Πρώτη επιλαχούσα στον ΣΥΡΙΖΑ για τη θέση είναι η Ζωή Αναστασοπούλου η οποία ωστόσο έχει προσχωρήσει στην ΕΛΑΣ και ακολουθεί ο Μάκης Μπαλαούρας ο οποίος αν και είχε φύγει από τον ΣΥΡΙΖΑ για την ΕΛΑΣ εμφανίζεται διατεθειμένος να κρατήσει την έδρα και να μην ανεξαρτητοποιηθεί.

«Πιστεύω ότι για να γίνουν παρελθόν οι πολιτικές της σημερινής κυβέρνησης που ευθύνονται για την ακρίβεια, τη διεύρυνση των ανισοτήτων και την φτωχοποίηση, την υποβάθμιση των θεσμών και του κράτους δικαίου, απαιτείται ένας ισχυρός, δημοκρατικός, προοδευτικός πόλος», ανέφερε μεταξύ άλλων ο Διονύσης Καλαματιανός στην ανάρτησή του.

«Ένα πολιτικό σχήμα με προοπτική διακυβέρνησης για να γίνει πραγματικότητα η αλλαγή πολιτικής σε προοδευτική κατεύθυνση. Η Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη ΕΛΑΣ και ο Αλέξης Τσίπρας μπορούν να συσπειρώσουν και να κάνουν πράξη την πολιτική ανατροπή. Συμπαρατάσσομαι μαζί τους πολιτικά, προγραμματικά και συναισθηματικά.

Είναι μια καθαρή επιλογή συνείδησης, συνέπειας και ευθύνης. Ευχαριστώ από καρδιάς τους φίλους και τις φίλες που με εμπιστεύονται και συμπορευόμαστε όλα αυτά τα χρόνια της κοινής μας πορείας. Η συμμετοχή και η στήριξη σας έχει αποδειχθεί πολύτιμη και μου δίνει δύναμη και πίστη ότι προχωράμε μαζί και στο επόμενο βήμα. Συνεχίζω να είμαι παρών πολιτικά και κοινωνικά, μαζί με όλες και όλους εσάς», συνέχισε ο κ. Καλαματιανός.

Γιατί το παλαιστινιακό είναι η ανοιχτή πληγή του πλανήτη εδώ και 80 χρόνια και αν δεν κλείσει με στοιχειωδώς δίκαιο τρόπο, θα παραμένει άλλα τόσα. Και γιατί όποιος καταγγέλλει τον Νετανιάχου, δεν υποστηρίζει κατ’ανάγκη και τη Χαμάς. Και γιατί η Ευρώπη είναι άμεσα υπεύθυνη για αυτό το διαρκές έγκλημα από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο ακόμη.

Οι νέοι της Ευρώπης είναι βαθιά απογοητευμένοι και από την Ευρώπη και από τους νάνους που την κυβερνούν (όπως εξάλλου και οι ώριμοι και οι γέροντες). Στη Γαλλία δεν εξεγείρονται οι “μετανάστες” αλλά οι μέτοικοι και οι μαθητές. Αφού η Γαλλία, όπως και η Μ. Βρετανία ή η Γερμανία και το Βέλγιο υπήρξαν στυγνές, αποικιοκρατικές δυνάμεις. Θυμάστε τον “Μέτοικο” του δικού μας Ζορζ Μουστακί από την Αλεξάνδρεια;

Θυμάστε πώς ήταν κάποτε η κοινή μας Μεσόγειος, η ανοιχτωσιά του κόσμου και η αγκαλιά των πολιτισμών; Δεν είναι πολύ παλιά. Και συγκρίνετε με το σήμερα που είναι ο υγρός τάφος χιλιάδων απελπισμένων από την Αφρική. Την ήπειρο – μάρτυρα. Γι’ αυτή την συνεχιζόμενη ύβρη νομίζετε ότι δεν θα υπάρξει κάθαρση;

Η δήωση, το πλιάτσικο των καταστημάτων εκτός από αλητεία, χουλιγκανισμό, ή έργω απονομή δικαιοσύνης – κάτι σαν την απαλλοτρίωση των τραπεζών – είναι και η περιφρόνηση και η καταγγελία ενός συγκεκριμένου τρόπου ζωής που έχει φθάσει πια στο τέλος του. Ένα καταναλωτικό life style, συνώνυμο της επίδειξης και της κενότητας των ελάχιστων που διαφημίζουν τον κιτς πλούτο τους στα λιμασμένα μάτια των πολλών.

Σ’ αυτό τον κόσμο των κατασκευασμένων, “οικονομικών” πολέμων που διαρκούν στο διηνεκές και των πλουσίων που γίνονται όλο και πιο πλούσιοι – αλλά και όλο και πιο λίγοι – και των φτωχών που αυξάνονται δραματικά, οι νέοι ξέρουν πολύ καλά ότι δεν έχουν μέλλον. Εμείς, οι μεγάλοι πάλι ως αδιόρθωτοι Λαυρέντηδες θέλουμε να διασφαλίσουμε τα “κεκτημένα” μας, με όποιο κόστος, ιδεολογικό ή συνειδησιακό, αδιαφορώντας για το αύριο – η περίτρομη αλαζονεία της ηλικίας – και αγνοώντας αυτό που συμβαίνει λίγα μέτρα μακριά από το σπίτι μας. Κι αυτή η στάση πληρώνεται ήδη… Οι κρατούντες πιστεύουν ότι η καταστολή είναι λύση. Αλλά δεν είναι!

ΥΓ. Αντιγράφω από το διαδίκτυο και τον Δημήτρη Καραπιπέρη

«Σε ηλικία μόλις 17 ετών, αυτό το αγόρι έχει φέρει σε δύσκολη θέση τις κυβερνήσεις του κόσμου! Αυτός είναι ο Ελοΐτ Μπενουά, ο ηγέτης της φοιτητικής επανάστασης στη Γαλλία. Ένα αγόρι που δεν έχει καν κλείσει τα 17, κι όμως έχει κάνει αυτό που ολόκληρα έθνη δεν έχουν τολμήσει να κάνουν! Φωνάζει δυνατά: Θέλουμε γαλλική ανεξαρτησία! Θέλουμε να απελευθερωθούμε από τον έλεγχο του ΝΑΤΟ!
Θέλουμε ένα ανεξάρτητο παλαιστινιακό κράτος!

Θέλουμε το τέλος της κατοχής και των οικισμών! Και θέλουμε το άμεσο τέλος του γενοκτονικού πολέμου στη Γάζα και σε άλλες ευάλωτες χώρες! Μόλις 17 ετών…Και κατέχει το θάρρος μιας ηπείρου και τη συνείδηση ενός έθνους! Πού είναι οι Άραβες και οι παγκόσμιοι ηγέτες σε όλα αυτά; Και πού είναι οι αραβικοί λαοί μας που τώρα δικαιολογούν τις ενέργειες του εχθρού στα εδάφη τους με αδύναμα και ψεύτικα προσχήματα, είτε για να ξεκαθαρίσουν λογαριασμούς, είτε από μίσος και κακία, είτε απλώς από αφέλεια».

Αντί για φωτογραφίες καταστροφής δύο έργα γλυπτικής: Ο σεβίζων Άγγελος της Ασπασίας Παπαδοπεράκη από το Συμπόσιο Γλυπτικής Χανίων και ο χρυσός Τραμπ με τον κούλη του, η πικρή σάτιρα ενός καλλιτέχνη που στήθηκε στο Ευρωκοινοβούλιο των Βρυξελλών.

Το γεγονός αυτό, επιβάλλει την επανεξέταση της ελληνικής στρατηγικής. Η Αθήνα δεν αρκεί να επαναλαμβάνει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο είναι παράνομο και δεν παράγει έννομα αποτελέσματα σε βάρος τρίτων κρατών. Οφείλει να ενισχύσει έμπρακτα τη θέση της, αξιοποιώντας τα δικαιώματα που της παρέχει το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας. 

Τώρα είναι η ώρα να επεκτείνουμε τη χωρική μας θάλασσα στα 12 ναυτικά μίλια στο βόρειο και στο νότιο Κρητικό Πέλαγος και να προχωρήσουμε στην ανακήρυξη ελληνικής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ).

Το Δίκαιο της Θάλασσας είναι το θεμέλιο 

Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), που υπογράφηκε στο Μοντέγκο Μπέι το 1982 και τέθηκε σε ισχύ το 1994, παρέχει στα παράκτια κράτη το δικαίωμα να καθορίζουν το εύρος της χωρικής τους θάλασσας μέχρι τα 12 ναυτικά μίλια από τις νόμιμες γραμμές βάσης. Το άρθρο 3 της Σύμβασης είναι σαφές ως προς το ανώτατο αυτό όριο. 

Η Ελλάδα έχει ήδη ασκήσει το δικαίωμα αυτό στο Ιόνιο Πέλαγος, με την επέκταση της χωρικής θάλασσας στα 12 ν.μ. βάσει του Ν. 4767/2021. Δεν υπάρχει, επομένως, λόγος να αντιμετωπίζεται η επέκταση στο Κρητικό Πέλαγος ως ένα αόριστο σχέδιο που θα υλοποιηθεί κάποτε, όταν οι συνθήκες γίνουν ευνοϊκότερες. 

Η Κρήτη είναι ελληνικό νησί και, σύμφωνα με το άρθρο 121 της UNCLOS, διαθέτει χωρική θάλασσα, υφαλοκρηπίδα και δυνατότητα δημιουργίας ΑΟΖ, όπως κάθε νησί που πληροί τις προϋποθέσεις της Σύμβασης. Η γεωγραφική της θέση, μεταξύ του Αιγαίου και της Λιβύης, καθιστά την άσκηση των δικαιωμάτων αυτών ιδιαίτερα σημαντική. Η επέκταση στα 12 ν.μ. δεν αποτελεί διεκδίκηση ξένης θαλάσσιας περιοχής.

Αποτελεί άσκηση δικαιώματος που αναγνωρίζει το Διεθνές Δίκαιο. Η Ελλάδα οφείλει να το ασκήσει με τον κατάλληλο νομικό και επιχειρησιακό σχεδιασμό, λαμβάνοντας υπόψη τις ειδικές γεωγραφικές συνθήκες και τις περιπτώσεις όπου απαιτείται οριοθέτηση με γειτονικά κράτη. 

Από τις διαμαρτυρίες στις συγκεκριμένες ενέργειες 

Σε προηγούμενα άρθρα μου έχω αναφερθεί εκτενώς στις γραμμές βάσης, στην επέκταση της χωρικής θάλασσας γύρω από την Κρήτη και στις δυνατότητες που προσφέρει το Δίκαιο της Θάλασσας για την κατοχύρωση των ελληνικών δικαιωμάτων.  Η αξιοποίηση των νόμιμων γραμμών βάσης, όπου πληρούνται οι προϋποθέσεις των άρθρων 5 και 7 της Σύμβασης, αποτελεί ουσιώδες μέρος αυτής της προσπάθειας. Οι γραμμές βάσης προσδιορίζουν από πού μετράται το εύρος της χωρικής θάλασσας και των άλλων θαλάσσιων ζωνών. Η χάραξή τους, βεβαίως, πρέπει να είναι σύμφωνη με τη Σύμβαση και να στηρίζεται στα πραγματικά γεωγραφικά δεδομένα.

Η χώρα μας πρέπει άμεσα να προχωρήσει στην αναγκαία νομική και τεχνική προετοιμασία, να καθορίσει τις γραμμές βάσης όπου επιτρέπεται και να θεσπίσει την επέκταση της χωρικής της θάλασσας στα 12 ν.μ. στο βόρειο και στο νότιο Κρητικό Πέλαγος. 

Η ενέργεια αυτή θα ενισχύσει την άσκηση της ελληνικής κυριαρχίας στη χωρική θάλασσα και θα αποσαφηνίσει τη θέση της χώρας στην περιοχή. Παράλληλα, θα πρέπει να συνοδευτεί από τις αναγκαίες ανακοινώσεις και καταθέσεις εγγράφων στους αρμόδιους διεθνείς οργανισμούς, ώστε οι ελληνικές θέσεις να είναι σαφείς και επίσημα καταγεγραμμένες. 

Δεν πρέπει να συγχέουμε, ωστόσο, τη χωρική θάλασσα με την ΑΟΖ. Στη χωρική θάλασσα το παράκτιο κράτος ασκεί κυριαρχία, με την επιφύλαξη των κανόνων του διεθνούς δικαίου, μεταξύ άλλων της αβλαβούς διέλευσης. Στην ΑΟΖ ασκεί κυριαρχικά δικαιώματα και συγκεκριμένες δικαιοδοσίες, κυρίως για την εξερεύνηση, εκμετάλλευση, διατήρηση και διαχείριση των φυσικών πόρων. 

Τα 12 μίλια δεν κλείνουν τις θαλάσσιες διόδους

Ένα από τα επιχειρήματα που κατά καιρούς προβάλλονται κατά της επέκτασης της ελληνικής χωρικής θάλασσας στα 12 ναυτικά μίλια είναι ότι θα περιοριστούν ή θα κλείσουν τα θαλάσσια περάσματα από την Ανατολική Μεσόγειο προς το Αιγαίο. Η άποψη αυτή δεν επιβεβαιώνεται από τη γεωγραφία της περιοχής.

