Ο Ανδρουλάκης πάλι με το που εμφανίστηκε στο πολιτικό τοπίο η ΕΛΑΣ και τον εκτόπισε στην τρίτη θέση, μετά τον πρώτο αιφνιδιασμό, ξεκίνησε διμέτωπο που σταδιακά εξελίχθηκε σε μονομέτωπο κατά το Τσίπρα.  Αν και η εικόνα δεν άλλαξε ριζικά, εντούτοις οι δημοσκοπήσεις έδειξαν ότι με την τακτική των επιθέσεων ο Ανδρουλάκης “τσιμπάει” ποσοστά και μειώνει την απόσταση από την ΕΛΑΣ. Όπερ η τακτική κρίθηκε επιτυχής. 

Υπαρξιακή απειλή για τον Ανδρουλάκη 

Τόσο ο ίδιος όσο και τα στελέχη του δεν χάνουν ευκαιρία να επιτίθενται στον Τσίπρα για το “ΙΧ κόμμα του”, εμφανίζοντάς τον σαν την άλλη όψη του Μητσοτάκη και ανασύροντας αιτιάσεις του πάλαι ποτέ αντι-ΣΥΡΙΖΑ μετώπου. Ο Τσίπρας, μιλώντας πρόσφατα σε δημοσιογράφους, εμφανίστηκε ωσάν να μην ανησυχεί από μία σημαντική άνοδο του ΠΑΣΟΚ. Η εκτίμηση του συμπίπτει με τους περισσότερους δημοσκόπους που επίσης θεωρούν ότι δεν απειλείται στην δεύτερη θέση, αλλά από την άλλη δεν αναπτύσσει και δυναμική για πρωτιά στις εκλογές. 

Για την ηγεσία της Χαριλάου Τρικούπη όμως η κατάκτηση της δεύτερης θέσης είναι υπαρξιακό ζήτημα. Τον στόχο της πρώτης θέσης με μία ψήφο, ακόμη και στο εσωτερικό του κόμματος την αντιμετωπίζουν σαν ανέκδοτο. Ωστόσο εάν χάσει και την δεύτερη θέση τότε ο  Ανδρουλάκης δεν μπορεί να παραμείνει στην ηγεσία του κόμματος. 

Ενδεικτική των σχέσεων μεταξύ των δύο κομμάτων είναι η ανοίκεια επίθεση του Δημήτρη Κωνσταντόπουλου στην αναπληρώτρια εκπρόσωπο της ΕΛΑΣ Άννα Παπαδοπούλου που εκ των υστέρων είχε την ανοχή εάν όχι την κάλυψη του Ανδρουλάκη. Το επιχείρημα του Κωνσταντόπουλου εναντίον της Παπδοπούλου ήταν ότι δεν μιλά με πρόσωπα που αποχώρησαν από το ΠΑΣΟΚ για να πάνε στην ΕΛΑΣ.

Βέβαια ο Κωνσταντόπουλος δεν έχει κανένα πρόβλημα να συνυπάρχει με σειρά βουλευτών, και όχι απλών στελεχών, που πήραν την έδρα από τον ΣΥΡΙΖΑ και έκαναν αξιωματική αντιπολίτευση το ΠΑΣΟΚ. Ράνια Θρασκιά, Πέτρος Παππάς, Λευτέρης Αβραμάκης, Αλέξανδρος Αυλωνίτης, Νικόλας Φαραντούρης, Ευάγγελος Αποστολάκης, έφυγαν από τον ΣΥΡΙΖΑ και τώρα είναι σύντροφοί του. Και κάποιοι ακόμη ετοιμάζονται.

Παρεμπιπτόντως ο ΣΥΡΙΖΑ αποφεύγει αντιπαράθεση με το ΠΑΣΟΚ, καθώς θεωρεί βασική απειλή την ΕΛΑΣ. Από την στιγμή όμως που ζητά οι αποχωρήσαντες βουλευτές του να επιστρέψουν στο κόμμα, ή να παραδώσουν την έδρα, έχει προειδοποιήσει ότι στο εξής θα στραφεί και κατά των “κλεπταποδόχων” που θα τους δεχθούν. Δηλαδή κατά του ΠΑΣΟΚ.  

Διχασμός στην Κεντροαριστερά 

Ο Ανδρουλάκης, ο οποίος έγινε αξιωματική αντιπολίτευση χάρη στην ανήθικη συμπεριφορά των πρώην βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ, θέλει να κόψει διαρροές στελεχών κυρίως και φυσικά ψηφοφόρων του προς την ΕΛΑΣ. Με τις επιθέσεις όμως στον Τσίπρα διχάζει συνολικά την προοδευτική παράταξη, με διπλό αποτέλεσμα: Αφενός ευνοεί τον Κυριάκο Μητσοτάκη, ο οποίος ειρωνικά λέει ότι εκείνος είναι πρώτος και οι άλλοι πολεμούν μεταξύ τους για την δεύτερη θέση.

Αφετέρου δυσκολεύει ενδεχόμενη προσέγγιση των δύο κόμματων μετά τις εκλογές. Ωστόσο ένα ευρύ κοινό της Κεντροαριστεράς έχει κουραστεί από τις αντιπαραθέσεις και επιθυμεί προσέγγιση για να τελειώνει η διακυβέρνηση Μητσοτάκη. Φυσικά το ΠΑΣΟΚ θα διχαστεί και ενδεχομένως διασπαστεί μετά τις εκλογές εάν δεν πετύχει τον στόχο του, αφού ακόμη είναι υπαρκτή η πτέρυγα που προκρίνει την συνεργασία των προοδευτικών δυνάμεων. 

Στο άλλο στρατόπεδο τώρα, υπήρξαν αρκετοί τόσο στο περιβάλλον της Αμαλίας όσο και ευρύτερα, υποστηρικτές του Τσίπρα, που του επισήμαναν ότι η αταραξία του βουδιστή μοναχού είναι καλή για να σώσει την ψυχή του, αλλά όχι για να κάνει πολιτικό αγώνα και μάλιστα με στόχο την εξουσία. Κάπως έτσι ελήφθη η απόφαση, ώστε οι επιθέσεις του ΠΑΣΟΚ να μην μένουν στο εξής αναπάντητες. 

Θανάσης Καρτερός κατά Ανδρουλάκη 

Η άμεση απάντηση μετά το επεισόδιο του Κωνσταντόπουλου με την Παπαδοπούλου, που θεωρήθηκε ότι εκφράζει την γραμμή Ανδρουλάκη, ήλθε από τον Θανάση Καρτερό. Σε άρθρο του υπό τον τίτλο “Τι συμβαίνει τελικά με τον Νίκο Ανδρουλάκη” ο στενός συνεργάτης του Αλέξη Τσίπρα αναφέρει: «Το ερώτημα απασχολεί πλατείες και καφετέριες: Τελικά ο Ανδρουλάκης είναι βλάκας;».

Ακολούθως επιχειρηματολογεί: «Πιστεύει, δηλαδή, ότι θα κερδίσει τη ΝΔ, έστω και με μια ψήφο; Πιστεύει επίσης ότι ο αρχηγός της ΕΛΑΣ “έχει στόχο να διαιρέσει τον δημοκρατικό και προοδευτικό κόσμο για να κρατήσει το σύστημα Μητσοτάκη και τη ΝΔ στην εξουσία”, όπως αναφέρει η ανακοίνωσή του για την τελευταία συνέντευξη Τσίπρα στα Παραπολιτικά; Και η γραμμή στα στελέχη του είναι να κακοποιούν φραστικά -και όχι μόνο- εκπροσώπους της ΕΛΑΣ σε τηλεοπτικές συζητήσεις, όπως έκανε ο ανεκδιήγητος Κωνσταντόπουλος, γραμματέας αυτο-οργάνωσης του κόμματος, με την Άννα Παπαδοπούλου; Για να απολαύσει σε συνέχεια την πλήρη κάλυψη του αρχηγού του;».

ΠΑΣΟΚ: ο Τσίπρας υπαγορεύει

Το Γραφείο Τύπου του ΠΑΣΟΚ απάντησε με ανακοίνωσή στην οποία υποστηρίζει ότι ο πρώην πρωθυπουργός καθοδηγεί τις επιθέσεις εναντίον του Ανδρουλάκη, αναφέροντας χαρακτηριστικά πως «ο κ. Τσίπρας υπαγορεύει και ο κ. Καρτερός, ο άλλοτε λογογράφος του, εκτελεί με τη γραφίδα του την προσωπική επίθεση στον Ανδρουλάκη με πρωτοφανείς και ανοίκειους χαρακτηρισμούς». Και μετά συνεχίζει με έναν λίβελο που επαναλαμβάνει τα επιχειρήματα κατά του Τσίπρα. 

Αναφέρει μεταξύ άλλων: «Μετά την αποτυχία των μεσσιανικών συνταγών, την απουσία εναλλακτικής πρότασης διακυβέρνησης απέναντι στη Νέα Δημοκρατία και τα παιχνίδια του παρασκηνίου, το ΙΧ κόμμα του κ. Τσίπρα δείχνει ότι ξέμεινε από πολιτικά καύσιμα. Και καταφεύγει σε αυτό που ξέρουν καλύτερα: Την τοξικότητα και τον λίβελο».

Και μετά συνεχίζει με έναν δικό του λίβελο: «Όταν επιλέγεις συνειδητά να ταυτιστείς με τον Κυριάκο Μητσοτάκη στο ζήτημα της αντιμετώπισης του ιδιωτικού χρέους, όταν συμφωνείς με τη Νέα Δημοκρατία ότι δεν πρέπει να επανέλθει ο 13ος μισθός και η 13η σύνταξη, δεν σου φταίει το ΠΑΣΟΚ. Όταν επιλέγεις τη λάσπη κατά του ΠΑΣΟΚ μέσω του πληρωμένου στρατού τρολ που έχεις και των ψηφιακών συμμοριών αλά “Ομάδα Αλήθειας”, μην περιμένεις να μην το καταλάβει ο δημοκρατικός κόσμος.

Κύριε Τσίπρα, είναι κρίμα να βάζετε ανθρώπους σας να παπαγαλίζουν κατά του Νίκου Ανδρουλάκη τα ίδια επιχειρήματα και την ίδια φρασεολογία που χρησιμοποιεί ο Άδωνις Γεωργιάδης. Τους εκθέτετε ανεπανόρθωτα.  Πάρτι στο Μαξίμου κάνουν απ’ όταν εμφανίστηκε το κόμμα του κ. Τσίπρα. Για αυτό και πανικόβλητοι προσπαθούν να τον κρατήσουν όρθιο τα ίδια συμφέροντα που στηρίζουν τον κ. Μητσοτάκη».

Αυτή τη δημόσια συζήτηση γύρω από ένα τεράστιο οικονομικό, κοινωνικό και ηθικό θέμα προκαλεί ο κ. Ντούνης με το ερώτημα, μετά τα μυθώδη στοιχεία του σχετικού πίνακα στην ανάλυση, «μήπως θα μπορούσατε να προσδιορίσετε τι ποσά χρειάστηκαν για ανακύκλωση- διευθέτηση-αποπληρωμή του χρέους και τι ποσά ήταν πράγματι διαθέσιμα για την πραγματική οικονομία και κοινωνία;».

Ευχαρίστως, λοιπόν, παραθέτω σήμερα από το αρχείο μου (αναλύσεις και βιβλία μου, όπως το τελευταίο «2081: Ελλάς χωρίς Έλληνες», Εκδόσεις Σταμούλη) μετά τον πρώτο πίνακα που αφορά εισροή εσόδων στα δημόσια με τη μορφή φόρων, δανείων, κοινοτικών πακέτων κλπ από το 1981 έως σήμερα (ήδη στην προηγούμενη ανάλυση δημοσιεύθηκαν στοιχεία για την περίοδο 2001-2025), τον δεύτερο πίνακα που παρουσιάζει αναλυτικά τους βασικούς αγωγούς διοχέτευσης των δαπανών σε διάφορες κατηγορίες Ελλήνων εργαζομένων και μη. Αυτούς τους πίνακες, επικαιροποιούμενους, δημοσίευα σε αναλύσεις μου στον “Οικονομικό Ταχυδρόμο” και σε βιβλία μου, όπως προανέφερα.

Αυτός ο δεύτερος πίνακας, επικαιροποιημένος, παρουσιάζει “πόσα φάγαμε”, “ποιοι τα φάγαμε” και πώς τα “φάγαμε”. Αλλά, επειδή δεν τα “φάγαμε όλοι”, όπως είχε δηλώσει πριν από μερικά χρόνια ο Θόδωρος Πάγκαλος, επιτρέψτε μου να τον συνοδεύσω με μερικές μόνο υποσημειώσεις ανά κατηγορία δαπανών.

Αμοιβές δημόσιων υπαλλήλων με αδυναμίες στο σύστημα μισθοδοσίας

Στην πρώτη κατηγορία του παρατιθέμενου πίνακα παρουσιάζονται οι αμοιβές (μισθοί, ημερομίσθια, ασφαλιστικές εισφορές και άλλες μη προσδιοριζόμενες παροχές) σε περίπου 700 απασχολούμενους στη Γενική Κυβέρνηση, από τους οποίους μόνιμοι είναι περίπου 570.000 και οι υπόλοιποι, συμβασιούχοι, ωρομίσθιοι κλπ. Την περίοδο 2001-2025 οι συνολικές δαπάνες προσωπικού ανήλθαν σε 872,8 δισ. ευρώ και αντιπροσώπευαν το 29,9% των συνολικών κρατικών δαπανών.

Το ρεκόρ δαπανών της κατηγορίας αυτής σημειώθηκε το κρίσιμο έτος 2009 με ποσό 31 δις. ευρώ. Από τότε, το ποσό αυτό έβαινε μειούμενο και στα επόμενα ένδεκα χρόνια κυμαινόταν στα 22 δις. ευρώ, που σημαίνει ότι κατά την περίοδο κυρίως της κρίσης το κράτος εξοικονόμησε συνολικά από τη μείωση αυτή των δαπανών πάνω από 100 δις. ευρώ και συνολικά έως το 2025 πάνω από 130 δισ. ευρώ.

Το 2025, οι δαπάνες για αμοιβές των δημόσιων υπαλλήλων διαμορφώθηκαν σε 25,2 δισ. ευρώ, που αποτελεί ρεκόρ μετά το 2012. Τι σημαίνει όμως αυτό το ποσό κοινωνικά και δημοσιονομικά; Οι 700.000 περίπου δημόσιοι υπάλληλοι ή το 27% περίπου των μισθωτών ή το 15,9% των συνολικών απασχολούμενων (4,1 εκατ. άτομα) έχουν εισόδημα (και δηλώνεται) που αντιπροσωπεύει το … 58,2% του συνολικού δηλούμενου στην εφορία εισοδήματος (43,3 δις. ευρώ) από μισθωτές υπηρεσίες.

Επίσης, οι 700.000 δημόσιοι υπάλληλοι ή το 10,4% του συνόλου των φορολογουμένων (6,7 εκατ. άτομα) δηλώνουν εισόδημα που αντιπροσωπεύει το 23,7% του συνολικού δηλούμενου από φυσικά πρόσωπα εισοδήματος (106 δισ. ευρώ). Αλλά, πέρα από αυτά τα στατιστικά στοιχεία, από τις εκθέσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου προκύπτει ότι υπάρχουν αδυναμίες στο σύστημα μισθοδοσίας. Παραθέτω απλώς μερικές λόγω έλλειψης χώρου:

1. Εσφαλμένη μισθολογική κατάταξη υπαλλήλων στους οποίους είχαν ανατεθεί καθήκοντα αναπληρωτή προϊσταμένου.
2. Υπέρβασης των νόμιμων ορίων υπερωριακής απασχόλησης μετακλητών υπαλλήλων
3. Παραμονή στην υπηρεσία υπαλλήλων ιδιωτικού δικαίου αορίστου χρόνου (Ι.Δ.Α.Χ.) μετά από τη συνταξιοδότησή τους!

