Στη Θέουτα μεταβαίνει σήμερα και ο ίδιος ο Σάντσεθ αλλά και ο υπουργός Εσωτερικών. Ειναι άγνωστος ο αριθμός των στρατιωτών που στέλνει στρατεύματα για να ενισχύσει την ασφάλεια στον βορειοαφρικανικό θύλακα της η Μαδρίτη, αλλά κάποια μέσα αναφέρουν μόνον 60 άνδρες. Τοπικοί αξιωματούχοι είχαν απευθυνθεί από προχθές στη Μαδρίτη για βοήθεια μετά την κάθετη  αύξηση στις μεταναστευτικές ροές και τις χαοτικές σκηνές που παρακολουθούσαν άπραγοι τόσο οι Ισπανοί όσο και οι Μαροκινοί συνοριοφύλακες. Οι συνοριακοί έλεγχοι προφανώς κατέρρευσαν.

Οι δύο αποφάσεις “πρόσκληση”

Το κύμα μεταναστών δεν οφείλεται μόνον στην νομοθεσία της ισπανικής κυβέρνησης που “για να βρει εργατικά χέρια νομιμοποιεί εκατοντάδες χιλιάδες μεταναστών”, αλλά και στην απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου της Ισπανίας που προ ημερών αποφάσισε ότι οι μετανάστες που πιάνονται καθώς προσπαθούν να φτάσουν στη Θέουτα ή τη Μελίγια, έναν δεύτερο ισπανικό θύλακα πιο ανατολικά, «δεν μπορούν να απελαύνονται με συνοπτικές διαδικασίες στο Μαρόκο».

Το υπουργείο Εσωτερικών της Ισπανίας κατηγόρησε τα δίκτυα εμπορίας ανθρώπων ότι εκμεταλλεύονται τις δικαστικές και κυβερνητικές εξελίξεις για να «ενθαρρύνουν τη ροή παράτυπων μεταναστών. Οι ένοπλες δυνάμεις θα ενισχύσουν την Πολιτοφυλακή κατά την άσκηση των εξουσιών της για τη διατήρηση της ασφάλειας στην πόλη της Θέουτα».  Σε μεταγενέστερη δήλωση, το υπουργείο δήλωσε ότι συνεργάζεται με το Μαρόκο για να διασφαλίσει το συντομότερο δυνατόν την απέλαση όλων όσων πέρασαν στην επικράτειά του τις τελευταίες ημέρες.

Το  υπουργείο Εσωτερικών της Ισπανίας απέρριψε αρχικά τις εκκλήσεις της Θέουτα για να κηρυχθεί κατάσταση εθνικής έκτακτης ανάγκης, λέγοντας ότι ένα τέτοιο μέτρο δεν καλύπτει τις μεταναστευτικές κρίσεις, αλλά υποσχέθηκε πρόσθετους πόρους. Αργότερα την Πέμπτη, το Υπουργείο Εσωτερικών ανακοίνωσε ότι οι ένοπλες δυνάμεις θα στείλουν 60 στρατιώτες για να ενισχύσουν τα σύνορα.

Η Θέουτα, στη βόρεια ακτή του Μαρόκου, χωρίζεται από την ηπειρωτική Ισπανία από το Στενό του Γιβραλτάρ και εδώ και καιρό αποτελεί κομβικό σημείο για τους μετανάστες που προσπαθούν να φτάσουν στην Ευρώπη. Περίπου 300 έως 400 άτομα πέρασαν επίσης στον θύλακα της Μελίγια.

Οι τοπικές αρχές ανέφεραν ότι οι διελεύσεις συνεχίστηκαν κατά τη διάρκεια της νύχτας μέχρι την Παρασκευή, με κάποιες συγκρούσεις μεταξύ αστυνομίας και μεταναστών. Φωτογραφίες και βίντεο που κοινοποιήθηκαν στο διαδίκτυο πετροπόλεμο προς τις συνοριακές πύλες και χιλιάδες νεαρούς μετανάστες να κοιμούνται στους δρόμους.

Ιταλική αντίδραση

Η παραβίαση ώθησε την ιταλική κυβέρνηση να δηλώσει ότι εξετάζει «έκτακτα μέτρα» όπως το να αναστείλει την Ισπανία από την συμφωνία Σένγκεν για ανοιχτά σύνορα. Η Ιταλία και η Ισπανία δεν μοιράζονται χερσαία σύνορα, επομένως η Ιταλία πιθανότατα θα χρειαστεί να πείσει άλλες ευρωπαϊκές χώρες να συμμετάσχουν για να μπορέσει να επιβάλει αυτό.

Σε ανάρτησή της αναφέρει ότι οι εικόνες από τη Θέουτα ήταν «εντυπωσιακές» και δείχνουν ότι «η ανεξέλεγκτη παράνομη μετανάστευση αποτελεί συγκεκριμένη απειλή για την ασφάλεια των ευρωπαϊκών συνόρων». Τα σχόλιά της επανέλαβε και ο υπουργός Εξωτερικών Αντόνιο Ταγιάνι.

Ο Ισπανός υπουργός Εξωτερικών Χοσέ Μανουέλ Αλμπάρες κατηγόρησε τον Ταγιάνι ότι χρησιμοποιεί τη μετανάστευση ως όπλο για εσωτερικη κατανάλωση και από πολιτική σκοπιμότητα. Είπε ότι τέτοιες παρατηρήσεις ήταν «ακατάλληλες για μια χώρα εταίρο και φιλική από την οποία περιμένουμε ευρωπαϊκή αλληλεγγύη και όχι κομματική δημαγωγία». Κάλεσε επίσης για να διαμαρτυρηθεί και τον Ιταλό πρέσβη στη Μαδρίτη.

Η Κομισιόν και η Γαλλια

Η Κομισιόν ζήτησε από τις μαροκινές αρχές να σταματήσουν αμέσως τις αναχωρήσεις μεταναστών, τονίζοντας ότι η φύλαξη των συνόρων είναι κοινή ευθύνη. «Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή βρίσκεται σε επαφή με το Μαρόκο για την επίλυση της κρίσης στη Θέουτα», δήλωσε η Φον ντερ Λάιεν.» Η Πρόεδρος της Κομισιόν υπογράμμισε ότι το Μαρόκο παραμένει ένας εταίρος-κλειδί, αλλά «πρέπει να τηρήσει τις δεσμεύσεις του».

Η ΕΕ πρότεινε την άμεση ανάπτυξη δυνάμεων της Frontex στη Θέουτα για να βοηθήσει στην καταγραφή και τη φύλαξη των εξωτερικών συνόρων της Ένωσης. Εκπρόσωπος της Επιτροπής δήλωσε στο πρακτορείο EFE / Swissinfo ότι «η Επιτροπή παρείχε επιχειρησιακή και οικονομική στήριξη στην Ισπανία, συμπεριλαμβανομένης της Θέουτα» και ξεκαθάρισε ότι είναι έτοιμη να αποδεσμεύσει επιπλέον κονδύλια και τεχνική βοήθεια.

Στις απειλές των κρατών-μελών (Ιταλία και Γαλλία) για κλείσιμο των συνόρων τους με την Ισπανία, η Κομισιόν ανέφερε αορίστως ότι η Ισπανία πρέπει “να κάνει κάτι” και ότι «η προστασία των εξωτερικών συνόρων είναι κρίσιμη για να παραμείνει ζωντανή η ελεύθερη κυκλοφορία εντός της ΕΕ». Στο πλευρό της Κομισιόν τάχθηκαν και άλλες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, όπως της Ολλανδίας, με τον υπουργό Εξωτερικών Τομ Μπέρεντσεν να δηλώνει ότι στηρίζει απόλυτα την παρέμβαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και απαιτεί από τη Μαδρίτη να θωρακίσει τα ευρωπαϊκά σύνορα.

Άγνωστος ο ακριβής αριθμός

Ο αριθμός των μεταναστών που προσπαθούσαν να φτάσουν στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα αυξανόταν εδώ και αρκετές ημέρες. Την Πέμπτη, χιλιάδες άνθρωποι γλίστρησαν από τσιμεντένια αναχώματα στη θάλασσα για να κολυμπήσουν γύρω από την προβλήτα που σηματοδοτεί τα σύνορα. Στην ισπανική πλευρά, οι παραλίες σύντομα καλύφθηκαν με λάστιχα αυτοκινήτων και κανονικά σωσίβια αλλά και βατραχοπέδιλο.

Ο πρωθυπουργός της Ισπανίας, Πέδρο Σάντσεθ, αναμένεται να φτάσει στην περιοχή  σήμερα και έχει δεσμευτεί “να επαναφέρει τα πράγματα στην κανονικότητα αμέσως”. Τα κέντρα υποδοχής μεταναστών είναι υπερφορτωμένα και οι τοπικές αρχές έχουν κατηγορήσει τη Μαδρίτη ότι αντιδρά με πολύ αργούς ρυθμούς.

Δεν ήταν σαφές πόσοι ακριβώς είχαν διασχίσει τα σύνορα. Τα ισπανικά μέσα ενημέρωσης εκτίμησαν ότι ήταν μεταξύ 2.000 και 3.000  ατόμων την Πέμπτη, αλλά ανέφεραν ότι η Guardia Civil δεν είχε επιβεβαιώσει τον αριθμό. Καθώς οι εντάσεις αυξάνονταν, υπήρξαν ανεπιβεβαίωτες αναφορές για συγκρούσεις αργά την Πέμπτη. Στο Φνιντέκ, μια μαροκινή πόλη κοντά στα σύνορα με τη Θέουτα, οι μαροκινές αρχές έριξαν κανόνια νερού σε μετανάστες σε μια προσπάθεια να τους αποτρέψουν από το να περάσουν.

Στη Μελίγια, πλάνα από τοπικά μέσα ενημέρωσης και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων δείχνουν συγκρούσεις στο συνοριακό σημείο Beni Ansar. Η αύξηση του μεταναστευτικού ρεύματος θυμίζει τον Μάιο του 2021, όταν περίπου 8.000 άτομα εισήλθαν στη Θέουτα σε διάστημα λίγων ημερών, επιδεινώνοντας τις διπλωματικές εντάσεις με το Μαρόκο.

Ο Γουόλτσερ δεν πιστεύει ότι η πολιτική είναι μια επιχείρηση παραγωγής επικοινωνιακών εντυπώσεων. Αλλά πιστεύει ότι είναι η τέχνη της δικαιοσύνης. Και ακριβώς εκεί θα ξεκινούσε η σύγκρουσή του με το ελληνικό πολιτικό σύστημα. Στον Κυριάκο Μητσοτάκη πιθανότατα θα έλεγε ότι μια κυβέρνηση δεν γίνεται δημοκρατική επειδή ψηφιοποιεί το Δημόσιο, ούτε γιατί χρησιμοποιεί την επικοινωνία για δήθεν επενδύσεις ή αυξήσεις στους ρυθμούς ανάπτυξης. Όλα αυτά δεν απαντούν στο κρίσιμο ερώτημα: ποιος ωφελείται από την άσκηση της πολιτικής  και ποιος μένει στο περιθώριο;

Η διακυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας προβάλλει συχνά την αποτελεσματικότητα ως ύψιστη πολιτική αρετή. Για τον Γουόλτσερ όμως η αποτελεσματικότητα χωρίς κοινωνική δικαιοσύνη μετατρέπεται εύκολα σε τεχνοκρατική αλαζονεία. Όταν η οικονομική ισχύς αποκτά προνομιακή πρόσβαση στην πολιτική εξουσία, όταν οι θεσμοί εμφανίζονται να λειτουργούν με δύο μέτρα και δύο σταθμά, όταν η επικοινωνία υπερισχύει της λογοδοσίας, τότε η δημοκρατία αρχίζει να αδειάζει από το περιεχόμενό της.

