Η αιφνιδιαστική ανακοίνωση του Τραμπ, που είπε ότι «τίθεται άμεσα σε εφαρμογή», εξέπληξε την Ουκρανία, σύμφωνα με τον πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ενώ και η Ρωσία δεν έχει διευκρινίσει εάν είχε ενημερωθεί εκ των προτέρων για την ανακοίνωση του Αμερικανού προέδρου.

Το ρωσικό υπουργείο Άμυνας ανακοίνωσε σήμερα ότι οι δυνάμεις του δεν έπληξαν κανένα ουκρανικό στόχο που να σχετίζεται με τον τομέα της ενέργειας στις νυχτερινές τους επιθέσεις.

«Συμφώνησαν, επειδή εγώ είπα ότι συμφώνησαν»

Την Κυριακή κι αφού πρώτα είχε εκφράσει την επιθυμία η Ουκρανία να βρει νέο πρόεδρο και να αποχωρήσει ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι η Ρωσία και η Ουκρανία συμφώνησαν να σταματήσουν τις επιθέσεις στις ενεργειακές υποδομές η μία της άλλης.

«Λοιπόν, συμφώνησαν, επειδή εγώ είπα ότι συμφώνησαν. Αυτός ο πόλεμος πρέπει να τελειώσει», τόνισε ο Αμερικανός πρόεδρος με τον Ζελένσκι να τάσσεται υπέρ υπογραμμίζοντας, ωστόσο, ότι η συμφωνία θα πρέπει να τηρηθεί και από τις δύο πλευρές.

«Δεν φταίνε οι ουκρανικές επιθέσεις για τις τιμές στο ντίζελ

Μιλώντας τη Δευτέρα στην εκπομπή «America’s Newsroom» του Fox News, ο Ζελένσκι υποστήριξε ότι οι ουκρανικές επιθέσεις σε ρωσικά διυλιστήρια δεν αποτελούν τον βασικό λόγο για την αύξηση των τιμών των καυσίμων.

«Όλοι καταλαβαίνουν ότι οι τιμές του πετρελαίου ντίζελ δεν εξαρτώνται από τις επιθέσεις μας στις εγκαταστάσεις ντίζελ στη Ρωσία. Όλοι καταλαβαίνουν ότι εξαρτώνται από τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ».

Συναγερμός στη Νυρεμβέργη

Το αεροδρόμιο της Νυρεμβέργης στη Γερμανία ανακοίνωσε την Τρίτη (13/10) ότι οι πτητικές λειτουργίες του έχουν ανασταλεί λόγω «αεροπορικού συμβάντος έκτακτης ανάγκης».

Σε ανακοίνωση που δημοσιεύτηκε στον ιστότοπό του, το αεροδρόμιο δεν διευκρίνισε τον λόγο, αναφέροντας ότι θα ακολουθήσουν περισσότερες πληροφορίες.

Όπως μετέδωσαν γερμανικά ΜΜΕ, στο περιστατικό εμπλέκεται αεροπλάνο το οποίο προερχόταν από την Κέρκυρα και προσγειώθηκε με ασφάλεια, συνοδευόμενο από αεροσκάφη Eurofighter.

Σε ανάρτησή της στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η περιφερειακή αστυνομία ανέφερε ότι έλαβε «ειδοποίηση σχετικά με ένα αδιευκρίνιστο αεροπορικό περιστατικό έκτακτης ανάγκης». «Στο μεταξύ, το αεροσκάφος προσγειώθηκε με ασφάλεια στη Νυρεμβέργη», ανέφερε η ανακοίνωση. «Αυτή τη στιγμή διεξάγονται έρευνες για τα αίτια του συμβάντος».

Όπως επιβεβαίωσε η αστυνομία, το περιστατικό σημειώθηκε αφού τρεις πιλότοι ανέφεραν «ξεχωριστά ο ένας από τον άλλο ότι εντόπισαν ένα αντικείμενο, πιθανότατα drone», κατά τη διάρκεια διαδικασιών προσγείωσης και απογείωσης.

Τα περιστατικά έλαβαν χώρα μεταξύ 02:00 και 04:00 σήμερα τα ξημερώματα, σύμφωνα με την τοπική αστυνομία.

Η υπηρεσία συνοριακής αστυνομίας του αεροδρομίου της Νυρεμβέργης έλαβε μέτρα για τη διερεύνηση και τον εντοπισμό του εν λόγω αντικειμένου, γεγονός που «οδήγησε σε προσωρινές διαταραχές της εναέριας κυκλοφορίας κατά το προαναφερθέν διάστημα».

Η αστυνομία επιστράτευσε, μεταξύ άλλων, ελικόπτερο, ωστόσο δεν κατέστη δυνατό να επιβεβαιωθεί η ύπαρξη του αντικειμένου που είχε αναφερθεί.

Σήμερα, Τρίτη, ισχυρές βροχές και καταιγίδες θα εκδηλωθούν πρόσκαιρα στα νησιά του Ιονίου, συγκεκριμένα στη Λευκάδα, την Κεφαλλονιά και τη Ζάκυνθο, καθώς και στη δυτική Στερεά και τη δυτική και νότια Πελοπόννησο έως τις βραδινές ώρες, με πορτοκαλί προειδοποίηση.

Στη Χαλκιδική τα φαινόμενα θα ξεκινήσουν από τις μεσημβρινές ώρες, ενώ στις Σποράδες και την ανατολική Θεσσαλία, στην περιοχή της Μαγνησίας, από τις απογευματινές ώρες. Στις περιοχές αυτές τα φαινόμενα αναμένεται να έχουν ένταση και διάρκεια.

Κόκκινη προειδοποίηση εκδίδεται για την Εύβοια, όπου ισχυρές βροχές και καταιγίδες θα εκδηλωθούν από τις απογευματινές ώρες, με τα φαινόμενα να έχουν ένταση και διάρκεια. Από αργά το απόγευμα, πορτοκαλί προειδοποίηση ισχύει για τη βορειοανατολική Πελοπόννησο, την ανατολική Στερεά, συμπεριλαμβανομένης της Αττικής, καθώς και για τις Κυκλάδες, κυρίως στα δυτικά και βόρεια τμήματά τους. Στα Δωδεκάνησα τα φαινόμενα αναμένονται από αργά τη νύχτα, ενώ στην Κρήτη, κυρίως στα Χανιά και το Ρέθυμνο, από τις βραδινές ώρες.

Αύριο, Τετάρτη, η Εύβοια θα παραμείνει σε κόκκινη προειδοποίηση έως αργά το απόγευμα, καθώς οι ισχυρές βροχές και καταιγίδες θα συνεχιστούν. Πρόσκαιρα έντονα φαινόμενα αναμένονται έως τις πρώτες ώρες της ημέρας στη βορειοανατολική Πελοπόννησο, την ανατολική Στερεά, συμπεριλαμβανομένης της Αττικής, και τις Κυκλάδες, κυρίως στα δυτικά και βόρεια τμήματά τους, με πορτοκαλί προειδοποίηση.

Στη Χαλκιδική τα φαινόμενα θα συνεχιστούν έως τις πρωινές ώρες, ενώ στις Σποράδες και την ανατολική Θεσσαλία, στην περιοχή της Μαγνησίας, έως το απόγευμα. Πορτοκαλί προειδοποίηση θα ισχύει επίσης για τα Δωδεκάνησα έως το απόγευμα και για την Κρήτη, κυρίως στα Χανιά και το Ρέθυμνο, έως αργά τη νύχτα.

Τέλος, από το βράδυ της Τρίτης έως αργά τη νύχτα της Τετάρτης, πολύ θυελλώδεις βορειοανατολικοί άνεμοι έντασης 8 με 9 μποφόρ και πρόσκαιρα τοπικά έως 10 μποφόρ θα πνέουν αρχικά στο βόρειο Αιγαίο και βαθμιαία στο κεντρικό Αιγαίο.

Οι αμερικανικές παρεμβάσεις, μετά το 1974, τυγχάνουν πολλών αναγνώσεων, αλλά εκείνο το οποίο μένει είναι το γεγονός ότι «δεν συγκρούσθηκαν στρατιωτικά» οι δυο χώρες. Αυτό επιτυγχάνεται συνήθως αφήνοντας πίσω του κάποια κέρδη για την κατοχική Τουρκία. Στην περίπτωση της Κύπρου είναι πρόδηλα τα κέρδη.

Τι πραγματικά είπε ο Μάρκο Ρούμπιο

Η παρέμβαση του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών, κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του στην Αθήνα, αφορούσε την ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης-Κύπρου και τις τουρκικές αντιδράσεις. Δεν κατονόμασε την Τουρκία, αλλά με την περιγραφή του την… φωτογράφισε. Και στη συνέχεια παρέπεμψε στην «ιδιωτική διπλωματία», εννοώντας, είτε τη γαλλική εταιρεία, που ανέλαβε το έργο, είτε τις παρασκηνιακές διεργασίες (μη δημόσια διπλωματία), μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας.

Ο Μάρκο Ρούμπιο προέτρεψε, λοιπόν, συζητήσεις, διαπραγματεύσεις στο παρασκήνιο. Ποιον ευνοούν τέτοιες συζητήσεις, μια διαπραγμάτευση; Όχι, ασφαλώς, την Ελλάδα. Η Άγκυρα και στο έργο αυτό, όπως και σε οποιαδήποτε άλλη δραστηριότητα, επιδιώκει να κατοχυρώσει ότι έχει δικαιώματα και δικαιοδοσία στην περιοχή.

Το σκηνικό, το οποίο δεν το έστησε ο Μάρκο Ρούμπιο, αλλά το βρήκε έτοιμο, ως αποτέλεσμα της φοβικής στάσης της ελλαδικής πλευράς, είναι πως η κατοχική Τουρκία εμπλέκεται και «πρέπει να έχει λόγο» σε ένα έργο, που αφορά δυο χώρες (Ελλάδα και Κύπρο) και στη συνέχεια και μια τρίτη (Ισραήλ).

Θα μπορούσε ο κ. Ρούμπιο, για παράδειγμα, ο οποίος εξέφρασε την «απόλυτη δέσμευση» των ΗΠΑ στους ενεργειακούς σχεδιασμούς της Ελλάδας να απέφευγε να αναφερθεί στις «ευαισθησίες» άλλων χωρών, στην προκειμένη περίπτωση της Τουρκίας. Να έλεγε ρητώς ότι στηρίζει το έργο και να καλέσει την Τουρκία να μην προκαλεί προβλήματα. Να μην εκτοξεύει απειλές.

Το ερώτημα, το οποίο τίθεται, είναι γιατί η Τουρκία θα πρέπει να είναι μέρος αυτού του σχεδιασμού. Για την εκτέλεση αυτής της μορφής, τα έργα, όπως είναι η ηλεκτρική διασύνδεση, με βάση το Διεθνές Δίκαιο, δεν χρειάζεται να πάρουν άδεια από οποιονδήποτε παράκτιο κράτος. Ακόμη κι εάν, το καλώδιο, περάσει από τη θαλάσσια περιοχή του.

