Υπενθυμίζεται ότι, χθες η Τουρκία προέβη σε 25 παραβιάσεις του εναέριου χώρου, στις οποίες συμμετείχαν οπλισμένα F-16, UAV και CN-235.

ΤΟΥΡΚΙΚΕΣ ΠΑΡΑΒΑΣΕΙΣ Κ.Ε.Κ. ΣΤΟ F.I.R. ΑΘΗΝΩΝ – ΠΑΡΑΒΙΑΣΕΙΣ Ε.Ε.Χ. ΤΗΝ 19η ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2026

ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ: 1 ( 1×2 F-16)

ΜΕΜΟΝΩΜΕΝΑ: 6 (1 ATR-72, 1 CN-235 και 4 UAV)

ΣΥΝΟΛΟ Α/Φ: 8

ΟΠΛΙΣΜΕΝΑ: –

ΠΑΡΑΒΑΣΕΙΣ: 9 (1 από τα F-16, 2 από το ATR-72, 1 από το CN-235 και 5 από τα UAV )

ΠΑΡΑΒΙΑΣΕΙΣ: 1 (από UAV)

ΕΜΠΛΟΚΕΣ: –

ΠΕΡΙΟΧΗ: Βορειοανατολικό, Κεντρικό και Νοτιοανατολικό Αιγαίο.

Ο Χακάν Φιντάν παραλλήλισε τη ρήτρα με το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, ενώ προβλέπονται θεσμοί μόνιμου συντονισμού. Θα ήταν πρόωρο, ωστόσο, να μιλήσουμε για ένα νέο «Ισλαμικό ΝΑΤΟ». Δεν υπάρχει ακόμη αντίστοιχη ενιαία στρατιωτική διοίκηση, ούτε γνωρίζουμε πώς η πολιτική δέσμευση θα εφαρμοζόταν σε μια πραγματική κρίση.

Η πολιτική σημασία, όμως, είναι ήδη μεγάλη. Συνδυάζονται η στρατιωτική και πυρηνική ισχύς του Πακιστάν -χωρίς να προκύπτει ότι η πυρηνική αποτροπή του επεκτείνεται αυτομάτως στους εταίρους του-, η οικονομική και θρησκευτική βαρύτητα της Σαουδικής Αραβίας και οι ισχυρές ένοπλες δυνάμεις και η αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία της Τουρκίας.

Το σημαντικότερο μήνυμα όμως είναι άλλο: οι περιφερειακές δυνάμεις δεν εγκαταλείπουν τις παλιές συμμαχίες τους, αλλά αρνούνται να εξαρτώνται αποκλειστικά από αυτές. Η Τουρκία παραμένει στο ΝΑΤΟ και ταυτόχρονα δημιουργεί νέες συμμαχίες. Η Σαουδική Αραβία διατηρεί βαθιά στρατιωτική σχέση με τις ΗΠΑ και συγχρόνως αναζητεί πρόσθετες εγγυήσεις ασφαλείας. Το Πακιστάν ισορροπεί μεταξύ Κίνας, ΗΠΑ και αραβικού κόσμου. Αυτή είναι η πραγματικότητα του πολυπολικού κόσμου.

Η Αίγυπτος και η λογική των πολλαπλών σχέσεων

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Αιγύπτου. Δεν συμμετέχει στη Συμφωνία της Μέκκας, αλλά συνεργάζεται ήδη με τα τρία κράτη στον τετραμερή μηχανισμό R4. Διαμορφώνονται έτσι δύο δυνητικά επίπεδα συνεργασίας: Ένας στενότερος πυρήνας συλλογικής άμυνας Τουρκίας-Σαουδικής Αραβίας-Πακιστάν και ένας ευρύτερος μηχανισμός περιφερειακού συντονισμού με τη συμμετοχή του Καΐρου.

Για την Ελλάδα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία. Η στρατηγική σχέση Αθήνας-Καΐρου είναι πολύτιμη και πρέπει να ενισχυθεί. Δεν πρέπει όμως να αντιμετωπίζεται ως ένας μόνιμος «αντιτουρκικός άξονας». Η Αίγυπτος θα συνομιλεί με την Τουρκία όταν αυτό εξυπηρετεί τα συμφέροντά της, όπως ακριβώς η Ελλάδα οφείλει να οικοδομεί τις δικές της πολλαπλές σχέσεις.

Η απάντησή μας δεν μπορεί να είναι η απαίτηση αποκλειστικότητας από τους εταίρους μας. Πρέπει να είναι η οικοδόμηση σχέσεων τόσο ουσιαστικών, ώστε να παραμένουν στρατηγικά πολύτιμες ακόμη και όταν οι εταίροι μας συνομιλούν με τους ανταγωνιστές μας. Το ίδιο ισχύει για το Ισραήλ και την Ινδία. Η Συμφωνία της Μέκκας δεν δημιουργεί από το μηδέν νέους «αντι-άξονες». Αυξάνει, όμως, τη σημασία των υφιστάμενων συνεργασιών της Ελλάδας με το Ισραήλ, την Κύπρο και το Νέο Δελχί.

Οι Patriot και το ερώτημα της αμοιβαιότητας

Εδώ βρίσκεται και η πιο άμεση ελληνική διάσταση. Από το 2021 περισσότεροι από εκατό Έλληνες στρατιωτικοί, με μία πυροβολαρχία Patriot, βρίσκονται στο Γιανμπού της Σαουδικής Αραβίας. Δεν πρόκειται για συμβολική παρουσία. Στις 19 Μαρτίου οι ελληνικοί Patriot αναχαίτισαν δύο ιρανικούς βαλλιστικούς πυραύλους. Στις 25 Ιουλίου κατέρριψαν δύο ακόμη βαλλιστικούς πυραύλους από την Υεμένη που κατευθύνονταν προς κρίσιμη πετρελαϊκή εγκατάσταση, καθώς και δύο μη επανδρωμένα αεροχήματα.

Η Ελλάδα, δηλαδή, συμβάλλει έμπρακτα -με προσωπικό και κρίσιμο αμυντικό υλικό, σε πραγματικές συνθήκες κινδύνου- στην προστασία στρατηγικών σαουδαραβικών υποδομών. Την ίδια στιγμή, το Ριάντ θεσμοθετεί σχέση συλλογικής άμυνας με την Άγκυρα, χωρίς η Αθήνα να έχει λάβει ανάλογη δέσμευση αμοιβαιότητας.

Το συμπέρασμα δεν είναι μια αντανακλαστική ρήξη με τη Σαουδική Αραβία. Θα ήταν λάθος να αντικαταστήσουμε τη λογική του «δεδομένου συμμάχου» με τη λογική του «δεδομένου αντιπάλου». Υπάρχει όμως ένα ερώτημα στο οποίο η κυβέρνηση οφείλει να απαντήσει: ποιο στρατηγικό κεφάλαιο αποκτά η Ελλάδα ως αντάλλαγμα μιας τόσο ουσιαστικής στρατιωτικής συνεισφοράς;

Η αξιοπιστία μιας χώρας είναι πλεονέκτημα. Δεν είναι όμως λευκή επιταγή. Κάθε ελληνική στρατιωτική παρουσία στο εξωτερικό πρέπει να αξιολογείται διαρκώς με βάση την ασφάλεια των στελεχών μας, τις ανάγκες της εθνικής άμυνας και το συγκεκριμένο στρατηγικό όφελος που παράγει για τη χώρα.

Η Συμφωνία της Μέκκας στη στρατηγική της αμοιβαιότητας

Η Συμφωνία της Μέκκας πρέπει επομένως να μας οδηγήσει σε μια ευρύτερη συζήτηση για την ελληνική εξωτερική πολιτική. Το δόγμα του «δεδομένου συμμάχου», είτε αφορά τις ΗΠΑ είτε οποιαδήποτε άλλη χώρα, δεν αρκεί πια ως πυξίδα εξωτερικής πολιτικής. Το δείχνει καθαρά η ίδια η Μέκκα: η Τουρκία παραμένει στο ΝΑΤΟ και χτίζει ταυτόχρονα νέες συμμαχίες, η Σαουδική Αραβία συνεργάζεται με τις ΗΠΑ και αναζητά πρόσθετες εγγυήσεις, η Αίγυπτος έχει στρατηγική σχέση με την Ελλάδα και συμμετέχει στο R4 μαζί με την Άγκυρα. Κανείς πια δεν λειτουργεί με αποκλειστικές πίστεις.

Στις διεθνείς σχέσεις δεν υπάρχουν αυτόματες ανταμοιβές. Η Ελλάδα χρειάζεται ισχυρή εθνική αποτροπή, βαθύτερη ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία και ένα πυκνό δίκτυο σχέσεων από τη Μεσόγειο και τον αραβικό κόσμο ως την Ινδία. Χρειάζεται περισσότερες επιλογές, όχι νέες εξαρτήσεις. Και χρειάζεται να αξιολογεί κάθε συμμαχία όχι από τις διακηρύξεις της, αλλά από την αμοιβαιότητα που παράγει στην πράξη.

Σε έναν κόσμο όπου κανένας εταίρος δεν θεωρεί τον εαυτό του δεδομένο για εμάς, η Ελλάδα δεν έχει κανέναν λόγο να θεωρεί δεδομένη τη δική της συνεισφορά προς οποιονδήποτε. Οι συμμαχίες θεμελιώνονται στην αξιοπιστία. Αποκτούν όμως στρατηγικό νόημα μόνο όταν στηρίζονται και στην αμοιβαιότητα.

*Ο καθηγητής Μιχάλης Χουρδάκης είναι βουλευτής ΠΑΣΟΚ Α’ Θεσσαλονίκης

Μιλώντας στο Mega ο πτέραρχος ε.α. Κώστας Ιατρίδης, είπε ειδικότερα τα εξής

«Από την επείγουσα οδηγία που έδωσε η ΑΠΑ προς όλες τις εταιρείες ή όλους τους φορείς που έχουν το συγκεκριμένο ελικόπτερο να ελέγξουν το ουραίο στροφείο, φαίνεται ότι τουλάχιστον πρέπει να υπήρξε κάποια μηχανική βλάβη που έχει σχέση με αυτό, το οποίο είναι πάρα πολύ σημαντικό, διότι αν αυτό πάθει βλάβη σε ένα ελικόπτερο, τότε το ελικόπτερο αρχίζει και περιστρέφεται πέριξ του άξονα πάρα πολύ γρήγορα».