Κενή ρητορική

Ο Γουόλτσερ δεν θα εντυπωσιαζόταν από τη ρητορική της επιτυχίας. Θα ρωτούσε γιατί η ανισότητα παραμένει βαθιά, γιατί οι νέοι συνεχίζουν να εγκαταλείπουν τη χώρα, γιατί η κοινωνική κινητικότητα παραμένει περιορισμένη και γιατί η εμπιστοσύνη στους θεσμούς υποχωρεί. Θα έβλεπε μια κυβέρνηση που συχνά συγχέει την πολιτική νομιμοποίηση με την εκλογική κυριαρχία.

Αλλά και η κριτική του προς τον Αλέξη Τσίπρα δεν θα ήταν καθόλου επιεικέστερη. Θα του έλεγε ότι δεν αρκεί να καταγγέλλεις τις ελίτ όταν τελικά αναπαράγεις την ίδια κουλτούρα εξουσίας. Δεν αρκεί να μιλάς στο όνομα του λαού όταν η θεσμική συνέπεια υποχωρεί μπροστά στην πολιτική σκοπιμότητα. Η δημοκρατική Αριστερά που υπερασπιζόταν ο Γουόλτσερ δεν είχε καμία σχέση με τον ηθικό διχασμό, σύμφωνα με τον οποίο οι πολιτικοί αντίπαλοι παρουσιάζονται ως εχθροί της κοινωνίας.

Ο ΣΥΡΙΖΑ ως το πρώτο κόμμα του Τσίπρα, εξέφρασε την οργή μιας κοινωνίας που υπέφερε από τη λιτότητα. Όμως η οργή δεν είναι πρόγραμμα διακυβέρνησης. Η συνεχής επίκληση της ηθικής υπεροχής δεν αντικαθιστά τη θεσμική αξιοπιστία. Και η κοινωνική δικαιοσύνη δεν μπορεί να οικοδομηθεί πάνω στην πόλωση, ούτε στην αυταρέσκεια ότι “η Ιστορία βρίσκεται μονίμως με το μέρος της Αριστεράς”.

Ο Γουόλτσερ θα διαπίστωνε ότι τόσο η Νέα Δημοκρατία όσο και ο ΣΥΡΙΖΑ καλλιέργησαν διαφορετικές εκδοχές του ίδιου πολιτικού συγκεντρωτισμού. Η πρώτη επένδυσε στην εικόνα του αποτελεσματικού επιτελικού κράτους, ο δεύτερος στην εικόνα του αποκλειστικού εκφραστή της λαϊκής βούλησης. Και στις δύο περιπτώσεις, η κοινωνία αντιμετωπίστηκε περισσότερο ως ακροατήριο παρά ως ενεργός συμμέτοχος της δημοκρατίας.

Τι θα έλεγε ο Γουόλτσερ

Στις “Σφαίρες της Δικαιοσύνης“, ο Γουόλτσερ προειδοποιεί ότι καμία μορφή ισχύος δεν πρέπει να κατακτά όλες τις υπόλοιπες. Στην Ελλάδα όμως αυτό ακριβώς μοιάζει να συμβαίνει. Η πολιτική εξουσία επιδιώκει να επηρεάζει την οικονομία, την ενημέρωση, τη δημόσια διοίκηση, ακόμη και τους ανεξάρτητους θεσμούς. Και κάθε κυβέρνηση θεωρεί σχεδόν αυτονόητο ότι δικαιούται να ελέγχει περισσότερα από την προηγούμενη. Ίσως εκεί να εντόπιζε τη βαθύτερη παθολογία της ελληνικής δημοκρατίας. Όχι στον ανταγωνισμό Δεξιάς και Αριστεράς, αλλά στην κοινή τους αντίληψη ότι η κατάκτηση της εξουσίας συνεπάγεται και το δικαίωμα διεύρυνσής της.

Στον Μητσοτάκη θα έλεγε ότι μια αγορά χωρίς ισχυρή κοινωνική δικαιοσύνη παράγει προνόμια αντί για ελευθερία. Στον Τσίπρα ότι μια Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη χωρίς αυτοκριτική καταλήγει να υπερασπίζεται απλώς μια διαφορετική ελίτ. Και στους δύο θα υπενθύμιζε ότι η δημοκρατία δεν είναι επικοινωνιακή υπεροχή ούτε εκλογική αριθμητική. Είναι η καθημερινή άσκηση αυτοπεριορισμού της εξουσίας.

Το πιο αυστηρό συμπέρασμα του Γουόλτσερ ίσως να ήταν και το πιο ενοχλητικό: η Ελλάδα δεν πάσχει τόσο από έλλειψη ιδεολογιών όσο από έλλειψη πολιτικής ταπεινότητας. Η Κεντροδεξιά πιστεύει ότι η αποτελεσματικότητα αρκεί για να δικαιολογήσει την εξουσία. Η Κεντροαριστερά συχνά θεωρεί ότι η επίκληση της κοινωνικής ευαισθησίας αρκεί για να της αποδώσει ηθικό πλεονέκτημα. Και οι δύο, όμως, κινδυνεύουν να λησμονούν ότι η δημοκρατία δεν ανήκει στις κυβερνήσεις ούτε στις αντιπολιτεύσεις. Ανήκει στην κοινωνία.

Αυτό θα ήταν ίσως το πιο σκληρό μάθημα του Μάικλ Γουόλτσερ προς το ελληνικό πολιτικό προσωπικό: ότι η εξουσία δεν χάνει τη νομιμοποίησή της μόνο όταν αποτυγχάνει. Τη χάνει και όταν ξεχνά πως ο μοναδικός λόγος ύπαρξής της είναι να υπηρετεί μια δίκαιη κοινότητα και όχι τη δική της αναπαραγωγή.

Σχέση Τσακωνιάς και Λιβάνου

Στη φραγκοκρατούμενη και στη σλαβοκρατούμενη Πελοπόννησο οι κάτοικοι των πλαγιών του Μαλεβού (Πάρνωνα) και του Πενταδάχτυλου (Ταΰγετου) υπήρξαν ροβολάτορες (από το ροβολάω, κατεβαίνω γρήγορα από ορεινά σε πεδινά), ρέμπελοι, ταραχοποιοί, λόγω του ανυπότακτου φρονήματός τους.

Οι Κυνούριοι ήταν Ίωνες που έγιναν Δωριείς, επειδή εξουσιάζονταν από τους Αργείους, βεβαιώνει ο Ηρόδοτος. Η Τσακωνιά δεν πρέπει να ταυτίζεται με την αρχαία Κυνουρία. Η Κυνουρία συνιστά οροπέδιο περίπου 1200 τετραγωνικών χιλιομέτρων, με την Τσακωνιά να καταλαμβάνει το νοτιοανατολικό μέρος της. Η λέξη Κυνουρία ετυμολογείται μάλλον από σύνθεση των λέξεων Κυνός ουρά, που έγιναν Κυνοσουρία και Κυνουρία (από τη λέξη κύνουρα της ελληνιστικής περιόδου, τους τραχείς θαλασσινούς βράχους).

Η Τσακωνιά αναφάνηκε στα μεσαιωνικά χρόνια. Ακρίτες του Βυζαντίου, οι εξαιρετικά επιθετικοί Μαρδαΐτες (η λέξη σημαίνει τους αντάρτες) του Λιβάνου, αιρετικοί Χριστιανοί, μαζί με στρατιωτικής οργάνωσης εκχριστιανισμένους Γοτθογραίκους και Ισαύρους, αντιμετώπιζαν σε μάχες τους Μουσουλμάνους.

Συνθήκη ανάμεσα στους Βυζαντινούς και στο Ισλάμ το 686 είχε ως συνέπεια 12.000 Μαρδαΐτες να εγκατασταθούν σε βυζαντινό έδαφος: στη Μικρά Ασία και στα θέματα (διοικητικά διαμερίσματα) της Νικοπόλεως, της Κεφαλληνίας και της Κυνουρίας, η οποία πήρε το όνομα “Τσακωνιά” και όπου απέβαλαν τη γλώσσα τους, αντικαθιστώντας τη με εκείνην των αυτοχθόνων, εξέλιξη της οποίας είναι τα Τσακώνικα.

Πρώτη Επανάσταση και Κατοχή

Η πάντα μαχητική και κλειστή Τσακωνιά δεν υπέκυψε στον οθωμανικό ζυγό. Τα χρόνια της βενετικής κυριαρχίας ανήκε στο ένα από τα τέσσερα θέματα του Βασιλείου του Μορέως, στη Ρωμανία, με πρωτεύουσα το Ναύπλιο. Στις 16 Μαρτίου 1821 Τσάκωνες συνέλαβαν τον Οθωμανό τελώνη, στις 23 Μαρτίου ξέσπασε Επανάσταση στη βόρεια Κυνουρία, στις αρχές Απριλίου είχε πλέον εξαπλωθεί στην Κυνουρία.

Το 1825 τουρκοαιγυπτιακά στρατεύματα άρχισαν να καταφθάνουν στον Μοριά, με τον επαναστατικό αγώνα των Ελλήνων να κορυφώνεται. Ο Κολοκοτρώνης πήγε στο Λεωνίδιο, από όπου θα μπορούσε να παρακολουθήσει και να ανακόψει την προέλαση των εχθρικών στρατευμάτων στη νοτιοανατολική Πελοπόννησο. Η αντίσταση κατά των τουρκοαιγυπτιακών δυνάμεων δεν έμελλε να κρατήσει πολύ. Έναν χρόνο μετά, το 1826, ο εχθρός επέστρεψε και κατέλαβε την Τσακωνιά.

Το 1941 Γερμανοί έφτασαν στο Λεωνίδιο αλλά σύντομα έδωσαν τη θέση τους στους Ιταλούς που δεν έδειξαν τον χειρότερο εαυτό τους. Πρωταγωνιστής της αντιστασιακής δράσης των Λεωνιδιωτών στάθηκε ο παπα-Στέλιος Καραχάλιος. Το 1943 ο ΕΛΑΣ χτύπησε νικηφόρα τους Ιταλούς που αποχώρησαν το 1943, οπότε το Λεωνίδιο απέκτησε διοικητήριο του ΕΑΜ, ενώ η 25η Μαρτίου 1944 πήρε πανηγυρικό χαρακτήρα. Ακολούθησε ο δραματικός Εμφύλιος…

Σημαντικά κτήρια και αρχοντόσπιτα

Η νεότερη πολιτιστική-πολιτισμική ιστορία του Λεωνιδίου παρουσιάζεται, ακολουθώντας οπτική διαδρομή. Πρώτα το κλασικίζωντος ρυθμού δημοτικό σχολείο, σε σχέδια του νομομηχανικού του Υπουργείου Παιδείας Δημήτριου Καλλία (1858-1939), ανοικοδομήθηκε με δαπάνη του κληροδοτήματος Ανδρέα Συγγρού και λειτούργησε από το 1912.

