδίο παρακολούθησης της πορείας της οικονομίας χωρίς να προεξοφλεί άμεση νέα αναβάθμιση.

Πάντως, όσο η Αμερική καθυστερεί να καθηλώσει τους μουλάδες τόσο γίνεται βεβαιότητα παγκοσμίως ότι ούτε το Ιράν μπορεί να υποτάξει ούτε το Ισραήλ να συμμαζέψει: Δεν ανατράπηκε το Ιρανικό καθεστώς, αντιθέτως αντιστέκεται. Δεν παραδίδουν οι Ιρανοί το ουράνιο. Δεν αλλάζει το ιρανικό πρόγραμμα παραγωγής (και ιδιοκτησίας) των βαλλιστικών πυραύλων-όπως θα ήθελε το Τελ Αβίβ. Το Ισραήλ καταστρέφει αλλά δεν κατέχει (όπως επιδίωκε) τον νότιο Λίβανο. Η άπτερος Νίκη μένει στην Τεχεράνη, έστω προσώρας.

Το Ισραήλ, γνήσιο παιδί των Άγγλων, εγγόνι των Αμερικανών, και “σαρξ εκ της σαρκός” του Διεθνούς Σιωνισμού, κατασκευάστηκε με άμεσο στόχο τον απόλυτο έλεγχο της κρίσιμης Μέσης Ανατολής με τα πετρέλαια και τις πόρτες για Ασία και Αφρική. Το παιδί άνοιξε δρόμο εκθρονίζοντας τους Άραβες, παλαιούς κατοίκους. Στην Ελλάδα, από την εποχή της Κατοχής, οι Εβραίοι έτυχαν των αμέριστων προσπαθειών διάσωσης πέραν κάθε ιδεολογίας, με το αντιστασιακό ΕΑΜ, αργότερα με τον Μίκυ και τον Ιάκωβο Καμπανέλλη (Μαουτχάουζεν) και να μην ξεχνάμε, ο πατέρας Έβερτ επί Κατοχής έσωσε πάρα πολλούς Εβραίους. Ο Κ. Μητσοτάκης συνεχίζει την παράδοση.

Οι Εβραίοι, ακραία ρεαλιστές και πιστοί στον ιδρυτικό ρόλο τους, καταλαβαίνουν ότι το μικρό τους μέγεθος τους ορίζει ως παίκτες καταστροφής περιορισμένων δυνατοτήτων και όχι ως Άρχοντες του Φέουδου της Μ. Ανατολής. Είναι ασταθείς κατακτητές, όχι νοικοκυραίοι.

Η θολούρα δεν θα σώσει τον Τραμπ

Ο Τραμπ μεταχειρίζεται το όπλο της θολούρας για να προκαλεί σύγχυση στους αντίπαλους. Το όπλο έχει αξία αλλά φαίνεται ότι προκαλεί σύγχυση και στους οπαδούς του. Αν αυτό επιβεβαιωθεί στις εκλογές του Νοεμβρίου, θα είναι μάλλον το τέλος του. Και έχει μηδενική αξία η προπαγάνδα ότι στην Τεχεράνη επικράτησαν οι “σκληροί” Φρουροί της Επανάστασης άμα δεν μπορείς να τους μαγκώσεις και όταν μάλιστα οι δικοί σου κάνουν ρεσάλτο σε πλοία των Ιρανών. Εκτός αν προετοιμάζεις τους δικούς σου για υποχωρήσεις.

Οι ΗΠΑ έχουν απέναντι τους ταπεινωμένους Ευρωπαίους, μακριά τους καιροσκόπους Ινδούς, μαχητικά εναντίον των Κινέζων και Ρώσων. Λιγόστεψαν μόνοι τους τους φίλους και τις πιθανότητές τους. Ίσως το “περιβάλλον” και το παρασκήνιο (πάντα έτοιμοι για προδοσία στα πίσω δωμάτια) προετοιμάζουν τον Τραμπ για αποδιοπομπαίο, για να την γλιτώσουν αυτοί, αλλά κάνουν λάθος: θα το πληρώσουν όλοι, Αμερικάνοι και Δυτικοί, όπως ακριβώς “όλοι μαζί τα φάγανε” από τις αποικίες των αμόρφωτων, αγράμματων, ξυπόλητων, μαύρων και κίτρινων περιφρονημένων που ξυπνάνε πεινασμένοι και θυμωμένοι . Έτσι γυρίζει, για μια ακόμα φορά, ο Κόσμος.

Η αλυσίδα ανεφοδιασμού των φαρμακείων των ΗΠΑ έχει κυριολεκτικά την αφετηρία της στη Κίνα και το Πεκίνο, όχι λόγω κάποιου ιδιαίτερου σχεδιασμού, αλλά λόγω της διαμόρφωσής της επί δεκαετίες με γνώμονα τις αντοχές της και όχι τον ανταγωνισμό. Στον πυρήνα του αμερικανικού συστήματος υγείας εντοπίζεται ένα αθέατο ευάλωτο σημείο και αφορά το γεγονός ότι χώρα με την πλέον καινοτόμο φαρμακοβιομηχανία του κόσμου, εξαρτάται από την Κίνα για την προμήθεια των απαραίτητων φαρμακευτικών ουσιών, ώστε να συνθέτει τα φαρμακευτικά της προϊόντα.

Ο βαθμός εξάρτησης αποτελεί ζήτημα διαφωνιών και έντονων αντιπαραθέσεων, με μερικούς να υποστηρίζουν πως φθάνει το 80% ή ακόμα και 90%, αν και προσεκτικότεροι αναλυτές υπολογίζουν πως κινείται μεταξύ 25% και 30%. Όμως, η Ινδία που συχνά αναφέρεται με την ιδιότητα μίας εναλλακτικής λύσης, εισάγει το 70% έως και 80% των απαραίτητων δραστικών φαρμακευτικών ουσιών για την παραγωγή των τελικών σκευασμάτων από την Κίνα, εξάγοντας κατόπιν και στις ΗΠΑ, οπότε έμμεσα ο βαθμός της εξάρτησης τουλάχιστον διπλασιάζεται. Πάντως ακόμα και ο χαμηλός βαθμός του 25% έως και 30% κρίνεται υψηλός και συνεπάγεται μεγάλη έκθεση της αμερικανικής φαρμακοβιομηχανίας από το εξωτερικό.

Δεν υπάρχουν όμως διχογνωμίες για το γεγονός ότι ο Αμερικανικός Οργανισμός Φαρμάκων και Τροφίμων (FDA) παρέχει πιστοποίηση σε 477 κατασκευαστές φαρμακευτικών ουσιών στην Κίνα, αν και κατά το 2025 επιθεωρεί μόνον τους 204. Δεν πρόκειται για υποθετικό κίνδυνο, αλλά για μία δομική πραγματικότητα, που απαιτεί ορθολογική σκέψη και αποκατάσταση του συνόλου των επιθεωρήσεων, αντί να επιρρίπτονται ευθύνες οπουδήποτε για να παραμείνει αλώβητος ο οργανισμός.