Όπως προκύπτει από μια απλή μέτρηση σε ναυτικό ή γεωγραφικό χάρτη, ακόμη και αν ληφθεί υπόψη η επέκταση στα 12 ν.μ., μεταξύ της ανατολικής Κρήτης και της Κάσου, καθώς και στην ευρύτερη περιοχή των γειτονικών νησιών, εξακολουθούν να υπάρχουν θαλάσσιοι χώροι που δεν καλύπτονται από τις αντίστοιχες ζώνες. Επομένως, η επέκταση δεν συνεπάγεται αυτομάτως το κλείσιμο των θαλάσσιων διόδων προς το Αιγαίο. Το πραγματικό εύρος των ελεύθερων διαύλων πρέπει, βεβαίως, να προσδιοριστεί με ακριβή χαρτογραφικό και γεωδαιτικό υπολογισμό, λαμβάνοντας υπόψη τις νόμιμες γραμμές βάσης και τη γεωγραφία κάθε περιοχής.

Ανακήρυξη ελληνικής ΑΟΖ τώρα

Το δεύτερο αναγκαίο βήμα είναι η ανακήρυξη ελληνικής ΑΟΖ. Η Ελλάδα έχει ήδη συνάψει συμφωνίες οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών με την Ιταλία και την Αίγυπτο. Αυτές οι συμφωνίες αποδεικνύουν ότι η οριοθέτηση μέσω διαπραγματεύσεων είναι εφικτή και ότι η χώρα μπορεί να προωθεί τα συμφέροντά της με βάση το Διεθνές Δίκαιο. 

Ωστόσο, παραμένουν περιοχές όπου η οριοθέτηση δεν έχει ολοκληρωθεί. Η εκκρεμότητα αυτή δεν πρέπει να μετατρέπεται σε λόγο αδράνειας. Η Ελλάδα πρέπει να διατυπώσει επισήμως τη θέση της για την ΑΟΖ και να καταστήσει σαφές ότι τα εξωτερικά όριά της, όπου υπάρχουν επικαλυπτόμενες διεκδικήσεις ή θαλάσσιες ζώνες γειτονικών κρατών, θα καθοριστούν με διμερείς συμφωνίες, σύμφωνα με το Δίκαιο της Θάλασσας. 

Αυτό ακριβώς πρέπει να δηλώσει η ελληνική κυβέρνηση: η Ελλάδα καθιερώνει την ΑΟΖ της σύμφωνα με την UNCLOS και επιδιώκει την οριοθέτησή της με τα αντίστοιχα παράκτια κράτη μέσω διμερών συμφωνιών. Η δήλωση αυτή δεν σημαίνει ότι μονομερώς χαράσσονται οριστικά και αδιαμφισβήτητα τα σύνορα με τη Λιβύη ή άλλα κράτη. Σημαίνει ότι η χώρα προβάλλει επισήμως τα δικαιώματά της και προετοιμάζει το έδαφος για τις διαπραγματεύσεις που απαιτούνται. 

Η ανακήρυξη ΑΟΖ δεν πρέπει να συγχέεται με την οριοθέτηση. Η πρώτη αφορά τη διακήρυξη της πρόθεσης του κράτους να ασκήσει τα δικαιώματα που του αναγνωρίζει το διεθνές δίκαιο. Η δεύτερη καθορίζει, με συμφωνία ή με άλλη προβλεπόμενη διεθνή διαδικασία, τα όρια μεταξύ κρατών όταν οι θαλάσσιες ζώνες τους επικαλύπτονται. 

Το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν πρέπει να γίνει τετελεσμένο 

Η συμφωνία Τουρκίας-Λιβύης επιχειρεί να χαράξει μια γραμμή που παραγνωρίζει την παρουσία και τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών, ιδίως της Κρήτης. Η Ελλάδα έχει βάσιμους λόγους να αμφισβητεί τη δυνατότητα της συμφωνίας να αντιταχθεί στα δικαιώματά της. Κατά το διεθνές δίκαιο, μια συμφωνία μεταξύ δύο κρατών δεν μπορεί να στερήσει από τρίτο κράτος δικαιώματα χωρίς τη συναίνεσή του. 

Η έγκριση του μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης μεταβάλλει το πολιτικό περιβάλλον, αλλά δεν επιλύει από μόνη της τα ζητήματα διεθνούς νομιμότητας ούτε καθορίζει αυτομάτως τα θαλάσσια όρια. Η Ελλάδα οφείλει να συνεχίσει τις διπλωματικές διαμαρτυρίες, αλλά και να ενισχύσει τη νομική και διπλωματική της παρουσία στην περιοχή.

 Η ανακήρυξη ΑΟΖ και η επέκταση της χωρικής θάλασσας δεν θα λύσουν αυτομάτως όλες τις διαφορές με τη Λιβύη. Θα καταστήσουν, όμως, σαφέστερη την ελληνική θέση, θα ενισχύσουν την άσκηση των δικαιωμάτων της και θα δημιουργήσουν ένα πιο συγκεκριμένο πλαίσιο για την επιδίωξη συμφωνίας. 

ΑΟΖ: Η πρωτοβουλία ανήκει στην Ελλάδα 

Η Ελλάδα δεν έχει λόγο να περιμένει να διαμορφωθούν οι εξελίξεις από τρίτους. Η διαφύλαξη των εθνικών συμφερόντων δεν εξυπηρετείται με την αναβολή της άσκησης νόμιμων δικαιωμάτων, αλλά με συνεπή στρατηγική, τεκμηριωμένες νομικές θέσεις και αποφασιστική διπλωματία. 

Η κυβέρνηση πρέπει, επομένως, να ανακοινώσει ότι, σύμφωνα με το Δίκαιο της Θάλασσας, επεκτείνει τη χωρική της θάλασσα στα 12 ναυτικά μίλια στο βόρειο και στο νότιο Κρητικό Πέλαγος και προχωρά στην καθιέρωση της ελληνικής ΑΟΖ. Παράλληλα, πρέπει να δηλώσει ρητά ότι η χάραξη των ορίων της ΑΟΖ θα ακολουθήσει με διμερείς συμφωνίες με τα αντίστοιχα παράκτια κράτη, στη βάση της UNCLOS και των αρχών της δίκαιης οριοθέτησης. 

Δεν πρόκειται για επιλογή σύγκρουσης, αλλά για άσκηση δικαιωμάτων με βάση το διεθνές δίκαιο. Η Ελλάδα οφείλει να συνδυάσει τη νομική τεκμηρίωση με την πολιτική βούληση και να μην επιτρέψει σε μονομερείς ενέργειες τρίτων να δημιουργούν την εντύπωση ότι οι ελληνικές θαλάσσιες ζώνες παραμένουν ένα ζήτημα που μπορεί να αναβάλλεται επ’ αόριστον. 

Τώρα είναι η ώρα για τα 12 μίλια στο Κρητικό Πέλαγος και για την ανακήρυξη της ελληνικής ΑΟΖ. Με σαφή δήλωση των δικαιωμάτων μας, νόμιμες πράξεις και επιδίωξη συμφωνιών με τους γείτονές μας, η Ελλάδα μπορεί να περάσει από την αντίδραση στην πρωτοβουλία και να υπερασπιστεί αποτελεσματικότερα τη θέση της στην Ανατολική Μεσόγειο.

Στη δημοσκόπηση της Pulse και στο ερώτημα για τη μορφή της επόμενης κυβέρνησης, το 43% των ερωτηθέντων δηλώνει ότι θα προτιμούσε αυτοδύναμη κυβέρνηση, ενώ το 36% επιλέγει κυβέρνηση συνεργασίας. Ένα επιπλέον 13% απαντά ότι δεν έχει ιδιαίτερη προτίμηση, ενώ το 8% δεν γνωρίζει ή δεν απαντά.

Ωστόσο, στη δημοσκόπηση της Metron Analysis και στην ερώτηση αν θα σχηματιστεί κυβέρνηση μετά τις εκλογές, οι 7 στους 10 (69%) απαντούν ότι θα χρειαστεί να ξαναγίνουν εκλογές. Πάντως, ο Κυριάκος Μητσοτάκης παραμένει καταλληλότερος πρωθυπουργός και στις δύο δημοσκοπήσεις, με ποσοστό 29% και 28% αντίστοιχα.

Στη δημοσκόπηση της Metron Analysis, ο κόσμος αξιολογεί αρνητικά τον Νίκο Ανδρουλάκη ως αρχηγό της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης σε ποσοστό 74% ωστόσο στη δημοσκόπηση της Pulse το ΠΑΣΟΚ παραμένει στην πρώτη θέση ως το κόμμα που κάνει την πιο ουσιαστική αντιπολίτευση, με ποσοστό 15,5%

Στη δημοσκόπηση της Metron Analysis οι πολίτες σε ποσοστό 49% θεωρούν ότι φέτος είναι σε χειρότερη θέση απ’ ό,τι ήταν πέρσι, ενώ στη δημοσκόπηση της Pulse μόλις το 10% θεωρεί ότι η κυβέρνηση κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση και λαμβάνει επαρκή μέτρα. Το 41% αναγνωρίζει ότι κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση, αλλά εκτιμά ότι χρειάζονται περισσότερες παρεμβάσεις.

Η οικονομία καθορίζει την ψήφο 

Πάντως στο ερώτημα για το βασικό κριτήριο με το οποίο θα επιλέξουν τι θα ψηφίσουν στις επόμενες εθνικές εκλογές, η οικονομία και το κόστος ζωής συγκεντρώνουν το 50% στη δημοσκόπηση της Pulse… Στο ερώτημα για το κύριο συναίσθημα ή κίνητρο που θα καθορίσει την εκλογική επιλογή, η προσδοκία συγκεντρώνει 53%, αυξημένη σε σχέση με το 48% του Ιουλίου 2025.

Τέλος, στο ενδεχόμενο δημιουργίας κόμματος από τον Αντώνη Σαμαρά και στο αν θα το ψήφιζε, το 63% απαντά «σίγουρα όχι» στη δημοσκόπηση της Pulse ενώ αντίστοιχα, στη δημοσκόπηση της Metron Analysis το το 67% απάντησε ότι είναι απίθανο να το ψηφίσει.

Η Λιβύη υπέγραψε την UNCLOS στις 3 Δεκεμβρίου 1984, χωρίς να την επικυρώσει. Συνεπώς, δεν αποτελεί συμβαλλόμενο μέρος της και δεν υπάγεται αυτοδίκαια στο σύστημα υποχρεωτικής επίλυσης διαφορών του Μέρους XV της UNCLOS. Όμως το άρθρο 18(α) της Σύμβασης της Βιέννης – την οποία έχει επικυρώσει η Λιβύη – προβλέπει ότι κράτος το οποίο έχει υπογράψει συνθήκη υπό την επιφύλαξη επικύρωσης οφείλει να απέχει από πράξεις που θα ματαίωναν το αντικείμενο και τον σκοπό της, έως ότου καταστήσει σαφή την πρόθεσή του να μη γίνει συμβαλλόμενο μέρος.

Επομένως, η Ελλάδα μπορεί να υποστηρίξει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο, στον βαθμό που επιχειρεί να οριοθετήσει θαλάσσιες ζώνες, χωρίς να λαμβάνει επαρκώς υπόψη τα δικαιώματα τρίτων κρατών και τις αρχές της θαλάσσιας οριοθέτησης, εγείρει ζήτημα συμβατότητας με το αντικείμενο και τον σκοπό της UNCLOS.

Η θέση αυτή, ωστόσο, δεν αρκεί να στηριχθεί στην απλή ύπαρξη του Μνημονίου, ή στη διαφωνία της Ελλάδας με τη γραμμή οριοθέτησης. Το άρθρο 18 δεν απαγορεύει κάθε πράξη που ενδέχεται να είναι ασύμβατη με επιμέρους διάταξη μιας συνθήκης, αλλά απαιτεί, μεταξύ άλλων, να τεκμηριωθεί ότι η συγκεκριμένη συμπεριφορά ματαιώνει το αντικείμενο και τον σκοπό της συνολικά ή κατά ουσιώδη τρόπο.

Η Ελλάδα θα μπορούσε, συνεπώς, να εξετάσει συγκεκριμένες συνέπειες του Μνημονίου για την άσκηση των δικαιωμάτων της, περιλαμβανομένων των επιπτώσεων σε έργα ενεργειακής διασύνδεσης, όπως ο Great Sea Interconnector, ή άλλα ενεργειακά projects νοτίως της Κρήτης.

UNCLOS: Τι προβλέπει το Παράρτημα VII

Με ποιόν τρόπο μπορεί λοιπόν να θεμελιωθεί διαιτητική δικαιοδοσία, βάσει της διαδικασίας του Παραρτήματος VII της UNCLOS; Το άρθρο 286 της UNCLOS προβλέπει προσφυγή στις υποχρεωτικές διαδικασίες του Μέρους XV, όταν συντρέχουν οι σχετικές προϋποθέσεις. Το άρθρο 287 προσδιορίζει τις διαθέσιμες διαδικασίες, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η διαιτησία του Παραρτήματος VII. Ωστόσο, το άρθρο 291(1) ορίζει ότι οι διαδικασίες του Μέρους XV είναι ανοικτές στα συμβαλλόμενα μέρη, ενώ το άρθρο 1 του Παραρτήματος VII συνδέει την έναρξη της διαιτησίας με την τήρηση του Μέρους XV.