Στη συνέχεια η Φάμπρικα Πολιτισμού, κτήριο που έγινε από το 1855 έως το 1859 με έξοδα εράνου από τους κατοίκους, λειτούργησε ως σχολείο δημοτικό και ελληνικό (σχολαρχείο), όπως και ως κατοικία δασκάλων και ως δημαρχείο, από το 2008 άρχισαν έργα επισκευής του εκ βάθρων για να στεγάσει πνευματικό κέντρο και τις δημοτικές αρχές, καταλήγοντας συνεδριακό κέντρο. Στον ορίζοντα αναφαίνονται πυργοειδή κωδωνοστάσια ναών που φιλοτέχνησαν Τηνιακοί: το 1865 του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, έργου του Ιωάννη Κασάρχου· το 1867 της Αγίας Κυριακής, έργου του Πέτρου Κασάρχου· και το 1868 των Παμμεγίστων Ταξιαρχών, έργου του Ιωάννη Θεοτικού.

Το 1978 το Λεωνίδιο αναγνωρίστηκε ως παραδοσιακός οικισμός και το 2010 ως ιστορικός τόπος. Εδώ είχαν κτιστεί εκατόν πενήντα πετρόχτιστα αρχοντόσπιτα, με πρότυπα αντίστοιχα των Σπετσών, επηρεασμένα από παραθαλάσσια ισπανικά μέγαρα, ανάμεσα στα οποία διακρίνονται: του έμπορου Κώστα Χατζηπαναγιώτη, από τα τέλη της πρώτης δεκαετίας του 19ου αιώνα· του ξυλέμπορου Κωνσταντίνου Τσικαλιώτη, από το 1808, πύργο τον οποίον ο συγγραφέας θυμάται ότι ο καθηγητής στη Φιλοσοφική Σχολή του ΕΚΠΑ Νικόλαος Β. Δρανδάκης (1915-2004) τον θεωρούσε ένα από τα ωραιότερα κτήρια της Τουρκοκρατίας, κτήριο που το 1960 πέρασε στη δικαιοδοσία του Δήμου Λεωνιδίου, αργότερα αναπαλαιώθηκε από τον καθηγητή στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ Ιωάννη Κίζη και τους συνεργάτες του, Χρήστο Πανουσάκη, Παναγιώτη Γραμματόπουλο και Σταύρο Μαμαλούκο, με τη μελέτη τους να έχει αποσπάσει βραβείο της ΕΟΚ, μεταξύ 1100 άλλων· του Τσούχλου, στο οποίο έζησε και ο ντόπιος ζωγράφος Βρασίδας Τσούχλος (1904-1981), αγοράστηκε από τον Δήμο Λεωνιδίου και το 2015 παραχωρήθηκε στο “Αρχείον της Τσακωνιάς”.

Τα αρχοντόσπιτα έχουν βοτσαλωτές αυλές, εκτεταμένες στέρνες για το βρόχινο νερό, ασβεστωμένους μαντρότοιχους, κήπους οπωροφόρων δέντρων, χαγιάτια με κεραμοσκεπές, και σκαλιστές ή ζωγραφιστές οροφές.

“Αρχείον της Τσακωνιάς” και Κοιμητήριο Λεωνιδίου

Το “Αρχείον της Τσακωνιάς” ιδρύθηκε το 1954 από τον γιατρό και δήμαρχο Λεωνιδίου (1960-78) Στυλιανό Σπ. Μερικάκη (1902-1980). Στις φροντίδες του έχει το Τσακώνικο Συνέδριο, με ενότητες για την ιστορία, για τη διάλεκτο και για τη λαογραφία, και το περιοδικό “Χρονικά των Τσακώνων” —το 2005 τιμήθηκε με έπαινο της Ακαδημίας Αθηνών για την προσφορά του. Η ακμή του Λεωνιδίου αντανακλά και στο Κοιμητήριο των Αγίων Πάντων, γλυπτά του οποίου έχουν φιλοτεχνήσει ο Γιαννούλης Χαλεπάς (1851/3;-1938) και άλλοι Τηνιακοί γλύπτες.

Τα έχει μελετήσει η καταγόμενη από το Λεωνίδιο διδάκτωρ Κλασικής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου της Τυβίγγης, αρχαιολόγος στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Μαρία Σάλτα (“Τηνιακά”, τ. 1, 1996, σ. 283-320, και “Χρονικά των Τσακώνων”, τ. 20, 2008, σ. 127-149). Το 2007 το Κοιμητήριο Λεωνιδίου χαρακτηρίστηκε ιστορικός τόπος.

Λεωνιδιώτες της δράσης, του πνεύματος και της τέχνης

Σε βιογραφικό παράρτημα του βιβλίου του ο Δ. Γ. Μιχαλόπουλος συγκεντρώνει υλικό για Λεωνιδιώτες αγωνιστές της Επανάστασης (Γεωργάκης Μανωλάκης-Μιχαλάκης [1780;-1841], Δούνιας ο Πορθητής [1790-1855], Δημήτριος Καραμάνος, Γιαννούλης Καραμάνος [1781-1850], Οικογένεια Γούλενου/Γούλελου), κοινωνικούς και πολιτικούς παράγοντες (Οικογένεια Τροχάνη, Νικόλαος Δ. Καραμάνος [1872-1951], Ιωάννης Γ. Πολίτης [1890-1959], Κωνσταντίνος Ι. Χείλαρης [1891-1962], Παναγιώτης Δρίτσας [1897-1990], Στυλ. Σπ. Μερικάκης, Παναγιώτης Δ. Ρέππας [1910-1993], Δημήτριος Αλ. Τσιγκούνης [1944-2026], Δημήτρης Ρέππας [γ. 1952]), γλωσσολόγους (Μιχαήλ Δέφνερ / Michael Deffner [1848-1934], Θανάσης Κωστάκης [1906-2006], Μάξιμος Κισιλιέρ / Maxim Kisilier [γ. 1977]), λογοτέχνες (Κώστας Ουράνης [1890-1953], Γιώργος Σαραντάρης [1908-1941], Ελισάβετ Ψαρά [1899-1972], Σοφία Ρουσάλη-Διατσίντου [1914-1986], Παναγιώτης Πιτσελάς [γ.1934]), εικαστικούς (Νέστωρ Βαρβέρης [1867-1954], Βρ. Τσούχλος) και μουσικούς (Τόλης Χάρμας [1918-2008]).

Ο Ουράνης γράφει στον “Μηνιαίο Εικονογραφημένο Εθνικό Κήρυκα Νέας Υόρκης”, τον Οκτώβριο του 1934: «Είκοσι περίπου μίλια νοτίως του Ναυπλίου όποιος ταξειδεύει μ’ ένα από τα μικρά και παμπάλαια βαποράκια που εκτελούν την γραμμήν του Αργολικού, αφού προσπεράση ψηλές, απότομες και γυμνές ακτές, εντελώς αφιλόξενες, αντικρύζει, επί τέλους, μίαν λωρίδα χαλικοστρωμένης παραλίας, πίσω από την οποίαν ανοίγεται μια βαθειά πεδιάδα γεμάτη περιβόλια και ελαιόδενδρα, περιφραγμένη από γυμνά και απόκρημνα βουνά. Ανάμεσα στα πράσινα φυλλώματα των περιβολιών ασπρίζουν αραιά σπίτια, και στη μια άκρη της παραλίας, πίσω από ένα μικροσκοπικόν τεχνητόν όρμον —όπου τώρα το καλοκαίρι βλέπει κανείς μικροκάικα να φορτώνουν ντομάτες κι αχλάδια— υπάρχει ένας μικρός συνοικισμός μαγαζιών κι αποθηκών. Ο συνοικισμός αυτός είναι το επίνειο μιας κωμοπόλεως τριών χιλιάδων κατοίκων που βρίσκεται σε μισής ώρας απόστασι από τη θάλασσα: του Λεωνιδίου».

Το Λεωνίδιο του Δημήτρη Ψαθά

Με το Λεωνίδιο ήταν συνδεδεμένος και ο Δημήτρης Ψαθάς (1907-1979), καθώς η αδελφή του είχε παντρευτεί μέλος της λεωνιδιώτικης οικογένειας Λεκού. Συνήθιζε να πηγαίνει στο Λεωνίδιο το Πάσχα οικογενειακώς, συνοδευόμενος από την κόρη του, κατόπιν εκδότρια των έργων του Μαρία (†2023) και από τα εγγόνια του. Προέτρεπε μάλιστα τους πολλούς αναγνώστες της στήλης του στην εφημερίδα “Τα Νέα” να κάνουν Απόκριες στην Πάτρα, Πάσχα στο Λεωνίδιο!

Του άρεσε εξάλλου να ψέλνει, όπως έκανε παιδάκι στην Τραπεζούντα του Πόντου (“Ο πρώτος μου… Απόστολος”, εφ. “Τα Νέα”, 20 Απριλίου 1957 [αναδημ.: Δημήτρη Ψαθά, “Στου κουφού την πόρτα!”, Εκδόσεις Μαρία Δ. Ψαθά, Αθήνα 2000]), μαζί με τον “μπουρλοτιέρη”, όπως τον αποκαλούσε, κληρικό του Λεωνιδίου παπα-Στέλιο, στην αυλή του οποίου το 1977 γιόρτασε με άλλους Λεωνιδιώτες το Πάσχα.

Στην εφημερίδα “Τα Νέα”, στις 21 Αυγούστου 1962, ο Ψαθάς έγραφε: «Λίγες μέρες μακριά απ’ την Αθήνα για ν’ ανασάνουμε λιγάκι —πού όμως; Πριν από λίγα χρόνια μόλις, μου άφησε μια καλή ανάμνηση το Λεωνίδι —παλιό αρχοντοχώρι στην καρδιά της Κυνουρίας, έδαφος παρθένο, γραφικό, έξω απ’ τα κυβερνητικά ενδιαφέροντα και τη σκοτούρα του Τουρισμού… Είχα φτάσει τότε με το “Νεράιδα” συνεχίζοντας το ταξίδι μια ώρα περίπου μετά τις Σπέτσες. Φέτος μου λένε ότι μπορώ να πάω και διά ξηράς, κατεβαίνοντας με το αυτοκίνητο μέχρι το Άργος και στρίβοντας από τους Μύλους αριστερά, προς το δρόμο του Άστρους» (αναδημ.: Δημήτρη Ψαθά, “Στο καρφί… και στο πέταλο!..”, Εκδόσεις Μαρία Δ. Ψαθά, Αθήνα 1999).

Το βιβλίο του, που το ολοκληρώνει βιβλιογραφία με πηγές και με βοηθήματα, ο Δ. Γ. Μιχαλόπουλος το αφιερώνει στη μνήμη όλων όσων αγάπησαν το Λεωνίδιο γενικώς και σε εκείνη του Στυλ. Σπ. Μερικάκη ιδιαιτέρως.