Ακόμα, από την επισκόπηση των συστημάτων καταπολέμησης απάτης-διαφθοράς τα επιμέρους συστήματα των υπουργείων χαρακτηρίζονται ως ΑΔΥΝΑΜΑ ή ΑΝΕΠΑΡΚΗ. Συγκεκριμένα:

• Στα περισσότερα υπουργεία δεν υπάρχει ειδικότερος Κώδικας Ηθικής και Δεοντολογίας.
• Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, δεν υπάρχουν δράσεις για την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση του προσωπικού των υπουργείων αναφορικά με θέματα απάτης/διαφθοράς, ορισμού υπεύθυνων, εφαρμογής κυρώσεων κλπ.
• Δεν πραγματοποιείται συστηματική κυκλική μετακίνηση υπαλλήλων που κατέχουν θέσεις εργασίας ευάλωτες στη διαφθορά, όπως υπηρεσίες Προμηθειών, Οικονομικής Εκκαθάρισης, καθόσον προτάσσεται η εξειδίκευση που απαιτεί η εκτέλεση των καθηκόντων των ανωτέρων οργανικών μονάδων.
• Σχεδόν κανένα υπουργείο δεν εφαρμόζει ένα τυποποιημένο σύστημα αξιοποίησης πληροφοριών που προέρχονται είτε από το εσωτερικό του είτε από εξωτερικές πηγές (π.χ. ελεγκτικές, δικαστικές ή αστυνομικές αρχές).
• Δεν έχει συσταθεί το Αυτοτελές Γραφείο Συμβούλου Ακεραιότητας (με εξαίρεση την ΑΑΔΕ), προκειμένου να ενισχυθούν οι μηχανισμοί ακεραιότητας εντός του υπουργείου.
• Τα επιμέρους συστήματα διαχείρισης μισθοδοσίας χρειάζονται ενίσχυση, αφού στις πιο πολλές περιπτώσεις δεν υφίσταται ολοκληρωμένη διασύνδεση της μισθοδοσίας με το αρχείο προσωπικού, τα στοιχεία μητρώου του προσωπικού όταν προκύπτουν υπηρεσιακές ή προσωπικές αλλαγές, τηρούνται σε φυσική μορφή, δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί η ψηφιοποίηση των υπηρεσιακών φακέλων κλπ.

Κοινωνικές παροχές και μεταβιβάσεις σε … όλους!

Στη δεύτερη και την τρίτη κατηγορία δαπανών του παρατιθέμενου πίνακα παρουσιάζονται παροχές για συντάξεις, παροχές για ασθένεια, παροχές σε νομικά πρόσωπα της κεντρικής κυβέρνησης, στην τοπική αυτοδιοίκηση, σε ταμεία κοινωνικής ασφάλισης, σε νοσοκομεία, σε πάμπολλους φορείς εκτός της γενικής κυβέρνησης συνολικού μυθώδους ποσού (αθροιστικά) 1,4 τρισ. ευρώ ή 48,3% των συνολικών δαπανών.

Ωστόσο, ενώ αυτές οι μεταβιβαστικές πληρωμές αποτελούν σημαντικό μέρος των δημόσιων δαπανών, εμπλέκουν πλήθος φορέων και ενέχουν δημοσιονομικούς και διαχειριστικούς κινδύνους, ειδικά σε περιπτώσεις μη επαρκώς τεκμηριωμένων επιχορηγήσεων και παρακολούθησης της διάθεσης των σχετικών ποσών, από την επισκόπηση της διαδικασίας μεταβιβάσεων από το Ελεγκτικό Συνέδριο προκύπτουν οι ίδιες σε όλες τις εκθέσεις διαπιστώσεις. Παραθέτω πάλι μόνο μερικές λόγω έλλειψη χώρου:

• Έλλειψη ενιαίων κριτηρίων επιλογής δικαιούχων, απουσία ολοκληρωμένου συστήματος διαχείρισης επιχορηγήσεων και ανεπαρκή εποπτεία των επιχορηγούμενων φορέων, χωρίς υποχρέωση υποβολής αναλυτικών απολογιστικών εκθέσεων ή επιστροφής αδιάθετων υπολοίπων.
• Δεν υφίσταται κατάλληλο και επαρκές ηλεκτρονικό σύστημα διαχείρισης επιχορηγήσεων που να καλύπτει όλα τα στάδια (από την υποβολή και αξιολόγηση αιτήματος έως την εκταμίευση και πιστοποίηση υλοποίησης), με αποτέλεσμα την έλλειψη άμεσης και πλήρους πληροφόρησης και τη δυσχέρεια παρακολούθησης των επιχορηγήσεων και εξαγωγής χρήσιμων αναφορών.
• Δεν προβλέπεται θεσμοθετημένη υποχρέωση των επιχορηγούμενων φορέων για σύνταξη και υποβολή αναλυτικής απολογιστικής έκθεσης πέραν του απλού οικονομικού απολογισμού.
• Οι αρμόδιες υπηρεσίες στερούνται μηχανισμών ελέγχου για την ανίχνευση πολλαπλών χρηματοδοτήσεων και των ποσών που έχουν αναληφθεί από λοιπές πηγές χρηματοδότησης για κάθε πρόγραμμα, ενώ δεν ασκούν ουσιαστική εποπτεία και αξιολόγηση της οικονομικής διαχείρισης των φορέων
• Δεν υφίσταται διαδικασία επιστροφής αδιάθετων υπολοίπων προηγούμενων επιχορηγήσεων.
• Παρατηρήθηκαν και περιπτώσεις ελλιπούς τεκμηρίωσης ως προς την κατανομή των πόρων του αιτούμενου ποσού της επιχορήγησης.

Και το Ελεγκτικό Συνέδριο επαναλαμβάνει σχεδόν στερεοτύπως τις ίδιες συστάσεις: «Συνιστάται η ενίσχυση του προγραμματισμού, της τεκμηρίωσης και της παρακολούθησης των μεταβιβαστικών πληρωμών από τους αρμόδιους φορείς, μέσω της βελτίωσης των διαδικασιών επιλογής δικαιούχων, της σαφούς αιτιολόγησης των αιτημάτων επιχορήγησης, της συστηματικής αξιολόγησης της αποτελεσματικότητας των επιχορηγούμενων δράσεων και της ενίσχυσης των μηχανισμών ελέγχου των στοιχείων, τόσο κατά τη διάθεση όσο και κατά την εκτέλεση των σχετικών δαπανών».

Ποσά στα οποία ωχριούν εκείνα για δημόσιες επενδύσεις… 

Ο ίδιος πίνακας περιλαμβάνει τρεις ακόμα σημαντικές “Τρύπες στον Πίθο” των δημόσιων ταμείων, οι οποίες “βρέξει χιονίσει” πάλι έχουν “ρουφήξει” τη περίοδο 2001-2025 αθροιστικώς ποσό περίπου 640 δισ. ευρώ (από το οποίο τόκοι 304 δισ. ευρώ!). Μάλιστα, η κατηγορία “αγορές προϊόντων και υπηρεσιών” παρουσιάζει ετησίως ποσά μπροστά στα οποία ωχριούν τα αντίστοιχα του Προγράμματος Δημόσιων Επενδύσεων!

Οι τόκοι (μαζί με χρεολύσια οι συνολικές δαπάνες εξυπηρέτησης του χρέους της κεντρικής διοίκησης, κυμαίνονται την ίδια περίοδο μεταξύ… 101,6 δις. ευρώ (2017) και 13,2 δις. ευρώ (2018) και μ’ αυτά σχεδόν έχει φορτωθεί η σημερινή και οι επόμενες γενεές (για τις οποίες νομοθετούνται τάχα … γενεαλογικοί “κουμπαράδες” έως το 2070), ενώ συμβαίνει το αντίθετο, καθώς το 2019 τον Σεπτέμβριο, δηλαδή λίγους μόνο μήνες από ανάληψη της εξουσίας ο Κυριάκος Μητσοτάκης επιμήκυνε τη διάρκεια του χρέους από το 2060, που το άφησε ο Τσίπρας (την είχε επιμηκύνει μόνο κατά ένα χρόνο, από το 2059 στο 2060) στο … 2070!

Αύξηση του χρέους κατά 263,1 δις. ευρώ ή κατά 173,2%!

Κι έτσι, με τα αποκαλυπτικά στοιχεία του παρατιθέμενου πίνακα διαλύονται τα γνωστά κυβερνητικά “αφηγήματα” για μείωση του χρέους, για ελάφρυνση των επόμενων γενεών από τα σημερινά βάρη, για “συνετή και χρηστή δημοσιονομική διαχείριση” για δεκάδες “εθνικές επιτυχίες”. Το χρέος, κατά την επίμαχη περίοδο από 151,9 δισ. ευρώ το 2001 εκτοξεύθηκε το 2025 στα 362,9 δισ. ευρώ, παρουσιάζοντας αύξηση κατά 211 δισ. ευρώ ή κατά 138,9%.

Ωστόσο, υπάρχει μία εναγής λεπτομέρεια, ίσως άγνωστη, λόγω έλλειψης λογοδοσίας στη Βουλή και στον Τύπο. Όπως υποσημειώνω στον πίνακα, η μείωση του χρέους το 2012 κατά 51,2 δις. ευρώ δεν οφείλεται “σε συνετή και χρηστή δημοσιονομική διαχείριση”. Αντιθέτως, οφείλεται στο “κούρεμα” (PSI) των ομολόγων, που αποτελεί την αγριότερη επίθεση στην ιδιωτική περιουσία με υλοποίηση της πίεσης της τρόικας στην τότε ελληνική κυβέρνηση (άρχισε επί Γιώργου Παπανδρέου και ολοκληρώθηκε το 2012 από τον Αντώνη Σαμαρά) για τη μείωση του καλπάζοντος χρέους (από 330 δις. ευρώ το 2009 έφτασε στα 356 δις. ευρώ το 2011!) με τη συμβολή και των ιδιωτών.

Με το “κούρεμα” αυτό εξασφαλίστηκαν 137,9 δισ. ευρώ, τα οποία, υποτίθεται, θα πήγαιναν σε ισόποση μείωση του χρέους. Αμ’ δε! Κι εδώ το άγος γίνεται το έγκλημα επίθεσης κατά της ιδιωτικής περιουσίας γίνεται βαριά πολιτική και ηθική ντροπή: από το ποσό των 137,9 δις. ευρώ σε μείωση του χρέους πήγαν μόνο 51,2 δισ. ευρώ και τα άλλα 86,7 για τον …”Γάμο του Καραγκιόζη”. Δοξάστε τους…

Η ΕΕ δεν είναι απλώς ένα ακόμη παράδειγμα της δομικής ασυμμετρίας, αλλά είναι, ίσως, το πιο φιλόδοξο και πιο προηγμένο πείραμα “μετά-κυριαρχικής” διακυβέρνησης στη σύγχρονη ιστορία. Φυσικά, το κρισιμότερο συστατικό αυτού του πειράματος είναι το κοινό νόμισμα Η ευρωζώνη αφαίρεσε από τα κράτη-μέλη τη νομισματική κυριαρχία, δηλαδή το δικαίωμα να τυπώνουν το δικό τους νόμισμα, να το υποτιμούν, να καθορίζουν τα δικά τους επιτόκια, κλπ. Αυτό, όμως, χωρίς ποτέ να δημιουργηθεί η αντίστοιχη πολιτική ένωση που θα έκανε αυτή τη τεράστια μεταφορά εξουσίας δημοκρατικά νομιμοποιημένη και υπόλογη.

Η ΕΕ ως εργαστήριο μετα-κυριαρχίας

Θεσμικά, πρόκειται για κάτι σχεδόν πρωτοφανές, δηλαδή μια οικονομική υπερδομή πλήρως ολοκληρωμένη, πάνω από μια δημοκρατική υποδομή που παρέμεινε κατακερματισμένη σε είκοσι επτά ξεχωριστά κράτη. Επιπλέον, μια ογκώδης υπερ-δομή από υπερεθνικά μορφώματα, με αδύναμη έως καμία δημοκρατική νομιμοποίηση (πχ ΕU Commission, EP, the High Representative of the Union for Foreign Affairs and Security Policy, IMF, World Bank, Chair of the Federal Reserve, κα), επικάλυψε την δημοκρατική υπο-δομή των κρατών και τα ελέγχει, προστατεύοντας όχι την ευημερία των πολιτών αλλά μάλλον τα συμφέροντα των λίγων.

Ο Jürgen Habermas το έχει επισημάνει ως πηγή «ελλείμματος νομιμοποίησης» (J. Habermas – The Crisis of the European Union, 2012) — μια διάγνωση που ο κοινωνιολόγος Wolfgang Streeck πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα, υποστηρίζοντας ότι η ίδια η φύση του ευρωπαϊκού δημιουργήματος άλλαξε ριζικά και από “κράτος πρόνοιας”, που είχε ως πρωταρχικό μέλημα την κοινωνική συνοχή και ευημερία των πολιτών του, μετατράπηκε σταδιακά σε θεσμοί “κράτος εξυγίανσης” (consolidation state), του οποίου πρωταρχικό μέλημα είναι πλέον η εμπιστοσύνη των αγορών ομολόγων και όχι η ζωή των ανθρώπων που το απαρτίζουν (W. Streeck, “Buying Time”, 2014).

Ηγέτες-Αχυράνθρωποι

Αυτή η μετατόπιση είναι εμφανής σε κάθε απόφαση της Κομισιόν, του Eurogroup, σε κάθε μνημόνιο και σε κάθε δημοσιονομικό κανόνα. Σταθερή υπενθύμιση στα κράτη–μέλη και στους αχυράνθρωπους, χωρίς ουσιαστικά καμία εξουσία, ηγέτες τους.

Ενδεικτική εφαρμογή των αυταρχικών πολιτικών μετά-κυριαρχίας της ΕΕ είναι και η με συνοπτικές διαδικασίες ακύρωσης της βούλησης των πολιτών  και των σχετικών δημοψηφισμάτων στα κράτη μέλη.  Θυμίζω ότι τουλάχιστον πέντε αρνητικά δημοψηφίσματα παρακάμφθηκαν ή επαναλήφθηκαν και οδηγήθηκαν σε άλλα μονοπάτια, ήτοι σε Δανία ’92, Ιρλανδία ’01 και ’08, Γαλλία/Ολλανδία ’05, Ελλάδα ’15 (επιπλέον και άλλους στραγγαλισμούς π.χ. εκλογές σε Ουγγαρία).

Είναι το ίδιο μοτίβο, επαναλαμβανόμενο κάθε φορά που η ταχύτητα μιας υπερεθνικής διαπραγμάτευσης συγκρούεται με τον αργό, εδαφικά δεσμευμένο αλλά δημοκρατικό ρυθμό μιας εθνικής κάλπης, δηλαδή κάθε φορά που ο πολίτης απαντά “όχι” σε κάτι που οι “θεσμοί” έχουν ήδη αποφασίσει. (Περισσότερα, αναλυτικές πηγές για άρθρο κλπ, στο βιβλίο μου “Σιωπηλός Καινούργιος Κόσμος“).

Ευρώπη: μια ήπειρος που χάνει έδαφος

Η Ελλάδα δεν είναι απλά μια τραγική, σύγχρονη, Ιφιγένεια που οδηγήθηκε προς σφαγή, αλλά η ακραία έκφραση μιας τάσης οπισθοδρόμησης σε ολόκληρη την Ευρώπη. Θα μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί ότι οικονομικά, η Ευρώπη υπερ-ρυθμίζει αντί να καινοτομεί, χάνοντας παραγωγικότητα από ΗΠΑ/Ασία. Πολιτικά, οι θεσμοί της γίνονται “απομυζητικοί” αντί για “συμπεριληπτικοί” (Acemoglu-Robinson), με τις Βρυξέλλες πλέον πολύ αργές για να αντιμετωπίσουν κρίσεις.

Πολιτισμικά, επικρατεί κρίση ταυτότητας και νοήματος, κάτι που ο Spengler θα το περιέγραφε ως πνευματικό γήρας ενός πολιτισμού, με αποτέλεσμα κυνισμό, πόλωση και “συλλογική κατάθλιψη” αντί για κοινό όραμα.