Οπωσδήποτε αναφύεται ο πειρασμός να εντάξει κάποιος το ζήτημα των φαρμάκων στα πλαίσια μίας υπόθεσης, όπου μία χώρα επιχειρεί απλώς να υπερκεράσει την άλλη. Η πραγματικότητα όμως δυστυχώς κρίνεται μάλλον κοινότυπη και περισσότερο διδακτική, από την στιγμή που επί αρκετές δεκαετίες, με βάση τα δεδομένα ορθολογικών οικονομικών αποφάσεων, οι φαρμακευτικοί όμιλοι καταλήγουν να μεταφέρουν την σύνθεση των δραστικών φαρμακευτικών ουσιών σε χώρες χαμηλού παραγωγικού κόστους.

Τι προσφέρει η Κίνα

Η Κίνα προσφέρει τότε τις οικονομίες κλίμακος, τις επιδοτήσεις στις καταναλώσεις ενέργειας, τα ευνοϊκά χρηματοοικονομικά κίνητρα και μία τεράστια εγχώρια βιομηχανία χημικών, με συνέπεια οι φαρμακοβιομηχανίες της Ευρώπης και των ΗΠΑ να αδράξουν την ευκαιρία. Η σχετικά πρόσφατη στροφή προς την Ινδία δεν μεταβάλλει ιδιαίτερα την κατάσταση, από την στιγμή που σχεδόν τα τέσσερα πέμπτα των δραστικών φαρμακευτικών ουσιών εισάγονται επίσης από την Κίνα από τις ινδικές φαρμακοβιομηχανίες.

Κατά συνέπεια, η φαινομενική ποικιλία των σκευασμάτων στα φαρμακεία αποτελεί στην πραγματικότητα μία ψευδαίσθηση, με την εξάρτηση από το Πεκίνο να μην συνιστά απλώς ένα στρατηγικό σφάλμα, αλλά το σωρευτικό αποτέλεσμα ενός παγκοσμιοποιημένου κλάδου, που εστιάζεται στο ζήτημα της τιμής και όχι των αντοχών.

Επιπλέον μεταβάλλεται και ο ρυθμός ανόδου της Κίνας στην φαρμακευτική αλυσίδα αξίας, με συνέπεια το 20% των φαρμάκων του κόσμου σε στάδιο ερευνών και ανάπτυξης να εξελίσσεται στην χώρα. Παράλληλα, κατά το 2025 το 46% των νέων μορίων για την φαρμακολογία που εισέρχεται σε κλινικές δοκιμές προέρχεται από κινεζικά εργαστήρια, με συνέπεια η χώρα να αποτελεί την δεύτερη χώρα διεθνώς σε ανάπτυξη νέων φαρμάκων και την επίσης δεύτερη σε κλίμακα κλινικών δοκιμών.

Το κινεζικό πρόγραμμα

Οι αναλυτές του φαρμακευτικού κλάδου υπολογίζουν πως βραχυπρόθεσμα οι κινεζικές φαρμακευτικές εταιρείες θα κατέχουν το 35% των εγκρίσεων για νέα φάρμακα, που θα κυκλοφορήσουν στην αγορά. Το δεκαπενταετές πρόγραμμα του Πεκίνου ορίζει με σαφήνεια πως η βιοτεχνολογία αποτελεί έναν από τους πυλώνες της βιομηχανίας, με την χώρα να προβαίνει σε επιθετικές προσλήψεις σε διεθνές επίπεδο νέων ευφυών επιστημόνων, προσελκύοντας και επενδυτές από το εξωτερικό για επιταχύνει την τροχιά των συγκεκριμένων εξελίξεων.

Αυτή καθαυτή η συγκεκριμένη στρατηγική δεν αποτελεί αφ’ εαυτού της απειλή, από την στιγμή που τα κράτη επενδύουν σε κλάδους που αξιολογούνται ως στρατηγικοί και οι ΗΠΑ υιοθετούν την ίδια λογική όταν επενδύουν στην αμυντική τεχνολογία και στην Τεχνητή Νοημοσύνη (ΑΙ). Οι φοβίες αναδύονται όταν η συγκέντρωση της προσφοράς δημιουργεί μία εύθραυστη κατάσταση, ανεξάρτητα του ποιος την ελέγχει και μία εξάρτηση από μία και μοναδική πηγή σε κάποια χώρα, είτε φίλη, είτε αντίπαλο, συνιστά σοβαρή δομική αδυναμία.

Το πλέον παραγωγικό πλαίσιο για την αντιμετώπιση των προβλημάτων αφορά τις αντοχές της εφοδιαστικής αλυσίδας και δείγματα αδυναμιών αποτελούν δεδομένα, όπως το γεγονός ότι το 40% των γενοσήμων στις ΗΠΑ προέρχονται από μόνον έναν παραγωγό με έγκριση από τον Οργανισμό Φαρμάκων και Τροφίμων (FDA) και περισσότερο από το 20% των ζωτικών δραστικών φαρμακευτικών ουσιών εισάγεται αποκλειστικά από την Κίνα. Η αποκαλούμενη κρίση της αμοξικιλλίνης της περιόδου 2022-2023, που πυροδοτείται από τις συνήθεις ελλείψεις και ανατροπές στην προσφορά, προκαλεί τραυματικές συνέπειες στο ένα για κάθε τρία αμερικανικά νοσοκομεία.

Η συγκεκριμένη οδυνηρή εμπειρία αποδεικνύει πως δεν απαιτείται κάποια γεωπολιτική κρίση, αλλά απλώς ένα εύθραυστο σημείο σε μία αλυσίδα ανεφοδιασμού, που εμφανίζει συμπτώματα υπερ-συγκέντρωσης. Το 2020 η υγειονομική κρίση αποδεικνύει επίσης την ταχύτητα με την οποία οι φαρμακευτικές εφοδιαστικές αλυσίδες υποκύπτουν στις απότομες πιέσεις. Οι δασμοί, που φθάνουν έως και 145% σε ορισμένες κινεζικές φαρμακευτικές εισαγωγές των ΗΠΑ, προσθέτουν κόστος, αλλά δεν έχουν την δυνατότητα να δημιουργήσουν μεμονωμένα εναλλακτικές προοπτικές.

Η Διαφοροποίηση των Πηγών Προμηθειών

Από την άλλη πλευρά, η επιστροφή της παραγωγής στις ΗΠΑ έχει μεγάλο κόστος, απαιτεί χρόνο, αλλά και συνεχείς επενδύσεις στην εκπαίδευση προσωπικού, στις υποδομές των ρυθμιστικών αρχών και προηγμένης τεχνολογίας παραγωγική δυναμικότητα, χωρίς να υπάρχουν κάποιοι διέξοδοι, που να προσφέρουν ταχύτητα και αποτελεσματικότητα. Η διαφοροποίηση των προμηθευτών και όχι η αποσύνδεση επιβάλλεται να αποτελέσει την κατευθυντήρια γραμμή, με το Πρόγραμμα Διασύνδεσης Πρωτοβουλίας-Παραγωγής της Ινδίας και οι νέες φαρμακευτικές της ζώνες να παρέχουν μία εναλλακτική λύση. Όμως, η μεγάλη εξάρτηση των ινδικών φαρμακευτικών εταιρειών από τις δραστικές κινεζικές φαρμακευτικές ουσίες περιορίζει την δυνατότητα επιλογής της με την ιδιότητα μεμονωμένης εναλλακτικής λύσης.

