Είχα και εργασιακό τίτλο ειδίκευσης – “λιμαδόρος-φρεζαδόρος”. Αισθανόμουν πολύ υπερήφανος. Το μέταλλο το χρησιμοποιούσαν οι εργάτες στοιχειοθέτησης στα καλούπια προκειμένου να κάνουν τη στοιχειοθέτηση των γραμμάτων, να τη σταθεροποιήσουν για να τυπωθεί μετά το περιοδικό ή η εφημερίδα με την πρέσα της λινοτυπικής μηχανής.

Αλλά η φωτοσύνθεση έβγαλε εκτός αγοράς τις λινοτυπικές μηχανές και, μαζί, την ανάγκη παραγωγής μετάλλων αλουμινίου. Οι παραγγελίες για μέταλλο στο μηχανουργείο που δούλευα όλο και λιγόστευαν. Έτσι, μετά από σχεδόν ενάμιση χρόνο δουλειάς, με φωνάζει το αφεντικό – που ψήφιζε ΚΚΕ – και μου λέει ότι δεν μπορεί πια να με πληρώνει. Ήμουν ο μόνος εργάτης που είχε. Η κρίση του κλάδου ήταν πράγματι πολύ μεγάλη, αλλά μεγάλη ήταν και η εμπειρία μου. Πάνω απ’ όλα, βίωσα μία εργατογειτονιά. Είχε τα πάντα. Εστιατόριο με καταπληκτικό σπανακόρυζο. Κουρέα κι έναν γρήγορο καφετζή με τον παλιό τριγωνικό δίσκο – πανταχού παρών ήταν.

Είχε και τον μπάρμπα-Μήτσο με την τρίκυκλη μηχανή και την τέντα “Soulis”, ο οποίος έπαιρνε ό,τι φορτίο μπορούσε να φανταστεί κανείς για να το πάει στα Πρακτορεία για διανομές στην επαρχία – κάπου μεταξύ των οδών Αθηνάς και Θηβών – για να πάει μετά στο σπίτι του στην Πετρούπολη και στην αγαπημένη του κυρα-Κλεονίκη. Μου είχε πει ότι είχε ξεκινήσει ως “χαμάλης” στη Γερανίου μετά τον εμφύλιο, κουβαλούσε όλα τα φορτία με τον ώμο του. Μετά πήρε το τρίκυκλο και, λίγο πριν βγει στη σύνταξη τα μισά της δεκαετίας του 1980, μπόρεσε να πάρει ένα κλειστό βαν, επιτέλους.

Αυτά τα λέει ο λαός μας, και κάθε λαός, “εργασία, προκοπή και πρόοδο”, και σωστά τα λέει έτσι. Αλλά, υπήρχε και πολύ χιούμορ. Σε προεκλογικές περιόδους εμφανιζόταν ο Μπάμπης. Ο Μπάμπης ήταν ένας αλαφροΐσκιωτος, δραστήριος και άκακος άνθρωπος, ο οποίος ήθελε να γίνει βουλευτής. Σε κάθε προεκλογική εκστρατεία, πούλαγε μερικά χωράφια που είχε κληρονομήσει από τους γονείς του και έκανε εκλογικές περιοδείες. Τις ομιλίες του, συνήθως, τις έβγαζε πάνω σ’ έναν τενεκέ οικοδομής που του έδιναν οι εργάτες της Γερανίου. Μέγα σχολείο αυτός ο δρόμος για μένα. Ίσως μου άνοιξε τα μάτια περισσότερο απ’ ό,τι το πανεπιστήμιο. 

Η εφημερίδα μέσα μου

Αλλά ο συγγραφέας αυτού του βιβλίου είναι πολύ περισσότερο ταυτισμένος με την παραπάνω ιστορία γιατί για πάνω από σαράντα χρόνια υπήρξε βασικός συντελεστής του επαγγέλματος της Διανομής των εφημερίδων ημερησίου Τύπου στην Ελλάδα. Από τον Μάη του 1975 έως τον Ιούλιο του 2016 εργάστηκε σε όλο το φάσμα της Διανομής εφημερίδων και περιοδικών. Γνώρισε, μέσα από την εμπειρία του, τη διαδρομή των εφημερίδων που διακινούνταν μέσω των υφιστάμενων πρακτορείων. Βίωσε τον μεγάλο αγώνα των εφημεριδοπωλών στην ελεύθερη διακίνηση των ιδεών που ξεπερνούσαν κάθε αντιξοότητα λόγω διαφόρων αδυναμιών ώστε η κάθε εφημερίδα, ανεξάρτητα από την ιδεολογική-πολιτική της κατεύθυνση, να φτάσει έγκαιρα στον αναγνώστη της.

Πολυγραφότατος και δραστήριος ήδη όταν ακόμη ήταν πλήρους απασχόλησης, δημιούργησε ιστοσελίδες, δημοσίευσε βιβλία και συνεργάστηκε με Έλληνες πανεπιστημιακούς, ενώ πιο πρόσφατα έγραψε διηγήματα και ποιητικές συλλογές. Αλλά το παρόν βιβλίο είναι η ίδια του η ιστορία στον στίβο της βιοπάλης. Δεν θα είναι υπερβολή να λέγαμε ότι πρόκειται για την ταύτισή του με την ιστορία του Τύπου και των αγώνων των υπηρετών του από τη Μεταπολίτευση μέχρι πολύ πρόσφατα.

Την «ημέρα που ξυπνήσαμε και είδαμε η μισή Κύπρος να λείπει», λέει παραστατικά ο Αναστασόπουλος, από τότε ξεκινά ένας νέος αγώνας για τη λαϊκή ενημέρωση. Όταν κυκλοφόρησε η πρώτη ελληνική εφημερίδα στη Βιέννη επί Τουρκοκρατίας, ο Χαμίτ Πασάς διαμαρτυρήθηκε στην κυβέρνηση της Αυστρίας διότι, όπως θα μας ενημερώσει ο Αναστασόπουλος, τα υποκείμενα της Αυτοκρατορίας του έπρεπε να είναι σε άγνοια για το τι συμβαίνει.

Πολύ πριν γίνει υλική, κινηματική δύναμη και εθνικο-απελευθερωτική εξέγερση, η ριζοσπαστικότητα που προέκυπτε απ’ τη γνώση των ιδεών του Διαφωτισμού ήταν ο μέγας εχθρός της εξουσίας του Οθωμανού αυτοκράτορα. Ο συγγραφέας δημιουργεί μία πρωτότυπη αφήγηση η οποία, πέρα απ’ την προσωπική του εμπειρία και τις αναλυτικές του ικανότητες, βασίζεται σε πολύχρονη αρχειακή έρευνα, ένα μεγάλο μέρος της οποίας εκτίθεται με λεπτομέρεια από την εποχή των Τρικούπη-Δεληγιάννη και Βενιζέλου-Μεταξά, έως τις μέρες μας. Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει το σχετικό κεφάλαιο της μελέτης για το πορτραίτο-ανάλυση του κεντρικού ήρωα της αφήγησης, του εφημεριδοπώλη, και της εξέλιξής του. Ο πρώτος συνδικαλιστικός φορέας του κλάδου των εφημεριδοπωλών δημιουργήθηκε το 1914.

Από τη φύση της, η εφημερίδα υπήρξε ένα από τα πιο ευπαθή εμπορεύματα της αγοράς διότι η είδηση έχει ελάχιστες ώρες φρεσκάδας και ζωής. Εδώ στηρίζεται και η παλαιότερη διάκριση μεταξύ “πρωινών” και “απογευματινών” εφημερίδων, διάκριση που καταργήθηκε. Αλλά ο εφημεριδοπώλης είναι αυτός που κινούσε τα νήματα. Όσο πιο γρήγορος, τόσο πιο φρέσκια η είδηση, το “συμβάν”. Στην αρχή, ο εφημεριδοπώλης διακινούσε μία μόνο εφημερίδα.

Δεν είχε πάγκο, και η Διανομή γινόταν από σπίτι σε σπίτι και από μαγαζί σε μαγαζί. “Μια χεριά”, μας λέει ο Αναστασόπουλος, ισούται με “πενήντα εφημερίδες”. Η οικονομική και τεχνική εξέλιξη άλλαξε το κοινωνικό περιβάλλον και, μαζί, τον εφημεριδοπώλη. Δημιουργήθηκαν πρακτορεία, σωματεία, δίκτυα Διανομής, πάγκοι και περίπτερα. Η Διανομή στο χέρι σταματάει ουσιαστικά μετά το 1974. Η οδός Σωκράτους και η πλατεία Καρύτση ήταν η καρδιά του Τύπου στην Ελλάδα, οι δε έκτακτες ειδήσεις άρχισαν να κυκλοφορούν σε “Παραρτήματα”, όπως είχε επικρατήσει να λέγονται.

Η δική μου Γερανίου δεν υπάρχει

Τελικά, τα πρώτα ηλεκτρονικά προγράμματα καταφθάνουν το 1992 με τον Αντώνη Βασιλόπουλο και τον Γιώργο Δαμόπουλο οι οποίοι είχαν τον τομέα Διανομής στη Νέα Σμύρνη και στο Παλαιό Φάληρο, στην Αθήνα. Σ’ αυτό το πλαίσιο, ο Αναστασόπουλος δίνει μία εξαιρετική αφήγηση για τον Χρήστο Μητρόπουλο, από το Ράφτη Αρκαδίας. Ο Μητρόπουλος υπήρξε η καρδιά της λειτουργίας του Τύπου στην Ελλάδα το μεγαλύτερο μέρος του 20ού αιώνα.