Έρχονται και εκλογές

Το επόμενο βήμα είναι η έναρξη των εργασιών από τη γαλλική εταιρεία, Meridiam. Το επόμενο βήμα είναι η έκδοση της NAVTEX. Αναφέρεται ότι οι Γάλλοι βρίσκονται σε συνεννόηση με την Άγκυρα για το θέμα τούτο, λόγω της εμπλοκής της εταιρείας γαλλικών συμφερόντων για το έργο. Οι επόμενες ημέρες ή εβδομάδες θα κρίνουν πολλά. Για το έργο, τη στάση και συμπεριφορά των συμμάχων και της κατοχικής δύναμης.

Υ.Γ. Πολλοί είναι εκείνοι που είδαν την παρουσία του κ. Ρούμπιο στην Αθήνα, πρωτίστως την ομιλία του στην Πνύκα, με φόντο την Ακρόπολη, ως προεκλογική. Ως ένα βήμα στη μάχη διαδοχής του Προέδρου Τραμπ. Κάποια στιγμή, αν επιβεβαιωθεί ότι ο ΥΠΕΞ θα θέλει να μετακομίσει στο Λευκό Οίκο, το σκηνικό αυτό με την Ακρόπολη, θα χρησιμοποιηθεί κι ως προεκλογικό σποτ!

Ο Ντόναλντ Τραμπ αναμένεται ότι θα αποφασίσει σύντομα για την τύχη της πρώην μνηστής του πρωτότοκου γιου του, Ντον Τζούνιορ.

Τις τελευταίες ημέρες, η Wall Street Journal δημοσίευσε άρθρα που φέρνουν σε δύσκολη θέση την Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, πρώην παρουσιάστρια του Fox News η οποία εξελίχθηκε σε φυσιογνωμία του τραμπικού κινήματος MAGA («Make America Great Again).

Στο μικροσκόπιο του επιτελείου Τραμπ έχουν μπει οι αναφορές σύμφωνα με τις οποίες η Γκιλφόιλ – η οποία υπήρξε επί τέσσερα χρόνια αρραβωνιαστικιά του πρωτότοκου γιου του, Ντόναλντ Τραμπ Τζούνιορ – αποδέχτηκε πολυτελή δώρα υπό την ιδιότητά της ως πρέσβειρα και ζήτησε χρήματα με αντάλλαγμα την παροχή πρόσβασης σε στελέχη της κυβέρνησης, προτού επικυρωθεί ο διορισμός της. Το CNN μετέδωσε την Κυριακή ότι ο πρόεδρος εξετάζει το ενδεχόμενο να την απομακρύνει από τη θέση της, με άτομο του περιβάλλοντός του να δηλώνει ότι αναμενόταν να λάβει απόφαση σύντομα.

Οι δικηγόροι της Γκιλφόιλ διέψευσαν τους ισχυρισμούς περί απαίτησης χρημάτων και χαρακτήρισαν παραπλανητικά τα δημοσιεύματα σχετικά με τα ταξίδια της, προσθέτοντας ότι η ίδια συμμορφώθηκε με τις ομοσπονδιακές απαιτήσεις που αφορούν τη λήψη δώρων και τις σχετικές υποχρεώσεις καταγραφής τους.

Το Γραφείο του Γενικού Επιθεωρητή (OIG) του Στέιτ Ντιπάρτμεντ διενεργεί έρευνα για την Γκίλφοιλ εν μέσω καταγγελιών για ανάρμοστη συμπεριφορά, όπως δήλωσε τη Δευτέρα στο CNN πηγή που γνωρίζει την υπόθεση.

Το γραφείο Τύπου του OIG δεν ανταποκρίθηκε σε αίτημα για σχολιασμό. Το γραφείο συνήθως δεν σχολιάζει έρευνες που βρίσκονται σε εξέλιξη.

«Στο πλαίσιο της πολιτικής του, το OIG δεν επιβεβαιώνει, δεν διαψεύδει και δεν σχολιάζει ζητήματα που αφορούν έρευνες», δήλωσε την περασμένη εβδομάδα στο CNN εκπρόσωπος του OIG του Στέιτ Ντιπάρτμεντ.

Οι αναφορές σχετικά με την Γκίλφοιλ έχουν προκαλέσει δυσαρέσκεια σε ανώτερα στελέχη της κυβέρνησης, ιδίως επειδή ήρθαν στο φως τη στιγμή που ο Υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο επισκεπτόταν την Αθήνα για να εκφωνήσει μια σημαντική ομιλία σχετικά με τη δυτική δημοκρατία, από τον χώρο της Ακρόπολης.

Τι δήλωνε ο Τραμπ την Παρασκευή

Η αλλαγή του κλίματος ήταν εμφανής από την Παρασκευή (9/10) όταν ο πρόεδρος δεν την υπερασπίστηκε όταν ρωτήθηκε από το CNNi σχετικά με τις καταγγελίες την Παρασκευή.

«Μόλις το έμαθα. Κρίμα. Δηλαδή, δεν ξέρω», δήλωσε ο Τραμπ. «Μόλις άκουσα κάποια πράγματα γι’ αυτό. Δεν γνωρίζω πολλά, αλλά εκείνη ήταν πάντα πολύ ευγενική», τόνισε.

Ο Έρικ Ντίτερς, πρώην δωρητής του Τραμπ, δήλωσε ότι η Γκίλφοϊλ του ζήτησε μέσω γραπτού μηνύματος να της μεταφέρει 100.000 δολάρια για την εξόφληση μιας κάρτας American Express, λίγες ημέρες πριν από την επικύρωση του διορισμού της από τη Γερουσία. Τελικά, ο Ντίτερς δεν μετέφερε τα χρήματα στην Γκίλφοϊλ, αναφέροντας ότι δεν διέθετε τη σχετική ρευστότητα εκείνη τη στιγμή.

Η αποκάλυψη ​​για τα μηνύματα δημοσιεύτηκε αρχικά από τη Wall Street Journal.

Τι υποστηρίζουν οι δικηγόροι της Γκίλφοϊλ

Οι δικηγόροι της πρέσβειρας δήλωσαν στο CNN ότι ο Ντέτερς όφειλε χρήματα στην Γκίλφοϊλ για ομιλίες και συμβουλευτικές υπηρεσίες, χαρακτηρίζοντας ψευδείς τους ισχυρισμούς του.

«Όταν η κ. Γκίλφοϊλ ετοιμαζόταν να εγκαταλείψει τον ιδιωτικό τομέα για να αναλάβει δημόσιο αξίωμα, έπραξε όπως κάθε επαγγελματίας: προσπάθησε να διευθετήσει τις εκκρεμείς απαιτήσεις της. Το να ζητάς από έναν πελάτη να πληρώσει για εργασία που έχει ήδη ολοκληρωθεί δεν συνιστά διαφθορά. Είναι το αντίθετο της διαφθοράς», ανέφεραν οι δικηγόροι της.

Η ίδια η πρέσβειρα διέψευσε επίσης, μιλώντας την περασμένη εβδομάδα σε αξιωματούχους της κυβέρνησης, ότι εκείνη έστειλε τα μηνύματα, σύμφωνα με το πρόσωπο που είναι ενήμερο για την υπόθεση.

Η Γκίλφοϊλ διατήρησε στενές σχέσεις με την οικογένεια Τραμπ παρά τον χωρισμό της από τον Ντόναλντ Τραμπ Τζούνιορ.

Το περιβάλλον του προέδρου και του γιου του δήλωσαν στο CNNi ότι θεωρούν το περιστατικό ντροπιαστικό, αν και δεν είναι σαφές εάν θα υπάρξουν συνέπειες για την Γκίλφοιλ. Ο Τραμπ έχει καταστήσει επανειλημμένα σαφές ότι δεν βλέπει με καλό μάτι το να αποκομίζουν κέρδη οι σύμμαχοί του από τη σχέση τους μαζί του.

Από την πλευρά του ο Ντίτερς δήλωσε τη Δευτέρα (12/10) στο CNNi ότι δεν είχε επικοινωνία με το γραφείο του Γενικού Επιθεωρητή, αλλά ανέφερε ότι απευθύνθηκε στη διευθύντρια του επιτελείου του Λευκού Οίκου, Σούζι Γουάιλς, για να την ενημερώσει ότι σκοπεύει να μηνύσει την Γκίλφοιλ για δυσφήμιση, αφού οι δικηγόροι της αμφισβήτησαν τη γνησιότητα μηνυμάτων που φέρεται να του είχε στείλει εκείνη. Όπως είπε, δεν έλαβε απάντηση.

«Η κατάσταση δεν γίνεται καλύτερη», δήλωσε ο Ντίτερς στο CNNi, αναφερόμενος στην κυβέρνηση Τραμπ. «Θα ασκήσω αγωγή εναντίον της ίδιας και των δικηγόρων της για δυσφήμιση, επειδή ισχυρίστηκαν ότι τα γραπτά μηνύματά της ήταν πλαστά. Τότε θα βρεθούν αντιμέτωποι με δικαστική διαμάχη, ενώ η ίδια θα έχει να αντιμετωπίσει τον έλεγχο επιτροπών και την προσοχή των μέσων ενημέρωσης».

Πρώην υπουργός και νυν βουλευτής δήλωσε ότι «….δεν αμφισβητώ ότι υπάρχει πρόβλημα με την ακρίβεια… όμως βλέπω κάθε ΣΚ μια εθνική οδό γεμάτη, υπάρχει παντού μια υπερκατανάλωση, αυτό δεν μπορεί κανείς να το αμφισβητήσει». Δηλαδή σε προηγμένες χώρες που δεν υπάρχει κυκλοφορικό πρόβλημα και ο κόσμος μετακινείται κυρίως με τα μέσα λόγω δομών και νοοτροπίας, αυτό είναι δείκτης χαμηλής κατανάλωσης και φτώχειας;

Ενώ για άλλο υπουργό, «…και ο πιο πλούσιος κατανοεί την ακρίβεια…υπάρχουν τα κόμματα που εκπροσωπούν τον κακομοίρη, υπάρχουν όμως και οι νοικοκύρηδες….». Δηλαδή χώρισε το κοινωνικό σώμα σε “κακομοίρηδες” και “νοικοκυραίους”! Και σαν να μην μπορεί κάποιος που διαμαρτύρεται να είναι και “νοικοκυραίος”. Με άλλα λόγια, όποιος έχει τακτοποιημένα τα οικονομικά του (τι άλλο σημαίνει “νοικοκύρης”) δεν ενδιαφέρεται για το τι γίνεται γύρω του.