Οι δημιουργίες μονάδων σε μεθοριακές ζώνες ομόρων χωρών με τις ΗΠΑ, ο διπλασιασμός των πηγών προμηθειών και οι επενδύσεις σε συνεχείς παραγωγικές τεχνολογίες, αποτελούν μία συνδυασμένη στρατηγική που αποκτά ερείσματα στον φαρμακευτικό κλάδο. Οι Αμερικανοί οφείλουν επίσης να επενδύσουν στον μη ελκυστικό μεν, αλλά απόλυτα αναγκαίο εκσυγχρονισμό των ρυθμιστικών αρχών, με αδιάλειπτη και συνεχή λειτουργία των οδών εγκρίσεων του Οργανισμού Φαρμάκων και Τροφίμων (FDA) για τις εγχώρια παραγόμενες δραστικές φαρμακευτικές ουσίες. Παράλληλα, οφείλουν να προσφέρουν κίνητρα για τον πολλαπλασιασμό των προμηθευτών, αντί να τον ποινικοποιούν, χρηματοδοτώντας την παραγωγική δυναμικότητα των προηγμένων χημικών μεθόδων και ζυμώσεων, που ατροφούν επί δεκαετίες.

Η νομοθεσία BIOSECURE και ανάλογες νομοθετικές πράξεις ανακλούν τις προσπάθειες και των δύο παρατάξεων να αναγνωρίσουν τις πραγματικές διαστάσεις του προβλήματος, αλλά απλώς και μόνον η νομοθεσία δεν πρόκειται να ανοικοδομήσει εν μία νυκτί την βιομηχανική παραγωγική δυναμικότητα. Η πλέον σημαντική διαπίστωση μάλλον κρίνεται και η λιγότερο δραματική, από την στιγμή που πρόκειται κατά βάση για ζήτημα βιομηχανικής πολιτικής και διαχείρισης κινδύνων και όχι γεωπολιτικών αντιπαραθέσεων, με το κάθε κράτος να κινείται με βάση τα συμφέροντά του.

Η Κίνα επενδύει στρατηγικά και συστηματικά επί δεκαετίες στην παραγωγή φαρμάκων, όταν από την άλλη πλευρά οι Αμερικανοί ακολουθούν ένα πρότυπο με απόλυτη προτεραιότητα την φαρμακευτική καινοτομία, που προωθείται στην κορυφή της αλυσίδας αξίας και στρέφονται σε εξωτερικές πηγές στα θέματα της βιομηχανικής βάσης για να την υποστηρίξουν.

Οι δύο στρατηγικές κρίνονται ορθολογικές, στα πλαίσια όμως της υποκειμενικής λογικής τους διεργασίας. Το ερώτημα πλέον αφορά το γεγονός εάν και κατά πόσον οι ΗΠΑ έχουν την δυνατότητα να ανοικοδομήσουν το βάθος της εγχώριας εφοδιαστικής τους αλυσίδας, χωρίς να θυσιάσουν το οικοσύστημα της καινοτομίας, που παραμένει το μεγαλύτερο ανταγωνιστικό τους πλεονέκτημα. Τα φαρμακευτικά σκευάσματα που αναλώνουν σε ημερήσια βάση οι Αμερικανοί, αντιπροσωπεύουν ένα εξαιρετικά περίπλοκο παγκόσμιο δίκτυο. Για να αποκτήσει μεγαλύτερες αντοχές το δίκτυο δεν απαιτούνται αντιπαραθέσεις και συγκρούσεις, αλλά η διασφάλιση του ότι το οικιακό απόθεμα φαρμάκων δεν θα αποτελέσει σημείο μόχλευσης για κανέναν.

Ωστόσο, ο εικοστός πρώτος αιώνας, και ιδίως τα έτη 2022 έως 2025, έχουν κλονίσει βαθιά αυτή την καθιερωμένη αντίληψη. Σε πολλαπλά θέατρα επιχειρήσεων (Ουκρανία, Ισραήλ και Γάζα, Ιράν και Νότια Ασία), η υποτιθέμενη ασπίδα της πυρηνικής αποτροπής απέτυχε να αποτρέψει την κλιμάκωση, τον πόλεμο δι’ αντιπροσώπων ή ακόμη και την άμεση διακρατική σύγκρουση.

Ο μύθος του πυρηνικού «ιερού δισκοπότηρου» συγκρούεται πλέον με την πραγματικότητα: τα πυρηνικά όπλα, ενώ αποτρέπουν την ολοκληρωτική εξόντωση, δεν εγγυώνται κατ’ ανάγκην την αυτοσυγκράτηση ή τη σταθερότητα. Η Ρωσική Ομοσπονδία διαθέτει πάμπολλα πυρηνικά όπλα: απέτρεψε αυτό την εισβολή του ουκρανικού στρατού στο έδαφός της (Κουρσκ), κάτι το αδιανόητο επί Ψυχρού Πολέμου; Το Ισραήλ διαθέτει πυρηνικά όπλα: λειτούργησε αυτό ως αποτελεσματική αποτροπή, είτε για την 7^η Οκτωβρίου 2023 (μη-κράτος) είτε για την αντεπίθεση του Ιράν (κράτος) και τα πλήγματά του στο Ισραήλ; Και η Ινδία και το Πακιστάν διαθέτουν πυρηνικά όπλα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τους κινδύνους σε έναν πόλεμό τους: μπόρεσε αυτό να αποτρέψει τον διακρατικό πόλεμο μεταξύ τους με συμβατικά όπλα; Ας τα πάρουμε ένα ένα.

Ρωσία και Ουκρανία 

Η Ρωσία διαθέτει το μεγαλύτερο πυρηνικό οπλοστάσιο στον κόσμο. Η στρατηγική της τριάδα, που αριθμεί χιλιάδες πυρηνικές κεφαλές, θεωρούνταν ότι καθιστά αδιανόητη οποιαδήποτε άμεση πρόκληση από το ΝΑΤΟ. Ωστόσο, από την πλήρους κλίμακας εισβολή της στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, η Μόσχα διαπίστωσε ότι η πυρηνική ισχύς δεν μεταφράζεται πλέον με ευθύ τρόπο σε πολιτική επιρροή.

Όπως το περιέγραψε εύστοχα ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Marco Rubio τον Ιανουάριο του 2025, ο πόλεμος έχει εξελιχθεί σε έναν πολυετή πόλεμο δι’ αντιπροσώπων μεταξύ των ΗΠΑ/ΝΑΤΟ και της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Παρά τη συχνή αναφορά στο ενδεχόμενο πυρηνικών, συμπεριλαμβανομένων των ρωσικών αναφορών σε «όλα τα διαθέσιμα μέσα», της ανάπτυξης τακτικών όπλων στη Λευκορωσία και των ασκήσεων των Στρατηγικών Πυραυλικών Δυνάμεων της Ρωσίας, τα δυτικά κράτη έχουν σταδιακά δοκιμάσει τις παροιμιώδεις «κόκκινες γραμμές» της Μόσχας.