Εν τω μεταξύ οι έρευνες συνεχίζονται και εξετάζονται από τους αρμόδιους τα συντρίμμια του μοιραίου ελικοπτέρου. Το σημείο της συντριβής, που βρίσκεται σε πολύ κοντινή απόσταση από το ελικοδρόμιο της Σίφνου, παραμένει πλήρως αποκλεισμένο. Οι εμπειρογνώμονες βρίσκονται στο νησί από χθες το απόγευμα, για να κάνουν αυτοψία και να συλλέξουν στοιχεία. Εξετάζονται διάφορα σενάρια, αλλά ιδιαίτερη βαρύνουσα εκτιμάται ότι έχει η κατάθεση του υπευθύνου του ελικοδρομίου, ο οποίος ήταν αυτόπτης μάρτυρας της συντριβής, και ο οποίος είπε ότι «πριν από την περιστροφή, το ελικόπτερο έχασε απότομα ύψος, έστριψε αριστερά και αμέσως μετά μπήκε στην ανεξέλεγκτη περιστροφή».

Είναι ενδεικτικό πως, κατά τη διάρκεια διπλωματικών επαφών που συνέπεσαν χρονικά με τις αποφάσεις του ΚΥΣΕΑ για το “θόλο” της ελληνικής αεράμυνας τον Ιούλιο, συμφωνήθηκε η ενεργός ανάμιξη και της Διεύθυνσης Έρευνας και Ανάπτυξης Αμυντικών Τεχνολογιών (MAFAT) του υπουργείου Άμυνας του Ισραήλ.

Η – για πρώτη φορά – διευρυμένη συμμετοχή της MAFAT, πέραν της εδραιωμένης (από το 2010) παρουσίας της SIBAT, της Διεύθυνσης Διεθνούς Αμυντικής Συνεργασίας του ίδιου υπουργείου, δείχνει την ισραηλινή βούληση για συνεργασία στους τομείς της έρευνας και καινοτομίας για υλικά στρατιωτικής και διττής χρήσης.

Πάντως, με δεδομένο ότι θα χρειαστεί ικανό χρονικό διάστημα για τη συγκρότηση της νέας κυβέρνησης συνασπισμού του Ισραήλ, είναι αμφίβολο αν και πόσες επισκέψεις σε υπουργικό επίπεδο θα πραγματοποιηθούν – και αν θα είναι όντως καρποφόρες- ως τα τέλη του έτους.

Αν, επίσης, ληφθεί υπόψη και η μακρά προεκλογική περίοδος και το ενδεχόμενο δύο εκλογικών αναμετρήσεων στην Ελλάδα, η εξασφάλιση ανταλλαγμάτων για τα μεγάλα συμβόλαια με αμυντικές βιομηχανίες του Ισραήλ θα αποτελέσει ευθύνη περισσότερο των υπηρεσιακών και λιγότερο των πολιτικών παραγόντων.

Τα αμυντικά deals με το Ισραήλ

Επί θητείας του σημερινού πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη, έχουν ανατεθεί σε ισραηλινές βιομηχανίες, από το 2019 ως το 2025, εξοπλιστικά προγράμματα ύψους € 2,5 δισεκατομμυρίων, ενώ, με τις αποφάσεις του 2026, προστίθενται ακόμα € 3,8 δισ. περίπου (θόλος αεράμυνας, συστήματα πυροβολικού PULS, UAVs κ.λπ.), φθάνοντας το σύνολο των € 6,3 δισ.

Παράλληλα, τους προσεχείς μήνες, θα αποκτήσει ακόμα μεγαλύτερη σημασία ο διπλωματικός συντονισμός Αθήνας και Τελ Αβίβ. Στόχος θα είναι η αντιμετώπιση του αρνητικού σκηνικού που διαμορφώνεται μετά την εξαγγελία του προέδρου Τραμπ για παραχώρηση F-35 στην Τουρκία, τη Συμφωνία Αμυντικής Συνεργασίας Σαουδικής Αραβίας-Τουρκίας-Πακιστάν (Μέκκα, 6 Αυγούστου), τα ερωτηματικά για τη στάση της Αιγύπτου και τη γενικότερη αναθεωρητική-επεκτατική πολιτική του προέδρου Ερντογάν στη Μεσόγειο.

Όπως συχνά συμβαίνει σε πολλά θέματα εξωτερικής πολιτικής, το Μέγαρο Μαξίμου δεν αποκλείεται να παρουσιάσει, προς εσωτερική προεκλογική κατανάλωση, ορισμένες συνήθεις δραστηριότητες (κοινοί πλόες των Πολεμικών Ναυτικών Ελλάδας-Ισραήλ και άλλες εκπαιδεύσεις) σαν νέο μέτωπο άμυνας κατά της Άγκυρας.

Λάθη της Αθήνας

Πηγές που γνωρίζουν άριστα όλες τις πτυχές της ελληνοϊσραηλινής συνεργασίας σημειώνουν ότι όλες οι κοινές ασκήσεις και παρόμοιες κινήσεις είναι σαφώς επιθυμητές και ευπρόσδεκτες, αλλά το Μαξίμου οφείλει, πρωτίστως, να συντονίζει καλύτερα τα συναρμόδια υπουργεία και υπηρεσίες.

Γιατί, για παράδειγμα, τον περασμένο Απρίλιο, ο εξωκοινοβουλευτικός υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, είχε παρεξηγήσει ορισμένες κινήσεις κατά του φιλο-παλαιστινιακού “στολίσκου της Γάζας” στα όρια της ελληνικής υφαλοκρηπίδας, αν και το Ισραηλινό Ναυτικό είχε εγκαίρως ενημερώσει την ημέτερη πλευρά για τις περιοχές επιχειρησιακής δράσης του.

Βέβαια, δεν πρόκειται για το μοναδικό διπλωματικό λάθος ή παράλειψη των κυρίων Μητσοτάκη και Γεραπετρίτη. Το Μάιο του 2025, ο πρωθυπουργός, μη έχοντας αντιληφθεί το σχεδιασμό του Γερμανού καγκελάριου, Φρίντριχ Μερτς, για στήριξη της Άγκυρας έναντι του Τελ Αβίβ, του αποκάλυψε – σε ακατάλληλο χρόνο και για άγνωστο λόγο – την προτίμηση της ελληνικής κυβέρνησης για τα ισραηλινά συστήματα αεράμυνας, αντί όποιων ευρωπαϊκών.

Σύμφωνα εξάλλου με πληροφορίες από ξένες πηγές, η μέριμνα του Μερτς για την Άγκυρα έχει φτάσει σήμερα σε τέτοιο επίπεδο, ώστε η γερμανική διπλωματία να παροτρύνει την ισραηλινή πλευρά να αποφεύγει τις προστριβές με την Τουρκία, λόγω της σημασίας της ως μέλους του ΝΑΤΟ και πολύτιμου συνομιλητή της ΕΕ.

Επανάπαυση και με τα F-35

Εξίσου δύσκολες θα είναι οι παρεμβάσεις και στη διοίκηση Τραμπ. Η ελληνική κυβέρνηση ήλπιζε ότι δεν ετίθετο ζήτημα αλλαγής της αμερικανικής πολιτικής στο θέμα των F-35 της Τουρκίας, λόγω της ισχύος του ισραηλινού λόμπι στις ΗΠΑ και των προσωπικών σχέσεων και της πειθούς του πρωθυπουργού, Μπέντζαμιν Νετανιάχου, στον πρόεδρο Τραμπ. Ενδεχομένως, στην αρχή της δεύτερης θητείας Τραμπ, η προσδοκία της Αθήνας να μην ήταν εντελώς αβάσιμη.

Ωστόσο, το εκπληκτικό είναι ότι διατηρήθηκε αναλλοίωτη και μετά τον Ιούνιο του 2025, όταν ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, αποκάλυψε εμπιστευτικά στον Γεραπετρίτη ότι ούτε ο Τραμπ ούτε και ο ίδιος συμμερίζονται το επιχείρημα του κ. Νετανιάχου περί διατάραξης της ισχύος μεταξύ Ισραήλ και Τουρκίας και ότι οι αμερικανικές αποφάσεις δεν θα επηρεαστούν από ανάλογες εκτιμήσεις για τα F-35.

GSI, όπως EastMed;

Ασφαλώς, τους προσεχείς μήνες, εν μέσω εξελίξεων στο ζήτημα του “καλωδίου” GSI, η στάση του Ισραήλ θα έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς πάντοτε ενδιαφέρεται για την ηλεκτρική (και γενικότερη ενεργειακή) διασύνδεσή του με την Ελλάδα και την Κύπρο. Στην Αθήνα, εκτιμάται πως – ακόμα και εν μέσω της προεκλογικής περιόδου του Ισραήλ – ο Νετανιάχου και οι αρμόδιες υπηρεσίες του θα μεριμνήσουν για τις ενδεδειγμένες κινήσεις.

Από την άλλη πλευρά, το κύριο ερώτημα είναι πώς θα εκλάβει (και πώς θα θελήσει ίσως να εκμεταλλευτεί για τις ελληνικές εκλογές) την ισραηλινή στάση ο σημερινός ένοικος του Μαξίμου. Αρκεί να θυμηθεί κανείς ότι, τον Ιούνιο του 2020, ο Μητσοτάκης πίστευε ότι είχε εξασφαλίσει υπόσχεση του ομολόγου του για προστασία του αγωγού φυσικού αερίου EastMed, σε ολόκληρο το μήκος του, από τις ένοπλες δυνάμεις του Ισραήλ.

Υπηρεσιακοί παράγοντες του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών είχαν απορρίψει, αμέσως και κατηγορηματικά, αυτή την πεποίθηση του πρωθυπουργού. Έλεγαν πως η πιθανότερη εξήγηση ήταν ότι ο Μητσοτάκης, μετά την ανάπτυξη των απόψεών του σε συνομιλίες στην Ιερουσαλήμ, εξέλαβε (λανθασμένα) τη σιωπή του Νετανιάχου σαν συναίνεση.

Ευτυχώς, το Νοέμβριο του 2020, σε συνάντηση των τότε υπουργών Άμυνας Μπένι Γκαντζ και Νίκου Παναγιωτόπουλου, διευκρινίστηκε το – από την αρχή – αυτονόητο: Κάθε χώρα, που εμπλεκόταν στον EastMed, θα υπερασπιζόταν μόνη της το αντίστοιχο τμήμα του αγωγού, αν και όποτε το έργο άρχιζε να υλοποιείται. Προφανώς, η επανάληψη μιας παρόμοιας πλάνης, εν έτει 2026 για το “καλώδιο”, θα μπορούσε να αποδειχθεί ως και καταστροφική.

Θριαμβευτικώς η ελληνική κυβέρνηση κάνει επίσημο διάβημα στον Βρετανό στρατάρχη Χάρολντ Αλεξάντερ, διοικητή των συμμαχικών δυνάμεων στη Μεσόγειο. Ουδεμία αντίδραση∙ πέφτει νέο διάβημα και τελικώς προκύπτει, από τη γραμματεία του στρατάρχη, απάντηση  αποστομωτική: «Οι στρατιωτικές μας αρχές δεν γνωρίζουν τίποτα για τον άνθρωπο που ψάχνετε και απαγορεύεται κάθε περαιτέρω διερεύνηση του θέματος αυτού».