Προκλητικές δηλώσεις…

Τέλος, δημοσιογράφος (σημ. Δευτέρα ανακοινώθηκε η απομάκρυνση του από τον τηλεοπτικό σταθμό που εργάζονταν) σε τηλεοπτική εκπομπή αμφισβήτησε το θάνατο της Εριέττας Μόλχο στα Τέμπη, επειδή δε βρέθηκαν ίχνη της: «Πώς γίνεται αυτό; Μήπως δεν ήταν στο τρένο; Θα σας θυμίσω ότι παλαιότερα έχουμε ακούσει για αγνοούμενους στην εισβολή στο Πολυτεχνείο, που δεν υπήρχαν» (!!). Αυτό, πέραν του προσβλητικού, αντί ως δημοσιογράφος να αναρωτηθεί και ερευνήσει το βασικό: Γιατί, αλήθεια, δε βρέθηκαν ίχνη;

Οι περισσότεροι εξ αυτών τουλάχιστον ανασκεύασαν ή /και ζήτησαν συγγνώμη μετά τις αντιδράσεις. Όμως αυτό λίγη σημασία έχει τελικά, διότι έγινε για πολιτικούς λόγους και όχι επειδή άλλαξαν γνώμη. Το ερώτημα είναι αν αυτές οι δηλώσεις είναι προϊόν σύγχυσης, αποξένωσης από την πραγματικότητα ή αλαζονείας της εξουσίας.

Μάλλον πρόκειται για συνδυασμό αυτών. Οι πολιτικοί δεν υπάρχουν όμως για να μας συμβουλεύουν άκοπα όταν δυσκολευόμαστε, ούτε για να διχάζουν την κοινωνία. Υπάρχουν και ψηφίζονται για να προτείνουν και να υλοποιούν λύσεις που επιλέγονται. Από αυτό κρίνονται. Ή μάλλον θα έπρεπε να κρίνονται, δεδομένου ότι σε πλείστες περιπτώσεις ό,τι και να κάνουν επιβραβεύονται εκ νέου. Και οι δημοσιογράφοι των ιδιωτικών και κρατικών ΜΜΕ που υπηρετούν – δεν πρέπει να το ξεχνάμε αυτό – το δημόσιο αγαθό της ενημέρωσης, δεν υπάρχουν για να κάνουν πολιτική, αλλά για να ερευνούν, ενημερώνουν και μεταφέρουν τις αγωνίες του κόσμου.

Τελικά, αυτό το φαινόμενο είναι ενδεικτικό, εκτός του χαμηλού επιπέδου των εκπροσώπων, παρακμής της πολιτικής και δημόσιας ζωής. Εκπροσώπηση και αποξένωση από την κοινωνία δε συνάδουν.

«Η διεύρυνσης της Ένωσης μας είναι γεωπολιτική αναγκαιότητα», δήλωσε η φον ντερ Λάιεν, συμπληρώνοντας ότι «οι χώρες που προσδοκούν τη διεύρυνση προωθούν τις μεταρρυθμίσεις και η ΕΕ πρέπει να είναι έτοιμη να τις υποδεχτεί». Η αρμόδια Επίτροπος για τη Διεύρυνση Μάρτα Κος, σε πρόσφατες δηλώσεις της, εξήγησε τις σχετικές προτεινόμενες αλλαγές στον μηχανισμό διεύρυνσης που έχει προετοιμάσει η Κομισιόν προς έγκριση στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο – συνεδριάζει στις 15 και 16 του τρέχοντος.

Οι προτάσεις αυτές διευκολύνουν τη διαδικασία ένταξης των τεσσάρων νέων μελών με εκπτώσεις στα κριτήρια της Κοπεγχάγης και παραβλέπουν την προσαρμογής τους στο acquis, το κεκτημένο δηλαδή της Ένωσης, προκειμένου να εξυπηρετηθεί η γεωπολιτική σκοπιμότητα (πρωτίστως, με την ένταξη της Ουκρανίας).

Πρόκειται για σταδιακή ένταξη δύο ταχυτήτων στην Ένωση, παρά τις όποιες διπλωματικές διατυπώσεις για να τηρούνται τα προσχήματα. Ο Αλβανός πρωθυπουργός Έντι Ράμα μαζί με τον Σέρβο (πρώην) πρόεδρο Αλεξάντερ Βούτσιτς, είχαν συνυπογράψει την άνοιξη κοινό άρθρο στην έγκυρη γερμανική εφημερίδα FAZ όπου – κατά παραγγελία της γραφειοκρατίας των Βρυξελλών – όχι απλά αποδέχονταν την διευθέτηση για την παράκαμψη των βέτο τυχόν επιφυλάξεων και αντιρρήσεων κρατών-μελών προς κάθε νέο υποψήφιο, αλλά σχεδόν αναλάμβαναν το βάρος της πρότασης.

Προφανώς και επωφελούνται οι αυταρχικοί ηγέτες των πρώην κομμουνιστικών χωρών από τον οπορτουνισμό των Βρυξελλών, καθώς αντί να προσαρμοστούν στα κριτήρια διεύρυνσης αυτοί που επιδιώξουν την Ένταξη, προσαρμόζεται ο “προθάλαμος”! Έτσι θα συμπεριληφθούν τουλάχιστον ως “προσωρινά” μέλη, με πάντως πλούσια οικονομικά οφέλη.

Διεύρυνση με κατάργηση του βέτο

Με βάση το μηχανισμό που παρουσίασε η Επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος – προς διαβούλευση και μάλλον έγκριση στην Σύνοδο της 16ης Οκτωβρίου – δημιουργείται ένας “προθάλαμος” υποδοχής τεσσάρων νέων μελών: Ουκρανίας, Μολδαβίας, Αλβανίας και Μαυροβουνίου. Η Σερβία, παρόλο που έχει το πιο ουσιαστικό ειδικό βάρος στα Δυτικά Βαλκάνια και οικονομικούς δείκτες που συγκλίνουν με την ΕΕ, εξαιρείται καταχρηστικά, λόγω της παρέκκλισής της στην εξωτερική πολιτική και στις διεθνείς σχέσεις. Είναι χαρακτηριστικό ότι στην πρόσφατη περιοδεία της σε βαλκανικές πρωτεύουσες, η πρόεδρος της Κομισιόν δεν συμπεριέλαβε το Βελιγράδι.

Με σκοπό να καμφθούν αντιρρήσεις των κρατών-μελών της Ένωσης, ουσιαστικά καταργείται η λήψη αποφάσεων δια ομοφωνίας – γνωστό ως δικαίωμα βέτο – και αντ’ αυτού υιοθετείται η διαδικασία της πλειοψηφίας, τουλάχιστον 15 μελών. Κατά συνέπεια δεν δύναται να επαναληφθούν, όπως ισχυρίζονται οι αρμόδιοι Κομισάριοι, φαινόμενα όπως της Βουλγαρίας έναντι των Σκοπίων, της Ουγγαρίας έναντι της Ουκρανίας, ή της Κροατίας έναντι του Μαυροβουνίου. Πάντως, η Βουδαπέστη ήρε ήδη την αντίθεσή της για το Κίεβο.

Σε ό,τι δε σχετίζεται με τα υφιστάμενα προβλήματα Αθηνών και Τιράνων για ζητήματα επί των θαλασσίων ζωνών – και ειδικά για το καθεστώς της Εθνικής Ελληνικής Μειονότητας και την σύγχρονη κατοχύρωση θεσμών που αφορούν την Ορθόδοξη Εκκλησία – παρουσιάζουν ενδιαφέρον οι εξελίξεις τροποποίησης του νομικού μηχανισμού διεύρυνσης. Ουσιαστικά ακυρώνεται ο ισχυρισμός ότι ο δρόμος της Αλβανίας για την ΕΕ περνά από την Αθήνα! «Η σταδιακή ενσωμάτωση δεν σημαίνει αντικατάσταση της πλήρους Ένταξης: Στην ουσία πρόκειται για επιταχυντή της διεύρυνσης…» δήλωσε αποκαλυπτικά η Σλοβένα Κος.

“Σκόντο” στις αρχές της διεύρυνσης

Το τροποποιημένο θεσμικό πλαίσιο, όπως μέχρι στιγμής προτείνεται, είναι αποκαλυπτικό ως προς τον επιδιωκόμενο τελικό του στόχο: Θέτει ως προτεραιότητα την ευθυγράμμιση και άμεση συμμετοχή των επίδοξων νέων μελών στους «αμυντικού χαρακτήρα μηχανισμούς υπό την ΕΕ: SAFE και EDIP». Η Ουκρανία σχεδόν φωτογραφίζεται και ενδεχομένως η Αλβανία και το Μαυροβούνιο, ώστε μαζί με την Κροατία να λειτουργήσουν αντισταθμιστικά, εάν η Σερβία δεν αποδεσμευτεί από τη Ρωσία και την Κίνα.

Η ΕΕ λειτουργώντας πολιτικά ως επέκταση της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας, επιδιώκει να υλοποιήσει σχεδιασμούς που θα βγάλουν τα Δυτικά Βαλκάνια, την Ουκρανία και τη Μολδαβία από την “γκρίζα ζώνη” του ανταγωνισμού δυτικών, ρωσικών και κινεζικών συμφερόντων. Το εγχείρημα δεν είναι εύκολο και παραβλέπει εμφανώς ιστορικές-κοινωνικές και οικονομικές διαστάσεις, για μια διεύρυνση που βολεύει γεωπολιτικά. Οι Βρυξέλλες φαίνεται να μην διαθέτουν κάτι πιο προσοδοφόρο, από το να αναθεωρήσουν βασικές τους συμβάσεις, όπως αυτήν της Κάρτας της Κοπεγχάγης 2003 για την διεύρυνση.

Τελικώς οι Βρυξέλλες προτιμούν τον συμβιβασμό, με εκπτώσεις στο βωμό της γεωπολιτικής συγκυρίας, αντί έχουν ως προτεραιότητα  την λειτουργική δημοκρατία, το κράτος δικαίου και εν τέλει την θεσμοθέτηση διακριτών εξουσιών…

Ο πληθωρισμός, ο οποίος επηρεάζεται από έναν μεγαλύτερο του αρχικά αναμενόμενου αντίκτυπο του πολέμου στη Μέση Ανατολή στις τιμές ενέργειας, προβλέπεται να αυξηθεί στο 4,2% σε μέσα επίπεδα του 2026 από 2,9% το 2025, για να υποχωρήσει στο 3,6% το 2027. Και για τα δύο χρόνια αναμένεται να είναι υψηλότερος από την Ευρωζώνη (3,1% και 2,8%, αντίστοιχα).

Λόγω των υψηλότερων τιμών ενέργειας, το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών αναμένεται να αυξηθεί από 5,7% του ΑΕΠ πέρυσι, στο 6,5% φέτος, για να μειωθεί στο 5,9% το 2027. Το πλεόνασμα 1,7% του ΑΕΠ που κατέγραψε η Ευρωζώνη στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών της, αναμένεται να μειωθεί από 1,7% του ΑΕΠ πέρυσι, στο 1,2% το 2026 και να αυξηθεί ελαφρά στο 1,3% το 2027.

Οι προβλέψεις για την παγκόσμια οικονομία

Για την παγκόσμια οικονομία, το ΔΝΤ τονίζει ότι η ανθεκτικότητά της απέναντι στα συνεχόμενα σοκ των τελευταίων επτά ετών – από τον κορονοϊό και τους πολέμους στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή με τις απότομες αυξήσεις στις τιμές ενέργειας και άλλων εμπορευμάτων έως τις σημαντικές αλλαγές στις διεθνείς εμπορικές σχέσεις – έχει φτάσει στα όρια της. Και αυτό καθώς οι συνεχόμενες κρίσεις εξάντλησαν τα δημοσιονομικά περιθώρια και αύξησαν σε μη βιώσιμο επίπεδο το δημόσιο χρέος πολλών χωρών, μεταξύ των οποίων και μεγάλων αναπτυγμένων οικονομιών, εν μέσω μάλιστα σημαντικής ανόδου του κόστους δανεισμού. Η αποκατάσταση του δημοσιονομικού χώρου για τις χώρες αυτές είναι απαραίτητη, προειδοποιεί το Ταμείο.