Η Ουκρανία έχει πλήξει βαθιά εντός του προπολεμικού ρωσικού εδάφους· μη επανδρωμένα αεροσκάφη έχουν φτάσει σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις και ακόμη και στο ίδιο το Κρεμλίνο της Μόσχας. Συστήματα μεγάλου βεληνεκούς που προμηθεύτηκε από το ΝΑΤΟ, τα οποία κάποτε θεωρούνταν τεκμήρια κλιμάκωσης, χρησιμοποιούνται πλέον συστηματικά. Η ρωσική πυρηνική αποτροπή, επομένως, απέτυχε να αποτρέψει τόσο τη διάβρωση όσων η Ρωσία θεωρεί γεωπολιτικές ζώνες ασφαλείας όσο και την υλική διείσδυση στο έδαφός της.

Η πολιτική ισχύς της αποτροπής έχει απονευρωθεί από την κόπωση αξιοπιστίας: όσο συχνότερα εκτοξεύεται μια πυρηνική απειλή χωρίς συνέπειες, τόσο λιγότερο αποτρεπτική καθίσταται. Η Ρωσία έχει βρεθεί αντιμέτωπη με τα όρια της πυρηνικής αποτροπής και με τη συνειδητοποίηση ότι ακόμη και μια συντριπτική πυρηνική ικανότητα δεν εξασφαλίζει απόλυτη πολιτική ή στρατηγική ασφάλεια.

Ναι μεν σαφώς κερδίζει τον πόλεμο, αλλά η αδυναμία της να ανακόψει πλήρως και τελεσιδίκως την επέκταση του ΝΑΤΟ ή την ουκρανική αντεπίθεση υπογραμμίζει την απαξίωση της ψυχροπολεμικής πεποίθησης ότι τα πυρηνικά όπλα εξουδετερώνουν τη συμβατική ευαλωτότητα. Αντιθέτως, ο πόλεμος έχει επιβεβαιώσει εκ νέου τη διαρκή σημασία της συμβατικής ισχύος, της εφοδιαστικής υποστήριξης, της βιομηχανικής ανθεκτικότητας και της φυσικής παρουσίας δυνάμεων στο πεδίο.

Ισραήλ και Παλαιστίνη 

Το Ισραήλ, το μοναδικό κράτος της Μέσης Ανατολής/Δυτικής Ασίας που διαθέτει πυρηνικά όπλα, αποτέλεσε για δεκαετίες την επιτομή της ορθοδοξίας της αποτροπής. Το αδήλωτο αλλά ευρέως αναγνωρισμένο πυρηνικό του οπλοστάσιο θεωρούνταν ότι αποθαρρύνει υπαρξιακές απειλές από εχθρικούς γείτονες. Ωστόσο, τα γεγονότα της 7ης Οκτωβρίου 2023 κατέρριψαν την ψευδαίσθηση της απόλυτης ασφάλειας.

Ούτε η γνώση της πυρηνικής ικανότητας του Ισραήλ ούτε η συντριπτική του συμβατική ισχύς απέτρεψαν τη Χαμάς, τη Χεσμπολλά, τις επιχειρήσεις Αληθής Επαγγελία του Ιράν, ή τους Χούθι/Ανσαραλλά από το να κλιμακώσουν την περιφερειακή αντιπαράθεση. Η πυρηνική αποτροπή του Ισραήλ αποδείχθηκε άνευ σημασίας έναντι υποκρατικών δρώντων που καθοδηγούνται από ιδεολογία, την έννοια του μαρτυρίου και τον ασύμμετρο πόλεμο. Τα πυρηνικά όπλα, ως μέσα ολοκληρωτικής καταστροφής, είναι άχρηστα απέναντι σε μη κρατικούς αντιπάλους που επιχειρούν εντός πυκνοκατοικημένων αστικών ζωνών.

Η αποτυχία εδώ είναι διττή. Σε στρατηγικό επίπεδο, η πυρηνική αποτροπή του Ισραήλ δεν απέτρεψε επιθέσεις που έδωσαν το κατ’ επίφαση δικαιολογητικό έρεισμα για έναν παρατεταμένο και εν τέλει ανεπιτυχή γενοκτονικό πόλεμο στη Γάζα και για εκτεταμένη περιφερειακή αστάθεια.

Σε πολιτικό επίπεδο, ανέδειξε τα ηθικά και πρακτικά όρια της εξάρτησης από τα πυρηνικά όπλα ως πηγή υπαρξιακής διασφάλισης. Όπως και στην περίπτωση της Ρωσικής Ομοσπονδίας, το πυρηνικό οπλοστάσιο δεν μεταφράστηκε σε στρατηγική ασυλία· αντιθέτως, συνυπήρξε με οξεία ευαλωτότητα. Η περίπτωση Ισραήλ-Γάζας υπογραμμίζει μια ευρύτερη διάβρωση του «πυρηνικού ταμπού» και την ανάδυση αμφισβήτησης ως προς τις πολιτικές χρήσεις των πυρηνικών όπλων στην αποτροπή ή διαχείριση συμβατικών πολέμων.

Ισραήλ και Ιράν 

Εάν η πυρηνική ικανότητα του Ισραήλ απέτυχε να αποτρέψει μη κρατικούς δρώντες, η αντιπαράθεσή του με το Ιράν αποκαλύπτει τα όρια της αποτροπής ακόμη και μεταξύ κρατών. Το Ιράν, παρότι κατά τεκμήριο δεν διαθέτει πυρηνικά όπλα (ιδίως όσο ακόμα ζούσε ο Σαγιέντ Αλί Χαμενεΐ), έχει ακολουθήσει μια συνειδητή πολιτική «λανθάνουσας πυρηνικής ικανότητας», διατηρώντας τη δυνατότητα παραγωγής πυρηνικού όπλου χωρίς να την αξιοποιεί, χωρίς να υπερβαίνει το κατώφλι (όπως την περιέγραψε το 2012 ο Kenneth Waltz ως μία από τις πιθανές στρατηγικές του Ιράν για το μέλλον). Αυτή η λανθάνουσα ικανότητα αποσκοπούσε στην αποτροπή ισραηλινής ή αμερικανικής επιθετικότητας, προβάλλοντας την πιθανότητα ταχείας απόκτησης πυρηνικών εάν χρειαστεί.

Ωστόσο, στον λεγόμενο «Πόλεμο των Δώδεκα Ημερών» του Ιουνίου 2025, η αποτροπή κατέρρευσε και από τις δύο πλευρές. Το Ισραήλ ξεκίνησε πόλεμο κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας, παρουσιάζοντάς τον επικοινωνιακά ως προληπτικά πλήγματα εναντίον ιρανικών πυρηνικών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων, υποστηρίζοντας ότι οι περιφερειακοί σύμμαχοι και τα πυραυλικά της προγράμματα συνιστούσαν απαράδεκτη απειλή. Το Ιράν απάντησε με άμεσες επιθέσεις πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών σε ισραηλινό έδαφος, συμπεριλαμβανομένων υπερ-υπερηχητικών πυραύλων (hypersonic), προκαλώντας σημαντικές ζημιές παρά τα συστήματα άμυνας Iron Dome, Arrow, THAADκαι David’s Sling.

