Δύο εργαζόμενοι τραυματίστηκαν σοβαρά από την έκρηξη, καθώς το ωστικό κύμα τους εκτόξευσε σε απόσταση, προκαλώντας τους εγκαύματα και κατάγματα. Οι δύο πολυτραυματίες μεταφέρθηκαν στο Γενικό Νοσοκομείο Κορίνθου με ιδιωτικά ασθενοφόρα της εταιρείας, ενώ, σύμφωνα με την τελευταία ενημέρωση, ο ένας από τους τραυματίες έχει διασωληνωθεί.

Στο ίδιο νοσοκομείο μεταφέρθηκε στη συνέχεια και τρίτος εργαζόμενος, ο οποίος έφερε κακώσεις, ωστόσο η κατάστασή του ήταν ηπιότερη σε σύγκριση με εκείνη των δύο συναδέλφων του. Αυτόπτες μάρτυρες περιγράφουν την έκρηξη ως ιδιαίτερα ισχυρή, επισημαίνοντας ότι ο κρότος ακούστηκε σε μεγάλη απόσταση. Ο συναγερμός στις εγκαταστάσεις διήρκεσε περίπου 10 λεπτά και στη συνέχεια δόθηκε εντολή στους εργαζομένους να επιστρέψουν στις εργασίες τους.

Motor Oil: Το δυστύχημα με τους δύο νεκρούς

Η νέα έκρηξη σημειώνεται λίγες μόλις ημέρες μετά από προηγούμενο περιστατικό στις εγκαταστάσεις του διυλιστηρίου, το οποίο είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο δύο εργολαβικών εργαζομένων. Η χρονική εγγύτητα των δύο συμβάντων επαναφέρει στο προσκήνιο τα ζητήματα ασφάλειας στις εγκαταστάσεις, χωρίς να έχουν γίνει γνωστά στοιχεία που να συνδέουν τις αιτίες των δύο περιστατικών.

Περισσότερες πληροφορίες για το νέο συμβάν αναμένονται, καθώς τα διαθέσιμα στοιχεία παραμένουν μέχρι στιγμής προκαταρκτικά.

Από την Αρχαία Αγορά, όπου οι πολίτες συγκεντρώνονταν για να συζητήσουν, να νομοθετήσουν και να αποδώσουν δικαιοσύνη, μέχρι τις σύγχρονες ανασκαφές, αρχαιολόγοι και ιστορικοί αναζητούν τα ίχνη του πρώτου δημοκρατικού πολιτεύματος. Παράλληλα, αναβιώνοντας το κληρωτήριο, έναν από τους πιο χαρακτηριστικούς μηχανισμούς του συστήματος της αθηναϊκής δημοκρατίας που εξασφάλιζε τη δίκαιη κατανομή της εξουσίας και περιόριζε τη διαφθορά, η σειρά αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες συμμετείχαν ενεργά στη διακυβέρνηση της πόλης.

Αρχαιολόγοι, όπως η Liliane Lopez-Rabatel, σε συνεργασία με τον Έλληνα γλύπτη Παναγιώτη Ζεστανάκη, επιχειρούν να ανασυνθέσουν αυτόν τον χαμένο μηχανισμό χρησιμοποιώντας αποκλειστικά αρχαίες τεχνικές. Επιπλέον, αρχαιολογικά ευρήματα και σύγχρονες έρευνες φωτίζουν διαφορετικές πτυχές της λειτουργίας του δημοκρατικού πολιτεύματος, αλλά και τις προκλήσεις και τις αντιφάσεις που συνόδευσαν την εξέλιξή του.

Στη σειρά ντοκιμαντέρ συμμετέχουν διεθνώς αναγνωρισμένοι αρχαιολόγοι και ιστορικοί, όπως ο John Camp, διευθυντής των ανασκαφών της Αρχαίας Αγοράς για σχεδόν τρεις δεκαετίες, ο ιστορικός Vincent Azoulay, οι αρχαιολόγοι Στέλλα Χρυσουλάκη και Δημήτρης Πλάντζος, καθώς και ο ιστορικός Paul Cartledge. Η σειρά αποτελεί παραγωγή των YUZU Productions και Anemon Productions, σε συμπαραγωγή με τη MagentaTV, τη France Télévisions και το NOVA/GBH.

Μετά την προβολή του στο Magenta History, κάθε επεισόδιο της σειράς θα είναι διαθέσιμο στην On Demand υπηρεσία της MagentaTV.

Η οφειλή προέρχεται από την τότε μετάθεση των συνταξιούχων στην υψηλοτέρα φοροκλίμακα, με την αύξηση των συντάξεων δύο ετών επί κυβερνήσεων Τσίπρα-Καμένου, σύμφωνα με γνώστες της υποθέσεως. Για το «νέο» δώρο 400 ευρώ ισχύει η υπόσχεση της κυβερνήσεως της ΝΔ ότι θα παραμείνει αφορολόγητο. Ίδωμεν, χρειάζεται όμως νομοθετική ρύθμιση. Τέτοια δεν υπήρχε προηγουμένως και συντρέχει η πενταετής παραγραφή της οφειλής. Ο φορολογούμενος μπορεί να συμψηφίσει την εφετινή πληρωμή, στο εισόδημα που θα δηλωθεί για εφέτος και θα πληρωθεί του χρόνου.

Μπορεί ο φορολογούμενος, εάν είναι κάτοχος πιστωτικής κάρτας, να χρεωθεί στην Τράπεζα του και να εξοφλήσει σε 12 δόσεις αντί της αμέσου καταβολής ολοκλήρου του ποσού του φόρου – πράγμα επαχθές για συνταξιούχο. Δύναται επίσης να αιτηθεί την υπαγωγή του σε «ρύθμιση».

Πάντως, το εκλογικό κόστος για την κυβέρνηση της ΝΔ θα είναι βαρύ καθώς ο αριθμός των συνταξιούχων που επιβαρύνονται κι αιφνιδιάζονται με την επιβολή σχεδόν μιας μηνιαίας συντάξεως να είναι εξ ίσου μεγάλο.  Πέραν αυτού υπάρχει κι ένα ζήτημα συμπεριφοράς της φορολογικής αρχής που θεωρεί ενήμερους φορολογουμένους ως οφείλοντες ληξιπρόθεσμα χρέη,  που προκύπτουν από την ολιγωρία των φορολογικών αρχών επί 11ετία. Αιδώς Αργείοι!

Τέλος, ο ίδιος ο Κυριάκος Μητσοτάκης έλαβε την απόφαση να μπει στη διαδικασία να θέσει… όρια και στόχους σε ότι αφορά το μέλλον του στον προεδρικό θώκο της ΝΔ, ορίζοντας το 25% ως τον πήχη που θα κρίνει το αν θα συνεχίσει να ηγείται του γαλάζιου στρατοπέδου και μετά τις κάλπες του 2027.

Βαρίδι τα σκάνδαλα για τη κυβέρνηση

Την ίδια ώρα, η κυβέρνηση οδεύει προς τις κάλπες υπό το βάρος μιας συσσωρευμένης πολιτικής πίεσης, καθώς οι εκκρεμείς υποθέσεις που τη συνοδεύουν όχι μόνο δεν κλείνουν, αλλά επανέρχονται διαρκώς στο προσκήνιο, τροφοδοτώντας την κριτική και αναζωπυρώνοντας την αμφισβήτηση. Υποθέσεις που έμοιαζαν να έχουν υποχωρήσει από την επικαιρότητα επανέρχονται με νέα δεδομένα, ενώ οι νεότερες αποκαλύψεις προσθέτουν επιπλέον εστίες έντασης, κρατώντας το Μέγαρο Μαξίμου σε θέση άμυνας.

Το κυβερνητικό πρόβλημα, ωστόσο, δεν εξαντλείται στη διαχείριση διαδοχικών κρίσεων. Αυτό που διαμορφώνεται είναι ένα ευρύτερο πεδίο πολιτικής φθοράς, καθώς οι παλαιότερες υποθέσεις εξακολουθούν να προκαλούν ερωτήματα, την ώρα που νέες έρχονται να προστεθούν, αγγίζοντας τόσο πρόσωπα της κυβερνητικής παράταξης όσο και τη λειτουργία θεσμών και μηχανισμών που συνδέονται με την άσκηση της εξουσίας.

Καθώς η εκλογική αναμέτρηση πλησιάζει, η κυβέρνηση δυσκολεύεται όλο και περισσότερο να καθορίσει τους όρους της δημόσιας συζήτησης και να στρέψει την προσοχή στις προτεραιότητες και στον απολογισμό του έργου της. Κάθε νέα εξέλιξη επαναφέρει στο προσκήνιο τις εκκρεμότητες, περιορίζοντας τα περιθώρια πολιτικής πρωτοβουλίας και υποχρεώνοντας το Μέγαρο Μαξίμου να διαχειρίζεται ένα διαρκώς ανανεούμενο μέτωπο πιέσεων.

Η υπόθεση Τριαντόπουλου ανοίγει ξανά στη κοινωνία τη συζήτηση για τις κυβερνητικές ευθύνες σε ότι αφορά την τραγωδία των Τεμπών, ενώ μόλις σήμερα άνοιξε και ο δρόμος για τις εκταφές θυμάτων έπειτα από σχετικό αίτημα των συγγενών.

Ταυτοχρόνως, το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ αναμένετε να φέρει τους υποψηφίους βουλευτές της ΝΔ σε τρομερά δύσκολη θέση κατά την περιοδεία τους στην επαρχία ενώ εξελίξεις αναμένονται και σε ότι αφορά την υπόθεση των υποκλοπών.

Θυμίζουμε πως προ ολίγων ημερών ξεκίνησε ποινική προκαταρκτική εξέταση η Εισαγγελία με αντικείμενο τη μήνυση που υπέβαλε ο πρώην ευρωβουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ Στέλιος Κούλογλου για την παγίδευση του κινητού του τηλεφώνου με το κατασκοπευτικό λογισμικό, Pegasus τον Οκτώβριο του 2022 και τον Μάρτιο του 2023. Σύμφωνα με την μήνυση, η επιμόλυνση του κινητού του κ. Κούλογλου έγινε κατά το διάστημα που συμμετείχε ως αναπληρωματικό μέλος της Εξεταστικής Επιτροπής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τη διερεύνηση της χρήσης των κατασκοπευτικών λογισμικών Predator και Pegasus.

Κάτω από το όριο του 25% η ΝΔ

Κάτω από τον πήχη του 25% που έχει θέσει ο ίδιος ο πρωθυπουργός, εντοπίζει τη Νέα Δημοκρατία νέα δημοσκόπηση της ALCO για λογαριασμό του Flash.gr. Πιο συγκεκριμένα, στην πρόθεση ψήφου επί των εγκύρων, η Νέα Δημοκρατία συγκεντρώνει 23,8%, και ακολουθούν η ΕΛΑΣ με 13,8%, το ΠΑΣΟΚ με 11,2%, το ΚΚΕ με 7,1%, η Ελληνική Λύση με 5,6%, η Συμμαχία Ελλήνων του Ηλία Κασιδιάρη με 4%, η Πλεύση Ελευθερίας με 3,5%, ενώ το κατώφλι του κοινοβουλίου φαίνεται να περνά και το κόμμα της Μαρίας Καρυστιανού με 3%.

Εκτός Βουλής μένουν σύμφωνα με την ίδια δημοσκόπηση το ΜέΡΑ25 (2,4%), ο ΣΥΡΙΖΑ (1,9%), η ΝΙΚΗ (1,8%), η Φωνή Λογικής της Αφροδίτης Λατινοπούλου (1,5%) και οι Δημοκράτες του Στέφανου Κασσελάκη (0,7%).

Αξίζει να σημειωθεί πως οι πολίτες που δηλώνουν αναποφάσιστοι σχετικά με το τι θα ψηφίσουν φθάνουν το 15,7%, ξεπερνώντας σε ποσοστό το δεύτερο κόμμα. Σύμφωνα με τη δημοσκόπηση το 63% των πολιτών δηλώνει θα ψηφίσει για να υπάρξει πολιτική αλλαγή και το 23% για να υπάρξει συνέχεια στη διακυβέρνηση.

Στην ερώτηση πως θα διασφαλιστεί οικονομική σταθερότητα στη χώρα, το 48% απαντά πως ο στόχος αυτός θα επιτευχθεί μέσω του σχηματισμού κυβέρνησης συνεργασίας και το 38% μέσω της επίτευξης αυτοδυναμίας. Η «γαλάζια» συσπείρωση βρίσκεται στο 60%, ενώ το 21,9% που ψήφισε ΝΔ στις προηγούμενες εκλογές τώρα δηλώνει αναποφάσιστο και το 7,5% δηλώνει πως θα ψηφίσει άλλο κόμμα.

Ο Τραμπ είπε τότε ότι η Ουκρανία επιβιώνει χάρη στο Starlink, υπονοώντας σαφώς ότι χωρίς την αμερικανική υποστήριξη ο πόλεμος θα ήταν χαμένος εξαρχής. Εν συνεχεία μειώθηκε σε σημαντικό βαθμό η πρόσβαση του ουκρανικού στρατού στο Starlink. Σήμερα οι ουκρανικές δυνάμεις λένε ότι “λύθηκε το πρόβλημα”, αλλά σε πιο λεπτομερείς δηλώσεις Ουκρανών αρμοδίων αργότερα, φαίνεται ότι απλά σταθεροποιήθηκε η πρόσβαση για όσα τερματικά “τρέχουν” τα drones με ταχύτητες μικρότερες των 160 χλμ. την ώρα. Αν έγινε μόνον αυτό, τότε δεν αλλάζει κάτι ουσιαστικό για τον ουκρανικό στρατό, αφού δεν μπορεί να αμυνθεί με τόσο χαμηλό όριο χιλιομέτρων από χθες.

Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X (πρώην Twitter) αργά το βράδυ της Τετάρτης 14 Οκτωβρίου προς Πέμπτη 15 Οκτωβρίου 2026, ο Μασκ έγραψε: «Και έτσι η σφαγή συνεχίζεται… Ήρθε η ώρα να φύγει ο Ζελένσκι». Έγραψε πως αν δεν αποχωρήσει ο Ουκρανός πρόεδρος, η αιματοχυσία δεν θα σταματήσει, ενώ λίγες ημέρες νωρίτερα είχε τοποθετηθεί θετικά στις ανάλογες δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ, που ανέφερε ότι η Ουκρανία χρειάζεται νέο ηγέτη.

Παράλληλα, απαντώντας στις κατηγορίες του Κιέβου ότι η SpaceX περιόρισε σκόπιμα τις ταχύτητες του Starlink (επηρεάζοντας τα drones και την αντιαεροπορική άμυνα), ο Μασκ δήλωσε ότι για οιουσδήποτε περιορισμούς στο στρατιωτικό δίκτυο Starshield ευθύνεται αποκλειστικά η κυβέρνηση και ο στρατός των ΗΠΑ που το ελέγχουν, και όχι η εταιρεία του. Η αμερικανική κυβέρνηση δεν έχει πάρει επισήμως θέση στο ζήτημα του Starshield.

Ο περιορισμός του Starlink

Υπενθυμίζεται ότι ο περιορισμός αυτός εφαρμόστηκε στις 14 Οκτωβρίου ξαφνικά, χωρίς ενημέρωση των Ουκρανών, οι οποίοι τον διαπίστωσαν στην πράξη, καθώς τα ουκρανικά drones (αναχαίτισης και μεσαίου βεληνεκούς) που αναπτύσσουν υψηλές ταχύτητες (150-340 χλμ/ώρα) άρχισαν να χάνουν το σήμα τους κατά τη διάρκεια της πτήσης ή να παρουσιάζουν διακοπές σύνδεσης για 10–20 δευτερόλεπτα, καθιστώντας αδύνατο τον έλεγχό τους και οδηγώντας στην ακύρωση πολλών στρατιωτικών αποστολών.

Το υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ φαίνεται πως έθεσε στο δίκτυο Starshield περιορισμό που υποβαθμίζει κάθετα τη σύνδεση σε τερματικά όταν τα drones κινούνται με ταχύτητα άνω των 160 χλμ./ώρα. Με αυτή τη “χαμηλή” ταχύτητα όμως, τα ουκρανικά drones είναι αδύνατο να προλάβουν να καταρρίψουν επιτιθέμενους στόχο ή να φτάσουν στον χερσαίο στόχο τους.

Όπως φαίνεται μέχρι στιγμής, το μόνο που αποκαταστάθηκε είναι η επικοινωνία στα τερματικά με χαμηλές ταχύτητες, που φαίνεται από τις σημερινές δηλώσεις ότι είχε επίσης διαταραχθεί – χθες έλεγαν ότι υπήρχε πρόβλημα μόνο στις μεγάλες ταχύτητες. Εν ολίγοις σήμερα φαίνεται ότι χθες οι ΗΠΑ, θέτοντας το όριο ταχύτητας των 160 χιλιομέτρων, διατάραξαν και τις επικοινωνίες σε μικρότερες ταχύτητες, και ότι το μόνο που διόρθωσαν σήμερα ήταν οι ρυθμίσεις για drones κάτω του νέου ορίου που έθεσαν. Άρα το πρόβλημα για τον ουκρανικό στρατό παραμένει άλυτο. Πάντως το Κίεβο εκτόξευσε drones σε ενεργειακές υποδομές και μετά τους περιορισμούς του Starlink.

Tι είπε και τι κάνει ο Ζελένσκι

Λίγο πριν κάνει τις δηλώσεις περί παραίτησης ο Μασκ, ο Ζελένσκι, θορυβημένος ήδη από την κατάρρευση της ουκρανικής άμυνας εδώ και περίπου 35 ώρες (λόγω ουσιαστικά της έμμεσης αποκοπής, ή πάντως σημαντικής υποβάθμισης του Starlink), σε συνέντευξή του στον Βρετανό δημοσιογράφο Πιρς Μόργκαν, δήλωσε:

«Είναι μεγάλο λάθος και ηττοπαθές. Θα υπάρξουν πολλές ανθρώπινες απώλειες, σε στρατιώτες και αμάχους. Άνθρωποι θα πεθάνουν αν το Starlink δεν λειτουργεί. Απευθύνω έκκληση στον Μασκ να επαναφέρει πλήρως τις υπηρεσίες, η συνδεσιμότητα είναι θέμα δικαιοσύνης μεταξύ πραγματικών συμμάχων. Ελπίζω να πρόκειται για ένα μεγάλο τεχνικό πρόβλημα και όχι για σκόπιμη πολιτική κίνηση. Νιώθω προδομένος από τη στάση της κυβέρνησης Τραμπ και του συμμάχου της, του Ίλον Μασκ. Είναι κρίμα που χάνουμε έναν ισχυρό σύμμαχο».

Πάντως παρά τις πιέσεις οι ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις έπληξαν τη νύχτα με 69 drones και τέσσερις πυραύλους το διυλιστήριο του Ριαζάν 200 χλμ. νοτιοανατολικά της Μόσχας και άλλο ένα, το διυλιστήριο του Σαράτοφ, 600 χιλιόμετρα από το μέτωπο, στον Κάτω Βόλγα, κοντά στα σύνορα με το Καζακστάν.

Ο Ζελένσκι υποστηρίζει ότι είχε διατάξει κατάπαυση των πληγμάτων σε ενεργειακές υποδομές επί τρεις ημέρες και ότι ήρε αυτή την εντολή επιτρέποντας ξανά τα πλήγματα μετά την συμφωνία Πούτιν-Τραμπ, αφ’ ενός επειδή ισχυρίζεται ότι οι Ρώσοι συνέχισαν τα δικά τους ενεργειακά πλήγματα, αφ’ ετέρου επειδή οι ΗΠΑ τον πίεσαν εκβιαστικά.

Τι λέει η Ρωσία

Οι Ρώσοι έχουν δηλώσει ότι έπληξαν όντως μαζικά κάποιες περιοχές τις τελευταίες δύο ημέρες, αλλά αναφέρουν ότι στράφηκαν κατά ηλεκτρικών υποδομών, υποδομών που τροφοδοτούν τον ουκρανικό στρατό και κατά δικτύων επικοινωνίας. Για τα πλήγματα σε ενεργειακούς στόχους το Κρεμλίνο δηλώνει ότι δεν υπάρχει οριστική καταγεγραμμένη συμφωνία και η Ρωσία δεν δεσμεύεται να τα παύσει, αν δεν τα παύσει η Ουκρανία επισήμως και εμπράκτως.

Το Κρεμλίνο δέχεται ότι στη συμφωνία με τον Τραμπ δεσμεύθηκε να παραδώσει μεγάλες ποσότητες ντίζελ, αλλά τονίζει ότι έθεσε ως προϋπόθεση να λειτουργούν επαρκώς τα διυλιστήρια της – άρα ότι θα πρέπει να παύσουν πλήρως τα ουκρανικά πλήγματα. Δεν αναφέρει διόλου ανάλογη δέσμευση της Ρωσίας για κατάπαυση πληγμάτων.

Διευκρινίζεται ότι αφού έχει ήδη εντοπιστεί το συγκεκριμένο εξειδικευμένο εργαστήριο, δεν παρίσταται αναγκαία η συνέχιση της αναζήτησης άλλων εργαστηρίων, εκτός εάν ανακύψει συγκεκριμένο επιστημονικό, τεχνικό ή άλλο αντικειμενικό κώλυμα. Περαιτέρω, οι πραγματογνώμονες οφείλουν σύμφωνα με την παραγγελία να μεριμνήσουν για τον «άμεσο» προσδιορισμό συγκεκριμένης ημερομηνίας εκταφής, σε συνεννόηση με τις αρμόδιες υπηρεσίες.

Επισημαίνεται ότι κατά τον προγραμματισμό και τη διενέργεια της εκταφής, θα ληφθεί μέριμνα για την παρουσία των αναγκαίων προσώπων, την προσήκουσα λήψη των απαιτούμενων δειγμάτων, την ακριβή καταγραφή των σχετικών ενεργειών και τη διασφάλιση της ακεραιότητας και της ταυτοποίησης των δειγμάτων, σύμφωνα με τους ενδεδειγμένους επιστημονικούς κανόνες και τις απαιτήσεις του εργαστηρίου που θα διενεργήσει τις εξετάσεις. Να σημειωθεί ότι στο ολλανδικό εργαστήριο είχε αναφερθεί και ο Παύλος Ασλανίδης κατά την κατάθεσή του πριν από μερικές εβδομάδες στη δίκη για τα Τέμπη, στο Γαιόπολις.

Τέμπη: Σκληρή κόντρα στην Βουλή

Έντονη αντιπαράθεση μεταξύ του υπουργού Δικαιοσύνης Γιώργου Φλωρίδη και του προέδρου της Ελληνικής Λύσης Κυριάκου Βελόπουλου σημειώθηκε στη Βουλή, γύρω από την τραγωδία των Τεμπών. Ο Φλωρίδης εγκάλεσε τον Βελόπουλο ότι «αποκαλύφθηκε η απάτη με τα ξυλόλια και της συγκάλυψης» και ότι «πάνω στην υπόθεση αυτή (Τέμπη) «στήσατε μια μεγάλη συνομωσία προκειμένου να εκμεταλλευτείτε μια εθνική τραγωδία».

Ο υπουργός καταλόγισε στον κ. Βελόπουλο ότι «υπήρξατε όντως ο βασικός εμπνευστής αυτής της απάτης στην οποία προσχώρησαν πολλοί μετά και έκαναν προτάσεις μομφής εναντίον της κυβερνήσεως. Και με αυτή την απάτη βγήκαν εκατομμύρια άνθρωποι στους δρόμους, πιστεύοντας ότι εκεί είχε γίνει κάτι φοβερό και η κυβέρνηση προσπαθούσε να το συγκαλύψει. Αυτό όμως αποδείχθηκε ότι ήταν ένα ψέμα. Ήταν μια απάτη από την αρχή έως το τέλος που αποκαλύφθηκε. Η μάχη δε που έδιναν κάποιοι να μην ξεκινήσει ποτέ η δίκη οδηγήθηκε και αυτή σε συντριβή. Η δίκη ξεκίνησε και διεξάγεται. Και τώρα έρχονται στο φως όλα τα στοιχεία που πρέπει να έρθουν και η δικαιοσύνη θα κρίνει»

Σχετικά με τις φωτογραφίες που έδειξε και κατέθεσε στα πρακτικά ο πρόεδρος της Ελληνικής Λύσης, ο οποίος ανέφερε ότι 200 οστά που βρέθηκαν στα μπάζα στο Κουλούρι και το Παντρεμένο και είναι σε κιβώτια ο υπουργός του είπε «αφού όπως μου λέτε είναι από το γραφείο του ανακριτή, άρα είναι στοιχεία της ανακρίσεως γιατί δεν τολμήσατε να μας πείτε σε τι παρεμποδίστηκε η ανάκριση από αυτά τα στοιχεία; Αφού τα πήρατε από τον ανακριτή, τι περίεργο μας λέτε ότι έχει συμβεί, καθώς είναι στη δικογραφία; Τι άλλο θα ισχυρισθείτε; Πόσο εξευτελισμό θα πρέπει να υποστείτε σε αυτή την προσπάθεια συνομωσίας για να σταματήσετε αυτή τη γελοιότατα που ξεκινήσατε και συνετρίβη μέσα από τις πραγματογνωμοσύνες όλων των πανεπιστημίων της χώρας και του εξωτερικού;».

Ο Φλωρίδης ζήτησε από τον πρόεδρο της Ελληνικής Λύσης να σταματήσει «τις εκ πλαγίου προσπάθειες για να δημιουργήσει εντυπώσεις ότι κάτι συνέβη». Αυτή η προσπάθεια είπε «δεν εξυπηρετεί τίποτα σε μια δίκη η οποία ήδη διεξάγεται. Ο κάθε παράγοντας της δίκης, όποια πλευρά και εάν εκπροσωπεί έχει δικαίωμα να εμφανιστεί στο δικαστήριο και να καταθέσει ότι στοιχεία έχει. Γιατί δεν εμφανίζεστε στο δικαστήριο και να πείτε ότι εδώ κάτι λείπει έτσι ώστε να γίνει εάν χρειάζεται μια περαιτέρω διερεύνηση, αλλά ερχόσαστε εδώ και κάνετε ένα άθλιο θέμα στη Βουλή παίζοντας και πάλι με το συναίσθημα των ανθρώπων, όπως κάνατε δύο και τρία χρόνια;».

Ο υπουργός τόνισε ότι «η πολιτική έχει άλλα πεδία αντιπαράθεσης, φτάνει πια με τις απόπειρες πολιτικής εκμετάλλευσης μιας εθνικής τραγωδίας, η οποία οδηγήθηκε στη δικαιοσύνη και σήμερα διεξάγεται η δίκη» και σημείωσε ότι «στη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ισπανία και την Αγγλία αντίστοιχες υποθέσεις άρχισαν να εκδικάζονται δέκα χρόνια μετά, αλλά στην Ελλάδα ξεκίνησε η δίκη τρία χρόνια μετά».

Βελόπουλος: Και μπάζωμα και ξεμπάζωμα έγινε

Ο πρόεδρος της Ελληνικής Λύσης Κυριάκος Βελόπουλος απάντησε στον υπουργό ότι «αυτό που κάνω, είναι να μην σας επιτρέψω να κάνετε μπάζωμα και ξεμπάζωμα ενός χώρου εγκλήματος. Γιατί και μπάζωμα και ξεμπάζωμα έγινε και για αυτό δικάζεται ο πρώην υπουργός Χρ. Τριαντόπουλος, ή κάνω λάθος;». Ο Βελόπουλος αντέτεινε ότι «στην Ισπανία, τη Γαλλία και τη Γερμανία δεν έγινε κανένα μπάζωμα ούτε και κανένα ξεμπάζωμα».

Ανέφερε ότι «ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ ήταν κρατικός. Το πόρισμα Καρώνη από εσάς δεν έγινε; Το Χημείο του κράτους, κρατικό δεν είναι; Και όλοι αυτοί είπαν για ύπαρξη ξυλολίου. Ποια ξένα πορίσματα; Φέρτε τα εδώ για να γελάσει ο κάθε πικραμένος». Σχετικά με τις φωτογραφίες με τα οστά που έδωσε στον υπουργό, του είπε «σας τις έδωσα και δεν ρίξατε ούτε μια ματιά. Αυτό, δείχνει ένα πράγμα. Ενοχή. Ξέρετε ότι είστε ένοχος εσείς και η ΝΔ για αυτό που έγινε. Μην διαστρέφεται την αλήθεια, αυτά είναι οστά έξω από το γραφείο του ανακριτή Μπακαϊμη και τα βρήκαν οι γονείς».

Καταλόγισε στον υπουργό ότι του απάντησε με άκομψο τρόπο και «είπατε για μένα χυδαίες εκφράσεις ως κοινός πολιτικός απατεώνας», ενώ «φτάσατε να εμπλέξετε μέχρι και μια ξένη χώρα! Τόσο πολύ μισείτε τη Ρωσία; Σήμερα ξεπεράσετε και τον χειρότερο Φλωρίδη».

Παρέμβαση έκανε και ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος της Πλεύσης Ελευθερίας Αλέξανδρος Καζαμίας λέγοντας στον υπουργό ότι «απάτη από την αρχή έως το τέλος είστε εσείς. Και όσα εσείς είπατε εδώ είναι άκρως συνωμοσιολογικά. Δεν αναφέρατε κουβέντα για το βούλευμα Τριαντόπουλου γιατί αποκαλύπτει και αποδομεί όσες ανοησίες λέτε στη Βουλή». Εσείς είπε «είστε ο συνωμοσιολόγος, ο λαϊκιστής, ο ψευδολόγος και έρχεστε εδώ και μας κάνετε και μαθήματα. Τα βάζετε με τον κόσμο που βγήκε στους δρόμους. Μα είστε στα καλά σας; Δεν είστε δημοκράτης».

Στο πλαίσιο των “ενεργών μέτρων”, η σοβιετική KGB ενθάρρυνε τις βουλγαρικές υπηρεσίες να αναπτύξουν επιχειρήσεις στα Βαλκάνια, με στόχο, μεταξύ άλλων, την υπονόμευση των σχέσεων μεταξύ χωρών του ΝΑΤΟ. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται η επιχείρηση AKROPOLIS, την οποία οργάνωσαν το 1977 οι βουλγαρικές και ανατολικογερμανικές υπηρεσίες.

Στη διδακτορική διατριβή του ιστορικού Christopher Nehring περιγράφεται πώς η ανατολικογερμανική HVA κατασκεύασε, με πληροφορίες των βουλγαρικών υπηρεσιών κατασκοπείας, πλαστή επιστολή που αποδιδόταν στον Φραντς Γιόζεφ Στράους. Τον εμφάνιζε να προτρέπει τον Σπύρο Θεοτόκη να συγκροτήσει νέα δεξιά παράταξη απέναντι στον Κωνσταντίνο Καραμανλή.

Η επιστολή διοχετεύθηκε στην ελληνική πρεσβεία της Βιέννης τον Αύγουστο του 1977, με σκοπό να εμφανιστεί ότι η Δυτική Γερμανία παρενέβαινε στα εσωτερικά της Ελλάδας. Μια πλαστογραφία μπορούσε έτσι να αποκτήσει την ισχύ γραπτής “απόδειξης” για την εχθρική στάση μιας συμμαχικής χώρας.

Από την επιχείρηση “AKROPOLIS” στην δήλωση Κίσινγκερ

Το 1997, ελληνικό περιοδικό δημοσίευσε μια φράση που αποδιδόταν στον Χένρι Κίσινγκερ και σύμφωνα με την οποία οι Έλληνες έπρεπε «να πληγούν στη γλώσσα, στη θρησκεία και στις πολιτισμικές τους ρίζες». Ως πηγή παρουσιαζόταν δημοσίευμα του τουρκικού Τύπου, το οποίο δεν επιβεβαιώθηκε.

Ο δημοσιογράφος Γιάννης Μαρίνος επικοινώνησε με τον Κίσινγκερ και έλαβε γραπτή διάψευση. Παρ’ όλα αυτά, η φράση συνέχισε να αναπαράγεται ως απόδειξη ενός αμερικανικού σχεδίου για την πολιτισμική αποδόμηση του Ελληνισμού. Η διάψευση δεν στάθηκε αρκετή για να εκτοπίσει το αφήγημα καθώς αυτό επιβεβαίωνε ήδη διαδεδομένες υποψίες.

Ανεπιβεβαίωτη “Πυθία”

Το 2011, άλλο ελληνικό έντυπο δημοσίευσε έγγραφα της ΕΥΠ του 2009 που τροφοδότησαν το αφήγημα για το “Σχέδιο Πυθία”. Σύμφωνα με το σενάριο αυτό, ξένες υπηρεσίες κατασκόπων σχεδίαζαν τη “δολοφονία του Κώστα Καραμανλή” για να ανακόψουν την ενεργειακή πολιτική του και την προσέγγιση με τη Ρωσία.

Το 2019 δημοσιοποιήθηκε, ωστόσο, άλλο έγγραφο της ΕΥΠ, επίσης του 2009, που ανέφερε ότι οι πληροφορίες δεν είχαν επιβεβαιωθεί. Η υπηρεσία εκτιμούσε ότι ο Ρώσος αξιωματούχος που τις είχε προσκομίσει επιχείρησε να παραπλανήσει τις ελληνικές αρχές. Το έγγραφο επισήμαινε παράλληλα ότι, κατά τη σύνταξή του το 2009, η υπόθεση παρέμενε υπό διερεύνηση. Η υπόθεση ερευνήθηκε και δικαστικά, όμως οι παραπάνω πηγές δεν αρκούν για να παρουσιάζεται το σενάριο δολοφονίας ως αποδεδειγμένο γεγονός.

Οι πηγές που παρατίθενται δεν τεκμηριώνουν ότι η δήλωση Κίσινγκερ και η “Πυθία” αποτέλεσαν οργανωμένες ρωσικές επιχειρήσεις, κατ’ αναλογία με την επιχείρηση “AKROPOLIS”. Και τα δύο αφηγήματα, όμως, προσφέρονται για την ίδια πολιτική ανάγνωση: μια Δύση που επιβουλεύεται την Ελλάδα. Η επίδρασή τους στον δημόσιο λόγο μπορεί επομένως να εξεταστεί χωρίς να τους αποδίδεται προέλευση που δεν έχει αποδειχθεί.

Οι απελάσεις

Τον Ιούλιο του 2018, η Αθήνα απέλασε δύο Ρώσους διπλωμάτες και απαγόρευσε την είσοδο σε δύο ακόμη πρόσωπα. Η ελληνική πλευρά κατηγόρησε Ρώσους αξιωματούχους για απόπειρες χρηματισμού και υποκίνηση κινητοποιήσεων με στόχο την παρεμπόδιση της Συμφωνίας των Πρεσπών και της πορείας της τότε ΠΓΔΜ προς το ΝΑΤΟ. Η Μόσχα αρνήθηκε τις κατηγορίες.

Την απόφαση εκείνη, την είχε λάβει η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ, παρότι λίγους μήνες νωρίτερα δεν είχε ακολουθήσει άλλες δυτικές χώρες στις απελάσεις Ρώσων διπλωματών μετά την υπόθεση Σκριπάλ. Όταν, όμως, έκρινε ότι υπήρχε παρέμβαση στο εσωτερικό της χώρας, αντέδρασε. Οι σχέσεις με τη Μόσχα δεν την εμπόδισαν να προτάξει την προστασία της ελληνικής κυριαρχίας, υπενθυμίζοντας ότι κάθε διεθνής σχέση έχει τα όρια που υπαγορεύει το εθνικό συμφέρον.

Πως συντηρούνται οι μύθοι του αντιδυτικισμού

Στην έκθεσή της τον Μάρτιο του 2026, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης καταγράφει ρωσικές επιχειρήσεις κατασκοπείας και χειραγώγησης της πληροφορίας με στόχους την Ουκρανία και τους υποστηρικτές της. Η ύπαρξη αυτών των επιχειρήσεων παραπληροφόρησης δεν αποδεικνύει ότι κάθε φιλορωσική τοποθέτηση αποτελεί προϊόν τους.

Η κριτική στις ΗΠΑ και στους ευρωπαϊκούς θεσμούς είναι θεμιτή. Ο αντιδυτικισμός, όμως, συντηρείται όταν η επανάληψη μιας καταγγελίας παίρνει τη θέση της απόδειξης. Η αρχική “αποκάλυψη” για κατασκοπεία ή υπονόμευση ή παρέμβαση στα εσωτερικά της χώρας μπορεί να ξεχαστεί, ενώ η εντύπωση ότι η Δύση επιβουλεύεται την Ελλάδα παραμένει και γίνεται το φίλτρο για την ερμηνεία κάθε νέου γεγονότος.

Μέσα σε αυτό το κλίμα, μια συνεργασία μπορεί να βαφτίζεται “υποτέλεια” πριν εξεταστούν οι όροι και τα αποτελέσματά της. Ο αντιαμερικανισμός προσφέρει τότε μια εύκολη ερμηνεία που παρακάμπτει το ουσιαστικό ερώτημα: τι κερδίζει η Ελλάδα και τι μπορεί να διεκδικήσει.

Γι’ αυτό η διάψευση πρέπει να φτάνει στο ίδιο κοινό που άκουσε την αρχική καταγγελία, με ανάλογη προβολή. Η δεοντολογία της ΕΣΗΕΑ απαιτεί διασταύρωση των πληροφοριών και επανόρθωση των ανακριβειών. Οι κανόνες υπάρχουν, αλλά η αξία τους κρίνεται στην εφαρμογή τους, ιδίως όταν μια ανακριβής είδηση εξακολουθεί να αναπαράγεται.

Το ελληνικό συμφέρον ως κριτήριο

Η Ελλάδα χρειάζεται να αξιολογεί τις διεθνείς συνεργασίες της με βάση τα οφέλη που εξασφαλίζει και τις δεσμεύσεις που αναλαμβάνει. Αυτό προϋποθέτει να αναγνωρίζει πότε τα συμφέροντά της συμπίπτουν με εκείνα άλλων χωρών και να αξιοποιεί τη σύμπτωση αυτή με συγκεκριμένες διεκδικήσεις.

Η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, για παράδειγμα, στηρίζει επενδύσεις στην Ελλάδα. Στις ελληνοαμερικανικές σχέσεις, η κοινή δήλωση της 7ης Οκτωβρίου 2026 καταγράφει κοινές προτεραιότητες στην άμυνα, στις επενδύσεις και στην ενέργεια. Η αξία αυτών των συνεργασιών κρίνεται, βέβαια, από τα συγκεκριμένα οφέλη που εξασφαλίζει η χώρα και τους όρους που αποδέχεται.

Το ότι μια συμφωνία εξυπηρετεί και τα αμερικανικά συμφέροντα δεν την καθιστά επιζήμια για την Ελλάδα, όπως και η επίκληση της συμμαχίας δεν εγγυάται ότι κάθε συμφωνία είναι επωφελής. Αν απορρίπτουμε μια επιλογή μόνο επειδή ωφελεί και τις ΗΠΑ, αφήνουμε την αντιπάθειά μας να υπαγορεύει τις αποφάσεις της χώρας, αντί να εξετάζουμε τι πραγματικά εξασφαλίζουμε. Πατριωτισμός δεν είναι να δικαιολογείς τη μία μεγάλη δύναμη, επειδή αντιπαθείς την άλλη. Είναι να υπερασπίζεσαι την ανεξαρτησία, την κυριαρχία και τα συμφέροντα της χώρας σου απέναντι σε όλους.

Σε μια χώρα που έβγαινε από έναν μακρoχρόνιο και καταστροφικό πόλεμο, με περιορισμένους οικονομικούς πόρους και σοβαρές ελλείψεις σε εκπαιδευτικές υποδομές, η δημιουργία σχολείων και η κατάρτιση των νέων αποτελούσαν βασικές προϋποθέσεις για τη συγκρότηση του νέου κράτους.

Το Ορφανοτροφείο της Αίγινας, που ιδρύθηκε με πρωτοβουλία του Κυβερνήτη, δεν περιοριζόταν μόνο στην περίθαλψη των ορφανών του Αγώνα. Συνδεόταν με ένα ευρύτερο εκπαιδευτικό πρόγραμμα, ενώ το Κεντρικό Σχολείο εξυπηρετούσε άλλες ανάγκες της αναδυόμενης εκπαιδευτικής οργάνωσης. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η μουσική απέκτησε ιδιαίτερη σημασία και δεν αντιμετωπιζόταν απλώς ως διασκέδαση, αλλά ως μέρος της αγωγής και της καλλιέργειας των μαθητών.

Η μουσική ως μέρος της ελεύθερης αγωγής

Η μουσική εκπαίδευση στην Αίγινα δεν άρχισε με την άφιξη του Καποδίστρια. Ήδη από την προηγούμενη περίοδο είχαν αναπτυχθεί προσπάθειες οργανωμένης διδασκαλίας, ιδίως στον χώρο της εκκλησιαστικής μουσικής. Ιδιαίτερη θέση κατείχε ο Γεώργιος Λέσβιος, που συνδέθηκε με τη σχολή εκκλησιαστικής μουσικής στην Αίγινα και με τη διδασκαλία του λεγόμενου “Λεσβίου συστήματος”. Η δραστηριότητά του προηγήθηκε της εγκατάστασης της κυβέρνησης στην Αίγινα και πρέπει να διακρίνεται από τη μεταγενέστερη μουσική διδασκαλία που οργανώθηκε στο πλαίσιο του Ορφανοτροφείου. Η διάκριση δε αυτή είναι ουσιώδης αφού ο Καποδίστριας δεν υπήρξε ο ιδρυτής κάθε μουσικής δραστηριότητας στην Αίγινα. Επιδίωξε, όμως, να εντάξει τη μουσική σε ένα οργανωμένο κρατικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα.

Η σαφέστερη επίσημη διατύπωση της πολιτικής του Καποδίστρια για τη μουσική, βρίσκεται στο κυβερνητικό διάταγμα που δημοσιεύθηκε στη Γενική Εφημερίδα της Ελλάδος, στο φύλλο της 29ης Ιανουαρίου 1830. Το διάταγμα φέρει ημερομηνία Αίγινα, 14-26 Ιανουαρίου 1830, και υπογράφεται από τον Κυβερνήτη Ιωάννη Α. Καποδίστρια και τον γραμματέα Νικόλαο Χρυσόγελο.

Το τεκμήριο αποδεικνύει ότι η μουσική διδασκαλία εντάχθηκε επισήμως στην εκπαιδευτική πολιτική της κυβέρνησης. Στο προοίμιο αναφέρεται ότι η κυβέρνηση επιθυμεί να καταστήσει σταδιακά τελειότερη τη δημόσια αγωγή και θεωρεί την “επιστημονική μουσική” ουσιώδες μέρος της ελεύθερης αγωγής, επειδή καλλιεργεί τις φυσικές και ηθικές δυνάμεις των παιδιών. 

Με το ίδιο διάταγμα ο Αθανάσιος Αβραμιάδης διορίστηκε δάσκαλος μουσικής των παιδιών του Ορφανοτροφείου και του Κεντρικού Σχολείου. Ο μηνιαίος μισθός του ορίστηκε σε 25 δίστηλα, με έναρξη από την 1η Δεκεμβρίου 1829. Προβλεπόταν επίσης η παρουσία του προέδρου του Ορφανοτροφείου και εφόρου του Κεντρικού Σχολείου κατά την τακτική παράδοση του μαθήματος.

 Αθανάσιος Αβραμιάδης και Ανδρέας Μουστοξύδης

Κεντρικό πρόσωπο στην προσπάθεια αυτή υπήρξε ο Αθανάσιος Αβραμιάδης. Μεταγενέστερες μουσικολογικές μελέτες αναφέρουν ότι είχε εκπαιδευτεί στην Αγία Πετρούπολη στην “τετράφωνη εκκλησιαστική μουσική” και ότι η εκπαίδευσή του εντάσσεται στην προσπάθεια μεταφοράς στην Ελλάδα συστηματικών μεθόδων μουσικής διδασκαλίας.

Μετά την επιστροφή του, ο Αβραμιάδης ανέλαβε τη διδασκαλία των παιδιών στην Αίγινα και σύμφωνα με τη σχετική βιβλιογραφία, οργάνωσε χορωδία στην οποία συμμετείχαν παιδιά του Ορφανοτροφείου. Η χορωδία έψαλλε στον ναό του ιδρύματος και συμμετείχε σε εορταστικές εκδηλώσεις.

Η “Χορωδία της Αίγινας” λοιπόν αποτελεί ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο της ιστορίας της μουσικής εκπαίδευσης. Όλες οι πηγές αναφέρουν ότι αυτή δεν περιοριζόταν αποκλειστικά στην εκκλησιαστική ψαλτική. Ο Ελληνικός Μουσικός Θησαυρός συνδέει το ρεπερτόριό της με Ιταλούς συνθέτες όπως ο Giovanni Paisiello, ο Giuseppe Sarti και ο Domenico Cimarosa.

Η αναγνώριση του έργου της χορωδίας του Ορφανοτροφείου της Αίγινας ξεπέρασε τα όρια του νησιού. Τον Ιανουάριο του 1833, ο δάσκαλος μουσικής Αθανάσιος Αβραμιάδης μετέβη στο Ναύπλιο με δώδεκα από τους καλλίφωνους μαθητές του, οι οποίοι έψαλαν στη δοξολογία που τελέστηκε στον ναό του Αγίου Γεωργίου, στο πλαίσιο των “Αποβατηρίων” του βασιλιά Όθωνα. Η συμμετοχή αυτή αποτελεί σημαντική ένδειξη της συνέχειας του μουσικού έργου που είχε οργανωθεί στην Αίγινα κατά την “καποδιστριακή περίοδο”.

Συνεπώς η δραστηριότητά της δείχνει ότι η μουσική διδασκαλία δεν περιοριζόταν στην αίθουσα του μαθήματος, αλλά είχε δημόσια παρουσία και πως ήταν συνδεδεμένη και με τη θρησκευτική ζωή στο νησί και με τις τελετές της “νέας πολιτείας”, του νεοσύστατου Ελληνικού κράτους.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι πληροφορίες για την προμήθεια δώδεκα βιολιών και την ειδική ενδυμασία των παιδιών της χορωδίας. Σύμφωνα με μεταγενέστερες ιστορικές αναφορές, ο Καποδίστριας, ικανοποιημένος από την πρόοδο της μουσικής διδασκαλίας, ενέκρινε την αγορά δώδεκα βιολιών και την προμήθεια ειδικής στολής για τα μέλη της χορωδίας.

Η ενδυμασία περιγράφεται ως «λευκὸν ποδῆρες ἔνδυμα καὶ ζώνην κυανόχρουν», δηλαδή λευκό ένδυμα που έφθανε μέχρι τους αστραγάλους και κυανή ζώνη. Η πρόβλεψη για μουσικά όργανα υποδηλώνει ενδιαφέρον για πρακτική μουσική κατάρτιση, πέρα από τη φωνητική και εκκλησιαστική διδασκαλία, ενώ η ειδική ενδυμασία δείχνει μέριμνα για την οργανωμένη εμφάνιση των παιδιών στις εκδηλώσεις.

Σημαντικό ρόλο στην εφαρμογή της εκπαιδευτικής πολιτικής είχε ο Ανδρέας Μουστοξύδης, πρόεδρος του Ορφανοτροφείου και έφορος του Κεντρικού Σχολείου. Η Γενική Εφημερίς της Ελλάδος δημοσίευσε τον Σεπτέμβριο του 1830 κυβερνητικό κείμενο απευθυνόμενο σε αυτόν, τεκμήριο της επικοινωνίας μεταξύ κυβέρνησης και διοίκησης του ιδρύματος.

Σε νεότερη επιστημονική έκδοση έχει επίσης δημοσιευθεί εικόνα χειρογράφου που περιγράφεται ως έκθεση του Μουστοξύδη για το έργο του Αβραμιάδη. Σύμφωνα με τη λεζάντα, περιλαμβάνει επαινετικές κρίσεις για τη μουσική κατάρτιση και τον χαρακτήρα του δασκάλου. Επειδή όμως δεν έχει εξασφαλιστεί πλήρης απομαγνητοφώνηση, δεν παρατίθενται εδώ συγκεκριμένες φράσεις του χειρογράφου.

Το μουσικό εγχειρίδιο του Νικολάου Φλογαΐτη

Η μουσική δραστηριότητα της Αίγινας δεν περιοριζόταν στη διδασκαλία και στις χορωδιακές εκτελέσεις. Ένα ακόμη τεκμήριο της πνευματικής και εκδοτικής ζωής της πόλης είναι το έργο του Νικολάου Φλογαΐτη, “Συνοπτική Γραμματική είτε Στοιχειώδεις Αρχαί της Μουσικής μετά προσαρμογής εις την κιθάραν”, που εκδόθηκε στην Αίγινα το 1830 από το Εθνικό Τυπογραφείο.

Η έκδοση αποτελεί στοιχείο της ιστορίας της μουσικής θεωρίας στον ελληνόφωνο χώρο. Η προσαρμογή της μουσικής θεωρίας στην κιθάρα δείχνει ενδιαφέρον για τη συστηματική παρουσίαση μουσικών γνώσεων με πρακτικό προσανατολισμό. Σε συνδυασμό με τη διδασκαλία του Αβραμιάδη, το βιβλίο φωτίζει το ευρύτερο περιβάλλον μουσικής καλλιέργειας στην Αίγινα.

Δεν αποδεικνύεται, ωστόσο, άμεση οργανική σύνδεση του εγχειριδίου με τη χορωδία του Ορφανοτροφείου. Πρόκειται για διαφορετικό τεκμήριο που φωτίζει την ευρύτερη μουσική και εκδοτική δραστηριότητα της εποχής.

Η στρατιωτική μουσική ως παράλληλη εξέλιξη

Στα πρώτα χρόνια του ελληνικού κράτους αναπτύχθηκαν επίσης προσπάθειες οργάνωσης στρατιωτικής μουσικής, η οποία εξυπηρετούσε τις στρατιωτικές τελετές και την παρουσία των κρατικών θεσμών. Η στρατιωτική μπάντα πρέπει να εξεταστεί χωριστά από τη χορωδία του Ορφανοτροφείου της Αίγινας αφού η πρώτη ανήκε στο πλαίσιο της στρατιωτικής οργάνωσης και ήταν στο Ναύπλιο, ενώ η δεύτερη εντασσόταν στην εκπαιδευτική πολιτική και ήταν στην Αίγινα.

Η ιστορία, λοιπόν, της μουσικής στην “καποδιστριακή Αίγινα” αναδεικνύει μια λιγότερο γνωστή όψη της συγκρότησης του ελληνικού κράτους. Η εκπαίδευση δεν αντιμετωπιζόταν μόνο ως μετάδοση βασικών γνώσεων, αλλά ως συνολική αγωγή, στην οποία η μουσική μπορούσε να συμβάλει στην πνευματική και ηθική καλλιέργεια.

Η προγενέστερη δραστηριότητα του Γεωργίου Λεσβίου δείχνει ότι η Αίγινα διέθετε μουσικές πρωτοβουλίες πριν από την άφιξη του Καποδίστρια. Ο επίσημος διορισμός του Αβραμιάδη, η οργάνωση χορωδίας και η έκδοση του εγχειριδίου του Φλογαΐτη μαρτυρούν ότι η μουσική απέκτησε ουσιαστική θέση στην εκπαιδευτική και πνευματική ζωή της πόλης. Εν κατακλείδι, η Αίγινα υπήρξε όχι μόνο διοικητικό κέντρο της νεοσύστατης πολιτείας, αλλά και τόπος όπου επιχειρήθηκε να συνδεθεί η εκπαίδευση με την καλλιέργεια της μουσικής.

Την πληροφορία μετέφεραν στο Politico πέντε Ευρωπαίοι διπλωμάτες. Η συγκεκριμένη πρωτοβουλία έρχεται μετά την πρόταση που υπέβαλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για μετάθεση της εφαρμογής του ETS2 από το 2027 στο 2028. Ωστόσο, οι έξι χώρες επιδιώκουν ακόμη μεγαλύτερη αναβολή, τουλάχιστον έως το 2030.

Η υπό διαμόρφωση επιστολή αποτελεί επίσης απάντηση σε αίτημα που διατύπωσαν το πρωί οι σκανδιναβικές χώρες για στήριξη του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών. Πάντως, ένας από τους διπλωμάτες διευκρίνισε ότι το κείμενο της κοινής παρέμβασης δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί, ενώ αναμένεται επικαιροποιημένη θέση, ενδεχομένως με πρόσθετες παρατηρήσεις από την Ιταλία.

Μητσοτάκης: «Κινδυνεύουμε με αποβιομηχάνιση»

Στο ίδιο πλαίσιο, ο Κυριάκος Μητσοτάκης έθεσε κατά τη διάρκεια των συζητήσεων με τους Ευρωπαίους ηγέτες το ζήτημα της επείγουσας αναθεώρησης των βασικών χαρακτηριστικών του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών της ΕΕ (ETS). Σύμφωνα με Έλληνα αξιωματούχο που μίλησε στο Politico και μετέφερε όσα ανέφερε ο πρωθυπουργός στη συνεδρίαση κεκλεισμένων των θυρών, ο κ. Μητσοτάκης προειδοποίησε ότι η διατήρηση του υφιστάμενου συστήματος χωρίς ουσιαστικές αλλαγές ενέχει σοβαρούς κινδύνους για την ευρωπαϊκή βιομηχανία.

«Χωρίς μια σημαντική αναθεώρηση του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών, κινδυνεύουμε με αποβιομηχάνιση της Ευρώπης», τόνισε. Ο πρωθυπουργός υπογράμμισε ότι το σύστημα πρέπει να εξακολουθήσει να αποτελεί βασικό στοιχείο της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την απανθρακοποίηση, επισημαίνοντας όμως ότι χρειάζεται να προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες.

«Παρότι πρέπει να παραμείνει βασικός πυλώνας της στρατηγικής της ΕΕ για την απανθρακοποίηση, δεν μπορεί να λειτουργεί σαν να μην έχει αλλάξει ο κόσμος από τότε που υιοθετήθηκε», υποστήριξε.

Ζήτησε μεγαλύτερη ευελιξία 

Παράλληλα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης εξέφρασε την αντίθεσή του στην τρέχουσα μορφή του προσχεδίου συμπερασμάτων της Συνόδου Κορυφής, εκτιμώντας ότι δεν ανταποκρίνεται στην επείγουσα κατάσταση που έχει δημιουργηθεί από την αύξηση των τιμών της ενέργειας. Όπως ανέφερε, σύμφωνα με τον Έλληνα αξιωματούχο που επικαλείται το Politico, «τα συμπεράσματα, στην τρέχουσα μορφή τους, δεν αντανακλούν τον επείγοντα χαρακτήρα της ενεργειακής κρίσης».

Ο πρωθυπουργός έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην ανάγκη να υπάρξει μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία, ώστε τα κράτη-μέλη να μπορούν να προχωρήσουν σε παρεμβάσεις για την προστασία των πολιτών και των επιχειρήσεων από το αυξημένο ενεργειακό κόστος.

Οι δηλώσεις Μητσοτάκη

Να υπάρξει ευρωπαϊκή απάντηση στο ακανθώδες ζήτημα της ενέργειας ζήτησε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης προσερχόμενος στη Σύνοδο Κορυφής στις Βρυξέλλες. «Ένα ευρωπαϊκό συμβούλιο με εξαιρετικά πλούσια ημερήσια διάταξη. Η Ελλάδα δεν είναι ικανοποιημένη με το νέο πολυετές δημοσιονομικό σχέδιο γιατί υπάρχει ασυνέπεια μεταξύ των στόχων και των πόρων που έχει θέσει στη διάθεσή της για να πετύχει αυτούς τους στόχους», είπε αρχικά και τόνισε ότι η Ελλάδα είναι μεταξύ των 16 χωρών που «δεν θα δεχτούν περικοπές στην ΚΑΠ και στις πολιτικές συνοχής». «Να πειστούν οι φειδωλοί φίλοι μας ότι δεν θα δεχτούμε περικοπές σε κρίσιμους πυλώνες της ευρωπαϊκής πολιτικής », πρόσθεσε και έθεσε ως δεύτερο σημαντικό θέμα το κόστος ενέργειας που έχει πυροδοτήσει τον πληθωρισμό.

«Να υπάρξει ευρωπαϊκή απάντηση σε αυτό το ακανθώδες πρόβλημα που αφορά όλες τις χώρες.Θα ζητήσω να συμπεριληφθούν στα συμπεράσματα πρόσθετα μέτρα και ευελιξίες για να στηρίξουμε τους συμπολίτες μας και τις επιχειρήσεις που το έχουν ανάγκη…. Η Ελλάδα έχει από τις χαμηλότερες τιμές στο πετρέλαιο θέρμανσης ανάμεσα στις χώρες της ΕΕ» συνέχισε. «Ζητάμε και πρόσθετη ευρωπαϊκή ευελιξία. Θα ζητήσουμε από την Κομισιόν να προσέλθει με στο τραπέζι με πρόσθετες προτάσεις πέραν αυτών που έχει καταθέσει» τόνισε ακόμη.

Ο πρωθυπουργός εξέφρασε την ικανοποίησή του για την ελληνική πρόταση «για έναν μηχανισμό αντιμετώπισης κρίσεων στο μεταναστευτικό αντίστοιχης με αυτή που είδαμε στην Θέουτα. Η κρίση στην Θέουτα ήταν αντίστοιχη με αυτή που είδαμε στον Έβρο το 2020. Έγινε αποδεκτή από την Κομισιόν. Στηρίζεται από τα κράτη-μέλη και σύντομα θα νομοθετηθεί, ώστε οι χώρες που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή να μπορούν σε πολύ εξαιρετικές συνθήκες να αναστέλλουν την χορήγηση ασύλου και να προχωρούν σε μαζικές επιστροφές. Χαίρομαι γιατί ακόμα μία ελληνική πρωτοβουλία έγινε αποδεκτή σε ευρωπαϊκό επίπεδο»

Κρίσιμη συγκυρία 

Σημειώνεται ότι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Οκτωβρίου πραγματοποιείται σε μια κρίσιμη συγκυρία, καθώς η Ευρώπη καλείται να αντιμετωπίσει πολλαπλές προκλήσεις, από τη νέα ενεργειακή κρίση και την αύξηση των τιμών, μέχρι την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας, τη διαπραγμάτευση για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο και τις τελευταίες εξελίξεις στην Ουκρανία.

Σε ό,τι αφορά την αύξηση των τιμών της ενέργειας που προκαλεί η διεθνής αβεβαιότητα και η αναταραχή στα Στενά του Ορμούζ, ο πρωθυπουργός, σύμφωνα με πληροφορίες, θα τονίσει ότι προτεραιότητα πρέπει να είναι η μείωση των τιμών και η αναζήτηση τρόπων στοχευμένης και προσωρινής στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων – ιδιαίτερα των μικρομεσαίων – ενόψει ενός δύσκολου χειμώνα, πάντοτε στα πλαίσια της διατήρησης της δημοσιονομικής σταθερότητας και βιωσιμότητας, καθώς οι αγορές παραμένουν νευρικές.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναμένεται να επαναλάβει τη σημασία της ολοκλήρωσης της Ευρωπαϊκής Αγοράς Ενέργειας και των ενεργειακών διασυνδέσεων. Ωστόσο, θα τονίσει, απαιτούνται και πιο μεσοπρόθεσμα μέτρα που να ανταποκρίνονται στη δύσκολη συγκυρία. Παράλληλα ο κ. Μητσοτάκης αναμένεται να επισημάνει ότι η πράσινη μετάβαση είναι ένας μακροπρόθεσμος στόχος και αυτή τη στιγμή απαιτείται η Ευρώπη να επανεξετάσει τις απόψεις της για την ενεργειακή ασφάλεια και να προσαρμόσει ανάλογα την πολιτική της.

Σημειώνεται ότι η κλιματική πολιτική διαμορφώθηκε σε μια περίοδο σχετικά χαμηλού ενεργειακού κόστους. Ο πρωθυπουργός θα τονίσει επιπλέον ότι η Ευρώπη οφείλει να αναρωτηθεί αν σε μια συγκυρία υψηλού πληθωρισμού μπορεί να αντέξει το υψηλό ενεργειακό κόστος για την βιομηχανία της, την πράσινη μετάβαση και την τήρηση της δημοσιονομικής σταθερότητας ταυτόχρονα. Ως προς την ανταγωνιστικότητα και την απλοποίηση διαδικασιών, ο πρωθυπουργός θα σημειώσει ότι η νέα ενεργειακή κρίση αναδεικνύει ακόμα πιο έντονα το κενό ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας και την ανάγκη μείωσης των κρίσιμων εξαρτήσεων της ΕΕ.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης θα επιμείνει στην υλοποίηση των εκθέσεων Λέτα και Ντράγκι, ενώ αναμένεται να επισημάνει ότι η πρόοδος στην υλοποίηση πρωτοβουλιών για την απλοποίηση της νομοθεσίας, και του ‘’28ου καθεστώτος” δεν είναι ικανοποιητική. Στη συζήτηση για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) – η οποία συνεχίζεται πλέον στη βάση του αναθεωρημένου Negobox που προετοίμασε η Ιρλανδική Προεδρία – η χώρα μας έχει τοποθετηθεί με σαφήνεια. Οι αυξημένες φιλοδοξίες της Ένωσης δεν μπορούν να υπηρετηθούν με λιγότερους πόρους.

Η ελληνική θέση είναι ότι απαιτείται ένας φιλόδοξος ευρωπαϊκός προϋπολογισμός που θα απαντά στις νέες προτεραιότητες, όπως η άμυνα, η ασφάλεια, η έρευνα και η καινοτομία – οι νέες όμως αυτές προτεραιότητες δεν μπορεί να χρηματοδοτηθούν σε βάρος της Πολιτικής Συνοχής και της ΚΑΠ.

Η στάση της Ελλάδας

Η Ελλάδα δεν θα δεχθεί περαιτέρω περικοπές σε αυτούς τους τομείς, ωστόσο, είναι ανοικτή στη συζήτηση για ένα νέο πακέτο ίδιων πόρων – έχει καταθέσει άλλωστε και σχετικές προτάσεις – εφόσον η κατανομή του κόστους δεν θα επιβαρύνει δυσανάλογα τις λιγότερο ανεπτυγμένες οικονομίες. Ως προς τη Διεύρυνση, η ελληνική θέση παραμένει ότι πρόκειται για στρατηγική επένδυση στην ασφάλεια και την σταθερότητα – πρόκειται για μια διαδικασία που εξαρτάται από τις επιδόσεις των ίδιων των υποψηφίων χωρών.

Η χώρα μας δεν τάσσεται υπέρ της αλλαγής του τρόπου λήψης αποφάσεων και θεωρεί ότι οι εσωτερικές μεταρρυθμίσεις της Ε.Ε. και η Διεύρυνση είναι δύο διαφορετικές διαδικασίες που δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως πακέτο. Σε κάθε περίπτωση, η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής χρειάζεται μελέτη και όχι βιαστικές αποφάσεις.

Ως προς το Μεταναστευτικό, η Ελλάδα είναι από τα πρώτα κράτη-μέλη της ΕΕ που τόνισε τη σημασία προστασίας των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ, ενώ έχει εκφράσει την ικανοποίησή της για την στήριξη της Επιτροπής στην πρότασή της για έναν ευρωπαϊκό μηχανισμό διαχείρισης έκτακτων καταστάσεων μαζικής εισροής ή εργαλειοποίησης της μεταναστευτικής πίεσης – όπως στην περίπτωση του Έβρου το 2020.

Από την επάρκεια στην ασφάλεια: Καλό σημείο εκκίνησης αποτελεί ο ορισμός που διατύπωσε το 2013 το UN-Water, ο μηχανισμός συντονισμού των οργανισμών του ΟΗΕ για τα ζητήματα του νερού. Η υδατική ασφάλεια ορίζεται ως η ικανότητα ενός πληθυσμού να διασφαλίζει βιώσιμη πρόσβαση σε επαρκείς ποσότητες νερού αποδεκτής ποιότητας, να προστατεύεται από τη ρύπανση και τις καταστροφές που σχετίζονται με το νερό και να διατηρεί τα οικοσυστήματα, σε συνθήκες ειρήνης και πολιτικής σταθερότητας. Η έμφαση πέφτει στην ικανότητα και όχι στην ποσότητα: ένα σύστημα μπορεί να είναι επαρκές σήμερα και ευάλωτο αύριο.

Ο Tony Allan, από τους θεμελιωτές της μελέτης της υδροπολιτικής της Μέσης Ανατολής, έδειξε κάτι ακόμη πιο σημαντικό. Τα κράτη της περιοχής κάλυψαν για δεκαετίες το υδατικό τους έλλειμμα κυρίως με εισαγωγές τροφίμων, δηλαδή με “εικονικό νερό”. Η λύση αυτή έκανε το έλλειμμα πολιτικά αθόρυβο και καθυστέρησε τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις. Το δίδαγμα είναι διαχρονικό: ό,τι μετριάζει προσωρινά την πίεση μπορεί να αναβάλει τη στρατηγική απάντηση.

Από τα παραπάνω προκύπτει η έννοια του υδατικού βάθους: ο χρόνος κατά τον οποίο ένα σύστημα ύδρευσης μπορεί να καλύπτει τις ανάγκες του ανεξάρτητα από τη βροχόπτωση και από τη λειτουργία ενός μεμονωμένου κρίσιμου στοιχείου του. Όπως το στρατηγικό βάθος δίνει σε ένα κράτος χρόνο και χώρο για αντίδραση, το υδατικό βάθος δίνει σε μια μητρόπολη χρόνο απέναντι στην ξηρασία, τη βλάβη ή την επίθεση. Η ανάγκη αυτή γίνεται πιεστικότερη επειδή η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) αφιέρωσε ειδική ενότητα της έκθεσής της στη Μεσόγειο, ως περιοχή ιδιαίτερα εκτεθειμένη στους κινδύνους της κλιματικής αλλαγής, μεταξύ αυτών και της λειψυδρίας.

Διδάγματα από τη Μέση Ανατολή

Πρώτο δίδαγμα: η αποσύνδεση από τη βροχή: Το Ισραήλ είναι το πιο προχωρημένο παράδειγμα. Σε μία περίπου δεκαετία μετά το 2002, η αφαλάτωση έφθασε να καλύπτει το 80% του οικιακού πόσιμου νερού, και η κάλυψη εκτιμάται στο 85–90% το 2026. Το μεγαλύτερο μέρος του αρδευτικού νερού προέρχεται πλέον από ανακυκλωμένα αστικά λύματα. Η χώρα έφθασε στο σημείο να σχεδιάζει τη μεταφορά αφαλατωμένου νερού στη Λίμνη της Γαλιλαίας για να αναπληρώσει το φυσικό της απόθεμα. Στην ουσία, το Ισραήλ αποσύνδεσε σε μεγάλο βαθμό την ύδρευση των πόλεών του από τη βροχόπτωση.

Δεύτερο δίδαγμα: Οι υποδομές νερού ως στρατηγικός στόχος: Η ίδια εμπειρία δείχνει και το τίμημα. Η παραγωγή συγκεντρώνεται σε μικρό αριθμό παράκτιων μονάδων, εκτεθειμένων σε στρατιωτική επίθεση, ρύπανση και κυβερνοεπιθέσεις. Η αφαλάτωση απορροφά περίπου το 4% της ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας. Τον Απρίλιο του 2020 επιχειρήθηκε συντονισμένη κυβερνοεπίθεση στα συστήματα ελέγχου έξι ισραηλινών εγκαταστάσεων ύδρευσης και επεξεργασίας λυμάτων. Σύμφωνα με τις ισραηλινές αρχές, ο στόχος ήταν η επικίνδυνη μεταβολή των επιπέδων χλωρίου.

Η επίθεση εντοπίστηκε και αποκρούστηκε χωρίς διακοπή της υδροδότησης. Τον Δεκέμβριο του 2023 οι αρμόδιες αμερικανικές υπηρεσίες, μαζί με την Εθνική Διεύθυνση Κυβερνοασφάλειας του Ισραήλ, προειδοποίησαν ότι δρώντες συνδεδεμένοι με τους Φρουρούς της Επανάστασης του Ιράν είχαν παραβιάσει προγραμματιζόμενους λογικούς ελεγκτές σε εγκαταστάσεις ύδρευσης των ΗΠΑ.

Ο πόλεμος του 2026 μετέτρεψε τον κίνδυνο αυτόν σε πραγματικότητα, και μάλιστα με φυσικά πλήγματα. Στις 8 Μαρτίου, το Μπαχρέιν ανακοίνωσε ότι ιρανικό μη επανδρωμένο αεροσκάφος προκάλεσε ζημιές σε μονάδα αφαλάτωσης, ενώ το Ιράν κατηγόρησε τις ΗΠΑ για πλήγμα σε μονάδα αφαλάτωσης στο νησί Κεσμ. Τον Ιούλιο ιρανικό πλήγμα προκάλεσε ζημιές σε μονάδα ηλεκτροπαραγωγής και αφαλάτωσης στο Κουβέιτ, χώρα που καλύπτει περίπου το 90% του πόσιμου νερού της με αφαλάτωση.

Η Σαουδική Αραβία καλύπτει με τον ίδιο τρόπο περίπου το 70%, και οι Χούθι έχουν ήδη στοχεύσει στο παρελθόν σαουδαραβικές μονάδες. Ήδη το 2010 έκθεση της CIA είχε επισημάνει ότι πάνω από το 90% του αφαλατωμένου νερού του Κόλπου παραγόταν σε 56 μονάδες, «εξαιρετικά ευάλωτες σε δολιοφθορά ή στρατιωτική ενέργεια». Το δίδαγμα είναι σαφές: το νερό δεν είναι πλέον μόνο πόρος, αλλά στρατηγικό όπλο, και κάθε μεγάλη εγκατάσταση νερού είναι εν δυνάμει στρατηγικός στόχος.

Τρίτο δίδαγμα: Ο χρόνος είναι στρατηγικός πόρος. Η Ιορδανία, μία από τις πιο ελλειμματικές σε νερό χώρες του κόσμου, προωθεί την αφαλάτωση 300 εκατ. κυβικών μέτρων ετησίως στην Άκαμπα και τη μεταφορά του νερού στο Αμμάν. Το 2022 ο αρμόδιος υπουργός ανέμενε την υπογραφή της σύμβασης μέσα στο έτος και την ολοκλήρωση του έργου το 2027. Η συμφωνία σύμπραξης με κοινοπραξία υπό τις Meridiam και Suez υπογράφηκε τελικά τον Ιανουάριο του 2025.

Τα μεγάλα υδραυλικά έργα χρειάζονται χρόνο, και η ξηρασία δεν περιμένει. Η Κύπρος έδειξε τη συμπληρωματική απάντηση. Τον Ιούνιο του 2025, με τα φράγματα στο 19,6% έναντι 39,3% έναν χρόνο νωρίτερα, ο Μόνιμος Γραμματέας του αρμόδιου κυπριακού υπουργείου έκανε λόγο για μία από τις σοβαρότερες κρίσεις νερού των τελευταίων δεκαετιών. Για να καλύψει το κενό, προχώρησε στην εγκατάσταση κινητών μονάδων αφαλάτωσης, μέρος των οποίων διέθεσαν τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Οι λύσεις-γέφυρα είναι εξίσου στρατηγικές με τα μεγάλα έργα.

Τέταρτο δίδαγμα: Η λειψυδρία γίνεται κρίση μέσω της διακυβέρνησης. Η Συρία συζητείται συχνά ως παράδειγμα “πολέμου του νερού”. Μια ευρέως γνωστή μελέτη συνέδεσε την ξηρασία του 2007–2010, την οποία απέδωσε εν μέρει στην κλιματική αλλαγή, με τις συνθήκες που προηγήθηκαν του εμφυλίου. Μεταγενέστερη κριτική ανάλυση έκρινε τη σύνδεση αυτή ελάχιστα τεκμηριωμένη και κάλεσε σε πολύ μεγαλύτερη προσοχή όταν η κλιματική αλλαγή παρουσιάζεται ως πολλαπλασιαστής απειλών.

Η επιστημονική αυτή διαφωνία οδηγεί σε ένα δίδαγμα που αντέχει: η ξηρασία είναι φυσικό φαινόμενο, ενώ η κρίση είναι θεσμικό ζήτημα. Η ίδια έλλειψη νερού έχει εντελώς διαφορετικές συνέπειες ανάλογα με την ποιότητα του σχεδιασμού, την επάρκεια των θεσμών και την εμπιστοσύνη των πολιτών.

Η Αττική υπό το πρίσμα των διδαγμάτων

Η ύδρευση της Αττικής στηρίζεται σε ένα σύστημα που χτίστηκε σε διαδοχικές φάσεις επί έναν αιώνα. Οι ταμιευτήρες του Μόρνου, του Εύηνου, της Υλίκης και του Μαραθώνα τροφοδοτούνται κυρίως από τις βροχοπτώσεις σε λεκάνες εκτός Αττικής και συνδέονται με την πρωτεύουσα μέσω εκτεταμένου δικτύου υδραγωγείων.

Μόνο το υδραγωγείο του Μόρνου έχει μήκος 188 χιλιομέτρων. Η απόσταση αυτή είναι ταυτόχρονα επίτευγμα και τρωτότητα. Οι κύριες πηγές νερού της πρωτεύουσας βρίσκονται μακριά από αυτήν, και η τροφοδοσία της εξαρτάται από μακριές γραμμές μεταφοράς, όπου μια διακοπή, είτε από βλάβη είτε από φυσική καταστροφή είτε από σκόπιμη ενέργεια, μπορεί να επηρεάσει μεγάλο μέρος της ύδρευσης.

Γι’ αυτό το υδατικό βάθος δεν αφορά μόνο το πόσο νερό είναι αποθηκευμένο, αλλά και το πόσο κοντά στην πόλη βρίσκεται. Σύμφωνα με τα στοιχεία που τεκμηρίωσαν την απόφαση, την τελευταία τριετία πριν από την κήρυξη της έκτακτης ανάγκης οι καθαρές εισροές ήταν κατά μέσο όρο περίπου 200 εκατ. κυβικά μέτρα ετησίως, ενώ για τη σταθερότητα του συστήματος απαιτούνται περίπου 450. Το χάσμα αυτό είναι η πιο καθαρή μέτρηση του περιορισμένου υδατικού βάθους της πρωτεύουσας.

Το σχέδιο απόκρισης που έχει διαμορφωθεί κινείται στη σωστή κατεύθυνση. Περιλαμβάνει νέες γεωτρήσεις και την επανενεργοποίηση εφεδρικών πηγών. Περιλαμβάνει επίσης το έργο “Εύρυτος”, με μερική εκτροπή του Κρικελιώτη και του Καρπενησιώτη προς τον ταμιευτήρα του Εύηνου, και ως εναλλακτική λύση τρεις αρθρωτές μονάδες αφαλάτωσης σε Θίσβη, Νέα Πέραμο και Λαύριο. Παράλληλα, ο σχεδιασμός της επόμενης φάσης της Ψυττάλειας προβλέπει τεταρτογενή επεξεργασία, ώστε τα επεξεργασμένα λύματα να επαναχρησιμοποιούνται σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα.

Προγραμματίζεται επίσης η σταδιακή εγκατάσταση περίπου 2,1 εκατ. έξυπνων υδρομετρητών για τον ταχύτερο εντοπισμό διαρροών. Τα στοιχεία αυτά ανταποκρίνονται στο πρώτο δίδαγμα, δηλαδή στη διαφοροποίηση των πηγών και στην αξιοποίηση μη συμβατικών πόρων. Το δεύτερο δίδαγμα δείχνει τι πρέπει να ακολουθήσει: κάθε νέα μονάδα αφαλάτωσης ή επαναχρησιμοποίησης θα είναι και νέος πιθανός στόχος, και πρέπει να σχεδιαστεί ως τέτοιος. Επιπλέον, η ύδρευση εντάσσεται στους τομείς που καλύπτει το νέο θεσμικό πλαίσιο για την ανθεκτικότητα των κρίσιμων οντοτήτων.

Διαπιστώσεις και συμπεράσματα

Πρώτον, η βελτίωση των αποθεμάτων το 2026 μείωσε την πίεση, αλλά δεν άλλαξε τη δομή του προβλήματος: την εξάρτηση του συστήματος από τη βροχόπτωση σε μια περιοχή που η επιστημονική κοινότητα θεωρεί ιδιαίτερα εκτεθειμένη στην κλιματική αλλαγή.

Δεύτερον, η εμπειρία της Μέσης Ανατολής δείχνει ότι η ανθεκτικότητα προκύπτει από τη διαφοροποίηση των πηγών και όχι από την αντικατάσταση μιας πηγής από μια άλλη.

Τρίτον, κάθε νέα πηγή νερού, είτε αφαλάτωση είτε επαναχρησιμοποίηση, είναι ταυτόχρονα νέα κρίσιμη υποδομή, με ενεργειακή εξάρτηση και ψηφιακά συστήματα ελέγχου που μπορούν να γίνουν στόχος, όπως έδειξε ο πόλεμος του 2026 στον Κόλπο.

Τέταρτον, ο χρόνος υλοποίησης των μεγάλων έργων είναι κατά κανόνα μεγαλύτερος από τον αρχικά εκτιμώμενο. Γι’ αυτό οι λύσεις-γέφυρα έχουν στρατηγική και όχι απλώς συμπληρωματική αξία.

Πέμπτον, οι υγρές χρονιές μπορούν να κάνουν το πρόβλημα πολιτικά αθόρυβο, όπως περιέγραψε ο Allan για τη Μέση Ανατολή. Το μεγαλύτερο ρίσκο για την Αττική δεν είναι μόνο η επόμενη ξηρασία, αλλά και ο εφησυχασμός ανάμεσα στις ξηρασίες.

Η Αττική βρίσκεται σε πλεονεκτική θέση σε σχέση με τα κράτη της Μέσης Ανατολής. Διαθέτει ώριμο υδρευτικό σύστημα, έμπειρο φορέα, ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο και ένα σχέδιο απόκρισης που ήδη αξιοποιεί τα διεθνή διδάγματα. Σε μια εποχή όπου οι εγκαταστάσεις νερού στοχοποιούνται, το ζητούμενο είναι η μετάβαση από τη λογική της απόκρισης στην κρίση στη λογική της μόνιμης στρατηγικής: το υδατικό βάθος να σχεδιάζεται, να μετριέται και να προστατεύεται όπως κάθε άλλο στοιχείο της εθνικής ανθεκτικότητας. Η Μέση Ανατολή έμαθε αυτό το μάθημα υπό πίεση· η Αττική έχει την ευκαιρία να το εφαρμόσει έγκαιρα.

Προτάσεις

Πρώτον, το υδατικό βάθος να υιοθετηθεί ως μετρήσιμος στρατηγικός δείκτης του συστήματος ύδρευσης της Αττικής. Ο δείκτης θα αποτυπώνει για πόσο χρόνο μπορεί να καλυφθεί η ζήτηση υπό δυσμενή σενάρια, ανεξάρτητα από τη βροχόπτωση και από την απώλεια ενός κρίσιμου στοιχείου, και θα επικαιροποιείται τακτικά.

Δεύτερον, να οριστεί μακροπρόθεσμος στόχος για το μερίδιο της ζήτησης που καλύπτεται από πηγές ανεξάρτητες από τη βροχή, δηλαδή αφαλάτωση και επαναχρησιμοποίηση. Η κατανομή των σχετικών μονάδων πρέπει να είναι γεωγραφικά διασπαρμένη, ώστε η διαφοροποίηση να μη δημιουργήσει νέα σημεία μοναδικής αστοχίας.

Τρίτον, η ασφάλεια να ενσωματώνεται στον σχεδιασμό κάθε νέου έργου από την αρχή, και όχι μετά την κατασκευή. Αυτό αφορά τη φυσική προστασία, την κυβερνοασφάλεια των συστημάτων λειτουργικής τεχνολογίας και την ενεργειακή αυτονομία κρίσιμων κόμβων, σύμφωνα με τον ν. 5236/2025 και την Οδηγία NIS2. Οι ασκήσεις ετοιμότητας με ρεαλιστικά σενάρια ξηρασίας, βλάβης και επίθεσης πρέπει να είναι τακτικές.

Τέταρτον, η επόμενη φάση της Ψυττάλειας να αντιμετωπιστεί ως στρατηγική δεξαμενή νερού. Κάθε κυβικό μέτρο επεξεργασμένων λυμάτων που αντικαθιστά πόσιμο νερό στην άρδευση, στη βιομηχανία ή στο αστικό πράσινο αυξάνει άμεσα το υδατικό βάθος της πρωτεύουσας. Και επειδή η Ψυττάλεια βρίσκεται μέσα στη μητρόπολη, μειώνει παράλληλα την εξάρτηση από τις μακρινές πηγές.

Πέμπτον, να διαμορφωθεί μόνιμη στρατηγική επικοινωνίας για την ασφάλεια νερού, που δεν θα ενεργοποιείται μόνο σε περιόδους κρίσης. Στόχος της είναι να διατηρεί την εμπιστοσύνη και τη συμμετοχή των πολιτών και στις υγρές χρονιές, ώστε το πρόβλημα να μη γίνει ξανά πολιτικά αθόρυβο. Παράλληλα, η τεχνογνωσία των εταίρων της Ανατολικής Μεσογείου στην αφαλάτωση και την επαναχρησιμοποίηση να αξιοποιηθεί μέσω των υφιστάμενων σχημάτων περιφερειακής συνεργασίας.

Επίλογος: Στη Μέση Ανατολή το νερό έγινε ζήτημα ασφαλείας επειδή έλειψε. Στην Αττική μπορεί να γίνει ζήτημα στρατηγικής πριν λείψει. Η βροχή είναι δώρο. Η ασφάλεια είναι σχέδιο.