Υπάρχουν τα κόμματα που στηρίζονται στα δανεικά και αγύριστα των τραπεζών, που χρεοκόπησαν και τη χώρα και τα ταμεία τους και υπάρχει και η ΕΛΑΣ που στηρίζεται στους εθελοντές και τα μέλη της και κάνει καμπάνια με ποστ στο διαδίκτυο».
Ακολούθως απευθύνεται με σκωπτικό ύφος στην Άννα Διαμαντοπούλου: «Ζητάμε συγνώμη από την κυρία Διαμαντοπούλου που δεν χρεώνουμε τον ελληνικό λαό με εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ. Ζητάμε συγνώμη, που οι εθελοντές και τα μέλη μας και όχι οι τράπεζες στηρίζουν την προσπάθεια μας. Την ενημερώνουμε ωστόσο, ότι δεν έχουμε σκοπό να αλλάξουμε γραμμή πλεύσης. Ούτε να χρεώνουμε τους Έλληνες για τη κομματική μας λειτουργία, ούτε και να αποτελέσουμε σωσίβιο στη ΝΔ και κυβερνητικός εταίρος του κου Μητσοτάκη, που ως γνωστόν αποτελεί διακαή της πόθο».

Κλείνοντας σημειώνει στον ίδιο τόνο: «Σε κάθε περίπτωση όμως ως προς τα δάνεια του 1 δις πρέπει να εξηγήσουν πως κατάφεραν να διπλασιάσουν το χρέος τους μέσα σε λίγα χρόνια».

Το νέο κόμμα που προέκυψε από τη διάσπαση αποτελεί μια αντικειμενικά τολμηρή κίνηση πρώην βουλευτών του CHP (Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα) οι οποίοι επιδιώκουν να ανακτήσουν τον ρόλο της κύριας αντιπολιτευτικής δύναμης της χώρας, μετά τη δικαστική απόφαση που επανέφερε τον αντιδημοφιλή πρώην πρόεδρο του CHP, Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου, στην ηγεσία του κόμματος τον Μάιο.

Η κίνηση είναι τολμηρή, επειδή το Yeni Parti θα βρεθεί αντιμέτωπο με εμπόδια όσον αφορά τη βασική χρηματοδότησή του και τη δυνατότητα συμμετοχής του σε ενδεχόμενες πρόωρες εκλογές, καθώς και με τη διαρκή απειλή νομικών ενεργειών κατά των αντιπάλων της κυβέρνησης.

«Είναι μια συναρπαστική αλλά και αγχωτική περίοδος», δήλωσε στέλεχος του Yeni Party. «Τα μέσα ενημέρωσης διαδίδουν φήμες ότι το “Νέο Κόμμα” είναι οργανωτικά πιο αδύναμο και πιο πιθανό να βρεθεί στο στόχαστρο ερευνών για διαφθορά σε σχέση με το CHP. Δεν γνωρίζουμε τι θα ακολουθήσει».

Ζητείται χρηματοδότηση για το Yeni Parti

Στην πρώτη δήλωση κυβερνητικού παράγοντα για το Yeni Parti ο επικεφαλής νομικός σύμβουλος του Προέδρου της Δημοκρατίας, Μεχμέτ Ουτσούμ, χαρακτήρισε το κόμμα που προέκυψε από τη διάσπαση «ασήμαντο», προσθέτοντας ότι οι τάξεις του είναι διεφθαρμένες και ότι το CHP «εξαγνίστηκε» με την αποχώρησή τους. Μέχρι σήμερα, 91 βουλευτές του CHP έχουν μετακινηθεί στο Yeni Party, ενώ εκατοντάδες επαρχιακά και δημοτικά στελέχη βρίσκονται στη διαδικασία αλλαγής κομματικής ιδιότητας.

Παρά τη διεύρυνση των τάξεών του και την έκκληση του MHP (συγκυβερνών Κόμμα Εθνικιστικής Δράσης) το Yeni Party δεν μπορεί, βάσει της ισχύουσας νομοθεσίας, να λάβει κρατική χρηματοδότηση, πριν από τις επόμενες εκλογές. Για τον λόγο αυτό, ο Οζέλ ξεκίνησε εκστρατεία συγκέντρωσης χρημάτων, καλώντας τους υποστηρικτές του να συμβάλουν στην κάλυψη του άμεσου χρηματοδοτικού κενού.

Στο μεταξύ, οι διαδικαστικές και διοικητικές προετοιμασίες συνεχίζονται παρασκηνιακά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν η πρώτη συνεδρίαση της κοινοβουλευτικής ομάδας του Yeni Party την Τρίτη, η οποία ήταν κλειστή και αφορούσε αποκλειστικά κομματικά στελέχη, ενώ επικεντρώθηκε σε γραφειοκρατικά και οργανωτικά ζητήματα, σύμφωνα με πηγή του Yeni Party.

Νέο κόμμα, νέα απόχρωση;

Το πρόγραμμα του κόμματος είναι διαθέσιμο στο διαδίκτυο και επαναλαμβάνει συνολικά 15 φορές τη φράση: «Θα αλλάξουμε αυτό το καταπιεστικό σύστημα». Μεγάλο μέρος του προγράμματος θα είναι οικείο στους υποστηρικτές του CHP, αν και περιλαμβάνει ορισμένες διαφοροποιήσεις. Μεταξύ των βασικών προτάσεων είναι:

• Η επιστροφή στο κοινοβουλευτικό σύστημα.
• Η εφαρμογή των αποφάσεων του Συνταγματικού Δικαστηρίου και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.
• Η εκ νέου υιοθέτηση της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών.
• Η αναγνώριση της μητρικής γλώσσας και της ισότιμης ιδιότητας του πολίτη ως θεμελιωδών δικαιωμάτων.
• Η επιτάχυνση της διαδικασίας ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η βασική διαφορά είναι ότι το Yeni Party φαίνεται να τοποθετείται ως πιο «φιλοδυτικό» και πιο προοδευτικό από το CHP, σύμφωνα με την Τσαγντάς Ουνγκιόρ, καθηγήτρια Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Μαρμαρά της Κωνσταντινούπολης.
Σε πρόσφατο σχόλιό της, η Ουνγκιόρ υποστήριξε ότι το πρόγραμμα του κόμματος «δείχνει μια προσπάθεια» συνδυασμού των θεμελιωδών κεμαλικών αρχών, με μετακεμαλικές αντιλήψεις για τον πλουραλισμό και τα δικαιώματα των μειονοτήτων.

«Θα πρέπει να απευθυνθούν σε περισσότερους ανθρώπους από την παραδοσιακή εκλογική βάση του CHP», δήλωσε η Ουνγκιόρ, προσθέτοντας ότι αυτό είναι «μαθηματικά» αναγκαίο για την εκλογική επιτυχία. «Δεν μπορούν να εγκαταλείψουν όλες αυτές τις κεμαλικές αρχές, επειδή αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της αντιπολίτευσης εδώ και τόσα χρόνια», συνέχισε. «Ωστόσο, η διατήρησή τους δεν πρέπει να αποτελέσει εμπόδιο, ώστε το Yeni Party να προσεγγίσει και άλλες κοινωνικές ομάδες. Υπάρχει, λοιπόν, μια λεπτή ισορροπία».

Στέλεχος του Yeni Party εξέφρασε παρόμοιες απόψεις υποστηρίζοντας ότι το κόμμα έχει μια νέα εικόνα, η οποία ενδέχεται να προσελκύσει ψηφοφόρους που είναι «αλλεργικοί» στην πολιτική κληρονομιά του CHP. Το ίδιο στέλεχος εξέφρασε επίσης τη λύπη του για την αποχώρηση από το CHP, αλλά δήλωσε ότι ακόμη και ψηφοφόροι που είχαν στηρίξει στο παρελθόν τον Κιλιτσντάρογλου δεν μπορούσαν να αποδεχθούν την επαναφορά του στην ηγεσία μέσω μιας πολιτικοποιημένης δικαιοσύνης. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη μαζική αποχώρηση τόσο μελών, όσο και ψηφοφόρων προς το Yeni Party.

Το μεγάλο ερώτημα 

Πέρα από τα άμεσα εμπόδια που αφορούν τη χρηματοδότηση του κόμματος, τη δυνατότητα συμμετοχής στις εκλογές και τον κίνδυνο δικαστικών διώξεων, το βασικό ερώτημα για το μέλλον είναι κατά πόσο το Yeni Party θα μπορέσει να διευρύνει την επιρροή του πέρα από την παραδοσιακή εκλογική βάση του CHP, πριν από τις επόμενες εκλογές.

«Εάν όλα εξελιχθούν ομαλά, πιστεύω ότι υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να προσελκύσουν αναποφάσιστους ψηφοφόρους στην Τουρκία, ιδιαίτερα τη νεότερη γενιά», δήλωσε η Ουνγκιόρ. «Αυτό που υπόσχονται, στην ουσία, είναι περισσότερη ελευθερία», πρόσθεσε. «Δεν χρειάζεται καν να έχουν ένα ιδιαίτερα σύνθετο πολιτικό πρόγραμμα. Πολλοί άνθρωποι, και ιδιαίτερα οι νέοι, αισθάνονται ότι οι ελευθερίες τους περιορίζονται σε μεγάλο βαθμό».

Απολογισμός της πρώτης ημέρας: 32.000 πολίτες δώρισαν 114 εκατ. λίρες στο Νέο Κόμμα

Στην εκστρατεία δωρεών που ξεκίνησε το Νέο Κόμμα, ανακοινώθηκε ότι μέσα στις πρώτες 24 ώρες συνολικά 31.934 πολίτες προσέφεραν δωρεές ύψους 113.841.910 τουρκικών λιρών.

Ανακοινώθηκε ο απολογισμός της πρώτης ημέρας της εκστρατείας δωρεών που ξεκίνησε χθες το Νέο Κόμμα, στο Ιδρυτικό Συμβούλιο του οποίου συμμετέχουν 91 βουλευτές που αποχώρησαν από το CHP.

Ο αναπληρωτής πρόεδρος του Νέου Κόμματος, αρμόδιος για Διοικητικά και Οικονομικά Θέματα, Οζγκιούρ Τζεϊλάν, δήλωσε μέσω του λογαριασμού του στην πλατφόρμα X:

«Μέσα στις πρώτες 24 ώρες της εκστρατείας αλληλεγγύης, 31.934 πολίτες μας προσέφεραν δωρεές συνολικού ύψους 113.841.910 τουρκικών λιρών. Ευχαριστούμε από τα βάθη της καρδιάς μας όλους τους πολίτες που έκαναν δωρεές για τη στήριξή τους. Θα συνεχίσουμε να μοιραζόμαστε με διαφανή τρόπο με τον λαό μας τις πληροφορίες σχετικά με τις δωρεές που πραγματοποιούνται».

Παράλληλα, έχουν εκδοθεί 3 μηνύματα μέσω του 112, το πρώτο για την ενημέρωση όσων βρίσκονται στην περιοχή, ενώ τα άλλα δύο για απομάκρυνση από τις περιοχές της Ξηρονομής, της Αλυκής και του Αγίου Νικολάου με κατεύθυνση προς Ελλοπία και Δομβραινά, αντίστοιχα.