“Βασιλική διαταγή και τα σκυλιά δεμένα!” κατά πώς λέγανε και οι γιαγιάδες μας… Η χώρα μας προσπαθούσε να θεραπεύσει τα τραύματα της Κατοχής, υπέφωσκε ήδη η εμφύλια σύγκρουση… το μόνο που έλειπε στις τότε κυβερνήσεις μας ήταν να εμπλακούν σε διένεξη με το Βρετανό στρατάρχη και τους ανθρώπους του.

Ο Μουσολίνι και οι Άγγλοι

Κατά τη δεκαετία, όμως, του 2010 εκδόθηκε στη Νέα Υόρκη το έργο Ιταλού ερευνητή που, λόγω της σημασίας του, μεταφράστηκε σε πολλές (εκτός από τα ελληνικά) γλώσσες. Σε αυτό τεκμηριώνεται η άποψη ότι η στις 28 Απριλίου 1945 η εκτέλεση του Μουσολίνι δεν έγινε από Ιταλούς, μα από Άγγλους. Πράγματι, σκοτώθηκε τότε ο Ιταλός δικτάτορας, μα τα έγγραφα που είχε μαζί του εξαφανίστηκαν… ακριβώς όπως και η μεγάλη ποσότητα χρυσού την οποία επίσης μετέφερε, προκειμένου να εξασφαλίσει τη μεταπολεμική διαβίωσή του στην Ελβετία.

Μα τι ακριβώς έγινε; Οι συζητήσεις ζωήρεψαν λόγω του ότι ο μεν πρωτεργάτης της θανάτωσης του φασίστα ηγέτη, Βάλτερ Αουντίζιο (1909-1973), ευρύτερα γνωστός ως “συνταγματάρχης Βαλέριο”, επιμόνως αρνήθηκε να αποκαλύψει τις λεπτομέρειες του γεγονότος, ενώ παράλληλα διαπιστώθηκε ότι ο ίδιος ο Τσώρτσιλ επισκέφτηκε, το καλοκαίρι του 1945, την ακριβή τοποθεσία της σύλληψης του Μουσολίνι, υπό το πρόσχημα πως τον γοήτευε το τοπίο και ήθελε να το ζωγραφίσει.

Αυτός είναι ο καμβάς των συμβάντων∙ και οι λεπτομέρειες που συνδέουν τα γεγονότα μεταξύ τους είναι οι εξής: Ο Μουσολίνι, ενώ ήταν πασίγνωστος ως ακραίος σοσιαλιστής, ξαφνικά, μετά την έναρξη του Α’ Παγκόσμιου Πολέμου, άλλαξε στάση και προβλήθηκε ως –επίσης ακραίος– εθνικιστής. Τι τον έπιασε; Δεδομένου ότι αιφνιδίως η οικονομική του κατάσταση δραστικώς βελτιώθηκε, μία υπόθεση ήταν πως χρηματιζόταν από βρετανικές υπηρεσίες. Οι Γάλλοι τότε [1915] δεν ήταν σε θέση να αποδυθούν σε τέτοια εγχειρήματα.

Μουσολίνι και Βίκτωρ-Εμμανουήλ

Ο βασιλιάς της Ιταλίας Βίκτωρ-Εμμανουήλ Γ’ (1900-1946) τον Μουσολίνι δεν τον “χώνευε”. Γιατί τότε, ενώ εμφανώς, τον Οκτώβριο του 1922, προετοιμαζόταν η φασιστική πορεία προς τη Ρώμη, δεν κήρυξε τη χώρα σε κατάσταση πολιορκίας; Η απάντηση έχει προ πολλού βρεθεί: Ο Πάπας δεν αναγνώριζε την προσάρτηση της Ρώμης στην ιταλική επικράτεια∙ συνακολούθως, παρέμενε εκουσίως έγκλειστος στο Βατικανό και αυτό είχε δημιουργήσει μεταξύ των Ιταλών διχασμό πολύ επικίνδυνο.

Ο Μουσολίνι, λοιπόν, κρυφίως διαμήνυσε στο Στέμμα πως είχε βρει τη λύση του προβλήματος – συγκεκριμένα την ανέλιξη του Βατικανού σε ανεξάρτητο Κράτος. Το είχε σκεφτεί μόνος του; Τού είχε έξωθεν έλθει η ιδέα; Άγνωστο! Πήρε όμως το 1922 την εξουσία και λίγα χρόνια αργότερα, το 1929, υλοποίησε αυτό το ομολογουμένως ευφυέστατο σχέδιο.

Ο Βίκτωρ-Εμμανουήλ δεν συμμεριζόταν την όλη ιδεολογία του Μουσολίνι. Είχε λοιπόν μέσα στη φασιστική ιεραρχία ανθρώπους δικούς του. Οι πιο σημαντικοί ήταν οι ανώτεροι και ανώτατοι αξιωματικοί της Regia Marina (Βασιλικό Ναυτικό), που πραγματικά επέδειξαν σε όλη σχεδόν τη διάρκεια του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου αδράνεια φαινομενικώς ανεξήγητη. Ένας άλλος, επίσης δικός του ήταν o Ντε Βέκκι (1884-1959), κυβερνήτης από το 1936 (μετά από δική του πρόταση) της Δωδεκανήσου.

Όπως αποκάλυψε ο ίδιος ο Τσώρτσιλ, η Μεγάλη Βρετανία και η Ιταλία συνδέονταν (μέχρι τουλάχιστον το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα) με άτυπο αλλά πολύ ισχυρό συμμαχικό δεσμό, λόγω του οποίου αποκλειόταν η μια χώρα να πολεμήσει ενάντια στην άλλη. Έτσι εξηγείται και η στάση της Ιταλίας στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ως προς τη δεύτερη παγκόσμια σύρραξη τώρα, διαδραματίστηκε κάτι δύσκολα πιστευτό, που εμφανώς υπερβαίνει και την πλέον καλπάζουσαν φαντασίαν.

Ο ρόλος του Τσιάνο 

Αυτός που συνεχώς έσπρωχνε τον Μουσολίνι να συμμαχήσει με το γερμανικό Γ’ Ράιχ ήταν ο Γκαλεάτσο Τσιάνο (1903-1944), σύζυγος του οποίου ήταν η κόρη του Μουσολίνι Έντα και ο οποίος, χάρη στον γάμο του, είχε γίνει υπουργός Εξωτερικών. Ο Μουσολίνι, παρά τις πολύ κολακευτικές προς αυτόν αναφορές του Χίτλερ, δίσταζε να συμμαχήσει με τη Γερμανία. Έτσι, μόλις άρχισε ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος κινητοποίησε στρατεύματα στα βόρεια σύνορα της χώρας του, με σκοπό την απόκρουση μιας τυχόν γερμανικής εισβολής.

Ο Τσιάνο, όμως, σε συνεννόηση με το Λονδίνο επέμενε, και τότε –σύμφωνα με επώνυμες, γραπτές και δημοσιευμένες μαρτυρίες– έγινε το εξής μοναδικό και ανεπανάληπτο: Ο Μουσολίνι επικοινώνησε με τον Τσώρτσιλ και του ζήτησε την άδεια να τού κηρύξει τον πόλεμο! Ο Τσώρτσιλ συμφώνησε(!), διότι, όπως εξήγησε στον Ιταλό δικτάτορα, αυτός ο τελευταίος ήταν ο μόνος “που μπορούσε να κάνει καλά τον Χίτλερ”. Και αυτό επαληθεύτηκε, επειδή μια από τις βασικές αιτίες της μετά λίγα χρόνια γερμανικής ήττας, υπήρξαν γενικώς η Ιταλία και οι Ιταλοί.

Ο Μεταξάς

Και τώρα ας έρθουμε στα δικά μας. Τον Μεταξά (όπως γλαφυρώς μας έχει προ πολλού εξηγήσει ο Σπύρος Μαρκεζίνης στην “Πολιτική Ιστορία” του) δεν τον ανέβασαν, οι Γερμανοί, αλλά οι Βρετανοί. Ευγνώμων, λοιπόν, αυτός έθεσε γρήγορα την Κρήτη υπό βρετανικό έλεγχο. Οι Βρετανοί ήθελαν την Κρήτη και γενικώς τον ελλαδικό χώρο, για να μπορέσουν να βομβαρδίσουν τις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις στο Πλοέστι της Ρουμανίας, που ήταν η κύρια πηγή ανεφοδιασμού των Γερμανών σε υγρά καύσιμα.

Τα αεροπλάνα τους, όμως, δεν μπορούσαν να διανύσουν την απόσταση από τη Μεγαλόνησο στα βόρεια του Δούναβη. Έτσι, ο Τσιάνο άρχιζε να πιέζει τον Μουσολίνι να επιτεθεί στην Ελλάδα∙ αυτό, όπως έλεγε, ήταν κάτι εύκολο επειδή ο Μεταξάς δεν ήταν δημοφιλής και η ιταλική εισβολή θα προκαλούσε “επαναστατικά κινήματα του καταπιεσμένου ελληνικού λαού” – με αποτέλεσμα οι Ιταλοί τελικώς να  γίνουν “ενθουσιωδώς δεκτοί”.

Ο τορπιλισμός της Έλλης

Έχοντας την ελπίδα ότι δεν έχω γίνει πολύ κουραστικός, σπεύδω να καταλύσω τον λόγον. Πραγματικά, ο Μεταξάς δεν ήταν δημοφιλής. Τον αντιπαθούσε πρώτα-πρώτα η βενιζελική παράταξη, μετά σχεδόν το σύνολο των από τη Μικρά Ασία προσφύγων και τέλος ακόμη και οι οιονεί δικοί του στο τότε ευρύτερο φάσμα της Δεξιάς. Υπήρχε λοιπόν πραγματικά ο κίνδυνος εκδήλωσης, λόγω της επίθεσης των Ιταλών, στασιαστικών κινημάτων που οπωσδήποτε θα αποδυνάμωναν την ελληνική άμυνα. Τι ήταν αυτό όμως που παλλαϊκώς θα ένωνε τους Έλληνες και θα τους έκανε “μια γροθιά” ικανή να “πετάξει τους Ιταλούς στη θάλασσα”;

Μα τι άλλο; Ο αναίτιος τορπιλισμός της “Έλλης”, αγκυροβολημένης στα νερά του νησιού της Μεγαλόχαρης, και ακριβώς  τον Δεκαπενταύγουστο! Ας μη προχωρήσουμε άλλο∙ να αρκεστούμε λοιπόν στο ότι ο Ντε Βέκκι λίγες εβδομάδες μετά το τραγικό γεγονός αντικαταστάθηκε. Τρία χρόνια αργότερα αυτός και ο Τσιάνο διαδραμάτισαν πρωταρχικό ρόλο στην ανατροπή του Μουσολίνι∙ και ο μεν Τσιάνο πιάστηκε και εν γνώσει του πεθερού του εκτελέστηκε, ενώ ο Ντε Βέκκι τελικώς κατάφερε, με τη βοήθεια της Καθολικής Εκκλησίας, να ξεφύγει στην Αργεντινή…

Και ας κλείσουμε με βραχύτατη ανασκόπηση των καθ’ ημάς. Προκειμένου να μπορέσουν οι Βρετανοί να βομβαρδίσουν το Πλοέστι, ζήτησαν την εγκατάσταση αεροπορικής τους βάσης στη Θεσσαλονίκη. Ο Μεταξάς αρχικώς δέχτηκε, μετά άλλαξε γνώμη και τελικώς πέθανε εξαιτίας “παραμυγδαλικού αποστήματος”. Τα συμπεράσματα δικά σας…

Επικαλέστηκε, μεταξύ άλλων, πλημμελή ενσωμάτωση στο εθνικό δίκαιο της Οδηγίας 2022/2041 για τους επαρκείς κατώτατους μισθούς στην Ευρωπαϊκή Ένωση και ζητούσε την καταβολή δύο επιπλέον βασικών μισθών για κάθε έτος.