Πιο πρακτικά, κατά κάποιες εκτιμήσεις, η ΕΕ υστερεί πλέον κατά περίπου 34% από τις ΗΠΑ σε κατά κεφαλήν εισόδημα με βάση την αγοραστική δύναμη (από 15% που ήταν το 2002), το μερίδιο στις παγκόσμιες εξαγωγές έπεσε από 19% σε λιγότερο από 15% την ίδια περίοδο, επενδύει μόνο το μισό από τις ΗΠΑ σε R&D, μόλις 4 από τις 50 μεγαλύτερες τεχνολογικές εταιρείες παγκοσμίως είναι ευρωπαϊκές, ενώ οι επιχειρήσεις της πληρώνουν ηλεκτρικό ρεύμα 200% έως 300% ακριβότερο από τις αντίστοιχες αμερικανικές και κινεζικές. Παρόμοια τάση υστέρησης παρατηρείται και έναντι των BRICS.

Υπαρξιακό το πρόβλημα της ΕΕ

Όταν ο Mario Draghi παρέδωσε στην Ursula von der Leyen την επίσημη έκθεσή του για την ανταγωνιστικότητα, χρησιμοποίησε τη λέξη “υπαρξιακή” πρόκληση για την ΕΕ, κάτι όχι συνηθισμένο για τον τραπεζίτη. Το πρόβλημα της ΕΕ δεν είναι μόνο ανταγωνιστικότητας, αλλά είναι επίσης δημογραφικό και δημοσιονομικό κλπ. Το 2008 αναλογούσαν περίπου τέσσερις εργαζόμενοι για κάθε συνταξιούχο στην Ένωση. Σήμερα η αναλογία πλησιάζει το 2,5 προς 1, με τη Γερμανία και την Ιταλία ήδη κάτω από αυτό το όριο.

Ο ΟΟΣΑ προειδοποιεί, ψυχρά, ότι τα περισσότερα εθνικά συστήματα δεν θα είναι βιώσιμα στη σημερινή τους μορφή μετά το 2040. Στο μεταξύ, η επιστροφή του πολέμου στην ευρωπαϊκή ήπειρο ανάγκασε κυβερνήσεις από το Βερολίνο ως τη Βαρσοβία να αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες κατά 30% έως 50% από το 2022, χρήματα που κάπου έπρεπε να βρεθούν, και συνήθως βρέθηκαν εκεί που βρίσκονται πάντα, δηλαδή από τα κονδύλια για υγεία, παιδεία, στεγαστική πολιτική, συντάξεις, κ.λπ.

Η Ευρώπη αλλάζει και η αλλαγή αυτή αποτυπώνεται πλέον σε δείκτες που δύσκολα μπορούν να αγνοηθούν. Δημογραφία, πραγματικοί μισθοί, αγοραστική δύναμη, πρόσβαση στην κατοικία και εμπιστοσύνη στους θεσμούς κινούνται σχεδόν όλοι προς την ίδια κατεύθυνση. Το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει κρίση, αλλά αν όλα αυτά αποτελούν ανεξάρτητα φαινόμενα ή εκφράσεις μιας βαθύτερης μεταβολής.

Ένα το πρόβλημα, πολλές οι πτυχές

Οι αριθμοί και εδώ είναι αποκαλυπτικοί για τους Ευρωπαίους. Το 2024, ο δείκτης γονιμότητας στην ΕΕ υποχώρησε στο ιστορικό χαμηλό του 1,34 παιδιού ανά γυναίκα, έναντι 2,1 που απαιτείται για την αναπλήρωση του πληθυσμού.Την ίδια χρονιά καταγράφηκαν 3,55 εκατομμύρια γεννήσεις έναντι σχεδόν 4,8 εκατομμυρίων θανάτων, γεγονός που σημαίνει φυσική μείωση του πληθυσμού κατά περίπου 1,2 εκατομμύρια ανθρώπους μέσα σε ένα μόνο έτος.

Η οικονομία δεν παρουσιάζει καλύτερη εικόνα. Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες οι πραγματικοί μισθοί δυσκολεύονται να συμβαδίσουν με το αυξανόμενο κόστος ζωής, ενώ σε επτά ευρωπαϊκές οικονομίες το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα μετά από φόρους μειώθηκε ακόμη και το 2024. Η κατοικία, άλλοτε θεμέλιο της ευρωπαϊκής μεσαίας τάξης, μετατρέπεται σταδιακά σε αγαθό υψηλής αξίας. Σε πολλές ευρωπαϊκές μητροπόλεις, η τιμή αγοράς κατοικίας υπερβαίνει πλέον τις δέκα φορές το μέσο ετήσιο εισόδημα, καθυστερώντας τη δημιουργία οικογένειας, την αποταμίευση και την κοινωνική κινητικότητα.

Την ίδια στιγμή, η εμπιστοσύνη στους θεσμούς βρίσκεται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα. Σύμφωνα με τον OECD, μόλις 39% των πολιτών δηλώνουν ότι εμπιστεύονται την κυβέρνησή τους, ενώ περισσότεροι από τους μισούς θεωρούν ότι δεν έχουν ουσιαστική επιρροή στις πολιτικές αποφάσεις. Η δημοκρατία διατηρεί τις διαδικασίες της, αλλά για πολλούς πολίτες έχει χαθεί η αίσθηση ότι αυτές οι διαδικασίες είναι αποτελεσματικές.

Μεμονωμένα, οι δείκτες αυτοί δεν αποδεικνύει ότι η Ευρώπη βρίσκεται απαραίτητα σε παρακμή. Συνθέτουν όμως μια σφαιρική εικόνα, όπου έχουμε λιγότερους νέους, μεγαλύτερη οικονομική ανασφάλεια, δυσκολότερη πρόσβαση στην ιδιοκτησία, χαμηλότερη εμπιστοσύνη και μια μεσαία τάξη που σταδιακά συρρικνώνεται, καθώς και πολέμους στη “γειτονιά”.

Μια εξήγηση μπορεί να είναι ότι πρόκειται για το άθροισμα πολλών ανεξάρτητων κρίσεων. Μια άλλη και ίσως πιο ενδιαφέρουσα υπόθεση είναι ότι όλα αυτά αποτελούν τις συνέπειες μιας βαθύτερης θεσμικής μεταβολής, κατά την οποία η πραγματική ισχύς μεταφέρεται σταδιακά από τους δημοκρατικά εκλεγμένους εθνικούς θεσμούς προς υπερεθνικά, χρηματοπιστωτικά και τεχνοκρατικά κέντρα λήψης αποφάσεων, που η μόνη τους έννοια είναι η “εμπιστοσύνη των αγορών” και όχι η ζωή των Ευρωπαίων πολιτών. Αν αυτή η υπόθεση είναι σωστή, τότε οι αριθμοί δεν περιγράφουν απλώς την κατάσταση της Ευρώπης, αλλά μάλλον τη μεταβολή του ίδιου του τρόπου με τον οποίο ασκείται η εξουσία στον 21ο αιώνα.

Το πείραμα στην Ελλάδα

Αν η Ευρώπη γερνάει και φτωχαίνει σχετικά, η Ελλάδα απλώς ξεκίνησε να ζει αυτή τη διαδικασία δεκαπέντε χρόνια νωρίτερα και σε φουλ ένταση. Το 2006, το κατά κεφαλήν εισόδημά της βρισκόταν στο 96% του μέσου όρου της Ένωσης, δηλαδή σχεδόν στη μέση της ΕΕ. Της Βουλγαρίας ήταν στο 38%. Σήμερα και οι δύο χώρες βρίσκονται στο ίδιο ακριβώς σημείο, 68% του μέσου όρου, στον πάτο της ΕΕ-27. Δεν είναι ότι η Βουλγαρία τα πήγε ασυνήθιστα καλά αλλά είναι ότι η Ελλάδα έχασε μέσα σε μια δεκαετία, την απόσταση που χρειάστηκε τριάντα χρόνια ευρωπαϊκής ένταξης για να χτίσει.

Οι μισθοί και συντάξεις είναι, ίσως, η πιο ανθρώπινη έκφραση αυτού του αριθμού. Ανάμεσα στο 2010 και το 2015, το μέσο καθαρό εισόδημα των Ελλήνων συνταξιούχων υποχώρησε κατά 26% ενώ την ίδια στιγμή στη Γερμανία αυξανόταν κατά 5,7%, στην Ιταλία κατά 6,5%, στην ευρωζώνη συνολικά κατά 7,7%. Το δίκτυο συνταξιούχων υπολόγισε το 2017 ότι, με τις τότε προγραμματισμένες περικοπές, οι σωρευτικές απώλειες θα έφταναν το 70% για ορισμένες κατηγορίες και με έναν στους δύο συνταξιούχους να καταλήγει να ζει με λιγότερα από 480 ευρώ τον μήνα. (Eurobank Research και ΕΕ).

Επίσης την ίδια περίοδο ο πραγματικός μισθός (αγοραστική δύναμη) στην χώρα καταγράφει μείωση περίπου 31%!!, ενώ το προσδόκιμο μειώθηκε κατά δυο χρόνια. Εξάλλου, μετρήσεις αποκάλυψαν ότι σε μια τετραετία (2010-2014) κατά την μνημονιακή περίοδο η χρήση αντιψυχωτικών από τους Έλληνες αυξήθηκε κατά 35 φορές, των αγχολυτικών βενζοδιαζεπινών κατά 19 φορές και των αντικαταθλιπτικών κατά 11 φορές (Ν. Θωμαίδης, Παν. Αθηνών, Ανάλυση Λυμάτων, 2010-2014). Επίσης οι αυτοκτονίες αυξήθηκαν 35% την ίδια περίοδο, από 3,35 ανά 100.000 κατοίκους σε 4,42 (Ιατρική Σχολή Θεσσαλίας).

Η αχρηστοκρατία

Ένα ακόμη στοιχείο που συνέβαλε στην καταβύθιση της χώρας είναι η διαφθορά και η έλλειψη αξιοκρατίας που συνοδεύει τις “καθεστωτικές” εξουσίες στην Ελλάδα. Ο κορυφαίος καθηγητής στο Stanford Ι. Ιωαννίδης περιγράφει το φαινόμενο σε πρόσφατη συνέντευξη του στον δημοσιογράφο Γιώργο Σαχίνη ως “Αχρηστοκρατία” και παράλληλα τονίζει ότι η χώρα δεν βρίσκεται πριν το γκρεμό, αλλά έχει πέσει πλέον μέσα στο γκρεμό.

Η χώρα βιώνει 16 χρόνια με συνεχώς αρνητικές παραγωγικές επενδύσεις, ενώ η Πράσινη ανάπτυξη πάει στα αζήτητα. Εξάλλου, στο λεγόμενο Υπερταμείο, ελεγχόμενο από τους πιστωτές, μεταφέρθηκε το 2015 το μεγαλύτερο μέρος της ελληνικής δημόσιας περιουσίας, πχ ΔΕΗ, ΟΛΠ, δίκτυα ύδρευσης (επίκαιρη τώρα η ιδιωτικοποίηση του νερού, τη στιγμή που οι χώρες στην Ευρώπη το επανακρατικοποιούν μετά την τεράστια αποτυχία του τολμήματος) κλπ, για διάρκεια 99 ετών. Ενενήντα εννέα χρόνια σημαίνει ότι Έλληνες που δεν έχουν γεννηθεί ακόμη θα ζουν κάτω από όρους που υπογράφηκαν πολύ πριν έρθουν στον κόσμο.

Τι από τα τρία θυσιάζεται στο πείραμα

Όλοι αυτοί οι αριθμοί ίσως δείχνουν προς μία πιθανή ενοποιητική εξήγηση. Ας θυμηθούμε το τρίλημμα του D.Rodrik που λέει ότι μια χώρα δεν μπορεί να έχει ταυτόχρονα βαθιά οικονομική ενοποίηση, εθνική κυριαρχία και πλήρη δημοκρατία. Θα πρέπει κάποιο από τα τρία να το θυσιάσει. Η Ελλάδα επέλεξε να θυσιάσει την κυριαρχία της, την οποία παρέδωσε σταδιακά, όρο προς όρο, σε θεσμούς με δικά τους συμφέροντα που λειτουργούσαν επίσης με εντελώς διαφορετική λογική και ταχύτητα από τη δική της δημοκρατία.

Το Υπερταμείο και οι πιστωτές δεσμεύουν ελληνική περιουσία, αλλά και εθνική κυριαρχία, για έναν αιώνα επειδή αυτό επιτρέπει η απουσία δημοκρατικής λογοδοσίας σε ένα ασαφές υπερεθνικό μόρφωμα. Μια απόφαση που καμία μελλοντική κυβέρνηση δεν μπορεί μονομερώς να ανατρέψει, όσο κι αν αλλάξει η λαϊκή βούληση στις κάλπες. Κι αν αυτό μοιάζει με ακραία, μεμονωμένη περίπτωση, η ίδια η υστέρηση της Ευρώπης απέναντι στις ΗΠΑ και την Κίνα που περιγράψαμε στην αρχή δεν είναι τίποτα άλλο από τον ίδιο μηχανισμό, σε μεγαλύτερη κλίμακα: είκοσι επτά εθνικά κοινοβούλια, καθένα με τον δικό του αργό ρυθμό, προσπαθούν να συντονιστούν απέναντι σε αγορές και τεχνολογίες που δεν περιμένουν κανέναν.

Είναι η Χαμένη Κυριαρχία, “Ανόητε”!!

Ο δεύτερος άντεξε μέχρι σήμερα το απόγευμα. Ηταν 50 ετών και είχε υποστεί κι εκείνος βαριές κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις. Νοσηλευόταν στη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ) επί δύο ημέρες. Τα αλβανικά μέσα δεν αναφέρουν μέχρι στιγμής κάτι για την οικογένεια του Dorian Hysa, πέραν του ότι ήταν οικονομικός μετανάστης όπως και ο Robert Cakaj.

Κύρια αιτία θανάτου και για τους δύο εργαζόμενους (που δεν απασχολούνταν στην Motor Oil αλλά σε εξωτερικό συνεργείο) ήταν οι βαρύτατες κρανιοεγκεφαλικές και άλλες σωματικές κακώσεις που υπέστησαν, με τα εγκαύματα να αποτελούν δευτερεύον πρόβλημα. Ο θανατηφόρος τραυματισμός τους προκλήθηκε από βίαιη εκτόνωση αερίων (αποσυμπίεση) υπό εξαιρετικά υψηλή πίεση. Αυτή εκτίναξε με τρομακτική δύναμη το καπάκι της δεξαμενής και χτύπησε τους δύο άνδρες στο κεφάλι. Σύμφωνα με πληροφορίες και άλλοι τρεις διακομίσθηκαν στο Γενικό Νοσοκομείο Κορίνθου, με ήπια συμπτώματα στο αναπνευστικό.

Τα αίτια

Σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά, οι δύο εργαζόμενοι τραυματίστηκαν κατά τη διάρκεια εργασιών στο πλαίσιο γενικής συντήρησης του διυλιστηρίου (shut down) της Motor Oil. Οι δύο εργαζόμενοι, που δούλευαν σε εργολαβικό συνεργείο, έκαναν εργασίες συντήρησης σε εναλλάκτες θερμότητας στη μονάδα U – 607 όταν  σημειώθηκε η έκρηξη.

Η έρευνα δεν έχει ολοκληρωθεί για τα αίτια, αλλά ο εισαγγελέας έδωσε αμέσως εντολή να προηγηθεί επίσημη αυτοψία από το Σώμα Επιθεώρησης Εργασίας (Σ.ΕΠ.Ε.) και ειδικούς πραγματογνώμονες. Σύμφωνα με πληροφορίες η έκρηξη σημειωθηκε επειδή υπήρχε εγκλωβισμένη εξαιρετικά υψηλή πίεση αερίων πίσω από το καπάκι (φλάντζα) του αντιδραστήρα.