Πρόσθετο κώλυμα είναι η δήλωση της Ελλάδας της 16ης Ιανουαρίου 2015 βάσει του άρθρου 298 UNCLOS. Βάσει αυτής, η Ελλάδα εξαιρεί από τις διαδικασίες του Μέρους XV, Τμήμα 2, που αφορούν τις υποχρεωτικές διαδικασίες που συνεπάγονται δεσμευτικές αποφάσεις σχετικά με την ερμηνεία ή/και την εφαρμογή των άρθρων 15, 74 και 83, που αφορούν τη θαλάσσια οριοθέτηση. Εντούτοις, το άρθρο 298 προβλέπει δυνατότητα ανάκλησης της δήλωσης. Η επιλογή της ανάκλησης θα μπορούσε να εξεταστεί ως ζήτημα στρατηγικής και νομικής πολιτικής, αφού αξιολογηθούν οι συνέπειές της για το σύνολο των σχετικών διαφορών.

Εκ του συνόλου των ανωτέρω συνάγεται ότι η Ελλάδα θα μπορούσε να υποβάλλει αίτημα με το οποίο να καλεί το Διαιτητικό Δικαστήριο της UNCLOS να εξετάσει τις υποχρεώσεις της Λιβύης ως υπογράφοντος κράτους. Θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι η Λιβύη δεν μπορεί να επικαλείται τη μη επικύρωση ως επαρκή απάντηση σε διαδικασία που αφορά συμπεριφορά, η οποία φέρεται να ματαιώνει το αντικείμενο και τον σκοπό της συνθήκης που υπέγραψε.

Το Διαιτητικό Δικαστήριο θα κληθεί, με αυτόν τον τρόπο, να θεμελιώσει το ίδιο τη δικαιοδοσία του. Ο “χρυσός” κανόνας που μπορεί να κρίνει την τύχη της προσφυγής είναι ότι σύμφωνα με το άρθρο 9 του Παραρτήματος VII της UNCLOS, το Διεθνές Δικαστήριο οφείλει να βεβαιωθεί ότι έχει δικαιοδοσία ακόμη και αν το εναγόμενο κράτος δεν εμφανιστεί. Επομένως, η Ελλάδα θα μπορούσε να κινήσει τη διαδικασία και να ζητήσει κρίση επί της δικαιοδοσίας.

Η συμφωνία Λιβύης-Μάλτας

Επίσης, το σκεπτικό της απόφασης του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης στην υπόθεση Continental Shelf (Libya/Malta) (1985) παρέχει μια χρήσιμη αναλογία. Το Δικαστήριο εξέτασε διατάξεις της UNCLOS, μολονότι η Σύμβαση δεν είχε ακόμη τεθεί σε ισχύ μεταξύ των διαδίκων χωρών Λιβύης και Μάλτας.

Η δικαιοδοσία του Δικαστηρίου στη συγκεκριμένη υπόθεση στηριζόταν σε ειδική συμφωνία μεταξύ Λιβύης και Μάλτας, επομένως η συγκεκριμένη απόφαση δεν αποτελεί δεδικασμένο που να θεμελιώνει δικαιοδοσία επί της επίλυσης διαφορών χωρίς συναίνεση, μόνο και μόνο επειδή η Λιβύη έχει υπογράψει την UNCLOS. Εντούτοις, η ανωτέρω υπόθεση δείχνει ότι η UNCLOS είναι κρίσιμη σε κάθε περίπτωση όσον αφορά στο εφαρμοστέο ουσιαστικό δίκαιο της επίδικης θαλάσσιας οριοθέτησης, ακόμα και ελλείψει επικύρωσής της από πλευράς Λιβύης.

Συμπερασματικά, η ως άνω συλλογιστική προσφέρει μια καινοτόμο νομική οδό για την Ελλάδα. Η αποτελεσματικότητά της προϋποθέτει να αποδειχθεί η συγκεκριμένη συμπεριφορά που φέρεται να ματαιώνει το αντικείμενο και τον σκοπό της UNCLOS από πλευράς Λιβύης. Μήπως έφθασε η ώρα να αλλάξουμε σελίδα και να εκμεταλλευτούμε το λάθος τακτικής που έκανε η Τουρκία με την εμπλοκή της Λιβύης, στην εξίσωση της διαφοράς μας επί της ΑΟΖ;

Ο Γεώργιος Δασκαλούλης είναι διεθνολόγος-νομικός

Όπως δείχνουν οι δημοσκοπήσεις οι Ισραηλινοί θα αντιμετωπίσουν πιθανόν το σενάριο του μη άμεσου σχηματισμού κυβέρνησης, όπως γινόταν από το 2019 έως το 2022 (στη φωτογραφία εξώφυλλου οι μέχρις στιγμής ισοψηφούντες μονομάχοι, με τον νέο διεκδικητή της εξουσίας να ρωτά τον Νετανιάχου γιατί φοβάται το ντιμπέιτ).

Συζητείται όμως ευρέως το ενδεχόμενο “να τα βρουν” οι δυο βασικοί αντίπαλοι. Σε αυτή την περίπτωση θα συσταθεί μια σχετικά πιο μετριοπαθής κυβέρνηση, καθώς ΗΠΑ και ΕΕ καλοβλέπουν τον ανερχόμενο διεκδικητή, πρώην Αρχηγό των Ενόπλων Δυνάμεων, στρατηγό ε.α. Γκαντί Άιζενκοτ και το κόμμα του “Γιασάρ”. Ήδη ο Μπεν Γκβιρ έχει “καταγγείλει” δημόσια ότι το περιβάλλον του Νετανιάχου δίνει υποσχέσεις σε ξένους διπλωμάτες περί μετεκλογικής συνεργασίας με τους κεντρώους.

Αυτό το σενάριο ίσως προϋποθέτει το δεξιό “Λικούντ” και τα δύο κόμματα των Υπερορθοδόξων να συνεργασθούν με το κεντρώο “Γιασάρ”, αλλά οι Υπερορθόδοξοι επιμένουν να μη στρατεύονται οι ίδιοι, ενώ το “Γιασάρ” από πλευράς του απαιτεί να υπηρετούν θητεία όλοι οι πολίτες. Πιθανόν το “Γιασάρ” να νερώσει το κρασί του επ’ αυτού, ή να βρεθεί μεσοβέζικη λύση, αλλά εκείνο πάντως που ο Άιζενκοτ έχει ήδη αποκλείσει κάθετα, είναι η συγκυβέρνηση με τον Νετανιάχου, ή η εναλλαγή πρωθυπουργών.

Τα περισσότερα ισραηλινά μέσα δείχνουν δημοσκοπήσεις σύμφωνα με τις οποίες βγάζει 18-21 έδρες ο Νετανιάχου και 22 ο  Άιζενκοτ. Μόνον το φιλοκυβερνητικό Channel 14 προβάλλει δημοσκόπηση που φέρει τον Νετανιάχου στις 30 έδρες και επιμένει ότι μαζί με το φίλα προς εκείνον μπλοκ αθροίζει 64 – για σχηματισμό κυβέρνησης πρέπει να ελέγχονται 61 έδρες στη Βουλή των 120..

Το απρόσμενο φαβορί

Οι βασικοί αντίπαλοι ε αυτές τις εκλογές οι οποίες μπορεί να επηρεάσουν και άλλες διεθνείς εξελίξεις, σε συνδυασμό με τις εκλογές στις ΗΠΑ, είναι το δεξιό “Λικούντ” (Ένωση) υπό τον 77χρονο Νετανιάχου, που έχει 38 χρόνια στην πολιτική και το νεοσύστατο Κεντρώο έως Σοσιαλδημοκρατικό “Γιασάρ” (Καθαρότητα, Τιμιότητα, Ευθύτητα) υπό τον 66χρονο πρώην Αρχηγό του Γενικού Επιτελείου Στρατού και πρώην μέλος του Πολεμικού Συμβουλίου, Γκαντί Άιζενκοτ.

Ο Άιζενκοτ συμπλήρωσε 41 χρόνια στο στρατό και αναμίχθηκε στην πολιτική το 2022, όταν εξελέγη και βουλευτής με το κεντροδεξιό κόμμα του στρατηγού ε.α. Μπενί Γκαντς (Σ.Σ. Στον ισραηλινό στρατό αποδίδονται μέχρι τρία αστέρια και για τους δυτικούς ο στρατηγός τους αποκαλείται αντιστράτηγος, επειδή δεν έχει τέταρτο αστέρι).

Το φαβορί, πέραν των οικονομικών και δημοκρατικών θέσεων του ή και των απόψεών του για την άμυνα, έχει κερδίσει μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης κυρίως για έναν ανθρώπινο λόγο: Έχασε στον πόλεμο τον 25χρονο γιο του και δυο ανιψιούς. Επίσης, όσο είχε εξουσία, πάλεψε με πείσμα για να δοθεί προτεραιότητα στην διάσωση των ομήρων και πίεζε να αποδοθούν ευθύνες για το γεγονός ότι το Ισραήλ φέρεται να αιφνιδιάστηκε από την επίθεση της Χαμάς. Εκτιμάται πάντως ότι για την άνοδό του στις δημοσκοπήσεις μέτρησε σε κρίσιμο βαθμό κυρίως το ανθρώπινο σκέλος.

Ο ηγέτης του “Γιασάρ” είναι υπέρ της αποχώρησης του Ισραήλ από την Γάζα σε 18 μήνες, αφού πρώτα “τελειώσει με την Χαμάς”, τάσσεται κατά της βίας των εποίκων, αλλά και κατά της δημιουργίας κυρίαρχου παλαιστινιακοί κράτους. Εισηγείται περιορισμένη παλαιστινιακή αυτονομία (αυτοδιοίκηση), αλλά χωρίς άμυνα και με όρο την παρουσία ισραηλινού στρατού στα παλαιστινιακά εδάφη. Εκτιμά ότι ο Νετανιάχου έκανε στρατιωτικά λάθη και δεν χειρίστηκε σωστά τον πόλεμο στην Γάζα, ότι λειτούργησε με βάση το προσωπικό του συμφέρον και εις βάρος του εθνικού και ότι σαμποτάρισε στην ουσία τις διαπραγματεύσεις για τους ομήρους.

Η απόσυρση του άλλου στρατηγού

Στην άνοδο του Άιζενκοτ συνέβαλε και το γεγονός ότι “στο παρά πέντε” βγήκε από την κούρσα ο πρώην υπουργός Άμυνας  Μπενί Γκαντς και το κόμμα του “Μπλε και Λευκό”, επειδή φαινόταν δημοσκοπικά να μη συγκεντρώνει το όριο για να μπει στην Βουλή.

Η πιο βασική διαφωνία των δυο στρατηγών, Γκαντς και Άιζενκοτ, κατά το παρελθόν – που οδήγησε τον δεύτερο να σχηματίσει πέρσι δικό του κόμμα – είναι ότι απέρριπτε κάθετα οιαδήποτε συνεργασία με τον Νετανιάχου ενώ ο Γκάντς υπουργοποιήθηκε δυο φορές εκτιμώντας (ή πάντως λέγοντας) ότι αυτό υπαγόρευε το εθνικό συμφέρον.

Ο Αιζενκοτ αποχώρησε από το πολεμικό συμβούλιο προ διετίας, κατηγορώντας τον Νετανιάχου ότι δεν έπαιρνε αποφάσεις για την “επόμενη μέρα” (ποιος θα διοικούσε μεταπολεμικά την Γάζα), ότι δεν έκανε τίποτα για να βγει από το πολιτικό αδιέξοδο και ότι ακύρωνε τα στρατιωτικά επιτεύγματα στη Γάζα, οδηγώντας το Ισραήλ σε έναν πόλεμο χωρίς τέλος, για να μη χάσει την εξουσία ο ίδιος.

Ο καταλληλότερος για πρωθυπουργός

Στο κρίσιμο ερώτημα για το ποιος είναι ο καταλληλότερος να ηγηθεί της χώρας, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου υπολείπεται των βασικών του αντιπάλων. Σε συγκρίσεις ανά δύο, ο Άιζενκοτ προηγείται καθαρά με 46% έναντι 38% του Νετανιάχου (Channel 13) ή με 45% έναντι 33% (δημοσκόπηση του Channel 12). Και τα δύο μέσα ειναι αντιπολιτευόμενα.