Το Συμβούλιο της Επικρατείας διευκρίνισε αρχικά ότι η Οδηγία 2022/2041 θα μπορούσε να προβληθεί μόνο για το χρονικό διάστημα μετά τη λήξη της προθεσμίας μεταφοράς της στο εθνικό δίκαιο, δηλαδή μετά τις 15 Νοεμβρίου 2024.

Εξετάζοντας την ουσία του επιχειρήματος, το Δικαστήριο έλαβε υπόψη και την απόφαση του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης της 11ης Νοεμβρίου 2025 στην υπόθεση C-19/23. Όπως επισημαίνει το ΣτΕ, το ΔΕΕ έκρινε ότι η ρύθμιση των αποδοχών των εργαζομένων, συμπεριλαμβανομένου του καθορισμού του κατώτατου μισθού, παραμένει κατά βάση στην αρμοδιότητα των κρατών-μελών.

Παράλληλα, το ΔΕΕ ακύρωσε διάταξη της Οδηγίας που προέβλεπε συγκεκριμένα κριτήρια για τον καθορισμό των κατώτατων μισθών, όπως η αγοραστική δύναμη, το κόστος διαβίωσης, το γενικό επίπεδο και η κατανομή των μισθών, ο ρυθμός αύξησής τους και οι μακροπρόθεσμες εξελίξεις στην παραγωγικότητα.

Με βάση τα δεδομένα αυτά, το ΣτΕ έκρινε ότι η Οδηγία δεν δημιουργούσε υπέρ του ενάγοντος δικαίωμα με επαρκώς προσδιορισμένο περιεχόμενο, ικανό να στηρίξει αξίωση για την καταβολή των επιδομάτων. Ούτε το άρθρο 31 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, σύμφωνα με την απόφαση, μπορεί να επεκτείνει την εφαρμογή του ευρωπαϊκού δικαίου σε ζητήματα αμοιβών που εξακολουθούν να υπάγονται στην αρμοδιότητα των κρατών-μελών.

Το δημοσιονομικό ζήτημα

Η Ολομέλεια εξέτασε στη συνέχεια αν η μη επαναφορά των δώρων συνιστά αντισυνταγματική παράλειψη του νομοθέτη.Στο πλαίσιο αυτό συνεκτίμησε τη δημοσιονομική πορεία της χώρας μετά το 2018, τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το αναθεωρημένο ευρωπαϊκό πλαίσιο οικονομικής διακυβέρνησης, τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το όριο της φτώχειας, καθώς και την εξέλιξη του μισθολογικού καθεστώτος των δημοσίων υπαλλήλων μετά τον ν. 4354/2015.

Παράλληλα, το Δικαστήριο έλαβε υπόψη μεταγενέστερες μισθολογικές παρεμβάσεις, μεταξύ άλλων εκείνες των νόμων 5045/2023 και 5163/2024. Κατά την κρίση του, οι παρεμβάσεις αυτές εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο δημοσιονομικής πολιτικής, το οποίο διαμορφώνεται και αξιολογείται μέσω των εκάστοτε Μεσοπρόθεσμων Πλαισίων.

Το ΣτΕ έκρινε ότι η πρόσθετη δημοσιονομική επιβάρυνση που συνεπάγονται οι σχετικές ρυθμίσεις παραμένει εντός των δημοσιονομικών δυνατοτήτων της χώρας. Αντίθετα, η οριζόντια χορήγηση δύο επιπλέον βασικών μισθών σε όλους τους δημοσίους υπαλλήλους θα προκαλούσε μόνιμη και σημαντική πρόσθετη επιβάρυνση.

Υπό αυτά τα δεδομένα, η Ολομέλεια έκρινε ότι η επιλογή του νομοθέτη να μην επαναφέρει τα επιδόματα δικαιολογείται από λόγους δημοσίου συμφέροντος που συνδέονται με τη δημοσιονομική ευστάθεια της χώρας. Παράλληλα, δεν διαπίστωσε ότι η μη καταβολή τους θέτει σε κίνδυνο την αξιοπρεπή διαβίωση των δημοσίων υπαλλήλων. Κατά συνέπεια, και λαμβάνοντας υπόψη τα περιθώρια εκτίμησης που διαθέτει ο νομοθέτης σε ζητήματα δημοσιονομικής πολιτικής, το ΣτΕ κατέληξε ότι δεν υφίσταται αντισυνταγματική παράλειψη.

Δεν διαπιστώθηκε παραβίαση της αρχής της ισότητας

Η Ολομέλεια απέρριψε επίσης το επιχείρημα ότι η μη επαναφορά των δώρων παραβιάζει την αρχή της ισότητας και την απαγόρευση των διακρίσεων σε σχέση με τους εργαζομένους στον ιδιωτικό τομέα. Σύμφωνα με την απόφαση, οι δημόσιοι υπάλληλοι τελούν, λόγω του ιδιαίτερου συνταγματικού και υπηρεσιακού καθεστώτος που διέπει την εργασιακή τους σχέση, υπό διαφορετικές συνθήκες σε σχέση με τους εργαζομένους του ιδιωτικού τομέα. Επομένως, η διαφορετική μισθολογική μεταχείριση δεν συνιστά κατ’ αρχήν παραβίαση της αρχής της ισότητας.

Ως πρόσθετο στοιχείο διαφοροποίησης, το Συμβούλιο της Επικρατείας επικαλείται τις άμεσες και δυνητικά σημαντικές επιπτώσεις που έχει η διάρθρωση και το ύψος των αποδοχών των δημοσίων υπαλλήλων στη δημοσιονομική κατάσταση των φορέων της Γενικής Κυβέρνησης και, κατ’ επέκταση, στη δημοσιονομική ευστάθεια του κράτους.

Ωστόσο, στο ζήτημα αυτό διατυπώθηκε μειοψηφία έξι μελών της Ολομέλειας, τα οποία είχαν διαφορετική άποψη ως προς το αν η μη επαναφορά των επιδομάτων παραβιάζει την αρχή της ισότητας. Έτσι, με την απόφαση 1201/2026, το ΣτΕ έκρινε συνολικά ότι η μη επαναφορά των επιδομάτων εορτών και αδείας στους δημοσίους υπαλλήλους δεν συνιστά ούτε παραβίαση του δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης ούτε αντισυνταγματική παράλειψη του νομοθέτη.

Η ανακοίνωση της Ολομέλειας

«Με την 1201/2026 απόφασή της η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας (Πρόεδρος: Μ. Πικραμένος, Εισηγητής: Ι. Μιχαλακόπουλος) έκρινε ότι ο νομοθέτης δεν παραβίασε ούτε το Σύνταγμα ούτε το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μη επαναφέροντας τα επιδόματα εορτών και αδείας των δημοσίων υπαλλήλων, τα οποία είχαν καταργηθεί ολοσχερώς με τον ν. 4093/2012.

Η απόφαση αυτή εκδόθηκε στο πλαίσιο «πρότυπης δίκης» του άρ. 1 παρ. 1 ν. 3900/2010. Το Συμβούλιο της Επικρατείας δίκασε αγωγή που είχε ασκήσει δημόσιος υπάλληλος στο Διοικητικό Πρωτοδικείο Αθηνών, ζητώντας δύο επί πλέον βασικούς μισθούς για κάθε έτος. Στο Διοικητικό Πρωτοδικείο είχε παρέμβει η ΑΔΕΔΥ υπέρ αυτού. Κατά τον ενάγοντα, η παράλειψη του νομοθέτη εντοπιζόταν στο διάστημα 1.1.2023 – 31.12.2024

Δεδομένου ότι ο ενάγων είχε επικαλεσθεί μη μεταφορά ή πλημμελή (με τον ν. 5163/2024) μεταφορά της Οδηγίας 2022/2041 «για επαρκείς κατώτατους μισθούς στην Ευρωπαϊκή Ένωση» (L 275), το Συμβούλιο της Επικρατείας αποσαφήνισε κατ’ αρχάς, στηριζόμενο σε πάγια νομολογία δική του και του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ), ότι μόνο για το διάστημα μετά την εκπνοή της προθεσμίας μεταφοράς της Οδηγίας (15.11.2024) και εξής θα μπορούσε να γίνει επίκληση της Οδηγίας.

Το Συμβούλιο της Επικρατείας τοποθετήθηκε, όμως, και επί του βασίμου για το εφεξής διάστημα, λαμβάνοντας υπόψη του τα κριθέντα από το ΔΕΕ σε απόφασή του της 11.11.2025 (υπόθεση C-19/23). Το ΔΕΕ έκρινε ότι δεν αποτελεί ευρωπαϊκή έννοια η «επάρκεια του κατωτάτου μισθού» και ότι το ζήτημα της ρύθμισης των αποδοχών γενικά των μισθωτών -και του κατωτάτου μισθού ειδικά- ανήκει στην αποκλειστική αρμοδιότητα του εθνικού νομοθέτη.

Μάλιστα το ΔΕΕ ακύρωσε -πλην των άλλων- διάταξη της Οδηγίας 2022/2041, η οποία δέσμευε τα Κράτη – Μέλη να συμπεριλάβουν στα εθνικά κριτήρια καθορισμού κατωτάτων μισθών τα τέσσερα στοιχεία που απαριθμούνταν εκεί («αγοραστική δύναμη των νόμιμων κατώτατων μισθών, λαμβανομένου υπόψη του κόστους διαβίωσης», «γενικό επίπεδο των μισθών και την κατανομή τους», «ρυθμό αύξησης των μισθών» και «τα εθνικά επίπεδα και τις εξελίξεις, μακροπρόθεσμα, στην παραγωγικότητα»). Έκρινε, επίσης, το ΔΕΕ ότι ούτε το άρθρο 31 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ε.Ε. θα μπορούσε να διευρύνει το πεδίο εφαρμογής του δικαίου της Ε.Ε. πέραν των αρμοδιοτήτων της, όσον αφορά τις «αμοιβές» ή το δικαίωμα σε «επαρκείς» ή «δίκαιους» νόμιμους κατώτατους μισθούς.