Οι αρχές ερευνούν αν το καπάκι λύθηκε πρόωρα χωρίς να έχει γίνει πλήρης αποσυμπίεση του συστήματος, ή αν υπήρξε κάποια άλλη τεχνική αστοχία που οδήγησε στην βίαιη εκτίναξή του. Και οι δύο, όπως και άλλα πέντε άτομα, εργάζονταν σε εργολαβικό συνεργείο και έκαναν εργασίες συντήρησης σε εναλλάκτες θερμότητας στη μονάδα U – 607, όταν έγινε έκρηξη.

Για την υπόθεση προσήχθησαν στο Αστυνομικό Τμήμα Αγίων Θεοδώρων αρχικά ο 50χρονος εργολάβος του εξωτερικού συνεργείου και εν συνεχεία και εν συνεχεία τρεις υπάλληλοι της Motor Oil: ενας 36χρονος εργοδηγός, ο 50χρονος υπεύθυνος του τμήματος υγείας και ασφάλειας, καθώς και ένας 34χρονος χειριστής. Παράλληλα, αναζητείται ένα ακόμη άτομο ηλικίας 67 ετών. Οι κατηγορίες αρχικά αφορουσαν πρόκληση έκρηξης και επικίνδυνη σωματική βλάβη, αλλά μετά τους δύο θανάτους μετατρέπονται σε βαρύτερες.

Υπενθυμίζεται ότι τον Γενάρη του 2020 εργαζόμενος στη Motor Oil σκοτώθηκε μετά από έκρηξη και τρεις εργαζόμενοι υπέστησαν εγκαύματα, ενώ τον Σεπτέμβρη του 2024, τραυματίστηκαν σε πυρκαγιά 9 εργαζόμενοι.

Η επιλογή της λέξης δεν ήταν τυχαία. Η Κάρσον, γεννημένη στο Τορόντο το 1950, έχει αφιερώσει μεγάλο μέρος της ζωής της στη μελέτη και τη μετάφραση των αρχαίων ελληνικών κειμένων. Έχει επιστρέψει επανειλημμένα στις τραγωδίες των αρχαίων Ελλήνων, στην ποίηση της Σαπφούς και στους μύθους που διαμόρφωσαν τη δυτική λογοτεχνική παράδοση. Ωστόσο, η σχέση της με την αρχαιότητα δεν είναι εκείνη μιας φιλολόγου που επιθυμεί απλώς να διασώσει ένα πολιτισμικό κληροδότημα. Είναι η σχέση μιας δημιουργού που αναζητά μέσα στα αρχαία κείμενα τρόπους να μιλήσει για τον σημερινό άνθρωπο.

Στο έργο της, η ελαφρότητα συναντά τη θλίψη, η ειρωνεία το πένθος και το λογοτεχνικό παιχνίδι την απώλεια. Πίσω από ένα ευφυές λογοπαίγνιο ή μια απροσδόκητη ανατροπή μπορεί να κρύβεται η εμπειρία ενός θανάτου, μιας απουσίας ή μιας σχέσης που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Το παιχνίδι δεν λειτουργεί ως διαφυγή από τον πόνο, αλλά ως ένας τρόπος να τον προσεγγίσει κανείς όταν η άμεση έκφρασή του μοιάζει αδύνατη.

Aυτή η σύνδεση ανάμεσα στο παιχνίδι, στη μνήμη και στο πένθος αποτελεί ένα από τα κλειδιά για την κατανόηση της Κάρσον. Και για να την κατανοήσει κανείς, χρειάζεται να επιστρέψει στην αρχαία Ελλάδα, εκεί όπου ξεκίνησε η μακρά και δημιουργική συνομιλία της με τη λογοτεχνία.

Η πρώτη συνάντηση με την αρχαία ελληνική γλώσσα

Η σχέση της Κάρσον με την αρχαία Ελλάδα άρχισε όταν ήταν ακόμη έφηβη. Καθοριστική υπήρξε η επαφή της με την ποίηση της Σαπφούς, της αρχαίας Ελληνίδας λυρικής ποιήτριας από τη Λέσβο. Η ανάγνωση των ποιημάτων της την οδήγησε να ζητήσει από καθηγητή της να της διδάξει αρχαία ελληνικά. Από εκείνη τη στιγμή, μια γλώσσα που είχε πάψει να ομιλείται στην καθημερινή ζωή επί αιώνες έγινε για την Κάρσον ένας τόπος πνευματικής αναζήτησης.

Η αρχαία ελληνική δεν ήταν μόνο ένα σύστημα γραμματικών κανόνων και λεξιλογίου. Ήταν η είσοδος σε έναν κόσμο όπου η ποίηση, η φιλοσοφία και το θέατρο είχαν ήδη διατυπώσει ορισμένα από τα δυσκολότερα ερωτήματα για τον άνθρωπο.

Η Κάρσον σπούδασε κλασική φιλολογία στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο και το 1981 ολοκλήρωσε τη διδακτορική της διατριβή με τίτλο Odi et Amo Ergo Sum «Μισώ και αγαπώ, άρα υπάρχω». Ο τίτλος, που παραπέμπει στον Ρωμαίο ποιητή Κάτουλλο, προαναγγέλλει ένα θέμα που θα διατρέξει μεγάλο μέρος του έργου της: τη συνύπαρξη αντίθετων συναισθημάτων και τη δυσκολία του ανθρώπου να κατανοήσει πλήρως την επιθυμία του.

Η διατριβή της αποτέλεσε τη βάση για το βιβλίο Eros the Bittersweet, που εκδόθηκε το 1986 και εξετάζει τον έρωτα και την επιθυμία στην αρχαία ελληνική ποίηση και φιλοσοφία. Από εκείνη την πρώτη συστηματική μελέτη μέχρι τις μεταφράσεις αρχαίων τραγωδιών και τις σύγχρονες επανεγγραφές των μύθων, η ελληνική γραμματεία παρέμεινε σταθερός άξονας της δημιουργικής της πορείας.

Η Σαπφώ και η γλυκόπικρη φύση του έρωτα

Η Σαπφώ κατέχει ιδιαίτερη θέση στον πνευματικό κόσμο της Κάρσον. Η αρχαία ποιήτρια, της οποίας το έργο σώζεται κυρίως σε αποσπάσματα, έγραψε για τον έρωτα, την επιθυμία, τη ζήλια και την απουσία με μια ένταση που εξακολουθεί να συγκινεί αναγνώστες πολλούς αιώνες αργότερα.

Στο Eros the Bittersweet, η Κάρσον εστιάζει στη λέξη «γλυκύπικρον», με την οποία η Σαπφώ περιγράφει τον Έρωτα. Η λέξη συμπυκνώνει μια θεμελιώδη αντίφαση: ο έρωτας προσφέρει τη γλυκύτητα της επιθυμίας, αλλά ταυτόχρονα γεννά την πίκρα της έλλειψης. Ο άνθρωπος ποθεί εκείνο που δεν μπορεί να κατέχει ολοκληρωτικά και υποφέρει από την απόσταση που τον χωρίζει από το αντικείμενο του πόθου του.

Για την Κάρσον, αυτή η απόσταση δεν είναι απλώς ένα εμπόδιο. Είναι συστατικό στοιχείο της ίδιας της επιθυμίας. Η απουσία, η αβεβαιότητα και η αδυναμία της πλήρους ένωσης είναι εκείνα που διατηρούν τον έρωτα σε κίνηση. Η προσέγγιση αυτή συνδέει την ποίηση της Σαπφούς με τον Πλάτωνα, ιδίως με τη φιλοσοφική διερεύνηση του έρωτα ως επιθυμίας για κάτι που μας λείπει. Η Κάρσον δεν αντιμετωπίζει, επομένως, την αρχαία ελληνική ποίηση και φιλοσοφία ως δύο χωριστές παραδόσεις. Τις διαβάζει ως διαφορετικές μορφές μιας κοινής προσπάθειας να κατανοηθεί η ανθρώπινη επιθυμία.

Το ενδιαφέρον της δεν βρίσκεται μόνο στο τι έγραψαν οι αρχαίοι Έλληνες, αλλά και στο πώς οι λέξεις τους εξακολουθούν να μας βοηθούν να περιγράψουμε εμπειρίες που παραμένουν δύσκολες: να αγαπάμε χωρίς να μπορούμε να κατέχουμε, να επιθυμούμε χωρίς να είμαστε βέβαιοι ότι θα ικανοποιηθούμε, να θυμόμαστε κάποιον που δεν βρίσκεται πια κοντά μας. Η Σαπφώ, μέσα από την ανάγνωση της Κάρσον, παύει να είναι μια μακρινή μορφή της αρχαιότητας. Γίνεται μια ποιήτρια που συνομιλεί με το παρόν.

Η τραγωδία ως γλώσσα της απώλειας

Η αρχαία ελληνική τραγωδία αποτελεί έναν δεύτερο μεγάλο πυλώνα του έργου της. Η Κάρσον έχει μεταφράσει αποσπάσματα της Σαπφούς και δέκα αρχαίες ελληνικές τραγωδίες, προσεγγίζοντας τους αρχαίους συγγραφείς όχι μόνο ως αντικείμενα φιλολογικής μελέτης, αλλά και ως δημιουργούς που εξακολουθούν να θέτουν επίκαιρα ερωτήματα.

Στην τραγωδία, ο άνθρωπος βρίσκεται συχνά αντιμέτωπος με καταστάσεις που δεν μπορούν να επιλυθούν χωρίς απώλειες. Η οικογενειακή πίστη συγκρούεται με την πολιτική εξουσία, η επιθυμία για δικαιοσύνη μπορεί να οδηγήσει σε νέα βία και η προσπάθεια να αποκατασταθεί μια αδικία μπορεί να γεννήσει ακόμη μεγαλύτερο πόνο.

Για την Κάρσον, η τραγωδία δεν είναι απλώς μια ιστορία δυστυχίας. Είναι ένας τρόπος να δοθεί μορφή στην οδύνη. Οι ήρωες μιλούν, επιχειρηματολογούν, συγκρούονται, επαναλαμβάνουν τις ίδιες φράσεις και συχνά αδυνατούν να βρουν τις λέξεις που θα μπορούσαν να τους συμφιλιώσουν με όσα συμβαίνουν. Η ίδια η μορφή της τραγωδίας γίνεται, έτσι, σημαντική. Η γλώσσα δεν εξαλείφει τον πόνο. Του δίνει ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορεί να ακουστεί και να γίνει αντικείμενο σκέψης.

Η Κάρσον έχει συνοψίσει τη σχέση της τραγωδίας με την ανθρώπινη οδύνη μέσα από την ιδέα ότι η τραγωδία συνδέεται με τον θυμό μας και ότι ο θυμός, με τη σειρά του, πηγάζει από το πένθος. Αυτή η προσέγγιση φωτίζει τη βαθύτερη σχέση ανάμεσα στην αρχαία γραμματεία και στα προσωπικά θέματα που διατρέχουν το έργο της. Οι αρχαίοι τραγικοί δεν προσφέρουν απαραίτητα παρηγοριά ούτε μια εύκολη λύση. Προσφέρουν, όμως, μια μορφή μέσα στην οποία ο πόνος μπορεί να εκφραστεί χωρίς να απλοποιηθεί.

Η «Αντιγόνη» του Σοφοκλή σε έναν νέο κόσμο

Το 2012 η Κάρσον παρουσίασε το Antigonick, μια ιδιότυπη δημιουργική επανεγγραφή της «Αντιγόνης» του Σοφοκλή. Το έργο αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο μεταχειρίζεται την αρχαία ελληνική παράδοση: με βαθιά γνώση του πρωτοτύπου, αλλά και με την ελευθερία μιας σύγχρονης δημιουργού που δεν θεωρεί ότι οφείλει να αναπαράγει την αρχαία μορφή χωρίς αλλαγές.

Η Αντιγόνη αποφασίζει να θάψει τον αδελφό της Πολυνείκη, παρά την απαγόρευση του βασιλιά Κρέοντα. Η σύγκρουσή της με την εξουσία θέτει ένα διαχρονικό ερώτημα: τι συμβαίνει όταν ο νόμος συγκρούεται με τη συνείδηση και όταν η υπακοή στην πολιτική αρχή έρχεται σε αντίθεση με μια βαθύτερη ηθική υποχρέωση;

Η Κάρσον διατηρεί τον πυρήνα αυτής της σύγκρουσης, αλλά εισάγει σύγχρονες αναφορές, ειρωνεία, λογοπαίγνια και απροσδόκητες συνομιλίες. Η Αντιγόνη και η αδελφή της Ισμήνη μπορούν να συζητούν για τον Χέγκελ και τον Μπέκετ, ενώ το φιλοσοφικό παιχνίδι της γλώσσας διακόπτεται απότομα από την πραγματικότητα του θανάτου και την ανάγκη να ταφεί ένας νεκρός. Αυτή η εναλλαγή ανάμεσα στο χιούμορ και στη σκοτεινή πραγματικότητα δεν αποτελεί απλώς ένα τέχνασμα. Δείχνει πώς το παιχνίδι μπορεί να συνυπάρχει με τη θλίψη χωρίς να την ακυρώνει.

Στον πυρήνα της τραγωδίας βρίσκεται ένα σώμα που η εξουσία θέλει να αφήσει άταφο και ένα χέρι που επιμένει να ρίξει χώμα πάνω του. Η πράξη της ταφής γίνεται σύμβολο της ανθρώπινης ανάγκης να αναγνωρίσουμε τον νεκρό, να διατηρήσουμε τη μνήμη του και να του αποδώσουμε μια θέση ανάμεσα στους ζωντανούς.

Η Κάρσον μεταφέρει αυτή την αρχαία σύγκρουση στο σήμερα χωρίς να της αφαιρεί την ιστορική της ιδιαιτερότητα. Η Αντιγόνη εξακολουθεί να ανήκει στον κόσμο του Σοφοκλή, αλλά ταυτόχρονα συνομιλεί με σύγχρονες κοινωνίες, όπου τα ερωτήματα της εξουσίας, της ηθικής ευθύνης και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας παραμένουν ανοιχτά.

Ο Γηρυόνης και η ανατροπή του αρχαίου μύθου

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η “Autobiography of Red” (“Αυτοβιογραφία του κόκκινου”), που κυκλοφόρησε το 1998 και θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα έργα της. Αφετηρία της είναι ο μύθος του Γηρυόνη, του φτερωτού κόκκινου τέρατος που σκοτώνεται από τον Ηρακλή στο πλαίσιο ενός από τους άθλους του. Η Κάρσον, όμως, δεν αφηγείται τον μύθο από την οπτική του νικητή ήρωα. Στρέφεται στον ηττημένο, σε εκείνον που στην παραδοσιακή αφήγηση έχει ελάχιστο χώρο για να μιλήσει.

Ο Γηρυόνης γίνεται ένα ντροπαλό και ευάλωτο αγόρι που ερωτεύεται τον Ηρακλή, τον ίδιο άνθρωπο που συνδέεται με την καταστροφή του. Η μυθολογική σύγκρουση μετατρέπεται σε μια ιστορία για την επιθυμία, την ταυτότητα, την ευαλωτότητα και τον πόνο μιας σχέσης.
Η αλλαγή της οπτικής γωνίας είναι καθοριστική. Οι μύθοι συχνά διατηρούν τη φήμη των ηρώων που νίκησαν, ενώ οι ηττημένοι παραμένουν στη σκιά. Η Κάρσον δίνει στον Γηρυόνη φωνή, εσωτερικό κόσμο και τη δυνατότητα να αφηγηθεί τη δική του ζωή.

Το έργο συνδέεται με τα σωζόμενα αποσπάσματα του αρχαίου Έλληνα ποιητή Στησίχορου, ο οποίος είχε ασχοληθεί με τον μύθο του Γηρυόνη. Η Κάρσον συνδυάζει το αρχαίο υλικό με σύγχρονη ποίηση, αφήγηση και φιλολογικό στοχασμό, δημιουργώντας ένα έργο που δεν μπορεί να περιοριστεί σε ένα μόνο λογοτεχνικό είδος.