Μόνον δύο φιλοκυβερνητικά μέσα φέρουν τον Νετανιάχου να θεωρείται καταλληλότερος για πρωθυπουργός και τον εμφανίζουν να έχει 52% ως προς τη καταλληλότητ,  έναντι 48% το Άιζενκοτ. Πρόκειται για το Channel 14 και το i24 news. Σχεδόν όλα τα άλλα μέσα δίνουν ξεκάθαρο προβάδισμα του στρατιωτικού (Channel 12, Channel 13, Maariv, ο δημόσιος ραδιοτηλεοπτικός φορέας Kan κ.ά.). Η Jerusalem Post (αντιπολιτευόμενη) γράφει ότι ο Άιζενκοτ θεωρείται καταλληλότερος με ποσοστό 48%, έναντι 41% του Νετανιάχου. Να θυμηθούμε τα ποσοστά στις προηγούμενες εκλογές – αποτελέσματα του 2022 (πρώτα όσοι συνασπίσθηκαν μετεκλογικά):

1. Likud (Νετανιάχου): 32 έδρες (23,41%)
2.  Religious Zionism – Otzma Yehudit (Σμότριτς /Μπεν-Γκβιρ): 14 έδρες
3. Shas (Υπερορθόδοξο): 11 έδρες
4. United Torah Judaism (Υπερορθόδοξοι): 7 έδρες

Αντιπολίτευση & Λοιπά Κόμματα (56 έδρες):

• Yesh Atid (κεντρώο υπό τον Γιαΐρ Λαπίντ): 24 έδρες
• National Unity (κεντροδεξιό υπό τον Μπένι Γκαντς): 12 έδρες
• Yisrael Beiteinu (δεξιό έως ακροδεξιό, Αβιγκντόρ Λίμπερμαν): 6 έδρες
• Hadash-Ta’al (Αραβικός συνασπισμός): 5 έδρες
• Ra’am (Αραβικό ισλαμικό κόμμα – Μανσούρ Αμπάς): 5 έδρες
• Labor (Εργατικό Κόμμα, σοσιαλιστικό που έγινε σοσιαλδημοκρατικό): 4 έδρες

Τα αριστερά κόμματα Meretz και το αραβικό Balad δεν κατάφεραν να ξεπεράσουν το εκλογικό όριο του 3,25% και έμειναν εκτός κοινοβουλίου, αλλά τώρα συνασπίζονται οι πρώτοι με το Εργατικό Κόμμα στους “Δημοκράτες”  και το Balad με άλλους αραβόφωνους σχηματισμούς.

Οι δημοσκοπήσεις στο Ισραήλ πέφτουν συχνά έξω

Μια από τις πιο φρέσκες δημοσκοπήσεις δείχνει να προηγείται σταθερά ο στρατηγός, ειδικά μετά την αποχώρηση του Μπένι Γκαντς. Να σημειώσουμε ότι ένα κόμμα για να πάρει τέσσερις έδρες χρειάζεται 3,25% και για να πάει στις 8 χρειάζεται 6,6% περίπου, διαφορές που οι δημοσκοπήσεις δυσκολεύονται να “πιάσουν”.

Η δημοσκόπηση του Walla (20 Οκτωβρίου 2026) δείχνει διεύρυνση της διαφοράς υπέρ της αντιπολίτευσης, αλλά βλέπουμε να λείπουν δύο αραβικά κόμματα (ίσως βγάλουν 13-16 έδρες). Η δημοσκόπηση παραθέτει μόνον τους πιθανούς συνεργάτες των δυο μεγάλων μπλοκ και αυτά δεν θέλουν συμμαχίες με μουσουλμάνους. Οι τελευταίοι πάντως θα μπορούσαν να γίνουν ρυθμιστές με ψήφο ανοχής:

•  Yashar (Άιζενκοτ): 23 έδρες
•  Likud (Νετανιάχου): 19 έδρες
• Beyachad (Μπένετ /Λαπίντ): 14 έδρες
•  Δημοκράτες (Γκολάν): 9 έδρες
• Shas (Υπερορθόδοξο): 8 έδρες
• Yisrael Beytenu (Λίμπερμαν): 8 έδρες
• Otzma Yehudit (Μπεν-Γκβιρ): 8 έδρες
• United Torah Judaism (Υπερορθόδοξο): 7 έδρες
• Religious Zionist Party (Σμότριτς): 6 έδρες

Οι δημοσκοπήσεις στη χώρα αυτή σπάνια επαληθεύονται – πέραν των ποσοστών που δίνουν στα μεγάλα κόμματα. Όμως, ο σχηματισμός κυβέρνησης θα κριθεί από τα κόμματα, το ποσοστό των οποίων στις δημοσκοπήσεις είναι πιθανόν πλασματικό. Στο Ισραήλ, δηλαδή, κάνουν έρευνες επί 500 ατόμων και δεν καλύπτουν όλο το μωσαϊκό που απαρτίζει το εκλογικό σώμα αυτής της χώρας, οπότε όλα τα μικρά κόμματα στις εκλογές βγάζουν ποσοστά που δεν είχαν προβλεφθεί από τις δημοσκοπήσεις.

Οι δημοσκοπικές έχουν ιδιαίτερο πρόβλημα στο να σφυγμομετρήσουν σωστά τους Υπερορθόδοξους και τους μουσουλμάνους. Στις ευρωπαϊκές δημοσκοπήσεις το στατιστικό σφάλμα κυμαίνεται μεταξύ και 2,5% και 3,1% για 1.000 έως 1.500 άτομα στο δείγμα, ενώ στις ισραηλινές το δείγμα είναι 500-600 άτομα και το στατιστικό σφάλμα κυμαίνεται μεταξύ 4% και 4,5%. Όμως για να μπει ένα κόμμα στη Βουλή, απαιτείται ποσοστό 3,25%. Αν λοιπόν ένα κόμμα πιάσει 3,24 δεν παίρνει τίποτα κι αν πιάσει 3,25, παίρνει τέσσερις έδρες. Με το μεγάλο περιθώριο σφάλματος των εκεί δημοσκοπήσεων είναι αδύνατον να προβλεφθεί διαφορά της τάξης του 0,01%ή και του 4%.

Αραβόφωνοι

Στη χώρα ζουν 1,8 εκατομμύρια αραβόφωνοι, με λίγους να είναι Χριστιανοί, υπολογίσιμο ποσοστό να είναι Δρούζοι και 84% να είναι μουσουλμάνοι. Από αυτούς έχουν δικαίωμα ψήφο 1,1 εκατ. Πολύ απέχουν – στις τελευταίες εκλογές ψήφισαν οι μισοί (600.000). Ψηφίζουν απρόβλεπτα, με το 25% μάλιστα να έχει ψηφίσει Νετανιάχου για λόγους περίπλοκους – π.χ. οι Βεδουίνοι παζαρεύουν τις νομιμοποιήσεις οικισμών τους και οι Δρούζοι νόμους για την οικονομική επιβίωση των κοινοτήτων τους.

Ισραηλινά μέσα εκτιμούν ότι έχουν στραφεί σε δεξιά εθνικιστικά κόμματα ακόμα και Δρούζοι των υψιπέδων του Γκολάν, λόγω της πολιτικής αστάθειας στη Συρία, παρότι οι εκεί Δρούζοι ήταν παραδοσιακά ενάντιοι στην ένταξη στο Ισραήλ. Τώρα φέρονται πολλοί Δρούζοι να ζητούν να πάρουν ισραηλινή υπηκοότητα για να ψηφίσουν. Αρκετοί από τους 150.000 εκεί Δρούζους ήδη είχαν πάρει υπηκοότητα και υπηρετούσαν χρόνια τώρα στον ισραηλινό στρατό. Η πολιτική όσων είχαν ήδη ενταχθεί, είχε στόχο να μετέχουν στην εξουσία για να στηρίζονται οι κοινότητές τους.

Όσον αφορά στους 300.000 Βεδουίνους του Ισραήλ, οι μισοί δεν ψηφίζουν. Όσοι ψηφίζουν, κατά κανόνα επιλέγουν το αραβόφωνο Ra’am, του Μανσούρ Αμπάς, ο οποίος δηλώνει ότι θα συνεργάζεται με οιονδήποτε ψηφίζει πρακτικά θέματα που ωφελούν τους Βεδουίνους και έχει βάλει μάλιστα στο ψηφοδέλτιο και Εβραίους – όπως τον Κεντρώο πρώην αρχηγό της αστυνομίας.

Στις προτεραιότητές του δεν είναι το Παλαιστινιακό, αλλά οι υποδομές, η ένταξη κατοικιών στον πολεοδομικό σχεδιασμό και η πάταξη της εγκληματικότητας. Το μουσουλμανικόι Balad παραμένει σαφώς φιλοπαλαιστινιακό, αλλά μόνο του έχει εξαιρετικά μικρή απήχηση, εξ ου και πλέον συνεργάζεται με άλλα κόμματα. Το 70% των Ισραηλινών αντιτίθεται σε κυβερνητική σύμπραξη με μουσουλμάνους, οπότε ούτε ο Άιζενκοτ, ούτε ο Νετανιάχου μπορεί να συμπράξει με αυτούς, αλλά μπορούν και οι δύο να αντλήσουν από εκεί ψήφο ανοχής – είχε ξαναγίνει το 2021.

Συγκυβέρνηση με Άιζενκοτ

Αν ο ε.α. στρατηγός λάβει 23 έδρες, θα μπορούσε να προσθέσει ίσως τις πιθανόν 12-14 έδρες του δεξιού -πρώην πρωθυπουργού Ναφτάλι Μπένετ. Μια άλλη πιθανή συμμαχία είναι με τους αριστερούς και κεντροαριστερούς “Δημοκράτες” του Γιαΐρ Γκολάν, όπου είναι συνασπισμένο το Εργατικό Κόμμα και το κόμμα Meretz – που ίσως βγάλουν πάνω από 9 έδρες – όπως και με το κόμμα “Ισραήλ το Σπίτι μας” (Yisrael Beiteinu) του Λίμπερμαν, που είναι μεν υπερδεξιός, αλλά τάσσεται κατά των Υπερορθοδόξων – μπορεί να βγάλει 7-9 έδρες.

Όμως και πάλι ο Άιζενκοτ δεν συγκεντρώνει τις αναγκαίες 61 έδρες οπότε θα πρέπει να βρει τρόπο συνεργασίας με τους Υπερορθόδοξους, ή να κάνει κυβέρνηση μειοψηφίας με ανοχή των αραβόφωνων κομμάτων. Με τους Υπερορθόδοξους θεωρείται πολύ δύσκολο (αλλά όχι αδύνατον) να συμμαχήσει, επειδή έχουν ως κόκκινη γραμμή τη θητεία τους, αλλά είναι πιθανό να υποχωρήσουν κι εκείνοι αν τους δώσει μεγάλες επιδοτήσεις για τα σχολεία τους, ή αν βρει φόρμουλα για να υπηρετούν υπό ειδικό καθεστώς. Υπάρχει πάντως, όπως αναφέρθηκε και στην αρχή, το ενδεχόμενο να συνεργαστεί με το “Λικούντ”, αφήνοντας όμως τον Νετανιάχου εκτός εξουσίας.

Οι υπερορθόδοξοι

Οι Υπερορθόδοξοι (δύο κόμματα) στηρίζουν σταθερά τον Νετανιάχου, γιατί η αντιπολίτευση απαιτεί να υπηρετούν την θητεία τους, όπως όλοι οι Ισραηλινοί. Ο Νετανιάχου τους έχει προσεταιρισθεί επειδή στηρίζει την μη επιστράτευσή τους. Οι Υπερορθόδοξοι σημειωτέον στην μεγάλη πλειοψηφία τους δεν είναι ακριβώς ειρηνιστές, αλλά τάσσονται συγκεκριμένα κατά της δικής τους στράτευσης και μόνον αυτής “για να μην αμαυρωθεί η ατομική τους πνευματική υπόσταση με θητείες, διότι η ζωή πρέπει να αλλάξει  μόνον με την παρέμβαση του Θεού”, όπως λένε.

Τα δύο κόμματά τους στις εκλογές του 2022 είχαν λάβει 14,1% (8,2% το πιο κοσμικό και 5,9% το πιο σκληροπυρηνικό). Στις τωρινές δημοσκοπήσεις φέρονται να χάνουν λίγες δυνάμεις και να λαμβάνουν 7% το πρώτο και 6% το δεύτερο. Το 2022 είχαν βγάλει 18 έδρες, ενώ τώρα φέρονται να “βγάζουν” 11 έως 14.

Αυτό σημαίνει ότι αν το “Λικούντ” λάβει 18 έως 21 έδρες όπως το εμφανίζουν οι περισσότερες δημοσκοπήσεις (μόνο μία του δίνει 25-30), με άθροιση των Υπερορθοδόξων πάει το πολύ στις 35, ενώ του χρειάζονται 61. Οπότε ο Νετανιάχου θα πρέπει να συνεργαστεί ξανά με τον μέχρι πρότινος εταίρο του, ο οποίος όμως από ξεροκεφαλιά κατεβαίνει μόνος του – ο Γκβιρ.

Η ακραία εθνικιστική μερίδα

Ο Νετανιάχου ικέτευσε τον Γκβίρ να κατέλθει πάλι συνασπισμένος με τον πιο “θεοκρατικό” Σμότριτς, αλλά για λόγους προσωπικούς και “καρέκλας”, αυτός δεν τον άκουσε. Μαζί με τον Σμότριτς είχαν λάβει το 2022 τις σημαντικές 18 έδρες, που στήριξαν τον Νετανιάχου. Τώρα μόνος του στις δημοσκοπήσεις, φαίνεται να βγάζει 9 και ο Σμότριτς ίσως να μη μπει στη Βουλή.