Επιπλέον, στις 09:00 ξέσπασε πυρκαγιά σε δασική περιοχή στο Καλαμάκι Θήβας στη Βοιωτία. Σύμφωνα με την Πυροσβεστική, η φωτιά κινείται νότια και στο σημείο πνέουν πολύ ισχυροί άνεμοι. Για την κατάσβεση της επιχειρούν 60 πυροσβέστες με 3 ομάδες πεζοπόρων της 4ης και 10ης ΕΜΟΔΕ και 19 οχήματα και από αέρος 1 ελικόπτερο. Επίσης κινητοποιήθηκαν 1 πυροσβεστικό πλοίο από το λιμένα του Πειραιά και 1 ταχύπλοο σκάφος τύπου RAFNAR από το λιμάνι της Πάτρας, προκειμένου να μεταβούν άμεσα πλησίον της ακτογραμμής στον Άγιο Βασίλειο. Συνδρομή στις πυροσβεστικές δυνάμεις παρέχουν υδροφόρες και μηχανήματα έργου του Δήμου Θηβαίων.

Παράλληλα, λόγω της πυρκαγιάς, η αστυνομία προχώρησε σε διακοπή της κυκλοφορίας των οχημάτων και στα δύο ρεύματα κυκλοφορίας στο 23ο χιλιόμετρο της επαρχιακής οδού Θηβών- Δομβραίνας.

Στο μέτωπο της Αργολίδας, μαίνεται η φωτιά που ξέσπασε στις 12:15 σε αγροτοδασική έκταση στη Χινίτσα, όπου υπάρχουν διάσπαρτες κατοικίες. Στο σημείο επιχειρούν 28 πυροσβέστες με 2 ομάδες πεζοπόρων τμημάτων της 9ης ΕΜΟΔΕ και 10 οχήματα, ενώ για την αεροπυρόσβεση έχουν διατεθεί 2 αεροσκάφη και 3 ελικόπτερα.

Συνδρομή παρέχουν υδροφόρες και μηχανήματα έργου του Δήμου Ερμιονίδας. Επιπλέον, έχουν εκδοθεί δύο μηνύματα μέσω του 112, το πρώτο στις 12:23 για ενημέρωση όσων βρίσκονται στην ευρύτερη περιοχή της πυρκαγιάς και το δεύτερο στις 12:38 για την απομάκρυνση όσων βρίσκονται στην περιοχή της Χινίτσας με κατεύθυνση προς Πόρτο Χέλι. Σημειώνεται ότι σήμερα η περιοχή βρίσκεται σε πολύ υψηλό κίνδυνο εκδήλωσης πυρκαγιάς (κατηγορία 4), ενώ καθ’ όλη τη διάρκεια της εξέλιξης του συμβάντος το ΕΣΚΕΔΙΚ λαμβάνει συνεχή εικόνα από drone μέσω θερμικής και οπτικής κάμερας.

Ενισχύονται οι δυνάμεις στη φωτιά στην Αργολίδα – Απανωτά μηνύματα του 112

Ενισχύθηκαν οι δυνάμεις στην πυρκαγιά που εκδηλώθηκε σε αγροτοδασική έκταση στο Φίχτι Αργολίδας, σήμερα 31 Ιουλίου 2026.

Επιχειρούν 64 πυροσβέστες με 4 ομάδες πεζοπόρων της 9ης ΕΜΟΔΕ και 18 οχήματα. Για την αεροπυρόσβεση έχουν διατεθεί 4 ελικόπτερο και 4 αεροσκάφη.

Συνδρομή παρέχουν υδροφόρες και μηχανήματα έργου του Δήμου Αργούς – Μυκηνών.

Στις 13:37 εκδόθηκε μήνυμα απο το 112 για την απομάκρυνση όσων βρίσκονται στην ευρύτερη περιοχή Μπόρσας με κατεύθυνση προς Κουτσοπόδι. Στις 10:37 εκδόθηκε μήνυμα απο το 112 για την απομάκρυνση όσων βρίσκονται στην ευρύτερη περιοχή Φίχτι με κατεύθυνση προς Άργος. Στις 10:28 εκδόθηκε μήνυμα απο το 112 για ενημέρωση όσων βρίσκονται στην ευρύτερη περιοχή της πυρκαγιάς.

Η περιοχή σήμερα είναι σε πολύ υψηλό κίνδυνο εκδήλωσης πυρκαγιάς (κατηγορια 4).

Ταλαιπωρία για χιλιάδες αδειούχους: Δεν φεύγουν πλοία από Ραφήνα, Λαύριο

Τεράστια είναι η ταλαιπωρία για χιλιάδες ταξιδιώτες που είχαν προγραμματίσει να αναχωρήσουν για νησιωτικούς προορισμούς εν μέσω των καλοκαιρινών τους αδειών, καθώς οι ακραίοι άνεμοι που πνέουν και σήμερα, Παρασκευή (31/07) κρατούν δεμένα παραμένουν τα πλοία στα λιμάνια της Ραφήνας και του Λαυρίου.

Συγκεκριμένα, από τις πρώτες πρωινές ώρες σε ισχύ βρίσκεται απαγορευτικό απόπλου από τα λιμάνια της Ραφήνας και του Λαυρίου, καθώς οι άνεμοι φτάνουν κατά τόπους τα 8 μποφόρ και πρόσκαιρα τα 9, καθιστώντας δύσκολες τις θαλάσσιες μετακινήσεις.

Στον Πειραιά, μέχρι στιγμής τα περισσότερα δρομολόγια εκτελούνται κανονικά.

Μιλώντας στην ΕΡΤ, ο εκπρόσωπος Τύπου του Λιμενικού Σώματος, Θεοφάνης Μπαλατσούκας συμβούλεψε το επιβατικό κοινό να ενημερώνεται για πιθανές αλλαγές, καθυστερήσεις ή ακυρώσεις δρομολογίων από τις ακτοπλοϊκές εταιρίες και τις λιμενικές αρχές, ενώ ανέφερε πως μέχρι το βράδυ θα ληφθεί η τελική απόφαση για τα αυριανά δρομολόγια.

«Για αύριο εκτιμούμε ότι θα υπάρχει μια ύφεση των φαινομένων, ωστόσο περιμένουμε. Εμείς λαμβάνουμε το δελτίο του καιρού κάθε έξι ώρες. Μέχρι στιγμής τα πράγματα δεν φαίνονται καλά, ειδικά για τη Ραφήνα και το Λαύριο. Δεν πρόκειται να εκτελεστούν δρομολόγια. Θα γνωρίζουμε σήμερα το βράδυ, με σιγουριά», ανέφερε στην ΕΡΤ.
Τέλος, ο κ. Μπαλατσούκας συνιστά στους ταξιδιώτες να ακολουθούν τις οδηγίες των λιμενικών αρχών.

«Απλά θα πρέπει όλοι να έχουμε λίγο υπομονή. Να υπάρξει μία συνεννόηση, να ακούμε τις οδηγίες των λιμενικών αρχών, να προσερχόμαστε έγκαιρα στο λιμάνι μία ώρα τουλάχιστον μιάμιση και παραπάνω αν χρειαστεί, αν έχουμε όχημα να ταξιδεύουμε. Να ακολουθούμε λοιπόν, τις οδηγίες των στελεχών που εκτελούν τα μέτρα τάξης που είναι ενισχυμένα αυτή την περίοδο λόγω της μεγάλης εξόδου».

Το αμερικανικό σχέδιο προέβλεπε στη δεύτερη φάση του τον αφοπλισμό της Χαμάς, την προοδευτική απόσυρση των ισραηλινών ενόπλων δυνάμεων από τον θύλακο και την ανάπτυξη αυτής που έχει βαφτιστεί Διεθνής Δύναμη Σταθεροποίησης (ΔΔΣ).

«Σήμερα, το Συμβούλιο Ειρήνης», σχήμα δημιουργημένο από τον ίδιο τον Ντόναλντ Τραμπ, «κατέληξε σε ιστορική συμφωνία για τον πλήρη αφοπλισμό της Χαμάς και όλων των άλλων ένοπλων οργανώσεων στη Γάζα. Πρόκειται για μνημειώδες βήμα προς τη διαρκή ειρήνη και ασφάλεια», ανέφερε ο αμερικανός πρόεδρος μέσω Truth Social. Διαβεβαίωσε ακόμη πως ο στρατός του Ισραήλ θα «αποσυρθεί» μόλις ολοκληρωθεί ο αφοπλισμός της παλαιστινιακής οργάνωσης και των υπολοίπων ένοπλων παρατάξεων.

«Μόλις ολοκληρωθεί ο αφοπλισμός, οι ισραηλινές δυνάμεις θα αποσυρθούν και η Διεθνής Δύναμη Σταθεροποίησης θα συνεργαστεί με νέα παλαιστινιακή αστυνομική δύναμη για να εγγυηθεί την ασφάλεια στη Γάζα για τους κατοίκους της και τους γείτονές της», σύμφωνα με τον πρόεδρο των ΗΠΑ.

Επιβεβαιώνει η Χαμάς

Η Χαμάς επιβεβαίωσε σήμερα τη σύναψη συμφωνίας για τον αφοπλισμό της στη Λωρίδα της Γάζας, όπως προβλέπεται στη δεύτερη φάση της εκεχειρίας μεταξύ του παλαιστινιακού ισλαμιστικού κινήματος και του Ισραήλ. Πρόκειται την έναρξη της δεύτερης φάσης της συμφωνίας εκεχειρίας που υπογράφηκε τον Οκτώβριο του 2025 μεταξύ του Ισραήλ και της Χαμάς, έπειτα από δύο χρόνια πολέμου, για την οποία διεξάγονται διαπραγματεύσεις στην Αίγυπτο εδώ και εβδομάδες.

Η Χαμάς έκανε «υποχωρήσεις για το καλό του λαού μας και της Λωρίδας της Γάζας, προκειμένου να τον σώσει από τον θάνατο και τον εκτοπισμό», τόνισε στο AFP ο Γκάζι Χάμαντ, μέλος της διαπραγματευτικής ομάδας της Χαμάς. Στη διάρκεια της πρώτης φάσης, που ολοκληρώθηκε τον Ιανουάριο, απελευθερώθηκαν οι εναπομείναντες Ισραηλινοί όμηροι που κρατούνταν στη Γάζα μετά την αρπαγή τους από τη Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, στη διάρκεια της πρωτοφανούς της επίθεσης εναντίον του Ισραήλ, με αντάλλαγμα την απελευθέρωση Παλαιστίνιων κρατούμενων από ισραηλινές φυλακές.

Σύμφωνα με τη Χαμάς, η συμφωνία για τη δεύτερη φάση περιλαμβάνει «τη σταδιακή αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων από τη Λωρίδα της Γάζας», κάτι που συνδέεται με τον αφοπλισμό του παλαιστινιακού κινήματος – μια διαδικασία στην οποία δεν θα εμπλακεί το Ισραήλ – και με την ανάπτυξη διεθνούς δύναμης. «Πρόκειται για ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο τα στοιχεία του οποίου πρέπει να παραμείνουν αλληλένδετα», δήλωσε ο Χάμαντ, προσθέτοντας ότι και άλλες ένοπλες ομάδες στη Γάζα πρέπει επίσης να διαλυθούν.

«Ευρεία σύγκλιση»

Η ΔΔΣ αποτελεί σχήμα υπό ίδρυση, στο οποίο αναμένεται πως θα ενταχτούν στρατιωτικοί από διάφορα κράτη, και το οποίο θα ενεργεί υπό τον αιγίδα του Συμβουλίου Ειρήνης. Πηγή του AFP στη Χαμάς τόνισε νωρίτερα πως υπήρχε «ευρεία σύγκλιση» για διάφορα σημεία ως προς τον αφοπλισμό, προσθέτοντας πως διαβιβάστηκαν στους μεσολαβητές τροποποιήσεις του οδικού χάρτη που προτάθηκε από την Ουάσιγκτον και ότι αναμενόταν απάντηση του Ισραήλ.

Το Κάιρο αναμένει να φιλοξενήσει «σύντομα» συνάντηση των μεσολαβητών για τη λεγόμενη 2η φάση της ανακωχής στη Γάζα, ομάδα στην οποία –πέρα από την ίδια την Αίγυπτο– συμμετέχουν το Κατάρ, η Τουρκία και οι ΗΠΑ, μετέδωσε σήμερα το Al Qahera News, δίκτυο που θεωρείται πως έχει στενές σχέσεις με υπηρεσίες του αιγυπτιακού κράτους.

Σύμφωνα με διπλωματική πηγή ενήμερη για το περιεχόμενο των διαπραγματεύσεων, ο οπλισμός των παλαιστινιακών παρατάξεων αναμένεται να παραδοθεί στην Εθνική Επιτροπή Διακυβέρνησης της Γάζας (ΕΕΔΓ), σχήμα παλαιστινίων τεχνοκρατών που αναμένεται να διαχειρίζεται, για μεταβατική περίοδο, τις καθημερινές υποθέσεις στη Λωρίδα της Γάζας. Η επιχείρηση αναμένεται να διεξαχθεί σε συντονισμό με τη ΔΔΣ. Η ΕΕΔΓ, με έδρα την Αίγυπτο επί του παρόντος, εμποδίζεται από το Ισραήλ να έχει πρόσβαση στη Λωρίδα της Γάζας, σύμφωνα με αιγυπτιακά και παλαιστινιακά ΜΜΕ.

Μεταβίβαση ευθυνών

Το Ισραήλ, ο στρατός του οποίου κατέχει σήμερα πάνω από το 60% του παλαιστινιακού θυλάκου, απαιτεί πλήρη αφοπλισμό της Χαμάς και των άλλων παλαιστινιακών ένοπλων παρατάξεων για να συναινέσει να προχωρήσει ο οδικός χάρτης, ή αλλιώς το «σχέδιο 20 σημείων», του αμερικανού προέδρου.

Η Χαμάς ανακοίνωσε στις αρχές Ιουλίου τη διάλυση της επιτροπής που χειριζόταν τις πολιτικές υποθέσεις στη Λωρίδα της Γάζας από το 2007, όταν πήρε την εξουσία στη μικρή παραθαλάσσια περιοχή, κι ότι σκόπευε να μεταβιβάσει τις ευθύνες της στην ΕΕΔΓ. Ενώ η ΕΕΔΓ παρουσιάζεται ως προσωρινό σχήμα, ευρωπαίοι και άραβες αξιωματούχοι επιμένουν στην ανάγκη ευρύτερης πολιτικής προοπτικής, στην οποία θα έχουν συμμετοχή προϋπάρχοντες παλαιστινιακοί θεσμοί.

Το Ισραήλ, που εναντιώνεται στην παραμονή ή στην επιστροφή της Χαμάς στην εξουσία, απορρίπτει ως αυτό το στάδιο το ενδεχόμενο να αναλάβει απευθείας την εξουσία στη Γάζα η Παλαιστινιακή Αρχή, με έδρα τη Ραμάλα. Η Αίγυπτος διαδραματίζει για δεκαετίες ρόλο μεσολαβητή ανάμεσα στις παλαιστινιακές ένοπλες οργανώσεις και το Ισραήλ. Το Κάιρο έχει υπογράψει συμφωνία ειρήνης με το εβραϊκό κράτος.

Η άνευ προηγουμένου επίθεση της Χαμάς εναντίον του νότιου τμήματος της ισραηλινής επικράτειας την 7η Οκτωβρίου 2023 υπήρξε το έναυσμα του καταστροφικού πολέμου στη Λωρίδα της Γάζας, στον οποίο σκοτώθηκαν πάνω από 73.300 άνθρωποι, σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας του κυβερνητικού μηχανισμού της Χαμάς, οι αριθμοί του οποίου χαρακτηρίζονται αξιόπιστοι από τον ΟΗΕ.

Παρά την κατάπαυση του πυρός, η βία στη Λωρίδα της Γάζας συνεχίζεται — ισραηλινά πλήγματα στοίχισαν τη ζωή σε τουλάχιστον τέσσερις ανθρώπους στον θύλακο χθες Πέμπτη, σύμφωνα με τις τοπικές υγειονομικές αρχές. Ο πληθυσμός παραμένει βυθισμένος σε ανθρωπιστική κρίση.

Αυτή η διαφορά είναι επίσης ο λόγος για τον οποίο η ταινία έχει διχάσει το κοινό. Πολλοί περίμεναν την Οδύσσεια που θυμούνταν από το σχολείο. Αντ’ αυτού, ο Νόλαν μάς δίνει κάτι που φέρει τη σφραγίδα του: όχι ακριβώς την αρχαία Ελλάδα, αλλά την Ελλάδα του Νόλαν. Για πολλούς θεατές, ίσως ο Νόλαν να αποτύπωσε την Οδύσσεια που φαντάζονταν ως παιδιά. Για μένα, ωστόσο, κάτι ξεκάθαρα ελληνικό απουσίαζε.

Συχνά ξεχνούσα ότι παρακολουθούσα τη μεταφορά ενός έπους με το οποίο μεγάλωσα – διαβάζοντάς το, συζητώντας το και απαγγέλλοντας αποσπάσματά του (Γ΄ τάξη του δημοτικού, Α΄ τάξη του γυμνασίου και Α΄ τάξη του λυκείου, με μελέτη στο πρωτότυπο αρχαίο κείμενο). Ο Νόλαν μετουσιώνει τον Όμηρο σε μια καθηλωτική κινηματογραφική εμπειρία, με τη βοήθεια μιας εξαιρετικής μουσικής. Όποιες επιφυλάξεις κι αν έχω για την ταινία, είναι αδύνατον να μην θαυμάσω τη φιλοδοξία της. Αναγνωρίζω το μεγαλείο του έργου που δημιούργησε, αλλά ταυτόχρονα διατηρώ μια σχέση με τον Όμηρο που επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο βιώνω την ταινία.

Ωστόσο, τα δυνατά της σημεία αποτελούν και τις αδυναμίες της. Έχω την αίσθηση ότι απουσιάζει το διαπεραστικό φως του Αιγαίου. Διάβασα ότι κάποια γυρίσματα πραγματοποιήθηκαν στη μαύρη άμμο της Ισλανδίας. Η Ελλάδα είναι κάτι περισσότερο από ερειπωμένους ναούς και εντυπωσιακά τοπία. Είναι ένα ιδιαίτερο φως, η γαλάζια θάλασσα και μια ατμόσφαιρα που γενιές Ελλήνων αναγνωρίζουν ενστικτωδώς.

Εκείνο το φως που δεν είναι απλώς ένα αισθητικό στοιχείο το καταμεσήμερο. Αποτελεί μέρος του κόσμου μέσα στον οποίο αναδύθηκε μια συγκεκριμένη αντίληψη για τον άνθρωπο: το άτομο, ο πολίτης, ο “Κανένας” που έχει χιούμορ και δεν θα ανεχθεί βέλη αποκαθήλωσης, και η πολιτική κοινότητα. Παρακολουθώντας την ταινία, συχνά ένιωθα ότι έβλεπα μια φανταστική Ελλάδα και όχι εκείνη που υπήρξε ή και υπάρχει ακόμα.

Τι είναι πραγματικά η Οδύσσεια

Η Οδύσσεια του Ομήρου είναι, πάνω απ’ όλα, μια ιστορία για το επίπονο ταξίδι της επιστροφής στην πατρίδα και όχι για τη δόξα του πολέμου. Ο πολυμήχανος ημίθεος Οδυσσέας της σχολικής αίθουσας είναι τώρα ένα προβληματικό άτομο που βασανίζεται υπαρξιακά, κουβαλά ενοχές και θυμάται τον Δούρειο Ίππο. Ο Οδυσσέας μεταμορφώνεται στον… Οπενχάιμερ της Ιθάκης.

Από αυτή την άποψη, η ερμηνεία του Νόλαν είναι πιο στοχαστική απ’ όσο έχουν αναγνωρίσει πολλοί κριτικοί, ακόμη κι αν αποκλίνει από τις προσδοκίες πολλών. Καμία ταινία τρίωρης διάρκειας δεν θα μπορούσε ποτέ να χωρέσει κάθε μυθολογικό επεισόδιο, χαρακτήρα και ιδέα που περιλαμβάνεται στο έπος. Κάθε διασκευή οφείλει να επιλέξει τι θα τονίσει και τι θα αφήσει εκτός. Αυτό δεν είναι προδοσία του Ομήρου, αλλά η αναπόφευκτη πρόκληση τού να μεταφέρεις ένα από τα μεγαλύτερα έργα της λογοτεχνίας στην οθόνη.

Κατ’ εμέ, η ταινία είναι ταυτόχρονα εξαιρετική και ατελής. Όπως κάθε σπουδαίο έργο τέχνης, δεν είναι τέλειο. Αλλά ίσως αυτό να μην ήταν ποτέ το ζητούμενο. Η ίδια η Οδύσσεια έχει επιβιώσει επί σχεδόν τρεις χιλιετίες, επειδή κάθε γενιά βρήκε έναν νέο τρόπο να την ερμηνεύει και να συζητά γι’ αυτήν με πάθος.

Ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο επίτευγμα του Κρίστοφερ Νόλαν. Δεν είναι το γεγονός ότι αναπαριστά με απόλυτη πιστότητα το δεκαετές ταξίδι τού ήρωα Οδυσσέα. Είναι ότι εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο μιλούν ξανά για τον ποιητή. Κάθε αναγνώστης έχει έναν δικό του, ιδιωτικό Όμηρο

Ο Νόλαν μπορούσε μόνο να μας δώσει τον δικό του. Η παράδοση θέλει τον ίδιο τον Όμηρο τυφλό. Δεν θα μπορούσε ποτέ να φανταστεί κάμερες IMAX, φιλμ 70mm ή μια κατάμεστη αίθουσα να προβάλλει ένα χολιγουντιανό υπερθέαμα. Και όμως, ίσως γι’ αυτό ο Όμηρος έχει επιβιώσει ανά τους αιώνες. Μέσα σε όλους μας υπάρχει ένας Οδυσσέας, μια Πηνελόπη, μια παιδική ηλικία ή ακόμα και ένας Κύκλωπας (το σκοτάδι και το χάος μέσα μας). Αναγνωρίζουμε τον εαυτό μας σε αυτές τις αρχαίες ελληνικές μορφές, επειδή οι αγώνες τους παραμένουν και δικοί μας.

Θέλει να εξαγοράσει τον πολιτικό χρόνο, δεσμεύοντας τουλάχιστον τους βουλευτές τους με το θεσμό της Μπέσας: Να ωθήσει τον κομματικό μηχανισμό του κυβερνώντος Σοσιαλιστικού Κόμματος, σε ανάλογη αναζήτηση Μπέσας, με τους οπαδούς και ψηφοφόρους του. Διαισθάνεται ότι η κοινωνία έχει μεταβληθεί σε κινούμενη άμμο, ενώ ήδη εκδηλώνονται φωνές διαφοροποίησης και εντός του στρατοπέδου του. Μάλιστα, παλιοί Σοσιαλιστές διατυπώνουν ανοιχτά την άποψη ότι θα πρέπει να ανταποκριθεί στο αίτημα των διαμαρτυρόμενων πολιτών και να ανοίξει την προοπτική για έναν νέο πρωθυπουργό, από τις γραμμές του κόμματος τους. 

Όμως, υπάρχει και άλλη μία εκδοχή και υπάρχουν αρκετά δημοσιεύματα πολιτικών αναλυτών που την υποστηρίζουν: Ότι πιθανώς ο Ράμα να επιζητεί την Μπέσα και προς χάρη οικονομικών συμφερόντων – που βρίσκονται είτε στο περιθώριο της νομιμότητας, ή και απολύτως παράνομων – με τα οποία η συναλλαγή του είναι εξόφθαλμη. Φαίνεται ότι δεν θέλει να ξέρουν την δύσκολη θέση στην οποία έχει περιέλθει και το πολιτικό κόστος για τα ανταλλάγματα στο οποία έχουν συμφωνήσει.

Όμως, το να επικαλείται ο Ράμα – γνωστός παραβάτης της Μπέσας και για την αθέτηση δεσμεύσεων – την Μπέσα, προκειμένου να συνεχίσει την διακυβέρνηση εν έτη 2026 – με ίδιο τον τρόπο που την ασκεί από το Φθινόπωρο του 2013 – είναι ως επί το πλείστον προκλητικό. Τούτο διότι οφείλει να υποκαταστήσει το θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας μιας ευνομούμενης πολιτείας, το συνταγματικό δίκαιο και κυρίως τα όσα απορρέουν από το Ευρωπαϊκό Κεκτημένο στα πλαίσια της διαδικασίας ένταξης της χώρας στην ΕΕ. Στρεφόμενος στην Μπέσα, θα επιδεινώσει την υφιστάμενη κατάσταση. 

Τί σημαίνει στην πράξη η Μπέσα

Εάν η Μπέσα δοθεί εν λευκώ από τους βουλευτές και τα κομματικά στελέχη, σημαίνει ότι στηρίζουν την διαιώνιση της αυταρχικής άσκησης της εξουσίας. Μπορεί κάλλιστα να υποτεθεί ότι, δια του αναχρονιστικού αυτού εργαλείου, ανανεώνεται κάποιου είδους ομερτά με δυσώδη συμφέροντα, προκειμένου να ακολουθήσει η γνώριμη πλέον διαδικασία ξεπλύματος βρώμικου χρήματος και η κάθε λογής διευκόλυνση στην κατασπατάληση της δημόσιας περιουσίας. 

Επιπλέον, εάν η κοινωνία δει την Μπέσα ως ένα άτυπο-κοινωνικό συμβόλαιο, τότε τα πράγματα θα πάρουν επικίνδυνη τροπή. Για παράδειγμα, ο Ράμα δεν αποκλείεται να επικαλεστεί την Μπέσα, ώστε επιβάλει τους δικούς του όρους στην διαδικασία των ενταξιακών διαπραγματεύσεων. Ήδη βλέπουμε ουκ ολίγες αποκλίσεις, για παράδειγμα, στο πεδίο των διώξεων για κυβερνητικά στελέχη, την διασφάλιση των περιουσιακών δικαιωμάτων, την προστασία του περιβάλλοντος, τον έλεγχο των κυκλωμάτων οργανωμένου εγκλήματος κ.α.

Τα βαλκανικά βέτο

Η ρευστή-εσωτερική πολιτική κατάσταση στην Αλβανία δεν είναι πάντως η εξαίρεση. Στο Κόσσοβο η αλβανική πολιτική τάξη δεν δείχνει να διαθέτει την απαιτούμενη ωριμότητα για συμβιβαστικές λύσεις. Μάλιστα, εάν δεν διασφαλιστούν οι απαραίτητες κομματικές συναινέσεις, το Κόσσοβο θα βρεθεί και πάλι προ θεσμικού-κυβερνητικού αδιεξόδου, με κορυφαίο εξ’ αυτών την εκλογή Προέδρου Δημοκρατίας.

Τα πράγματα δε γίνονται δυσκολότερα για αυτούς: Το αμερικανικό State Department ήδη εγκαινίασε τον Στρατηγικό Διάλογο με τη Σερβία, επιβεβαιώνοντας ότι παραμένει σε αναστολή η ανάλογη διαδικασία με τις αρχές της Πρίστινα – έως ότου οδηγηθούν στις συμφωνημένες παραχωρήσεις για την Σερβική γηγενή Μειονότητα στην, υπό αλβανικό έλεγχο, αυτονομημένη περιοχή. Στη Βοσνία Ερζεγοβίνη η αβεβαιότητα είναι χρόνια και η κατάσταση παραμένει έκρυθμη. 

Για την αντιμετώπιση των εντάσεων αυτών, οι Βρυξέλλες προβάλουν το δέλεαρ των χρηματοδοτικών πρωτοκόλλων, επιδιώκοντας τα βαλκανικά κράτη να επιδείξουν προσήλωση στην ειρηνική συνύπαρξη και την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων. Όμως, η αποτελεσματικότητα αυτού του εργαλείου είναι μάλλον αποθαρρυντική.

Στην επίμονη προσπάθεια της Κομισιόν να διασφαλίσουν ένα έστω θετικό αφήγημα και να προβάλλουν την πρόοδο στην ενταξιακή διαδικασία των Βαλκανίων, τα νεότερα μέλη της ΕΕ προβάλουν τα δικά τους βέτο. Στο γνωστό της Βουλγαρίας για την διαδικασία ένταξης των Σκοπίων, προστέθηκε στις αρχές της εβδομάδας, αυτό της Κροατίας για το Μαυροβούνιο.

Το Ζάγκρεμπ απαιτεί την επίλυση διμερών ζητημάτων, πριν δώσει συγκατάθεση για την ένταξη της Ποντγκόριτσα: Να αναγνωριστούν περιουσίες Κροατών στην επικράτεια του Μαυροβουνίου, να απαλειφθούν οι ιστορικές αναφορές για τα εγκλήματα των Ούστασι εις βάρος των Ορθοδόξων στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και να ρυθμιστεί η θαλάσσια οριοθέτηση τους στην Αδριατική.

Η Εθνική Μειονότητα

Τα τελευταία χρόνια η Αθήνα παραπέμπει ευαίσθητα ζητήματα – που αφορούν, είτε τις διακρατικές σχέσεις, είτε και αυτά που αποτελούν την στοιχειώδη προϋπόθεση για την επιβίωση υπό συνθήκες αξιοπρέπειας της ιστορικής γηγενούς κοινότητας του Βορειοηπειρωτικού Ελληνισμού – στην ατζέντα της ενταξιακής διαπραγμάτευσης ΕΕ-Αλβανίας – με μάλλον αποθαρρυντικά αποτελέσματα.

Εάν η λογική ότι η Ελλάδα στηρίζει την ευρωπαϊκή πορεία της Αλβανίας και των υπολοίπων χωρών των Δυτικών Βαλκανίων, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα την απαραίτητη συνοχή έναντι άλλων προκλήσεων για την ΕΕ και το ΝΑΤΟ είχε αμφίπλευρη ισχύ, τότε θα έπρεπε να λειτουργούσε ευεργετικά στην πρόοδο και των διμερών ζητημάτων. Όμως, Τίρανα και Σκόπια εκλαμβάνουν την πολιτική αυτή ως αδυναμία. 

Μάλιστα, σε πρόσφατη-πανηγυρική εκδήλωση στις Βρυξέλλες – για την οποία είχαν φροντίσει η Επίτροπος για τη Διεύρυνση Κος και η Ύπατη Εκπρόσωπος για την Εξωτερική Πολιτική κάλας – τα Τίρανα εξασφάλισαν την (έστω) προσωρινή ολοκλήρωση τριών ενταξιακών κεφαλαίων. Πρόκειται για τα κεφάλαια Επιστήμης-Έρευνας, Πολιτισμού-Παιδείας και Εξωτερικής Πολιτικής.  Στα δύο τουλάχιστον εξ’ αυτών υφίστανται πτυχές που αφορούν την Ελληνική Μειονότητα και τις διακρατικές σχέσεις. Δεν υπήρξε κάποια ένσταση από ελληνικής πλευράς. Τούτο εντείνει την αμφιβολία ότι δεν αποτελεί πανάκεια η διαδικασία ένταξης της Αλβανίας. 

Δεν υπήρξε καμία αναφορά στο περιεχόμενο σχολικών εγχειριδίων και προγραμμάτων που συντηρούν τον ανθελληνισμό και αφήνουν σαφή υπονοούμενα για εδαφικές διεκδικήσεις στην Ήπειρο. Επίσης παραβλέπονται, σχεδόν καθημερινά, καίρια ζητήματα για την παιδεία των μελών της Ελληνικής Μειονότητας, όπως προβλέπουν οι διεθνείς υποχρεώσεις του αλβανικού κράτους. Η δε πολιτιστική κληρονομιά των Ορθοδόξων ενοριών και μονών είναι μη νομικά κατοχυρωμένη και εκτεθειμένη στη φθορά του χρόνου. Ας αναφερθεί για το πεδίο της Επιστήμης, ότι διαιωνίζεται η αρνητική διάκριση στην αναγνώριση των τίτλων σπουδών των Ελληνικών Πανεπιστημίων, με ό,τι αυτό επιφέρει.

Όμως, το κυριότερο είναι ότι “έκλεισε” και το κεφάλαιο Εξωτερικής Πολιτικής των Τιράνων, ενώ δεν υπάρχει καμιά πρόοδος σε ό,τι αφορά την κύρωση της Συμφωνίας για τις θαλάσσιες ζώνες στο Ιόνιο. Είναι προφανές τρίτοι ανταγωνιστικοί παράγοντες – η Τουρκία, αλλά και μέλη-“σύμμαχοι” στην ΕΕ – κάνουν πλάτες και πιέζουν σε επιζήμιες, ενδοτικές συγκαταθέσεις των Αθηνών…  

Η τεχνητή νοημοσύνη δεν αποτελεί μια απλή τεχνολογική προσθήκη, αλλά το νέο λειτουργικό σύστημα της ψηφιακής οικονομίας. Καθώς αλγόριθμοι αποφασίζουν πλέον για την πρόσβαση σε χρηματοδότηση, εργασία, ασφάλιση, υγεία ή δημόσιες ενισχύσεις, το κρίσιμο ερώτημα μετατοπίζεται. Ερωτάται πλέον αν οι δημοκρατικοί θεσμοί διαθέτουν την ικανότητα να ελέγξουν αποτελεσματικά τους αλγορίθμους που καθορίζουν την κοινωνική, πολιτική και οικονομική μας ζωή.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να απαντήσει στην πρόκληση με δύο συμπληρωματικούς πυλώνες:

• Γενικός Κανονισμός Προστασίας Δεδομένων (GDPR): Προστατεύει τον πολίτη ως υποκείμενο δεδομένων. Κομβικό σημείο αποτελεί το Άρθρο 22, το οποίο απαγορεύει την αμιγώς αυτοματοποιημένη λήψη αποφάσεων όταν αυτή παράγει σοβαρές έννομες συνέπειες για το άτομο, κατοχυρώνοντας το δικαίωμα ανθρώπινης παρέμβασης και αιτιολόγησης.
• Η Νομοθετική Πράξη για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act) της ΕΕ: Επιχειρεί να ρυθμίσει την ίδια την αλγοριθμική λειτουργία, κατηγοριοποιώντας τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης βάσει επικινδυνότητας για τα δικαιώματα του ατόμου και του πολίτη, επιβάλλοντας αυστηρές υποχρεώσεις σε εφαρμογές υψηλού κινδύνου (π.χ. στην αγορά εργασίας, την υγεία και τις επιδοτήσεις).