Εδώ, ούτε η πυρηνική αποτροπή του Ισραήλ ούτε η πυρηνική πολιτική ενδεχόμενης δυνατότητας του Ιράν απέτρεψαν τη σύγκρουση. Αυτή η αμοιβαία αναίρεση της αποτροπής υποδεικνύει μια βαθύτερη αλήθεια: ο μύθος, το ταμπού και το δόγμα της απολυτότητας της πυρηνικής αποτροπής έχουν αντικαταστήσει την εμπειρική πραγματικότητα όπως αυτή εκτυλίσσεται επί του πεδίου το 2025 και το 2026.

Δεν υπάρχει ιστορικό προηγούμενο παράδοσης αποκλειστικά λόγω πυρηνικής απειλής ή πλήγματος· ο ατομικός βομβαρδισμός της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι μυθοποιήθηκε σε ένα αμερικανικό αφήγημα αποφασιστικής ατομικής νίκης, ωστόσο η παράδοση της Ιαπωνίας μπορεί να ερμηνευθεί ως τέτοια μόνο μέσα από ένα εκ των υστέρων ιστοριογραφικό πρίσμα. (πι αναγνώστες που ενδιαφέρονται να εμβαθύνουν μπορούν να συμβουλευθούν, π.χ., το βιβλίο Imperial Eclipse: Japan’s Strategic Thinking about Continental Asia before August 1945 της Yukiko Koshiro.)

Ινδία και Πακιστάν

Επιπλέον, όταν η Ινδία και το Πακιστάν πραγματοποίησαν τις πυρηνικές τους δοκιμές το 1998, πολλοί αναλυτές υποστήριξαν ότι η υποήπειρος είχε εισέλθει σε μια νέα εποχή σταθερότητας. Οι αισιόδοξοι, συμπεριλαμβανομένου του Kenneth Waltz, πίστευαν ότι η πυρηνική ισορροπία θα επέβαλλε αυτοσυγκράτηση και, για δύο δεκαετίες, παρά τις περιοδικές κρίσεις, οι δύο αντίπαλοι απέφυγαν έναν πόλεμο πλήρους κλίμακας.

Αυτή η υπόθεση κατέρρευσε το 2025, όταν συνοριακές συγκρούσεις στο Κασμίρ κλιμακώθηκαν σε μια μείζονα διακρατική σύγκρουση, σε κανονικό πόλεμο. Και οι δύο πλευρές, παρότι διέθεταν πυρηνικά όπλα, ενεπλάκησαν σε παρατεταμένες συμβατικές εχθροπραξίες. Για εβδομάδες, οι αναλυτές φοβούνταν κλιμάκωση, ενδεχομένως έως και το πυρηνικό κατώφλι εάν τα πράγματα εκτρέπονταν· ωστόσο, ούτε αυτό συνέβη, ούτε και αποτράπηκε εξαρχής ο πόλεμος. Ο πόλεμος κατέδειξε ότι η αποτροπή μπορεί να συγκρατεί την κλιμάκωση, αλλά όχι να αποτρέπει τον ίδιο τον πόλεμο.

Εν ολίγοις, τα πυρηνικά όπλα στη Νότια Ασία έχουν καταστεί εργαλεία μάλλον ψυχολογικής διασφάλισης παρά πρακτικής αποτροπής. Η παρουσία τους επιτρέπει στους ηγέτες να ενεργούν πιο τολμηρά σε συμβατικό επίπεδο, με την υπόθεση ότι η πυρηνική κλιμάκωση παραμένει απίθανη. Το φαινόμενο αυτό, που αποκαλείται ενίοτε «παράδοξο σταθερότητας–αστάθειας», καθιστά την αποτροπή αυτοαναιρούμενη: αποτρέποντας τον ολοκληρωτικό πόλεμο, επιτρέπει παραδόξως τον περιορισμένο πόλεμο.

Επανεκτιμώντας τα όρια της πυρηνικής αποτροπής

Σε όλα αυτά τα θέατρα επιχειρήσεων, αναδύεται ένα κοινό μοτίβο: η αποσύνδεση της πυρηνικής ικανότητας από την πολιτική επιρροή. Η κατοχή της βόμβας δεν συνεπάγεται πλέον αυτόματα (πολλώ δε μάλλον απολύτως) αποτροπή, ούτε εγγυάται τη σταθερότητα. Η πυρηνική ορθοδοξία του Ψυχρού Πολέμου, θεμελιωμένη στη διπολική ορθολογικότητα, στον έλεγχο των υπερδυνάμεων και στο δόγμα της Αμοιβαίας Εξασφαλισμένης Καταστροφής (MAD), έχει ραγίσει μέσα σε έναν πολυπολικό κόσμο υβριδικών συγκρούσεων.

Η πρόσφατη βιβλιογραφία υπογραμμίζει ότι η διάβρωση της αποτροπής δεν είναι απλώς εμπειρική αλλά και δομική. Ο Vipin Narang (2017) έχει δείξει ότι οι πυρηνικές στάσεις των κρατών (είτε πρόκειται για εξασφαλισμένη αντεκδίκηση, είτε για «καταλυτική» στάση, είτε για ασύμμετρη κλιμάκωση) διαμορφώνουν σε βάθος την αξιοπιστία και την ευελιξία της αποτροπής, υποδηλώνοντας ότι η ίδια η ποικιλία στάσεων μπορεί να παράγει αστάθεια.

Ο Matthew Kroenig (2020) υποστηρίζει αντίστοιχα ότι η επιστροφή του πυρηνικού ανταγωνισμού μεταξύ μεγάλων δυνάμεων αναβιώνει καταναγκαστικές δυναμικές της εποχής του Ψυχρού Πολέμου σε ένα πιο πολυπολικό πλαίσιο, διαβρώνοντας την προβλεψιμότητα και τη σταθερότητα των κρίσεων. Συμπληρώνοντας αυτές τις στρατηγικές προσεγγίσεις, η Nina Tannenwald (2018) καταγράφει τη σταδιακή αποδυνάμωση του πυρηνικού ταμπού, καθώς τόσο η ρητορική όσο και η πολιτική έχουν κανονικοποιήσει συζητήσεις περί χρήσης πυρηνικών όπλων που άλλοτε θεωρούνταν αδιανόητες.

Ο Lawrence Freedman (2019), από την πλευρά του, προειδοποιεί ότι η αποτροπή εδράζεται τελικά στην αξιοπιστία της σηματοδότησης (signalling) και της επικοινωνίας, η οποία στις σύγχρονες συγκρούσεις υπονομεύεται ολοένα και περισσότερο από την αμφισημία, την παραπληροφόρηση και τη διάχυση της ισχύος. Συνολικά, αυτές οι προσεγγίσεις ενισχύουν το επιχείρημα ότι η φαινομενική παρακμή της πυρηνικής αποτροπής δεν αντανακλά απλώς μεταβολές στη συμπεριφορά, αλλά έναν συστημικό μετασχηματισμό στον τρόπο με τον οποίο τα κράτη αντιλαμβάνονται και ασκούν την πυρηνική αυτοσυγκράτηση.