Στην καλύτερη (για τον Νετανιάχου) περίπτωση, οι δύο πρώην σύμμαχοι, έστω και χωριστά, θα βγάλουν 17 έδρες. Και πάλι όμως θα του  λείπουν 6-7 έδρες από τις 61. Υπάρχει και το επίσης πολύ δεξιό “Yisrael Beytenu” (Το Ισραήλ είναι το Σπίτι μας) που πολλές δημοσκοπήσεις τού δίνουν περίπου 8 έδρες. Ο επικεφαλής του Άβιγκτορ Λίμπερμαν είναι δεξιός, εθνικιστής και υποστηρίζει τη σκληρή γραμμή στα θέματα ασφαλείας, αλλά είναι ορκισμένος εχθρός των Υπερορθόδοξων, οπότε δεν θα δεχτεί συγκυβέρνηση μαζί τους. Εντούτοις παρά τις κόντρες στις ηγεσίες, ο Νετανιάχου θα μπορούσε να οδηγήσει σε αποστασία βουλευτές από κάποια από αυτά τα κόμματα.

Ο Νετανιάχου μπορεί να προσεταιριστεί το νέο κεντροδεξιό ” Κόμμα των Εφέδρων” που φέρεται στις δημοσκοπήσεις να βγάζει 6 έδρες, αλλά και ως ψήφο ανοχής να “πλευρίσει” το αραβικό κόμμα Ra’am του Μανσούρ Αμπάς, που φέρεται να βγάζει επίσης 6 έδρες.

Σχετική ανάλυση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου έχει επισημάνει πως όταν η πολιτική αντιπαράθεση μετατρέπεται σε βαθιά συναισθηματική εχθρότητα, κάθε βίαιο περιστατικό μπορεί να ενισχύσει την αρνητική εικόνα της αντίπαλης πλευράς και να τροφοδοτήσει έναν νέο γύρο αντιπαράθεσης. Αυτό δεν αποδεικνύει ότι επίκειται εμφύλια σύγκρουση, αλλά καθιστά τον μηχανισμό κλιμάκωσης σοβαρό αντικείμενο εξέτασης.

Το κρίσιμο ενδεχόμενο είναι να σημειωθεί ένα περιστατικό με νεκρούς, ή βαριά τραυματίες, το οποίο θα εκληφθεί από τη μία πλευρά ως απόδειξη ότι απειλείται η ίδια της η ύπαρξη. Η οργή που θα ακολουθήσει μπορεί να οδηγήσει σε αντίποινα, τα οποία με τη σειρά τους θα προκαλέσουν νέες απώλειες και νέα αιτήματα για εκδίκηση.

Η διαχείριση της κοινωνικής κρίσης

Σε μια τέτοια δυναμική, η πολιτική ηγεσία δεν θα καλείται πλέον να διαχειριστεί απλώς μια διαδήλωση ή μια σειρά επεισοδίων, αλλά μια κρίση στην οποία κάθε υποχώρηση μπορεί να εκλαμβάνεται ως αδυναμία και κάθε κατασταλτική ενέργεια ως επιβεβαίωση των φόβων της αντίπαλης πλευράς.

Η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να επιταχυνθεί αν οι αντίπαλες συσπειρώσεις αποκτήσουν σταθερά δίκτυα, πρόσβαση σε πόρους και δυνατότητα να κινητοποιούνται γρήγορα μετά από ένα κρίσιμο περιστατικό. Οι ενδείξεις χρηματοδότησης και οργανωτικής δραστηριότητας αξίζουν, επομένως, προσεκτική εξέταση, χωρίς να θεωρούνται από μόνες τους απόδειξη ενιαίας διοίκησης, ή σχεδιασμού μιας ένοπλης σύγκρουσης.

Παράλληλα, τίθεται το ερώτημα της κρατικής ικανότητας. Οι ευρωπαϊκές χώρες διαθέτουν ακόμη Ένοπλες Δυνάμεις, αλλά η στρατιωτική τους ετοιμότητα, η διαθεσιμότητα προσωπικού και η δυνατότητα υποστήριξης των αρχών ασφαλείας διαφέρουν. Όπως προαναφέρθηκε, ορισμένες χώρες θα χρησιμοποιήσουν στρατιωτικές δυνάμεις, υποβοηθητικές της αστυνομίας.

Στρατός και αστυνομία

Το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι αν υπάρχουν στρατοί τυπικά, αλλά αν κάθε κράτος διαθέτει επαρκείς και κατάλληλες δυνατότητες για να αντιμετωπίσει μια παρατεταμένη κρίση, ιδίως όταν οι αστυνομικές δυνάμεις υφίστανται ταυτόχρονα επιχειρησιακή πίεση, πολιτική αμφισβήτηση και εσωτερικές διαιρέσεις.

Οι αστυνομικοί και οι στρατιωτικοί δεν βρίσκονται έξω από την κοινωνία. Είναι πολίτες, με διαφορετικές πολιτικές πεποιθήσεις και προσωπικές ανησυχίες. Αυτό δεν σημαίνει ότι η συνοχή των σωμάτων ασφαλείας θα διαρραγεί αναγκαστικά. Σημαίνει, όμως, ότι σε μια παρατεταμένη πολιτική κρίση, η συνοχή τους δεν μπορεί να θεωρείται αυτονόητη, ούτε να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως ζήτημα εξοπλισμού και αριθμών.

Η αποτελεσματικότητά τους εξαρτάται επίσης από τη σαφήνεια της νόμιμης εντολής, την ποιότητα της διοίκησης, τη θεσμική εμπιστοσύνη και την πολιτική νομιμοποίηση των ενεργειών τους. Η πίεση εντείνεται όταν τα προεκλογικά μέτωπα σκληραίνουν τη στάση τους και οι πολιτικές ηγεσίες δυσκολεύονται να συμφωνήσουν ακόμη και ως προς τη φύση της απειλής. Υπό αυτές τις συνθήκες, η έγκαιρη και συνεκτική αντίδραση γίνεται δυσκολότερη, ενώ η αποσπασματική αντιμετώπιση μπορεί να ενισχύσει την εντύπωση ότι το κράτος αδυνατεί να προστατεύσει τους πολίτες και να εφαρμόσει τον νόμο με συνέπεια.

Επιπλέον, υπάρχει ένα κύριο ερώτημα: Αν οι συγκρούσεις εκτροχιαστούν, πως ακριβώς θα εμπλακούν οι στρατιωτικές δυνάμεις που δεν διαθέτουν αστυνομικό οπλισμό (γκλομπς, δακρυγόνα, κτλ) σε ένα αστικό περιβάλλον; Προφανώς, η κάθοδος στρατιωτών λειτουργεί κυρίως για “ψυχολογικούς λόγους”, ως ένα μήνυμα “μηδενικής ανοχής” εκ μέρους του κράτους.

Επιχειρησιακά, μπορούν να φυλούν καίριους στόχους για να αποδεσμευτούν περισσότερες αστυνομικές δυνάμεις στην διαχείριση του πλήθους. Προφανώς ούτε η γαλλική, ούτε η ιταλική κυβέρνηση θέλει να φτάσει στο σημείο ο στρατός να χρησιμοποιεί πυρά εντός των ίδιων των πόλεων τους!

Είναι αναπόφευκτη η κλιμάκωση;

Πάντως, το ενδεχόμενο μιας κλιμάκωσης, σε μεγαλύτερο βαθμό από αυτά που είδαμε το περασμένο Σάββατο στην Γαλλία, δεν μπορεί να θεωρηθεί αναπόφευκτο. Ωστόσο, η επιδείνωση των πολιτικών και κοινωνικών συνθηκών μπορεί να καταστήσει το πρόβλημα επείγον στο άμεσο μέλλον, προτού εμφανιστούν δημόσια όλα τα χαρακτηριστικά μιας οργανωμένης ένοπλης σύγκρουσης. Αν η κρατική αντίδραση αρχίσει να σχεδιάζεται μόνο όταν η βία έχει ήδη παγιωθεί και οι αντίπαλες συσπειρώσεις έχουν αποκτήσει δική τους δυναμική, τα περιθώρια αποτελεσματικής παρέμβασης θα είναι πολύ στενότερα.

Γι’ αυτό το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι απλώς αν η Ευρώπη κινδυνεύει να οδηγηθεί σε εμφύλια σύγκρουση. Είναι αν οι ευρωπαϊκές δημοκρατίες μπορούν να αναγνωρίσουν εγκαίρως μια δυναμική κλιμάκωσης, να διατηρήσουν την ικανότητά τους να προστατεύουν τον πληθυσμό και να αποτρέψουν τη μετατροπή της πολιτικής πόλωσης, σε έναν αυτοτροφοδοτούμενο κύκλο οργανωμένης βίας.

Η απάντηση θα εξαρτηθεί όχι μόνο από τα μέσα που διαθέτουν, αλλά και από την πολιτική βούληση, τη θεσμική συνοχή και την ικανότητά τους να ενεργούν αποτελεσματικά πριν η κρίση αποκτήσει δική της, δυσκολότερα αναστρέψιμη δυναμική.

Για το κρίσιμο θέμα των ειρηνευτικών συνομιλιών είπε «ναι, νομίζω ότι η συμφωνία είναι εφικτή και η Ρωσία παραμένει έτοιμη για διαπραγματεύσεις για την αναζήτηση λύσης στη σύγκρουση στην Ουκρανία. Είναι έτοιμη να επαναλάβει τις τριμερείς επαφές με στόχο την επίλυση της ουκρανικής κρίσης. Στόχος αυτών των διαπραγματεύσεων θα ήταν να συζητηθεί πώς θα διασφαλιστεί η ασφάλεια τόσο της Ουκρανίας όσο και της Ρωσίας μετά την επίτευξη ειρηνευτικών συμφωνιών — συγκεκριμένα, οριστικών και μακροπρόθεσμων συμφωνιών, και όχι απλώς μιας προσωρινής παύσης των εχθροπραξιών. Η Μόσχα θα παρακολουθήσει την εξέλιξη της κατάστασης όσον αφορά μια πιθανή και εφικτή διευθέτηση κατά τις επόμενες ημέρες», είπε ο Ρώσος πρόεδρος.

Πρόσθεσε ότι η Ρωσία δεν επιθυμούσε ποτέ πόλεμο με την Ουκρανία και εξαρχής είχε ταχθεί υπέρ μιας ειρηνικής επίλυσης της σύγκρουσης. «Πίσω στο 2014, τους είπαμε: “Αφήστε μας να σας βοηθήσουμε να καταλήξετε σε συμφωνία με τα νοτιοανατολικά”. Αλλά όχι! Αντ’ αυτού, χρησιμοποίησαν κανόνια και αεροσκάφη εναντίον του άμαχου πληθυσμού. Ουσιαστικά, εκείνοι εξαπέλυσαν τον πόλεμο. Το Κίεβο αντιμετωπίζει τους ίδιους τους πολίτες του ως αναλώσιμους. Θεωρεί δε ότι όλος ο κόσμος οφείλει να τους πληρώνει και οι πολίτες να πολεμούν για λογαριασμό τους και οι υπόλοιποι απλώς να τους εφοδιάζουν με όπλα. Η Ρωσία θα φέρει εις πέρας τις υποχρεώσεις που ανέλαβε κα τους στόχους της. Και όσοι μιλούν για πόλεμο με εμάς, πρέπει να ξέρουν ότι η στρατηγική ήττα της Ρωσίας, είναι κάτι ακατόρθωτο», κατέληξε ο Ρώσος πρόεδρος.

Και η αμερικανική πλευρά εκτιμά ότι ίσως βρισκόμαστε περισσότερο από ποτέ «κοντά στο τέλος του πολέμου», όπως δήλωσε χθες ο Ντόναλντ Τραμπ αλλά και ο αντιπρόεδρος Τζέι Βανς σήμερα. Χθες πάντως ο Τραμπ είχε δηλώσει ότι θα πάει για τριμερή με Κίνα και Ρωσία έστω και χωρίς την Ουκρανία, την οποία πιέζει ασφυκτικά να υποχωρήσει. Σύμφωνα με ουκρανικά μέσα το Starlink εξακολουθεί από τις 14 Οκτωβρίου μέχρι και σήμερα να υπολειτουργεί και να μην υποστηρίζει τις υψηλές ταχύτητες που είναι απαραίτητες για τα περισσότερα ουκρανικά drones.

«Και για να συναιρέσω τις δύο απόψεις βουλευτών της ΝΔ του Άδωνη Γεωργιάδη και του Δημήτρη Καλογερόπουλου και α και ου τον ήπιαμε παντού», σημείωσε με νόημα ο βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ. Στη συνέχεια ο Παύλος Πολάκης, συμφώνησε πλήρως με τις δηλώσεις του βουλευτή του ΣΥΡΙΖΑ και προέβη σε ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αναδημοσιεύοντας το βίντεο με τις επίμαχες επικρίσεις με τη λεζάντα, «συνυπογράφω»!