Συμμετείχε στο ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και συχνά-πυκνά θα τον άκουγες να τραγουδά το ποίημα του τάγματός του: «Σε πικράναμε πατρίδα, πίστεψέ το άθελά μας, γιατί κάποιοι πουλημένοι μας πήραν τα μυαλά μας». Αλλά ο Αναστασόπουλος, στο σχετικό κεφάλαιο όπου εξετάζει τις μακροβιότερες εφημερίδες της χώρας, δεν θα ξεχάσει τη Θεσσαλονίκη. Η “Αλήθεια” ιδρύθηκε το 1903 και η “Μακεδονία” το 1911. Ένας “Κύπριος”, θα έρθει στην Αθήνα για να δημιουργήσει την “Εστία” το 1894 (προϋπήρξε ως περιοδικό από το 1876), ενώ ο “Ριζοσπάστης”, πριν γίνει όργανο του ΚΚΕ, ήταν μία αντι-βασιλική εφημερίδα που ιδρύθηκε το 1908. 

Στο βιβλίο αυτό, ο/η αναγνώστης/ρια θα ανακαλύψει έναν τεράστιο πλούτο γνώσης γύρω από ένα επάγγελμα που δεν υπάρχει πια. Η ψηφιοποίηση και η ανάπτυξη των ηλεκτρονικών μέσων αντικατέστησαν τον Τύπο, όπως παλιά στα φοιτητικά μου χρόνια η φωτοσύνθεση είχε αρχίσει ν’ αντικαθιστά τη λινοτυπική μηχανή. Η αφήγηση για την ιστορία του Τύπου συμπεριλαμβάνει και το συνολικό κοινωνικο-πολιτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο λαμβάνουν χώρα οι εξελίξεις στον κλάδο.

Ένα καλοκαίρι, πριν μερικά χρόνια που βρέθηκα στην Αθήνα, είχα την επιθυμία να περάσω να δω την οδό Γερανίου. Απογοητεύτηκα και πικράθηκα από το θέαμα. Βέβαια, δεν περίμενα να δω τον καφετζή με τον δίσκο, τον κουρέα, τον μπαρμπα-Μήτσο, τους τυπογράφους ή τον “Μπάμπη” να βγάζει προεκλογικούς λόγους: “Είμαι εγώ αυτός που θα βάλει χόρτο στο γήπεδο του Αιγάλεω!” (το Αιγάλεω έπαιζε ακόμα σε ξερό γήπεδο ποδοσφαίρου).

“Ναι, ναι!”, του φώναζαν οι εργάτες, “και θάλασσα στα Τρίκαλα!”, του λέει ένας από αυτούς. Φοβερό καλαμπούρι, καταπληκτικό σκηνικό, μου θύμιζαν όλα αυτά τις ιστορίες απ’ το βιβλίο του Νίκου Τσιφόρου, “Τα παλιόπαιδα τ’ ατίθασα”. Δεν περίμενα να δω τίποτα απ’ όλα αυτά, διότι όπως λέει ο Αναστασόπουλος στον Επίλογο αυτού του εξαιρετικού πονήματος, «ο νόμος της ζωής είναι ό,τι γεννιέται είναι καταδικασμένο σε θάνατο».

Όμως, η Γερανίου και όλοι οι γύρω δρόμοι ήταν γεμάτοι άστεγους ανθρώπους, εξαθλιωμένους, εκλιπαρούντες για φαγητό και χρήματα, προφανώς για να αποκτήσουν την αναγκαία τους “δόση”, ένα βήμα πριν από τον θάνατο. Το φαινόμενο ήταν τραγικό και η τραγικότητά του οφείλεται στη μαζικότητά του. Δεν επρόκειτο για δυο-τρία μεμονωμένα περιστατικά για τα οποία θα μπορούσε να υπάρξει κοινωνική πρόνοια. Επρόκειτο για άμορφες μάζες ψυχών, κινούμενες προς τον θάνατο – το αντίθετο ακριβώς που συνέβαινε όταν εργαζόμουν εκεί αρχές της δεκαετίας του 1980, όπου όλα έσφυζαν από ζωή και χαρά.

Ωσάν η Γερανίου να έσβησε με ένα υπόκωφο κροτάλισμα, εντελώς αντίθετο με το ηχηρό εκείνο κροτάλισμα που έκανε ο τενεκές που έδεναν κρυφά οι εργάτες πίσω απ’ το Fiat του Μπάμπη του πολιτευτή, όταν οδηγούσε βγαίνοντας από τη Γερανίου να στρίψει στην Πειραιώς, αφού είχε τελειώσει την πανηγυρική ομιλία του. “Εργασία, προκοπή και πρόοδος”, μπαρμπα-Μήτσος και κυρα-Κλεονίκη, τέλος. Ως εδώ ήταν. 

Σύμφωνα με τις μέχρι στιγμής πληροφορίες, η οργάνωση φέρεται να δρούσε από το 2021. Τα μέλη της άνοιγαν εταιρείες χρησιμοποιώντας «αχυρανθρώπους», χωρίς στη συνέχεια να καταβάλλουν τις ασφαλιστικές εισφορές που όφειλαν στον e-ΕΦΚΑ.

Όταν τα χρέη συσσωρεύονταν, οι εταιρείες έκλειναν και οι οφειλές έμεναν απλήρωτες. Η συνολική ζημιά για τον ασφαλιστικό φορέα εκτιμάται ότι ξεπερνά το 1,5 εκατ. ευρώ. Μέχρι στιγμής έχουν συλληφθεί οκτώ άτομα, μεταξύ των οποίων λογιστές, επιχειρηματίες και «αχυράνθρωποι». Οι έρευνες συνεχίζονται.

Στη Χαριλάου Τρικούπη θεωρούν ότι το πολιτικό περιβάλλον εξακολουθεί να αφήνει περιθώρια ενίσχυσης της αντιπολιτευτικής τους παρουσίας, καθώς εκτιμούν πως η επιλογή να επενδύσουν σε θεσμικές παρεμβάσεις και συγκεκριμένες προγραμματικές θέσεις αρχίζει να αποδίδει.

Ως ενδείξεις αυτής της πορείας επικαλούνται τόσο τον αντίκτυπο που είχαν κοινοβουλευτικές πρωτοβουλίες και παρεμβάσεις του κόμματος όσο και περιπτώσεις στις οποίες η κυβέρνηση αναγκάστηκε να τροποποιήσει αρχικές επιλογές ή να κάνει πίσω, μετά τις πιέσεις που ασκήθηκαν από την αντιπολίτευση.

Την ίδια στιγμή, στη Χαριλάου Τρικούπη εκτιμούν ότι οι παρεμβάσεις και οι προτάσεις του Νίκου Ανδρουλάκη κερδίζουν σταδιακά έδαφος στη δημόσια συζήτηση, ενισχύοντας την εικόνα του ΠΑΣΟΚ ως μιας σοβαρής, θεσμικής και πολιτικά οργανωμένης εναλλακτικής απέναντι στην κυβέρνηση.

ΠΑΣΟΚ: Εκτός η εσωστρέφεια

Σε επίπεδο εσωκομματικής λειτουργίας, στο ΠΑΣΟΚ επιχειρούν να αφήσουν πίσω τους την περίοδο της έντονης εσωστρέφειας και της αμφισβήτησης προς τον Ανδρουλάκη, επενδύοντας περισσότερο στη συσπείρωση στελεχών και οργανώσεων. Παράλληλα, βρίσκεται σε εξέλιξη ο σχεδιασμός για την ενίσχυση της παρουσίας του κόμματος στην κοινωνία, με στόχο οι πολιτικές του θέσεις και οι προγραμματικές του προτάσεις να φτάσουν σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερο μέρος της κοινωνικής βάσης.

Με τη Χαριλάου Τρικούπη να εκτιμά ότι το πολιτικό σκηνικό παρουσιάζει μια σχετική σταθερότητα, η οποία αφήνει περιθώρια για περαιτέρω ενίσχυση της αντιπολιτευτικής δυναμικής ενόψει των εκλογών, το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον και στις εξελίξεις στο κυβερνητικό στρατόπεδο, αλλά και στις εσωτερικές ισορροπίες που διαμορφώνονται στην Κοινοβουλευτική Ομάδα της Νέας Δημοκρατίας, εκεί όπου διακρίνουν διγλωσσία και παραφωνίες. Συμπτώματα δηλαδή τα οποία πλήττουν την εικόνα της κυβέρνησης στη κοινή γνώμη, αφήνοντας ανοιχτό δρόμο στο ΠΑΣΟΚ να αυτοπαρουσιαστεί ως αξιόπιστη εναλλακτική λύση.

Ποιοι ενοχλήθηκαν από την μεταγραφή Αποστολάκη

Τον βουλευτή Ευάγγελο Αποστολάκη συνάντησε το πρωί της Δευτέρας ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής, Νίκος Ανδρουλάκης, ανακοινώνοντας την ένταξή του στην Κοινοβουλευτική Ομάδα του Κινήματος.

«Καλωσορίζω στην Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΠΑΣΟΚ τον βουλευτή Ευάγγελο Αποστολάκη. Τον ναύαρχο ε.α. που στη μακρά του πορεία στις Ένοπλες Δυνάμεις διακρίθηκε για το ήθος του, τη νηφαλιότητα του και την αποφασιστικότητά του. Έχει διατελέσει αρχηγός ΓΕΝ, αρχηγός ΓΕΕΘΑ και υπουργός Εθνικής Άμυνας και χαίρει διακομματικού σεβασμού. Είμαι σίγουρος ότι με τις γνώσεις του θα συμβάλλει στο πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ για μια σύγχρονη εθνική αμυντική πολιτική αλλά και στον αγώνα μας για την πολιτική αλλαγή που έχει ανάγκη ο τόπος στις επόμενες εθνικές εκλογές. Ναύαρχε, καλώς ήρθες», σημείωσε ο κ. Ανδρουλάκης.