Η θεσμική λογική είναι συνεκτική, αλλά κάθε κανονιστικό σύστημα κρίνεται στην πράξη. Και στην πράξη, αναδύεται το πραγματικό πρόβλημα.

Η υλική φύση του κυβερνοχώρου

Το διαδίκτυο έχει βάλει τον κυβερνοχώρο σε κάθε σπίτι και μαγαζί. Μέσω των καθημερινών ιστοσελίδων και εφαρμογών, οι ίδιες ψηφιακές πόρτες που χρησιμοποιούν οι αρχές για την προστασία μας παραμένουν ανοιχτές και για τους επιτήδειους hackers, καθιστώντας την εποπτεία του δικτύου μια εξαιρετικά δύσκολη εξίσωση. Όπως στην πραγματική ζωή χρειάζεσαι κλειδί για το σπίτι σου, έτσι κι εκεί χρειάζεσαι κωδικό. Πρόκειται, σε κάθε περίπτωση, για το τεχνητό νευρικό σύστημα του πλανήτη, δομημένο σε τρία επίπεδα όπως η παρακάτω οπτική απεικόνιση των τριών επιπέδων.

Ο κυβερνοχώρος υπάρχει στο 3ο επίπεδο – τη φυσική βάση – αλλά εξαρτάται απόλυτα από το 1ο επίπεδο, την ανθρώπινη δραστηριότητα σε δεδομένα. Αν κοπεί το ρεύμα ή πληγεί μια φυσική υποδομή, ο κυβερνοχώρος εξαφανίζεται. Κι αυτό γιατί ο “ψηφιακός κόσμος” δεν αιωρείται στο κενό· εδράζεται σε τόνους τσιμέντου, χιλιάδες χιλιόμετρα καλωδίων, γεννήτριες και διακομιστές.

Όταν αυτή η φυσική αλυσίδα σπάσει – είτε από μια φυσική καταστροφή, είτε από ένα σαμποτάζ ή μια απλή βλάβη στο ηλεκτρικό δίκτυο – η κατάρρευση είναι ακαριαία, τα νοσοκομεία χάνουν την πρόσβαση σε ιατρικά δεδομένα, οι συγκοινωνίες ακινητοποιούνται και τα δίκτυα ύδρευσης ή ενέργειας μένουν χωρίς κεντρικό έλεγχο. Οι τραπεζικές συναλλαγές παγώνουν, τα ΑΤΜ και τα POS τίθενται εκτός λειτουργίας, και το εμπόριο παραλύει μέσα σε ελάχιστα λεπτά. Οι πολίτες αποκόπτονται από τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης, ενώ η διασπορά ανεπιβεβαίωτων φημών εντείνει τον πανικό (domino effect).

Το σαμποτάζ στη Saudi Aramco (2012)

Τον Αύγουστο του 2012, χάκερς – που πιστεύεται ότι συνδέονταν με το Ιράν – εξαπέλυσαν τον ιό Shamoon εναντίον της κρατικής εταιρείας πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας (Saudi Aramco). Μέσα σε λίγες ώρες, ο ιός διέγραψε ολοκληρωτικά τα δεδομένα και κατέστρεψε τους σκληρούς δίσκους από 30.000 έως 35.000 υπολογιστές της εταιρείας. Στην οθόνη των κατεστραμμένων υπολογιστών εμφανιζόταν μια αμερικανική σημαία που καιγόταν.

Η εταιρεία αναγκάστηκε να αποσυνδέσει ολόκληρο το εσωτερικό της δίκτυο από το διαδίκτυο-ΙΝΤΕΡΝΕΤ και να λειτουργεί για εβδομάδες με χαρτί, στυλό και φαξ για να διαχειριστεί τον εφοδιασμό πετρελαίου. Χρειάστηκε να αγοράσει τεράστιο ποσοστό των παγκόσμιων αποθεμάτων σε σκληρούς δίσκους για να αντικαταστήσει άμεσα το υλικό της. Χωρίς φυσική ασφάλεια και ενεργειακή αυτονομία, η ψηφιακή κοινωνία απέχει μόλις ένα “διακόπτη” από την ολοκληρωτική παράλυση.

Αυτή ακριβώς η υλική ευθραυστότητα είναι που μετατρέπει την κατοχή της υποδομής σε πηγή ισχύος. Συνεπώς, όποιος ελέγχει τα Κέντρα δεδομένων-data centers, τα υποθαλάσσια καλώδια και τους διακομιστές, ελέγχει στην πραγματικότητα και τη ροή της κοινωνικής και οικονομικής ζωής που πλέον διακινείται μέσα από αυτά. Σήμερα αυτός ο έλεγχος συγκεντρώνεται σε ελάχιστες αμερικανικές τεχνολογικές εταιρείες (τις λεγόμενες “Big Five” ή “5techs”) – και οι αποφάσεις τους βασίζονται ακριβώς στη διάθεση αυτής της υλικής υπεροχής.

Απέναντι σε αυτή τη διασυνοριακή, αστραπιαία διακίνηση δεδομένων (ηλεκτρομαγνητικά σήματα) – που ταξιδεύουν και διασπείρονται σε αδιαφανή κέντρα δεδομένων και “νεφελώδεις” (cloud) υποδομές, χωρίς κανείς να γνωρίζει ανά πάσα στιγμή σε ποιον διακομιστή ή σε ποια γωνιά του πλανήτη βρίσκονται – οι εθνικοί εποπτικοί θεσμοί της ΕΕ καλούνται να επιβάλουν ομοιόμορφα και ισοβαρώς ένα νομοθετικό πλέγμα που ξεπερνά τις 600 σελίδες (GDPR & AI Act), λειτουργώντας όμως σε καθεστώς ανειδίκευτης γραφειοκρατίας.

Η ελληνική περίπτωση και οι θεσμοί

Η ελληνική περίπτωση συμπυκνώνει ανάγλυφα αυτό το ευρωπαϊκό αδιέξοδο. Η ανάθεση του ρόλου της Εθνικής Εποπτικής Αρχής για το AI Act στην Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (ΑΠΔΠΧ) ήταν θεσμικά ορθή λόγω της προηγούμενης εμπειρίας της με τον GDPR. Ωστόσο, η πραγματικότητα ακυρώνει τον σχεδιασμό.

Η ίδια η ΑΠΔΠΧ, στη Γνωμοδότηση 9/2026, προειδοποίησε επίσημα ότι η ανάθεση νέων αρμοδιοτήτων χωρίς την αντίστοιχη στελέχωση και χρηματοδότηση καθιστά την ουσιαστική εποπτεία αδύνατη. Αυτό δεν αποτελεί συνδικαλιστικό αίτημα, αλλά αποτύπωση μιας δομικής αδυναμίας.

Παράλληλα, το νομοθετικό-κανονιστικό τοπίο επιβαρύνεται από νομική ασάφεια και θεσμικές συγκρούσεις. Τέτοιο παράδειγμα προέκυψε λόγω επικαλυπτόμενων αρμοδιοτήτων μεταξύ της ΑΠΔΠΧ (γενική εποπτεία προσωπικών δεδομένων) και της ΑΔΑΕ (συνταγματική εντολή για το απόρρητο των επικοινωνιών) — μια σύγκρουση που κορυφώθηκε κατά τη διερεύνηση του σκανδάλου Predator, τη στιγμή που καμία από τις δύο αρχές δεν διέθετε τα τεχνικά μέσα και τα εργαστήρια για να ελέγξει τα “μολυσμένα” τηλέφωνα. Χρειάστηκε η συνδρομή ενός πανεπιστημιακού εργαστηρίου από τον Καναδά (του Citizen Lab) για να γίνουν οι απαραίτητες ψηφιακές αναλύσεις.

Ο έλεγχος των αλγορίθμων απαιτεί διεπιστημονικές ομάδες από επιστήμονες δεδομένων (data scientists), ειδικούς μηχανικής μάθησης, αναλυτές κυβερνοασφάλειας και εξειδικευμένους νομικούς. Τα ιδιαίτερα νομικά προβλήματα που προκαλούν οι επιδράσεις των νέων τεχνολογιών στους περισσότερους τομείς της ανθρώπινης δράσης απαιτούν πλέον όχι μόνο νομική εξειδίκευση, αλλά και πολιτικούς επιστήμονες που θα μελετήσουν τις νέες πραγματικότητες που αυτές επιφέρουν σε θέματα εθνικής κυριαρχίας και δημόσιας εξουσίας. Χωρίς την απαραίτητη τεχνική υποδομή, η νομοθεσία μετατρέπεται σε άσκηση τυπικής γραφειοκρατίας.

Το διακύβευμα με την Τενχνητή Νοημοσύνη

Το διακύβευμα αφορά ολόκληρη την Ευρώπη, όπου η κανονιστική πολυπλοκότητα αυξάνεται ταχύτερα από την ικανότητα συμμόρφωσης των κρατικών υπηρεσιών και των μικρών επιχειρήσεων. Η απάντηση σε αυτό το κενό είναι η αναδυόμενη Ψηφιακή Φεουδαρχία. Όσο οι δημοκρατικοί θεσμοί αδυνατούν να ελέγξουν την τεχνολογία στην πράξη, η εξουσία μετατοπίζεται ανεπαίσθητα αλλά σταθερά σε λίγες τεχνολογικές πλατφόρμες, ελεγχόμενες από μικρό αριθμό ατόμων που αντλούν από αυτές κολοσσιαία οικονομική και πολιτική ισχύ – αφήνοντας τους πολίτες και τις ίδιες τις εποπτικές αρχές στον ρόλο του απλού παρατηρητή.

Το ελληνικό παράδειγμα δείχνει ότι αυτή η μετατόπιση δεν είναι θεωρητικός κίνδυνος του μέλλοντος γιατί συντελείται ήδη, μέσα από κάθε υποστελεχωμένη εποπτική αρχή και κάθε νόμο που ψηφίζεται χωρίς τους πόρους να εφαρμοστεί. Θεωρούμε η τεχνητή νοημοσύνη δεν αποτελεί από μόνη της απειλή. Η απειλή γεννιέται όταν η οικονομία λειτουργεί πλέον στον κυβερνοχώρο, οι αλγόριθμοι λαμβάνουν κρίσιμες αποφάσεις, οι θεσμοί εποπτείας παραμένουν οργανωμένοι με λογική του 20ού αιώνα.

Συμπέρασμα. Η πρόκληση για τις δημοκρατίες δεν είναι να περιορίσουν την καινοτομία, αλλά να διασφαλίσουν ότι η λογοδοσία και ο ανταγωνισμός θα εξελιχθούν με την ίδια ταχύτητα που εξελίσσονται οι αλγόριθμοι.