Προηγουμένως, σάλος ξέσπασε από την ατάκα του βουλευτή της ΝΔ Δημήτρη Καλογερόπουλου για το τουρκολιβυκό μνημόνιο, κατά τη διάρκεια της παρουσίας του στην εκπομπή Morning Point του Mega News. Σχολιάζοντας το ζήτημα του μνημονίου, το οποίο υπογράφηκε μόλις πριν από λίγες ημέρες, ο βουλευτής είπε χαρακτηριστικά: «Με το τουρκολιβυκό τον ήπιαμε».

Η φράση προκάλεσε γέλια στο στούντιο, με τους δημοσιογράφους της εκπομπής καθώς και τους Δημήτρη Οικονόμου και Δημήτρη Μελίδη, οι οποίοι συμμετείχαν επίσης στην εκπομπή, να αντιδρούν γελώντας. Ο ίδιος αργότερα υποστήριξε ότι η δήλωση του «παρερμηνεύτηκε».

«Σε πρωινή εκπομπή του MEGA News, χρησιμοποίησα μία ατυχή έκφραση, αναφερόμενος στο παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο. Δεν αποτυπώνει ούτε την εθνική μας θέση ούτε την πεποίθησή μου ότι η Ελλάδα διαθέτει ισχυρά διπλωματικά και γεωστρατηγικά πλεονεκτήματα», σημείωσε σε ανάρτησή του στα social media.

Τουρκολιβυκό: Απασφάλισε και ο Καιρίδης

Ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος της ΝΔ Δημήτρης Καιρίδης, χαρακτήρισε την επικύρωση του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου από το κοινοβούλιο της Λιβύης ως «πολιτική ήττα». Μιλώντας στον Realfm 97,8, στην εκπομπή της Στεφανίας Κασίμη και του Κωνσταντίνου Μπογδάνου, ο κ. Καιρίδης ανέλυσε τις επιπτώσεις της εξέλιξης αυτής.

«Είναι μια καλή ευκαιρία να ξανασκεφτούμε μερικά πράγματα», δήλωσε αρχικά, τονίζοντας ότι «η Τουρκία κάνει παιχνίδι» και έχει δημιουργήσει «μια περικύκλωση» σε διάφορες περιοχές, όπως η Αλβανία, η Λιβύη και η Συρία. Υπογράμμισε ότι «η Ελλάδα δεν μπορεί να είναι κλεισμένη στο καβούκι της» και ότι η χώρα δεν πρέπει να δέχεται κριτική από την αντιπολίτευση για κάθε πρωτοβουλία που αναλαμβάνει, όπως η αποστολή Patriot στη Σαουδική Αραβία, όταν η Τουρκία έχει παρουσία 5.000 στρατιωτών στη Λιβύη.

Σύμφωνα με τον κ. Καιρίδη, η τουρκική επιρροή στη Λιβύη δεν προέκυψε τυχαία, αλλά αποτέλεσμα επενδύσεων, εξαγορών και δωροδοκιών. Αναφέρθηκε στην προσπάθεια που γινόταν για έξι χρόνια με τον Χαλίφα Χαφτάρ, η οποία απέδιδε, και στη συνέχεια στη «φιλοτουρκική στροφή» που οδήγησε στο σημερινό πρόβλημα. «Δεν πρέπει να μας πιάνει πανικός», προέτρεψε, τονίζοντας ότι ο αγώνας με την Τουρκία είναι διαρκής.

Ο κ. Καιρίδης επεσήμανε ότι «νομικά δεν παίζει κάποιο ρόλο το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Άκυρο ήταν, και άκυρο είναι». Ωστόσο, «πολιτικά είναι μια ήττα για εμάς». Ανέφερε ότι η Ανατολική Λιβύη ήταν κοντά στην Αίγυπτο, αλλά τώρα ο Χαφτάρ φαίνεται να «διαλέγει στρατόπεδο, το τουρκικό». «Εμείς μένουμε με το Ισραήλ, την Κύπρο και την Αίγυπτο, σε μεγάλο βαθμό. Είναι μια δυσάρεστη, κακή εξέλιξη. Δεν είναι καλή εξέλιξη», κατέληξε.

«Κατάπτυστη η ανακοίνωση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ»

Σχετικά με την ανακοίνωση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος της ΝΔ δήλωσε ότι είναι «κατάπτυστη». Εξήγησε ότι το Στέιτ Ντιπάρτμεντ αποτελεί «άντρο του ισαποστακισμού» και ότι Αμερικανοί διπλωμάτες έχουν εκπαιδευτεί με σκοπό να μην δυσαρεστήσουν την Τουρκία. «Δεν είναι όλοι το ίδιο», διευκρίνισε, αναφέροντας ότι το Πεντάγωνο και το Κογκρέσο δεν ακολουθούν την ίδια γραμμή. Ωστόσο, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, ειδικά σε υπηρεσιακό, γραφειοκρατικό και «αυτοματοποιημένο» επίπεδο, «εξισώνει το θύμα με τον θύτη. Ντροπή τους». «Αντιμετωπίζουμε μόνιμα στην Ουάσινγκτον αυτό το εμπόδιο που λέγεται Στέιτ Ντιπάρτμεντ», συμπλήρωσε.

Ο κ. Καιρίδης χαρακτήρισε το τουρκολιβυκό μνημόνιο ως «ακραίο». Ανέφερε ότι υπάρχουν ελληνοτουρκικά ζητήματα στα οποία η Τουρκία βρίσκει «ευήκοα ώτα», όπως το ζήτημα του Καστελλόριζου, για το οποίο, όπως είπε, «όποιος δει τον χάρτη και δεν ξέρει πολλές από το Διεθνές Δίκαιο, βλέπει τη μεγάλη Τουρκία, βλέπει και το νησάκι από κάτω». Εξήγησε ότι γι’ αυτό τον λόγο η Αίγυπτος αρνήθηκε να συμφωνήσει ανατολικά της Ρόδου, θεωρώντας το «πιο αμφιλεγόμενο».

Αντίθετα, το τουρκολιβυκό μνημόνιο είναι τόσο ακραίο, που «κανένας στο εξωτερικό, στην Ευρώπη, στην Αμερική, στην Ασία, στην Αυστραλία, δεν μπορεί να το δεχτεί». «Το να πηδάς πάνω από την Κρήτη για να φτάσει η Τουρκία σε μια χώρα με την οποία δεν έχει αντικείμενες ακτές», είναι εξωφρενικό, καθώς παρεμβάλλονται η Ελλάδα, η Αίγυπτος και άλλα κράτη.

«Το να κρατάει ίσες αποστάσεις σε ένα τέτοιο εξωφρενικό θέμα, είναι κατάπτυστο», τόνισε, αναφέροντας ότι οι Ισραηλινοί είχαν πάρει μια καταγγελτική θέση, κάτι που δεν έκανε το Στέιτ Ντιπάρτμεντ. «Εγώ δεν είπα να επιβάλει κυρώσεις στην Τουρκία, να πει το αυτονόητο».

«Στο Πεντάγωνο τα πράγματα είναι πιο ισορροπημένα», συνέχισε, αναφέροντας ότι υπάρχει «μεγάλος εκνευρισμός» για τη συμπεριφορά της Τουρκίας στη Μέση Ανατολή και σε άλλα μέτωπα. Επίσης, το Κογκρέσο έχει «τεράστια αντίδραση εναντίον της Τουρκίας», η οποία αναμένεται να ενισχυθεί με την ανάληψη της πλειοψηφίας από τους Δημοκρατικούς και την εκλογή του πρώτου Ελληνοαμερικανού γερουσιαστή, Κρις Πάπας.

Το ΠΑΣΟΚ

Το ΠΑΣΟΚ επικρίνει την κυβέρνηση: «Κύριε Μαρινάκη, οφείλετε απαντήσεις για αυτήν τη διπλωματική ήττα και σταματήστε να κουνάτε το δάχτυλο», τονίζει ο εκπρόσωπος Τύπο του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής, Κώστας Τσουκαλάς, σε δήλωσή του για τις αναφορές του κυβερνητικού εκπροσώπου στο άρθρο του προέδρου του ΠΑΣΟΚ, Νίκου Ανδρουλάκη, με το οποίο ασκεί κριτική στην κυβέρνηση για τις εξελίξεις με την κύρωση του τουρκολιβικού συμφώνου.

«Ο κ. Μαρινάκης, όποτε βρίσκεται σε δυσμενή θέση, βαπτίζει όσους υπογραμμίζουν τις αποτυχίες και την αναποτελεσματικότητα της κυβέρνησης “προπονητές της εξέδρας” και νομίζει ότι το ζήτημα κηρύσσεται λήξαν. Σήμερα μόνο που δεν μας κάλεσε να χειροκροτήσουμε την επικύρωση του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου από το λιβυκό Κοινοβούλιο», αναφέρει ο εκπρόσωπος Τύπου του ΠΑΣΟΚ.

«Του συστήνουμε επιπλέον», συνεχίζει, «να είναι πλήρως ενημερωμένος για το περιεχόμενο των δημοσίων παρεμβάσεων του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης, όταν τις σχολιάζει και αποδίδει στον πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ ότι “αδικεί τη χώρα του”», σημειώνει. «Κύριε Μαρινάκη, οφείλετε απαντήσεις για αυτήν τη διπλωματική ήττα και σταματήστε να κουνάτε το δάχτυλο. Δεν σας πιστεύουν, εξάλλου, ούτε οι βουλευτές σας, αν κρίνουμε από τις …γλαφυρές δηλώσεις του κ. Καλογερόπουλου», σχολιάζει ο κ. Τσουκαλάς και θέτει τα εξής ερωτήματα:

«Τι ακριβώς συζητούσε ο πρωθυπουργός με τον Χαφτάρ και τους υιούς του, όταν τους δεχόταν στο Μέγαρο Μαξίμου, έως και τον περασμένο Ιούνιο; Γιατί δεν απετράπη η μεταστροφή της κυβέρνησης της Ανατολικής Λιβύης και η ταύτισή της με την Τουρκία; Τι απέγιναν οι συζητήσεις που διεξήγαγε η υφυπουργός Εξωτερικών για την οριοθέτηση ΑΟΖ με τη Λιβύη; Ποιες “χαίνουσες πληγές” μεταξύ Ελλάδας-Λιβύης διαβεβαίωνε ότι … έκλειναν ο κ. Γεραπετρίτης; Είναι ικανοποιημένη η κυβέρνηση από την προτροπή του State Department για “διμερείς διαπραγματεύσεις με καλή πίστη”;».

Συντονισμός με Αίγυπτο

Συζητήσεις για την επέκταση της οριοθέτησης ΑΟΖ ξεκινούν άμεσα μεταξύ Ελλάδας και Αιγύπτου, όπως συμφωνήθηκε σε τηλεφωνική επικοινωνία του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη με τον ομόλογό του της Αιγύπτου, Μπαντρ Αμπλντελατί. Η εξέλιξη έρχεται μετά την έντονη αντίδραση της Αιγύπτου στην κύρωση του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου από τη βουλή της Βεγγάζης.

Η συμφωνία, που υπογράφηκε τον Αύγουστο του 2020, αφορά μερική οριοθέτηση της ΑΟΖ μεταξύ των δύο χωρών, η οποία εκτείνεται μεταξύ του 26ου και του 28ου μεσημβρινού. Σε αντίθεση με το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο, η συμφωνία Ελλάδας-Αιγύποτυ αναγνωρίζει την επήρεια των ελληνικών νησιών, συμπεριλαμβανομένης της Κρήτης και του συμπλέγματος της Καρπάθου – Ρόδου στην οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ, αναχαιτίζοντας τις αξιώσεις της Τουρκίας.

Η σημαντική εκκρεμότητα που απομένει να ρυθμιστεί, μιας και η Αίγυπτος δεν θέλησε τότε να «μπεί στο μάτι της Τουρκίας», αφορά την  περιοχή ανατολικά του 28ου μεσημβρινού, όπου βρίσκεται το Καστελόριζο και η ευρύτερη περιοχή του.  Η οριοθέτηση της ΑΟΖ του Καστελόριζου δεν περιλαμβανόταν  σε εκείνη τη συμφωνία και παρέμενε  ανοιχτή για μελλοντικές διαπραγματεύσεις με βάση το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).

Οι διαπραγματεύσεις αυτές ξεκινούν πλέον, μετά από την κύρωση του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή της Βεγγάζης. Η χάραξη στην οποία συμφώνησαν Ελλάδα και Αίγυπτος  επικαλύπτει και ακυρώνει στην πράξη τα παράνομα όρια που προέβλεπε το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 στην Ανατολική Μεσόγειο.

Με δήλωσή του επίσης ο Αιγύπτιος υπουργός Εξωτερικών αναφέρει: «Συζήτησα με τον Έλληνα Υπουργό Εξωτερικών τις στρατηγικές σχέσεις και εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο και συμφωνήσαμε να συνεχίσουμε τις διαβουλεύσεις για την οριοθέτηση των θαλάσσιων συνόρων σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας».