Η αρχαία μυθολογία λειτουργεί εδώ ως ένα ανοιχτό πεδίο. Δεν προσφέρει μια ιστορία που πρέπει να επαναληφθεί πιστά, αλλά ένα υλικό που μπορεί να ανασχηματιστεί για να αποκαλύψει νέες πλευρές της ανθρώπινης εμπειρίας. Ο Γηρυόνης δεν είναι πια απλώς το τέρας που νίκησε ο Ηρακλής. Είναι το πρόσωπο που αγαπά, πληγώνεται και προσπαθεί να καταλάβει πώς τον βλέπει ο κόσμος. Μέσα από αυτή τη μετατόπιση, η Κάρσον αναδεικνύει τη δύναμη της λογοτεχνίας να δίνει φωνή σε εκείνους που οι παραδοσιακές αφηγήσεις αφήνουν στο περιθώριο.

Το πένθος για τον αδελφό της και η αρχαία φωνή του Κάτουλλου

Η σχέση της Κάρσον με την αρχαιότητα αποκτά ακόμη βαθύτερη διάσταση όταν συναντά την προσωπική της εμπειρία της απώλειας.
Ο αδελφός της, Μάικλ, είχε φύγει από τον Καναδά το 1978 και η επικοινωνία τους διακόπηκε για περισσότερες από δύο δεκαετίες. Όταν τελικά συμφώνησαν να συναντηθούν στην Κοπεγχάγη, εκείνος πέθανε προτού πραγματοποιηθεί η συνάντηση. Η Κάρσον πληροφορήθηκε τον θάνατό του με καθυστέρηση, γεγονός που άφησε την απώλεια συνδεδεμένη με την απουσία και με όσα δεν πρόλαβαν να ειπωθούν.

Από αυτή την εμπειρία γεννήθηκε το Nox, ένα από τα πιο ιδιαίτερα βιβλία της. Εκδόθηκε το 2010 και έχει τη μορφή μιας μακριάς, πτυσσόμενης χάρτινης λωρίδας, μήκους περίπου δώδεκα μέτρων, που φυλάσσεται μέσα σε κουτί. Το βιβλίο δεν μοιάζει με μια συνηθισμένη συλλογή ποιημάτων. Περιλαμβάνει φωτογραφίες, προσωπικά τεκμήρια, σημειώσεις και αποσπάσματα που συνθέτουν μια προσπάθεια ανασύνθεσης της ζωής του αδελφού της.

Στην αρχή του έργου, η Κάρσον τοποθετεί ένα ποίημα του Ρωμαίου ποιητή Κάτουλλου, γραμμένο για τον νεκρό αδελφό του. Στη συνέχεια εξετάζει τις λέξεις του λατινικού κειμένου μία προς μία, σχεδόν σαν να επιχειρεί να ξεκλειδώσει τη μνήμη μέσα από τη γλώσσα. Η επιλογή του Κάτουλλου συνδέει το προσωπικό της πένθος με μια εμπειρία που διασχίζει τους αιώνες. Ένας ποιητής της αρχαιότητας θρηνεί τον αδελφό του· μια σύγχρονη ποιήτρια επιστρέφει στα λόγια του για να βρει έναν τρόπο να μιλήσει για τη δική της απώλεια.

Η αρχαία γραμματεία δεν λειτουργεί εδώ ως διακοσμητική αναφορά ή ως επίδειξη γνώσεων. Γίνεται ένας τρόπος να προσεγγιστεί κάτι που παραμένει δύσκολο να εκφραστεί άμεσα. Η Κάρσον δεν μπορεί να επαναφέρει τον αδελφό της ούτε να αναπληρώσει τον χρόνο που χάθηκε. Μπορεί, όμως, να συγκεντρώσει τα ίχνη του, να τα τοποθετήσει δίπλα στις λέξεις ενός άλλου πενθούντος και να δημιουργήσει έναν χώρο μνήμης. Το Nox δείχνει ότι η σχέση της με την αρχαία γραμματεία δεν αφορά μόνο τη διανοητική αναζήτηση. Αφορά και την ανάγκη να βρεθεί μια μορφή για την απώλεια.

Η σιωπή των αποσπασμάτων και η μετάφραση ως αναμέτρηση με τον χρόνο

Στο If Not, Winter: Fragments of Sappho, η Κάρσον επιστρέφει στη Σαπφώ με έναν τρόπο που αποκαλύπτει τη σημασία της απουσίας στο έργο της. Τα ποιήματα της αρχαίας δημιουργού έχουν φτάσει ως εμάς αποσπασματικά. Ο χρόνος έχει καταστρέψει λέξεις, στίχους και ολόκληρα ποιήματα. Αντί να κρύψει τα κενά πίσω από μια ομαλή μετάφραση, η Κάρσον χρησιμοποιεί αγκύλες για να δείξει πού το κείμενο έχει χαθεί.

Η επιλογή της έχει διπλή σημασία. Από τη μία πλευρά, σέβεται τα όρια της φιλολογικής γνώσης και δεν προσποιείται ότι μπορεί να αναπληρώσει όσα δεν σώζονται. Από την άλλη, μετατρέπει την απουσία σε μέρος της αισθητικής εμπειρίας. Ο αναγνώστης δεν συναντά μόνο τα λόγια της Σαπφούς. Συναντά και τη σιωπή που τα περιβάλλει. Τα κενά θυμίζουν ότι κάθε ανάγνωση ενός αρχαίου κειμένου πραγματοποιείται μέσα από μια απόσταση: απόσταση χρόνου, γλώσσας και ιστορικής εμπειρίας.

Η Κάρσον ενδιαφέρεται για αυτή την απόσταση όχι ως κάτι που πρέπει οπωσδήποτε να εξαλειφθεί, αλλά ως κάτι που μπορεί να αποκαλύψει τη σχέση μας με το παρελθόν. Η μετάφραση δεν είναι απλή αντιγραφή. Είναι μια πράξη αναδημιουργίας, μέσα από την οποία ένα κείμενο περνά σε μια νέα γλώσσα και αποκτά νέα ζωή, χωρίς να παύει να φέρει τα σημάδια της ιστορίας του.

Με αυτή την έννοια, κάθε μετάφραση βρίσκεται ανάμεσα στην απώλεια και στην αναγέννηση. Κάτι από το πρωτότυπο αναγκαστικά μεταβάλλεται, αλλά κάτι άλλο μπορεί να αναδειχθεί με νέα ένταση. Η Κάρσον δεν επιδιώκει να εξαφανίσει αυτή την αντίφαση. Την κάνει ορατή.

Γιατί η αρχαία Ελλάδα εξακολουθεί να μιλά μέσα από το έργο της

Η σχέση της Κάρσον με τους αρχαίους Έλληνες δεν περιορίζεται στη Σαπφώ, στον Πλάτωνα ή στον Σοφοκλή. Αφορά έναν συνολικό τρόπο να προσεγγίζει τη λογοτεχνία: ως διάλογο ανάμεσα σε εποχές, γλώσσες και διαφορετικές μορφές ανθρώπινης εμπειρίας. Η αρχαία ελληνική παράδοση προσφέρει στην Κάρσον ένα πλούσιο πεδίο για να διερευνήσει την επιθυμία, τη σύγκρουση, τη μνήμη και την απώλεια. Δεν της παρέχει έτοιμες απαντήσεις ούτε μια εξιδανικευμένη εικόνα του παρελθόντος. Της προσφέρει ιστορίες και ιδέες που μπορούν να τεθούν ξανά υπό εξέταση.

Η Αντιγόνη εξακολουθεί να αμφισβητεί τα όρια της εξουσίας. Η Σαπφώ περιγράφει την αντίφαση του έρωτα. Ο Γηρυόνης γίνεται η φωνή εκείνου που η μυθολογία είχε κατατάξει στους ηττημένους. Ο Κάτουλλος προσφέρει στην Κάρσον μια γλώσσα για να πλησιάσει το πένθος για τον αδελφό της.

Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, η αρχαιότητα δεν αντιμετωπίζεται ως ένας κλειστός κόσμος που πρέπει να παραμείνει ανέγγιχτος. Αντίθετα, τα αρχαία κείμενα μεταμορφώνονται μέσα από τη συνάντησή τους με το παρόν, ενώ ταυτόχρονα διατηρούν την ιστορική και λογοτεχνική τους ιδιαιτερότητα.

Αυτή η προσέγγιση εξηγεί και γιατί η Κάρσον δεν περιορίζεται σε ένα μόνο είδος γραφής. Στα έργα της συναντώνται ποίηση, δοκίμιο, μετάφραση, αφήγηση, εικαστικά στοιχεία και πειραματισμοί με τη μορφή του βιβλίου. Η ίδια η δομή του έργου γίνεται μέρος του νοήματός του: ένα πένθος μπορεί να πάρει τη μορφή ενός κουτιού με τεκμήρια, ένας αρχαίος μύθος να μετατραπεί σε σύγχρονη ποιητική αφήγηση και μια τραγωδία να αποκτήσει τη μορφή μιας συνομιλίας γεμάτης ειρωνεία. Η δημιουργική της ελευθερία, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η ιστορική ακρίβεια παύει να έχει σημασία. Η Κάρσον γνωρίζει σε βάθος τα κείμενα με τα οποία συνομιλεί. Ακριβώς αυτή η γνώση τής επιτρέπει να τα μετασχηματίζει χωρίς να τα αντιμετωπίζει επιφανειακά.

Το παιχνίδι ως τρόπος να μιλήσουμε για τον θάνατο

Επιστρέφοντας στη λέξη «παιχνιδιάρικος» της Σουηδικής Ακαδημίας, γίνεται σαφέστερο γιατί η επιλογή της Κάρσον για το Νόμπελ Λογοτεχνίας συνδέεται τόσο στενά με την αρχαία ελληνική παράδοση. Το παιχνίδι στη γραφή της δεν σημαίνει επιπολαιότητα. Είναι ένας τρόπος να πλησιάσει κανείς την πραγματικότητα από διαφορετικές πλευρές, να αποσταθεροποιήσει τις βεβαιότητες και να βρει νέες μορφές έκφρασης εκεί όπου οι συνηθισμένες λέξεις δεν επαρκούν.

Ένα αστείο μπορεί να εμφανιστεί δίπλα σε έναν τάφο. Μια φιλολογική ανάλυση μπορεί να μετατραπεί σε προσωπικό μνημόσυνο. Ένας αρχαίος μύθος μπορεί να γίνει η ιστορία ενός ευάλωτου νέου που προσπαθεί να καταλάβει ποιος είναι. Και μια τραγωδία για έναν νεκρό αδελφό μπορεί να μιλήσει για την ανάγκη να διατηρήσουμε ζωντανή τη μνήμη του.

Η Κάρσον φαίνεται να αναγνωρίζει ότι το πένθος δεν εκφράζεται πάντοτε με μεγάλες δηλώσεις ή έντονες συναισθηματικές εξάρσεις. Μπορεί να εμφανιστεί σε μια μικρή λεπτομέρεια, σε μια λέξη που δεν μεταφράζεται, σε μια φωτογραφία, σε ένα κενό ανάμεσα σε δύο στίχους ή σε μια ειρωνική φράση που διακόπτεται απότομα από τη συνειδητοποίηση του θανάτου. Η αρχαία ελληνική τραγωδία, η λυρική ποίηση και η μυθολογία τής προσφέρουν μορφές για να εκφράσει αυτές τις αντιφάσεις. Το δικό της έργο, με τη σειρά του, επιτρέπει στα αρχαία κείμενα να συνεχίσουν τη ζωή τους σε έναν διαφορετικό κόσμο.

Μια σύγχρονη δημιουργός με συνομιλητές τους αρχαίους Έλληνες

Η Αν Κάρσον δεν επιστρέφει στην αρχαία Ελλάδα για να αναζητήσει ένα εξιδανικευμένο παρελθόν ούτε για να αναπαραγάγει τις μορφές του με ευλάβεια. Επιστρέφει επειδή εκεί βρίσκει κείμενα που εξακολουθούν να θέτουν δύσκολα ερωτήματα για τον έρωτα, την ηθική, την απώλεια και τα όρια της ανθρώπινης έκφρασης.

Η ιδιαίτερη συμβολή της βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο συνδυάζει τη βαθιά γνώση της κλασικής φιλολογίας με τη δημιουργική ελευθερία. Δεν αντιμετωπίζει τους αρχαίους Έλληνες ως μακρινές αυθεντίες που πρέπει απλώς να ερμηνευθούν, αλλά ως συνομιλητές με τους οποίους μπορεί κανείς να διαφωνήσει, να αστειευτεί, να αναμετρηθεί και να ανακαλύψει κάτι νέο.

Η βράβευσή της με το Νόμπελ Λογοτεχνίας αναγνωρίζει ακριβώς αυτή τη δυνατότητα: να δημιουργεί νέες λογοτεχνικές μορφές μέσα από έναν διαρκή διάλογο με την κλασική παράδοση. Και ίσως εδώ να βρίσκεται η πιο ουσιαστική σύνδεσή της με την αρχαία Ελλάδα. Η Κάρσον δείχνει ότι η πολιτισμική κληρονομιά δεν διατηρείται ζωντανή μόνο όταν τη φυλάσσουμε, αλλά και όταν τολμάμε να τη διαβάσουμε ξανά, να την αμφισβητήσουμε και να δημιουργήσουμε μέσα από αυτήν.

Η Σαπφώ, ο Σοφοκλής και οι αρχαίοι μύθοι εξακολουθούν να μιλούν επειδή κάποιος τους ακούει με διαφορετικά αυτιά. Στο έργο της Κάρσον, οι φωνές τους συναντούν τις αγωνίες του σύγχρονου ανθρώπου και αποδεικνύουν ότι η απόσταση χιλιάδων ετών δεν είναι πάντοτε αρκετή για να χωρίσει τις ανθρώπινες εμπειρίες.

Γιατί, τελικά, οι αρχαίοι Έλληνες δεν επιστρέφουν μέσα από το έργο της ως σκιές ενός χαμένου κόσμου. Επιστρέφουν ως συνομιλητές για όσα εξακολουθούν να μας απασχολούν: ποιον αγαπάμε, τι χάνουμε, πώς θυμόμαστε και πώς βρίσκουμε τις λέξεις για εκείνα που δεν μπορούμε να εκφράσουμε άμεσα. Και μέσα σε αυτή τη συνομιλία, το παιχνίδι της γλώσσας δεν απομακρύνει τον άνθρωπο από τη θλίψη. Γίνεται ένας τρόπος να παραμείνει κοντά σε ό,τι έχει χάσει.

Οι δύσκολες καιρικές συνθήκες και το απαγορευτικό απόπλου που επηρέασε τις μετακινήσεις προς το νησί δεν πτόησαν διοργανωτές αλλά και συμμετέχοντες, με το SMM να πραγματοποιείται κανονικά και το νησί να μπαίνει, για ακόμη μία φορά, σε ρυθμούς αγώνα.

15 χρόνια, με μια ιστορία που συνεχίζεται

Η φετινή διοργάνωση είχε έναν επιπλέον λόγο να ξεχωρίζει. Το SMM συμπλήρωσε 15 χρόνια και το επετειακό πρόγραμμα έδωσε ιδιαίτερη θέση στους ανθρώπους και στις ιστορίες που συνδέονται με τον αθλητισμό. Στο επίκεντρο βρέθηκε η Gold & Glory Exhibition, μια ξεχωριστή έκθεση αφιερωμένη στα Ολυμπιακά μετάλλια και στους ανθρώπους πίσω από αυτά, που φιλοξενήθηκε στον ιστορικό χώρο του Δημαρχείου των Σπετσών,.

Τα εγκαίνια της έκθεσης πραγματοποιήθηκαν παρουσία σημαντικών εκπροσώπων του αθλητισμού και της τοπικής αυτοδιοίκησης, με την κορδέλα των εγκαινίων να κόβουν η Δήμαρχος Σπετσών κα Ευγενία Φραγγιά, ο Πρόεδρος των Ευρωπαικών Ολυμπιακών Επιτροπών και μέλος της Ελλάδας στη ΔΟΕ Σπύρος Καπράλος, ο Πρόεδρος της Επιτροπής Ολυμπιακής Λαμπαδηδοδρομίας Θωμάς Τόκας, ο Γενικός Γραμματέας Αθλητισμού Γιώργος Μαυρωτάς και η Μαρίνα-Λύδα Κουταρέλλη, ιδρύτρια και ψυχή του Spetses Mini Marathon.