Κατόπιν αυτών το Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε ότι ούτε η Οδηγία παρείχε (σε ιδιώτες) δικαίωμα με επαρκώς προσδιορισμένο περιεχόμενο [βλ. απόφαση Δ.Ε.Κ. της 19.11.1991 επί των υποθέσεων C – 6/90 και C – 9/90, Francovich και Bonifaci], το αξιούμενο δηλαδή από τον ενάγοντα, ούτε μπορούσε να τύχει επίκλησης ο Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων. Απέρριψε, έτσι την αγωγή ως προς αυτή της την βάση.

Στη συνέχεια, έχοντας υπόψη του στοιχεία για τη δημοσιονομική πορεία της Χώρας μετά το έτος 2018 και τις συναφείς υποχρεώσεις που ανέλαβε η Ελλάδα στο πλαίσιο του λεγόμενου «Αναθεωρημένου Ευρωπαϊκού Πλαισίου Οικονομικής Διακυβέρνησης», καθώς και σε στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής σχετικά με το «όριο φτώχειας», το Συμβούλιο της Επικρατείας προχώρησε σε επισκόπηση της πορείας των ρυθμίσεων του μισθολογικού καθεστώτος των δημοσίων υπαλλήλων μετά τον (ισχύοντα και σήμερα, σχετικό) ν. 4354/2015 και της εκτιμώμενης πρόσθετης, πάγιας, ετήσιας δημοσιονομικής επιβάρυνσης που προκαλούσαν όχι μόνον οι κατά καιρούς γενικές ρυθμίσεις, αλλά και παράπλευρες, μισθολογικού χαρακτήρα ρυθμίσεις για ειδικές κατηγορίες ή καταστάσεις καθ’ όλο αυτό το διάστημα.

Έλαβε υπόψη την τάξη μεγέθους των εθνικά χρηματοδοτουμένων, καθαρών πρωτογενών δαπανών (όπου υπάγεται η μισθοδοσία, αλλά και δημόσιες επενδύσεις, οι δαπάνες για συντάξεις κ. ά.). Έκρινε, περαιτέρω, ότι η ρύθμιση του γενικού μισθολογικού καθεστώτος των δημοσίων υπαλλήλων με τους νόμους 4354/2015, 5045/2023 και 5163/2024, καθώς και οι παράπλευρες, μισθολογικού χαρακτήρα ρυθμίσεις της πρόσφατης περιόδου αποτελούν μίαν επί μέρους πτυχή συνόλου πολιτικών οι οποίες ιεραρχούνται (με τρόπο ο οποίος υπόκειται σε οριακό δικαστικό έλεγχο) και αποτιμώνται στα κατά καιρούς ισχύσαντα Μεσοπρόθεσμα Πλαίσια, ενώ η προκαλούμενη από αυτές επιβάρυνση κινείται εντός των δημοσιονομικών πλαισίων.

Δικαιολογείται, συνεπώς, κατά το Δικαστήριο η διαχρονική στάση του νομοθέτη στο επίμαχο ζήτημα και από λόγους δημοσίου συμφέροντος, αναγόμενους στη δημοσιονομική ευστάθεια της Χώρας, αν ληφθεί υπόψη -στο πλαίσιο του οριακού δικαστικού ελέγχου- η τάξη μεγέθους της πάγιας, επί πλέον επιβάρυνσης από την χορήγηση αδιαφοροποίητα στο σύνολο των δημοσίων υπαλλήλων μιας παροχής τέτοιου ύψους (δύο επί πλέον βασικών μισθών ετησίως). Εξ άλλου, δεν προέκυψε, ότι τίθεται σε κίνδυνο η αξιοπρεπής διαβίωση τω μισθοδοτούμενων από τη μη χορήγηση των επίμαχων επιδομάτων. Έτσι, με επίκληση και της πάγιας νομολογίας του για τα περιθώρια εκτίμησης του εθνικού νομοθέτη σε ζητήματα δημοσιονομικής πολιτικής, το Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε ότι ουδεμία αντισυνταγματική παράλειψη συνέτρεξε.

Τέλος, το Συμβούλιο της Επικρατείας απέρριψε ως νομικά αβάσιμη την αγωγή και σε ότι αφορά την παράβαση της συνταγματικής αρχής της ισότητας και της απαγόρευσης διακρίσεων του άρ. 6 παρ. 1 της Οδηγίας 2022/2041 έναντι των εργαζομένων στον ιδιωτικό τομέα. Επικαλέσθηκε το Δικαστήριο τη μεταχείριση που επιφυλάσσει στους δημοσίους υπαλλήλους το Σύνταγμα και ο Υπαλληλικός Κώδικας και θεώρησε κατόπιν αυτού προφανές ότι οι δημόσιοι υπάλληλοι δεν τελούν υπό τις ίδιες ή, έστω, παρόμοιες συνθήκες παροχής των υπηρεσιών τους με τους εργαζομένους στον ιδιωτικό τομέα. Τούτο έχει ως συνέπεια να μην παραβιάζει την αρχή της ισότητας η μη πρόβλεψη των επιμάχων επιδομάτων για τους δημοσίους υπαλλήλους.

Αποτελεί δε επαρκές διαφοροποιητικό στοιχείο μεταξύ των δύο κατηγοριών, σύμφωνα και με το άρ. 6 παρ. 1 της Οδηγίας 2022/2041, το γεγονός ότι το ζήτημα της διάρθρωσης των αποδοχών των δημοσίων υπαλλήλων και του καθορισμού του ύψους τους (και για τον κατώτατο μισθό), έχει άμεσες και δυνητικά σημαντικές επιπτώσεις στη δημοσιονομική κατάσταση των Φορέων Γενικής Κυβέρνησης και κατ’ επέκταση στη δημοσιονομική ευστάθεια του Κράτους. Στο τελευταίο αυτό ζήτημα, όμως, της παράβασης της αρχής της ισότητας, διατυπώθηκε μειοψηφία έξι μελών του Δικαστηρίου.

Το Συμβούλιο Επικρατείας, αφού επέλυσε τα ζητήματα κατ’ άρ. 1 παρ. 1 ν. 3900/2010, κράτησε, εκδίκασε και απέρριψε την αγωγή».

Οι δηλώσεις και τα σχόλια που ακολούθησαν δεν άφηναν την παραμικρή αμφιβολία για το ποιος βρισκόταν πίσω από αυτή την επίθεση. Το Ισραήλ, καθυστέρησε κάποιες ώρες να παραδεχθεί επίσημα την εμπλοκή του. Ωστόσο, “χωριό που φαίνεται”… Προφανώς όμως, αντικείμενο του σημερινού σχολίου δεν είναι να αποφανθούμε ποιος έκανε τι!

Εξάλλου, έγκαιρα έχουμε επισημάνει ότι ένα από τα πιο επικίνδυνα δυνητικά μέτωπα του προσεχούς διαστήματος είναι αυτό ανάμεσα στο Ισραήλ και την Τουρκία. Ένα μέτωπο που μπορεί να αλλάξει τα πάντα στην ευρύτερη περιοχή, εμπλέκοντας άμεσα τα ελληνικά (ελλαδικά και κυπριακά) εθνικά συμφέροντα. Όχι απαραίτητα με αρνητικό τρόπο, αν και κίνδυνοι εξ ορισμού υπάρχουν.

Το μέτωπο Τουρκίας-Ισραήλ

Ένα τέτοιο μέτωπο θα άλλαζε τα δεδομένα για τον τουρκικό αμυντικό σχεδιασμό. Δεν χρειάζεται ιδιαίτερη εξήγηση για ποιον λόγο η πραγματική απειλή για τους Τούρκους δεν προέρχεται από δυσμάς. Η όποια “φασαρία” στην περιοχή μας, είναι προϊόν αποκλειστικής πρωτοβουλίας της Άγκυρας και έχει ως αφετηρία τον πάγιο αναθεωρητισμό της. Μια ματιά στα πρόσφατα στοιχεία της αεροπορικής δραστηριότητας στον χώρο του Αιγαίου, αρκεί για να τεκμηριώσει το ότι η “θερμοκρασία” καθορίζεται κατά το δοκούν από την ανατολική πλευρά των ακτών του.

Η πιο βασική παρατήρηση που πρέπει να γίνει, είναι η απόφαση του εβραϊκού κράτους να μην κάνει εκπτώσεις στα θέματα εθνικής ασφαλείας. Ακόμα κι αν ενιστάμενος είναι ο ίδιος ο Αμερικανός πρόεδρος, με τον οποίο μάλιστα, ο σημερινός Ισραηλινός πρωθυπουργός διατηρεί θερμές προσωπικές σχέσεις επί δεκαετίες.

Οι Ισραηλινοί έθεσαν την κόκκινη γραμμή για την τουρκική εμπλοκή στη Συρία και χτίζουν συστηματικά εικόνα αξιοπιστίας για το τι θα συμβεί, εάν… κάποιος την παραβιάσει. Χωρίς εξαιρέσεις. Μετακίνησαν δε, εμφανέστατα, ολόκληρη Μοίρα επιθετικών ελικοπτέρων Apache πιο κοντά στο βόρειο μέτωπο, δηλαδή προσανατολισμένη προς Λίβανο και Συρία…

Αυτή είναι η εικόνα μιας χώρας που έχει απόλυτη συναίσθηση του τι συμβαίνει στον γεωπολιτικό της περίγυρο. Αντιλαμβάνεται ότι άπαντες παίζουν τα ρέστα τους, καθώς έχουν αντιληφθεί έγκαιρα τη μεταβατική φάση που διέρχεται το διεθνές σύστημα. Σε τοπικό, περιφερειακό και παγκόσμιο επίπεδο. Όλοι διαγκωνίζονται για το καλύτερο δυνατό πλασάρισμα για την επόμενη ημέρα, όπου θα υπάρχουν κερδισμένοι και χαμένοι.

Νικητές και ηττημένοι. Και σεβόμενοι τον εαυτό τους, οι Ισραηλινοί δε σκοπεύουν να βρεθούν στη δεύτερη κατηγορία. Εξάλλου, όπως αποκαλύπτει η στρατηγική τους κουλτούρα, αντιλαμβάνονται ότι το να κρύβονται στο καβούκι τους συνιστά ηττοπαθή στρατηγική, η οποία εκπέμπει αδυναμία στο γεωπολιτικό περιβάλλον. Κυρίως όμως, προσπαθούν ενεργητικά να διαμορφώσουν τις εξελίξεις.