Υπενθυμίζεται ότι τον Αύγουστο του 2020 είχε υπογραφεί Ελληνοαιγυπτιακό σύμφωνο θαλάσσης από τον τότε Υπουργό Εξωτερικών Νίκο Δένδια και τον Σάμεχ Σούκρι. Η συμφωνία του 2020 προέβλεπε σκόπιμα μια μερική χάραξη των θαλάσσιων συνόρων, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο μελλοντικών διαβουλεύσεων για το υπόλοιπο κομμάτι. Η κίνηση εκείνη λειτούργησε ως διπλωματικό ανάχωμα, ακυρώνοντας στην πράξη τις αυθαίρετες διεκδικήσεις της Άγκυρας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Προκλητικές δηλώσεις από Λιβύη

Βολές εναντίον της Ελλάδας εξαπέλυσε ο κατά της Ελλάδας ο αντιπρόεδρος του Προεδρικού Συμβουλίου της Λιβύης, Μούσα αλ Κόνι, χαιρετίζοντας την έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων. Ο Μούσα αλ Κόνι κατηγόρησε τη χώρα μας ότι διεκδικεί περισσότερα από όσα δικαιούται στην Ανατολική Μεσόγειο.

Μιλώντας στο πρακτορείο Anadolu, ο Λίβυος αξιωματούχος χαρακτήρισε την απόφαση «εξαιρετικά προσήκουσα» και ισχυρίστηκε ότι ελήφθη την κατάλληλη χρονική στιγμή. Αμφισβήτησε, επίσης, τις ελληνικές ενστάσεις για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών. Ακόμα, εκτίμησε ότι η έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου θα ανοίξει τον δρόμο για ακόμη μεγαλύτερη δραστηριοποίηση τουρκικών εταιρειών στη Λιβύη, κάνοντας ιδιαίτερη αναφορά στους τομείς της έρευνας και εκμετάλλευσης κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Μιλώντας για τις αντιρρήσεις της Αθήνας για το τουρκολιβυκό μνημόνιο, ο Αλ Κόνι υποστήριξε ότι οι διαφωνίες μεταξύ Ελλάδας και Λιβύης για τις θαλάσσιες ζώνες δεν είναι καινούργιες, αλλά ανάγονται στην εποχή του Μουαμάρ Καντάφι. «Αυτή η διαμάχη μεταξύ της Λιβύης και της Ελλάδας δεν είναι κάτι καινούργιο. Από την εποχή του Καντάφι δεν καταφέραμε να υπογράψουμε συμφωνία με την Ελλάδα, επειδή η Ελλάδα το εμπόδιζε, ζητώντας περισσότερα από αυτό που της αναλογούσε. Ωστόσο, υπάρχει ένα σαφές καθορισμένο μερίδιο για όλες τις χώρες, συμπεριλαμβανομένων της Λιβύης, της Ελλάδας, της Αιγύπτου και της Τουρκίας», ανέφερε.

Συνεχίζοντας, επανέλαβε τους ισχυρισμούς του κατά της ελληνικής πλευράς: «Η αντίρρηση της Ελλάδας είναι κάτι το φυσιολογικό, διότι απαιτεί περισσότερα από όσα δικαιούται. Αυτή είναι η διαφορά μεταξύ ημών και αυτών. Εμείς ζητάμε τα δικαιώματά μας, ενώ εκείνοι απαιτούν περισσότερα από όσα δικαιούνται. Ήμαστε αποφασισμένοι σε αυτό το θέμα ακόμη και πριν από το 2011, πόσο μάλλον σήμερα. Είναι απολύτως φυσικό η Λιβύη να υπερασπίζεται τα δικαιώματά της».

Ο Μούσα Αλ Κόνι υποστήριξε επίσης ότι το μνημόνιο μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης βασίζεται στο Διεθνές Δίκαιο και στα διεθνή έθιμα, ισχυριζόμενος ότι η Τρίπολη επιδιώκει αποκλειστικά τη διασφάλιση των δικών της δικαιωμάτων. Ο Λίβυος αξιωματούχος εμφανίστηκε επικριτικός και απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση.Παρότι χαρακτήρισε αναμενόμενη την αλληλεγγύη των Βρυξελλών προς την Ελλάδα, ως κράτος-μέλος της ΕΕ, υποστήριξε ότι η Ένωση οφείλει να εκπληρώνει τις διεθνείς υποχρεώσεις της.

Μάλιστα, κάλεσε την Ελλάδα να προσφύγει στη διεθνή διαιτησία, διατυπώνοντας τον ισχυρισμό ότι η Αθήνα αποφεύγει μια τέτοια διαδικασία επειδή γνωρίζει πως δεν έχει τα δικαιώματα που επικαλείται. «Αν η Ελλάδα έχει κάποιο δικαίωμα, πρέπει να προσφύγει στη διεθνή διαιτησία», ανέφερε χαρακτηριστικά. Σκληραίνοντας τη στάση του χαρακτήρισε «λυπηρή» την ελληνική αντίδραση στην έγκριση του μνημονίου από τη λιβυκή Βουλή.

Οι ΗΠΑ για το τουρκολιβυκό

Υπέρ της επίλυσης των θαλάσσιων διαφορών μέσω «καλόπιστων διαπραγματεύσεων» τάσσεται το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, απαντώντας σε ερώτημα για την κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, που εδρεύει στο ανατολικό τμήμα της χώρας.

Στην απάντησή του, το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών δεν διατυπώνει ρητή θέση για τη νομιμότητα του μνημονίου ή την απόφαση του λιβυκού κοινοβουλίου. Εστιάζει στα οφέλη της διευθέτησης των θαλάσσιων ζητημάτων για τις επενδύσεις και τις έρευνες στην περιοχή, ενώ ενθαρρύνει την Ελλάδα και την Τουρκία να αντιμετωπίσουν τις διαφωνίες τους σε διμερές επίπεδο.

«Ενθαρρύνουμε τους εταίρους μας στην Ανατολική Μεσόγειο να επιλύουν τις θαλάσσιες διαφορές τους μέσω καλόπιστων διαπραγματεύσεων», αναφέρει χαρακτηριστικά. «Η επίλυση των θαλάσσιων ζητημάτων εξυπηρετεί τα συμφέροντα κάθε πλευράς και ανοίγει τον δρόμο για εμπορικές επενδύσεις και έρευνες που θα ωφελήσουν ολόκληρη την περιοχή της Μεσογείου», προσθέτει.

Αναφερόμενο στην Αθήνα και την ‘Άγκυρα, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ σημειώνει ότι «η Ελλάδα και η Τουρκία είναι αμφότερες σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ. Τις ενθαρρύνουμε να συζητήσουν σε διμερές επίπεδο για την αντιμετώπιση των όποιων διαφωνιών τους». Η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης ενέκρινε στις 20 Οκτωβρίου το μνημόνιο του 2019 για τη θαλάσσια οριοθέτηση μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης. Η Αθήνα απέρριψε την απόφαση, τονίζοντας ότι το μνημόνιο αντίκειται στο διεθνές δίκαιο της θάλασσας και παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα κρατών της περιοχής.

Καταδίκη από ΕΕ

Με ομόφωνη δήλωση την οποία εξέδωσε η Κάγια Κάλας, η ύπατη εκπρόσωπος της Εξωτερικής Πολιτικής της ΕΕ, οι 27 χώρες μέλη καταδικάζουν την επικύρωση του Τουρκολιβυκού Μνημονίου και τονίζουν ότι παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών. Η ανακοίνωση της εκπροσώπου:

“Η ΕΕ εκφράζει τη βαθιά της λύπη για την επικύρωση, στις 20 Οκτωβρίου 2026, από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, του «Μνημονίου Συνεργασίας μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης σχετικά με την οριοθέτηση των θαλάσσιων δικαιοδοσιών στη Μεσόγειο Θάλασσα» του 2019.

Η θέση της ΕΕ όσον αφορά το Μνημόνιο Κατανόησης είναι σταθερή και σαφής. Όπως επισημάνθηκε στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 2019 και επαναλήφθηκε τον Ιούνιο του 2025, το Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ της Τουρκίας και της Λιβύης παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συμμορφώνεται με το Δίκαιο της Θάλασσας. Είναι άκυρο και δεν μπορεί να παράγει νομικές συνέπειες για τρίτα κράτη.

Η ΕΕ έχει στρατηγικό συμφέρον για ένα σταθερό και ασφαλές περιβάλλον στην Ανατολική Μεσόγειο και καλεί όλες τις χώρες να σέβονται τα κυριαρχικά δικαιώματα όλων των κρατών μελών, σύμφωνα με το δίκαιο της ΕΕ και το διεθνές δίκαιο, συμπεριλαμβανομένης της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας.

Εν τω μεταξύ, κατόπιν οδηγιών του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη, η Μόνιμη Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΗΕ, πρέσβης Αγλαΐα Μπαλτά, ενημέρωσε προ ολίγου το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, στο πλαίσιο κλειστών διαβουλεύσεων και υπό το λήμμα «Λοιπά Θέματα» (AOB), για την πρόσφατη απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης, επισημαίνοντας τους κινδύνους που ενέχει για την ασφάλεια και τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.

Σε κοινή τους δήλωση η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα επισημαίνουν ότι η συμφωνία αυτή παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και εκφράζουν την αλληλεγγύη τους στην Κύπρο και την Ελλάδα.

Τη στήριξή της εξέφρασε και η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβοιυλίου Ρομπέρτα Μετσόλα. Αλλά και η Κάγια Κάλας επισήμανε στον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, σε συνάντηση που είχαν νωρίτερα σήμερα, ότι το Μνημόνιο Συνεννόησης Λιβύης-Τουρκίας για τις θαλάσσιες ζώνες παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων χωρών.

Αίγυπτος-Ισραήλ

Στη δήλωσή της η Αίγυπτος εκφράζει την κατηγορηματική απόρριψή της για την κύρωση του Μνημονίου Κατανόησης και τονίζει με έμφαση ότι το εν λόγω μνημόνιο παραβιάζει τις αρχές του διεθνούς δικαίου της θάλασσας και τις διατάξεις της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982. Το Μνημόνιο συνιστά σαφή προσβολή των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Αιγύπτου στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη και την υφαλοκρηπίδα της, τονίζει το Κάιρο και διαμηνύει στην Άγκυρα ότι διατηρεί το δικαίωμά της να προστατεύσει τα δικαιώματα που της κατοχυρώνει το διεθνές δίκαιο και να αντιμετωπίσει κάθε απόπειρα παραβίασής τους.

«Δυστυχώς, για άλλη μια φορά βλέπουμε την Τουρκία να ενεργεί με σκοπό την αποσταθεροποίηση της περιοχής της Ανατολικής Μεσογείου», επισήμανε το Ισραήλ καταδικάζοντας την κύρωση του μνημονίου.

Δηλώσεις Γεραπετρίτη

«Δεν ήταν στο χέρι της Ελλάδας να το αποτρέψει την επικύρωση του τουρκολυβικού μνημονίου δήλωσε με συνέντευξη του στο ραδιόφωνο του «MEGA» ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, τόνιζοντας ότι «δεν υπάρχει καμία απολύτως συνέπεια σε ό,τι αφορά την εφαρμογή του μνημονίου αυτού. Το μνημόνιο αυτό δεν πρόκειται να εφαρμοστεί, και δεν πρόκειται να εφαρμοστεί για τον απλούστατο λόγο ότι δεν παράγει έννομα αποτελέσματα ως απολύτως αντικείμενο στο διεθνές δίκαιο».

Απαντώντας στην χθεσινή αντίδραση του Αντώνη Σαμαρά, ο κ. Γεραπετρίτης υποστήριξε πως ο κ. Σαμαράς «διέπεται από μια βαθύτατη μισαλλοδοξία». Έκανε δε λόγο για «πολιτική εχθροπάθεια, η οποία δεν συνδέεται με τα συμφέροντα της χώρας», ενώ απέρριψε τον χαρακτηρισμό ως εθνική ήττα την κύρωση του μνημονίου.

Δηλώσεις Νατσιού

Την παραίτηση του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη ζητά ο Πρόεδρος της ΝΙΚΗΣ Δημήτρης Νατσιός με αφορμή τους χειρισμούς γύρω από το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Ο κ Νατσιός, σε συνέντευξη που παραχώρησε στο OPEN και στην εκπομπή «Καθαρές Κουβέντες» με τους Σπύρο Χαριτάτο και Αλεξάνδρα Χατζηγεωργίου, αναφέρθηκε στην πόντιση του καλωδίου, αλλά και τις πιέσεις προς την Ιερά Μονή Σινά.

«Θέτουμε θέμα αξιοπιστίας και επάρκειας του κύριου Γεραπετρίτη. Αν κάποτε για λόγους ευθιξίας κάποιος παραιτούνταν, ας το σκεφτεί καλά να παραιτηθεί, διότι απέτυχαν παταγωδώς στο θέμα του τουρκολιβυκού μνημονίου. Δεν υπάρχει λέξη “εχθροπάθεια” -αυτά είναι ασάφειες και ανυπόστατοι νεολογισμοί. Διαβεβαίωνε εδώ και χρόνια ο κ. Γεραπετρίτης ότι τα έχουμε καλά με τον Χαφτάρ και διασφαλίσαμε ότι δεν θα κυρωθεί το μνημόνιο. Η μόνη επίδραση του κ. Γεραπετρίτη είναι πανωλεθρία στα εθνικά θέματα.