Το παρών έδωσαν και κόσμησαν με την παρουσία τους σημαντικοί Έλληνες Ολυμπιονίκες. Ο Απόστολος Χρήστου, η Σοφία Μπεκατώρου, η Βιργινία Κραβαριώτη, η Βούλα Κοζομπόλη, η Εύη Μωραϊτίδου, ο Δημήτρης Μούγιος, η Ζωή Φίτσιου, ο Πέτρος Γκαϊδατζής και ο Αντώνης Παπακωνσταντίνου βρέθηκαν στο Δημαρχείο των Σπετσών, ενώ τη συλλογή συμπλήρωσαν τα μετάλλια των Ντίνου Γενηδουνιά, Γιάννη Φουντούλη, Τάκη Μάντη και Παύλου Καγιαλή.

Και τις τρεις ημέρες, η έκθεση υποδέχθηκε πλήθος κόσμου, που έσπευσε στο Δημαρχείο των Σπετσών για να δει από κοντά τα Ολυμπιακά μετάλλια και να γνωρίσει τις ιστορίες των αθλητών που τα κατέκτησαν. Η επέτειος δεν θα έμενε όμως, μόνο στο επίσημο αγωνιστικό πρόγραμμα. Το Golden Yoga Flow powered by Melissa και το Technogym Spetses Challenge έδωσαν από νωρίς τον τόνο του τριημέρου, ενώ το Race Village αποτέλεσε για ακόμη μία χρονιά σημείο συνάντησης αθλητών και επισκεπτών.

Οι αγώνες έδωσαν τον ρυθμό

Το Σάββατο, οι κολυμβητικές διαδρομές των 1,5Κ και 3Κ πραγματοποιήθηκαν φέτος στη μαγευτική παραλία της Αγίας Μαρίνας, χαρίζοντας στους συμμετέχοντες μια ξεχωριστή αγωνιστική εμπειρία ενώ στη συνέχεια, τη σκυτάλη πήραν οι παιδικοί αγώνες και ο αγώνας των 10Κ, που πραγματοποιήθηκε με τη συμβολή της Herbalife.

Οι εκατοντάδες κολυμβητές έπεσαν στα νερά των Σπετσών με πάθος, με τους κολυμβητικούς αγώνες να πραγματοποιούνται με την υποστήριξη της Vichy Laboratoires η οποία φρόντισε και για την αντιηλιακή προστασία των καλεσμένων, ενώ για μια ακόμα φορά βράβευσε με το Commitment Award εκείνους που τερμάτισαν «πρώτοι από το τέλος» μένοντας πιστοί στο motto της διοργάνωσης «2winis2participate».

Η arena, για ακόμη μία χρονιά, στάθηκε δίπλα στους αθλητές, προσφέροντας εξοπλισμό υψηλών προδιαγραφών, ενώ τη ναυαγοσωστική κάλυψη των αγώνων ανέλαβε η Lifeguard Hellas.

Οι εξαιρετικές αποδόσεις δεν έλειψαν ούτε στους αγώνες των 1.5 και 3χλμ., με τις πρώτες θέσεις να αποτελούν υπόθεση των αθλητών της Εθνικής Ομάδας Κολύμβησης Ιάσωνα Ρούτουλα και Άρτεμις Βασιλάκη (1,5Κ) και του Άγγελου Χριστοδούλου και της Σοφίας Καρρά (3Κ).

Στους αγώνες του φετινού SMM έδωσαν το παρών και πρόσωπα από τον χώρο της πολιτικής, της αυτοδιοίκησης, του αθλητισμού και της δημόσιας ζωής, συμμετέχοντας στις αγωνιστικές διαδρομές και δίνοντας το δικό τους μήνυμα συμμετοχής. Στους αγώνες του Spetses Mini Marathon 2026 παρακολούθησαν και συμμετείχαν ο Υφυπουργός Υγείας Μάριος Θεμιστοκλέους, η Γενική Γραμματέας Νομικών και Κοινοβουλευτικών Θεμάτων Χριστίνα Τσάκωνα, ο Γενικός Γραμματέας Δημογραφικής και Στεγαστικής Πολιτικής Κωνσταντίνος Γλούμης-Ατσαλάκης ,ο Γενικός Γραμματέας Αθλητισμού Γεώργιος Μαυρωτάς και ο Δήμαρχος Πειραιά Γιάννης Μώραλης.

Στα 10Κ, οι συμμετέχοντες κινήθηκαν στη χαρακτηριστική διαδρομή του SMM, με το πευκόφυτο τοπίο των Σπετσών να αποτελεί για ακόμη μία φορά μέρος της εμπειρίας του αγώνα. Στην κορυφή της κατάταξης βρέθηκαν o Παναγιώτης Πετρουλάκης (Team Garmin Greece) και Aναστασία Μαρινάκου, ενώ ιδιαίτερη ήταν και φέτος η παρουσία γνωστών αθλητών και προσωπικοτήτων στις αγωνιστικές διαδρομές.

Και το Σάββατο δεν τελείωσε με τους αγώνες. Η Πλατεία Ποσειδωνίου πήρε τη σκυτάλη με το Shake Out Party by Under Armour και την μοναδική Ευαγγελία Τσιορλίδα στα decks να δίνουν το δίκό τους στίγμα, πριν το Melissa Pasta Night συγκεντρώσει αθλητές και επισκέπτες γύρω από ένα από τα πιο χαρακτηριστικά rituals του SMM.

Η βραδιά ολοκληρώθηκε με τη live συναυλία του Ηλία Μπόγδανου και των INCO powered by bwin, με την πλατεία να παραμένει κατάμεστη και το επετειακό κλίμα να συνεχίζεται μέχρι αργά και τους παρευρισκόμενους να απολαμβάνουν παγωτό με πρωτεΐνη από την Arla Protein, καθώς και δροσιστικά mocktails με γεύση Mango Berry από την Herbalife, που συμπλήρωσαν το festive κλίμα της βραδιάς.

Η Κυριακή ανήκε στα 25Κ και τα 5Κ

Την Κυριακή, το αγωνιστικό πρόγραμμα ολοκληρώθηκε με τους δύο τελευταίους αγώνες δρόμου του τριημέρου, τα 25Κ και τα 5Κ Garmin Run Series. Οι δρομείς πήραν θέση στην εκκίνηση από νωρίς το πρωί, με τη διαδρομή των 25Κ να αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες αγωνιστικές προκλήσεις του SMM και τα 5Κ να δίνουν, για ακόμη μία χρονιά, την ευκαιρία σε δρομείς διαφορετικών ηλικιών και επιπέδων να συμμετάσχουν στη διοργάνωση.

Στα 25Κ και 5Κ, οι Δημήτρης Τσάκαλος(Team Under Armour) και Γιώτα Βλαχάκη(Team Garmin Greece) και οι Γιώργος Σταμούλης(Τeam Arla Protein) και Ντενίσα Μπάλλα(Team Vichy)βρέθηκαν στην κορυφή των κατατάξεων, ενώ οι συμμετοχές από διαφορετικές ηλικίες, επίπεδα και αφετηρίες επιβεβαίωσαν για ακόμη μία φορά το motto του SMM: «Νίκη είναι η Συμμετοχή». Όπως κάθε χρόνο έτσι και φέτος, τη διαφορά έκαναν και οι εταιρικές ομάδες, με το πρώτο βραβείο των Corporate Teams να απονέμεται στην Team Vichy.

Καθ’όλη τη διάρκεια του τριημέρου η Helmepa με τους Youth Ambassadors της, σε συνεργασία με το Δήμο Σπετσών, φρόντισε για την ανακύκλωση και καθαριότητα σε όλα τα σημεία του νησιού.

Οι στιγμές που μένουν και έξω από το χρονόμετρο

Το επετειακό SMM είχε και φέτος δράσεις που ξεπέρασαν τα όρια ενός αθλητικού event. Σε συνεργασία με το Όραμα Ελπίδας και με τη στήριξη του Ομίλου Motor Oil Hellas, οι επισκέπτες είχαν τη δυνατότητα να ενημερωθούν για τη δωρεά μυελού των οστών και να γίνουν εθελοντές δότες. Για τη Μαρίνα-Λύδα Κουταρέλλη, Ιδρύτρια και Πρόεδρο της Οργανωτικής Επιτροπής του Spetses Mini Marathon, η συμπλήρωση 15 χρόνων αποτελεί ένα σημαντικό ορόσημο:

«Είναι πραγματικά συγκινητικό να βλέπουμε τόσο κόσμο να ανταποκρίνεται και να βρίσκεται στις Σπέτσες, παρά τις αντίξοες καιρικές συνθήκες. Θέλω να πω ένα μεγάλο ευχαριστώ στους εθελοντές, στους χορηγούς, στους καπετάνιους και σε όλους τους ανθρώπους του νησιού που, όλα αυτά τα χρόνια, έχουν σταθεί δίπλα μας και έχουν κάνει το SMM αυτό που είναι σήμερα.

Πριν από 15 χρόνια βάλαμε το πρώτο λιθαράκι για να δημιουργηθεί ένας νέος δρόμος για τον αθλητικό τουρισμό στη χώρα. Σήμερα, κοιτάζοντας πίσω, νιώθω ότι δεν χτίσαμε απλώς έναν αγώνα, αλλά ένα ολόκληρο δίκτυο ανθρώπων που αγαπούν και στηρίζουν αυτή τη διοργάνωση. Είναι σαν να έχουμε σπείρει ένα δάσος αγάπης και συμμετοχής, που συνεχίζει να μεγαλώνει κάθε χρόνο. Θέλω ιδιαίτερα να ευχαριστήσω τη Δήμαρχο Σπετσών, Ευγενία Φραγγιά, και τον Δήμο Σπετσών για την αμέριστη συμπαράσταση και τη σταθερή τους αφοσίωση όλα αυτά τα χρόνια.

Τον Αγώνα στήριξαν

Μέγας Χορηγός ήταν η Entain plc με το brand bwin. Η Entain plc αποτελεί παγκόσμια ηγέτιδα στη διαδικτυακή και επίγεια ψυχαγωγία, στην υποστήριξη όλων των αθλημάτων και του Υπεύθυνου Παιχνιδιού ανά τον κόσμο. Με τη μοναδική τεχνολογική της πλατφόρμα, παρείχε υψηλού επιπέδου υπηρεσίες τυχερών παιγνίων μέσω μερικών από τα πιο δημοφιλή brands της αγοράς, που περιλαμβάνουν τις bwin, sportingbet, vistabet και Ladbrokes.

Χορηγός του Spetses Mini Marathon 2026 ήταν για ακόμη μία φορά η Under Armour, brand του Ομίλου Φάις. Η κορυφαία αθλητική εταιρία παρουσίασε τη running συλλογή παπουτσιών UA Velociti, σχεδιασμένα για κάθε δρομέα ενώ προσέφερε σε όλους τους δρομείς τη δυνατότητα χάραξης του μεταλλίου τους, με τον προσωπικό τους χρόνο. Επίσης, οι διακρίσεις των αθλητών της κέντρισαν το ενδιαφέρον του κόσμου. Καθ’ όλη τη διάρκεια του τριημέρου, η Under Armour βρέθηκε στο πλευρό όλων των δρομέων, ενισχύοντας ακόμη περισσότερο την εμπειρία του κορυφαίου sports brand προς τον αθλούμενο.

Η Eurobank συμμετείχε ως Financial Partner του Spetses Mini Marathon, συνεχίζοντας τη διαχρονική της στήριξη στον ελληνικό αθλητισμό και στους ανθρώπους του. Με κεντρικό μήνυμα «Keep moving forward», η Eurobank υποδέχθηκε αθλητές και επισκέπτες στο περίπτερό της, όπου είχαν την ευκαιρία να συμμετάσχουν σε διαδραστικές δράσεις και να γνωρίσουν την Eurobank Travellers Prepaid, διεκδικώντας παράλληλα πέντε multisport smartwatches Garmin Fenix 9 Pro. Στις αγωνιστικές διαδρομές, η Eurobank Running Team έδωσε δυναμικό «παρών» με 50 συμμετοχές. Η συνεργασία της Eurobank με το Spetses Mini Marathon ανέδειξε κοινές αξίες που βρίσκονται στον πυρήνα της διοργάνωσης και της Τράπεζας: τη συνέπεια, τη συλλογική προσπάθεια και τη διαρκή εξέλιξη.

Η Arla PROTEIN, με μία πρωτοποριακή σειρά γευστικών προϊόντων, με φυσική πρωτεΐνη γάλακτος και χαμηλά λιπαρά, αποτέλεσε έναν εύκολο και υγιεινό τρόπο ενίσχυσης του οργανισμού για όποιον ακολουθούσε έναν δυναμικό τρόπο ζωής, με την ομάδα της να αναλαμβάνει να προσφέρει τον κατάλληλο χώρο για αποκατάσταση, προσφέροντας τα προϊόντα της αλλά και ειδικό χώρο για διατάσεις πριν και μετά τους αγώνες, υπό την καθοδήγηση έμπειρων γυμναστών του Training Room. Για πρώτη φορά, οι επισκέπτες είχαν επίσης την ευκαιρία να δοκιμάσουν Arla PROTEIN παγωτό μηχανής, προσθέτοντας μια διαφορετική και ιδιαίτερα απολαυστική γευστική εμπειρία γύρω από την παρουσία του brand στη διοργάνωση.

Ως επίσημος χορηγός αντηλιακής φροντίδας της εκδήλωσης, η Vichy Laboratoires παρείχε την πλήρη αντηλιακή κάλυψη όλων των συμμετεχόντων με την κορυφαία σειρά Capital Soleil, υπογραμμίζοντας τη ζωτική σημασία της καθημερινής προστασίας από τον ήλιο για τη διατήρηση μιας υγιούς και λαμπερής επιδερμίδας. Η προηγμένη σύνθεση των προϊόντων, βασισμένη σε δερματολογικά ελεγμένα συστατικά, παρείχε εξαιρετικά υψηλή προστασία, ενώ η ανάλαφρη υφή της και η αντοχή της στο νερό και τον ιδρώτα την καθιστούσαν ιδανική επιλογή ακόμη και για τις πιο απαιτητικές προπονήσεις.

Η Herbalife, επίσημος υποστηρικτής διατροφής της Ελληνικής Ολυμπιακής Ομάδας και πρώτη εταιρεία στον κόσμο στα συμπληρώματα διατροφής για το αδυνάτισμα, βρέθηκε πάντα στο πλευρό των συμμετεχόντων με τα κατάλληλα προϊόντα διατροφής πριν και μετά τον αγώνα. Με γνώμονα την υποστήριξη ενός δραστήριου τρόπου ζωής και της αθλητικής απόδοσης, συνέβαλε ουσιαστικά, ενισχύοντας την ενέργεια, την αποκατάσταση και τη συνολική απόδοση των συμμετεχόντων.

Η Deloitte, κορυφαίος παγκόσμιος πάροχος συμβουλευτικών υπηρεσιών σχετικά με τεχνολογικές λύσεις και ψηφιακό μετασχηματισμό εταιρειών, στρατηγική, διαχείριση κινδύνων και χρηματοοικονομικές συναλλαγές, καθώς και ελεγκτικών, φορολογικών και νομικών υπηρεσιών, με περισσότερα από 50 χρόνια παρουσίας στην Ελλάδα.

Το brand RIO mare, ηγέτης στην κατηγορία του Κονσερβοποιημένου Τόνου, ανέδειξε τη σημασία των ψαρικών στην υγιεινή και ισορροπημένη διατροφή. Με γευστικές συνταγές κορυφαίας ποιότητας και υψηλής διατροφικής αξίας, έδωσε τη δική του μοναδική γεύση στους αγώνες.