Από την πλευρά του ο κ. Αποστολάκης, επισήμανε: «Ανταποκρίνομαι στην πρόσκληση του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης, Ανδρουλάκη, για συνεργασία και συστράτευση για το καλό της χώρας, προκειμένου να αποκτήσει προοπτική. Δεν ήταν εύκολη απόφαση για μένα. Όμως, πηγαίνω κόντρα στο κύμα, δεν το φοβάμαι το κύμα. Αρνούμαι τις αποστρατεύσεις, τις προσωπικές λύσεις και τα επιτακτικά κελεύσματα, τα οποία δεν δέχομαι. Θα δώσω όλες μου τις δυνάμεις ώστε όλοι μαζί να φτιάξουμε μια Ελλάδα σύγχρονη, ισχυρή και περήφανη. Πρόεδρε, η πρόσκληση σου είναι πρόκληση για συνεργασία και αγώνα».

Η συγκεκριμένη μεταγραφική κίνηση δημιουργεί στο εσωτερικό του ΠΑΣΟΚ ένα… ντεζά βου των όσων ακολούθησαν όταν την πόρτα της Χαριλάου Τρικούπη πέρασε προ μηνών ο Νίκος Φαραντούρης. Κίνηση που είχε – ακόμα και δημοσίως – προκαλέσει την αντίδραση επιφανών στελεχών της αξιωματικής αντιπολίτευσης.

Από τον Κασσελάκη στον Ανδρουλάκη

Επί του παρόντος δεν έχει στην… επιφάνεια εμφανιστεί κάποια σοβαρή ένδειξη που να εμπεριέχει αντιρρήσεις σε ότι αφορά την μεταγραφή του κ. Αποστολάκη στο “πράσινο στρατόπεδο”. Ωστόσο κάτω από τα ραντάρ εντοπίζεται μία έκδηλη αμηχανία σε ότι αφορά την ένταξη στην Κ.Ο. ενός προσώπου που βρέθηκε στον πολύ στενό πυρήνα των πάλαι ποτέ συνεργατών του Αλέξη Τσίπρα, αλλά και του… Κασσελάκη.

Θυμίζουμε πως το κλίμα σε ότι αφορά τις προσθήκες στελεχών και βουλευτών, είναι ήδη βεβαρυμένο έπειτα από την μεταγραφή Αυλωνίτη ο οποίος κατά την άφιξη του στη Χαριλάου Τρικούπη, δε βρήκε και πολλές… ανοιχτές αγκάλες! Με αποκορύφωμα τις αντιδράσεις που προκλήθηκαν έπειτα από τις προτροπές του για μετεκλογική συμπόρευση του ΠΑΣΟΚ με την ΕΛΑΣ.

Βέβαια, η αρχική ιδέα για την κατασκευή μεγάλης χωρητικότητας δεξαμενοπλοίων υπήρξε από την δεκαετία του 1950. Ανήκε στους μεγάλους ανταγωνιστές, τον Αριστοτέλη Ωνάση και τον Σταύρο Νιάρχο, που ναυπήγησαν δύο “υπερδεξαμενόπλοια” – για την εποχή – χωρητικότητας 46.000- 47.000 τόνων.

Όμως, το πρώτο VLCC κατασκευάστηκε το 1966 στην Ιαπωνία. Ήταν το ιστορικό δεξαμενόπλοιο “Idemitsu Maru”, με χωρητικότητα 209.000 τόνους (dwt) και μήκος 374 μέτρα. Η ναυπήγησή του αποτέλεσε ορόσημο για τη διεθνή ναυτιλία, καθώς εγκαινίασε την εποχή των υπερ-δεξαμενόπλοιων για τη μαζική μεταφορά πετρελαίου.

Tο κλείσιμο του Σουέζ

Ωστόσο, η ανάπτυξή τους ξεκίνησε ένα χρόνο αργότερα, μετά τον λεγόμενο “Πόλεμο των έξι ημερών” μεταξύ του Ισραήλ και των γειτονικών αραβικών κρατών, δηλαδή της Αιγύπτου, της Ιορδανίας και της Συρίας. Μετά το τέλος αυτής της πολεμικής σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, η διώρυγα του Σουέζ παρέμεινε κλειστή για οκτώ χρόνια και οι πλοιοκτήτες προχώρησαν στην κατασκευή όλο και μεγαλύτερων πλοίων για να μεγιστοποιήσουν τις οικονομίες κλίμακας. Όταν άνοιξε ξανά η Διώρυγα του Σουέζ, αυτά τα μεγάλα πλοία δεν μπορούσαν να διέλθουν λόγω των περιορισμών μεγέθους της διώρυγας, καθιστώντας μόνιμες πολλές από τις αλλαγές στους εμπορικούς δρόμους.

Εκείνα τα χρόνια, ελληνικοί ναυτιλιακοί οίκοι, όπως των Νιάρχου, Ωνάση, Γουλανδρή, Λαιμού και Αγγελικούση άρχισαν να εντάσσουν μαζικά VLCCs στους στόλους τους, χαράσσοντας μια “ρότα” που ακολούθησαν και πολλοί άλλοι. Έτσι, σήμερα οι Έλληνες εφοπλιστές κυριάρχησαν παγκοσμίως σε αυτή την κατηγορία πλοίων.

Συγκεκριμένα, την 1η Σεπτεμβρίου, ο παγκόσμιος στόλος VLCC αριθμούσε 928 πλοία, με μέσο όρο ηλικίας τα 13 έτη. Από αυτά – σύμφωνα με στοιχεία της Ένωσης Ελλήνων Εφοπλιστών (ΕΕΕ) – ελληνικών συμφερόντων είναι τα 144 (περίπου 15,5%), που αντιπροσωπεύουν περίπου το 16% της παγκόσμιας μεταφορικής ικανότητας.

Σύμφωνα με άλλες πηγές, οι Έλληνες πλοιοκτήτες έχουν υπό ναυπήγηση 72 VLCCs, αφήνοντας πίσω την Κίνα, η οποία έχει σε εξέλιξη 47 παραγγελίες. Αυτό σημαίνει ότι στο άμεσο μέλλον ο ελληνικός εφοπλισμός θα βρίσκεται σε τροχιά να ξεπεράσει την Κίνα και να αναδειχθεί στην κορυφαία δύναμη παγκοσμίως στα σούπερ τάνκερ.

Η “έκρηξη” της αγοράς των σούπερ τάνκερ

Οι επενδύσεις σε αυτή την κατηγορία των πλοίων καταγράφουν μια σταθερότητα παρά τις διακυμάνσεις της ναυλαγοράς. Σε ανάλυση του διεθνούς ναυλομεσιτικού οίκου Poten & Partners αποτυπώνονται παραστατικά μερικοί κύκλοι της αγοράς, καθώς τον Ιούλιο του 2008 οι ναύλοι των VLCC άγγιξαν, για συμβόλαια χρονοναύλωσης, σχεδόν τις 200.000 δολάρια την ημέρα.

Αυτές οι τιμές, σε συνδυασμό με την εντυπωσιακή ανάπτυξη της Κίνας, δημιούργησαν στη ναυτιλιακή αγορά κατάσταση ευφορίας και οι πλοιοκτήτες άρχισαν να προχωράνε σε μαζικές παραγγελίες πλοίων στα ασιατικά ναυπηγεία. Όμως, στα τέλη του 2008, η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση οδήγησε την οικονομία σε κατακόρυφη πτώση συμπαρασύροντας μαζί της τις ναυτιλιακές αγορές. Μέχρι τα μέσα του 2009, οι ναύλοι των δεξαμενόπλοιων είχαν υποχωρήσει κάτω από τα 20.000 δολάρια την ημέρα.

Μετά από μια σχεδόν 10ετη περίοδο μικρών διακυμάνσεων, η ναυλαγορά των VLCCs πλησίασε το επίπεδο των 200.000 δολαρίων την ημέρα τον Απρίλιο του 2020, με την έναρξη της πανδημίας του Covid. Ακολούθησε μια περίοδος “ισχνών αγελάδων”, με μια ανάκαμψη να πυροδοτείται με την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας και της Ουκρανίας, αλλά αυτή ωφέλησε περισσότερο τα μικρότερα τάνκερ τύπου Aframax και Suezmax παρά τα VLCC.

Ο πόλεμος κατά του Ιράν και τα σούπερ τάνκερ

Όμως, το τελευταίο διάστημα ο πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν, με επακόλουθο το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ, σε συνδυασμό με τους καινούργιους σημαντικούς περιορισμούς στη διέλευση πλοίων από τα Στενά Μπάμπ ελ Μαντέμπ, ώθησαν τους ναύλους των σούπερ τάνκερ σε πρωτόγνωρα επίπεδα.

Στο βασικό δρομολόγιο Αραβικός Κόλπος-Άπω Ανατολή ο ναύλος έφτασε, τον Αύγουστο, κατά μέσο όρο, στα 600.000 δολάρια την ημέρα και τον Σεπτέμβριο ξεπέρασε τα 800.000 δολάρια, για να “απογειωθεί” τις τελευταίες μέρες – σύμφωνα με στοιχεία της Xclusiv Shipbrokers – στο 1,24 εκατομμύρια δολάρια την ημέρα για ταξίδι από Περσικό κόλπο για Κίνα!

Αυτοί οι ναύλοι αφορούν ταξίδια που ξεκινούν από τον Αραβικό Κόλπο και έχουν φτάσει σε αυτά τα ύψη διότι ελάχιστοι πλοιοκτήτες είναι πρόθυμοι να αναλάβουν το ρίσκο της διέλευσης του εξαιρετικά επικίνδυνου Στενού του Ορμούζ. Ωστόσο, οι ναύλοι των VLCCs και σε άλλα βασικά δρομολόγια είναι πολύ υψηλοί. Πλοία που φορτώνουν στον Κόλπο του Ομάν, ακριβώς έξω από τα Στενά του Ορμούζ, μπορούν να αποφέρουν έσοδα 450.000 δολαρίων την ημέρα.

Ακόμη και τα VLCCs που παραμένουν μακριά από τη ζώνη της σύγκρουσης μπορούν να εξασφαλίσουν εξαιρετικές αποδόσεις: 380.000 δολάρια την ημέρα για το δρομολόγιο Δυτική Αφρική – Άπω Ανατολή και 275.000 δολάρια την ημέρα για το δρομολόγιο Κόλπος των ΗΠΑ – Ασία.

Η αντιστροφή τιμών στις αξίες των πλοίων

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον και της εκτόξευσης των ναύλων σε επίπεδα ρεκόρ, παρατηρείται το σπάνιο φαινόμενο της αντιστροφής τιμών (price inversion): Τα έτοιμα, σύγχρονα μεταχειρισμένα πλοία κοστίζουν σημαντικά περισσότερο από τα νεότευκτα! Έτσι, ένα VLCC πενταετίας (εάν βρεθεί κάποιο διαθέσιμο προς πώληση) ενώ τον περασμένο Ιούλιο πωλείτο στα 145 εκατομμύρια δολάρια τις τελευταίες μέρες του Σεπτεμβρίου έφτασε στα 170-172 εκατομμύρια δολάρια. Την ίδια περίοδο η τοποθέτηση παραγγελίας για ένα καινούργιο πλοίο κοστίζει μεταξύ 120 και 140 εκατομμύρια δολάρια.

Αυτό συμβαίνει για έναν απλό λόγο: Το σύγχρονο μεταχειρισμένο πλοίο μπορείς αμέσως να δρομολογηθεί στην αγορά άμεσης παράδοσης (spot), που παρουσιάζει εξαιρετική δραστηριότητα, ενώ για την παραλαβή ενός νεότευκτου πλοίου από ναυπηγεία θα υπάρξει αναμονή χρόνων. Και ενώ είναι γνωστό τι έσοδα μπορεί να αποφέρει ένα πλοίο στην τρέχουσα αγορά, το μελλοντικό περιβάλλον των ναύλων είναι πολύ πιο αβέβαιο.

Μάλιστα, όπως επισημαίνουν ναυτιλιακοί αναλυτές «αν η ιστορία διδάσκει κάτι, αυτό είναι ότι οι περίοδοι εξαιρετικά υψηλών ναύλων ακολουθούνται συνήθως από περιόδους χαμηλών εσόδων, ειδικά εάν τα υψηλά κέρδη έχουν πυροδοτήσει ένα κύμα μαζικών παραγγελιών για νέα πλοία».

Στα αξιοσημείωτα της περιόδου και η μεγάλη αξία των φορτίων. Ένα VLCC μπορεί να μεταφέρει έως και δύο εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου, μια τεράστια ποσότητα, ικανή να καλύψει τις ανάγκες ολόκληρης της Ελλάδας για περίπου μια εβδομάδα (6,5 ημέρες με την ημερήσια εθνική κατανάλωση να υπολογίζεται σε 300.000 με 310.000 βαρέλια).

Αυτό σημαίνει ότι η τρέχουσα χρηματική αξία ενός πλήρους φορτίου ενός και μόνο ταξιδιού ανέρχεται σε περίπου 204,6 εκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ (με την τρέχουσα τιμή του πετρελαίου brent στα 102,3 δολάρια ανά βαρέλι), δηλαδή πολύ περισσότερα από την αξία της κατασκευής ενός πλοίου!

Και τελικά η επόμενη μέρα τι θα φέρει; Κανένας δεν μπορεί να κάνει ασφαλείς προβλέψεις. Άλλοι, λαμβάνοντας υπόψη τον μεγάλο αριθμό νέων παραγγελιών, εκτιμούν ότι μετά την τρέχουσα άνοδο θα ακολουθήσει, εντός λίγων ετών, μια περίοδος κάμψης και άλλοι, πιο αισιόδοξοι, θεωρούν ότι με την απόσυρση των μεγάλης ηλικίας πλοίων του λεγόμενου “σκιώδους στόλου” με το τέλος των συγκρούσεων και τις ανάγκες αναπλήρωσης πετρελαϊκών αποθεμάτων, θα υπάρξει αυξημένη ζήτηση πλοίων και κατ’ επέκταση θετικό περιβάλλον. Στο μεταξύ, όλοι παρακολουθούν με ενδιαφέρον την σημερινή πρωτόγνωρη κατάσταση….

Ωστόσο, υπάρχουν στοιχεία ομοιότητας. Αν και οι τότε “φυλές” όριζαν δυο ολότελα διαφορετικές γεωστρατηγικές στον πόλεμο, δεν αφορούσαν ευθέως ανταγωνιστικά συμφέροντα από οικονομική άποψη. Μετά το Περλ Χάρμπορ (που εκβίασε η αντι-ιαπωνική πολιτική Ρούσβελτ) οι δυο πλευρές συστρατεύτηκαν ακαριαία.

Οι αντίπαλοι του Ρούσβελτ εκτείνονταν από συντηρητικούς ή και συμπαθούντες του Χίτλερ μέχρι το Σοσιαλιστικό Κόμμα, και από απομονωτιστές που ήταν η κύρια φωνή του μη-επεμβατισμού μέχρι πασιφιστές και Εκκλησίες. Κοινό στοιχείο για τους περισσότερους ήταν ο φόβος ότι ένας δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος θα εξάπλωνε τον κομμουνισμό. Με τον Ψυχρό Πόλεμο αργότερα δήλωναν δικαιωμένοι. Η Επιτροπή America First, η κύρια οργάνωση των απομονωτιστών, είναι ο πλησιέστερος πολιτικός πρόγονος της σύγχρονης έκδοσης υπό τον Τραμπ.

Οι σύγχρονες χρηματιστικές φυλές

Εδώ οι ομοιότητες σταματούν. Γιατί και οι δυο πολιτικές τότε λάμβαναν υπόψη τις προοπτικές ενός κράτους στο διεθνές στερέωμα. Ποια προοπτική και ποια γεωστρατηγική ωφελεί σήμερα ο πόλεμος στο Ιράν ή η στάση της Ευρώπης απέναντι στη Ρωσία; Ο ζουρλομανδύας του φονταμενταλισμού των αγορών και της μιλιταριστικής γεωπολιτικής που οδηγεί τον πλανήτη σε τρελή πορεία, απορρέει από συμφέροντα σύγχρονων φυλών που δεν ωφελούν κατ’ ανάγκην τις οικονομικές προοπτικές και γεωστρατηγικές των κρατών που τις υπηρετούν.

Δεν υπάρχει “απομονωτική” τάση ανάμεσα στις φυλές του διεθνικού χρηματιστικού κεφαλαίου. Το αντίθετο θα ήταν παράλογο. Όσες συνηγορούν υπέρ της απο-παγκοσμιοποίησης, εννοούν την απόζευξη (decoupling) από την κινεζική σφαίρα, όχι την απομόνωση. Πριν το 1941 εννοούσαν τον περιορισμό της στρατιωτικής εμπλοκής στο δυτικό ημισφαίριο, όχι τον μη-επεμβατισμό γενικώς. Η στήριξη του MAGA από φυλές αποσκοπεί κυρίως στην χειραγώγηση και εσωτερική κατανάλωση. Πρώτος απ’ όλους ο διαβόητος εκπρόσωπός τους, ο Αμερικανός Πρόεδρος. Τι σχέση έχει ο πόλεμος στο Ιράν, που δεν αποτόλμησαν πιο “γκλομπαλιστές”. Πρόεδροι, με τις συλλογιστικές του MAGA και του America First; Καμία!

Αν και οι διάφορες φυλές αποδέχονται και σήμερα ως ηγέτιδα δύναμη τις ΗΠΑ, έχει τροποποιηθεί η σχέση τους με την πραγματική οικονομία καθώς και το εθνικό έδαφος. Από τις Corporations της πραγματικής οικονομίας έχουμε περάσει σε χρηματιστικά συμφέροντα με μεγάλο βαθμό “αφαίρεσης” ως προς την πραγματική οικονομία και το κράτος αφετηρίας. Σχηματικά, ο Πρόεδρος της Ford Μακναμάρα, που είχε επινοήσει τις ζώνες ασφαλείας του αυτοκινήτου, έγινε υπουργός Άμυνας επί Βιετνάμ όπου επινόησε το carpet bombing, και από υπουργός Πρόεδρος της Παγκόσμιας Τράπεζας, όπου επινόησε τα Προγράμματα Διαρθρωτικής Προσαρμογής του ΔΝΤ που βιώσαμε και εδώ. 

Ενδεικτικά, από τη διοίκηση Κλίντον 1993-2001 που απελευθέρωσε την αγορά παραγώγων (CFMA), ο υπουργός Άμυνας Κοέν βρισκόταν στο board του ασφαλιστικού κολοσσού της AIG (too big to fail) όταν διασώθηκε με 182 δις το 2008, όπου βρισκόταν επίσης ο διαβόητος Χόλκμπρουκ. Ο Διευθυντής της CIA Deutch και ο υπουργός Οικονομικών Rubin στο board της Citibank, ο προσωπάρχης του Λευκού Οίκου Bowles στη Morgan Stanley. Ο Χόλκμπρουκ είχε διατελέσει και Διευθυντής στη Lehman Brothers, και αντιπρόεδρος της αμερικανικής θυγατρικής της Credit Suisse παράλληλα με το “καθάρισμα” της Γιουγκοσλαβίας.

“Περιστρεφόμενες πόρτες”

Ανάλογα ισχύουν στην υπόλοιπη Δύση. Στη Βρετανία ο πρωθυπουργός Μέιτζορ έγινε πρόεδρος της Carlyle Group στην Ευρώπη, ο Μπλερ σύμβουλος στη JPMorgan, ο Σούνακ στη Goldman Sachs. Ο πρόεδρος της Κομισιόν Μπαρόζο 2004-14 πρόεδρος στην Goldman Sachs International και πλήθος Επίτροποι και κεντρικοί τραπεζίτες της ΕΕ σε υψηλές θέσεις σε PIMCO, UBS, Merrill Lynch, JPMorgan, BNP Paribas κλπ.

Δίπλα στις “περιστρεφόμενες πόρτες”, στον Ύστερο (μετά το 2008) χρηματιστικοποιημένο παγκοσμιοποιημένο καπιταλισμό, εμφανίζεται το φαινόμενο της κατάληψης θέσεων εξουσίας με στελέχη του. Ο Ντράγκι ήταν Αντιπρόεδρος της Goldman Sachs International πριν γίνει Κεντρικός Τραπεζίτης σε Ιταλία, ΕΚΤ και πρωθυπουργός της Ιταλίας.

Ο καγκελάριος Μερτς πρόεδρος του εποπτικού συμβουλίου της θυγατρικής στη Γερμανία της BlackRock, που έγινε μεγαθήριο επί Ομπάμα και διαχειρίζεται σήμερα 15 τρισεκατομμύρια, ισοδύναμα με 12% του παγκόσμιου ΑΕΠ, βασικός μέτοχος στις 150 σημαντικότερες γερμανικές επιχειρήσεις. Ο Μακρόν Διευθύνων Εταίρος στη Rothschild & Cie το 2012 πριν μεταβεί στο επιτελείο του Προέδρου Ολάντ, που εξελέγη γιατί το φαβορί Στρος-Καν του ΔΝΤ σκόνταψε σε σκάνδαλο και στράφηκε στη ρωσική Rosneft.

Δεν υπάρχουν μόνο κράτη…

Στον πόλεμο του Ιράν, προφανή συμφέροντα που συνδέονται με ενέργεια και όπλα καθώς και το εβραϊκό λόμπι που είναι το ίδιο μέρος ευρύτερων “φυλών” του διεθνικού κεφαλαίου, είναι μόνο το ορατό μέρος ενός ευκαιριακού συνασπισμού. Η ώθηση των ΗΠΑ από συγκεκριμένες φυλές προς το απονενοημένο συνδέεται καταρχάς με το οικονομικό τους συμφέρον που δεν είναι κατ’ ανάγκην και γεωστρατηγικό συμφέρον των ΗΠΑ αν και ηγέτιδα δύναμή τους.

Ούτε η αποτυχία στο Ιράν σημαίνει ότι κάποιες φυλές δεν ωφελήθηκαν και δεν ωφελούνται. Ανάλογος είναι ο “γρίφος” της αυτοκτονικής στάσης της Ευρώπης στο Ουκρανικό. Η προσφυγή κατ’ εξοχήν τέτοιων συμφερόντων σε ούλτρα πατριωτισμό της “Μεγάλης Αμερικής” ή της “Ισχυρής Ευρώπης” και συναφή μπουρδολογία δεν είναι κάτι πρωτόγνωρο.

Το διεθνές σύστημα ισχύος ως άναρχο σύστημα κρατών κατά Μιερσάιμερ και άλλους συνιστά επιστημονικό αντικείμενο στο βαθμό που δεν ξεχνιέται ότι αποτελεί εξ’ ορισμού αφαίρεση. Πρώτον, διότι το “συμφέρον ενός κράτους” σχετίζεται με το ποιον αυτό εξυπηρετεί. Για παράδειγμα, η επιθετικότητα των ΗΠΑ μεταπολεμικά ωφέλησε το “κράτος” μιας ελίτ και το πολύ-πολύ μεσοαστικών στρωμάτων και αντίστοιχα, η Ελλάδα “πυλώνας σταθερότητας” της Δύσης/καρπαζοεισπράκτορας εχθρών και φίλων, συνδέεται με τις απολαβές στο δυτικό σύστημα μιας αδιάφορης μεταπρατικής ελίτ. 

Δεύτερον, διότι η επέκταση ισχυρών συμφερόντων σε διεθνικό επίπεδο συγκροτεί αυτόνομες επιδιώξεις που ναι μεν εξαρτώνται από το κράτος στη προώθησή τους αλλά μπορεί να μην ωφελούν γεωπολιτικά αυτό το ίδιο κράτος μακροπρόθεσμα. Εν κατακλείδι, υπάρχουν διαφορετικές κοινωνικές τάξεις στο εσωτερικό και κυρίως ισχυρότατες πλέον διεθνικές οικονομικές δυνάμεις που τέμνουν τα κράτη συμπληρώνοντας το άναρχο σύστημα. Η “γεωπολιτική” κριτική για αστοχίες δυνάμεων στον ανταγωνισμό ισχύος φαντασιώνεται πολλές φορές “καθαρά” κράτη που δεν τέμνονται από άλλα συμφέροντα, κράτη που στην πραγματική ζωή συνήθως δεν υπάρχουν.

Η οικονομία προηγείται της γεωπολιτικής

Η αποδοχή της Κίνας στο Δυτικό κόσμο χρεώνεται στην προεδρία Κλίντον από «γεωπολιτικούς» γιατί επέτρεψε στην Κίνα να γιγαντωθεί. Όμως όλοι γνωρίζουν πως ήταν απαίτηση πολυεθνικών μεγαθηρίων στη Δύση. Η πολιτική αυτή δεν άλλαξε με Μπους, παρά τον επιθετικό γεωπολιτικά «Πόλεμο κατά της Τρομοκρατίας». Η Κίνα εντάχθηκε στον ΠΟΕ  Δεκέμβριο 2001. 

Ούτε η οικονομική επέκταση στην Ουκρανία ήταν αρχικά απόφαση του Λευκού Οίκου ή της Καγκελαρίας. Είναι μόνο μετά την “πορτοκαλί επανάσταση” του 2004 που η Ουάσιγκτον κινήθηκε αποφασιστικά προς την ένταξή της στη Δύση. Η European Business Association in Ukraine έχει ιδρυθεί το 1999, το US-Ukraine Business Council το 1995, το ΔΝΤ είχε δώσει το πρώτο δάνειο το 1994 και τέλη της δεκαετίας μπορούσε πια να υπαγορεύει μέσω χρεομηχανής. 

Συχνά αποδίδονται σε επιλογές γεωπολιτικές διαστάσεις που δεν έχουν. «Τον επόμενο χρόνο οι ΗΠΑ θα δώσουν προσοχή στις προκλήσεις τεσσάρων δημοκρατιών-κλειδιά: Κολομβία, Νιγηρία, Ινδονησία και Ουκρανία», ανακοίνωνε η υπουργός Εξωτερικών Ολμπράιτ το 2000, και μάλλον δεν είχε κατά νου ούτε τους πέντε γεωπολιτικούς άξονες της “Μεγάλης Σκακιέρας” του Μπρζεζίνσκι, ούτε τη heartland του Μακίντερ. 

Τα πράγματα είναι κατά κανόνα πιο πεζά. Οι θεραπείες-σοκ μετάβασης ανατολικών χωρών στον καπιταλισμό σχεδιάστηκαν από συγκλίνοντα διεθνή οικονομικά συμφέροντα, όπως και η εισδοχή της Κίνας μια δεκαετία αργότερα. Οικονομολόγοι, όπως ο Κρούγκμαν ή ο Σάμερς, μετέπειτα υπουργός Οικονομικών στις ΗΠΑ, προέκριναν την επανάληψη επί το νεοφιλελεύθερο της αποτυχημένης  θεραπείας της Κρίσης Χρέους στη Λατινική Αμερική (που οδηγήθηκε στη Χαμένη Δεκαετία του ’80). Είχαμε «ανακαλύψει μια νέα νοτιοανατολική Ασία στην αυλή μας», θα εξηγούσε πεζά ο Γ. Γραμματέας της Ευρωπαϊκής Στρογγυλής Τράπεζας Βιομηχάνων. Ο πρεσβύτερος Πρόεδρος Μπους, πρώην Διευθυντής της CIA, ενδιαφερόταν στο πρώην ανατολικό μπλοκ ρητά για την αποκατάσταση της “οικονομικής ελευθερίας”, όχι τη διάλυση της ΕΣΣΔ. Η γεωπολιτική ακολούθησε.

Εργαλείο εκβιασμού 

Η πορεία ένταξης της Ουκρανίας σε δυτικές δομές κάλυπτε αρχικά την διείσδυση οικονομικών συμφερόντων, ενώ στην τελευταία φάση η απειλή ένταξης στο ΝΑΤΟ αποτέλεσε περισσότερο το εργαλείο εκβιασμού της ρωσικής εισβολής. Η διάρρηξη των σχέσεων Ευρώπης-Ρωσίας με την εισβολή ωφέλησε το δίχως άλλο τις ΗΠΑ και ισχυρά δυτικά οικονομικά συμφέροντα, όχι κατ’ ανάγκην τα ίδια με προηγούμενα, και σίγουρα όχι συγκεκριμένα βιομηχανικά συμφέροντα στην Ευρώπη. Η κριτική για “λάθος της Δύσης” με τη Ρωσία στην Ουκρανία συνιστά έτσι άστοχη γενίκευση ή ηθικολογική κρίση. 

Πιο “χαζά”, πίσω από μια κλασσική περίπτωση αυτοάμυνας όπως στο Ιράν αναζητούνται… εμβριθώς συμφέροντα “αγιατολάδων”, και πίσω από ολοφάνερα ανεπιθύμητες από τις κοινωνίες επιλογές σε ΗΠΑ ή Ευρώπη που σχετίζονται με συμφέροντα κάποιων ελίτ, αναζητούνται στην καλύτερη περίπτωση λάθη κυβερνητικών επιλογών και ιδεοληψίες. 

Το γιατί αποδέχτηκε η Ευρώπη την αμερικανική πρόκληση στη Ρωσία το 2014 και 2022, αντίθετα από τους Μέρκελ-Σαρκοζί το 2008, είναι ένα ερώτημα κυρίως οικονομικό. Όπως και το γιατί συνεχίζει σήμερα να επενδύει στον πόλεμο. Το βέβαιο είναι ότι πρώην κραταιά συμφέροντα, που συνδέονταν με εξαγωγικές βιομηχανίες και το κρίσιμο ζήτημα του ενεργειακού κόστους, δεν ορίζουν πλέον την πολιτική της ΕΕ ή της Γερμανίας. Αν την όριζαν θα είχαν άλλη πολιτική.

Ρωσία και Κίνα

Η ρωσική ελίτ μέχρι τον Πούτιν της πρώτης θητείας, αναζητούσε την αποδοχή της στο δυτικό χρηματιστικό κόσμο. Οι ολιγαρχικές συμμορίες της Ουκρανίας που επένδυσαν στο διχασμό και απειλούν σήμερα να την καταστήσουν ένα ευρωπαϊκό αντιρωσικό Ισραήλ, είναι κοινό δημιούργημα δυτικών χρηματιστικών οργανισμών και ρωσικής ελίτ, ακόμη και μετά την απο-ολιγαρχοποίηση της τελευταίας από το 2000.

Όταν από το 2007 η Μόσχα απαίτησε το σεβασμό του στάτους Μεγάλης Δύναμης στην οικονομική συνεννόηση με Δύση, η προτεραιότητα παρέμεινε στην συνεννόηση, όχι στο σεβασμό. Συνεπώς, δεν ήταν η ρωσική ευπιστία (για το αντίθετο φημίζεται η διπλωματία της) που ευθύνεται για τις δήθεν “αυταπάτες” από τις συμφωνίες του Μινσκ, μέχρι ίσως και το Άνκορατζ πρόσφατα, και πιο πριν τη μακρά ανοχή επέκτασης του ΝΑΤΟ. 

Παρά την πολλαπλάσια, οργανική εμπλοκή της στη δυτική παγκοσμιοποίηση, η Κίνα διατήρησε τη χρηματιστική της αυτονομία. Δεν απειλεί ακόμη τη Δύση ευθέως στο χρηματιστικό πεδίο, αλλά η επέκταση της κινεζικής πραγματικής οικονομικής σφαίρας δεν αμφισβητεί μόνο την πρωτοκαθεδρία των ΗΠΑ, περιορίζει λόγω χρηματιστικής αυτονομίας το ζωτικό χώρο του δυτικού διεθνικού χρηματιστικού κεφαλαίου. Lebensraum…

Σοβαρό ζήτημα είναι η σχέση Αριστεράς και Νέας Δεξιάς με το ζουρλομανδύα της Δύσης και το ίδιο το διεθνικό χρηματιστικό τέρας που τον επέβαλε, που θα αναφερθούμε σε άλλη ευκαιρία. 

Οι επιπτώσεις των εμποδίων στην παραγωγή είναι ουσιαστικά αυτονόητες. Η σύρραξη στον Περσικό Κόλπο έχει περιορίσει σημαντικά την προσφορά ενεργειακών προϊόντωναπό την περιοχή. Και μπορεί οι ΗΠΑ να είναι βασικός παραγωγός πετρελαίου και φυσικού αερίου, ωστόσο ούτε αυτές μπορούν να μείνουν ανεπηρέαστες από την αύξηση των τιμών ενέργειας. Φυσικά οι επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης είναι ακόμα πιο οδυνηρές στην περίπτωση της Ευρωζώνης. Αλλά οι διαταράξεις δεν περιορίζονται στην ενέργεια. Η μείωση της μετανάστευσης, η επιβολή νέων δασμών, οι περιορισμοί εξαγωγών τεχνολογικών προϊόντων και σπανίων γαιών, αποτελούν προκλήσεις για την παραγωγική και εφοδιαστική αλυσίδα που εμποδίζουν την ανάπτυξη, υποδαυλίζουν τον πληθωρισμό και εν τέλη περιορίζουν την προσφορά αγαθών και υπηρεσιών στην οικονομία.

Ταυτόχρονα, η παγκόσμια οικονομία βιώνει και τις επιπτώσεις που δημιουργεί η επέλαση της τεχνολογικής -και όχι μόνο-αλλαγής που συνεπάγεται η διάδοση της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ), η οποία εξελίσσεται με εκθετικούς πλέον ρυθμούς. Προτού όμως η κοινωνία μας βιώσει είτε την ουτοπία της άπειρης παραγωγικότητας είτε τη δυστοπίατου τέλους της ανθρωπότητας, η ΤΝ έχει ήδη αρχίσει να επηρεάζει το οικονομικό γίγνεσθαι μέσω άλλων οδών.

ΔΕΙΤΕ ΤΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ

InvStrategy Q4 2026

InvStrategy Q4 2026_INTRO

Το βασικό ερώτημα που θέτει το Fayn είναι πώς θα επιλέξει ο Ερντογάν να διαχειριστεί την κρίση με τα επενδυτικά κεφάλαια, καθώς η χώρα οδεύει προς τις εκλογές: Θα αποδώσει πραγματικά ευθύνες, ή θα περιοριστεί στο να δείξει ότι το κάνει; Το σκάνδαλο με τα επενδυτικά κεφάλαια, που ξέσπασε στις 16 Σεπτεμβρίου 2026, διαφέρει σε ένα πολύ σημαντικό σημείο από τις προηγούμενες κρίσεις των κυβερνήσεων του AKP.

Αυτή τη φορά δεν πρόκειται για επιχείρηση ξένων δυνάμεων, κέντρων παρασκηνιακής εξουσίας, όσων “ζηλεύουν την Τουρκία”, ή κάποιων εχθρών που επινοήθηκαν για την περίσταση. Τουλάχιστον, σημειώνει το δημοσίευμα, κανείς δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει αυτές τις δικαιολογίες και να γίνει πιστευτός, αν και να σημειωθεί πως δεν λείπουν σχετικές φωνές στο κυβερνών κόμμα.

Πρόκειται για μια κρίση και ένα σκάνδαλο που βρίσκονται στον πυρήνα του ίδιου του AKP. Γι’ αυτό, σύμφωνα με το Fayn, δεν αποτελεί απλώς έναν ακόμη λογαριασμό που πρέπει να πληρώσει η οικονομία, η οποία ούτως ή άλλως δεν βρίσκεται σε καλή κατάσταση. Είναι ταυτόχρονα μια εσωτερική κρίση που υποθηκεύει το μέλλον του AKP και του ηγέτη του, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Τρεις γραμμές στο AKP

Στο εσωτερικό του AKP διαμορφώνονται τρεις διαφορετικές προσεγγίσεις απέναντι στην κρίση που έχει ξεσπάσει γύρω από τα funds. Η πρώτη πλευρά υποστηρίζει ότι πρόκειται για «συνωμοσία CIA-MOSSAD», ότι στο κόμμα δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα και ότι υπάρχουν απλώς άνθρωποι που εξαπατήθηκαν από ξένες δυνάμεις, καθώς και άλλοι που παρασύρθηκαν από τα προσωπικά τους πάθη. 

Η δεύτερη πλευρά λέει ότι πρέπει να αντιμετωπιστεί η πραγματικότητα: «Οι άνθρωποι της δικής μας πλευράς» εμπλέκονται στην υπόθεση και, εάν δεν απομακρυνθούν τα «σάπια μήλα», το κόμμα θα υποστεί ζημιά. Η τρίτη και πολυπληθέστερη ομάδα αποφεύγει να πάρει θέση, περιμένοντας να δει τι θα πει ο «Reis» – όπως αποκαλούν τον Ερντογάν – και λέγοντας χαρακτηριστικά: «Ας δούμε πρώτα τι θα πει ο Reis. Ας μην πηδήξουμε σε άδεια πισίνα». Ο Ερντογάν, στην ομιλία του στις 29 Σεπτεμβρίου, δεσμεύτηκε για «κάθαρση» στις χρηματοπιστωτικές αγορές, υποστηρίζοντας ότι με τον τρόπο αυτό θα ενισχυθεί η οικονομία.

“Εγκυκλοπαίδεια” του σκανδάλου

Όμως, πώς ξέσπασε στην πραγματικότητα το σκάνδαλο με τα επενδυτικά κεφάλαια; Ποιοι είχαν προειδοποιήσει νωρίτερα; Τι απέγιναν όσοι προειδοποίησαν; Ποιοι είναι τα θύματα και ποιοι οι υπαίτιοι; «Βάζοντας τις απαντήσεις τη μία κάτω από την άλλη, έχουμε μπροστά μας μια ολόκληρη “Εγκυκλοπαίδεια του σκανδάλου με τα επενδυτικά κεφάλαια”», αναφέρει το Fayn. Σύμφωνα με ορισμένους, αυτή η εσωτερική κρίση αποτελεί ένα πολιτικό πραξικόπημα, που υποστηρίζεται από το εσωτερικό του κόμματος.

Το σκάνδαλο είναι ακόμη πιο ανησυχητικό για το AKP, επειδή ξέσπασε σε μια κρίσιμη περίοδο, όταν καταρτίζονται κάθε είδους σχέδια για μια νέα υποψηφιότητα του Ερντογάν στις εκλογές. Και επειδή ξέσπασε ενώ η υφιστάμενη οικονομική κρίση δεν έχει ακόμη ξεπεραστεί, η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο παράδοξη.

Δομική οικονομική κρίση

Σύμφωνα με την οικονομολόγο Özge Öner, η Τουρκία δεν βρίσκεται πλέον απλώς αντιμέτωπη με μια οικονομική κρίση, αλλά με μια πολύ μακρά και δομική οικονομική κρίση. Αυτή τη στιγμή, ο πιο συγκεκριμένος κίνδυνος είναι ένα σοκ στην ισοτιμία του νομίσματος, όμως λαμβάνονται όλα τα απαραίτητα μέτρα, ώστε αυτό να μην συμβεί πριν από τις εκλογές.

Η Öner δεν είναι εντελώς απαισιόδοξη, καθώς, σύμφωνα με την ίδια, παρά τα προβλήματα, η Τουρκία είναι μια εξαιρετικά ιδιαίτερη χώρα. Την ώρα που λένε στους συνταξιούχους και στους εργαζομένους που αμείβονται με τον κατώτατο μισθό «κάντε λίγη ακόμη υπομονή», και ενώ δεν μπόρεσαν να αυξήσουν το επίδομα των συνταξιούχων από τις 4.000 στις 5.000 λίρες, αποκαλύπτεται ότι εκείνοι που έδιναν αυτές τις συμβουλές έβαζαν οι ίδιοι στην τσέπη όσα μπορούσαν να αρπάξουν, αναφέρει το Fayn.

Ενώ η αντιπολίτευση δεχόταν επιθέσεις με κατηγορίες περί διαφθοράς και ανηθικότητας, τώρα αποκαλύπτεται ότι “η μεγάλη λαδιά” βρίσκεται μέσα στο ίδιο το AKP, γεγονός που καθιστά την κατάσταση ακόμη πιο δύσκολη: “Όταν ο εχθρός βρίσκεται απέναντι, είναι εύκολο να πολεμάς. Αλλά όταν ο εχθρός βρίσκεται μέσα, ποιος θα καταγγείλει ποιον και με ποιον τρόπο;”. 

Εσωτερική πληροφόρηση;

Δημοσιογράφοι και σχολιαστές που βρίσκονται κοντά στην κυβέρνηση υποστηρίζουν ότι ο πρόεδρος Ερντογάν είναι εξοργισμένος επειδή στο σκάνδαλο εμπλέκονται άνθρωποι του στενού του περιβάλλοντος, ότι ανέλαβε προσωπικά την υπόθεση αμέσως μόλις ξέσπασε η κρίση και ότι θα φτάσει μέχρι τέλους.

Παράλληλα, ο Abdulkadir Selvi αρθρογράφος της Hürriyet και δημοσιογράφος που θεωρείται κοντά στην κυβέρνηση, μεταφέρει από τα πολιτικά παρασκήνια ότι έχουν εντοπιστεί ονομαστικά περίπου 50 άτομα που πραγματοποίησαν τις μεγαλύτερες συναλλαγές στην υπόθεση. Ο Σελβί αναφέρει ότι ο Ερντογάν φέρεται να είπε, σε συζήτηση κλειστού κύκλου: “Θα φέρουν πίσω αυτά τα χρήματα. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος”.

Σύμφωνα με τον Σελβί, τα περίπου 50 άτομα φέρεται να είχαν πουλήσει όταν οι τιμές βρίσκονταν ψηλά, να αγόρασαν όταν υποχωρούσαν και, στο τέλος, να πρόλαβαν να αποχωρήσουν από την αγορά και να διασώσουν τα χρήματά τους. Ο ίδιος θέτει το ερώτημα εάν θα μπορούσαν να έχουν κάνει αυτές τις κινήσεις, χωρίς να έχουν λάβει εσωτερική πληροφόρηση. Ο Τούρκος αρθρογράφος αναφέρει ακόμη ότι η δικαστική έρευνα διευρύνεται και ότι μέσα στον Οκτώβριο αναμένονται εξελίξεις, ενώ σημειώνει πως ο Ερντογάν θα αποφασίσει ο ίδιος τον χρόνο για τα επόμενα βήματα.

Κενό ενημέρωσης

Παρέμβαση με σαφείς αιχμές για τους χειρισμούς στην υπόθεση των funds έκανε ο επικεφαλής σύμβουλος του Τούρκου προέδρου, Οκτάι Σαράλ, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη η σχετική έρευνα. Ο Σαράλ ζήτησε από τους αρμόδιους κρατικούς φορείς, με πρώτο το υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών, να αναλάβουν πιο ενεργό ρόλο και να ενημερώνουν τακτικά την κοινή γνώμη. «Πρέπει να σταματήσουν οι δηλώσεις που θολώνουν την εικόνα, προκαλούν σύγχυση και οδηγούν τις αγορές σε αβεβαιότητα», ανέφερε.

Παράλληλα, επέκρινε όσους συνδέουν την υπόθεση με “ξένες δυνάμεις”, αφήνοντας υπόνοιες εις βάρος της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών (MİT), αλλά και όσους επιχειρούν να συνδέσουν το σύνολο του ΑΚΡ και τα εκατομμύρια των μελών του, με τις φερόμενες παρανομίες λίγων προσώπων. «Αφήστε τους θεσμούς να κάνουν τη δουλειά τους», ανέφερε, καλώντας τη δικαιοσύνη και τους ελεγκτικούς μηχανισμούς να ολοκληρώσουν την έρευνα και προειδοποιώντας ότι κανείς δεν πρέπει να τη χρησιμοποιεί για πολιτικά οφέλη.

Ο Σαράλ χαρακτήρισε απαράδεκτη την καθυστέρηση των επίσημων ανακοινώσεων και τη δημιουργία «κενού ενημέρωσης», το οποίο, όπως είπε, μπορεί να αξιοποιηθεί από πολιτικούς καιροσκόπους που εμφανίζονται ως «σωτήρες». «Ανεξάρτητα από το πού θα οδηγήσει η διαδικασία και όποιον κι αν αγγίξει, κανείς δεν πρέπει να έχει αμφιβολία ότι το κράτος μας θα κάνει αυτό που πρέπει», τόνισε, υπογραμμίζοντας ότι το ζήτημα αφορά την εμπιστοσύνη των πολιτών προς το κράτος, την οικονομία, τις αγορές και τη δικαιοσύνη.

Πριν από την έναρξη των αγώνων τελέστηκε ο αγιασμός και ακολούθησε η εκδήλωση των εγκαινίων του ανανεωμένου γηπέδου.

Ο Δήμαρχος Καλλιθέας Κώστας Ασκούνης, στον χαιρετισμό του, αναφέρθηκε ιδιαίτερα στη σημασία του αθλητισμού στη ζωή των παιδιών και των νέων, επισημαίνοντας ότι η οργανωμένη άθληση, η συμμετοχή σε μια ομάδα και η επαφή με το γήπεδο αποτελούν σημαντικά εφόδια για τη σωματική και ψυχική τους ανάπτυξη, ιδιαίτερα σε μια εποχή κατά την οποία η υπερβολική ενασχόληση με το διαδίκτυο, η απομόνωση και τα φαινόμενα βίας δημιουργούν νέες προκλήσεις για τη νέα γενιά.

Παράλληλα, αναφέρθηκε στην άμεση ανταπόκριση της Περιφέρειας Αττικής και του Περιφερειάρχη Νίκου Χαρδαλιά, χάρη στην οποία κατέστη δυνατή η αντικατάσταση του χλοοτάπητα έπειτα από 14 χρόνια λειτουργίας.

Ο Δήμαρχος σημείωσε ότι η έλλειψη της αναγκαίας συντήρησης επί σειρά ετών είχε οδηγήσει τον παλαιό αγωνιστικό χώρο σε σημαντική φθορά, δημιουργώντας σοβαρά ζητήματα ασφάλειας και αυξημένο κίνδυνο τραυματισμών για τους αθλούμενους και ιδιαίτερα για τα παιδιά.

Τόνισε ακόμη ότι βασική προτεραιότητα της Δημοτικής Αρχής είναι η σταδιακή αναβάθμιση των αθλητικών υποδομών της Καλλιθέας και, πάνω απ’ όλα, η εξασφάλιση ασφαλών και αξιοπρεπών συνθηκών άθλησης για τα παιδιά, τους αθλητικούς συλλόγους και όλους τους πολίτες που χρησιμοποιούν τις δημοτικές εγκαταστάσεις.

Μαζί με τον νέο τεχνητό χλοοτάπητα εγκαινιάστηκε και η μίνι εξέδρα του γηπέδου, βελτιώνοντας ακόμη περισσότερο τη λειτουργικότητα της εγκατάστασης και τις συνθήκες παρακολούθησης των αγώνων από γονείς και θεατές.

Η βραδιά ολοκληρώθηκε όπως ακριβώς είχε σχεδιαστεί: με τα παιδιά μέσα στο γήπεδο. Με παιχνίδι, χαμόγελα και ποδόσφαιρο στον ανανεωμένο αγωνιστικό χώρο, οι μικροί αθλητές έδωσαν το πραγματικό νόημα στη νέα αρχή της εγκατάστασης.

Στο τέλος της εκδήλωσης απονεμήθηκαν αναμνηστικά μετάλλια σε όλα τα παιδιά που συμμετείχαν, ως μια συμβολική επιβράβευση της παρουσίας και της συμμετοχής τους σε αυτή την ξεχωριστή αθλητική γιορτή.

Γιατί η πρώτη σέντρα της γιορτής στο ανανεωμένο γήπεδο ανήκε στα παιδιά – και το γήπεδο ανήκει σε εκείνους που το γεμίζουν καθημερινά με ζωή, άθληση και όνειρα.

Ο νέος κύκλος περιλαμβάνει τέσσερα ολιγομελή τμήματα και θα πραγματοποιηθεί εξ ολοκλήρου διαδικτυακά για ενδιαφερόμενους/νες άνω των 60 ετών από όλη την Ελλάδα.

Οι συμμετέχοντες/ουσες θα παρακολουθήσουν έναν κύκλο 20 ωρών επιμόρφωσης συνολικά, με έμφαση στην πρακτική μάθηση και την άμεση εφαρμογή στην καθημερινότητα, από την επικοινωνία και τις ηλεκτρονικές συναλλαγές έως τη χρήση υπηρεσιών του Δημοσίου και την καθημερινή οικονομική οργάνωση.

Το πρόγραμμα διαρκεί 2,5 μήνες και επικεντρώνεται στους παρακάτω βασικούς άξονες:

Ψηφιακός εγγραμματισμός & Επικοινωνία:

Εξοικείωση με τη χρήση κινητού τηλεφώνου, υπολογιστή και βασικών ψηφιακών εφαρμογών επικοινωνίας, για την κάλυψη καθημερινών αναγκών και τη διατήρηση της επαφής με το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον.

Ψηφιακή ασφάλεια & Ηλεκτρονικές συναλλαγές:

Αναγνώριση και αποφυγή ψηφιακών απατών, ασφαλής εκτέλεση ηλεκτρονικών πληρωμών και εξοικείωση με βασικές ψηφιακές υπηρεσίες του Δημοσίου, όπως η Ενιαία Ψηφιακή Πύλη gov.gr.

Βασικός οικονομικός εγγραμματισμός:

Εισαγωγή στις βασικές έννοιες διαχείρισης εισοδήματος και εξόδων, καθώς και υποστήριξη στη λήψη απλών οικονομικών αποφάσεων της καθημερινότητα.

Οι αιτήσεις συμμετοχής υποβάλλονται από τις 5 Οκτωβρίου, στις 12.00 μ.μ. και θα διαρκέσουν έως τις 19 Οκτωβρίου στις 12.00 μ.μ., μέσω της ειδικά διαμορφωμένης σελίδας του προγράμματος «Ψηφιακή Αυτονομία 60+», στο www.equall.gr

Η επετειακή εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στις 24 Σεπτεμβρίου στον εξωτερικό χώρο του Divani Apollon & Thalasso, στο Καβούρι Βουλιαγμένης, σε ένα ιδιαίτερα όμορφο και εορταστικό περιβάλλον. Στελέχη και εργαζόμενοι της Ergoman, πελάτες και συνεργάτες είχαν την ευκαιρία να συναντηθούν, να ανατρέξουν στην πορεία της εταιρείας και να γιορτάσουν μαζί ένα σημαντικό κεφάλαιο στην ιστορία της.

Η επετειακή ατμόσφαιρα της βραδιάς ενισχύθηκε μέσα από την προβολή αρχειακών φωτογραφιών και ειδικού επετειακού βίντεο, που ξαναζωντάνεψαν στιγμές από την 25ετή διαδρομή της Ergoman και ανέδειξαν τις σχέσεις και τις συνεργασίες που έχουν συμβάλει στην εξέλιξή της.

Ιδιαίτερη στιγμή της βραδιάς αποτέλεσε η βράβευση των εργαζομένων με τη μακροβιότερη παρουσία στην εταιρεία, ως ένδειξη αναγνώρισης και ευγνωμοσύνης για τη μακροχρόνια συνεισφορά τους.

Η συμπλήρωση 25 ετών αποτυπώνει μια διαδρομή συνεχούς εξέλιξης, τεχνολογικής εξειδίκευσης και οικοδόμησης σχέσεων εμπιστοσύνης με πελάτες και συνεργάτες. Από την ίδρυσή της το 2001 έως σήμερα, η Ergoman έχει συνεργαστεί με περισσότερους από 600 πελάτες και έχει ολοκληρώσει με επιτυχία περισσότερα από 1000 έργα στην Ελλάδα, την Κύπρο και σε διεθνείς αγορές, μεταξύ άλλων στη Γερμανία, τη Ρουμανία, την Αλβανία και τη Βουλγαρία. Έτσι έχει διαμορφώσει μια ισχυρή παρουσία στον χώρο των λύσεων πληροφορικής και τηλεπικοινωνιών, επενδύοντας σταθερά στους ανθρώπους της, στην τεχνογνωσία και στη δημιουργία μακροχρόνιας αξίας για τους πελάτες της.

Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης, κ. Δημήτριος Μανούσος, Ιδρυτής και Διευθύνων Σύμβουλος της Ergoman, δήλωσε: «Είναι ιδιαίτερη τιμή και χαρά για εμάς να βρίσκεστε σήμερα εδώ, σε αυτή την πολύ σημαντική στιγμή για την Ergoman. Τα 25 χρόνια παρουσίας αποτελούν αποτέλεσμα σκληρής δουλειάς, αφοσίωσης και, πάνω απ’ όλα, μακροχρόνιων σχέσεων με ανθρώπους και οργανισμούς που μας εμπιστεύονται και μας στηρίζουν.

Νιώθουμε ιδιαίτερα υπερήφανοι για όσα έχουμε καταφέρει όλα αυτά τα χρόνια και, παράλληλα, αισθανόμαστε ότι έχουμε ακόμη πολλά να δημιουργήσουμε. Θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά την ομάδα μας, τους πελάτες και τους συνεργάτες μας που βρίσκονται διαχρονικά στο πλευρό μας. Η συμβολή, η εμπιστοσύνη και η αφοσίωσή τους έχουν διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην πορεία και την εξέλιξή μας.»

Η κα Marva Hazan, Channel Partner Manager της monday.com, στενού συνεργάτη και υποστηρικτή της εκδήλωσης, δήλωσε σχετικά: «Είναι μεγάλη χαρά για τη monday.com να γιορτάζει απόψε μαζί με την Ergoman αυτό το ξεχωριστό ορόσημο. Η συνεργασία μας ξεκίνησε πριν από οκτώ χρόνια με λίγα έργα και πολύ κοινό όραμα. Από τότε, χέρι χέρι, έχουμε φτάσει να εξυπηρετούμε εκατοντάδες πελάτες από διαφορετικούς κλάδους σε Ελλάδα και Κύπρο. Η τεχνογνωσία, η αφοσίωση και η βαθιά κατανόηση των αναγκών της αγοράς που διαθέτει η ομάδα της Ergoman είναι αυτά που μετέτρεψαν μια συνεργασία σε πραγματική σχέση εταιρικής εμπιστοσύνης. Συγχαρητήρια για τα 25 χρόνια και ανυπομονούμε για όσα θα χτίσουμε μαζί στο μέλλον.»

Το πρόγραμμα των ομιλιών ολοκληρώθηκε με τον κ. Στέφανο Μανούση  Vendor & Strategic Partnerships Director, και τον κ. Αναστάσιο Μπακιρτζή, Engineering & Technology Director, οι οποίοι παρουσίασαν το όραμα της Ergoman για τα επόμενα χρόνια. Αναφέρθηκαν στους τεχνολογικούς τομείς στους οποίους η εταιρεία θα συνεχίσει να εστιάζει, όπως τα Data Analytics, η τεχνητή νοημοσύνη & μηχανική μάθηση, το Process & Workflow Automation , οι λύσεις για τηλεπικοινωνιακούς παρόχους καθώς και στις νέες λύσεις προς τις οποίες σχεδιάζει να επεκταθεί, με έμφαση στο AI Productivity και τα Digital Operations, ενισχύοντας παράλληλα τις στρατηγικές της συνεργασίες με κορυφαίους διεθνείς κατασκευαστές.

Ακολούθησαν δείπνο και ζωντανή μουσική από συγκρότημα, ολοκληρώνοντας με τον καλύτερο τρόπο τον εορτασμό της επετείου.

Με το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον, η Ergoman συνεχίζει να επενδύει στην τεχνολογία, στους ανθρώπους και στις συνεργασίες που αποτελούν τη βάση της μέχρι σήμερα εξέλιξής της, διαμορφώνοντας με αισιοδοξία τη στρατηγική της για τα επόμενα χρόνια.

^{Σχετικά με την ERGOMAN}

^{Η Ergoman ιδρύθηκε το 2001 και αποτελεί έναν καταξιωμένο πάροχο λύσεων πληροφορικής, τηλεπικοινωνιών και Digital Transformation. Με 25 χρόνια εμπειρίας, η εταιρεία διαθέτει σημαντική τεχνογνωσία στον σχεδιασμό και την υλοποίηση σύνθετων έργων ανάλυσης δεδομένων, τεχνητής νοημοσύνης και αυτοματοποίησης διαδικασιών υποστηρίζοντας οργανισμούς και επιχειρήσεις στον ψηφιακό τους μετασχηματισμό.}

^{Έχοντας ολοκληρώσει περισσότερα από 1000 έργα για περισσότερους από 600 πελάτες στην Ελλάδα και το εξωτερικό, η Ergoman συνδυάζει τεχνογνωσία, εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό και συνεργασίες με κορυφαίους τεχνολογικούς οργανισμούς, με στόχο να προσφέρει αξιόπιστες και αποτελεσματικές λύσεις που δημιουργούν διαχρονική αξία.}