Τρεις επισημάνσεις αξίζουν εδώ ιδιαίτερη έμφαση. Πρώτον, ο μύθος: η πεποίθηση ότι τα πυρηνικά όπλα επιβάλλουν υποταγή ή εγγυώνται την ειρήνη στερείται ιστορικής θεμελίωσης. Δεύτερον, το ταμπού: η ηθική αναστολή έναντι της χρήσης πυρηνικών, άλλοτε σχεδόν ιερή, εξασθενεί καθώς η πυρηνική ρητορική κανονικοποιείται. Είναι εξαιρετικά δύσκολο να φανταστεί κανείς ένα σενάριο στο οποίο, σε ολόκληρη την ανθρώπινη ιστορία, τέτοια όπλα θα είχαν χρησιμοποιηθεί μόνο δύο φορές, στους ατομικούς βομβαρδισμούς της Χιροσίμα και του Ναγκασάκι το 1945. Τρίτον, το δόγμα: η ίδια η Αμοιβαία Εξασφαλισμένη Καταστροφή (MAD) σχετικοποιείται· η στρατηγική αμφισημία και οι περιορισμένοι πόλεμοι μεταξύ ή γύρω από πυρηνικά κράτη καθίστανται ολοένα και πιο πιθανοί.

Η πυρηνική αποτροπή δεν έχει εκλείψει, αλλά έχει αποτύχει στον απόλυτο ισχυρισμό της ότι αποτρέπει τον πόλεμο. Στην αμφισβητούμενη αποτροπή της Ρωσίας, στην ευαλωτότητα του Ισραήλ, στις επιλογές πυρηνικής πολιτικής του Ιράν και στην αστάθεια της Νότιας Ασίας, η βόμβα αποδείχθηκε μια αδρανής θεότητα: λατρευόμενη, εκφοβιστική, αλλά πολιτικά κάθε άλλο παρά παντοδύναμη.

Καθώς το διεθνές σύστημα ολισθαίνει προς έναν ανανεωμένο ανταγωνισμό μεταξύ μεγάλων δυνάμεων και προς περιφερειακή στρατιωτικοποίηση, τόσο οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής όσο και οι μελετητές οφείλουν να επανεκτιμήσουν νηφάλια τα όρια της πυρηνικής αποτροπής, δεδομένου ότι η υπόσχεσή της για σχεδόν απόλυτη ασφάλεια αγγίζει τα όρια της ψευδαίσθησης.

*Ο Δημήτρης Β. Πεπόνης είναι ο δημιουργός του ιστότοπου αναλύσεων «Κοσμοϊδιογλωσσία» και συγγραφέας του βιβλίου Το Τέλος της Μεγάλης Παρέκκλισης: Από την Ουκρανία και την πανδημία στη νέα πλανητική τάξη (εκδ. Τόπος, 2023). Είναι απόφοιτος του μεταπτυχιακού προγράμματος «Διακυβέρνηση και Δημόσιες Πολιτικές» του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου και έχει εργαστεί στη Βουλή των Ελλήνων ως επιστημονικός συνεργάτης.

*Ο Σωτήρης Μητραλέξης είναι διδάκτωρ πολιτικής επιστήμης και διεθνών σχέσεων και Επίτιμος Ανώτερος Ερευνητικός Εταίρος στο University College London του Πανεπιστημίου του Λονδίνου (ιστοσελίδα).

Ο Τούρκος υπουργός υπογράμμισε ότι οι σχετικές δηλώσεις δεν αντανακλούν το πνεύμα συνεργασίας που θα έπρεπε να διέπει τις σχέσεις μεταξύ των δύο πλευρών, σημειώνοντας ωστόσο πως έχουν ήδη πραγματοποιηθεί οι απαραίτητες διπλωματικές επαφές για την αποκατάσταση του κλίματος. «Νομίζω ότι το θέμα έχει διευθετηθεί», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Η παρέμβασή του έρχεται σε μια συγκυρία κατά την οποία η Τουρκία επιχειρεί να επανατοποθετηθεί ως κομβικός παίκτης μεταξύ Δύσης και Ανατολής, διατηρώντας ισορροπίες σε ένα όλο και πιο πολωμένο διεθνές περιβάλλον. Στο ίδιο πλαίσιο, εκπρόσωποι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής επανέλαβαν ότι η Τουρκία παραμένει σημαντικός εταίρος, τόσο ως σύμμαχος στο ΝΑΤΟ όσο και ως υποψήφια προς ένταξη χώρα στην ΕΕ.

Ο κόσμος του αυτόματου πιλότου τελείωσε

Στην ομιλία του, ο Φιντάν σκιαγράφησε μια απαισιόδοξη αλλά ρεαλιστική εικόνα του σύγχρονου διεθνούς συστήματος, υποστηρίζοντας ότι οι αλλεπάλληλες κρίσεις έχουν φέρει τον κόσμο σε οριακό σημείο. Όπως τόνισε, η εποχή κατά την οποία τα κράτη μπορούσαν να λειτουργούν «στον αυτόματο πιλότο» έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί.
«Το ερώτημα δεν είναι αν το παλιό σύστημα έχει καταρρεύσει – αυτό έχει ήδη συμβεί. Το ζήτημα πλέον είναι ποιος θα διαμορφώσει το επόμενο και με ποιους όρους», σημείωσε, υπογραμμίζοντας τη σημασία της στρατηγικής διορατικότητας και της διπλωματίας σε ένα ασταθές περιβάλλον.

Μέση Ανατολή και Ισραήλ

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, κάνοντας λόγο για μια επικίνδυνη δυναμική που υπερβαίνει τα τοπικά όρια. Αναφερόμενος στις συγκρούσεις στην περιοχή, υποστήριξε ότι οι ενέργειες του Ισραήλ συμβάλλουν στην περαιτέρω αποσταθεροποίηση, με επιπτώσεις που ξεπερνούν την περιοχή και επηρεάζουν την παγκόσμια ασφάλεια.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η διεθνής κοινότητα οφείλει να αντιδρά συλλογικά, καθώς οι κρίσεις πλέον δεν περιορίζονται γεωγραφικά, αλλά έχουν αλυσιδωτές συνέπειες σε παγκόσμιο επίπεδο.

Η «διπλωματία ηγεσίας» της Τουρκίας

Ο Φιντάν ανέδειξε επίσης το μοντέλο εξωτερικής πολιτικής που, όπως είπε, έχει αναπτύξει η Τουρκία τα τελευταία χρόνια, βασισμένο στην ενεργή παρέμβαση της πολιτικής ηγεσίας σε κρίσιμες στιγμές. Επισήμανε ότι η δυνατότητα άμεσης και αποφασιστικής εμπλοκής σε διεθνείς κρίσεις έχει επιτρέψει στην Άγκυρα να διαδραματίσει ρόλο μεσολαβητή σε διάφορα μέτωπα.
Παράλληλα, τόνισε ότι η τουρκική προσέγγιση στη διαμεσολάβηση δεν επιδιώκει την επιβολή λύσεων, αλλά τη δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών ώστε τα εμπλεκόμενα μέρη να καταλήξουν σε βιώσιμες συμφωνίες.