Το Borotalco, το καινοτόμο brand αποσμητικών σώματος, έγινε ο πολύτιμος σύμμαχος αθλητών και θεατών, προσφέροντας τη μοναδική δυνατότητα ανανέωσης και φρεσκάδας μετά τους αγώνες. Με την ενισχυμένη αντιιδρωτική του δράση και το μοναδικό του άρωμα, συνόδευσε κάθε βήμα της διαδρομής, κάθε πρόκληση και κάθε επιτυχία, ενισχύοντας τη μοναδική εμπειρία που προσέφερε το Spetses Mini Marathon.

Η TECHNOGYM, #1 brand σε premium wellness εξοπλισμό παγκοσμίως και brand του Ομίλου Φάις, που έδωσε και πάλι δυναμικό παρών με το Technogym Experience Booth, προσφέροντας στους επισκέπτες την ευκαιρία να συμμετέχουν σε δυναμικά Group Cycle sessions, με coach τον Βαγγέλη Ζαρουχλιώτη, και να ζήσουν από κοντά μια ξεχωριστή indoor cycling εμπειρία προπόνησης Technogym.

Η Melissa, ένας από τους πιο διαχρονικούς χορηγούς του Spetses Mini Marathon και των παιδικών αγώνων Δημοτικού, συνέχισε την παράδοσή της με το καθιερωμένο Melissa Pasta Night. Βρισκόμενη στην καρδιά κάθε active στιγμής, προσέφερε τις απαραίτητες πηγές ενέργειας για τις απαιτήσεις του τριημέρου. Εκεί, αθλητές και παρευρισκόμενοι είχαν την ευκαιρία να κάνουν το απαραίτητο carbo loading πριν από τους αγώνες, απολαμβάνοντας μοναδικές συνταγές τόσο από την κλασική, αγαπημένη σειρά ζυμαρικών όσο και από τη σειρά High Protein, με τη νέα ενισχυμένη συνταγή των 25g πρωτεΐνες ανά 100g.

Η GARMIN, η κορυφαία κατασκευάστρια προϊόντων και εφαρμογών, που είχε αλλάξει τον τρόπο ζωής και προπόνησης των αθλητών όλων των επιπέδων, ήταν για άλλη μια χρονιά Timing Sponsor της διοργάνωσης.

Η φαρμακοβιομηχανία InterΜed του Ομίλου Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Τσέτη στήριξε για μια ακόμη χρονιά με τα προϊόντα της τους αγώνες, με τα κορυφαία αντισηπτικά Reval, VitaFix Gummies, UNIDENT Kids & Euderma Babyderm. Μαζί τους ήταν ο Βο, ο πιο γαλαξιακός αρκούδος που έδωσε χαρά σε όλους τους μικρούς αθλητές αλλά και μετάλλια στις απονομές.

Η arena, το κορυφαίο κολυμβητικό brand παγκοσμίως με τα καλύτερα προϊόντα για πισίνα και θάλασσα, βρέθηκε ξανά στο Spetses Mini Marathon. Όλοι οι αθλητές της κολύμβησης αγωνίστηκαν με σκουφάκια arena, ενώ στη διαδρομή των 3 χιλιομέτρων οι συμμετέχοντες κολύμπησαν με την ασφάλεια των ειδικών πλωτήρων της εταιρείας. Παράλληλα, πριν από την έναρξη των αγωνισμάτων, προσέφερε σε όλους τους συμμετέχοντες antifog spray, για καθαρή ορατότητα. Η arena προσέφερε μία ξεχωριστή εμπειρία κολύμβησης και ανέδειξε το πάθος για τον αθλητισμό και τη θάλασσα στο Spetses Mini Marathon.

Το Φυσικό Μεταλλικό Νερό ΑΥΡΑ της Coca-Cola Τρία Έψιλον φρόντισε για μια ακόμη χρονιά τη σωστή ενυδάτωση των αθλητών. Οι συμμετέχοντες είχαν τη δυνατότητα να επισκεφτούν το ειδικά διαμορφωμένο περίπτερο του ΑΥΡΑ για πολλές εκπλήξεις και μοναδικά δώρα και να γνωρίσουν τη μασκότ του ΑΥΡΑ, τον Avra Waver.

Ο Μακεδονικός Χαλβάς, το αγαπημένο έδεσμα μικρών και μεγάλων, που προσφέρει γεύση και ποιότητα εδώ και έναν αιώνα, χάρισε δύναμη και ενέργεια σε όλους τους συμμετέχοντες με την υψηλή διατροφική του αξία.

Η GU Energy, η Νο1 εταιρεία ειδών αθλητικής διατροφής στον κόσμο και η πρωτοπόρος στην κατηγορία της, παρείχε τα πολύτιμα ενεργειακά gels.

Στο πλαίσιο της διαχρονικής του δέσμευσης να στηρίζει ενεργά τον αθλητισμό και τις διοργανώσεις που προάγουν το «ευ αγωνίζεσθαι», ο Όμιλος Ιατρικού Αθηνών, ο μεγαλύτερος και μοναδικός ελληνικός όμιλος δευτεροβάθμιας υγείας στη χώρα και ένας από τους κορυφαίους στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, ήταν για μια ακόμη χρονιά ο Επίσημος Medical Partner των αγώνων. Ο Όμιλος παρείχε ολοκληρωμένη ιατρική κάλυψη, διακομιδές και πρώτες βοήθειες σε επείγοντα περιστατικά, εξασφαλίζοντας την υγεία και ασφάλεια όλων των παρευρισκόμενων, αθλητών, θεατών και εθελοντών, καθ’ όλη τη διάρκεια του event.

Η BLACKROLL συμμετείχε στη διοργάνωση με ένα ειδικά διαμορφωμένο Recovery Zone, προσφέροντας στους συμμετέχοντες μια ολοκληρωμένη εμπειρία recovery και ευεξίας καθ’ όλη τη διάρκεια του τριημέρου. Οι συμμετέχοντες είχαν τη δυνατότητα να χαλαρώσουν πριν ή μετά τον αγώνα, δοκιμάζοντας premium προϊόντα μυϊκής αποθεραπείας και αποκατάστασης, όπως compression boots, fascia guns και εργαλεία functional recovery & mobility.

Η Colgate πιστεύει ότι όλοι αξίζουν ένα μέλλον γεμάτο χαμόγελα. Για 2η συνεχόμενη χρονιά ήταν χορηγός στο Spetses Mini Marathon και με τη σειρά Colgate Total Active Prevention βρέθηκε δίπλα στους συμμετέχοντες, μοιράζοντας χαμόγελα και δώρα, αναδεικνύοντας την πρωταρχική σημασία της ενεργού πρόληψης για ένα υγιές χαμόγελο. Μας έδειξε πως η ολοκληρωμένη στοματική φροντιδα ξεκινά με το Colgate Total Active Prevention σύστημα (οδοντόκρεμα, οδοντόβουρτσα & στοματικό διάλυμα) που είναι 15 φορές πιο αποτελεσματικό στην καταπολέμηση της βακτηριακής πλάκας* και μας παρουσίασε τη νέα οδοντοκρεμα Colgate Smart Pump.

*μείωση βακτηριακής πλάκας όταν χρησιμοποιούνται μαζί οδοντόκρεμα, οδοντόβουρτσα και στοματικό διάλυμα Colgate Total σε σύγκριση με μια κοινή φθοριούχο οδοντόκρεμα και μια επίπεδη οδοντόβουρτσα, με συνεχή χρήση για 1 εβδομάδα.

Η Howden, ως Insurance Partner του Spetses Mini Marathon, βρέθηκε στο πλευρό της διοργάνωσης συμβάλλοντας στην ασφαλή και ομαλή διεξαγωγή της. Με την πολύτιμη υποστήριξή της, αποτέλεσε έναν σημαντικό συνεργάτη της φετινής επετειακής διοργάνωσης.
Transportation Partners της διοργάνωσης ήταν η Alphalines, η Hellenic Seaways και η Magic Sea Ferries, με πλήθος συμμετοχών σε όλα τα αγωνίσματα.

Συντελεστής ήταν η Lifeguard Hellas, η οποία παρείχε ναυαγοσωστικές υπηρεσίες κατά τη διεξαγωγή των αγωνισμάτων τις ημέρες της διοργάνωσης. Media Partner της διοργάνωσης ήταν η Innews και χορηγοί επικοινωνίας η Liquid Media, η Nova, το Shape, το Gazzetta και το BOOM.

«Ο κ. Τσίπρας υπαγορεύει και ο κ. Καρτερός, ο άλλοτε λογογράφος του, εκτελεί με τη γραφίδα του την προσωπική επίθεση στον Νίκο Ανδρουλάκη με πρωτοφανείς και ανοίκειους χαρακτηρισμούς» αναφέρεται στην ανακοίνωση. Στο άρθρο του στην ΕΦΣΥΝ, ο Θανάσης Καρτερός εξαπολύει σφοδρή επίθεση στον Νίκο Ανδρουλάκη, κατηγορώντας τον ότι έχει οργανώσει μια συστηματική εκστρατεία όξυνσης, διχασμού και συκοφαντικών επιθέσεων κατά του Αλέξη Τσίπρα και της ΕΛΑΣ. «Τελικά ο Ανδρουλάκης είναι βλάκας;» διερωτάται χαρακτηριστικά στο κείμενό του.

Παράλληλα, αμφισβητεί την πολιτική στρατηγική του προέδρου του ΠΑΣΟΚ και επικρίνει τη στάση του απέναντι σε στελέχη που επιτίθενται φραστικά σε εκπροσώπους της ΕΛΑΣ, κάνοντας ειδική αναφορά στο περιστατικό με τον Κωνσταντόπουλο και την Άννα Παπαδοπούλου. Ακόμη, τον κατηγορεί ότι επιχειρεί να ταυτίσει πολιτικά τον Τσίπρα με τον Μητσοτάκη, καταλήγοντας στο αιχμηρό ερώτημα αν η τακτική αυτή αποτελεί συνειδητή κομματική στρατηγική ή αποτέλεσμα «πολιτικής βλακείας» (δείτε αναλυτικά το άρθρο Καρτερού εδώ).

Ανακοίνωση κατά Τσίπρα για το άρθρο Καρτερού

«Ο κ. Τσίπρας υπαγορεύει και ο κ. Καρτερός, ο άλλοτε λογογράφος του, εκτελεί με τη γραφίδα του την προσωπική επίθεση στον Νίκο Ανδρουλάκη με πρωτοφανείς και ανοίκειους χαρακτηρισμούς. Μετά την αποτυχία των μεσσιανικών συνταγών, την απουσία εναλλακτικής πρότασης διακυβέρνησης απέναντι στη Νέα Δημοκρατία και τα παιχνίδια του παρασκηνίου, το ΙΧ κόμμα του κ. Τσίπρα δείχνει ότι ξέμεινε από πολιτικά καύσιμα.

Και καταφεύγει σε αυτό που ξέρουν καλύτερα: την τοξικότητα και τον λίβελο. Αν θέλουν να δουν ποιος φταίει για το ξεφούσκωμα του κ. Τσίπρα, ας κοιτάξουν τον καθρέφτη του αρχηγού τους. Όταν ως πρώην Πρωθυπουργός δεν γνωρίζεις πως το καλώδιο GSI είναι καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης και όχι τηλεπικοινωνιών και το επαναλαμβάνεις αδιακρίτως, δεν σου φταίει ο Ν. Ανδρουλάκης και το ΠΑΣΟΚ.

Όταν επιλέγεις συνειδητά να ταυτιστείς με τον Κυριάκο Μητσοτάκη στο ζήτημα της αντιμετώπισης του ιδιωτικού χρέους, όταν συμφωνείς με τη Νέα Δημοκρατία ότι δεν πρέπει να επανέλθει ο 13ος μισθός και η 13η σύνταξη, δεν σου φταίει το ΠΑΣΟΚ. Όταν αντί να κάνεις αντιπολίτευση, ομολογείς μόνος σου πως σε νοιάζει μόνο να νικήσεις το ΠΑΣΟΚ, δε σου φταίει ο Νίκος Ανδρουλάκης.

Όταν τα στελέχη σου δίνουν την εικόνα Βαβέλ, δεν σου φταίει το ΠΑΣΟΚ. Όταν επιλέγεις τη λάσπη κατά του ΠΑΣΟΚ μέσω του πληρωμένου στρατού τρολ που έχεις και των ψηφιακών συμμοριών αλά “Ομάδα Αλήθειας”, μην περιμένεις να μην το καταλάβει ο δημοκρατικός κόσμος.

Κύριε Τσίπρα, αν θέλετε να χτυπήσετε τον Νίκο Ανδρουλάκη κάντε το μόνος σας, μην κρύβεστε πίσω από τους προπαγανδιστές σας. Είναι κρίμα να βάζετε ανθρώπους σας να παπαγαλίζουν κατά του Νίκου Ανδρουλάκη τα ίδια επιχειρήματα και την ίδια φρασεολογία που χρησιμοποιεί ο Άδωνις Γεωργιάδης. Τους εκθέτετε ανεπανόρθωτα.

Πάρτι στο Μαξίμου κάνουν απ’ όταν εμφανίστηκε το κόμμα του κ. Τσίπρα. Για αυτό και πανικόβλητοι προσπαθούν να τον κρατήσουν όρθιο τα ίδια συμφέροντα που στηρίζουν τον κ. Μητσοτάκη.

«#Υπόνομοι. Ο Θανάσης Καρτερός, έχει τον Σταλινισμό στο αίμα του και την πένα του βουτηγμένη στα βοθρολύμματα. Σε ρόλο πρόθυμου “μπροστινού”… αποκαλύπτει τα αδιέξοδά των “σωτήρων” με γελοιώδεις ύβρεις και λοιδορίες που αποδεικνύουν ότι είναι αμετανόητοι» ανέφερε, δε, σε ανάρτησή του στο Facebook ο Δημήτρης Κατσικάρης, γραμματέας Επικοινωνίας του ΠΑΣΟΚ.

Με το μήνυμα «Μαζί πιο δυνατοί», το 18ο Greece Race for the Cure® συγκέντρωσε περισσότερους από 58.000 συμμετέχοντες, άνδρες, γυναίκες και παιδιά, που ένωσαν τα βήματά τους στέλνοντας ηχηρό μήνυμα για τη σημασία της ενημέρωσης, της πρόληψης και της έγκαιρης διάγνωσης, αλλά και ένα μήνυμα στήριξης προς τις γυναίκες που νοσούν ή έχουν νοσήσει από καρκίνο του μαστού.

Το Greece Race for the Cure®, το 2ο μεγαλύτερο Race for the Cure® στην Ευρώπη, διοργανώνεται από τον Πανελλήνιο Σύλλογο Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής», με την έγκριση της Think Pink Europe®, σε συνδιοργάνωση με τον Δήμο Αθηναίων και τον ΟΠΑΝΔΑ (Οργανισμό Πολιτισμού Αθλητισμού και Νεολαίας του δήμου Αθηναίων).

Το φετινό Greece Race for the Cure® πραγματοποιήθηκε το Σαββατοκύριακο 3 & 4 Οκτωβρίου 2026, για πρώτη φορά στο Πεδίον του Άρεως, ενώνοντας δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους γύρω από έναν κοινό σκοπό: έναν κόσμο όπου η ενημέρωση και η πρόληψη γίνονται δύναμη απέναντι στον καρκίνο του μαστού και καμία γυναίκα δεν αισθάνεται μόνη απέναντι στη νόσο.

Στο περίπτερο των UNI-PHARMA και InterMed, οι συμμετέχοντες είχαν παράλληλα την ευκαιρία να γνωρίσουν προϊόντα από το ευρύ χαρτοφυλάκιο του Ομίλου, που ανταποκρίνονται σε διαφορετικές ανάγκες υγείας και φροντίδας σε όλα τα στάδια της ζωής.

Με σταθερή έμφαση στην Έρευνα & Ανάπτυξη, τη συνεργατική έρευνα και την επιστημονική καινοτομία, ο Όμιλος Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Τσέτη επενδύει με συνέπεια στην ανάπτυξη σκευασμάτων υψηλής προστιθέμενης αξίας, που ανταποκρίνονται στις σύγχρονες ανάγκες και συμβάλλουν στην καλύτερη ποιότητα ζωής και την υγιή μακροζωία.