Οι “νομιμόφρονες” Έλληνες…

Στον αντίποδα αυτής της οπτικής φαίνεται πως βρίσκεται η Ελλάδα. Η ρητορική της εξακολουθεί να υπερτονίζει αφελώς το διεθνές δίκαιο, σε μια περίοδο που ακόμα και οι “νομοταγείς” αντιλαμβάνονται ότι δεν χρησιμοποιείται πλέον, ούτε ως φύλλο συκής για τη συγκάλυψη πραγματικών κινήτρων και στόχων! Μόνον ό,τι έχεις την ισχύ να κατοχυρώσεις θα σου ανήκει την επόμενη ημέρα. Αυτή είναι και η πεποίθηση της αναθεωρητικής Τουρκίας.

Χωρίς να επεκταθούμε σε όλο το φάσμα της διεθνούς συμπεριφοράς της Αθήνας, ας επισημανθεί μόνον το ότι ποντάρει τα πάντα στην πολιτική συμμαχιών. Στη “σωστή πλευρά της Ιστορίας”, με την προσδοκία βρει στήριγμα την κρίσιμη στιγμή. Παράλληλα όμως, με την απόλυτη προσαρμογή των ελληνικών συμφερόντων στα συμμαχικά, εκπέμπει το μήνυμα ότι διστάζει. Η ίδια στάση αντικατοπτρίζεται σε όλα τα μέτωπα! Υπάρχοντα και δυνητικά!

Συμμαχία διαφημίζει με το Ισραήλ, αλλά φοβάται εμφανώς να κάνει κινήσεις που θα έδιναν την εντύπωση ενοποίησης, τρόπον τινά, του ελληνοτουρκικού με το τουρκοϊσραηλινό μέτωπο, χτίζοντας ένα ισχυρό και διακριτό σύστημα αποτροπής… Στρατηγική σχέση διαφημίζει με τη Σαουδική Αραβία και δείχνει να αιφνιδιάζεται από τη Συμφωνία της Μέκκας.

Τα ίδια και με στο μέτωπο της Ουκρανίας! Στην αρχή το προσέγγισε με “ιδεολογικούς” όρους και κηρύγματα περί διεθνούς δικαίου και νομιμότητας. Πουθενά αναφορά σε ειδικά ελληνικά εθνικά συμφέροντα. Εξέπεμπε εξ αρχής το μήνυμα μιας πολιτικής που είναι παρακολούθημα αυτής των “συμμάχων»”. Οποιαδήποτε απόκλιση από τη συμμαχική πολιτική και αναφορά στα ειδικά ελληνικά εθνικά συμφέροντα θεωρείται έγκλημα καθοσιώσεως!

Ιδού το “ευχαριστώ” από το Κίεβο!

Τελικά “κατάφερε” να δέχεται πλήγματα από μη επανδρωμένα εναντίον πλοίων ελληνικών συμφερόντων στη Μαύρη θάλασσα από τους Ουκρανούς που έχουν ευεργετηθεί! Σε κάποιες περιπτώσεις μάλιστα, το πετρέλαιο ήταν από το Καζακστάν! Το Κίεβο αισθάνεται άνετα να… τιμωρεί τον ευεργέτη του, που πήγε κόντρα στην παραδοσιακή του πολιτική εξισορρόπησης των σχέσεων με τη Ρωσία για χάρη του! Θυσιάζοντας τον ρόλο της Μόσχας στα ελληνοτουρκικά και φυσικά στο Κυπριακό! Αυτό είναι το “ευχαριστώ”!

Τι κι αν ορθώς, μαζί με τη Μάλτα, εκφράστηκαν ισχυρές επιφυλάξεις μπλοκάροντας πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την πλήρη απαγόρευση των ναυτιλιακών υπηρεσιών μεταφοράς ρωσικού πετρελαίου Η οριζόντια απαγόρευση θα έπληττε την ανταγωνιστικότητα των ελληνικών, άρα και ευρωπαϊκών, ναυτιλιακών εταιρειών. Επίσης, θα προκαλούνταν περαιτέρω αναταράξεις στις διεθνείς τιμές της ενέργειας, πλήττοντας τον Έλληνα καταναλωτή.

Είναι όμως αυτή επαρκής αιτιολογία για τη στοχοποίηση πλοίων ελληνικών συμφερόντων από το Κίεβο; Δηλαδή, αυτό που περίμεναν είναι η απόδοση προτεραιότητας στα ουκρανικά κι όχι στα ελληνικά συμφέροντα; Αυτά οφείλουμε να υπερασπιζόμαστε. Εάν τα υπερασπίσει η χώρα, είναι σαν να μην υπάρχουν! Κι εφόσον το Κίεβο στρέφεται εναντίον της Αθήνας, ποια είναι η αντίδραση;

Απείλησε η Ελλάδα με σοβαρά αντίμετρα εάν συνεχιστεί αυτή η πρακτική; Και να το εννοεί ασφαλώς. Πέρα από τις τυπικές διπλωματικές παραστάσεις, που αποδεικνύεται στην πράξη ότι εν καιρώ πολέμου είναι για τα μάτια του κόσμου. Εντός κι εκτός Ελλάδας… Υπάρχει και το βέτο στην Ευρωπαϊκή Ένωση αν επιμένουν να απαιτούν πλήρη υποταγή των ελληνικών συμφερόντων εθνικής ασφαλείας στα ουκρανικά.

Ισραήλ-Ουκρανία: “Το πολύ το Κύριε ελέησον…”

Τούτων λεχθέντων, δεν αναρωτιέται κανείς στην Αθήνα ποια είναι η αιτία στην οποία οφείλεται η ανυποληψία που έχει περιπέσει η γεωπολιτική υπόσταση της Ελλάδας, αν κριθεί από την ευκολία με την οποία η Ουκρανία “ξεχνά” την ελληνική βοήθεια και πλήττει ελληνικά συμφέροντα λόγω μη απόλυτης ευθυγράμμισης με τις αποφάσεις της;

Μήπως τελικά ισχύει, κατ’ αναλογία, το αντίστοιχο της παροιμίας «το πολύ το Κύριε ελέησον το βαριέται και ο παπάς»! Όπου “Κύριε ελέησον” αντιστοιχίζονται τα κηρύγματα περί διεθνούς νομιμότητας, που ακούγονται τόσο παράταιρα στην κατάσταση γενικευμένης ζούγκλας που διερχόμαστε.

Μερικές φορές, η χώρα δείχνει να γίνεται βολικός στόχος για όλους. Σάκος του μποξ! Γιατί; Μα διότι εάν δεν αναμένονται αντίποινα, που εξ αντικειμένου θα όρθωναν ένα τείχος αποτροπής, όλα τα υπόλοιπα καταλήγουν απλές λεπτομέρειες. Διότι οι Ουκρανοί προτεραιοποιούν τα δικά τους συμφέροντα. Μόνος τρόπος αποτροπής η καλλιέργεια την πεποίθησης για αξιόπιστα αντίποινα. Αυτά θα βάραιναν στους υπολογισμούς οποιουδήποτε.

Ακούσαμε τίποτα ουσιώδες από τους λαλίστατους κατά τα άλλα υπουργούς Κικίλια, Δένδια και Γεραπετρίτη; Το πρόβλημα είναι ότι τη φήμη και την αξιοπιστία δεν τη χτίζεις από τη μια μέρα στην άλλη. Καλλιεργείται σε βάθος χρόνου. Όχι με λόγια, αλλά με έργα. Ούτε με “αγριάδες” και το σύνηθες ύφος ορισμένων για λόγους επικοινωνίας, καθώς εδώ προτεραιότητα είναι η εικόνα του συνεργάσιμου πολιτικού σε… επιλεγμένες ξένες πρωτεύουσες. Πώς γίνεται λοιπόν να έχεις πρωταγωνιστήσει υπέρ της Ουκρανίας, να την έχεις εξοπλίσει, να έχεις ξεχάσει κάθε ίχνος της συνήθους έκκλησης υπέρ του δρόμου της διπλωματίας έναντι αυτού των όπλων και να δέχεσαι πλήγματα από ουκρανικά μη επανδρωμένα;

Παράλληλα, δεν έχεις τολμήσει ως Ελλάδα να συνδέσεις τη στάση της χώρας με αντίστοιχη των συμμάχων σου Κυπριακό που είναι κι αυτό ζήτημα εισβολής και κατοχής! Γιατί να φωνάζουμε για το Ντονμπάς, εάν οι σύμμαχοι και ο Ζελκένσκι δεν βλέπουν «κατεχόμενα» και στη βόρεια Κύπρο; Εάν μας προτρέπουν “να τα βρούμε” με τον κατακτητή, για ποιον λόγο να διαφοροποιήσουμε εμείς τη στάση μας, έχοντας λάβει από την πρώτη μέρα θέση αρχής για καταδίκη της ρωσικής εισβολής; Υπάρχουν… δύο ειδών κατακτητές;

Βερολίνο, Κίεβο και Nord Stream

Και η Γερμανία έχει στηρίξει την Ουκρανία. Όταν όμως έγινε η δολιοφθορά στον αγωγό Nord Stream που επιχειρήθηκε με μαζική επικοινωνιακή επίθεση να πέσει η ευθύνη στη Μόσχα, Το Βερολίνο δεν πείστηκε. Η έρευνα των Γερμανών έδειχνε άλλους ως υπεύθυνους. Τελικά συνελήφθησαν δύο Ουκρανοί που εργάζονταν «για λογαριασμό ουκρανικών κρατικών οντοτήτων» και η γερμανική ομοσπονδιακή εισαγγελία πλέον κάνει τη δουλειά της.

Το Κίεβο ισχυρίζεται πως «δεν οργάνωσε» τη δολιοφθορά, μην κρύβοντας όμως την ικανοποίηση, κρίνοντας εμμέσως νόμιμη οποιαδήποτε επίθεση περιορίζει την ικανότητα της Μόσχας να χρηματοδοτεί τον πόλεμο εναντίον της Ουκρανίας. Αυτό μοιάζει να ισχύει και στην περίπτωση των πλοίων ελληνικών συμφερόντων.