Περιφερειακές λύσεις σε περιφερειακά προβλήματα

Κλείνοντας, ο Τούρκος υπουργός υπογράμμισε την ανάγκη για ένα νέο περιφερειακό όραμα, ιδιαίτερα στη Μέση Ανατολή, βασισμένο στη συνεργασία, τον αμοιβαίο σεβασμό και την οικονομική διασύνδεση. Όπως ανέφερε, οι πρόσφατες κρίσεις έχουν ήδη οδηγήσει σε πρωτοφανή επίπεδα συνεννόησης μεταξύ χωρών της περιοχής.
«Τα περιφερειακά προβλήματα πρέπει να επιλύονται από τις ίδιες τις χώρες της περιοχής», δήλωσε, εκφράζοντας την πεποίθηση ότι ένα πιο σταθερό και ευημερούν μέλλον παραμένει εφικτό.

Διευκρινίζοντας ότι δεν θα προχωρήσει σε οποιοδήποτε σχόλιο για τα τεκταινόμενα γύρω από «το υπαρκτό σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ «καθώς οι σχολιασμοί δεν βοηθούν αλλά οξύνουν τα πράγματα», τόνισε εμφατικά ότι «η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία κάνει τη δουλειά της και κατά κοινή ομολογία την κάνει καλά».

Την ίδια στιγμή εστίασε στο θέμα των Ελλήνων δικαστικών στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία σε ότι αφορά στην ανανέωση της θητείας τους. Αφού σημείωσε ότι έχει δημιουργηθεί ένα ζήτημα με τη ανανέωση, το οποίο δεν έπρεπε να υπάρξει, τόνισε ότι σύμφωνα με το σύνταγμα της χώρας μας, που υπερέχει του ευρωπαϊκού δικαίου, και δη το άρθρο 90 παράγραφος 5, για τις υπηρεσιακές μεταβολές των Ελλήνων δικαστών, συμπεριλαμβανομένης και της μετάθεσής τους ή απόσπασης στους ευρωπαϊκούς θεσμούς ή της ανανέωσης θητείας τους, αποκλειστικά αρμόδιο είναι το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο.

«Αυτό έστειλε τους εισαγγελείς εκεί. Αυτό μπορεί ή να παρατείνει τη θητεία τους ή να μην την παρατείνει. Τίθεται ένα ζήτημα όχι σε επίπεδο νομικό. Το νομικό ζήτημα είναι έτσι όπως σας το λέω. Αυτό θα αποφασίσει και αυτό το εξασφαλίζει η υπεροχή του ελληνικού Συντάγματος», είπε χαρακτηριστικά, σημειώνοντας πως κατά κοινή ομολογία η ευρωπαϊκή εισαγγελία έχει κάνει εξαιρετικά τη δουλειά της.

Ο πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας συνέχισε λέγοντας πως, αν και δεν είναι δεσμευτική η θετική εισήγηση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, το Ανώτατο Δικαστικό Συμβούλιο θα πρέπει να λάβει σοβαρά υπόψη όλες τις παραμέτρους και στην περίπτωση που αποφασίσει να μην ανανεώσει τη θητεία τους «θα πρέπει κατά την εκτίμησή μου για λόγους δεοντολογίας και σεβασμού, όχι σε επίπεδο νομικό, σε επίπεδο αρχών του ευρωπαϊκού νομικού πολιτισμού, της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, να εξηγήσει ποιοι είναι οι λόγοι για τους οποίους δεν έγινε».

«Είναι τόσο απλό», είπε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας όμως πως στην Ελλάδα πολλές φορές δυσκολεύουν τα πράγματα, ίσως γιατί εκτιμάται ότι έχει μεγαλύτερη σημασία η πολιτική συγκυρία και η πολεμική που δημιουργείται.

«Αλλά εδώ μιλάμε για θεσμικά ζητήματα, μιλάμε για ευρωπαϊκούς θεσμούς και πρέπει να είμαστε προσεκτικοί.Η ευρωπαϊκή εισαγγελία είναι ευρωπαϊκός θεσμός, δεν είναι χθεσινός, είναι αυριανός και μεθαυριανός κι έτσι πρέπει να τον αντιμετωπίσουμε», υπογράμμισε.

Αναφέρθηκε και στη σύρραξη στη Μέση Ανατολή, που επηρεάζει τόσο την Ελλάδα όσο και την Ευρώπη, τονίζοντας ότι η επίθεση ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον του Ιράν παραβιάζει το διεθνές δίκαιο. Επέκρινε τις Ηνωμένες Πολιτείες για την επανάληψη λαθών (όπως σε Λιβύη, Ιράκ, Συρία) που αφήνουν βαθιές πληγές και έχουν σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις στην Ευρώπη. Τόνισε παράλληλα την αδυναμία της Ευρώπης να διαδραματίσει τον πλανητικό της ρόλο ως δύναμη ειρήνης και δημοκρατίας, καθώς δεν διαθέτει κοινή εξωτερική πολιτική και στρατό και καλώντας την να «σηκώσει το κεφάλι της» και να χτίσει βασικούς πυλώνες ασφάλειας.

«Αυτός ο πόλεμος ξεκίνησε ίσως με υπερβολική αισιοδοξία από πλευράς Ντόναλντ Τραμπ. Βλέπουμε τώρα ότι ο πόλεμος αυτός συνεχίζεται. Δεν ξέρουμε πώς θα συνεχιστεί και με τι τίμημα θα τελειώσει. Αυτή τη στιγμή συμβαίνει κάτι το οποίο θα μας αφήσει πολλές πληγές. Και όταν τελειώσει ο πόλεμος, οι πληγές θα είναι βαθιές», υπογράμμισε.

Σχολίασε και την ρωσο-ουκρανική σύγκρουση, τονίζοντας ότι η Ευρώπη ορθώς αντέδρασε στην εισβολή του Πούτιν, σημειώνοντας όμως ό,τι αφορά την Κύπρο, ότι η Ευρώπη «ποτέ δεν είπε, το τονίζω για ευρωπαϊκό κράτος, έτσι, πως ό,τι κάνω με τον Βλαντίμιρ Πούτιν σε κυρώσεις θα το κάνω και εναντίον της Τουρκίας. Η Ελλάδα πρέπει να χρησιμοποιήσει ακόμα και τα μέσα του βέτο όποτε χρειαστεί για να αναγκαστεί η Ευρώπη να κάνει αυτό που κάνει για  για την Ρωσία να το κάνει για την Τουρκία», είπε.

Ο κ. Προκόπης Παυλόπουλος ήταν ιδιαίτερα επικριτικός για τη στάση του Ουκρανού Πρόεδρου Ζελένσκι αναφορικά με την τουρλική εισβολή και κατοχή στην Κύπρο, Εξέφρασε την έντονη απογοήτευση για τη στάση του Ουκρανού Προέδρου Ζελένσκι στην Κύπρο, ο οποίος αρνήθηκε να καταδικάσει την τουρκική εισβολή.

«Δεν τόλμησε ο άνθρωπος που χτυπάει την πόρτα της Ευρώπης και βρίσκεται στην Κύπρο επί προεδρίας κυπριακής, να πει μια λέξη. Αυτός ο άνθρωπος ζητάει να γίνει μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Γι’ αυτό σας είπα ότι ως Ελλάδα, ως Κύπρος πρέπει να υπερασπιστούμε και την δική μας τιμή, αλλά και την τιμή της Ευρώπης», είπε.

Και προσέθεσε: «Πρέπει να πει κανείς στον κύριο Ζελένσκι ότι “ξέρεις, η Ελλάδα και η Κύπρος, όταν έχεις αυτή τη συμπεριφορά, να ευλογείς για τα δικά σου συμφέροντα, όταν δεν είσαι καν χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, να ευλογείς το έγκλημα της Τουρκίας απέναντι στην Κύπρο, από εκεί και πέρα η θέση σου στην Ευρώπη είναι, το λιγότερο, προβληματική”».

Κριτική άσκησε και στην υποδοχή του Αλβανού πρωθυπουργού Έντι Ράμα στην Ελλάδα, καταλογίζοντας αδράνεια στην ελληνική κυβέρνηση για την παραβίαση των δικαιωμάτων της ελληνικής μειονότητας και τις «αδιανόητες απαιτήσεις των Τσάμηδων», με τον ίδιο να σημειώνει ότι καθ’ ολη τη διάρκεια της θητείας του δεν δέχτηκε ποτέ στο Προεδρικό Μέγαρο ούτε τον Πρόεδρο ούτε τον πρωθυπουργό της Αλβανίας: «Επί πέντε χρόνια δεν δέχτηκα κανέναν από αυτούς και είχα ζητήσει από τον τότε πρωθυπουργό να μην επισκεφθεί κανείς τους την Ελλάδα».

Ο Όμιλος ΟΤΕ υιοθετεί μία “digital first” προσέγγιση, ενσωματώνοντας το ΑΙ σε κάθε πτυχή της λειτουργίας του, από την πληροφορική και τα δίκτυα, μέχρι την εξυπηρέτηση πελατών. Έχει συσταθεί dedicated ομάδα στην εταιρεία, η οποία προτεραιοποιεί AI use cases και φροντίζει, ώστε όλοι οι εργαζόμενοι να λειτουργούν με ασφάλεια και υπευθυνότητα γύρω από το ΑΙ, ενώ σε επίπεδο εκπαίδευσης, έχει δημιουργήσει την ΑΙ Academy, προκειμένου οι άνθρωποί του να ενισχύσουν τις ψηφιακές τους δεξιότητες.

Όπως σημείωσε ο κ. Φαλάγγας, ο Όμιλος ΟΤΕ βρίσκεται σε μια ιδιαίτερη θέση στο ψηφιακό οικοσύστημα, καθώς συνδυάζει υποδομές, πλατφόρμες και συμβουλευτικές υπηρεσίες και πάνω σε αυτούς τους τρεις πυλώνες χτίζει την προσέγγισή του για το AI.

Στο πλαίσιο της συζήτησης, ο κ. Φαλάγγας αναφέρθηκε και στις νέες υποδομές που λάνσαρε πρόσφατα η COSMOTE TELEKOM για τις ΑΙ ανάγκες των επιχειρήσεων προσφέροντας πρόσβαση σε σύγχρονες υπηρεσίες Business Cloud, συμπεριλαμβανομένων πρωτοποριακών λύσεων GPU-as-a-Service για εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης, χρησιμοποιώντας την τεχνολογία της NVIDIA. Πρόσθεσε δε πως με την καινοτόμα αυτή υπηρεσία οι επιχειρήσεις μπορούν να αναπτύξουν απαιτητικά ΑΙ workloads, από training μοντέλων μέχρι advanced analytics, και να δημιουργούν νέες ψηφιακές υπηρεσίες, χωρίς να επενδύσουν σε δικό τους hardware. Και όλα αυτά γίνονται με υψηλά standards, όπως η πλήρης συμμόρφωση με τον Ευρωπαϊκό κανονισμό προστασίας δεδομένων GDPR, οι πιστοποιήσεις ISO και η 100% χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Η νέα αυτή τεχνολογική υποδομή ενισχύει την ανάπτυξη και την εθνική ψηφιακή κυριαρχία.

Η COSMOTE TELEKOM συμβάλλει στην επιτάχυνση του ψηφιακού μετασχηματισμού των επιχειρήσεων, προσφέροντας τις τεχνολογικές βάσεις για την αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης και των δεδομένων στη νέα ψηφιακή εποχή.

Σύμφωνα με τους ίδιους, αρκετοί παραμένουν απλήρωτοι έως και 4,5 μήνες, ενώ άλλοι έχουν τεθεί σε άδεια άνευ αποδοχών ή έχουν απολυθεί χωρίς αποζημίωση. «Εργαζόμαστε 29 ημέρες για τον εργοδότη και ζητάμε μόνο μία ημέρα για εμάς: την ημέρα πληρωμής», αναφέρουν χαρακτηριστικά.

Η πορεία των εργαζομένων ανακόπηκε από την αστυνομία κοντά στο υπουργείο, χωρίς ωστόσο να διαλυθεί. Οι διαδηλωτές παρέμειναν στο σημείο, δηλώνοντας αποφασισμένοι να συνεχίσουν μέχρι να ακουστούν τα αιτήματά τους.

Η ένταση αυξήθηκε όταν οι ανθρακωρύχοι προχώρησαν σε απεργία πείνας, καθισμένοι στο έδαφος και χτυπώντας τα κράνη τους ως ένδειξη διαμαρτυρίας. Σε μια κίνηση συμβολικού χαρακτήρα, έγραψαν συνθήματα στις πλάτες τους, μετατρέποντας το σώμα τους σε μέσο έκφρασης.

Κατά τη διάρκεια των κινητοποιήσεων, η αστυνομία προχώρησε στη σύλληψη 110 εργαζομένων, οι οποίοι αφέθηκαν αργότερα ελεύθεροι. Ορισμένοι επέστρεψαν άμεσα στο σημείο της διαμαρτυρίας.

Ο εκπρόσωπος των εργαζομένων δήλωσε ότι έχουν πραγματοποιηθεί περισσότερες από 20 διαμαρτυρίες το τελευταίο διάστημα χωρίς αποτέλεσμα, χαρακτηρίζοντας την πορεία και την απεργία πείνας ως «έσχατη λύση».

Τα βασικά αιτήματα περιλαμβάνουν:

καταβολή δεδουλευμένων μισθών
πληρωμή αποζημιώσεων απόλυσης και προειδοποίησης
επαναπρόσληψη απολυμένων εργαζομένων
διευθέτηση της κατάστασης όσων βρίσκονται σε άδεια άνευ αποδοχών

Οι ανθρακωρύχοι δηλώνουν ότι θα παραμείνουν έξω από το υπουργείο έως ότου ικανοποιηθούν τα αιτήματά τους, καλώντας την κυβέρνηση να παρέμβει άμεσα.