Παράλληλα, ο κ. Ντόκος, σύμβουλος ασφαλείας του κ. Μητσοτάκη, έλεγε το 2020 ότι ο Χαφτάρ είναι ανεπαρκής και μετρημένες οι ημέρες του, και πέρασαν 6,5 χρόνια και ο κ. Ντόκος παραμένει στο πόστο του», σημείωσε.

Αναφερόμενος στη Μονή Σινά, ο κ. Νατσιός σημείωσε σχετικά: «Το μοναστικό, θεσμικό, νομικό και περιουσιακό καθεστώς της Ιεράς Μονής Σινά πρέπει να παραμείνει αναλλοίωτο. Ό,τι σεβάστηκαν 16 αιώνες ιστορίας πρέπει να παραμείνει σεβαστό και σήμερα. Εάν δεν γίνει αυτό, δημιουργείται επικίνδυνο προηγούμενο για τα αρχαία Πατριαρχεία, τα μοναστικά ιδρύματα και τους ιερούς τόπους της Ανατολής. Ανοίγει ο ασκός του Αιόλου. Παντού σφαλιάρες, ταπεινώσεις και ανεπάρκεια της ελληνικής κυβέρνησης».

Ιδιαίτερα επικριτικός προς τους χειρισμούς της κυβέρνησης, ήταν και για την πόντιση του καλωδίου και τον κίνδυνο αναγνώρισης του τουρκολιβυκού μνημονίου: «Το διακύβευμα τώρα δεν είναι απλώς να ποντιστεί το καλώδιο, αλλά να μη ζητηθεί άδεια ή σταλεί γραπτή ενημέρωση στην Τουρκία. Ήδη πανηγυρίζει ο Ερντογάν. Αν η ελληνική κυβέρνηση προβεί σε αυτή την ενέργεια: Αναγνωρίζουμε το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο. Ακυρώνουμε τη συμφωνία με την Αίγυπτο. Αναγνωρίζουμε στην Τουρκία ότι είναι παράκτιο κράτος των νησιών μας.

Για όλο αυτό που προετοιμάζεται εις βάρος του ελληνικού λαού, μία μόνο λέξη υπάρχει στο ελληνικό λεξιλόγιο: η λέξη προδοσία. Ήδη είμαστε ενόψει των “Πρεσπών του Αιγαίου”. Ο κ. Τσίπρας πρόδωσε τη Μακεδονία και τώρα έρχεται ο κ. Μητσοτάκης να προδώσει τον πνεύμονα της πατρίδας, το Αιγαίο Πέλαγος. Αλλά αυτό ο λαός δεν θα το σηκώσει». Ενόψει της Εθνικής Γιορτής της 28ης Οκτωβρίου, ο πρόεδρος της ΝΙΚΗΣ στηλίτευσε και τις γεωγραφικές ανακρίβειες στα σχολικά βιβλία.

Η πρωτοβουλία εντάσσεται σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης περιφερειακής ανασφάλειας και υποχώρησης της αμερικανικής επιρροής, που ευνοεί τη διαμόρφωση νέων συμμαχιών. Ωστόσο, στο εσωτερικό της Τουρκίας η συμφωνία προκαλεί ερωτήματα τόσο για τις δεσμεύσεις που αναλαμβάνει η χώρα όσο και για τις πιθανές οικονομικές και πολιτικές επιδιώξεις της κυβέρνησης Ερντογάν.

Το χρονοδιάγραμμα της Συμφωνίας της Μέκκας

Το νομοσχέδιο αποτελείται από 16 άρθρα και προβλέπει, μεταξύ άλλων, συνεργασία στον τομέα της άμυνας και ανταλλαγή πληροφοριών. Παρά το γεγονός ότι δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί η κοινοβουλευτική διαδικασία, υψηλόβαθμοι Τούρκοι κυβερνητικοί αξιωματούχοι έχουν ήδη συμμετάσχει σε συναντήσεις συντονισμού στο πλαίσιο της συμφωνίας, προκαλώντας αντιδράσεις από την αντιπολίτευση.

Εφόσον ακολουθηθεί το ταχύτερο δυνατό χρονοδιάγραμμα, η συμφωνία θα μπορούσε να τεθεί σε ισχύ στην Τουρκία στα τέλη Δεκεμβρίου. Προϋπόθεση είναι η επικύρωσή της από το κοινοβούλιο και η δημοσίευσή της στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (Resmî Gazete), η οποία εκτιμάται ότι θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί εντός δύο εβδομάδων από την επικύρωση. Στη συνέχεια προβλέπεται περίοδος αναμονής 45 ημερών πριν από την έναρξη ισχύος της διεθνούς συμφωνίας.

Οι περιφερειακές προεκτάσεις 

Η νέα αμυντική συνεργασία ενδέχεται να έχει ευρύτερες γεωπολιτικές συνέπειες. Η Τουρκία θα μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπη με την προοπτική εμπλοκής στη σύγκρουση της Σαουδικής Αραβίας με τους αντάρτες Χούθι στην Υεμένη, καθώς και στις εντάσεις μεταξύ Πακιστάν και Ινδίας. Παράλληλα, το Ιράν και το Ισραήλ ενδέχεται να αντιμετωπίσουν τη νέα συμμαχία ως εξέλιξη αντίθετη προς τα εθνικά τους συμφέροντα.

Οι κυβερνήσεις των συμμετεχουσών χωρών, πάντως, υποστηρίζουν ότι η συμφωνία αποσκοπεί στην αποτροπή και δεν στρέφεται εναντίον κάποιας συγκεκριμένης χώρας. Στην Τουρκία, ένα από τα βασικά ερωτήματα αφορά τη συμβατότητα της νέας συμφωνίας με τη συμμετοχή της χώρας στο ΝΑΤΟ. Ο αναλυτής Αλπέρ Τζοσκούν υποστηρίζει ότι οι δύο συνεργασίες δεν είναι αντιφατικές, αλλά συμπληρωματικές.

«Από την πλευρά της Άγκυρας, οι συμμαχίες του ΝΑΤΟ και της Μέκκας είναι συμπληρωματικές και όχι αντιφατικές», σημειώνει σε πρόσφατη ανάλυσή του. Όπως επισημαίνει, στο σημερινό, ολοένα και πιο κατακερματισμένο διεθνές περιβάλλον, η Τουρκία διευρύνει την περίμετρο ασφαλείας της και επεκτείνει τις συνεργασίες της, διατηρώντας παράλληλα το ΝΑΤΟ ως ακρογωνιαίο λίθο της ασφάλειας και της άμυνάς της.

Από την πλευρά της τουρκικής κυβέρνησης, βουλευτής του κυβερνώντος AKPΜ (Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης) δήλωσε στο Reuters ότι οι τουρκικές στρατιωτικές δυνάμεις που ενδεχομένως αναπτυχθούν σε άλλες χώρες στο πλαίσιο της συμφωνίας δεν θα συμμετέχουν σε επιθετικές επιχειρήσεις. Σύμφωνα με την ίδια τοποθέτηση, η τουρκική συνδρομή αναμένεται να επικεντρωθεί κυρίως στην παροχή τεχνολογικής υποστήριξης και πληροφοριών για στρατιωτικές αποστολές.

Η αντιπολίτευση βλέπει εκλογική σκοπιμότητα

Η συμφωνία θα μπορούσε να προσφέρει σημαντικές ευκαιρίες στην τουρκική αμυντική βιομηχανία, ιδίως στον τομέα της παραγωγής στρατιωτικών τεχνολογιών και μη επανδρωμένων αεροσκαφών. Ωστόσο, στελέχη της αντιπολίτευσης εκτιμούν ότι η κυβέρνηση Ερντογάν επιδιώκει και οικονομικά ανταλλάγματα, τα οποία θα μπορούσαν να συμβάλουν στην αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης ενόψει των επόμενων εκλογών.

Στέλεχος του κόμματος Yeni, δήλωσε υπό τον όρο της ανωνυμίας, εκτίμησε ότι η Τουρκία ενδέχεται να προσφέρει υποστήριξη στις σαουδαραβικές επιχειρήσεις κατά των Χούθι με αντάλλαγμα οικονομική βοήθεια από το Ριάντ. «Το 2027 θα είναι η χρονιά κατά την οποία οι Τούρκοι πολίτες θα αποκτήσουν μεγαλύτερη αγοραστική δύναμη και οι Σαουδάραβες θα πληρώσουν γι’ αυτό», δήλωσε χαρακτηριστικά το στέλεχος του κόμματος, που ίδρυσε ο Οζγκιούρ Οζέλ διασπώντας την αξιωματική αντιπολίτευση (CHP).

Το ίδιο στέλεχος επικαλέστηκε το άρθρο 7 της συμφωνίας, το οποίο ενθαρρύνει την κοινή παραγωγή αμυντικών τεχνολογιών, εκτιμώντας ότι θα μπορούσαν να δημιουργηθούν νέες γραμμές συναρμολόγησης τουρκικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών σε εκτάσεις που θα παραχωρηθούν από τη Σαουδική Αραβία, με φορολογικά κίνητρα και άλλες διευκολύνσεις. Παράλληλα, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο οικονομικής στήριξης των Τούρκων καταναλωτών από το σαουδαραβικό υπουργείο Οικονομικών.

«Έτσι θα ξεκινήσει η “εκλογική οικονομία”: μείωση των επιτοκίων, μικρά τραπεζικά δάνεια που θα επιτρέπουν στους πολίτες να αποπληρώνουν τα χρέη τους και ένα είδος “ψεύτικου κράτους πρόνοιας”, που θα τους βοηθήσει να βελτιώσουν προσωρινά την κατάστασή τους. Το έχουμε ξαναδεί», ανέφερε.

Ο κίνδυνος μακροχρόνιας εμπλοκής σε ξένες συγκρούσεις

Πέρα από τις οικονομικές διαστάσεις, η αντιπολίτευση εκφράζει ανησυχίες για τις μακροπρόθεσμες δεσμεύσεις που ενδέχεται να αναλάβει η Τουρκία. Ο Ιλχάν Ουζγκέλ, σύμβουλος εξωτερικής πολιτικής του ηγέτη του Yeni Οζέλ, προειδοποίησε ότι η δεκαετής διάρκεια της συμφωνίας θα μπορούσε να περιορίσει τα περιθώρια μελλοντικών κυβερνήσεων να αναθεωρήσουν την τουρκική εξωτερική πολιτική.

«Ας υποθέσουμε ότι αυτή η κυβέρνηση αποχωρεί δημοκρατικά από την εξουσία και αναλαμβάνουμε εμείς τη διακυβέρνηση. Μπορεί να θελήσουμε να αποχωρήσουμε από τη συμφωνία, αλλά η δεκαετής δέσμευση θα μας έχει εγκλωβίσει. Αυτό ουσιαστικά εμποδίζει την έκφραση της εθνικής βούλησης της χώρας», δήλωσε στο Turkey Recap.

Ο Ουζγκέλ υποστήριξε επίσης ότι η συμμετοχή της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ έχει συμβάλει στην προστασία της χώρας κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν, ενώ η νέα συμφωνία θα μπορούσε να δημιουργήσει πρόσθετους κινδύνους για την ασφάλειά της. «Ως χώρα, πρέπει να αναρωτηθούμε: Είμαστε σήμερα περισσότερο ασφαλείς ή λιγότερο ασφαλείς; Η κυβέρνηση πρέπει να εξηγήσει τι είδους ασφάλεια θα προσφέρει αυτή η συμφωνία στην Τουρκία», σημείωσε.

Κατά τον ίδιο, η σύναψη μιας αμυντικής συμμαχίας εν μέσω πολεμικών συγκρούσεων ενέχει τον κίνδυνο να καταστήσει μια χώρα μέρος αυτών των συγκρούσεων. «Το να δημιουργείς μια συμμαχία εν καιρώ πολέμου σημαίνει ότι είσαι ήδη μέρος της σύγκρουσης», ανέφερε.
Ο Ουζγκέλ αμφισβήτησε, τέλος, την αποτρεπτική αποτελεσματικότητα της συμφωνίας, επικαλούμενος τις επιθέσεις των Χούθι κατά της Σαουδικής Αραβίας δύο ημέρες μετά την αρχική υπογραφή της συμφωνίας τον Αύγουστο.

Η συζήτηση γύρω από τη συμφωνία της Μέκκας αναδεικνύει, επομένως, το δίλημμα που αντιμετωπίζει η Άγκυρα: Από τη μία πλευρά, επιδιώκει να διευρύνει τις περιφερειακές συνεργασίες και τις αμυντικές της δυνατότητες· από την άλλη, καλείται να διασφαλίσει ότι οι νέες δεσμεύσεις δεν θα περιορίσουν την αυτονομία της εξωτερικής της πολιτικής ούτε θα την οδηγήσουν σε συγκρούσεις που δεν εξυπηρετούν άμεσα τα εθνικά της συμφέροντα.