Κατανοητή η στάση του Κιέβου αφού η προτεραιότητα είναι “οι επιτιθέμενοι Ρώσοι”. Και στο Κυπριακό όμως δεν έχουμε “επιτιθέμενους” ως Ελλάδα που πρέπει κι εμείς με τη σειρά μας να τους δώσουμε προτεραιότητα; Δηλαδή να μην κάνουμε πως δεν βλέπουμε για να μη διαταράξουμε… την ενότητα της συμμαχίας; Ή μήπως θα πρέπει να δικαιολογήσουμε τις σε βάρος μας ενέργειες στο μέτωπο της Ουκρανίας, θέτοντας σε δεύτερη μοίρα τα προβλήματα με την Τουρκία και το Κυπριακό;

Τελικά, ποιο συμπέρασμα εξάγουν άραγε οι σχεδιαστές στρατηγικής, η πολιτική και η στρατιωτική ηγεσία στο Ισραήλ από αυτή μας τη στάση; Υπενθυμίζεται, ότι οι Ισραηλινοί απέδειξαν στην πράξη ότι δεν διστάζουν να παρακάμψουν τις αντιρρήσεις μιας χώρας που τους παρείχε την τελευταία δεκαετία 38 δισ. δολ. για εξοπλισμούς. Ούτε και τα ειδικά συμφέροντα του «μεγαλύτερου φίλου που είχε ποτέ στην Ουάσινγκτον», σύμφωνα με τα λόγια του πρωθυπουργού Νετανιάχου. Πώς ερμηνεύεται άραγε στην Ιερουσαλήμ η “υπερβάλλουσα ανεκτικότητα” της Αθήνας; Οι συγκρίσεις και τα συμπεράσματα είναι του καθενός…

Σε συνεργασία με το defencepoint

Ο υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν επικοινώνησε τηλεφωνικά με τον Πακιστανό αντιπρόεδρο της κυβέρνησης και υπουργό Εξωτερικών Μοχάμεντ Ισάκ Νταρ και τον προσκάλεσε στην 4η Περιφερειακή Συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών στην Κωνσταντινούπολη. Ο Νταρ αποδέχθηκε την πρόσκληση. Σύμφωνα με την ανακοίνωση του πακιστανικού υπουργείου Εξωτερικών, οι τέσσερις χώρες θα συζητήσουν τις πρόσφατες περιφερειακές εξελίξεις, καθώς και τις προσπάθειες για την προώθηση της ειρήνης και της σταθερότητας.

Η συνάντηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς πραγματοποιείται λίγες μόλις εβδομάδες μετά την υπογραφή στη Μέκκα της Κοινής Συμφωνίας Άμυνας Τουρκίας-Σαουδικής Αραβίας-Πακιστάν. Η συμφωνία, που υπεγράφη στις 7 Αυγούστου, προβλέπει ότι ένοπλη επίθεση εναντίον ενός από τα συμβαλλόμενα μέρη θα θεωρείται επίθεση εναντίον και των τριών. Προβλέπει επίσης ενισχυμένο πολιτικό και στρατιωτικό συντονισμό και συνεργασία στους τομείς της άμυνας και της αμυντικής βιομηχανίας.

Η Αίγυπτος στο επίκεντρο

Το στοιχείο που προσδίδει ιδιαίτερο ενδιαφέρον στη σημερινή εξέλιξη είναι η Αίγυπτος. Το Κάιρο δεν συμμετείχε στην αμυντική συμφωνία που υπέγραψαν Τουρκία, Σαουδική Αραβία και Πακιστάν. Η Άγκυρα, ωστόσο, δεν έχει κρύψει ότι επιθυμεί τη διεύρυνση του σχήματος.

Ο ίδιος ο Ερντογάν δήλωσε πρόσφατα ότι η Αίγυπτος θα μπορούσε να ενταχθεί στη συμφωνία και ότι το νέο αμυντικό σχήμα παραμένει ανοικτό σε νέα μέλη. Ακόμη πιο χαρακτηριστική ήταν η τοποθέτηση του Χακάν Φιντάν μετά την υπογραφή της συμφωνίας στη Μέκκα, όταν χαρακτήρισε την Αίγυπτο «φυσικό εταίρο» του νέου σχήματος.

Έτσι, η πρόσκληση της Αιγύπτου στο τραπέζι των τεσσάρων στην Κωνσταντινούπολη αποκτά διαφορετική βαρύτητα. Δεν πρόκειται απλώς για άλλη μία συνάντηση περιφερειακής διαβούλευσης. Η Άγκυρα φαίνεται να αξιοποιεί το ήδη υπάρχον τετραμερές πλαίσιο Τουρκίας-Αιγύπτου-Σαουδικής Αραβίας-Πακιστάν, προκειμένου να διατηρήσει το Κάιρο μέσα στον διάλογο και ταυτόχρονα να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για μια ενδεχόμενη προσχώρησή του στο νέο αμυντικό σχήμα. Ένα σχήμα που η Τουρκία θέλει να διευρύνει

Οι τέσσερις χώρες δεν συναντώνται για πρώτη φορά. Η πρώτη συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών πραγματοποιήθηκε στο Ριάντ στις 20 Μαρτίου 2026, ακολούθησε η συνάντηση στο Ισλαμαμπάντ στις 29 Μαρτίου και η τρίτη στην Αττάλεια στις 17 Απριλίου. Η τέταρτη συνάντηση στην Κωνσταντινούπολη πραγματοποιείται, επομένως, στο πλαίσιο ενός μηχανισμού που έχει ήδη αποκτήσει συνέχεια και θεσμική δυναμική.

Αλλάζει η συγκυρία

Η συγκυρία, όμως, είναι πλέον διαφορετική. Μετά τη συμφωνία της Μέκκας, η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν έχουν δημιουργήσει ένα σαφώς πιο φιλόδοξο αμυντικό πλαίσιο. Η πιθανή συμμετοχή της Αιγύπτου θα προσέθετε σε αυτό ένα από τα σημαντικότερα αραβικά κράτη, με μεγάλη στρατιωτική ισχύ, έλεγχο της Διώρυγας του Σουέζ και κρίσιμο γεωπολιτικό βάρος στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή. Το Κάιρο, πάντως, μέχρι στιγμής ακολουθεί πιο προσεκτική στάση και δεν έχει ενταχθεί στη συμφωνία της Μέκκας.

Η συνάντηση στην Κωνσταντινούπολη θα δείξει επομένως, όχι μόνο πώς εξελίσσεται η τετραμερής συνεργασία, αλλά και αν η Τουρκία μπορεί να μετατρέψει το τετραμερές διπλωματικό σχήμα σε βάση για την περαιτέρω διεύρυνση της νέας περιφερειακής αρχιτεκτονικής ασφάλειας.

Για την Άγκυρα, η παρουσία της Αιγύπτου στο τραπέζι είναι ιδιαίτερα σημαντική: Η Τουρκία δεν περιορίζεται στη δημιουργία ενός τριμερούς άξονα με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν, αλλά επιχειρεί να προσεγγίσει και το Κάιρο, επιδιώκοντας ένα ευρύτερο περιφερειακό σχήμα, με μεγαλύτερο πολιτικό και στρατηγικό βάρος.

Η ερώτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία μετά τη συγκρότηση του Τμήματος Τεχνητής Νοημοσύνης του ΓΕΕΘΑ και την παρουσίαση της Διεύθυνσης Πληροφορικής – Κυβερνοχώρου και της Μονάδας «1864», όπου προβλέπεται αξιοποίηση ΤΝ για εκτίμηση κινδύνου, ιεράρχηση απειλών και υποστήριξη ταχείας λήψης αποφάσεων.

Ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ ζητά να αποσαφηνιστεί ποιο ανεξάρτητο όργανο ελέγχει και πιστοποιεί τα συστήματα, ποιος αποδέχεται τον υπολειπόμενο κίνδυνο και με ποιους μηχανισμούς διασφαλίζονται η ανθρώπινη εποπτεία, η ιχνηλασιμότητα, η ποιότητα των δεδομένων και η περιοδική αξιολόγηση της αξιοπιστίας τους. Επισημαίνει ότι η θεσμική διαφάνεια δεν προϋποθέτει αποκάλυψη διαβαθμισμένων στοιχείων, αλλά σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων και ευθύνης για τεχνολογίες κρίσιμες για την εθνική άμυνα.

Παράλληλα, θέτει το ζήτημα της εφαρμογής του ευρωπαϊκού AI Act και της NIS2, καθώς και της σαφούς διάκρισης μεταξύ αμιγώς στρατιωτικών εφαρμογών και άλλων χρήσεων ΤΝ στο ΥΠΕΘΑ. Υπογραμμίζει, επίσης, την ανάγκη ενιαίων κανόνων διαλειτουργικότητας και διακυβέρνησης δεδομένων, ώστε το Ελληνικό Δημόσιο να διατηρεί τον έλεγχο των κρίσιμων δεδομένων και υποδομών, να αποφεύγεται ο τεχνολογικός εγκλωβισμός σε συγκεκριμένους προμηθευτές και να εξασφαλίζεται η δυνατότητα ουσιαστικής συμμετοχής της ελληνικής αμυντικής και τεχνολογικής βιομηχανίας. Τέλος, ζητά την κατάθεση των σχετικών κανονιστικών κειμένων και οδηγιών, στον βαθμό που δεν περιλαμβάνουν διαβαθμισμένες ή επιχειρησιακά ευαίσθητες πληροφορίες.

Ο Μόρενς είχε παραπεμφθεί τον περασμένο Απρίλιο για ένα σχέδιο που, σύμφωνα με τους εισαγγελείς, είχε στόχο να εμποδίσει την ικανοποίηση αιτημάτων για πρόσβαση σε δημόσια έγγραφα που άρχισαν να υποβάλλονται στην υπηρεσία από τον Απρίλιο του 2020 και αφορούσαν ερευνητικές επιχορηγήσεις σχετικές με την Covid-19. Αντιμετωπίζει ποινή φυλάκισης έως πέντε ετών.

«Δηλώνοντας ένοχος σήμερα, ο δρ Μόρενς ανέλαβε την ευθύνη για όσα έκανε και θα συνεχίσει να το πράττει», ανέφερε σε δήλωσή του ο δικηγόρος του, Τίμοθι Μπέλεβετζ. Η παραδοχή ενοχής του Μόρενς συνδέεται, σύμφωνα με τους εισαγγελείς, με την απόφαση των Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας των ΗΠΑ (NIH) να ακυρώσουν ερευνητική επιχορήγηση που αφορούσε κορωνοϊούς σε νυχτερίδες.

Η απόφαση είχε ληφθεί εν μέσω των ισχυρισμών ότι ο ιός που προκάλεσε την Covid-19 ενδέχεται να είχε προέλθει από εργαστήριο της Γουχάν. Το κινεζικό εργαστήριο είχε λάβει μέρος της χρηματοδότησης μέσω της εταιρείας, στην οποία είχε αρχικά χορηγηθεί η επιχορήγηση.