Η παρουσία των UNI-PHARMA και InterMed στο Greece Race for the Cure® εκφράζει τη διαχρονική επιλογή του Ομίλου Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Τσέτη να στηρίζει πρωτοβουλίες με ουσιαστικό κοινωνικό αποτύπωμα, που ενώνουν τους ανθρώπους γύρω από τη γνώση, την ευαισθητοποίηση και την αλληλεγγύη.

UNI_PHARMA #InterMed www.uni-pharma.gr www.intermed.com.gr

«Με άμεση ισχύ, υπάρχει ενεργειακή εκεχειρία στον πόλεμο μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας. Και οι δύο πλευρές συμφώνησαν. Μην την παραβιάσετε» έγραψε προηγουμένως ο Αμερικανός πρόεδρος. Η εξέλιξη αυτή έρχεται ως συνέχεια των έντονων πιέσεων που άσκησε ο Ντόναλτ Τραμπ στον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, τον οποίο κατηγόρησε δημόσια για την εκτόξευση των διεθνών τιμών του ντίζελ, φτάνοντας μάλιστα στο σημείο να αμφισβητήσει την πολιτική του ηγεσία και να αφήσει αιχμές για την ανάγκη αλλαγής σκυτάλης στην ουκρανική προεδρία.

Ανταποκρινόμενος στους υψηλούς τόνους και την αμφισβήτηση της Ουάσινγκτον, ο Ζελένσκι προέβη νωρίτερα σε μια κρίσιμη τοποθέτηση, δηλώνοντας έτοιμος να ανοίξει τον δρόμο για τη διεξαγωγή προεδρικών εκλογών στην χώρα του. Ωστόσο, ο Ζελένσκι έθεσε ως απαράβατο όρο τη δέσμευση της Ρωσίας σε μια πλήρη και συνολική κατάπαυση του πυρός διάρκειας 60 ημερών, προκειμένου να εξασφαλιστούν οι απαραίτητες συνθήκες ασφαλείας.

Σε σύντομη συνέντευξη μετά την ανακοίνωση του Τραμπ, ο Ζελένσκι, εμφανίστηκε στο Axios μάλλον να αιφνιδιάζεται, λέγοντας χαρακτηριστικά: «Η ανακοίνωση της εκεχειρίας ήταν είδηση για μένα». Αλλά συνέχισε: «Αν ο πρόεδρος Τραμπ διαπραγματεύτηκε τη συμφωνία με τον Πούτιν, παρακαλούμε να μας πείτε πότε ξεκινά η εκεχειρία. Είμαστε έτοιμοι και θα τη δεχτούμε».

Η κίνηση αυτή μετατοπίζει πλέον το βάρος των διαπραγματεύσεων στη Μόσχα, την ώρα που η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα αν αυτή η μερική ενεργειακή εκεχειρία μπορεί να αποτελέσει τον προάγγελο ευρύτερων διπλωματικών εξελίξεων. Παρά την κατηγορηματική διατύπωση της ανακοίνωσης, ο Τραμπ δεν παρουσίασε περισσότερες λεπτομέρειες για τους όρους της συμφωνίας, τη διάρκειά της ή τον τρόπο με τον οποίο θα διαπιστώνεται ενδεχόμενη παραβίασή της.  Η ανακοίνωση αφορά αποκλειστικά τις επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις και δεν ισοδυναμεί με γενική κατάπαυση του πυρός στον πόλεμο.

Την Παρασκευή, ο Τραμπ ανακοίνωσε την επίτευξη ενεργειακού deal με τον Βλαντίμιρ Πούτιν. Η συμφωνία προβλέπει την παροχή εκατομμυρίων τόνων ρωσικού diesel στην αμερικανική και παγκόσμια αγορά. Όπως ανέφερε σε ανάρτησή του, με άμεση ισχύ, η Μόσχα θα αποδεσμεύσει 300.000 τόνους, ενώ μέσα στον Νοέμβριο, θα παράσχει ακόμα 500.000. Συνολικά, το ενεργειακό deal, προβλέπει την παροχή από τη Ρωσία, πάνω από 4 εκατ. τόνων. Υποσχέθηκε, επίσης, πτώση στις τιμές καυσίμων, οι οποίες τον πιέζουν ιδιαίτερα εν όψει και τον κρίσιμων ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.

Αντιδράσεις Ευρωπαίων

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν εξέφρασε την «καθολική της υποστήριξη» προς τον πρόεδρο της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι και τις εκκλήσεις του Κιέβου για την εφαρμογή εκεχειρίας που θα προστατεύσει την παγκόσμια τροφοδοσία σε είδη διατροφής και τις ενεργειακές υποδομές της Ουκρανίας και της Ρωσίας. «Και εκφράζω την καθολική μου υποστήριξη προς τον πρόεδρο Ζελένσκι που ηγείται του αγώνα για την ελευθερία του λαού του», δήλωσε η πρόεδρος της Κομισιόν.

Η Γαλλία υποστηρίζει ανεπιφύλακτα την έκκληση για μία πραγματικά ενεργειακή εκεχειρία για την εφαρμογή της οποίας είναι διατεθειμένη η Ουκρανία, δήλωσε ο Εμανουέλ Μακρόν μετά την σχετική ανακοίνωση του Τραμπ. «Στην φάση αυτή, η Ρωσία συνεχίζει να την αρνείται κλιμακώνοντας τις τελευταίες ακόνη ώρες τις επιθέσεις κατά ουκρανικών υποδομών», σημείωσε. «Η Γαλλία θα συνεχίσει να στέκεται στο πλευρό της Ουκρανίας και τους προέδρου Ζελένσκι», δήλωσε επίσης ο πρόεδρος της Γαλλίας.

Δηλώσεις Αμερικανού ΥΠΟΙΚ

Η κυβέρνηση Τραμπ θα εφαρμόσει τη συμφωνία προμήθειας ντίζελ από τη Ρωσία υπό το πλαίσιο της υπάρχουσας νομικής εξουσίας, δήλωσε σήμερα στο τηλεοπτικό κανάλι Fox News ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ, προσθέτοντας ότι η συμφωνία είναι καλή για τους Αμερικανούς.

“Θα το κάνουμε με το σύνολο της νομικής εξουσίας που έχουμε. Έτσι, γνωρίζετε ότι ο καθένας στο Κογκρέσο που λέει ότι είτε είναι ένα παλιό νομοσχέδιο ή το νομοσχέδιο Λίντσεϊ Γκράχαμ που μας απαγορεύει να το κάνουμε, είναι λάθος”, δήλωσε ο Μπέσετ στην τηλεοπτική εκπομπή Fox & Friends. “Είναι καλό για τους Αμερικανούς…, μειώνοντας αυτές τις τιμές πετρελαίου”, πρόσθεσε ο Μπέσεντ.

Ρωσική παρέμβαση καταγγέλλει το Λονδίνο

Σε μια δήλωση με ιδιαίτερο πολιτικό βάρος, ο πρωθυπουργός της Βρετανίας, Άντι Μπέρναμ, υποστήριξε ότι υπήρξε ρωσική παρέμβαση στο δημοψήφισμα του 2016 για το Brexit, επιβεβαιώνοντας, όπως ανέφερε, την εκτίμηση των βρετανικών αρχών για τον ρόλο της Μόσχας στη συγκεκριμένη εκλογική διαδικασία. Πρόκειται για την πρώτη φορά που εν ενεργεία πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου προχωρά σε τόσο ξεκάθαρη τοποθέτηση γύρω από ένα ζήτημα που απασχολεί εδώ και χρόνια τη βρετανική πολιτική σκηνή.

Μιλώντας στο podcast The Rest Is Politics, το οποίο αναμένεται να δημοσιευθεί τη Δευτέρα, ο Μπέρναμ αποκάλυψε ότι αμέσως μετά την ανάληψη των καθηκόντων του ζήτησε ενημέρωση από αρμόδιους αξιωματούχους για το κατά πόσο υπήρξε ρωσική ανάμιξη στο δημοψήφισμα που οδήγησε στην αποχώρηση της Βρετανίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Όπως είπε, η απάντηση που έλαβε ήταν ξεκάθαρη. «Όταν ανέλαβα καθήκοντα στην Ντάουνινγκ Στριτ, έθεσα το ερώτημα: υπήρξε παρέμβαση της Ρωσίας στο δημοψήφισμα του 2016; Και έλαβα τη σαφή απάντηση ότι, ναι, υπήρξε», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Οι ισχυρισμοί περί ρωσικής εμπλοκής δεν είναι νέοι. Τα προηγούμενα χρόνια είχαν διατυπωθεί επανειλημμένα κατηγορίες ότι ρωσικά δίκτυα και ψεύτικοι λογαριασμοί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επιχείρησαν να επηρεάσουν το κλίμα υπέρ της εξόδου της Βρετανίας από την ΕΕ. Παρά τις καταγγελίες, οι βρετανικές κυβερνήσεις απέφευγαν μέχρι σήμερα να τοποθετηθούν δημόσια και με σαφήνεια για τα ευρήματα των αρμόδιων υπηρεσιών, γεγονός που καθιστά τις δηλώσεις Μπέρναμ ακόμη πιο σημαντικές. Πάντως, η Μόσχα παγίως απορρίπτει αυτές τις κατηγορίες.

Ο Βρετανός πρωθυπουργός συνέδεσε το ζήτημα με τη γενικότερη ανησυχία που επικρατεί στην Ευρώπη για την επιρροή ξένων δυνάμεων στις πολιτικές εξελίξεις. Αναφερόμενος στη συνάντηση που είχε την περασμένη εβδομάδα στο Βερολίνο με τον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς, σημείωσε ότι συζήτησαν τους κινδύνους που προέρχονται από εχθρικά κράτη, ενώ υποστήριξε ότι η παραπληροφόρηση που προέρχεται από τη Ρωσία επιχειρεί να επηρεάσει ευρωπαϊκά πολιτικά συστήματα.

Αντιδράσεις στους Ρεπουμπλικάνους

Την ίδια στιγμή, εσωκομματικό μέτωπο ανοίγει για τον Τραμπ, καθώς Ρεπουμπλικάνος βουλευτής επιχειρεί να βάλει «φρένο» στη συμφωνία που ανακοίνωσε ο Αμερικανός πρόεδρος με τον Πούτιν για την προμήθεια ρωσικού ντίζελ. Σύμφωνα με το Axios, ο Ρεπουμπλικάνος βουλευτής της Πενσιλβάνια, Μπράιαν Φιτζπάτρικ, ανακοίνωσε το Σάββατο (10/10) την πρόθεσή του να προωθήσει νομοθετική πρωτοβουλία για τον αποκλεισμό των αγορών ρωσικού πετρελαίου, αμφισβητώντας ευθέως τη συμφωνία Τραμπ-Πούτιν.

Ο Φιτζπάτρικ, ο οποίος είναι συμπρόεδρος της διακομματικής ομάδας του Κογκρέσου για την Ουκρανία, σχεδιάζει να καταθέσει νομοσχέδιο με τίτλο «Νόμος Ρόναλντ Ρίγκαν για την Ειρήνη μέσω της Ισχύος» (Ronald Reagan Peace Through Strength Act), επικαλούμενος τη γνωστή εξωτερική πολιτική φιλοσοφία του πρώην Αμερικανού προέδρου.

Μάλιστα, εμφανίστηκε αποφασισμένος να παρακάμψει την ηγεσία της Βουλής των Αντιπροσώπων και να επιβάλει ψηφοφορία για το νομοσχέδιο. «Θα οδηγηθεί υποχρεωτικά στην Ολομέλεια μέσω της σχετικής διαδικασίας και θα εγκριθεί με συντριπτική πλειοψηφία», έγραψε σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X. Στο πλευρό του βρίσκεται ήδη ο Ρεπουμπλικανός βουλευτής Ντον Μπέικον, ο οποίος αποχωρεί από το Κογκρέσο και δήλωσε στο Axios ότι έχει συμφωνήσει να υπογράψει τη σχετική πρωτοβουλία.

Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι χαρακτήρισε τη συμφωνία «άδικη και ανέντιμη», υποστηρίζοντας, σε δηλώσεις του στο Axios, ότι ουσιαστικά αποτελεί «δώρο στον Πούτιν». Από την πλευρά του, ο Τραμπ κάλεσε το Σάββατο την Ουκρανία να αντικαταστήσει τον Ζελένσκι με έναν ηγέτη που θα ήταν διατεθειμένος να καταλήξει σε συμφωνία με τη Ρωσία. Η Κομισιόν, ευρωπαϊκές χώρες και η Βρετανία εξέφρασαν την στήριξη τους στο Κίεβο και τις ενστάσεις τους για την συμφωνία.

Η τροπολογία Φιτζπάτρικ

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η κοινοβουλευτική διαδικασία που σχεδιάζει να ακολουθήσει ο Φιτζπάτρικ. Ο Ρεπουμπλικανός βουλευτής σκοπεύει να αξιοποιήσει τη λεγόμενη discharge petition, μια διαδικασία που επιτρέπει την εισαγωγή νομοσχεδίου προς ψηφοφορία στη Βουλή των Αντιπροσώπων, χωρίς την έγκριση της ηγεσίας της. Για να ενεργοποιηθεί η διαδικασία απαιτούνται 218 υπογραφές βουλευτών, γεγονός που σημαίνει ότι η πρωτοβουλία θα χρειαστεί ευρύτερη διακομματική στήριξη. Πρόκειται για τακτική που έχει χρησιμοποιηθεί όλο και συχνότερα από μέλη του Κογκρέσου, προκειμένου να παρακάμψουν τον πρόεδρο της Βουλής των Αντιπροσώπων, Μάικ Τζόνσον.

Άλλωστε, ο Φιτζπάτρικ και ο Μπέικον είχαν καταφέρει νωρίτερα φέτος να επιβάλουν ψηφοφορία για νομοθεσία που αφορούσε τη βοήθεια προς την Ουκρανία και τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας. Η σχετική πρόταση εγκρίθηκε από τη Βουλή των Αντιπροσώπων, αλλά η πορεία της σταμάτησε στη Γερουσία.

Παρά την αποφασιστικότητα του Φιτζπάτρικ, η προσπάθειά του αντιμετωπίζει σημαντικά πολιτικά και χρονικά εμπόδια. Το Κογκρέσο αναμένεται να ολοκληρώσει την τρέχουσα θητεία του τον Ιανουάριο, ενώ η Βουλή των Αντιπροσώπων δεν έχει προγραμματισμένες ψηφοφορίες πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου. Ακόμη και εάν η νομοθετική πρωτοβουλία εγκριθεί από τη Βουλή, θα πρέπει στη συνέχεια να περάσει από τη Γερουσία, ενώ δεν αποκλείεται να βρεθεί αντιμέτωπη και με προεδρικό βέτο.

Οι αντιδράσεις στο εσωτερικό των Ρεπουμπλικάνων δεν είναι, πάντως, ομόφωνες. Ρεπουμπλικάνός βουλευτής, ο οποίος μίλησε υπό καθεστώς ανωνυμίας στο Axios, εξέφρασε επιφυλάξεις για το εγχείρημα. «Δεδομένου ότι το Κογκρέσο δεν θα συνεδριάσει για άλλες τέσσερις εβδομάδες, οποιοσδήποτε συνετός νομοθέτης πιθανότατα δεν θα αναλάμβανε πρόωρα μια τέτοια δέσμευση», ανέφερε.

Από την πλευρά των Δημοκρατικών, βουλευτής δήλωσε ότι σκοπεύει να υπογράψει προσωπικά την πρωτοβουλία, εκτιμώντας ότι το ίδιο θα κάνουν και οι περισσότεροι συνάδελφοί του. Ωστόσο, παραδέχθηκε ότι δεν είναι εξασφαλισμένη η καθολική στήριξη των Δημοκρατικών, επισημαίνοντας ότι η κομματική ηγεσία ενδέχεται να μη θέλει να διευκολύνει τον Φιτζπάτρικ, τουλάχιστον πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές.