Πηγές πρωτεΐνης φυτικής προέλευσης: Η πρωτεΐνη αποτελεί συχνά το πρώτο ερώτημα σε χορτοφαγικές οικογένειες. Η απάντηση βρίσκεται στη ποικιλία. Οι βασικές φυτικές πηγές πρωτεΐνης περιλαμβάνουν: Όσπρια, Σόγια και προϊόντα της, Δημητριακά ολικής άλεσης, Ξηρούς καρπούς και σπόρους, Φυτικά ροφήματα εμπλουτισμένα σε πρωτεΐνη.

Ένα βασικό σημείο στη χορτοφαγική διατροφή είναι ότι μεμονωμένα φυτικά τρόφιμα δεν έχουν πάντα “ιδανική” αναλογία όλων των απαραίτητων αμινοξέων. Αυτό δεν αποτελεί πρόβλημα, γιατί ο οργανισμός μπορεί να καλύψει πλήρως τις ανάγκες του όταν υπάρχει ποικιλία μέσα στην ημέρα. Τα όσπρια είναι πλούσια σε ορισμένα αμινοξέα, ενώ τα δημητριακά σε άλλα, οπότε αλληλοσυμπληρώνονται φυσικά στη διατροφή μέσω επιλογών όπως φακές με ρύζι, φασόλια με ψωμί ολικής, χούμους με πίτα ολικής άλεσης.

Ισορροπία θρεπτικών συστατικών

Η χορτοφαγική διατροφή δεν είναι ελλειμματική από τη φύση της, αλλά απαιτεί στρατηγικό σχεδιασμό για ορισμένα μικροθρεπτικά συστατικά.

Σίδηρος
Ο φυτικός σίδηρος (μη αιμικός) απορροφάται λιγότερο αποτελεσματικά σε σχέση με τον ζωικό. Για να βελτιωθεί η απορρόφηση:
Συνδυάζουμε φυτικές πηγές σιδήρου (φακές, σπανάκι, όσπρια) με βιταμίνη C (λεμόνι, πορτοκάλι, πιπεριές). Αποφεύγουμε τσάι ή καφέ αμέσως μετά τα γεύματα. Εντάσσουμε τακτικά εμπλουτισμένα τρόφιμα όπου χρειάζεται.

Βιταμίνη B12
Η βιταμίνη B12 δεν υπάρχει φυσικά σε επαρκείς ποσότητες στα φυτικά τρόφιμα. Αυτό την καθιστά κρίσιμο σημείο για χορτοφαγικές οικογένειες.

Η πρόσληψη επιτυγχάνεται μέσω εμπλουτισμένων φυτικών ροφημάτων και δημητριακών καθώς και σε συμπληρώματα (συχνά απαραίτητα σε vegan διατροφή). Η επαρκής πρόσληψη είναι απαραίτητη για το νευρικό σύστημα και την παραγωγή ερυθρών αιμοσφαιρίων.

Ασβέστιο
Το ασβέστιο μπορεί να καλυφθεί χωρίς γαλακτοκομικά, αλλά χρειάζεται προσοχή στις πηγές: Εμπλουτισμένα φυτικά ροφήματα (π.χ. σόγιας). Σουσάμι και ταχίνι. Πράσινα φυλλώδη λαχανικά (π.χ. μπρόκολο, λαχανίδα). Η απορρόφηση εξαρτάται επίσης από τη συνολική διατροφική ισορροπία και την επάρκεια βιταμίνης D.

Χορτοφαγική διατροφή: Σχεδιασμός γευμάτων για παιδιά και ενήλικες

Η επιτυχία μιας χορτοφαγικής οικογένειας βασίζεται στον σωστό σχεδιασμό γευμάτων που είναι ταυτόχρονα θρεπτικά και πρακτικά. Κάθε κύριο γεύμα πρέπει να περιλαμβάνει: Πηγή πρωτεΐνης (π.χ. όσπρια, τόφου, σόγια). Πηγή σύνθετων υδατανθράκων (π.χ. ρύζι, πατάτα, ψωμί ολικής, κινόα). Λαχανικά (ποικιλία χρωμάτων), Υγιεινά λιπαρά (π.χ. ελαιόλαδο, ξηροί καρποί)

Παραδείγματα γευμάτων
Φακές σούπα με ψωμί ολικής και σαλάτα με λεμόνι. Ρεβίθια λεμονάτα με καστανό ρύζι και μπρόκολο. Tofu stir-fry με λαχανικά και κινόα

Για παιδιά
Στα παιδιά, η χορτοφαγική διατροφή απαιτεί: Συχνότερα γεύματα λόγω μικρότερης γαστρικής χωρητικότητας. Ενεργειακά πυκνές επιλογές (ξηροί καρποί, ταχίνι, ελαιόλαδο). Σταθερή πρόσληψη πρωτεΐνης σε κάθε γεύμα. Παρακολούθηση ανάπτυξης από επαγγελματία υγείας

Προκλήσεις και λύσεις: Τι χρειάζεται να κρατήσεις;

Οι βασικές προκλήσεις στη χορτοφαγική διατροφή δεν αφορούν τόσο τον αποκλεισμό τροφίμων, όσο τον σωστό σχεδιασμό της καθημερινής διατροφής. Η επάρκεια πρωτεΐνης εξασφαλίζεται εύκολα όταν υπάρχει ποικιλία από όσπρια, δημητριακά και σόγια μέσα στην εβδομάδα, ενώ η γευστική μονοτονία αποφεύγεται με εναλλαγή υλικών και κουζινών και απλές αλλαγές στους τρόπους μαγειρέματος.

Παράλληλα, οι κοινωνικές δυσκολίες, όπως γεύματα εκτός σπιτιού, λύνονται σε μεγάλο βαθμό με λίγη προετοιμασία και οργάνωση, ώστε να υπάρχουν πάντα διαθέσιμες επιλογές. Όσον αφορά τα μικροθρεπτικά συστατικά, όπως η βιταμίνη Β12, η κάλυψη γίνεται στοχευμένα μέσω εμπλουτισμένων τροφίμων ή συμπληρωμάτων όταν αυτό χρειάζεται.

Μια χορτοφαγική οικογένεια μπορεί να καλύψει πλήρως τις διατροφικές της ανάγκες όταν υπάρχει σωστός σχεδιασμός, ποικιλία και γνώση των βασικών διατροφικών αρχών. Η πρωτεΐνη μπορεί να προέλθει από πλήθος φυτικών πηγών, ενώ σίδηρος, ασβέστιο και βιταμίνη B12 απαιτούν πιο στοχευμένη προσέγγιση. Η σύγχρονη διατροφική επιστήμη δεν αντιμετωπίζει πλέον τη χορτοφαγική διατροφή ως “περιοριστική”, αλλά ως ένα ισορροπημένο μοντέλο διατροφής που μπορεί να υποστηρίξει υγεία σε όλα τα στάδια της ζωής, όταν εφαρμόζεται με γνώση και συνέπεια.

Η Δάφνη Σέλα είναι Διαιτολόγος-Διατροφολόγος και μέλος της ομάδας Restart Diet.
Σε συνεργασία με το medNutrition

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έδωσε χθες από το βήμα της ΔΕΘ συγκεκριμένες ημερομηνίες για την εφαρμογή των μέτρων, παρουσιάζοντας αυτό που ο ίδιος χαρακτήρισε «ημερολόγιο κοινωνικής ανταπόδοσης»

Τι είπε έως τώρα

• Στόχος της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής είναι η διατήρηση ισχυρών σχέσεων με όλες τις χώρες του Κόλπου όπως τόνισε ο Κυριάκος Μητσοτάκης μετά από σχετική ερώτηση που δέχθηκε αναφορικά με την Συμφωνία της Μέκκας και τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή.

  Ο πρωθυπουργός έκανε εκτενή αναφορά στις σχέσεις που οικοδομεί η Ελλάδα με τις χώρες της περιοχής και έκανε γνωστό πως σύντομα θα επισκεφθεί τη Σαουδική Αραβία.

  Επίσης, ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναφέρθηκε στις στενές επαφές της Αθήνας με την Ιορδανία, το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, καθώς και στην πρόσφατη επίσκεψη του Προέδρου του Λιβάνου ενώ χαρακτήρισε «στρατηγικές» τις σχέσεις Ελλάδας – Αιγύπτου.

• Ξεκάθαρο μήνυμα προς πάσα κατεύθυνση έστειλε ο Κυριάκος Μητσοτάκης σε ερώτηση που δέχθηκε εκ νέου για ενδεχόμενη συνεργασία με τον Αντώνη Σαμαρά. Ο κ. Μητσοτάκης τόνισε πως η ΝΔ έχει αρχηγό και πως αυτό είναι και πρωθυπουργός.

  «Μου ζητάτε να παραιτηθώ; Είναι λίγο δύσκολο να απαντώ σε υποθετικά ερωτήματα. Η Νέα Δημοκρατία έχει αρχηγό, είναι και πρωθυπουργός, δεν έχω να πω τίποτα άλλο», είπε ο κ. Μητσοτάκης.

• Σκληρή επίθεση στον Αλέξη Τσίπρα εξαπέλυσε ο Κυριάκος Μητσοτάκης από τη συνέντευξη Τύπου της ΔΕΘ, με αφορμή τις εξαγγελίες του πρώην πρωθυπουργού στη Θεσσαλονίκη. «Το 2014 ήταν σε καθεστώς αυταπάτης. Τώρα υπάρχει απάτη και κανονική εξαπάτηση των Ελλήνων πολιτών», είπε, ενώ έστρεψε τα πυρά του και προς το ΠΑΣΟΚ, σχολιάζοντας ότι για πρώτη φορά βλέπει «δύο κόμματα να διαγωνίζονται για πρόγραμμα πολιτικής εξαπάτησης».

  Ερωτηθείς εάν η επανεμφάνιση του Αλέξη Τσίπρα και ένα νέο πολιτικό δίπολο μπορεί να λειτουργήσει συσπειρωτικά για τη Νέα Δημοκρατία, ο πρωθυπουργός ξεκίνησε την απάντησή του από το ΠΑΣΟΚ. Όπως είπε, εκεί θα πρέπει πρώτα να έχουν αντιληφθεί τη νέα συνθήκη, την ώρα που επιχειρούν να παρουσιάσουν τον ίδιο και τον κ. Τσίπρα ως «δύο όψεις του ίδιου νομίσματος».

  Στη συνέχεια πέρασε στις εξαγγελίες του πρώην πρωθυπουργού, επισημαίνοντας μάλιστα διαφορές ανάμεσα στην ομιλία και στο υλικό που διανεμήθηκε στους δημοσιογράφους.

  «Ο κ. Τσίπρας παρουσίασε το δικό του πρόγραμμα. Βρήκα πολύ ενδιαφέρον ότι άλλο υλικό έστειλε το επιτελείο του στους δημοσιογράφους και άλλα είπε ο κ. Τσίπρας στην ομιλία του», ανέφερε.

• Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επανήλθε στο τέλος της απάντησής του στη Χαριλάου Τρικούπη, αυτή τη φορά με αφορμή τη σύγκριση που έκανε το ΠΑΣΟΚ ανάμεσα στις προτάσεις Τσίπρα και στο δικό του πρόγραμμα.

  «Με πολύ ενδιαφέρον άκουσα το ΠΑΣΟΚ να λέει ότι το πρόγραμμα του κ. Τσίπρα είναι copy-paste με το δικό του», ανέφερε.

  Για να καταλήξει με την αιχμή και προς τις δύο πλευρές:

  «Πρώτη φορά βλέπω δύο κόμματα να διαγωνίζονται για πρόγραμμα πολιτικής εξαπάτησης».

• Την άνοιξη του 2027 τοποθέτησε εκ νέου τις εθνικές εκλογές ο Κυριάκος Μητσοτάκης από τη συνέντευξη Τύπου της ΔΕΘ, κλείνοντας τα σενάρια πρόωρης προσφυγής στις κάλπες και δηλώνοντας ότι «το κυβερνητικό σχήμα έχει βρει τον ρυθμό του». Παράλληλα, έδωσε το πρώτο καθαρό στίγμα για το πώς αντιλαμβάνεται μια τρίτη κυβερνητική θητεία: όχι ως συνέχεια «με μία από τα ίδια», αλλά ως εντολή για ταχύτερες αλλαγές και συγκρούσεις όπου αυτές είναι αναγκαίες.

  «Οι εκλογές θα γίνουν την άνοιξη του 2027», ξεκαθάρισε ο πρωθυπουργός, υπενθυμίζοντας ότι το προηγούμενο διάστημα είχαν αναπτυχθεί σενάρια για κάλπες ακόμη και το φετινό φθινόπωρο.

  «Πολλοί είχατε προεξοφλήσει ότι θα γίνονταν εκλογές το φθινόπωρο, έτσι δεν είναι; Ότι θα εμφανιζόμουν στη ΔΕΘ και θα έκανα την εξαγγελία των εκλογών. Νομίζω ότι διαψεύστηκαν αυτοί που τα προέβλεπαν αυτά», είπε.

  Ο κ. Μητσοτάκης συνέδεσε την εξάντληση της τετραετίας με τη θεσμική συνέπεια, επιμένοντας ότι οι εκλογικοί κύκλοι πρέπει να ολοκληρώνονται και οι κυβερνήσεις να έχουν ορίζοντα τετραετίας για να υλοποιούν το πρόγραμμά τους.

• Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έδωσε παράλληλα το στίγμα με το οποίο θα διεκδικήσει μια τρίτη κυβερνητική θητεία, τοποθετώντας στο επίκεντρο την ανάγκη σταθερότητας σε ένα διεθνές περιβάλλον που, όπως εκτίμησε, θα αλλάξει δραματικά τα επόμενα χρόνια.

  «Η χώρα πρέπει να έχει σταθερό τιμόνι σε εξαιρετικά ταραγμένα νερά. Πιστεύω ότι τα επόμενα χρόνια θα αλλάξουν τα πάντα», είπε.

  Και συνέχισε:

  «Για μένα μία εντολή για τρίτη θητεία δεν θα ήταν μία εντολή για να συνεχίσουμε με μία από τα ίδια. Πιστεύω ότι η χώρα πρέπει να προχωρήσει ακόμα πιο γρήγορα».

  Μάλιστα, συνέδεσε αυτή την επιτάχυνση με την ετοιμότητά του να προχωρήσει και σε δύσκολες πολιτικές επιλογές:

  «Έχω αποδείξει ότι δεν φοβάμαι τις συγκρούσεις, όταν κρίνω ότι αυτές είναι απαραίτητες προκειμένου να προωθηθεί μία πολιτική η οποία ωφελεί τους πολλούς».

• Απαντώντας για τα σενάρια περί ενδεχόμενης δημιουργίας κόμματος από τον Αντώνη Σαμαρά και στο ενδεχόμενο μετεκλογικής συνεργασίας  ο Κυριάκος Μητσοτάκης, σημείωσε:

  «Αν κάνει κόμμα, αν μπει στη Βουλή και αν δεν υπάρχει αυτοδυναμία», ανέφερε ο πρωθυπουργός, προσθέτοντας ότι δεν πρόκειται να μπει σε αυτή τη λογική.

  Ο κ. Μητσοτάκης υποστήριξε ότι οι δημόσιες τοποθετήσεις του πρώην πρωθυπουργού αμφισβητούν ευθέως τον πυρήνα της αμυντικής και εξωτερικής πολιτικής της κυβέρνησης και, ως εκ τούτου, «δεν βλέπω κανένα απολύτως περιθώριο συνεννόησης».

  Αναφερόμενος στον Αντώνη Σαμαρά, σημείωσε ότι «υπηρέτησε τη χώρα ως πρωθυπουργός», ενώ υπενθύμισε ότι η Νέα Δημοκρατία τον δέχθηκε πίσω, τον τίμησε και τον ανέδειξε εκ νέου στην πρωθυπουργία.

  «Θέλω να πιστεύω ότι τελικά θα σκεφτεί καλύτερα την υστεροφημία του», είπε ο κ. Μητσοτάκης, εκφράζοντας την ελπίδα ότι αυτή τη φορά ο πρώην πρωθυπουργός δεν θα επιλέξει, όπως υποστήριξε, να κάνει κακό στην παράταξη της Νέας Δημοκρατίας.

Όπως έχει γράψει ο “Φιλελεύθερος”, στο παράνομο αεροδρόμιο του κατεχόμενου Λευκόνοικου σταθμεύουν μη επανδρωμένα αεροσκάφη, drones, που πραγματοποιούν και αποστολές στην περιοχή. Η στρατιωτική αεροπορική βάση στο Λευκόνοικο έχει αναβαθμιστεί ώστε να σταθμεύουν μόνιμα και πολεμικά αεροσκάφη. Κάτι τέτοιο μέχρι στιγμής δεν έχει γίνει – τουλάχιστον σε μόνιμη βάση.

Όπως είναι γνωστό, τα Bayraktar TB2-UAV, είναι σε θέση να φέρουν όπλα, να μεταφέρουν εικόνα σε πραγματικό χρόνο σε τουρκικά σκάφη που επιχειρούν στην περιοχή, έχει ακτίνα δράσης περίπου 200 χιλιόμετρα από τον σταθμό GDT (Ground Data Terminal), έχει κορυφή/μέγιστο ύψος 20.000 πόδια και μπορεί να εκτελεί επιχειρήσεις ISR (Identification-Surveillance-Reconnaissance). Το σύστημα που έχει εγκατασταθεί στον κατεχόμενο Πενταδάκτυλο έχει εμβέλεια μέχρι το Λίβανο και το Ισραήλ.

Πέραν από τα μη επανδρωμένα αεροπλάνα, τα drones, στα κατεχόμενα σταθμεύουν από το Μάρτιο φέτος έξι πολεμικά αεροσκάφη F-16. Βρίσκονται στο αεροδρόμιο της κατεχόμενης Τύμπου καθώς το άλλο, το στρατιωτικό, δεν είναι ακόμη έτοιμο σε υποδομές για να φιλοξενηθούν μαχητικά. Σημειώνεται ότι στάλθηκαν, την ίδια περίοδο, αντιαεροπορικά συστήματα. Η Άγκυρα είχε τότε επικαλεστεί λόγους ασφάλειας, λόγω του πολέμου στο Ιράν και μετά την πτώση μη επανδρωμένου αεροσκάφους στη βρετανική βάση Ακρωτηρίου. Ο πραγματικός λόγος είναι η παρουσία ελληνικών μαχητικών στην αεροπορική βάση “Ανδρέας Παπανδρέου”.

Κόντρα με Ισραήλ και Ελλάδα

Η μεγάλη εικόνα, ωστόσο, σε ό,τι αφορά την αναβάθμιση της θέσης της Τουρκίας στα κατεχόμενα είναι οι γεωπολιτικές εξελίξεις στην περιοχή. Η αντιπαράθεση της Τουρκίας με το Ισραήλ εντάσσεται σε αυτό το πλαίσιο και είναι ο λόγος που η Άγκυρα αντιδρά στη συνεργασία της Κυπριακής Δημοκρατίας και της Ελλάδας με το Ισραήλ, υποστηρίζοντας ότι αυτή είναι ο στόχος.

Πρέπει να σημειωθεί, πάντως, ότι την τελευταία περίοδο, η Ελλάδα αντιδρά στις τουρκικές προκλήσεις, υιοθετώντας μια επιθετική τακτική και αναβαθμίζοντας την αποτρεπτική της ικανότητα. Αυτό έχει αιφνιδιάσει την Τουρκία, η οποία είναι ενοχλημένη και το εκφράζει και με δημόσιες τοποθετήσεις, προειδοποιήσεις και απειλές.

Σημειώνεται ότι την περασμένη Δευτέρα μπήκαν και οι τελικές υπογραφές για τη συμφωνία Ελλάδος και Ισραήλ για τα συστήματα της “Ασπίδας του Αχιλλέα” (ύψους άνω των 3 δισ. ευρώ), που έχει γεωπολιτικό αποτύπωμα. Πρόκειται για μια συμφωνία, που καλύπτει εκ των πραγμάτων και την Κύπρο, προκαλώντας την έντονη αντίδραση της κατοχικής Τουρκίας.

Στην Άγκυρα αντιλαμβάνονται ότι δημιουργούνται νέα δεδομένα και γι’ αυτό και αντιδρούν. Και αντιδρούν με αναβάθμιση και ενίσχυση των παραβιάσεων σε βάρος της Ελλάδος ενώ συνεχίζονται, σε ό,τι αφορά την Κύπρο, οι κινήσεις επιβολής τετελεσμένων, κυρίως, στη νεκρή ζώνη. Η Άγκυρα έχει αυξήσει και αναβαθμίσει τις παραβιάσεις στον ελληνικό εναέριο χώρο. Πρόσφατα ένα UAV εντοπίσθηκε και αναχαιτίστηκε κοντά στο αεροδρόμιο Αλεξανδρούπολης.

Την ίδια ώρα ανακοινωνόταν η παράνομη διακήρυξη των τουρκικών θαλάσσιων πάρκων ενώ αναμένεται, το φθινόπωρο, να παρουσιασθεί στην Τουρκική Εθνοσυνέλευση και το σχετικό νομοσχέδιο για τη “Γαλάζια Πατρίδα”. Όλες αυτές οι κινήσεις ενισχύουν την ένταση και συνειδητά οδηγούν στην κλιμάκωση. Αυτή η επιλογή, πέραν από τις διαχρονικές επεκτατικές επιδιώξεις, είναι και αποτέλεσμα της αντίδρασης στην ενίσχυση της αποτρεπτικής ικανότητας της Ελλάδος και – σε λιγότερο βαθμό – και της Κύπρου.

Συρία και Λίβανος

Την ίδια ώρα, είναι σαφές πως σε σχέση με την περιοχή, η Άγκυρα κινείται κυρίως σε Συρία και Λίβανο, λειτουργώντας ως αντίπαλο δέος στο Ισραήλ. Στη Συρία η Τουρκία ασκεί μεγάλη επιρροή στο νέο καθεστώς ενώ έχει τη δυνατότητα – την ανοχή της Δαμασκού – για να δράσει. Πάντως δεν αντέδρασε στην επίθεση του Ισραήλ στις 18 Αυγούστου, όταν ισραηλινά πολεμικά αεροσκάφη έπληξαν τη στρατιωτική αεροπορική βάση Αμπού Ντουχούρ, η οποία βρίσκεται σε απόσταση περίπου 65 χιλιομέτρων από τα τουρκικά σύνορα.

Η Τουρκία, όπως είναι γνωστό, ανέλαβε να επισκευάσει τη βάση. Από κάποιους θεωρείται πως θα χρησιμοποιούσε τη βάση τοποθετώντας συστήματα. Το γεγονός ότι δεν αντέδρασε η Άγκυρα στην επίθεση καταγράφει και τα όρια της τουρκικής πλευράς.

Η Άγκυρα ασκεί, την ίδια ώρα, ισχυρό “πρέσινγκ” στο Λίβανο, τόσο στην κυβέρνηση Αούν όσο και με την ενίσχυση της επιρροής της σε διάφορες περιοχές της χώρας (παραχώρηση υπηκοοτήτων σε Τουρκμένους κλπ). Είναι, πάντως, σαφές πως τόσο ο Λίβανος, όσο και η Αίγυπτος, δέχονται τα τουρκικά ανοίγματα, πλην όμως, αμφότερες οι χώρες αυτές παρουσιάζονται επιφυλακτικές έναντι της Άγκυρας, καθώς δεν της έχουν εμπιστοσύνη.

Βλέπουν πόλεμο Τουρκίας-Ισραήλ;

Μπορεί να ξεσπάσει πόλεμος μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας; Η μη αντίδραση της Τουρκίας στην επίθεση του Ισραήλ στη στρατιωτική βάση στη Συρία, μπορεί να εκληφθεί ως επιλογή της Άγκυρας να αποφύγει τη στρατιωτική σύγκρουση. Αυτό, όμως, θα εξαρτηθεί και από τις προθέσεις του Ισραήλ. Στο Τελ Αβίβ αναλυτές αναφέρουν πως μετά το Ιράν σειρά θα πάρει η Τουρκία. Σίγουρα τούτο δεν είναι τόσο απλό.

Είναι, όμως, σαφές πως το Ισραήλ δεν θέλει να ελέγχουν άλλοι τον Λίβανο και τη Συρία, ούτε να χάσει την υπεροχή του στον αέρα. Τούτο σημαίνει, για το Ισραήλ, πως ο εναέριος χώρος Συρίας και Λιβάνου δεν μπορεί να ελέγχεται από οποιονδήποτε άλλο πλην του Τελ Αβίβ. Και η Τουρκία σε αυτό είναι απέναντι.

Μπορεί να ξεσπάσει πόλεμος Τουρκίας και Ελλάδος, που θα εμπλέξει και την Κύπρο; Η στάση της Τουρκίας, κυρίως, η συμπεριφορά της έναντι της Ελλάδας, δείχνει πως είναι αποφασισμένη, διά της αμφισβήτησης της ελληνικής κυριαρχίας, να τεντώσει το σχοινί μέχρι και να το σπάσει. Η επιλογή της τακτικής της κλιμάκωσης από την Τουρκία γίνεται και επειδή ενισχύεται αποτρεπτικά η Αθήνα. Η αμυντική αναβάθμιση της Ελλάδος, προδήλως λειτουργεί αποτρεπτικά. Αποτρεπτικά λειτουργεί και το γεγονός ότι Ελλάδα και Κύπρος είναι κράτη-μέλη της ΕΕ.

Νέα συνάντηση στην Κύπρο

Η συνάντηση του Προέδρου Χριστοδουλίδη με τον κατοχικό ηγέτη, Τουφάν Έρχιουρμαν, την ερχόμενη Τετάρτη, θα δώσει συνέχεια στις συζητήσεις, που έχουν ξεκινήσει μετά την επίσκεψη του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, στην Κύπρο, που πραγματοποιήθηκε στο τέλος Ιουλίου.

Η δεύτερη αυτή συνάντηση θα πραγματοποιηθεί στη σκιά της τραγωδίας που σημειώθηκε με το πολύνεκρο ναυάγιο, στα ανοικτά της κατεχόμενης Κερύνειας. Το ναυάγιο ήταν και ο λόγος που αναβλήθηκε και η συνάντηση της περασμένης εβδομάδας. Από την πρώτη συνάντηση προέκυψαν θετικά μηνύματα, πρωτίστως επειδή συζητήθηκαν όλα τα θέματα. Ωστόσο, ενώ συζητούνται Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, όταν συνέβη το ναυάγιο δεν υπήρξε επικοινωνία λόγω άρνησης της κατοχικής πλευράς. Απορρίφθηκε και προσφορά της Κυπριακής Δημοκρατίας για βοήθεια. Τούτο δείχνει προθέσεις και διαθέσεις. Και προφανώς και επηρεάζει το κλίμα.

Νομισματική Προσαρμογή ως Αποσβεστήρας Κραδασμών

Όταν η κρίση χτύπησε την πόρτα του Ρέικιαβικ, η Ισλανδία βρέθηκε αντιμέτωπη με ένα γιγαντιαίο τραπεζικό χρέος, πολλαπλάσιο του ΑΕΠ της. Ωστόσο, η κατοχή της Ισλανδικής Κορώνας της προσέφερε το κρίσιμο όπλο της αυτόνομης προσαρμογής:

• Άφησε το νόμισμά της να υποτιμηθεί ελεύθερα. Η υποτίμηση λειτούργησε ως αυτόματος σταθεροποιητής, καθιστώντας ακαριαία ανταγωνιστικά τα εγχώρια προϊόντα (αλιεία, αλουμίνιο) και τον τουρισμό.
• Επιβάλλοντας στοχευμένους κεφαλαιακούς ελέγχους (capital controls), εμπόδισε τη φυγή κεφαλαίων και προστάτευσε την εγχώρια ρευστότητα.

Αντίθετα, η Ελλάδα, εγκλωβισμένη στην άκαμπτη αρχιτεκτονική της Ευρωζώνης και αποστερημένη από κεντρική τράπεζα εκδόσεως δικού της νομίσματος, υποχρεώθηκε να εφαρμόσει τη βίαιη τεχνική της εσωτερικής υποτίμησης. Χωρίς τη δυνατότητα νομισματικής προσαρμογής, η προσαρμογή μεταφέρθηκε οριζόντια στις σάρκες της κοινωνίας: με μειώσεις μισθών, συντάξεων, κατάργηση δημόσιων επενδύσεων και καταστροφή της εσωτερικής αγοράς.

Ο Λογιστικός Παραλογισμός της Ευρωζώνης

Η βαθύτερη διαφορά των δύο προσεγγίσεων αποκαλύπτεται μέσα από τη θεμελιώδη λογιστική ταυτότητα των τομεακών ισοζυγίων: S-I=G-T+X-M. Σε μια κυρίαρχη οικονομία όπως η Ισλανδία, η υποτίμηση του νομίσματος ενισχύει το εξωτερικό ισοζύγιο X-M. Αυτό επιτρέπει στον εγχώριο ιδιωτικό τομέα S-I να αποταμιεύει και να ανακεφαλαιοποιείται, χωρίς το κράτος να χρειάζεται να στραγγαλίσει την οικονομία με ακραία δημοσιονομικά πλεονάσματα.

Στην Ελλάδα, η αρχιτεκτονική του Ευρώ ακύρωσε αυτή τη βαλβίδα αποσυμπίεσης. Με μόνιμα ελλειμματικό εξωτερικό ισοζύγιο, η ταυτόχρονη επιβολή του Συμφώνου Σταθερότητας για κρατικά πλεονάσματα G<T κατέστησε μαθηματικά αδύνατη τη συσσώρευση καθαρού πλούτου από τον ιδιωτικό τομέα. Όταν το κράτος αφαιρεί ρευστότητα από την οικονομία και το εξωτερικό ισοζύγιο παραμένει αρνητικό, τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις εξαναγκάζονται είτε σε υπερχρέωση είτε σε πτώχευση.

Ιδιωτική Απάτη vs. Δημόσιο Συμφέρον

Η διαφορά στη δημοσιονομική και νομισματική διαχείριση αποτυπώθηκε ανάγλυφα στον τρόπο κατανομής των ζημιών:

Διαχείριση Τραπεζών

• Ισλανδία: Αφέθηκαν οι ιδιωτικές τράπεζες να πτωχεύσουν.
• Ελλάδα: Το ιδιωτικό τραπεζικό χρέος μετατράπηκε σε δημόσιο χρέος.

Προστασία Πολιτών

• Ισλανδία: Απορρίφθηκε η διάσωση ξένων πιστωτών μέσω δημοψηφισμάτων.
• Ελλάδα: Επιβλήθηκε παρατεταμένη λιτότητα για την εξυπηρέτηση του χρέους.

Αγοραστική Δύναμη

• Ισλανδία: Ταχεία ανάκαμψη και προστασία της απασχόλησης.
• Ελλάδα: Μακροχρόνια συρρίκνωση του ΑΕΠ και βίαιη αναδιανομή εισοδήματος.

Ενεργειακή Αυτονομία και Εθνική Ισχύς

Η νομισματική κυριαρχία της Ισλανδίας συνδυάστηκε οργανικά με την πλήρη ενεργειακή της αυτονομία μέσω της γεωθερμίας και των υδροηλεκτρικών έργων. Η ικανότητά της να χρηματοδοτεί και να ελέγχει τις εγχώριες υποδομές της εξασφάλισε μηδενική εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα.

Στον αντίποδα, η Ελλάδα, εγκαταλείποντας τη στρατηγική αξιοποίηση του εγχώριου λιγνίτη πριν διασφαλίσει πλήρη και φθηνή εναλλακτική ενεργειακή αυτάρκεια, αποκάλυψε πώς η ενεργειακή εξάρτηση επιβαρύνει διπλά μια οικονομία που στερείται δικού της νομίσματος για να απορροφήσει τις διεθνείς αναταράξεις.

Συμπέρασμα

Η εμπειρία της Ισλανδίας αποδεικνύει ότι η νομισματική πολιτική δεν είναι μια αδιάφορη, τεχνοκρατική παράμετρος, αλλά ο σκληρός πυρήνας της εθνικής κυριαρχίας. Χωρίς την ικανότητα άσκησης ανεξάρτητης νομισματικής, πιστωτικής και εισοδηματικής πολιτικής, μια χώρα μετατρέπεται από ενεργός ρυθμιστής της οικονομίας της σε παθητικό θεατή των διεθνών αγορών, μεταφέροντας το σύνολο του κόστους προσαρμογής στις πλάτες της κοινωνίας.

Ο σύμβουλος του Κρεμλίνου Γιούρι Ουσακόφ είπε σε δημοσιογράφους ότι οι αμερικανοί απεσταλμένοι είχαν προετοιμαστεί σχολαστικά για αυτήν την επίσκεψη, επανέλαβαν το ενδιαφέρον τους για γρήγορο τερματισμό των εχθροπραξιών και παρουσίασαν «μια σειρά από ιδέες» σχετικά με πιθανούς τρόπους διευθέτησης της σύγκρουσης, όπως μετέφερε το ΑΠΕ.

«Η συζήτηση ήταν εποικοδομητική, εξαιρετικά ειλικρινής και σε πνεύμα εμπιστοσύνης», δήλωσε ο Ουσακόφ, διευκρινίζοντας ότι η ρωσική πλευρά υπογράμμισε πως είναι πεπεισμένη ότι θα επιτύχει τους στόχους που έθεσε όταν ξεκινούσε η στρατιωτική επιχείρηση.

Η ρωσική αντιπροσωπεία

Ο Πούτιν εξήρε τις προσπάθειες του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, ο οποίος διαρκεί 4,5 χρόνια. Ο Τραμπ ανέφερε την Παρασκευή ότι οι ΗΠΑ έχουν μια νέα πρόταση με στόχο τον τερματισμό του πολέμου.

«Αν και αντιλαμβάνεται ότι βρίσκεται σε μια δύσκολη κατάσταση, δεν σταματά ωστόσο τις προσπάθειές του να συμβάλει στην επίτευξη μιας λύσης και να προσφέρει τη συμβολή του στην επίλυση της ρωσο-ουκρανικής σύγκρουσης», δήλωσε ο Πούτιν.

Όπως και σε προηγούμενες συναντήσεις, ο Πούτιν είχε στο πλευρό του τον σύμβουλό του για θέματα εξωτερικής πολιτικής, Γιούρι Ουσάκοφ, και τον απεσταλμένο του για επενδύσεις, Κιρίλ Ντμιτριέφ, οι οποίοι υποδέχτηκαν τους δύο επισκέπτες στο αεροδρόμιο, τους οδήγησαν σε ένα εστιατόριο και στη συνέχεια τους συνόδευσαν στο Κρεμλίνο, όπως συμπλήρωσε το Reuters.

Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, δήλωσε σε ανακοίνωση που δημοσιεύτηκε στο κανάλι του Κρεμλίνου στην εφαρμογή ανταλλαγής μηνυμάτων Max ότι ο Πούτιν είχε διατάξει τις ένοπλες δυνάμεις να μην επιτεθούν στο Κίεβο για τρεις ημέρες, ξεκινώντας από τα μεσάνυχτα του Σαββάτου, καθώς ο Γουίτκοφ και ο Κούσνερ θα κατευθυνθούν στη συνέχεια προς την ουκρανική πρωτεύουσα.

Ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι δήλωσε ότι είχε μιλήσει με τους δύο Αμερικανούς απεσταλμένους που πρόκειται να επισκεφθούν την Ουκρανία την Κυριακή, προσθέτοντας ότι η Ουκρανία ήταν έτοιμη να απέχει από επιθέσεις κατά της Μόσχας μέχρι και τη Δευτέρα.

Ο Πούτιν σημείωσε στην εναρκτήρια ομιλία του ότι η ένταση των ουκρανικών επιθέσεων κατά της Ρωσίας είχε επίσης μειωθεί και υποσχέθηκε να διασφαλίσει την ασφάλεια των Αμερικανών διαπραγματευτών. Ανέφερε ότι η Ρωσία δεν είχε ακόμη συμφωνήσει σε μια ευρύτερη τριήμερη εκεχειρία.

Αξίζει να αναφερθεί πως το κόστος δανεισμού της χώρας με βάση το Δεκαετές Ομόλογο, πάντα σημείο σύγκρισης και αναφοράς, ήταν στο 3,30% περίπου πριν την πρώτη φετινή αποπληρωμή του Μαρτίου 6,5 δισ, και πριν την πρόσφατη αποπληρωμή είχε φθάσει στο 3,92%, ενώ μετά από αυτήν, έχει ξεπεράσει πλέον το 4%.

Άλλοι είναι οι καθοριστικοί παράγοντες που συνδέονται με τη γενική τάση ανόδου στις αποδόσεις των ομολόγων και αφορούν το κλίμα ανασφάλειας και αβεβαιότητας στη διεθνή οικονομία. Η χώρα μας έχει ρυθμισμένο χρέος, με ευνοϊκό προφίλ χρέους, μέση διάρκεια 18 έτη, χαμηλά η σταθερά επιτόκια με μέσο επιτόκιο δανεισμού 1,38% όπως και αναφέρεται στην ανακοίνωση.

Συγκρίσεις με χώρες πλήρως εκτεθειμένες στις Αγορές είναι άστοχες, ενώ δεν αναφέρονται τα πολύ χαμηλότερα κόστη δανεισμού χωρών χωρίς ρυθμιζόμενο χρέος, όπως Ισπανίας, Πορτογαλίας, Ιρλανδίας, γνωστών… PIGS απ’ το παρελθόν, προφανώς για το επικοινωνιακό αφήγημα της κυβέρνησης. Ας μην αναλογισθούμε ποιο θα ήταν το κόστος δανεισμού της χώρας μας απ’ τις Αγορές, χωρίς τις ρυθμίσεις των προγραμμάτων στήριξης.

Τι πραγματικά συμβαίνει;

Πουθενά δεν αναφέρεται η προέλευση χρηματοδότησης της πρόωρης αποπληρωμής, καθώς και το κόστος των κεφαλαίων που θα χρησιμοποιηθούν για την αποπληρωμή. Για να ισχύει το παραπάνω όφελος σε εξοικονόμηση τόκων, θα πρέπει τα κεφάλαια αποπληρωμής να είναι μηδενικού επιτοκίου, εξωπραγματικό, όταν και στις μικρής χρονικής διάρκειας έντοκα γραμμάτια το επιτόκιο κυμαίνεται περίπου στο 2,5%.

Καλλιεργείται συγχρόνως η εντύπωση, με αοριστία και ασάφεια, πως η χρηματοδότηση αποπληρωμής θα προέλθει απ’ τα δημοσιονομικά πλεονάσματα που επιτυγχάνει η δημοσιονομική διαχείριση της κυβέρνησης. Ουδέν ψευδέστερον, εκτός πραγματικότητας η υπονόηση ενός τέτοιου ισχυρισμού. Οι προϋπολογισμοί της περιόδου 2020-2025 είναι συνολικά ελλειμματικοί 52,5 δις, ενώ τα υπερπροβαλόμενα πρωτογενή πλεονάσματα που πράγματι υπάρχουν μετά το 2023, δεν επαρκούν για την πληρωμή του συνόλου των τόκων του δημοσίου χρέους. Ακόμη και το Α’ επτάμηνο του 2026 η πληρωμή τόκων υπερκαλύπτει το πρωτογενές πλεόνασμα κατά 800 περίπου εκατ.

Τα 39 δις απ’ το ευρωσύστημα λόγω πανδημίας, και τα 15,7 δισ. μαξιλάρι που άφησε η προηγούμενη κυβέρνηση κάλυψαν τα κενά. Ούτε η χρηματοδότηση της αποπληρωμής προήλθε από έξοδο στις Αγορές, διότι θα φθάναμε σε υποκατάσταση φθηνού χρέους με ακριβό, κάτι που συνεχίζει να ισχύει και σήμερα.

Τίποτα δεν προεξοφλείται με χρήματα του δημοσιονομικού αποτελέσματος. Η μείωση του χρέους, σαν ποσοστό του ΑΕΠ, δεν οφείλεται στις πρόωρες αποπληρωμές αλλά στην ονομαστική αύξηση του ΑΕΠ, βοηθούντος και του πληθωρισμού. Λόγω των δημοσιονομικών ελλειμμάτων, παρά τις αποπληρωμές, το χρέος σε απόλυτο μέγεθος δεν φαίνεται να μειώνεται. Το χρέος της Γενικής Κυβέρνησης που περιλαμβάνει εκτός απ’ την Κεντρική Κυβέρνηση, τους ΟΚΑ, ΟΤΑ, λοιπούς φορείς του Δημοσίου όπου το πλήθος τους καταγράφεται απ’ την ΕΛΣΤΑΤ, ανέρχονταν την 31-12-2025 στα 362,9 δις και 364,9 δισ. την ίδια περίοδο το 2024.

Αντίστοιχα, το χρέος της κεντρικής διοίκησης, το κράτος, συνεχίζει να βρίσκεται τα τελευταία χρόνια σταθερά πάνω από 400 δισ. Η διαφορά των δύο μεγεθών, τα κρυφά χρέη, θεωρείται ενδοκυβερνητικό χρέος σύμφωνα με τους ευρωπαϊκούς κανόνες και αυτό που λαμβάνεται υπόψιν είναι το χρέος της Γενικής Κυβέρνησης και βέβαια πάντα σαν ποσοστό του ΑΕΠ.

Απ’ τη μεγάλη δεξαμενή του βραχυπρόθεσμου εσωτερικού δανεισμού με Συμφωνία Επαναγοράς (REPOS), το Κράτος χρησιμοποιεί τα ρευστά διαθέσιμα των φορέων του Δημοσίου, όπως πχ Οργανισμών Κοινωνικής Ασφάλισης, που συνολικά στο τέλος του 2025 ανέρχονταν στα 62,8 δισεκατομμύρια, για την κάλυψη Ελλειμμάτων του, πρόωρων αποπληρωμών και άλλων αναγκών. 

Αυτό γίνεται εφικτό με τους Νόμους 4764/2020 και 5193/2025, όπου πλέον όλοι οι Φορείς της Γενικής Κυβέρνησης, υποχρεούνται να μεταφέρουν κάθε 15 ημέρες στο Λογαριασμό Ταμειακής Διαχείρισης που τηρούν στην Τράπεζα της Ελλάδος, όλες τις Εισπράξεις τους εκτός αυτών που χρειάζονται για υποχρεώσεις 15 ημερών. Όχι μόνον τα αδρανή αλλά όλα τα Ταμειακά τους Διαθέσιμα. Κύριος Διαχειριστής Όλων ορίζεται ο ΟΔΗΧ. Δηλαδή ο δανειζόμενος είναι και διαχειριστής τους.

Αποπληρωμή χρέους και ανάπτυξη

Ποιες οι αποδόσεις που απολαμβάνουν άραγε; Απ’ τη δεξαμενή αυτή του βραχυπρόθεσμου εσωτερικού δανεισμού, οι πρόωρες αποπληρωμές, η προεκλογική παροχολογία, σε περιβάλλον απροσδιοριστίας, έλλειψης λογοδοσίας, για τις επικοινωνιακές ανάγκες μιας εικονικής πραγματικότητας.

Τι θα συμβεί άραγε, σε μια πιθανή κρίση ρευστότητας, λόγω αδυναμίας εξόδου στις Αγορές, λόγω ύφεσης, λόγω ανόδου επιτοκίων και μεγάλης ανάγκης των φορέων σε μετρητά; Ποιος θα επωμισθεί κινδύνους ποικίλης προέλευσης; Στην απόλυτη διαφάνεια της δημοσιονομικής διαχείρισης που παρακολουθούν οι Αγορές, κτίζεται η αξιοπιστία και εμπιστοσύνη της Δημοσιονομικής Πειθαρχίας, ακρογωνιαίο λίθο του κοινού και ισχυρού μας νομίσματος με τη διατηρήσιμη αξία.

Λόγω της καταστροφικής πολιτικής συνέχισης του χαμένου πολέμου στην Ουκρανία, η Δημοσιονομική κατάσταση των Ευρωπαϊκών Χωρών χάριν της μαύρης ατέλειωτης τρύπας της Ουκρανίας, επιδεινώνεται και θα επιδεινώνεται διαρκώς. Οι συνέπειες της, ούτε άφησαν ούτε θα αφήσουν αλώβητη τη χώρα μας.

Στα δυσμενή αυτά δεδομένα, το κύριο βάρος της οικονομικής πολιτικής πρέπει να στοχεύει στα μεγάλα προβλήματα της χώρας, τη δημογραφική της κατάρρευση, την αποκέντρωση, την αναζωογόνηση της πραγματικής οικονομίας, την απομάκρυνση κάθε εστίας σπατάλης και διαφθοράς, με γενναίες αποφάσεις και στόχο την αύξηση του εθνικού εισοδήματος και Ευημερίας.

Δεν είναι εύκολη η ανάπτυξη στις σημερινές συνθήκες της Ευρωπαϊκής Στασιμότητας και Παρακμής. «Το πρόβλημα του Δημοσίου Χρέους είναι πρόβλημα Αύξησης του Εθνικού εισοδήματος» σύμφωνα με τον Πατέρα της Θεωρίας του Δημοσίου Χρέους: E.Domar: “The Burden of the Debt’ and the National Income” A.E.R. 1943. Έτσι θα λυθεί το πρόβλημα του χρέους μας και όχι με ασαφείς πρόωρες αποπληρωμές με δανεικά ενός ρυθμισμένου χρέους.

Το ανησυχητικό για τους Ουκρανούς είναι ότι τα ρωσικά πλήγματα δεν περιορίζονται πλέον στις νυχτερινές ώρες. Η ζωή στο Κίεβο και η λειτουργιά του κράτους διαταράσσεται συνεχώς, με σειρήνες, διακοπές μετακινήσεων και προβλήματα στις υποδομές. Η Ρωσία επιχειρεί έτσι, όχι μόνο να πλήξει στρατιωτικούς στόχους, αλλά να επιβαρύνει την οικονομία, την καθημερινότητα και την αντοχή της ουκρανικής κοινωνίας. Και όπως δήλωσε την Παρασκευή στα ΜΜΕ ο Δήμαρχος του Κιέβου Βιτάλι Κλίτσκο, σε μεγάλο βαθμό το έχει πετύχει.

Και όμως, το βασικό πρόβλημα της Ουκρανίας δεν βρίσκεται μόνο στους πυραύλους που πέφτουν σήμερα. Βρίσκεται σε αυτό που συμβαίνει κάτω από την… επιφάνεια του πολέμου, στην δημογραφία, στην οικονομία και στην σταδιακή εξάντληση του ανθρώπινου δυναμικού.

Η δημογραφία εξελίσσεται σε στρατηγική απειλή

Η Ουκρανία αντιμετωπίζει μια δημογραφική κρίση, που βέβαια προϋπήρχε του πολέμου, αλλά έχει επιδεινωθεί δραματικά μετά την ρωσική εισβολή. Έξι εκατομμύρια Ουκρανοί έχουν εγκαταλείψει τη χώρα, ενώ 3,7 εκατομμύρια ακόμη έχουν εκτοπιστεί εσωτερικά. Μόνο το 2025, σύμφωνα με εκτιμήσεις του “Centre for Economic Strategy”, περίπου 300.000 άνθρωποι εγκατέλειψαν την Ουκρανία. Παράλληλα, η χώρα αντιμετωπίζει σοβαρή υπογεννητικότητα, αλλά και σημαντικές απώλειες ανθρώπινων ζωών εξαιτίας του πολέμου.

Το πρόβλημα επομένως δεν είναι απλώς πόσοι άνθρωποι βρίσκονται σήμερα εκτός Ουκρανίας, αλλά πόσοι από αυτούς θα επιστρέψουν. Όσο ο πόλεμος παρατείνεται, τόσο περισσότεροι πρόσφυγες δημιουργούν τη ζωή τους αλλού. Τα παιδιά μεγαλώνουν σε σχολεία άλλων χωρών, οι ενήλικες βρίσκουν εργασία, δημιουργούν κοινωνικούς δεσμούς και αποκτούν σταδιακά μια νέα κανονικότητα.

Ο φαύλος κύκλος: Πόλεμος, μετανάστευση, μικρότερος πληθυσμός, λιγότερο εργατικό δυναμικό, μικρότερη οικονομική παραγωγή, μικρότερη φορολογική βάση, μεγαλύτερη εξάρτηση από εξωτερική βοήθεια. Η δημογραφία, επομένως, δεν είναι ένα κοινωνικό ζήτημα για “μετά τον πόλεμο”. Είναι παράμετρος της ίδιας της πολεμικής ισχύος.

Η οικονομία αντέχει, αλλά με τεράστιο κόστος… 

Η χώρα με την σημαντική διεθνή οικονομική βοήθεια, πλην της στρατιωτικής, κατόρθωσε να μην οικονομικά. Το κράτος λειτουργεί μάλλον στοιχειωδώς, και συνεχίζεται η πολεμική προσπάθεια. Το ουκρανικό ΑΕΠ κατέρρευσε κατά 30% την περίοδο 2022-2023. Οι επιθέσεις στην ενεργειακή υποδομή και οι ευρύτερες συνέπειες του πολέμου εξακολουθούν να περιορίζουν την οικονομική δραστηριότητα. Το κόστος ανοικοδόμησης είναι τεράστιο.

Η Παγκόσμια Τράπεζα εκτιμά ότι οι ανάγκες ανασυγκρότησης της Ουκρανίας ανέρχονται πλέον σε περίπου 588 δισ. δολάρια για την επόμενη δεκαετία, ποσό περίπου τριπλάσιο του ονομαστικού ΑΕΠ της χώρας το 2025. Η χώρα χρειάζεται τεράστιες επενδύσεις για να ανασυγκροτηθεί, την ώρα που πρέπει να δαπανά τεράστιους πόρους για να συνεχίσει να πολεμά.

Η Ρωσία διεξάγει πόλεμο φθοράς

Η Ρωσία δεν έχει επιτύχει μέχρι τώρα, παρά τις πολύ αργές αλλά σταθερές προχωρήσεις, κρίσιμη επιχειρησιακή διάρρηξη του ουκρανικού μετώπου που θα μπορούσε να οδηγήσει σε κατάρρευση της ουκρανικής άμυνας. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η Ρωσία έχει αποτύχει στρατηγικά. Διατηρεί την στρατηγική και την επιχειρησιακή πρωτοβουλία και είναι σε θέση παρά τις κυρώσεις να υποστηρίζει οικονομικά τον πόλεμο. Φαίνεται να επενδύει όλο και περισσότερο σε μια διαφορετική λογική. Να κερδίσει, όχι με μια θεαματική νίκη, αλλά με τη σταδιακή εξάντληση του αντιπάλου.

Και σε έναν πόλεμο φθοράς το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος καταλαμβάνει περισσότερα τετραγωνικά χιλιόμετρα. Είναι το ποιος έχει περισσότερους ανθρώπους; Ποιος μπορεί να αναπληρώσει τις απώλειές του; Ποιος μπορεί να παράγει περισσότερα όπλα; Ποιος μπορεί να χρηματοδοτήσει περισσότερο χρόνο πολέμου; Και ποιος μπορεί να διατηρήσει περισσότερο την πολιτική βούληση να συνεχίσει; Σε αυτά τα μεγέθη η Ουκρανία βρίσκεται σε δυσμενέστερη θέση και στην λεγόμενη Δύση είναι αντιληπτό έστω και κρύβεται.

Ο χρόνος είναι πλέον δίκοπο μαχαίρι για το Κίεβο. Η Ουκρανία χρειάζεται χρόνο για να διατηρήσει την άμυνά της, να εκπαιδεύσει δυνάμεις, να αυξήσει την εγχώρια παραγωγή όπλων και να ενισχύσει τη διεθνή υποστήριξη. Όμως ο χρόνος λειτουργεί ταυτόχρονα εναντίον της. Κάθε επιπλέον μήνας πολέμου σημαίνει περισσότερες ανθρώπινες απώλειες, περισσότερες καταστροφές υποδομών, περισσότερη δημογραφική αιμορραγία και μεγαλύτερη οικονομική εξάρτηση από τους συμμάχους. Το στρατηγικό της πρόβλημα είναι ότι δεν έχει πολυτέλεια ενός πολέμου χωρίς χρονικό ορίζοντα.

Και η Δύση;

Εδώ βρίσκεται και η δεύτερη πλευρά της εξίσωσης. Η Ουκρανία δεν πολεμά μόνη. Η οικονομική και στρατιωτική της αντοχή εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη. Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι μόνο πόσο μπορεί να αντέξει η Ουκρανία. Είναι πόσο καιρό είναι διατεθειμένη η Δύση να χρηματοδοτεί έναν πόλεμο του οποίου το τέλος όχι μόνον παραμένει αβέβαιο και με την υποστήριξη της κοινής γνώμης διαρκώς να φθίνει και η συνέχιση του δεν οδηγεί σε θετικότερη έκβαση.

Η επίσκεψη των Αμερικανών απεσταλμένων Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ σε Μόσχα και Κίεβο, που βρίσκεται στο επίκεντρο των νέων προσπαθειών για επανεκκίνηση της διπλωματίας, δείχνει ότι η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να αναζητά πολιτική διέξοδο. Όμως οι βασικές διαφορές παραμένουν: H Μόσχα απαιτεί εδαφικές και πολιτικές παραχωρήσεις που το Κίεβο θεωρεί απαράδεκτες.

Το δύσκολο εσωτερικό μέτωπο του Ζελένσκι

Στο εσωτερικό μέτωπο ο Βολόντιμιρ Ζελένσκι ένα ολοένα σοβαρότερο πρόβλημα. Την διάβρωση της εμπιστοσύνης προς το πολιτικό του περιβάλλον και την εικόνα μιας εξουσίας στην οποία πέφτει η βαριά σκιά της διαφθοράς. Τα τελευταία σκάνδαλα έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα, καθόσον οι έρευνες των ουκρανικών Αρχών κατά της Διαφθοράς έχουν αγγίξει πρόσωπα που βρίσκονται πολύ κοντά στην προεδρική εξουσία. Εκτός του πολύ Αντρίι Γιέρμακ, η νέα υπόθεση αφορά πρώην αναπληρώτρια επικεφαλής του Προεδρικού Γραφείου που σχετίζεται με ξέπλυμα χρήματος.

Το πρόβλημα για τον Ζελένσκι είναι επομένως πολιτικό, όχι μόνο δικαστικό. Όταν τα φαινόμενα διαφθοράς φθάνουν μέχρι τον στενό πυρήνα της προεδρικής εξουσίας, πλήττεται το αφήγημα πάνω στο οποίο στηρίζεται η δυτική υποστήριξη προς την Ουκρανία. Δηλαδή ότι τα τεράστια ποσά στρατιωτικής και οικονομικής βοήθειας οδηγούν σε ένα κράτος που μεταρρυθμίζεται και ενισχύει τους θεσμούς του. Η πολωνική OSW εκτιμά ότι ο Ζελένσκι ανέχεται ή τουλάχιστον δεν ελέγχει επαρκώς φαινόμενα διαφθοράς και πελατειακών σχέσεων στο περιβάλλον του.

Η πολιτική φθορά του Ζελένσκι είναι υπαρκτή και διαρκώς αυξάνεται. Δημοσκοπήσεις του 2026 δείχνουν ότι η εμπιστοσύνη προς τον πρόεδρο έχει υποχωρήσει από τα υψηλότερα επίπεδα των πρώτων χρόνων του πολέμου. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για την επόμενη ημέρα του πολέμου. Ο Ζελένσκι εξακολουθεί να αποτελεί για μεγάλο μέρος της ουκρανικής κοινωνίας σύμβολο αντίστασης και εθνικής ενότητας.

Όμως, η εικόνα του αδιαμφισβήτητου ηγέτη των πρώτων χρόνων του πολέμου έχει αρχίσει να φθείρεται. Η διαφθορά, οι συγκρούσεις μέσα στον κρατικό μηχανισμό, οι πολιτικές αντιπαραθέσεις και η συζήτηση για το πότε και με ποιους όρους θα πραγματοποιηθούν εκλογές, δημιουργούν ένα νέο πολιτικό περιβάλλον.

Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι ότι οι εσωτερικές αντιπαραθέσεις εκδηλώνονται πλέον ακόμη και στον χώρο των υπηρεσιών ασφαλείας. Η πρόσφατη ένοπλη αντιπαράθεση μεταξύ στελεχών της SBU και της στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών HUR στο Κίεβο, ανέδειξε βαθύτερες αντιθέσεις μέσα στον μηχανισμό ασφαλείας της χώρας.

Το πρόβλημα του Ζελένσκι πως να συνεχίσει να ηγείται ενός πολέμου μεγάλης έντασης, να διατηρήσει την εμπιστοσύνη των συμμάχων και ταυτόχρονα να αποδείξει στους ίδιους τους Ουκρανούς ότι η εξουσία του παραμένει θεσμικά αξιόπιστη και πολιτικά νομιμοποιημένη.
Γιατί τότε η ουκρανική κοινωνία στις εκλογές δεν θα ψηφίσει μόνο για το ποιος θα διαχειριστεί την ειρήνη. Θα ψηφίσει και για το ποιος ευθύνεται για τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίστηκε τον πόλεμο.

Επομένως, η μάχη του Ζελένσκι δεν διεξάγεται πλέον μόνο απέναντι στον Πούτιν. Διεξάγεται και για τη διατήρηση της εμπιστοσύνης των ίδιων των Ουκρανών. Και σε έναν πόλεμο φθοράς, η απώλεια εμπιστοσύνης μπορεί να αποδειχθεί εξίσου επικίνδυνη με την απώλεια εδάφους.

Ποια Ουκρανία θα μείνει μετά τον πόλεμο;

Εδώ βρίσκεται ίσως η πιο δύσκολη ερώτηση. Η συζήτηση δεν μπορεί να περιορίζεται στο αν η Ουκρανία θα ανακτήσει κάθε τετραγωνικό χιλιόμετρο εδάφους, ή αν η Ρωσία θα καταλάβει περισσότερα. Πρέπει να τεθεί ένα βαθύτερο ερώτημα: Ποια Ουκρανία θα υπάρχει όταν τελειώσει ο πόλεμος;

Μια χώρα με μικρότερο πληθυσμό, γερασμένο εργατικό δυναμικό, τεράστιες ανάγκες ανοικοδόμησης, υψηλό δημόσιο χρέος, εξάρτηση από εξωτερική χρηματοδότηση και μια ολόκληρη γενιά ανθρώπων που θα έχει μεγαλώσει μέσα στον πόλεμο; Ή μια χώρα που θα έχει καταφέρει να διατηρήσει τον πληθυσμό της, να επιστρέψει σημαντικό μέρος των προσφύγων της, να ανασυγκροτήσει την οικονομία της και να αποκτήσει αξιόπιστες εγγυήσεις ασφαλείας; Η διαφορά μεταξύ των δύο σεναρίων είναι τεράστια.

Αντί επιλόγου

Η Ρωσία δεν έχει καταφέρει μέχρι σήμερα να υποτάξει στρατιωτικά την Ουκρανία και να επιβάλει την πολιτική της θέληση. Η ουκρανική αντίσταση παραμένει ισχυρή και η ρωσική προέλαση είναι αργή. Όμως αυτό δεν αρκεί για να καθησυχάσει το Κίεβο. Σε έναν πόλεμο φθοράς, μπορεί να μην κερδίσεις τον αντίπαλό σου, στο πεδίο της μάχης και παρ’ όλα αυτά να τον εξαντλήσεις στρατηγικά. Αυτός είναι ο κίνδυνος για την Ουκρανία.

Η Ρωσία μπορεί να μην είναι σε θέση να επιτύχει μια γρήγορη νίκη, αν και δεν μπορούμε να αποκλείσουμε μία μελλοντική κατάρρευση. Μπορεί όμως να επιδιώκει να καταστήσει το κόστος της ουκρανικής αντίστασης τόσο υψηλό, ώστε κάποια στιγμή η στρατιωτική, οικονομική και δημογραφική αντοχή της χώρας να μην επαρκεί.

Γι’ αυτό και η πραγματική μάχη της Ουκρανίας δεν διεξάγεται μόνο στο Ντονμπάς, ή γύρω από τις πόλεις της. Διεξάγεται για τον πληθυσμό της, για την οικονομία της, για το μέλλον της και τελικά για το αν θα μπορέσει να εξέλθει από τον πόλεμο ως βιώσιμο κράτος.
Η Ουκρανία μπορεί ακόμα να συνεχίσει να πολεμά αλλά κινδυνεύει, όχι μόνο να εξαντληθεί στρατιωτικά, αλλά κινδυνεύει να εξαντληθεί δημογραφικά, οικονομικά και πολιτικά!

Τόσο από την έμμεση αναφορά στο 2015, όσο και από το ευφυολόγημα “ωραία που τα λες μα έλα που σε ξέρω”, δείχνει ότι αντιμετωπίζει σαν βασικό του αντίπαλο τον Αλέξη Τσίπρα. Ή έστω ότι τον χρησιμοποιεί σαν σκιάχτρο για μία χαμηλού επιπέδου κατηγορία ψηφοφόρων.

Καθώς ο ίδιος φοβάται την ψήφο διαμαρτυρίας, ανέφερε χαρακτηριστικά: «Η μάχη είναι μια. Δεν υπάρχει δεύτερη Κυριακή. Θα υπάρξουν και πολίτες που ίσως δουν την Κυριακή της κάλπης ως ευκαιρία να στείλουν, υποτίθεται, κάποιο “μήνυμα διαμαρτυρίας”. Ας γνωρίζουν, όμως από τώρα ότι, με μία τέτοια στάση, τη Δευτέρα μπορεί να μην υπάρχει κάποιος να το παραλάβει». Το δίλημμα είναι «ελπίδα ή περιπέτεια», σημείωσε ακόμη.

Την απουσία οραματικού στοιχείου επιχείρησε να την καλύψει ο Μητσοτάκης με έναν παροξυσμό επιδοματικής πολιτικής. Το συνολικό ύψος των μέτρων που ανακοίνωσε ανέρχονται σε 2,2 δισ. ευρώ, κατανεμημένα σε πολλές κοινωνικές κατηγορίες – χάνεται ο λογαριασμός – τις οποίες αντιμετωπίζει σαν επιμέρους εκλογικές πελατείες και τους μοιράζει 300, 400, 500 ευρώ. Τα επιδόματα κατανέμονται χρονικά προκειμένου να αποτελούν ψηφοθηρικό δέλεαρ. Εν ολίγοις “ψηφίστε με για να έχετε λαμβάνειν τα επόμενα χρόνια”.

Δεν έδειξε καμία διάθεση να αναθεωρήσει την βασική του πολιτική επιλογή της υψηλής έμμεσης φορολογίας που ενισχύεται από την ακρίβεια, την οποία επίσης δεν έδειξε διάθεση να αντιμετωπίσει, αφού ο συνδυασμός τους του επιτρέπει να αντλεί υπερπλενάσματα και να αναδιανέμει μέσω επιδομάτων. Αντίθετα εμφανίζεται αμετακίνητος και ωσάν να είναι αυτή η μόνη κατάσταση ομαλότητας, την οποία θα πρέπει να αποδεχθούν οι πολίτες για να αποφύγουν “περιπέτειες”. Προς τούτο δε, χρησιμοποιεί ψευδώς και τον μπαμπούλα της ΕΕ –
ή διαφορετικά μόνο τα δικά του επιδόματα είναι εντός δημοσιονομικού πλαισίου, των άλλων είναι ανεύθυνος λαϊκισμός και πλειοδοσία που βάζει την χώρα σε περιπέτειες.

Ο Μητσοτάκης επενδύει στον φόβο

Προφανώς το κυβερνητικό επιτελείο έχει αποκλείσει την θετική ψήφο και επικεντρώνει στην τρομοκράτηση των πολιτών. Είπε μεταξύ άλλων με πολύ στόμφο και ακόμη περισσότερο “εγώ”: «Η πατρίδα θα έχει ανάγκη από σταθερό χέρι στο τιμόνι της. Το αύριο παραμένει αχαρτογράφητο, οι θάλασσες των διεθνών σχέσεων αγριεύουν – θα κριθεί σύντομα αν η Ελλάδα θα βρεθεί στην πλευρά όσων άντεξαν στις τρικυμίες, ή θα παρασυρθεί στη δίνη απρόβλεπτων εξελίξεων».

Παράλληλα θέλησε να αποτρέψει την λύση των κυβερνήσεων συνεργασίας: «Η πατρίδα έχει ανάγκη από μία ισχυρή κυβέρνηση, που θα την κρατήσει μακριά από την ακυβερνησία ή από κομματικά παζάρια που θα την εγκλώβιζαν στην αδράνεια και στην ατολμία, με ατελείωτες διαβουλεύσεις, ίσες αποστάσεις και συμβιβασμούς – Μιλώ για καθαρές λύσεις και καθαρούς ορίζοντες» – παραπομπή και στον Κώστα Σημίτη.

Ίσως το πιο εντυπωσιακό είναι ότι μιλούσε σαν τρίτος και όχι ως ο πρωθυπουργός που έχει την ευθύνη για την ακρίβεια που έχει καθηλώσει το επίπεδο διαβίωσης των πολιτών. Αντίθετα η ομιλία του είχε πλεόνασμα από ανούσια φληναφήματα του είδους: «Ένιωσα την αγωνία τους για την ακρίβεια. Η επιτυχία πρέπει να έχει αντίκρισμα στο πορτοφόλι των πολιτών χωρίς το άγχος του πως θα βγει ο μήνας. Υπηρετούμε μια πολιτική για τους πολλούς, η δύναμη της χώρας να γίνει δύναμη κάθε πολίτη. Επιδίωξή μας τα οφέλη από τις θετικές επιδόσεις των δημόσιων οικονομικών να επιστρέφουν στην κοινωνία ως μέρισμα για κάθε Ελληνίδα και Έλληνα».

Είναι εμφανές ότι στην ΔΕΘ ο Κυριάκος Μητσοτάκης παίζει το τελευταίο του χαρτί με την κατάτμηση της κοινωνίας σε πλείστες όσες εκλογικές πελατείες στις οποίες μοιράζει επιδόματα. Απευθύνεται σε μία κοινωνία χαμηλών προσδοκιών που έχει εγκαταλείψει την ελπίδα για ένα καλύτερο αύριο με αξιοπρεπή διαβίωση. Το εάν θα πετύχει να αποτρέψει την περαιτέρω υποχώρηση των δημοσκοπικών ποσοστών της ΝΔ είναι αμφίβολο. Άλλωστε ο στόχος ήταν για μία διόρθωση της τάξης του 1,5%. Ο Μητσοτάκης δεν λέει στους πολίτες “ψηφίστε με για να περνάτε καλύτερα, αλλά ψηφίστε με γιατί με τους άλλους θα είναι χειρότερα”.

Υποτίθεται, επειδή αυτά τα πανηγυράκια έχουν καταντήσει πρωτοχρονιάτικο πάρτι, όπου η εκάστοτε πρωθυπουργάρα και όσοι θέλουν να γίνουν χαλίφης στη θέση του χαλίφη, ανοίγουν το πουγκί!

Προς θεού ρε παιδιά δεν ανοίγουν το δικό τους, από τον κρατικό κορβανά ο ένας μοιράζει δώρα στο πόπολο και οι άλλοι του τάζουν!

Μέχρι εδώ, τίποτα το εντυπωσιακό! Και ο μεν και οι δε ρίχνουν πετονιά για να ψαρέψουν ψηφαλάκια! Ο μεν πετονιά με πραγματικό δόλωμα, οι δε με δόλωμα… επιταγές μελλοντικής εξόφλησης!

Θα μου πείτε, γιατί σας τα λέω, αφού έχετε βαρεθεί να βλέπετε κάθε χρόνο την ίδια παράσταση! Αν και πρέπει να ξεκαθαρίσω πως όταν πρόκειται για προεκλογική χρονιά τα… πονταρίσματα εκτοξεύονται!

Υπάρχει, ωστόσο, μια κρίσιμη διαφορά. Όταν ο Κυριάκος μοιράζει δωράκια εκδηλώνει την κοινωνική του ευαισθησία, το αγόρι μας! Ασκεί υπεύθυνη κοινωνική πολιτική με το μυαλό του στα βάσανα του λαού!

Αν ξέρατε τι κλάμα ρίχνει ο Μητσοτάκης ο Β’ τις νύχτες που ξαγρυπνάει αναλογιζόμενος τι ζόρια περνάνε οι… υπήκοοί του, θα τον… ψηφίζατε και με τα τέσσερα!

Και για να συγκινηθείτε ακόμα περισσότερο σας λέω πως καμιά φορά βάζει και το χέρι στην τσέπη του για να τσοντάρει στον κρατικό προϋπολογισμό!

Θα μου πείτε ένα κέρμα του ενός ή των δυο ευρώ που τσοντάρει, μη φανταστείτε πως το κάνει συχνά, δεν σώζει την κατάσταση!

Αλλά να ρε παιδί μου νοιώθει την ανάγκη να συμμετάσχει στην ανακούφιση όσων δεν τα φέρνουν βόλτα! Να είναι δίπλα στο λαό του, ο πολυχρονεμένος!

Και μη μου πείτε πως και άλλοι πρωθυπουργοί πριν απ’ αυτόν έδιναν από την Έκθεση δωράκια! Και μη μου πείτε πως και οι αρχηγοί της αντιπολίτευσης κάνουν ταξίματα!

Εδώ θα σας μαλώσω! Όλοι αυτοί επιδίδονται σε… λαϊκισμό! Αδιαφορούν για το λαό, ό,τι κάνουν το κάνουν για τα ψηφαλάκια!

Ενώ ο Κυριάκος μας, όπως είπαμε, το κάνει από… κοινωνική ευαισθησία! Το κάνει με αίσθημα… υψηλής ευθύνης!

Ο Κυριάκος μας δεν είναι σαν τους άλλους! Έχει εμβολιαστεί με mRna εναντίον του λαϊκισμού, οπότε μην τολμήσετε να διανοηθείτε πως υποκύπτει σε τέτοιον πειρασμό!

Εδώ δεν βλέπετε, όπως μαζεύει μπικικίνια για την πάρτη του, με το ίδιο πάθος μαζεύει πλεόνασμα για να πληρώσει πριν την ώρα τους δανειστές μας!

Μόνο κάθε προεκλογική περίοδο το ρίχνει λίγο έξω στις παροχές, αλλά μια στα τέσσερα χρόνια δικαιολογείται! Είπαμε κοινωνική ευαισθησία και δημοσιονομική ευθύνη!

Όχι σαν τους άλλους τους λαϊκιστές με τα… λεφτόδεντρα!

Putin meets Witkoff and Kushner for peace talks. pic.twitter.com/NqqAelwuEG

— Clash Report (@clashreport) September 5, 2026

Σύμφωνα με ρωσικά μέσα, είπε εν συνεχεία ότι «θα συζητήσουμε σήμερα όλα τα στοιχεία της σύγκρουσης και από πλευράς μας θα σας ενημερώσουμε για το πώς βλέπουμε την κατάσταση». Όταν αποχώρησαν οι κάμερες ειπώθηκαν πολλά που δεν γνωρίζουμε, αλλά ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ είπε ότι ο Πούτιν διαβεβαίωσε πως η Ρωσία θα κάνει ό,τι είναι δυνατόν για την ασφάλεια των ουκρανικών συνομιλιών για την επίλυση του προβλήματος και των μεσολαβητών που συμμετέχουν σε αυτές.

«Όπως μας ενημερώσατε, γνωρίζω ότι μετά τη Μόσχα, σχεδιάζετε να πάτε στο Κίεβο. Σε κάθε περίπτωση, φυσικά, ανεξάρτητα από την εξέλιξη των διαπραγματεύσεων, οι επαφές αυτού του είδους είναι πάντα ωφέλιμες», φέρεται να πρόσθεσε ο πρόεδρος της Ρωσίας και ανέφερε, επίσης, ότι η Μόσχα έλαβε πρόταση για προσωρινή διακοπή των επιθέσεων στο Κίεβο μέσω των υπηρεσιών πληροφοριών και του Υπουργείου Εξωτερικών. Από τα μεσάνυχτα της 5ης Σεπτεμβρίου, τα ρωσικά στρατεύματα δεν έχουν πλήξει την ουκρανική πρωτεύουσα.

Στις συνομιλίες είναι παρόντες ο κύριος σύμβουλος του Ρώσου Προέδρου για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής Γιούρι Ουσάκοφ και ο επικεφαλής του Κρατικού Επενδυτικού ταμείου της Ρωσίας. Ο Ντμίτριεφ επιπλέον, έχει διοριστεί από τον Πούτιν ως ειδικός προεδρικός απεσταλμένος για τη Διεθνή Οικονομική και Επενδυτική Συνεργασία. Πριν τη συνάντηση με τον Πούτιν στο Κρεμλίνο οι δύο Αμερικανοί συνομίλησαν επί 3 ώρες με τον Ντμίτριεφ.