Σύμφωνα με το κατηγορητήριο, ο Μόρενς και άλλα πρόσωπα ανέμεναν ότι οι μεταξύ τους επικοινωνίες θα μπορούσαν να ζητηθούν στο πλαίσιο του αμερικανικού νόμου περί Ελευθερίας της Πληροφόρησης (Freedom of Information Act – FOIA). Για τον λόγο αυτό, όπως αναφέρουν οι εισαγγελείς, συμφώνησαν να επικοινωνούν μέσω του προσωπικού λογαριασμού email του Μόρενς αντί του επίσημου κυβερνητικού του λογαριασμού, προκειμένου οι συγκεκριμένες επικοινωνίες να μην εντοπίζονται εύκολα στο πλαίσιο αιτημάτων για δημόσια έγγραφα.

Όπως δήλωσε ο ίδιος, στόχος του ήταν «να προστατεύσει τον Φάουτσι από απειλές και να αποτρέψει τη διάδοση παραπληροφόρησης για τον ιό». Η υπόθεση ήρθε στο φως εν μέσω της πίεσης που ασκεί η κυβέρνηση Τραμπ η οποία κατηγορεί τον Φάουτσι και τους στενούς συνεργάτες του ότι παραπλάνησαν το κοινό τόσο για την προέλευση του κορονοϊού όσο και για τη σοβαρότητά του.

Να σημειωθεί ότι Επιτροπή της αμερικανικής Γερουσίας υπερψήφισε την παραπομπή του Δρ. Άντονι Φάουτσι για περιφρόνηση του Κογκρέσου. Η απόφαση ελήφθη επειδή ο πρώην αξιωματούχος υγείας αρνήθηκε να απαντήσει σε ερωτήσεις γύρω από την προέλευση του COVID-19, επικαλούμενος το “δικαίωμα της σιωπής”.

Η δίκη του αιώνα για το Facebook

Σε μία άλλη πολύκροτη υπόθεση, ξεκίνησε στην Καλιφόρνια, στις ΗΠΑ η δίκη της Meta, η οποία, μεταξύ άλλων κατηγορείται ότι σχεδίασε σκόπιμα τα social media Instagram και Facebook για να εθίσει παιδιά και εφήβους. Η δίκη χαρακτηρίζεται δικαίως ως “δίκη του αιώνα”. Σημειώνεται ότι εναντίον της Meta στρέφονται 29 αμερικανικές Πολιτείες, με επικεφαλής στην παρούσα φάση την Καλιφόρνια, το Κολοράντο, το Κεντάκι και το Νιου Τζέρσεϊ, ενώ έξω από το δικαστήριο είχαν συγκεντρωθεί διαδηλωτές και ακτιβιστές κατά των social media, καθώς και γονείς που υποστηρίζουν ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης συνέβαλαν στους θανάτους των παιδιών τους.

Οι εισαγγελείς υποστηρίζουν ότι η Meta ανέπτυξε ψυχολογικά χειραγωγικούς μηχανισμούς (όπως το «σκρολάρισμα», nfinite scroll και οι ειδοποιήσεις) για να κρατά τους νέους εγκλωβισμένους. Παράλληλα, ο κολοσσός του Ζάκερμπεργκ κατηγορείται επίσης για:

• Απόκρυψη της Αλήθειας: Κατηγορείται ότι γνώριζε για τις αρνητικές επιπτώσεις (κατάθλιψη, άγχος, διατροφικές διαταραχές), αλλά δημοσίευε παραπλανητικές εκθέσεις ασφαλείας.
• Παραβίαση Προσωπικών Δεδομένων, καθώς υπάρχουν καταγγελίες για παράνομη συλλογή δεδομένων ανηλίκων κάτω των 13 ετών, χωρίς τη γονική συγκατάθεση.

Τι έγινε την πρώτη ημέρα της δίκης

Ο κολοσσός των social media, ο οποίος βρίσκεται αντιμέτωπος με τη μεγαλύτερη νομική πρόκληση στην ιστορία του άκουσε την πρώτη ημέρα της δίκης τα επιχειρήματα των αμερικανικών πολιτειών. Η αναπληρώτρια γενική εισαγγελέας της Καλιφόρνια, Megan O’Neill, ισχυρίστηκε ότι η Meta απέκρυψε την αλήθεια σχετικά με τους κινδύνους που έθεταν οι πλατφόρμες της στα παιδιά, ότι η επιχείρηση είχε σχεδιαστεί για να προσελκύει χρήστες και να συλλέγει τα δεδομένα τους και ότι παρενέβη ενεργά στη δική της έρευνα για την ψυχική υγεία.

Από την πλευρά του, ο δικηγόρος της Meta, Paul Schmidt, υποστήριξε ότι η εταιρεία έχει ιστορικό κοινοποίησης πληροφοριών σχετικά με τις βλάβες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ότι η επιβολή πολιτικών περιεχομένου και ορίων ηλικίας είναι περίπλοκη και ότι οι υπάλληλοί της εργάζονται ενεργά για τη βελτίωση του αντίκτυπου των πλατφορμών στην ευημερία των χρηστών.

Τι κατέθεσε εναντίον πρώην ανώτερο στέλεχος της Meta

«Η έκθεση εφήβων σε σκληρό περιεχόμενο ήταν 100 φορές υψηλότερη από αυτή που δήλωνε η εταιρεία», κατέθεσε στην αίθουσα ο πρώτος μάρτυρας κατηγορίας και πληροφοριοδότης της ΜΕΤΑ. Ο Arturo Béjar, πρώην ανώτερο στέλεχος, δήλωσε στην κατάθεσή του ότι η Meta γνώριζε ότι οι πλατφόρμες της έβλαπταν τους νέους, ότι η ασφάλεια ήταν δεύτερη σκέψη και ότι η εταιρεία υποεκτιμούσε τη συχνότητα εμφάνισης βλαβών μεταξύ των χρηστών στις δημόσιες εκθέσεις της.

Για παράδειγμα, είπε ο Béjar, η Meta ανέφερε ότι ο κίνδυνος έκθεσης των εφήβων σε γραφικό ή βίαιο περιεχόμενο ήταν από 0,01% έως 0,02%. Ωστόσο, η Meta είχε αποτελέσματα έρευνας χρηστών – την οποία δεν δημοσίευσε – που έδειχναν ότι η επικράτηση γραφικού ή βίαιου περιεχομένου στις πλατφόρμες της, ήταν στην πραγματικότητα 100 έως 400 φορές υψηλότερη από τον αναφερόμενο αριθμό.

Την ίδια στιγμή, ο Béjar αναφέρθηκε ακόμα σε ένα σημείωμα του διευθύνοντος συμβούλου της Meta, Μαρκ Ζάκερμπεργκ, το 2021, στην οποία ανέφερε ότι η εταιρεία δεν δίνει προτεραιότητα στο κέρδος έναντι της ασφάλειας και της ευημερίας των χρηστών της. Σύμφωνα με τον μάρτυρα, το σημείωμα δημιουργούσε μια ψευδή και παραπλανητική εντύπωση για τη δέσμευση του Facebook στην ασφάλεια και την ευημερία των νέων.

Σημειώνεται ότι αυτή η ανάρτηση του Ζούκερμπεργκ ώθησε τον Béjar να στείλει στον επικεφαλής της Meta ένα email, ενημερώνοντάς τον για το μέγεθος της βλάβης που ανέφεραν ότι βίωναν οι χρήστες της πλατφόρμας. Ωστόσο, κάθε φορά που ρωτούσαν τον CEO της ΜΕΤΑ για την ασφάλεια της ψυχικής υγείας των εφήβων χρηστών, ο Ζούκερμπεργκ άρχιζε αμέσως να μιλάει για την «επικράτηση».

Ο Béjar έδειξε στους ενόρκους μια σειρά email από και προς τον Κρις Κοξ (Chris Cox), «το δεξί χέρι του Μαρκ Ζάκερμπεργκ». «Προσπαθούσα να επικοινωνήσω το πόσο μεγάλο ήταν το χάσμα μεταξύ αυτού που οι χρήστες έλεγαν ότι βίωναν βλάβη, έναντι αυτού που έδινε προτεραιότητα η εταιρεία και επικοινωνούσε στο κοινό, σχετικά με τη βλάβη». Τόσο ο Κοξ όσο και ο CEO της ΜΕΤΑ τον αγνοούσαν και έδιναν τελικά την εντύπωση ότι «δεν γνώριζαν πόσο σοβαρή ήταν η βλάβη και αυτός ήταν ο λόγος που η εταιρεία ενεργούσε με αυτόν τον τρόπο», κατέθεσε ο πληροφοριοδότης.

Τι αναμένεται να συμβεί 

Κατά τη διάρκεια της δίκης (που αναμένεται να κρατήσει 5 έως 7 εβδομάδες) αναμένεται να παρουσιαστούν εσωτερικά έγγραφα της εταιρείας, συμπεριλαμβανομένων ηλεκτρονικών μηνυμάτων μεταξύ των υπαλλήλων της ΜΕΤΑ. Στο εδώλιο αναμένεται να βρεθούν για να καταθέσουν ο ίδιος ο Μαρκ Ζούκερμπεργκ (Mark Zuckerberg), καθώς και ο επικεφαλής του Instagram, Άνταμ Μοσέρι (Adam Mosseri).

Οι πολιτείες διεκδικούν αποζημιώσεις που, σύμφωνα με τη Meta, θα μπορούσαν θεωρητικά να αγγίξουν ή και να ξεπεράσουν το 1,4 τρισεκατομμύριο δολάρια, βάσει των προβλεπόμενων ποινών ανά παραβίαση. Ωστόσο, σε σχετική ερώτηση, ο εισαγγελέας της Καλιφόρνιας, Ρομπ Μπόντα, δήλωσε ότι οι ενάγοντες δεν ζητούν 1,4 τρισεκατομμύρια δολάρια.

Οι 29 πολιτείες που κατηγορούν τη μητρική εταιρεία του Facebook και του Instagram ότι κατέστησε τις πλατφόρμες αυτές εθιστικές για τους ανήλικους, ζητούν αποζημιώσεις σχεδόν 200 δισεκατομμυρίων δολαρίων. «Θα ζητήσουμε μια σημαντική οικονομική πληρωμή» για αστικές κυρώσεις, όχι για αποζημιώσεις, είπε χαρακτηριστικά ο Μπόντα. «Ο δικαστής θα το αποφασίσει αυτό», τόνισε.

Σημειώνεται ότι εκτός από την οικονομική καταστροφή, εάν η Meta χάσει, ενδέχεται να υποχρεωθεί να καταργήσει βασικές λειτουργίες των εφαρμογών της, όπως η μέτρηση των «likes» και η ατέρμονη κύλιση (infinite scroll) για τους ανήλικους χρήστες. Η Meta αρνείται τις κατηγορίες, όμως πρόσφατη δικαστική απόφαση στο Νέο Μεξικό τής επέβαλε πρόστιμο 942 εκατ. δολαρίων και διέταξε παρόμοιες αλλαγές, αποτελώντας δεδικασμένο για την ευρύτερη αγωγή των 29 πολιτειών.