Έως τώρα, η παγκόσμια οικονομία άντεξε στις κρίσεις, χάρη σε μέτρα που λήφθηκαν για την ενεργειακή κρίση και το επενδυτικό μπουμ στην τεχνητή νοημοσύνη (ΑΙ). Η ανθεκτικότητα αντανακλάται στις προβλέψεις του Ταμείου για αύξηση του παγκόσμιου ΑΕΠ κατά 3,1% φέτος και 3,4% το 2027. Ο παγκόσμιος πληθωρισμός αναμένεται να αυξηθεί στο 4,7% φέτος, αντανακλώντας κυρίως υψηλότερες τιμές εμπορευμάτων, για να υποχωρήσει στο 4,1% το 2027.

Ωστόσο, ο παγκόσμιος ρυθμός ανάπτυξης συγκαλύπτει μεγάλες διαφορές μεταξύ των επιμέρους χωρών. «Γενικότερα, η ανθεκτικότητα δεν ήταν ομοιόμορφη, παρουσιάζοντας μεγάλες διαφοροποιήσεις, ανάλογα με την έκθεση των χωρών στον πόλεμο και την εκτίναξη της τεχνητής νοημοσύνης και προκαλώντας διαφορετικά αποτελέσματα», σημειώνει το Ταμείο. Επιπλέον, αναφέρει ότι οι κίνδυνοι είναι καθοδικοί και ότι οι μεσοπρόθεσμες προοπτικές για την ανάπτυξη παραμένουν υποτονικές με βάση τα ιστορικά πρότυπα και ανομοιόμορφες μεταξύ των χωρών, αντανακλώντας εν μέρει διάφορους βαθμούς ετοιμότητας για την ΑΙ και ευρωστίας του ενεργειακού μείγματος.

«Η όποια στήριξη για την ελάφρυνση του αντίκτυπου των υψηλότερων τιμών ενέργειας και τροφίμων πρέπει να είναι προσωρινή, στοχευμένη, να μην προκαλεί στρεβλώσεις και να μην υπονομεύει τους στόχους δημοσιονομικής βιωσιμότητας», σύμφωνα με το ΔΝΤ.

Πράγματι, υπό την πίεση των οριζόντιων προκλήσεων της ραγδαίας εξέλιξης της ψηφιακής τεχνολογίας/Τεχνητής Νοημοσύνης, της επιδεινούμενης κλιματικής κρίσης, του δημογραφικού μαρασμού των δυτικών κοινωνιών, της διόγκωσης των πληθυσμιακών μετακινήσεων, της όξυνσης των ανισοτήτων και της διάβρωσης των πλουραλιστικών δημοκρατιών, ο κόσμος βιώνει μια πύκνωση του ιστορικού χρόνου με τις παραδοσιακές και υβριδικές απειλές της διεθνούς ασφάλειας να πολλαπλασιάζονται. Βαρόμετρο των σύνθετων εξελίξεων αποτελούν οι διαιωνιζόμενες συγκρούσεις στην Ουκρανία και το Ιράν/Περσικό, από την έκβαση των οποίων θα σηματοδοτηθεί εν πολλοίς και  η φυσιογνωμία του νέου διεθνούς συστήματος.

Προσώρας, οι προοπτικές ενός γρήγορου τερματισμού των εχθροπραξιών στις δύο περιοχές είναι ελάχιστες. Η μεν Ουκρανία επιδεικνύει εξαιρετική ανθεκτικότητα έναντι της εισβολής της Ρωσίας, χάριν της σταθερής ευρωπαϊκής υποστήριξης, καθ’ όν χρόνο οι επιλογές Τραμπ εναλλάσσονται μεταξύ του νέου δόγματος προώθησης των αμερικανικών συμφερόντων/συναλλακτικών συνεργασιών με τους διεθνείς πόλους ισχύος, την Ρωσία εν προκειμένω, και της εξακολούθησης παροχής βοήθειας στην Ουκρανία, κυρίως στον κρίσιμο τομέα των πληροφοριών.

Το δε Ιράν παραμένει υπολογίσιμος περιφερειακός παίκτης, επιτυγχάνοντας εσωτερική συσπείρωση και διακριτική έξωθεν υποβοήθησή του από τις μεγάλες δυνάμεις της Κίνας και της Ρωσίας, οι οποίες προσβλέπουν στην ενίσχυση της Ευρασιατικής τους επιρροής στο βαθμό που ακυρώνονται οι αμερικανο-ισραηλινοί στρατηγικοί στόχοι της εξουδετέρωσης του ιρανικού πυρηνικού και βαλλιστικού προγράμματος, της ανατροπής του θεοκρατικού καθεστώτος της Τεχεράνης και της εκμηδένισης των αντιπροσώπων του. Επιπροσθέτως, το Ουκρανικό προσλαμβάνει επικίνδυνη τροπή με την κλιμάκωση της αντιπαράθεσης Ευρώπης-Ρωσίας και την επιδίωξη εκάστης πλευράς για στρατηγική επικράτηση επί της άλλης.

Παράλληλα, ο έλεγχος των κρίσιμων για τη διακίνηση ενεργειακών προϊόντων Στενών του Ορμούζ, αναδεικνύεται σε υπερόπλο του Ιράν, ιδιαίτερα μετά την προκαταρκτική/ατελή συμφωνία ειρήνευσης (του περασμένου Ιουνίου), οδηγώντας σε στρατηγική παλινωδία τον Αμερικανό Πρόεδρο ανάμεσα στη συνέχιση των επιθέσεων (πιθανώς μετά τις ενδιάμεσες εκλογές του προσεχούς Νοεμβρίου) και την εστίαση στον «οικονομικό στραγγαλισμό» διά του εντεινόμενου ναυτικού αποκλεισμού λιμένων του Ιράν.

Μόνο που το τελευταίο, σε συνδυασμό με την υπολειτουργία του εναλλακτικού αγωγού «Ανατολής-Δύσης» μέσω της Σαουδικής Αραβίας προς την Ερυθρά Θάλασσα – αναλόγως των επιθετικών διαθέσεων των Χούθι – προκαλεί δραματική απομείωση των ενεργειακών αποθεμάτων/νέο γύρο ενεργειακής και ευρύτερης διεθνούς οικονομικής κρίσης.

Ρευστότητα στην Ανατολική Μεσόγειο 

Τα  δημιουργηθέντα κενά στην αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας της Μέσης Ανατολής (αποχώρηση αμερικανικών στρατευμάτων, ιρανικά πλήγματα αμερικανικών βάσεων), ρευστοποιούν τα υφιστάμενα σχήματα συμμαχιών και συνεργασιών, πρωτίστως τις Συμφωνίες Αβραάμ, με την αποστασιοποίηση της Σαουδικής Αραβίας και την ισχυροποίηση της στρατηγικής σύμπλευσης Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων (στο εξής ΗΑΕ)-Ισραήλ.

Συγχρόνως, ευνοούν τις γεωπολιτικές φιλοδοξίες μεσαίων χωρών, όπως η Τουρκία, η οποία, έχοντας υπερκτείνει την παρουσία της σε Ασία και Αφρική (Συρία, Ιράκ, Ν. Καύκασο, Κεντρική Ασία, Σουδάν, Σομαλία…), καθώς και τη θέση της στο χάρτη των διασυνδέσεων (Μεσαίος Διάδρομος από Κίνα-Καζακστάν προς Αζερμπαϊτζάν-Τουρκία), επιδιώκει σχετική αυτονόμησή της από το ευρωατλαντικό στρατόπεδο και αναβάθμιση του περιφερειακού της ρόλου έναντι του αποδυναμωμένου Ιράν και μέσω οξείας αντιπαράθεσης με το Ισραήλ. Προς τούτο, επιχειρεί την περαιτέρω σύγκλιση των συμφερόντων της με το Ριάντ και την Ντόχα, αλλά και συνάπτει τη Συμφωνία Κοινής Άμυνας της Μέκκας με την «πυρηνική» δύναμη του Πακιστάν και την «ενεργειακή» της Σαουδικής Αραβίας.

Ωστόσο, πέραν των ελλιπών θεσμικών προνοιών της Συμφωνίας περί ενδεχόμενης ενεργοποίησης αμοιβαίας συνδρομής (κατά τα άλλα προβληθείσα ως «ΝΑΤΟ της Μέσης Ανατολής»), η φιλοδοξία της Τουρκίας όπως ηγηθεί του μουσουλμανικού κόσμου προσκρούει σε ανάλογες επιθυμίες μεγάλων αραβικών χωρών, όπως της ίδιας της Σαουδικής Αραβίας και προπαντός της Αιγύπτου, η οποία, σεβόμενη την ιστορική της ουδετερότητα, διατηρεί απόσταση ασφαλείας και από τη Συμφωνία της Μέκκας.

Επιπλέον, οι νεοθωμανικοί οραματισμοί ενοχλούν ευλόγως τους ισχυρούς παίκτες στην Ευρασιατική σκακιέρα (Ρωσία, ΗΠΑ – χωρίς να υποτιμάται/υπερτονίζεται η προσωπική χημεία Τραμπ-Ερντογάν – Κίνα, Ινδία), ενώ υπονομεύονται και από την εσωτερική ευαλωτότητα της Τουρκίας, που συνοψίζεται στη δυσμενή οικονομική κατάσταση/δυτική εξάρτηση (παρά τις όποιες πληθυσμιακές και αναπτυξιακές δυναμικές της), τις σημαντικές αδυναμίες της αεράμυνας (παρά το επικαλούμενο μέγεθος της στρατιωτικής δύναμης και της αμυντικής βιομηχανίας της), τις δυσλειτουργίες των θεσμών με υποχώρηση της δημοκρατίας και τον κοινωνικό κατακερματισμό.

Τουρκικός Αναθεωρητισμός και ΕΕ

Προς δυσμάς δε, οι επεκτατικές βλέψεις της Τουρκίας, συναντούν το ανερχόμενο ενεργειακό και γεωπολιτικό δυναμικό της Ελλάδας-Κύπρου, όπως αυτό ανατάσσεται με τις διμερείς στρατηγικές συνεργασίες της Ελλάδας (κυρίως με ΗΠΑ, Γαλλία, Ισραήλ, Αίγυπτο, ΗΑΕ), τα ευρύτερα τριμερή (με την Κύπρο) σχήματα συνεργασίας, το διάδρομο IMEC, αλλά και τις σημαντικές προϋποθέσεις ευρωπαϊκής/διεθνούς νομιμότητας για την αμφίπλευρα αναγκαία Ευρω-Τουρκική συνεργασία (χωρίς βεβαίως να παραβλέπονται οι ενδοευρωπαικές διαφοροποιήσεις, πρωτίστως ως προς τη συμμετοχή της γείτονος στην υπό διαμόρφωση ευρωπαϊκή κοινή άμυνα, αναλόγως των οικονομικών συμφερόντων/επιπέδου διμερών αμυντικών συνεργασιών με κράτη μέλη της ΕΕ). Είναι ακριβώς το ανταγωνιστικό περιβάλλον των αναδιατασσόμενων συνεργασιών και αντιπαλοτήτων, το οποίο προσπαθεί να εκμεταλλευθεί η Τουρκία και να επιβάλει την αναθεωρητική της ατζέντα και εναντίον της χώρας μας.

Ιδιαιτέρα οι τελευταίες παράνομες επιδιώξεις της, με την απόφαση δημιουργίας δύο θαλάσσιων πάρκων στο Βόρειο Αιγαίο και περί το Καστελόριζο (σε συνέχεια της κατάθεσης του ελληνικού Θαλασσίου Χωροταξικού Σχεδιασμού, εκτεινόμενου μέχρι τα δυνητικά όρια ΑΟΖ/υφαλοκρηπίδας της χώρας, κατ’ εφαρμογή ευρωπαϊκής Οδηγίας και βάσει του Δικαίου της Θάλασσας/UNCLOS) και – πολλώ μάλλον – το κυοφορούμενο νομοθέτημα μιας μεγαλεπήβολης Γαλάζιας Πατρίδας, επιβεβαιώνουν το παγίως υφέρπον γεωπολιτικό δόγμα οικειοποίησης ελληνικής κυριαρχίας και κυριαρχικών δικαιωμάτων ανατολικά του 25^ου Μεσημβρινού, συμπεριλαμβανομένης της αμφισβήτησης κάθε έννοιας θαλάσσιας κυριαρχίας/κυριαρχικών δικαιωμάτων της Κυπριακής Δημοκρατίας (την οποία – υπενθυμίζεται – δεν αναγνωρίζει και ως κράτη μέλη της ΕΕ).

Η πρόκληση για την Ελληνική Προεδρία της ΕΕ

Μπροστά στην κλιμακούμενη εξ ανατολών υπαρξιακή απειλή, η Ελλάδα οφείλει να αντιδράσει ενεργά, με αποφασιστική και συστηματική άσκηση των καθόλα νόμιμων επιλογών της στα οικεία πεδία και διεθνή φόρα, ενισχύοντας, παράλληλα, πολυεπίπεδες περιφερειακές συνεργασίες και παρουσία: Από την ετοιμότητα των αποτρεπτικών δυνατοτήτων της «σκληρής», αλλά και της πλούσιας «ήπιας», ισχύος της, τις μονομερείς της ενέργειες (ανυποχώρητη στάση στο δικαίωμα πόντισης του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης GSI με Κύπρο-Ισραήλ, κλείσιμο κόλπων/χάραξη ευθειών γραμμών βάσης και επαναξιολόγηση των περιοχών/χρόνου επέκτασης των χωρικών υδάτων και της σκοπιμότητας ανακήρυξης ΑΟΖ σε μη οριοθετημένες περιοχές), έως τη διεθνοποίηση/ευρωπαικοποίηση των παρανομιών της γείτονος, καθιστάμενη, στην πράξη, όχι μόνο πάροχος αλλά και αξιόπιστος ρυθμιστής της περιφερειακής ασφάλειας.

Προς αυτή την κατεύθυνση, μπορούν να συμβάλουν η τρέχουσα Ελληνική Προεδρία στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ (εκκινώντας ορθώς από το παγκόσμιο ζήτημα της ασφάλειας και ελευθερίας των θαλασσών, αλλά και αναδεικνύοντας μεθοδευμένα τις πηγές αστάθειας στην ευαίσθητη Ανατολική Μεσόγειο), προπαντός, όμως, η δυνάμει μεγαλύτερης επιρροής Ελληνική Προεδρία στην ΕΕ, κατά το εξάμηνο 2027.

Βεβαίως, ως εκ της φύσεως του θεσμού, η Προεδρία στην ΕΕ δεν προσφέρεται για «εθνικοποίηση» της ατζέντας της, ωστόσο μπορεί να αποτελέσει μια μοναδική ευκαιρία συγκροτημένης προσπάθειας πρόσδεσης των ελληνικών επιδιώξεων της χώρας στα κοινά ευρωπαϊκά συμφέροντα και προτεραιότητες (οι οποίες σκιαγραφούνται και στο θεσμικό προγραμματισμό του «τρίο» των διαδοχικών Προεδριών Ιρλανδίας-Λιθουανίας-Ελλάδας).

Ειδικότερα, το ελληνικό αποτύπωμα μπορεί να αποδειχθεί ισχυρό και επωφελές για το εθνικό συμφέρον σε μια εποχή που η ΕΕ επιζητεί προσδιορισμό στρατηγικής αυτονομίας/γεωπολιτικής δυνατότητας, στο πλαίσιο ανασυγκρότησης της ευρωατλαντικής συμμαχίας, προτεραιοποιώντας την ανθεκτικότητα, την ανταγωνιστικότητα, την ενεργειακή/ψηφιακή ασφάλεια και μετάβαση, τη διεύρυνση προς τα Δυτικά Βαλκάνια, την κοινή άμυνα και την ευρύτερη περιφερειακή ασφάλεια. Ενώ, στο ίδιο πλαίσιο, δρομολογεί και την επαναδιατύπωση της Ευρω-Τουρκικής εταιρικής σχέσης, με άξονες την επικαιροποίηση της Τελωνιακής Ενωσης+ των δύο μερών και την (περιπλοκότερη) συμμετοχή της Τουρκίας στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας.

Το προηγούμενο της “Ατζέντας της Θεσσαλονίκης”

Κατά το προηγούμενο της “Ατζέντας της Θεσσαλονίκης”, που υιοθετήθηκε επί Ελληνικής Προεδρίας (Ιούνιος 2003) και αποτέλεσε σταθμό για την ευρωπαϊκή προοπτική των Δυτικών Βαλκανίων, η προσεχής Προεδρία θα ήταν σκόπιμο να αναδείξει την Ανατολική Μεσόγειο σε κεντρικό πυλώνα διασύνδεσης της ΕΕ με την ΝΑ Ευρώπη και την Μέση Ανατολή-Βόρεια Αφρική (ΜΕΝΑ).

Προς τούτο, παράλληλα με τη μέριμνα για την ενταξιακή πορεία των Δυτικών Βαλκανίων, προτείνεται η επεξεργασία ολοκληρωμένης στοιχειοθέτησης ενός τύπου «Συμφώνου Ασφάλειας και Ανθεκτικότητας για την Ανατολική Μεσόγειο» (το οποίο θα απαντούσε, κατά τρόπο άρτιο, και στη μονομερή  τουρκική απαίτηση περί «σύμφωνης γνώμης» της επί «οιοδήποτε ενεργειακού project» στην περιοχή, αλλά και στην υποκρυπτόμενων προθέσεών της πρόταση διοργάνωσης σχετικής Διάσκεψης).

Η σχετική συνεργασία μεταξύ ευρωπαίων και τρίτων μεσογειακών εταίρων θα μπορούσε να καλύψει ουσιαστικότερα στους τομείς της ενεργειακής και κλιματικής ασφάλειας, της στήριξης κρίσιμων υποδομών και εφοδιαστικών αλυσίδων, της διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών και  της περιφερειακής σταθερότητας.

Και αυτό στη βάση του συντονισμού, αλλά και εμπλουτισμού, των υφιστάμενων σημαντικών μέσων και εργαλείων της ΕΕ, όπως τα υψηλού ελληνικού ενδιαφέροντος προγράμματα του REPowerEU (όπου εντάσσεται και ο Κάθετος Διάδρομος), της Ατζέντας Συνδεσιμότητας και του νέου πακέτου δικτύων ενέργειας και μεταφορών [όπου προτάσσονται και οι ηλεκτρικές συνδέσεις GSI (με Ισραήλ) και GREGY (με Αίγυπτο)], καθώς και άλλων σχετικών χρηματοδοτικών δυνατοτήτων της ευρύτερης Ευρω-Μεσογειακής συνεργασίας.

Οι καιροί ού μενετοί

Συγχρόνως, η σύνδεση με το σκέλος της περιφερειακής σταθερότητας, μπορεί και πρέπει να ενισχυθεί με την εισαγωγή αυστηρών κριτηρίων συμμετοχής των ενδιαφερομένων τρίτων μεσογειακών εταίρων στους τόσο αναγκαίους για την αναπτυξιακή τους προοπτική οικείους πόρους.

Εν προκειμένω, ως προϋπόθεση συμμετοχής, θα μπορούσε να τεθεί ο σεβασμός του κοινοτικού κεκτημένου και των ειδικότερων προνοιών της UNCLOS (ως εθιμικό πλέον Δίκαιο της Θάλασσας για όλες τις χώρες), αλλά και η παραπομπή των –ανεπίλυτων διμερώς- διαφορών οριοθετησης θαλασσίων ζωνών στη διεθνή δικαιοσύνη, με πρόσθετη πρόβλεψη τη διακοπή της συνεργασίας σε περίπτωση μη συμμόρφωσης (αρχή αναστρεψιμότητας) και της επιβολής αυστηρών κυρώσεων για ενέργειες που θέτουν σε κίνδυνο την περιφερειακή ασφάλεια και σταθερότητα.

Μεταξύ δε των αρμοδίων ευρωπαϊκών θεσμών για την υιοθέτηση του εγχειρήματος, προκρίνεται η κατ’ εξοχήν γεωπολιτικού χαρακτήρα Σύνοδος της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας (των 27 κ-μ + 21 τρίτων εταίρων, υπό τη συμπροεδρία του Έλληνα Πρωθυπουργού και του Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου), με προηγούμενο συντονισμό των κ-μ στο πλαίσιο του σχήματος Med-9.

Συμπερασματικά, καθότι οι καιροί ού μενετοί, η εκμετάλλευση κάθε συγκριτικού πλεονεκτήματος της χώρας συνιστά εθνική επιταγή. Εν προκειμένω, η εκπόνηση ανάλογου στρατηγικού σχεδίου για την Ανατολική Μεσόγειο, με την κατάλληλη οργανωτική προετοιμασία και τη μεθοδική υποστήριξη του πολιτικοδιοικητικού συστήματος, θα αναδείκνυε, αφενός, την ευρωπαϊκή υπευθυνότητα της χώρας, αφετέρου, την ορθή αξιοποίηση του ευρωπαϊκού παράγοντα στην αντιμετώπιση καίριων ζητημάτων της, προσθέτοντας κύρος στην προσπάθεια ισχυροποίησης του Εθνικού μας Πυλώνα περιφερειακής σταθερότητας, αλλά και του ευρύτερου πλαισίου συνεργασίας Δύσης-Ανατολής.

Τα χτυπήματα στα ρωσικά διυλιστήρια προστέθηκαν έτσι στον πόλεμο στο Ιράν και είχαμε δευτερογενείς διεθνείς συνέπειες (περιορισμός εξαγωγών διυλισμένων) με αποτέλεσμα το ιστορικά υψηλό της διαφοράς (crack spread) ανάμεσα στην τιμή του αργού και των διυλισμένων (βενζίνη, ντίζελ κ.λπ.) προς τέρψη πολλών ιδιοκτητών διυλιστηρίων. Έτσι, ενώ η διαφορά στο ντίζελ κυμαινόταν στα 10-25 δολάρια ανά βαρέλι, σήμερα κυμαίνεται στα 75-100 δολάρια, δηλαδή συνολικά 185-210 δολάρια, αν προσθέσουμε την τιμή του αργού.

Σύμφωνα με τον Κρούγκμαν ένας από τους λόγους που το αργό δεν κινήθηκε σε επίπεδα πολύ υψηλότερα από τα 100-110 δολάρια, όπως πολλοί προέβλεπαν, ήταν ακριβώς το crack spread. Οι υψηλότατες τιμές των διυλισμένων εξέφρασαν ή “έκλεψαν” μέρος της προβλεπόμενης ανόδου του αργού: «Η έλλειψη διυλιστικής capacity έχει κρατήσει τις τιμές το αργού χαμηλά, γιατί οι αγοραστές δεν είναι πρόθυμοι να πληρώσουν εξαιρετικά υψηλές τιμές για αργό που δεν μπορούν να διυλίσουν» (P. Krugman 13/8/2026).

Συμφωνία για ενεργειακή κυριαρχία

Το αποτέλεσμα για την παγκόσμια οικονομία είναι περίπου το ίδιο, μείον την ψυχολογική επίπτωση ενός βαρελιού στα 130 δολάρια, αλλά έδωσε τη δυνατότητα στον Τραμπ να κατηγορεί, για την παγκόσμια αναστάτωση που ο ίδιος προκαλεί, τον… Ζελένσκι. Επικοινωνιακά έργο τέχνης τραμπικής αισθητικής. Από άποψη ουσίας, οφέλους και λογικής για την αμερικανική πολιτική; Αν πρόκειται για την γκανγκστερική εφαρμογή του δόγματος της παγκόσμιας “αμερικανικής ενεργειακής κυριαρχίας” (NSS25) αρχής γενομένης με τη ληστεία στη Βενεζουέλα, είναι ερώτημα αν το όφελος υπερβαίνει τις παράπλευρες οικονομικές απώλειες και ανεπιθύμητες γεωπολιτικές αναστατώσεις. Προς το παρόν η “ενεργειακή κυριαρχία” οικοδομείται σε βάρος κυρίως της Ευρώπης.

Η ενεργειακή προσέγγιση ύψους τρισεκατομμυρίων που ονειρεύονται σε Λευκό Οίκο και Κρεμλίνο (Ντμίτριεφ) από Αρκτική μέχρι Σιβηρία και στοχεύει από κοινού στην ενεργειακή ανάσχεση της κινεζικής υπερδύναμης, περνά από δολιχοδρομίες που προς το παρόν ενισχύουν την Κίνα. Από τη συνέχιση του πολέμου στην Ουκρανία, μέχρι τον πόλεμο στο Ιράν.

Όποιος νομίζει ότι κατά βάθος υπάρχει πιο στιβαρός αμερικανικός σχεδιασμός από τον ορατό, ότι όλα βαίνουν βάσει σχεδίου και κοντολογίς “ξέρουν ακριβώς τι κάνουν”, λάθος νομίζει. Όχι μόνο μια ματιά σε προηγούμενες δεκαετίες δείχνει κάτι άλλο, αλλά και σήμερα η “ενδημική μυωπία” έχει επιδεινωθεί, παρά την τεχνητή νοημοσύνη και την άπειρη πληροφορία.

Αλλοπρόσαλλες οι ΗΠΑ και αυτοκτονική η Ευρώπη

Η συμφωνία για το ρωσικό ντίζελ έρχεται μόλις λίγες εβδομάδες μετά τη Πράξη Λίντσεϊ Γκράχαμ που, επιπλέον των εξοντωτικών δευτερογενών κυρώσεων σε τρίτες χώρες για εισαγωγή γενικά ρωσικής ενέργειας, νομοθετεί ακριβώς την απαγόρευση εισαγωγής ρωσικών διυλισμένων στις ΗΠΑ και ανακεφαλαιώνει τις κυρώσεις κατά του “σκιώδους ρωσικού στόλου”, που θα μεταφέρει τώρα το ντίζελ στις… ΗΠΑ. Έρχεται επίσης σε συνέχεια του εκβιασμού ειδικά προς Ινδία, με τους επιπλέον δασμούς 25% σε όλες τις ινδικές εξαγωγές εξαιτίας του ρωσικού αργού που διυλίζει.

Όπως αναμενόταν Κάλας και Ευρώπη δυσανασχέτησαν με τη συμφωνία Τραμπ-Πούτιν. Τρεις μέρες μετά την ψυχρολουσία του ντιλ, προγραμματιζόταν στο Συμβούλιο Εξωτερικών της ΕΕ το μεγαλύτερο σετ κυρώσεων με το 22ο πακέτο. Αυτό είναι το λιγότερο. Εν μέσω των εντεινόμενων ευρωπαϊκών περιορισμών εισαγωγών ρωσικής ενέργειας, οι αγορές ρωσικού LNG από το Γιαμάλ στην ΕΕ έφτασαν σε ύψος ρεκόρ το πρώτο ενιάμηνο 2026, αξίας 7,88 δισ. ευρώ. Ενδεικτικά, αν το ντιλ Τραμπ-Πούτιν υλοποιηθεί πλήρως, η αξία του ντίζελ δεν θα υπερβαίνει τα 4,5 δισ. δολάρια.

Σαν να μην φτάνει η προφανής ενεργειακή δίψα της Ευρώπης και το ιστορικά χαμηλό των επιπέδων αποθήκευσης αερίου στην Ευρώπη, από 1/1/2027, προβλέπεται πλήρης απαγόρευση εισαγωγής ρωσικού LNG… Κι ακόμα χειρότερα: Την ίδια στιγμή που ενεργοποιείται η πρόβλεψη της Πράξης Λίντσεϊ Γκράχαμ για προεδρικό waiver υπέρ του ρωσικού ντίζελ, από 18 Οκτωβρίου ενεργοποιείται η διάταξη της ίδιας Πράξης για κυρώσεις σε όσους τρίτους, και της Ευρώπης, προμηθεύονται ρωσική ενέργεια!

Το μόνο που μένει να δούμε είναι όταν οι ΗΠΑ αγοράζουν το ρωσικό ντίζελ, να επιβάλουν κυρώσεις στην Ευρώπη για την προμήθεια ρωσικού πετρελαίου… Δεν είναι άστοχη η προειδοποίηση του Σλοβάκου πρωθυπουργού Φίτσο ότι «οι Ευρωπαίοι θα καταλήξουν να αγοράζουν ακριβό αμερικανικό ντίζελ ρωσικής προέλευσης και γενικά ρωσικής ενέργειας. Σχετική είναι και η συζήτηση για ανάληψη του Nord Stream από τις ΗΠΑ.

ΗΠΑ ντίλερ σε ενέργεια και ασφάλεια

Η ενεργειακή πολιτική των ΗΠΑ που τρυπώνει ανάμεσα σε Ευρώπη και Ρωσία ως ντίλερ, συνδυάζεται με την πολιτική ασφάλειας όπως αποτυπώνεται στο ΝΑΤΟ 3.0, όπου επίσης οι ΗΠΑ επιδιώκουν ρόλο ντίλερ ασφάλειας στο πλαίσιο απομάκρυνσης χερσαίων αμερικανικών δυνάμεων προς Ασία. Η προώθηση επιλεγμένων σχημάτων χωρών (group formats) υπό αμερικανικό έλεγχο αντί του ενιαίου ΝΑΤΟ, όπως η πρόσφατη ομάδα Μπέργκεν (Ολλανδία, Γερμανία, Πολωνία, Βόρειες Χώρες), το 3+1 στη γειτονιά μας και άλλα, κινούνται στην κατεύθυνση παραπέρα απομείωσης του όποιου ρόλου μιας πιο αυτόνομης Ευρώπης.

Είναι σε αυτή την κατεύθυνση που αυξάνονται οι στρατιωτικές δαπάνες και διεκδικούνται νέοι ρόλοι, με προεξάρχουσες Γαλλία, Γερμανία και Πολωνία, παρότι οι δυο πρώτες συγκρούονται με ΗΠΑ για το ουκρανικό, και όλο αυτό βαφτίζεται υποκριτικά “ισχυρή Ευρώπη” ενώ πρόκειται για μια πιο στρατιωτικοποιημένη μεν, αλλά και πιο διαλυμένη, κατά μόνας Ευρώπη, αναζητώντας κάθε μέλος  ξεχωριστή σχέση με ΗΠΑ. Ο οργανωτής της Ομάδας του Μπέργκεν εκ μέρους των ΗΠΑ υφυπουργός Άμυνας Έλμπριτζ Κόλμπι, είναι και ο εμπνευστής της αμερικανικής “Στρατηγικής της Άρνησης” στην ενέργεια και άλλα πεδία.

Η στροφή της Ρωσίας

Μια εβδομάδα μετά την ορκωμοσία Τραμπ για το ουκρανικό γράφαμε τα εξής: «Το πιθανότερο σενάριο είναι η παράταση της σύγκρουσης στο φόντο ατελέσφορων διαπραγματεύσεων Δύσης-Ρωσίας μέχρι την κατάρρευση του ουκρανικού στρατού… Στην αντίθετη περίπτωση, η οποιαδήποτε συμφωνία με πάγωμα των εχθροπραξιών το πιθανότερο θα επιτευχθεί στο πλαίσιο ρωσο-αμερικανικής συνεννόησης σε βάρος της Ευρώπης. Ο πλέον ευάλωτος και πιθανότερο να βγει ξανά χαμένος με τον ένα ή άλλο τρόπο είναι η Ευρώπη».

Η Ευρώπη βγαίνει χαμένη. Η συνεννόηση Τραμπ-Πούτιν σε βάρος της Ευρώπης έχει σε σχετικά μικρό βαθμό γίνει πράξη. Υπάρχει πολύ πιο φιλόδοξη αμοιβαία βούληση. Οι διαπραγματεύσεις παραμένουν ατελέσφορες. Αλλά στο μεταξύ έχει υπάρξει μια σημαντική στροφή από την πλευρά της Ρωσίας. Μετά το Άνκορατζ.

Η συμφωνία του Άνκορατζ αντάλλασσε στο πεδίο την απόσυρση του Κιέβου από το υπόλοιπο Ντονμπάς, όχι μόνο με παραίτηση της Ρωσίας από τα υπόλοιπα εδάφη σε Ζαπορίζια και Χερσώνα αλλά, και αυτό είναι το πιο σημαντικό, με υπό όρους παραίτησή της από μεγάλο μέρος των γενικότερων πολιτικών της απαιτήσεων στην Ουκρανία.

Το δέλεαρ για τη συμφωνία

Το δέλεαρ δεν ήταν η άρση όλων των αμερικανικών κυρώσεων – που ήταν το ελάχιστο – αλλά οι οικονομικές σχέσεις που υπόσχονταν οι ΗΠΑ. Δέλεαρ που συνεχίζει να αποτελεί το κύριο περιεχόμενο συναντήσεων  των απεσταλμένων Τραμπ στο Κρεμλίνο. Παρά το γεγονός ότι οι ΗΠΑ δεν τήρησαν τη συμφωνία και το Άνκορατζ ναυάγησε, η Μόσχα συνέχισε από τότε να καθοδηγείται από το όνειρο αυτό.

Από τον καιρό του Μπάιντεν υπήρχε απόσταση ανάμεσα τους πραγματικούς στόχους της Μόσχας και στο ρωσικό αφήγημα του πολέμου στην Ουκρανία που αποσκοπούσε, όπως είναι λογικό, να εξασφαλίσει την πολεμική κινητοποίηση του ρωσικού λαού και τη συμπάθεια του παγκόσμιου Νότου. Συνεπώς, ήταν δεδομένο πως μια θετική για τα κριτήρια του Κρεμλίνου έκβαση του πολέμου ίσως απογοήτευε στον ένα ή άλλο βαθμό όσους τον στήριζαν και πίστευαν εντός κι εκτός Ρωσίας το αφήγημά της. Αλλά εδώ μιλάμε για κάτι πολύ πιο “προχωρημένο”.

Την ίδια στιγμή που συνεχίζεται η περικύκλωση από Αρκτική, Βαλτική, ανατολική Ευρώπη, Μαύρη Θάλασσα, Καύκασο και Κεντρική Ασία, καθιστώντας το “ουκρανικό υπαρξιακή απειλή, σχεδόν ζήτημα ζωής ή θανάτου”, το Κρεμλίνο δείχνει μετά το Άνκορατζ να υπολογίζει ανομολόγητα στο ενδεχόμενο μιας γεωπολιτικής και κυρίως οικονομικής “διεξόδου” μέσω συνεννόησης με τις ΗΠΑ, χωρίς να έχει υπάρξει ουσιώδης “επίλυση της σύγκρουσης στην Ουκρανία”, όπως επανειλημμένα έχει θέσει ως στόχο, και χωρίς να αίρεται ουσιαστικά η περικύκλωση. Πιθανές μικρές υποχωρήσεις του ΝΑΤΟ στις Βαλτικές χώρες ή αλλού στο πλαίσιο μιας “ρύθμισης” δεν αλλάζουν την ουσία.

Αν η στροφή και ο ενδεχόμενος λεόντειος συμβιβασμός οφείλεται περισσότερο στην οικονομικές βλέψεις της ρωσικής ελίτ και λιγότερο σε αντικειμενική αδυναμία να διεκδικήσει μια ασφαλέστερη προοπτική έχει, εννοείται, μεγάλη σημασία. Η κλιμάκωση των τελευταίων μηνών στην ουκρανική σύγκρουση, απάντηση στην κλιμάκωση του Κιέβου, δεν φαίνεται να επιδιώκει τη συντόμευση ή “επίλυση της σύγκρουσης”, όσο τη συντόμευση προς ένα συμπεφωνημένο με τις ΗΠΑ πάγωμα της σύγκρουσης, ως όρο που θέτει ο Λευκός Οίκος για να προχωρήσουν τα “υπόλοιπα”.

Το επίμονο ερώτημα Λαβρόφ προς το Ρούμπιο στις δυο τελευταίες συναντήσεις τους, προς τέρψη όσων προσβλέπουν στη ρωσική αντίσταση, αν οι ΗΠΑ θα συνεχίσουν να στηρίζουν την Ουκρανία ενώ “μεσολαβούν”, είτε διερευνά πραγματικές προθέσεις για τα “υπόλοιπα” είτε σημαίνουν ότι ο Λαβρόφ επιμένει σε μια διαφορετική γραμμή, είναι δηλαδή “εκτός γραμμής”.

Ο συνεταιρισμός Ρωσίας-Κίνας

Για την Κίνα “το βέλτιστο σενάριο θα ήταν η παράταση της σύγκρουσης” και όχι κάποια άμεση συμφωνία ειρήνευσης, όπως δείχνει και η δήλωση του Κινέζου ΥΠΕΞ στην Κάλας, ότι «η Κίνα δεν μπορεί να δεχθεί να ηττηθεί η Ρωσία στον πόλεμο εναντίον της Ουκρανίας, καθώς αυτό θα επέτρεπε στις ΗΠΑ να στρέψουν όλη την προσοχή τους στην Κίνα».

Το γεγονός ότι η Κίνα προμηθεύει αυτά τα τέσσερα χρόνια αναντικατάστατα υλικά για τα drones στην Ουκρανία δεν ήταν κάτι που η εξαρτώμενη από την Κίνα Ρωσία μπορούσε να αλλάξει. Προσδοκούσε όμως μια διαφορετική στάση του Πεκίνου για τον αγωγό Σιβηρία-2, όπου οι απαιτήσεις του για την τιμή του ρωσικού αερίου παρέμειναν αγεφύρωτες και πάγωσε η συμφωνία. Επίσης η Ρωσία δεν έχει λόγους να είναι ικανοποιημένη από τη φαινομενικά συνεργατική στάση της Κίνας προς τις ΗΠΑ σε οικονομικό επίπεδο στη σύγκρουση με το Ιράν, όπου η Μόσχα έβλεπε ίσως την ευκαιρία να πάρει το αίμα της πίσω.

Η Ρωσία εξαναγκάστηκε από το γεωπολιτικό της στρίμωγμα να πολιτεύεται αντιδυτικά, συγκρουσιακά, χωρίς να ήταν στις προθέσεις της, και ανακάλυψε αργά την ανάγκη μετάβασης σε έναν πολυπολικό γεωπολιτικά κόσμο ώστε να προστατευτεί και να καλύψει την οικονομική της αδυναμία. Την Κίνα, αν και είναι πολύ λιγότερο φιλοδυτική και συνάμα περισσότερο ενταγμένη στην παγκόσμια οικονομία, δεν τη συμφέρει η σύγκρουση ή ο αντιδυτισμός/αντικινεζισμός, εφόσον η οικονομική της επέκταση είναι ο ομαλότερος δρόμος προς ένα πολυπολικό, ή ιδανικά διπολικό, κόσμο όπου θα είναι ο νέος επικρατών πόλος.

Η συνεργασία των δυο δυνάμεων ήταν απολύτως αναμενόμενη, λόγω των αντιρωσικών πολιτικών της Δύσης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι συνδέονται με κοινές στοχεύσεις πέραν της πολυπολικότητας, οι δε αντίπαλοί τους είναι κοινοί μόνο ευκαιριακά στον ιστορικό χρόνο.

Ας δούμε ποιες είναι οι προϋποθέσεις που απομακρύνουν την εσωτερική αποσταθεροποίηση. Η θεωρία του εμφυλίου πολέμου παραδοσιακά θεωρεί ότι ο πλούτος, η πολιτική σταθερότητα και η νομιμοποίηση της εξουσίας προστατεύουν τις κοινωνίες από την εσωτερική ένοπλη σύγκρουση. Σε μια λειτουργική δημοκρατία, οι πολίτες έχουν τη δυνατότητα να επιδιώκουν αλλαγές μέσω των θεσμών, ενώ η εμπιστοσύνη στη Δικαιοσύνη και το πολιτικό σύστημα περιορίζει την προσφυγή στη βία. Παράλληλα, η ύπαρξη πολλών διαφορετικών κοινωνικών ομάδων μπορεί να δυσχεραίνει τη συγκρότηση ενός ενιαίου επαναστατικού-ανατρεπτικού κινήματος.

Ωστόσο, οι παραδοσιακές αυτές θεωρίες δεν περιγράφουν πλέον επαρκώς τη σημερινή Δύση. Η κοινωνική συνοχή εξασθενεί, ενώ η εμπιστοσύνη προς τις κυβερνήσεις και τους δημόσιους θεσμούς υποχωρεί. Έρευνες καταγράφουν την αυξανόμενη δυσπιστία στις Ηνωμένες Πολιτείες και την αποδυνάμωση του “κοινωνικού συμβολαίου”, δηλαδή των δεσμών εμπιστοσύνης και της αμοιβαίας συνεργασίας που επιτρέπουν σε διαφορετικές ομάδες να συνυπάρχουν.

Αξίζει να εξετάσουμε τα εντυπωσιακά ευρήματα του Edelman Trust Barometer κατά την τελευταία εικοσαετία. Όπως κατέληξε πρόσφατα η έρευνα, «η δυσπιστία αποτελεί πλέον το κυρίαρχο συναίσθημα της κοινωνίας» στις ΗΠΑ. Η κατάσταση στις ΗΠΑ, σύμφωνα με σχετικές έρευνες, είναι εξαιρετικά δυσχερής. Ήδη από το 2019 – πριν από την εκλογή Μπάιντεν και την πανδημία της COVID – το 68% των Αμερικανών συμφωνούσε ότι ήταν επιτακτική ανάγκη να αποκατασταθεί το επίπεδο εμπιστοσύνης της κοινωνίας προς την κυβέρνηση, ενώ οι μισοί εξ’ αυτών υποστήριζαν ότι η φθίνουσα εμπιστοσύνη αποτελούσε ένδειξη πολιτισμικής νόσου.

Η πόλωση του διαδικτύου

Η διάβρωση αυτών των δεσμών αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν συνδυάζεται με την πολιτική πόλωση. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ενισχύουν την τάση των ανθρώπων να συγκεντρώνονται σε ιδεολογικά ομοιογενείς κοινότητες, μέσα στις οποίες οι απόψεις τους επιβεβαιώνονται διαρκώς, ενώ οι αντίθετες απόψεις αντιμετωπίζονται με καχυποψία ή εχθρότητα. Τα δε συστημικά “φίλτρα” περιορίζουν την έκθεση σε διαφορετικές οπτικές και μπορούν να εντείνουν την αίσθηση ότι οι αντίπαλοι δεν έχουν απλώς λανθασμένες απόψεις, αλλά ότι αποτελούν απειλή για την ίδια την κοινωνία.

Θα ήταν λάθος να πιστέψουμε ότι το πρόβλημα είναι αποκλειστικά ψηφιακό. Η πόλωση μπορεί να μεταφερθεί στον φυσικό χώρο, μετατρέποντας τις πολιτικές και πολιτισμικές διαφορές σε διακοινοτική βία. Παράδειγμα: Οι συγκρούσεις μεταξύ ινδουιστικών και μουσουλμανικών ομάδων στο Λέστερ της Βρετανίας, όπου εντάσεις που συνδέονται με γεγονότα στη Νότια Ασία, εκδηλώθηκαν σε μια βρετανική πόλη. Το παράδειγμα χρησιμοποιείται για να αναδείξει τα όρια της εθνικής ταυτότητας, όταν οι πολιτικές και συναισθηματικές ταυτίσεις υπερβαίνουν την κοινή υπηκοότητα.

Η κοινωνική πόλωση επιδεινώνεται από τις οικονομικές πιέσεις. Η αποβιομηχάνιση, η αύξηση του κόστους ενέργειας-τροφίμων-στέγασης, η συσσώρευση χρέους και οι δυσμενείς προοπτικές της οικονομικής ανάπτυξης, ενισχύουν την αίσθηση ότι το κοινωνικό συμβόλαιο δεν εκπληρώνεται πλέον.

Επαναστατική κινητοποίηση

Κρίσιμο στοιχείο είναι το χάσμα ανάμεσα στις προσδοκίες των πολιτών και στις πραγματικές δυνατότητες της οικονομίας. Όταν οι κοινωνίες έχουν συνηθίσει να θεωρούν την ευημερία δεδομένη, η παρατεταμένη επιδείνωση των συνθηκών ζωής μπορεί να δημιουργήσει έντονη απογοήτευση. Εάν, ταυτόχρονα, οι κυβερνήσεις εμφανίζονται ανίκανες ή απρόθυμες να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα, η δυσαρέσκεια ενδέχεται να μετατραπεί σε αμφισβήτηση της νομιμότητας του πολιτικού συστήματος.

Εύλογα, πολλοί ιστορικοί-πολιτικοί επιστήμονες θεωρούν ότι προσδοκίες που αναπτύσσονται στον κοινωνικό ιστό από μια παρατεταμένη περίοδο ευημερίας και ανάπτυξης, μπορούν εύκολα να μετατραπούν σε ανησυχία και σταδιακά σε οργή, όταν αυτές οι προσδοκίες διαψεύδονται από κάποια κρίση.

Αυτό συνδέεται με τη θεωρία της επαναστατικής κινητοποίησης, σύμφωνα με την οποία οι κοινωνικές εκρήξεις δεν προκαλούνται απαραίτητα από την απόλυτη φτώχεια, αλλά μπορούν να πυροδοτηθούν και απλώς από την απόσταση ανάμεσα σε όσα οι άνθρωποι θεωρούν ότι δικαιούνται και σε όσα τελικά μπορούν να αποκτήσουν. Η οικονομική κρίση, επομένως, δεν λειτουργεί απομονωμένα. Ενισχύει ήδη υπάρχουσες πολιτικές και κοινωνικές αντιθέσεις.

Ο κίνδυνος σύγκρουσης

Η εξασθένηση μιας κοινής εθνικής ταυτότητας μπορεί να διευκολύνει τη συγκρότηση ανταγωνιστικών ομάδων, οι οποίες αντιλαμβάνονται τα συμφέροντά τους ως ασύμβατα με εκείνα των υπολοίπων. Η αντίληψη μέρους της πλειοψηφικής κοινωνίας ότι χάνει σταδιακά την προηγούμενη πολιτική, πολιτισμική ή δημογραφική της θέση, μπορεί να οδηγήσει σε τέτοιες καταστάσεις.

Στη θεωρία των εμφυλίων πολέμων, αυτή η αίσθηση “απώλειας status” περιγράφεται ως υποβάθμιση (downgrading). Περιγράφει μια κοινωνική ομάδα που δεν αντιλαμβάνεται απλώς ότι χάνει στις εκλογές μια πολιτική αναμέτρηση, αλλά ότι απειλείται πλέον η δυνατότητά της να καθορίζει τους κανόνες, τη γλώσσα και τις πολιτισμικές αναφορές όλης της κοινωνίας. Τέτοιες αντιλήψεις μπορούν να αξιοποιηθούν από ριζοσπαστικά κινήματα, τα οποία παρουσιάζουν τις κοινωνικές αλλαγές ως αδικία και προβάλλουν την εξέγερση ως αποκατάσταση μιας χαμένης ισορροπίας.

Η θεωρία της “Μεγάλης Αντικατάστασης”, η οποία δεν μπορεί να θεωρηθεί τεκμηριωμένη περιγραφή των δημογραφικών εξελίξεων και επικρίνεται ως συνωμοσιολογική, μπορεί εντούτοις να εργαλειοποιηθεί πολιτικά για να ενισχύσει τον φόβο, την εχθρότητα και την αίσθηση υπαρξιακής απειλής προς τους μετανάστες, ή προς όσους τους υπερασπίζονται.

Παράλληλα, υπάρχει μια γεωγραφική διάσταση στην πιθανή σύγκρουση: Οι μεγάλες πόλεις είναι περισσότερο πολυπολιτισμικές και κοινωνικά σύνθετες, ενώ πολλές αγροτικές περιοχές εμφανίζουν μεγαλύτερη ομοιογένεια. Αν οι κοινωνικές αντιθέσεις αποκτούσαν βίαιο χαρακτήρα, θα μπορούσαν να εκδηλωθούν και ως αντιπαράθεση μεταξύ αστικών κέντρων και υπαίθρου.

Εμφύλιος σε δυτική χώρα;

Η προσέγγιση αυτή των κινδύνων δεν είναι αναπόφευκτη συνέπεια της πολυπολιτισμικότητας, αλλά διαφαίνονται και τέτοιες τάσεις, οι οποίες ενισχύονται από τα διάφορα κέντρα μέσα στις πολυπολιτισμικές οντότητες, tτα οποία θα τις εκμεταλλευτούν πολιτικά και κοινωνικά. Η ύπαρξη διαφορετικών ταυτοτήτων δεν οδηγεί από μόνη της σε εμφύλιο πόλεμο· καθοριστικό ρόλο διαδραματίζουν οι πολιτικοί θεσμοί, οι κοινωνικές ανισότητες, η δράση των ηγεσιών και η δυνατότητα ειρηνικής διαχείρισης των διαφορών.

Ένας μελλοντικός εμφύλιος πόλεμος στη Δύση δύσκολα θα έμοιαζε με την κλασική εικόνα δύο οργανωμένων στρατών που συγκρούονται σε καθορισμένα μέτωπα. Πιθανότερη θα είναι μια κατακερματισμένη σύγκρουση, με βία μεταξύ γειτονικών κοινοτήτων, πολιτικές δολοφονίες, αντίποινα και δράση μικρών ένοπλων ομάδων. Η εμπειρία πολλών εμφυλίων πολέμων μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, στους οποίους συμμετείχαν εθνοτικές ή κοινοτικές παρατάξεις, δείχνει ένα τέτοιο μοτίβο.

Σε μια τέτοια σύγκρουση, η διάκριση μεταξύ στρατιωτικού και πολιτικού στόχου θα γινόταν δυσκολότερη. Η ίδια η κοινωνική ζωή θα μετατρεπόταν σε πεδίο αντιπαράθεσης, καθώς οι αντίπαλοι θα επιδίωκαν, όχι μόνο να νικήσουν οργανωμένους αντιπάλους, αλλά και να διαλύσουν την εμπιστοσύνη, την καθημερινότητα και την ικανότητα της κοινωνίας να λειτουργεί.

Οι ευάλωτες σημερινές πόλεις

Ιδιαίτερη σημασία έχει η ευπάθεια των σύγχρονων πόλεων. Οι μητροπολιτικές περιοχές εξαρτώνται από περίπλοκα δίκτυα ηλεκτροδότησης, τηλεπικοινωνιών, μεταφορών, ενέργειας και διανομής τροφίμων. Η λειτουργία τους βασίζεται στη συνεχή κυκλοφορία αγαθών και υπηρεσιών και σε σχετικά περιορισμένα αποθέματα. Επομένως, μια σοβαρή διαταραχή σε κρίσιμες υποδομές θα μπορούσε να προκαλέσει αλυσιδωτές συνέπειες, επηρεάζοντας την τροφοδοσία, την υγειονομική περίθαλψη και τη δημόσια τάξη.

Οι σύγχρονες κοινωνίες θεωρούν συχνά δεδομένη την απρόσκοπτη λειτουργία αυτών των συστημάτων. Οι υποδομές έχουν σχεδιαστεί κυρίως για την εξυπηρέτηση της κανονικής ζωής και την αντιμετώπιση ατυχημάτων ή εξωτερικών απειλών, όχι κατ’ ανάγκην για την αντιμετώπιση μιας παρατεταμένης εσωτερικής εκστρατείας αποσταθεροποίησης.

Σε ένα υποθετικό σενάριο, η διατάραξη της λειτουργίας των μεγάλων πόλεων θα μπορούσε να δημιουργήσει αλυσιδωτές κρίσεις, οι οποίες θα ενίσχυαν το χάος και θα υπονόμευαν περαιτέρω την κρατική εξουσία. Η στρατηγική σε ένα εμπλεκόμενο σε εμφύλιο στρατόπεδο δεν θα ήταν αναγκαστικά η κατάληψη εδάφους, αλλά η παράλυση των κοινωνικών και οικονομικών λειτουργιών από τις οποίες εξαρτάται η πολιτική σταθερότητα.

Υποτιμάται ο κίνδυνος εμφυλίου

Η Δύση έχει αποπέμψει την εμφυλιακή σύγκρουση από την στρατηγική της θεώρηση, σε πολιτικό και στρατιωτικό επίπεδο, θεωρώντας τον εμφύλιο πόλεμο ως ένα φαινόμενο που αφορά αποκλειστικά τα φτωχά, ασταθή ή θεσμικά αδύναμα κράτη. Όμως, η οικονομική ευημερία και η μακρά δημοκρατική παράδοση δεν αποτελούν μόνιμη εγγύηση κοινωνικής συνοχής, ειδικά όταν υποχωρούν οι δείκτες της εμπιστοσύνης, όταν χάνεται η κοινή πολιτική ταυτότητα και αμφισβητείται σχεδόν πλήρως ότι οι θεσμοί μπορούν να επιλύσουν τις διαφορές ειρηνικά.

Οι προϋποθέσεις εσωτερικής σύγκρουσης συγκλίνουν σε αρκετές δυτικές κοινωνίες και μια κρίση σε ένα μεγάλο κράτος θα μπορούσε να έχει ευρύτερες συνέπειες, ή και να διαχυθεί πέραν των συνόρων του, ιδίως σε ένα μπλοκ κρατών όπως η ΕΕ. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η διάχυση των αναταραχών στη Γαλλία και στο διπλανό Βέλγιο. Ωστόσο, αυτό πρέπει να αναγνωσθεί ως προειδοποιητικό στρατηγικό σενάριο και όχι ως βεβαιότητα για το μέλλον. Η κοινωνική πόλωση, η οικονομική ανασφάλεια και η πολιτική δυσπιστία αυξάνουν τους κινδύνους, αλλά δεν καθιστούν τον εμφύλιο αναπόφευκτο.

Η ουσιαστική πρόκληση για τις δυτικές κυβερνήσεις είναι, συνεπώς, να αναγνωρίσουν τις βαθύτερες αιτίες της αποσταθεροποίησης, προτού αυτές εκτραπούν σε βίαιες συγκρούσεις. Η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς, η αντιμετώπιση των οικονομικών ανισοτήτων, η προστασία των κρίσιμων υποδομών και η διατήρηση κοινών πολιτικών κανόνων αποτελούν στοιχεία μιας ευρύτερης στρατηγικής κοινωνικής ανθεκτικότητας. Διότι, η μεγαλύτερη απειλή για μια κοινωνία μπορεί να μην είναι η ισχύς ενός εξωτερικού αντιπάλου, αλλά η σταδιακή απώλεια της ικανότητάς της να παραμένει ενιαία όταν δοκιμάζεται.