Πρόκειται για ανάγκες που δεν αφορούν μόνο την Κύπρο, ελεύθερες περιοχές και κατεχόμενα, αλλά και κράτη της ευρύτερης περιοχής. Εάν δε κάποιος αξιολογήσει και τις γεωπολιτικές εξελίξεις στην περιοχή, τότε πρόκειται για κίνηση, που προτάσσει μεν την… διευκόλυνση των «προσπαθειών στο Κυπριακό», ωστόσο, είναι σαφές πως εντάσσεται στους ευρύτερους σχεδιασμούς της κατοχικής δύναμης. Πρόκειται, ουσιαστικά για μια στρατηγική επιβολής νέων τετελεσμένων στον ενεργειακό χάρτη της Ανατολικής Μεσογείου. 

Η τουρκική πρωτοβουλία αφορά κινήσεις, ΜΟΕ, που θα πρέπει να προχωρήσουν επειδή, όπως δηλώνει, δεν βλέπει προοπτική λύσης, εκτός, βέβαια, κι εάν  η Λευκωσία αποδεχθεί το τουρκικό αφήγημα για αναγνώριση της αποσχιστικής ισότητας ως ένα από τα «δυο κράτη» στο νησί. 

Τα ΜΟΕ και ο Φιντάν 

Πώς ξετυλίγει η Άγκυρα το νήμα του σχεδιασμού της;  Το πρώτο και βασικό δεδομένο είναι πως η  κατοχική πλευρά  κινείται συστηματικά και μεθοδικά σε σχέση με τα κατεχόμενα, εδραιώνοντας την παρουσία και τον έλεγχο της. Τα έργα υποδομής, στα οποία επενδύει, διαμορφώνουν συνθήκες με τις οποίες θωρακίζει την τουρκική παρουσία στην Κύπρο. Παράλληλα, δημιουργεί δεδομένα πλήρους εξάρτησης των κατεχομένων στην ίδια.

Σε βαθμό που χωρίς αυτή δεν μπορεί να λειτουργήσει (πέραν από τη χρηματοδότηση). Είναι σαφές πως μέσα στα εναλλακτικά σενάρια είναι κι αυτό της προσάρτησης, της ενσωμάτωσης των κατεχόμενων. Ένα σενάριο που μπορεί να προωθείται με έργα, κινήσεις και αλλαγή τρόπου λειτουργίας «διοικητικά» της αποσχιστικής οντότητας, αλλά δεν προτάσσεται.

Είναι ένα σενάριο που υφίσταται, αλλά σκοπίμως λειτουργεί «σιωπηρά». Τίποτε δεν ανακοινώνεται μέχρι «να ωριμάσουν οι συνθήκες». Δηλαδή, της μη λύσης και των επαναλαμβανόμενων παρατεταμένων αδιεξόδων. Αυτό μπορεί να προωθηθεί, όταν και όποτε κριθεί ότι έχουν «ωριμάσει» οι συνθήκες είτε διά δημοψηφίσματος στα κατεχόμενα είτε με απόφαση της ψευδοβουλής. Αυτό το ενδεχόμενο φαντάζει, ωστόσο, μακρινό και θα έχει σοβαρές, ενδεχομένως και ασήκωτες, επιπτώσεις στην Τουρκία καθώς θα αφορά ένα κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η παρέμβαση Φιντάν

Οι πρόσφατες δηλώσεις του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, στο πρακτορείο «Ανατολού», έγιναν με αφορμή την πρόσφατη συμφωνία της Μέκκας (Τουρκία, Πακιστάν, Σαουδική Αραβία), ωστόσο ο Τούρκος αξιωματούχος, επέλεξε να αναφερθεί εκτενώς στο Κυπριακό. Και ενώ από τις δηλώσεις αυτές αναδείχθηκαν στη δημόσια σφαίρα τα γνωστά και επαναλαμβανόμενα, για «λύση δυο κρατών» στην Κύπρο, ωστόσο, ταυτόχρονα ξεκαθάρισαν και πολλές πτυχές της ακολουθούμενης πολιτικής της Άγκυρας, που δεν αφορούν μόνο το στόχο αλλά και την τακτική.

Είναι σαφές πως η κατοχική πλευρά «κτίζει» μια πολιτική στη βάση του αφηγήματος ότι δεν μπορεί να επιτευχθεί λύση, λόγω δήθεν της στάσης της ελληνοκυπριακής πλευράς, η οποία δεν αποδέχεται να προχωρήσει σε καταμερισμό των εξουσιών. Η Τουρκία υποστηρίζει σε επαφές της με τρίτους, ότι αυτή η θεώρηση της ελληνικής πλευράς δεν θα αλλάξει και ενόψει τούτου, για σκοπούς «σταθερότητας» και «ειρήνης», προτείνει σχέσεις «καλής γειτονίας».

Ο Τούρκος Εξωτερικών, λοιπόν, στη συνέντευξή του, αναφέρθηκε στο γεγονός ότι υπάρχει ανάγκη από νερό, φυσικό αέριο και ηλεκτρισμό και προς αυτή την κατεύθυνση θα πρέπει να γίνουν από κοινού έργα. Πρόκειται, με βάση τα προτεινόμενα από την Τουρκία ΜΟΕ, για λύσεις, μόνιμου χαρακτήρα. Κοινά έργα, που θα αφορούν την αντιμετώπιση διαχρονικών ενίοτε και πιεστικών προβλημάτων.

Είναι, πάντως, σαφές πως κατοχική πλευρά επιδιώκει, σε περίπτωση, που τα προτεινόμενα ΜΟΕ προχωρήσουν, να δημιουργήσει και σχέσεις εξάρτησης με την Κυπριακή Δημοκρατία. Είναι ένας διαχρονικός στόχος, το οποίον προωθεί είτε με λύση είτε χωρίς, έχοντας ως μεγάλο στόχο τον πλήρη έλεγχο του νησιού. 

Πρέπει, περαιτέρω, να αναφερθεί πως, με βάση και τα όσα μεταδίδονται από την Τουρκία, αλλά και παλαιότερες πολιτικές παρεμβάσεις της Άγκυρας, ο αγωγός για μεταφορά φυσικού αερίου θα μπορούσε να ενταχθεί σε ένα ευρύτερο σχεδιασμό για ένα ενεργειακό διάδρομο μεταφοράς από την Ανατολική Μεσόγειο προς την Τουρκία και, μέσω αυτής, προς την Ευρώπη. Αυτή άλλωστε η «λύση» προτάθηκε πολλές φορές στο παρελθόν ενώ υπήρξαν και παρεμβάσεις τρίτων χωρών, ακόμη και γειτονικών, όπως το Ισραήλ, πριν οι σχέσεις του με την Τουρκία «χαλάσουν»

Μοντέλο το νερό

Η κατοχική πλευρά επικαλείται πάντα το μεγαλεπήβολο έργο με της μεταφοράς νερού από την Τουρκία στα κατεχόμενα με υποθαλάσσιους αγωγούς.  Ένα έργο, το οποίο ναι μεν καθυστέρησε, αλλά στο τέλος προχώρησε και υλοποιήθηκε. Υπενθυμίζεται ότι η μεταφορά νερού συζητείτο από την περίοδο των Ντεμιρέλ και Ντενκτάς. Ωστόσο, έγινε κατορθωτό να γίνει το 2015, με Πρόεδρο στην Τουρκία τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και κατοχικό ηγέτη, τον Μουσταφά Ακιντζί.

Σημειώνεται ότι το 2011 τέθηκε στη Μερσίνα ο θεμέλιος λίθος, τον Οκτώβριο του 2015 έγιναν τα εγκαίνια στο φράγμα των κατεχόμενων Πανάγρων, που κατασκευάστηκε για τον σκοπό αυτό. Η υλοποίηση του έργου δεν ήταν καθόλου εύκολη, ούτε και στη φάση της λειτουργίας του. Παρόλα αυτά, αποτελεί ένα γεγονός, το οποίο για την κατοχική δύναμη είναι σημείο αναφοράς. Στο παρελθόν η Τουρκία προσπάθησε να πωλήσει και σε τρίτες χώρες την τεχνογνωσία, ωστόσο, αυτό δεν προχώρησε.

Είναι σαφές από την τακτική που ακολουθείται, πως το μοντέλο του νερού θα επιχειρηθεί να μεταφερθεί και στο φυσικό αέριο. Η συμφωνία που υπογράφηκε στις 10 Ιουλίου, μεταξύ Άγκυρας και αποσχιστικής οντότητας, δρομολογεί την προώθηση του έργου, που με βάση τις εξαγγελίες, που έγιναν θα είναι έτοιμο το 2028. Σημειώνεται συναφώς ότι η κατοχική Τουρκία έχει ήδη εκδώσει NAVTEX, με ισχύ έως τις 30 Αυγούστου, για σεισμικές έρευνες στη Μεσόγειο του ερευνητικού σκάφους “Oruc Reis”. Το σκάφος εντοπίζεται στα ανοικτά της Τουρκίας.

ΜΟΕ: Η στάση της Λευκωσίας

Η Κυπριακή Δημοκρατία παρακολουθεί στενά και συνεχώς τους τουρκικούς σχεδιασμούς, τους οποίους εντάσσει στο ευρύτερο γεωπολιτικό περιβάλλον. Προφανώς και διάφοροι τρίτοι θα θεωρήσουν, τα συγκεκριμένα ΜΟΕ,  ως μεγάλη κίνηση και άνοιγμα της Τουρκίας προς την Κύπρο και στο Κυπριακό. Ενίοτε τους διαφεύγει το προφανές. Πρώτο, ότι οι Τούρκοι  προωθούν τα ΜΟΕ επειδή «δεν μπορεί να επιτευχθεί συμφωνία». Δεύτερο η δημιουργία σχέσεων εξάρτησης και ελέγχου.

Η Λευκωσία, εξετάζει όλα τα δεδομένα και αξιολογεί τις δυνατότητες. Ο στόχος είναι η λύση και όχι η ομηροποίηση της χώρας στην Τουρκία. Δεν μπορεί να αποδεχθεί φινλανδοποίηση της Κύπρου. Εάν, για παράδειγμα, η Τουρκία προτάσσει τα ενεργειακά ( από ποιο φυσικό αέριο θα προωθήσει το έργο;), η κυπριακή πλευρά μπορεί να προωθήσει τα ενεργειακά με λύση. Προτάσσοντάς το δικό της φυσικό αέριο. 

Πώς η Τουρκία αποκτά πρόσβαση σε φυσικούς πόρους τρίτων!

Η τουρκική επεκτατική πολιτική και στο πεδίο της ενέργειας συνδυάζει την ενίσχυση των τεχνικών δυνατοτήτων, του στόλου και τις συμφωνίες με ξένες εταιρείες και κράτη. Ο Υπουργός Ενέργειας και Φυσικών Πόρων, Alparslan Bayraktar, δήλωσε ότι η Τουρκία διαθέτει πλέον έξι πλοία-γεωτρύπανα βαθιών υδάτων και δύο σκάφη σεισμικών ερευνών, χαρακτηρίζοντας τον στόλο ως τον τέταρτο μεγαλύτερο στον κόσμο. Πρόκειται για μια στρατηγική επιλογή, η οποία ξεκίνησε και αναπτύχθηκε τα τελευταία χρόνια. Πρόκειται για μια επιλογή, που συνδέεται με τις ευρύτερες επεκτατικές επιδιώξεις της κατοχικής Τουρκίας.

Η Büşra Zeynep Özdemir, ερευνήτρια στο Ίδρυμα Πολιτικών, Οικονομικών και Κοινωνικών Ερευνών (SETA), σε άρθρο της στο τουρκικό πρακτορείο Ανατολού (AA Analysis) ,σχετικά με τις διεθνείς δραστηριότητες της ΤΡΑΟ, αναφέρει πως η  εταιρεία συμμετέχει εδώ και καιρό σε διάφορα έργα στο Αζερμπαϊτζάν, το Ιράκ και τη Ρωσία, ενώ τα πρόσφατα βήματα υποδεικνύουν κάτι περισσότερο από μια απλή γεωγραφική συνέχεια προηγούμενων δραστηριοτήτων( πρώτος «σταθμός» η Σομαλία).

«Η TPAO προχωρά τώρα προς την κατεύθυνση να γίνει μια εταιρεία που διεξάγει εξερεύνηση σε διαφορετικές ηπείρους, αναλαμβάνει κινδύνους γεώτρησης, συμμετέχει σε διεθνείς κοινοπραξίες και αποκτά άμεσα μερίδια πεδίου», αναφέρεται στο άρθρο. Σημειώνεται πως τους  πρώτους μήνες του 2026, οι συμφωνίες που υπογράφηκαν διαδοχικά με εταιρείες όπως η ExxonMobil, η Chevron, η BP, η Shell και η TotalEnergies διεύρυναν το διεθνές δίκτυο συνεργασιών της τουρκικής εταιρείας TPAO. Η TPAO απέκτησε μερίδιο 15% στην BP Energy Company της Kirkuk Limited, συνεργαζόμενη με την BP και την ConocoPhillips «σε ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα ανάπτυξης κοιτασμάτων στο Κιρκούκ». Η TPAO δραστηριοποιείται ήδη στο Ιράκ στα έργα Missan, Badra και Siba. 

Περαιτέρω, με την έγκριση της βουλγαρικής κυβέρνησης, η τουρκική εταιρεία απέκτησε μερίδιο 33% στο έργο, το οποίο λειτουργεί η Shell με μερίδιο 42% και η OMV με μερίδιο 25%. Το κοίτασμα, έκτασης περίπου 3.800 τετραγωνικών χιλιομέτρων, βρίσκεται κοντά στο κοίτασμα φυσικού αερίου Sakarya της Τουρκίας.

Σύμφωνα με την αναλύτρια, η συμμετοχή της TPAO στην ίδια κοινοπραξία με την Shell και την OMV Petrom στη θαλάσσια δικαιοδοσία μιας χώρας της Ευρωπαϊκής Ένωσης καταδεικνύει σαφώς ότι η εμπειρία που έχει αποκτήσει στη Μαύρη Θάλασσα είναι διεθνώς αναγνωρισμένη. Για τη Βουλγαρία, η TPAO προσφέρει μια συμπληρωματική συνεργασία λόγω της γεωγραφικής εγγύτητας, της γνώσης πεδίου που σχετίζεται με την ίδια λεκάνη και της υπεράκτιας χωρητικότητας που έχει αποδειχθεί στη Sakarya.

Σε όλα όσα αναλύονται στο άρθρο, σημαντικό στοιχείο είναι και το γεγονός ότι η τουρκική εταιρεία αποκτά με τη διεθνή δραστηριότητα της πρόσβαση σε πόρους άλλων κρατών, ό,τι και να σημαίνει αυτό για τις στρατηγικές επεκτατικές  επιδιώξεις της κατοχικής Τουρκίας.

Παράλληλα, στο νησί έφτασαν και πέντε πυροσβέστες από την 4η ΕΜΟΔΕ. Στο σημείο επιχειρούν συνολικά 89 πυροσβέστες με 6 ομάδες πεζοπόρων της 1ης, 4ης και 20ης ΕΜΟΔΕ, εθελοντές και 21 οχήματα. Συνδρομή από μηχανήματα έργου και υδροφόρες ΟΤΑ. Η πυρκαγιά εξελίσσεται σε δύσβατο σημείο, όπου η πρόσβαση είναι δυνατή μόνο από πεζοπόρα τμήματα, ενώ αναμένεται να συνδράμουν και τα εναέρια μέσα το πρωί. Λόγω της φωτιάς, χθες εκκενώθηκαν οι οικισμοί Πεύκο και Αγιος Φωκάς.

Ενεργοποιήθηκε η υπηρεσία Copernicus

Χθες ενεργοποιήθηκε και η υπηρεσία Copernicus για την καταγραφή των καμένων εκτάσεων από την πυρκαγιά στη Σκύρο. Όπως έγινε γνωστό από την Πολιτική Προστασία, σκοπός της ενεργοποίησης είναι η παραγωγή χαρτογραφικών προϊόντων και δεδομένων για περιοχές του Δήμου Σκύρου, στην Π.Ε. Εύβοιας της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας, οι οποίες πλήτονται από την πυρκαγιά που εκδηλώθηκε το Σάββατο 15 Αυγούστου 2026, προς υποβοήθηση του έργου των φορέων που εμπλέκονται στην αντιμετώπιση εκτάκτων αναγκών και στη διαχείριση των συνεπειών του φαινομένου.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα της Ekonomim, οι παράκτιες περιοχές της Τουρκίας και της Κύπρου αντιμετωπίζουν πιέσεις στις τιμές κατά την πιο έντονη περίοδο της τουριστικής σεζόν. Η αβεβαιότητα που προκαλεί ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή οδηγεί τους τουρίστες να μεταθέτουν τις κρατήσεις τους πιο κοντά στην ημερομηνία του ταξιδιού, με αποτέλεσμα τα ξενοδοχεία να καταφεύγουν σε μειώσεις τιμών προκειμένου να γεμίσουν τα άδεια δωμάτια.

Κρατήσεις την τελευταία στιγμή

Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλούνται οι Financial Times, οι αναρτημένες τιμές καταλυμάτων στην Αττάλεια για την περίοδο Αυγούστου-Οκτωβρίου μειώθηκαν κατά 5% σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο πέρυσι. Στη Μούγλα, όπου βρίσκονται σημαντικοί τουριστικοί προορισμοί όπως το Μπόντρουμ, το Μαρμαρίς και το Ντάλαμαν, η πτώση έφτασε το 8%.

Στην Τουρκία, η πίεση στις τιμές παρατηρείται κυρίως στις παραθαλάσσιες περιοχές, ενώ στην Κωνσταντινούπολη οι τιμές των καταλυμάτων την ίδια περίοδο αυξήθηκαν κατά 5%.

Στην Κύπρο οι τιμές των ξενοδοχείων υποχώρησαν κατά 4%, ενώ στην Αίγυπτο, η οποία είχε ισχυρή ανάπτυξη πέρυσι, η πτώση έφτασε το 10%. Αντίθετα, στα ελληνικά νησιά και στους παραθαλάσσιους προορισμούς της Ιταλίας, της Ισπανίας και της Κροατίας, οι τιμές γενικά παρέμειναν στα περσινά επίπεδα ή αυξήθηκαν.

Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχει οδηγήσει τους τουρίστες να αναβάλλουν τις αποφάσεις τους για τις διακοπές, ιδιαίτερα σε προορισμούς όπως η Τουρκία, οι οποίοι θεωρούνται γεωγραφικά κοντά στην περιοχή. Αεροπορικές εταιρείες, τουριστικοί πράκτορες και ξενοδοχεία δυσκολεύονται να προβλέψουν τη ζήτηση και τα έσοδά τους, καθώς οι κρατήσεις πραγματοποιούνται πολύ λίγο πριν από την ημερομηνία του ταξιδιού.

Τουριστικοί οργανισμοί αναφέρουν ότι ο πόλεμος με το Ιράν μείωσε φέτος το καλοκαίρι τη ζήτηση για διακοπές στην Τουρκία, ενώ ορισμένοι τουρίστες επέλεξαν προορισμούς όπως η Ισπανία αντί της Τουρκίας. Προσθέτουν, επίσης ότι, παρά το γεγονός πως η Τουρκία και η Κύπρος απέχουν περισσότερα από 2.000 χιλιόμετρα από το Ιράν, η θέση τους στον χάρτη δημιουργεί την εντύπωση ότι βρίσκονται πιο κοντά στη ζώνη των συγκρούσεων.

Αυτή η αντίληψη επηρέασε αρνητικά τις κρατήσεις κατά τους πρώτους μήνες του έτους. Ωστόσο, τους τελευταίους μήνες η ζήτηση άρχισε να ανακάμπτει, καθώς οι μειώσεις τιμών στην Ανατολική Μεσόγειο λειτουργούν ως κίνητρο για τους τουρίστες.

Η αύξηση των κρατήσεων της τελευταίας στιγμής επηρεάζει και τη λειτουργία των τουριστικών επιχειρήσεων. Εταιρείες αναγκάστηκαν να προσλάβουν επιπλέον προσωπικό λόγω της έντονης αύξησης των κρατήσεων τελευταίας στιγμής τον Αύγουστο.

Μειώθηκε ο αριθμός των τουριστών στην Τουρκία

Ο τουρκικός τουρισμός αντιμετωπίζει, εκτός από την πίεση που προκαλεί η ζήτηση λόγω του πολέμου, και το πρόβλημα του υψηλού κόστους. Κατά τους πρώτους έξι μήνες του 2026, την Τουρκία επισκέφθηκαν 25,8 εκατομμύρια άτομα. Ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί σε μείωση 2,4% σε σχέση με την ίδια περίοδο πέρυσι. Ο αριθμός των τουριστών που επισκέφθηκαν την Κύπρο μειώθηκε κατά περισσότερο από 10%, στα 1,7 εκατομμύρια.

Στην Τουρκία, ο υψηλός πληθωρισμός και η άνοδος της τουρκικής λίρας αυξάνουν το κόστος των διακοπών για τους ξένους τουρίστες σε όρους ευρώ και δολαρίου. Ιδιαίτερα ορισμένες δαπάνες, όπως η εστίαση και το φαγητό σε εστιατόρια, είναι ακριβότερες από ό,τι σε αντίστοιχους ευρωπαϊκούς προορισμούς, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας.

Τα μικρά ξενοδοχεία ανταγωνίζονται τις μεγάλες μονάδες

Η αύξηση του κόστους στον τουριστικό κλάδο πιέζει ιδιαίτερα τα περιθώρια κέρδους των μικρών και ανεξάρτητων επιχειρήσεων. Οι μεγάλες ξενοδοχειακές μονάδες, στην προσπάθειά τους να αυξήσουν την πληρότητα, μειώνουν τις τιμές τους, ασκώντας έτσι πίεση και στο γενικό επίπεδο τιμών της περιοχής.

Ο υπεύθυνος ενός μικρού ξενοδοχείου στο Μπόντρουμ δήλωσε ότι τα ξενοδοχεία all-inclusive μειώνουν τις τιμές σε πολύ χαμηλά επίπεδα προκειμένου να εξασφαλίσουν πληρότητα, αυξάνοντας την ανταγωνιστική πίεση που αντιμετωπίζουν τα μικρότερα ξενοδοχεία. Στις τουριστικές περιοχές της Τουρκίας, οι κρατήσεις άρχισαν να μειώνονται μετά την έναρξη του πολέμου με το Ιράν τον Φεβρουάριο και παρέμειναν κάτω από τα επίπεδα του 2025.

Ρεκόρ κίνησης, ωστόσο, στο αεροδρόμιο της Κωνσταντινούπολης

Παρά την εξασθένηση της τουριστικής ζήτησης στις παραθαλάσσιες περιοχές, οι επιδόσεις της Τουρκίας στον τομέα των αερομεταφορών παραμένουν ισχυρές. Το αεροδρόμιο της Κωνσταντινούπολης εξυπηρέτησε 8,15 εκατομμύρια επιβάτες τον Ιούλιο, καταγράφοντας τη μεγαλύτερη επιβατική κίνηση μεταξύ των ευρωπαϊκών αεροδρομίων.

Το Χίθροου του Λονδίνου εξυπηρέτησε τον ίδιο μήνα 7,86 εκατομμύρια επιβάτες. Το πρόβλημα του τουρκικού τουρισμού δεν αφορά συνολικά τη ζήτηση για ταξίδια προς την Τουρκία, αλλά κυρίως τρεις παράγοντες στους παραθαλάσσιους προορισμούς: τιμές και κόστος, περιφερειακός κίνδυνος και αντίληψη των τουριστών για την ασφάλεια της περιοχής.

Στην πόλη του Κέημπριτζ λοιπόν, εκτός από το ιστορικό ομώνυμο πανεπιστήμιο, όπου δίδασκε ο Άρντεϊ, υπάρχει και ένα μοδάτο βρετανικό πανεπιστήμιο, το Anglia Ruskin University (ARU), ανακηρυχθέν Πανεπιστήμιο της χρονιάς για το 2023. Στο Πανεπιστήμιο αυτό  διδάσκει ως Καθηγήτρια Ηπειρωτικής Φιλοσοφίας (Continental Philosophy) η περιβόητη Patricia MacCormack, την περίπτωση της οποίας έχει ξαναεξετάσει στο παρελθόν το SLpress.

H MacCormack δεν έχει καμία σχέση με τον Άρντεϊ. Κατέχει πολύ σοβαρούς και αδιαμφισβήτητους ακαδημαϊκούς τίτλους και είναι η σταρ του Πανεπιστημίου. Η Patricia MacCormack, όμως, είναι η αρχιιέρεια του κινήματος για την εξάλειψη της ανθρωπότητας, η οποία υποστηρίζει και “τεκμηριώνει” ακαδημαϊκά ότι είναι ένα επικίνδυνο παράσιτο στον πλανήτη, καταπιέζει την υπόλοιπη βιόσφαιρα (δηλαδή όλα τα υπόλοιπα όντα στον πλανήτη, από τα βακτήρια μέχρι τον ελέφαντα) και θα πρέπει, πολύ απλά, να πάψει να υπάρχει. Αυτό υποστηρίζει ευθαρσώς στο βιβλίο της “Απάνθρωπο Μανιφέστο”, (Ahuman Manifesto) και γενικότερα στο ακαδημαϊκό έργο και τη δημόσια παρουσία της. 

Θα μπορούσε να πει κανείς ότι απλώς πρόκειται για μια περιθωριακή φιγούρα, η οποία ό,τι λέει δεν έχει σημασία. Όμως, ακόμη και αν ήταν έτσι, απόψεις σαν της MacCormack (που δεν είναι μόνη…) θα πρέπει να ειδωθούν ως η κορυφή του παγόβουνου. Και από κάτω υπάρχει το παγόβουνο…  Πολλώ δε μάλλον τη στιγμή που η MacCormack δεν είναι κάποια περιθωριακή φιγούρα. Έχει μεγάλη επιρροή σε πλήθος οικολογικών και άλλων κινημάτων και σοβαρή παρουσία στον δημόσιο διάλογο, έχοντας πλήθος τηλεοπτικών εμφανίσεων στο BBC, μεταξύ των άλλων. 

Woke κουλτούρα: Αποδόμηση και άρνηση του ανθρώπου

Οι φιλοσοφικοί πυλώνες πάνω στους οποίους η MacCormack οικοδομεί την ιδεολογία της είναι οι Γάλλοι αποδομιστές φιλόσοφοι, ο Ριζοσπαστικός Φεμινισμός και η Αντι – Πατριαρχία, η “Βαθιά Οικολογία” (Deep Ecology) και η Queer κουλτούρα, μεταξύ των άλλων. Ό,τι δηλαδή συνθέτει αυτό που αναφέρεται ως Woke Culture. 

Είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον το γεγονός ότι, ενώ είναι πέραν από αδιανόητο να τοποθετηθεί κάποιος στον δημόσιο διάλογο υπέρ της εξάλειψης ανθρώπων κάποιων λαών, φυλών, πολιτισμών κλπ, το να υποστηρίζεις από καθέδρας την εξάλειψη ολοκλήρου της ανθρωπότητας να θεωρείται εξόχως προοδευτικό και, εν πάση περιπτώσει, κάτι που μπορεί να συζητηθεί επιστημονικά. 

Βέβαια, η MacCormack και οι ομοϊδεάτες της δεν μιλάνε (ακόμη…) για βίαιη εξόντωση του γένους των ανθρώπων αλλά προωθούν την ιδέα του “Ριζοσπαστικού Αντιγεννητισμού” (Antinatalism), δηλαδή την παύση της αναπαραγωγής, έτσι ώστε “ήπια, απαλά και πολιτισμένα”, να πάψουμε να υπάρχουμε. Όμως, το γεγονός παραμένει ότι ο άνθρωπος θεωρείται μίασμα που πρέπει να εξοντωθεί για να “σωθεί ο πλανήτης”. Αν λοιπόν κριθεί ότι δεν αρκεί αυτή η σταδιακή και αργή εξάλειψη και οι άνθρωποι απειλούν να προκαλέσουν “ανήκεστη βλάβη” στον πλανήτη πριν απαλλαγεί από αυτούς, τότε το αφήγημα της “ήπιας” εξαφάνισης μπορεί να αλλάξει. Άλλωστε και οι Ναζί οδηγήθηκαν στο Ολοκαύτωμα αφού είχαν εξετάσει και άλλες πιο “πολιτισμένες” “Τελικές Λύσεις” στο “Εβραϊκό Πρόβλημα”…

Θα ήταν δε αφελής κάποιος αν καθησύχαζε τον εαυτό του λέγοντας ότι “αυτά δεν γίνονται” και συνακόλουθα δεν υπάρχει κανένας λόγος ανησυχίας. Πράγματι, δεν πρόκειται η ανθρωπότητα να αποφασίσει την αυτοεξόντωση γιατί έτσι θέλει η MacCormack και το συνάφι της. Όμως, οι θεωρίες και οι αντιλήψεις αυτές είναι ταυτόχρονα δείκτης της τεράστιας υπαρξιακής κρίσης που διέρχεται ο Ευρωπαϊκός Πολιτισμός αλλά και αίτιο για να εξελιχθεί αυτή η κρίση σε κάτι πολύ χειρότερο στο μέλλον. 

Επαναλαμβάνω ότι η άρνηση αυτής ταύτης της έννοιας του ανθρώπου και η δαιμονοποίηση της ανθρωπότητας, αποτελεί προϊόν μιας πολιτισμικής μηχανικής που αρνείται τις συλλογικές ταυτότητες. Είναι σαν να τραβάς μια κλωστή σε ένα πουλόβερ. Η αποδόμηση δεν σταματάει. Όταν αρνείσαι και δαιμονοποιείς την έννοια του έθνους, του λαού, της κοινωνίας, του φύλου κοκ, είναι φυσικό και επόμενο να φθάσεις να αρνηθείς και να δαιμονοποιήσεις την ίδια την έννοια του ανθρώπου. Και όταν διακατέχεσαι από ένα αλαζονικό μίσος για τον ίδιο σου τον εαυτό και μια βαθιά, επίσης αλαζονική, ενοχικότητα, τότε αυτή η άρνηση μετατρέπεται σε μια Θεολογία της Αυτοχειριαστικής Ισχύος, για να παραφράσουμε και τον πατέρα Νικόλαο Λουδοβίκο. 

Και όπως είπα και πριν, αυτά που βλέπουμε είναι απλώς η κορυφή. Κάτω από αυτήν γίνονται πολλές διεργασίες τόσο στις συλλογικές γνώσεις και κοσμοαντιλήψεις και πολύ περισσότερο στο συλλογικό ασυνείδητο. Και αυτές οι αόρατες διεργασίες είναι και οι πιο επικίνδυνες. Ένας πολιτισμός που φλερτάρει με τον μηδενισμό, που θεωρεί το μίσος για την ταυτότητα ως αρετή και διακατέχεται από μια αλαζονική ενοχή, είναι ένας επικίνδυνος στις γεωπολιτικές του συμπεριφορές πολιτισμός, πολλώ δε μάλλον μέσα σε ένα εξαιρετικά ρευστό και ακαθόριστο παγκόσμιο σύστημα. 

Εν κατακλείδι λοιπόν ,η αντιμετώπιση της Woke κουλτούρας δεν αποτελεί κάποιο περιθωριακό και ασήμαντο θέμα αλλά κυριολεκτικό στοιχείο επιβίωσης για την Ευρώπη. Και η Ελλάδα βρίσκεται στην Ευρώπη… 

Όλα αυτά συνήθως εξετάζονται χωριστά: στεγαστική κρίση, Airbnb, Golden Visa, brain drain, τουριστικοποίηση, ξένες επενδύσεις. Ίσως όμως αποτελούν διαφορετικές όψεις μιας ενιαίας ιστορικής μεταβολής. Η Ελλάδα μετατρέπεται σταδιακά από κοινωνία που κατέχει, κατοικεί και κληροδοτεί τον τόπο της σε οικονομικό χώρο του οποίου η γη και η κατοικία εντάσσονται όλο και περισσότερο στη διεθνή αγορά κεφαλαίου. Και αυτό δεν είναι μόνο οικονομική μεταβολή. Είναι μεταβολή τρόπου ζωής.

Η μεγάλη ασυμμετρία και τα ακίνητα 

Η οικονομική κρίση υπήρξε το σημείο καμπής. Η Ελλάδα έχασε περισσότερο από το ένα τέταρτο του πραγματικού ΑΕΠ της μεταξύ 2008 και 2016, ενώ γνώρισε μαζική ανεργία, αποεπένδυση και μεγάλη έξοδο ανθρώπινου κεφαλαίου. Η ίδια η Τράπεζα της Ελλάδος έχει περιγράψει το brain drain ως μία από τις σοβαρότερες οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες της κρίσης.

Έτσι δημιουργήθηκε μια ιδιόμορφη κατάσταση. Από τη μία πλευρά βρίσκεται ο Έλληνας με μειωμένο εισόδημα, φορολογικές υποχρεώσεις, περιορισμένη πρόσβαση σε χρηματοδότηση και συχνά ανάγκη ρευστότητας. Από την άλλη βρίσκεται ένας διεθνής αγοραστής που δεν αποτιμά το ελληνικό ακίνητο με βάση τον ελληνικό μισθό, αλλά με βάση τη δική του αγοραστική δύναμη. Το ίδιο σπίτι ή ακίνητο μπορεί επομένως να είναι απλησίαστο για έναν Έλληνα εργαζόμενο και φθηνό για έναν κάτοικο μιας οικονομίας με πολλαπλάσιο διαθέσιμο εισόδημα ή συσσωρευμένο κεφάλαιο.

Εδώ βρίσκεται μία από τις σημαντικότερες αντιφάσεις της μεταμνημονιακής Ελλάδας: διεθνοποιούνται οι τιμές των περιουσιακών στοιχείων χωρίς να διεθνοποιούνται αντιστοίχως τα εισοδήματα των κατοίκων της χώρας. Το αποτέλεσμα γίνεται πλέον μετρήσιμο. Σύμφωνα με το ΔΝΤ, οι τιμές κατοικιών στην Ελλάδα είχαν αυξηθεί σωρευτικά από το 2016 έως το 2025 περισσότερο από 85%, ξεπερνώντας την αύξηση των εισοδημάτων. Η Τράπεζα της Ελλάδος καταγράφει συνέχιση της ανόδου και το 2025, με μέση ετήσια αύξηση των τιμών των διαμερισμάτων κατά 7,8%.

Δεν έχουμε λοιπόν απλώς μια ακριβότερη αγορά ακινήτων. Έχουμε μια αγορά η οποία αρχίζει να λειτουργεί σε διαφορετική κλίμακα από την κοινωνία που κατοικεί μέσα της.

Ακίνητα: Από το πατρικό στο asset

Υπάρχει όμως ένα ακόμη βαθύτερο επίπεδο. Η ελληνική κοινωνία υπήρξε επί δεκαετίες κοινωνία ευρείας μικροϊδιοκτησίας. Το σπίτι, το χωράφι, το οικόπεδο, το πατρικό στο χωριό δεν αποτελούσαν απλώς οικονομικά περιουσιακά στοιχεία. Ήταν οικογενειακή ασφάλεια. Ήταν κληρονομιά. Ήταν δεσμός με τον τόπο.

Ένα σπίτι μπορούσε να παραμένει κλειστό επί χρόνια επειδή “είναι το σπίτι του παππού”. Ένα χωράφι μπορούσε να έχει μικρή οικονομική απόδοση και παρ’ όλα αυτά να μη θεωρείται παράλογο να παραμένει στην οικογένεια. Με αυστηρά οικονομικούς όρους, αυτή η συμπεριφορά μπορεί να φαίνεται ανορθολογική. Μέσα όμως σε έναν διαφορετικό τρόπο κοινωνικής οργανώσεως είναι απολύτως λογική, διότι η αξία του πράγματος δεν εξαντλείται στην τιμή του. Η κρίση αρχίζει να διαρρηγνύει αυτή τη σχέση.

Το πατρικό αποκτά “απόδοση”. Το σπίτι αποκτά “επενδυτική αξιοποίηση”. Το οικόπεδο αποκτά “αναπτυξιακή δυνατότητα”. Το νησί γίνεται “προορισμός”. Η παραλία “τουριστικό προϊόν”. Ο τόπος μετατρέπεται σε “asset”. Δεν άλλαξε απλώς η τιμή του. Άλλαξε το ερώτημα που θέτουμε γι’ αυτόν. Δεν ρωτάμε πλέον μόνο “τι σημαίνει αυτό το σπίτι για εμένα;”. Ρωτάμε όλο και περισσότερο: “πόσο αποδίδει;”

Δύο αντίθετες ροές

Εδώ εμφανίζεται ένα από τα μεγαλύτερα παράδοξα της μεταμνημονιακής Ελλάδας. Κατά τη διάρκεια της κρίσης και μετά από αυτήν, η χώρα γνώρισε μεγάλη έξοδο μορφωμένων και παραγωγικών ανθρώπων προς το εξωτερικό. Η Τράπεζα της Ελλάδος είχε ήδη από τα χρόνια της κρίσης χαρακτηρίσει αυτή τη νέα μετανάστευση ως απώλεια ανθρώπινου κεφαλαίου. Την ίδια περίοδο η ελληνική οικονομία άρχισε να προσελκύει ολοένα μεγαλύτερο ενδιαφέρον ως τόπος επενδύσεως, ιδιαίτερα στον τουρισμό και στα ακίνητα.

Δημιουργούνται επομένως δύο αντίθετες κινήσεις:

ανθρώπινο κεφάλαιο: Ελλάδα → εξωτερικό

χρηματικό κεφάλαιο: εξωτερικό → Ελλάδα

Η πρώτη αφαιρεί από τη χώρα ανθρώπους που παράγουν.

Η δεύτερη δεν είναι ασφαλώς αρνητική από μόνη της. Μια οικονομία χρειάζεται ξένες επενδύσεις. Το κρίσιμο όμως ερώτημα είναι πού κατευθύνεται το κεφάλαιο. Άλλο είναι να εισέρχεται κεφάλαιο για να δημιουργήσει τεχνολογία, βιομηχανία, παραγωγικότητα και καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας και άλλο να χρησιμοποιείται κυρίως για την απόκτηση ήδη υπάρχουσας γης και κατοικιών.

Στη δεύτερη περίπτωση μπορεί να αυξάνεται εντυπωσιακά η αξία του τόπου και των ακινήτων χωρίς να αυξάνεται αναλόγως η παραγωγική δύναμη του ανθρώπου που κατοικεί σε αυτόν. Έτσι προκύπτει το παράδοξο: η Ελλάδα μπορεί να γίνεται ακριβότερη ως επενδυτικός προορισμός και ταυτόχρονα δυσκολότερη ως τόπος ζωής για τον Έλληνα.

Το πρόβλημα στεγαστικής προσιτότητας και των ακινήτων είναι πλέον αρκετά σοβαρό ώστε το ΔΝΤ να το αντιμετωπίζει ως ιδιαίτερο ζήτημα της ελληνικής οικονομίας, επισημαίνοντας ότι το βάρος είναι ιδιαίτερα μεγάλο για χαμηλότερα εισοδήματα, ενοικιαστές και νεότερους ανθρώπους.

Από τον Μαξ Βέμπερ στην Ελλάδα του 2026

Εδώ η οικονομική ανάλυση συναντά ένα πολύ παλαιότερο ερώτημα. Ο Μαξ Βέμπερ, στην περίφημη Προτεσταντική Ηθική και το Πνεύμα του Καπιταλισμού, επιχείρησε να ερμηνεύσει τη συγγένεια συγκεκριμένων μορφών προτεσταντικού ασκητισμού με έναν νέο οικονομικό τύπο ανθρώπου: πειθαρχημένο, υπολογιστικό, προσανατολισμένο στην εργασία, στην αποταμίευση, στην επανεπένδυση και στην ορθολογική οργάνωση του χρόνου.

Ακόμα και αν δεν δεχθεί κανείς μια απλουστευτική θέση ότι “ο Προτεσταντισμός δημιούργησε τον καπιταλισμό”, το σημαντικότερο ερώτημα είναι άλλο: τι συμβαίνει όταν ένας ολόκληρος τρόπος ζωής αρχίζει να οργανώνεται γύρω από τον οικονομικό υπολογισμό;

Ο παραδοσιακός ελληνικός βίος δεν υπήρξε αντικαπιταλιστικός. Ο Ελληνισμός διαθέτει άλλωστε σπουδαία εμπορική και επιχειρηματική παράδοση.

• Η οικονομία όμως δεν εξαντλούσε τη ζωή.
• Το σπίτι ήταν οικογένεια.
• Η πλατεία ήταν κοινότητα.
• Η Κυριακή ήταν αργία.
• Tο πανηγύρι δεν χρειαζόταν να είναι παραγωγικό.
• Η φιλοξενία δεν απαιτούσε οικονομική ανταπόδοση.
• Το τραπέζι μπορούσε να διαρκέσει τρεις ώρες χωρίς κάποιος να υπολογίζει το “κόστος ευκαιρίας” του χρόνου.
• Πρόκειται για έναν κόσμο στον οποίο η οικονομική αξία συνυπήρχε με αξίες που δεν μετατρέπονταν εύκολα σε χρήμα.
• Η αγορά δεν χρειάζεται να διατάξει κανέναν.

Και εδώ βρίσκεται ίσως η ισχυρότερη δύναμη της σημερινής μεταβολής. Δεν χρειάζεται κάποιος να επιβάλει στον Έλληνα έναν διαφορετικό τρόπο ζωής. Τον επιβάλλει σταδιακά η οικονομική πραγματικότητα.

Ο Έλληνας λέει: “Αυτό είναι το πατρικό μου”. Η αγορά ρωτά: “Ποια είναι η απόδοσή του;” Ο Έλληνας λέει: “Αυτό είναι το χωριό μου”. Η αγορά ρωτά: “Ποια είναι η τουριστική του δυναμική;” Ο νέος λέει: “Θέλω ένα σπίτι για να δημιουργήσω οικογένεια”. Η αγορά απαντά: “Υπάρχει κάποιος που μπορεί να πληρώσει περισσότερα για τη χρήση του”. Και σταδιακά ο ίδιος ο Έλληνας αναγκάζεται να μάθει τη γλώσσα της.

Πόσο αποδίδει το ακίνητό μου; Πού πρέπει να επενδύσω; Γιατί να αφήνω το πατρικό κλειστό; Πόσο αξίζει η ώρα μου; Ποια δεξιότητα θα αυξήσει το εισόδημά μου; Γιατί να κρατώ ένα περιουσιακό στοιχείο που δεν παράγει απόδοση; Με αυτή την έννοια μπορούμε —με την απαραίτητη προσοχή στον όρο— να πούμε ότι ο Έλληνας πιέζεται οικονομικά να “προτεσταντίσει”. Όχι να αλλάξει θρησκευτική πίστη.

Να υιοθετήσει όμως, τουλάχιστον στην οικονομική διάσταση της ζωής του, έναν περισσότερο ορθολογικοποιημένο, υπολογιστικό και αποδοτικοκεντρικό τρόπο συμπεριφοράς, προκειμένου να μπορέσει να επιβιώσει μέσα στο περιβάλλον που δημιουργείται. Μπορούμε όμως να “προτεσταντίσουμε” μόνο οικονομικά; Εδώ βρίσκεται το πραγματικό ερώτημα.

Αν το σπίτι γίνει asset

Μπορεί ένας πολιτισμός να αλλάξει τον οικονομικό του τρόπο χωρίς να αλλάξει τελικά τον ίδιο τον τρόπο ζωής του; Διότι εάν ο χρόνος γίνει χρήμα, αλλάζει η αργία. Εάν το σπίτι γίνει asset, αλλάζει η σχέση με την οικογενειακή περιουσία. Εάν ο τόπος γίνει επένδυση, αλλάζει η κοινότητα. Εάν κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα πρέπει να δικαιολογεί την οικονομική της απόδοση, αλλάζει ακόμη και ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την επιτυχία.

Εδώ ο Καρλ Πολάνυ ίσως γίνεται ακόμη χρησιμότερος από τον Βέμπερ. Η μεγάλη μεταβολή της νεωτερικής “κοινωνίας της αγοράς” δεν βρίσκεται απλώς στην ύπαρξη αγορών — αγορές υπήρχαν επί χιλιετίες. Βρίσκεται στην αντιστροφή της σχέσεως οικονομίας και κοινωνίας: αντί η οικονομία να είναι ενσωματωμένη στην κοινωνία, η κοινωνία καλείται όλο και περισσότερο να προσαρμόζεται στις απαιτήσεις της οικονομίας.

Κάτι τέτοιο ζούμε σήμερα σε μικρογραφία στην Ελλάδα. Η κρίση του 2010 ήταν κάτι πολύ περισσότερο Γι’ αυτό η ελληνική κρίση πρέπει κάποτε να μελετηθεί όχι μόνο ως δημοσιονομικό γεγονός. Μπορεί να υπήρξε πολιτισμικό σημείο καμπής. Η Ελλάδα που εξέρχεται από την κρίση δεν είναι η Ελλάδα που εισήλθε σε αυτήν.

Δεν αλλάζουν μόνο οι αριθμοί της οικονομίας. Αλλάζει η σχέση με την ιδιοκτησία. Αλλάζει η σχέση με τον τόπο. Αλλάζει η σχέση με την εργασία. Αλλάζει η σχέση με τον χρόνο. Και ενδεχομένως αλλάζει σταδιακά ο ίδιος ο ανθρωπολογικός τύπος που απαιτείται για να μπορεί κάποιος να ζήσει οικονομικά μέσα σε αυτήν.

Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να εξιδανικεύσουμε την παλαιά Ελλάδα. Η οικογενειοκρατία, η αντιπαραγωγικότητα, η πελατειακή οικονομία, η αδυναμία οργανώσεως και η περιφρόνηση της παραγωγικότητας δεν αποτελούν πολιτισμικές αρετές που οφείλουμε να διαφυλάξουμε. Ούτε κάθε ξένη επένδυση αποτελεί απειλή. Το αντίθετο: η παραγωγική επένδυση είναι απαραίτητη για την ανασυγκρότηση της χώρας. Το ερώτημα είναι διαφορετικό.

Μπορεί η Ελλάδα να αποκτήσει οικονομικό ορθολογισμό χωρίς να παραδώσει ολόκληρο τον τρόπο ζωής της στον οικονομισμό; Μπορούμε να γίνουμε παραγωγικότεροι χωρίς να μετατρέψουμε κάθε ανθρώπινη σχέση σε συναλλαγή; Μπορούμε να αξιοποιήσουμε την περιουσία χωρίς να μετατρέψουμε ολόκληρη τη χώρα σε επενδυτικό προϊόν; Μπορούμε να προσελκύσουμε διεθνές κεφάλαιο χωρίς να καταστήσουμε τον Έλληνα οικονομικά ξένο στον ίδιο του τον τόπο;

Και κυρίως, μπορούμε να συμμετάσχουμε στη σύγχρονη οικονομία χωρίς να δεχθούμε ότι η αγορά αποτελεί το μέτρο όλων των πραγμάτων; Ίσως αυτή να είναι μία από τις βαθύτερες μάχες της Ελλάδας μετά την κρίση. Όχι η μάχη ανάμεσα στους “Έλληνες” και στους “ξένους”.

Αλλά η σύγκρουση ανάμεσα σε δύο διαφορετικούς τρόπους αποτιμήσεως της ζωής: τον τόπο ως σχέση και τον τόπο ως περιουσιακό στοιχείο. Και από την έκβασή της θα κριθεί όχι μόνο πόσο πλούσια θα είναι η Ελλάδα των επόμενων δεκαετιών, αλλά και τι είδους Ελλάδα θα είναι.

Ξανάκουγα με συγκίνηση δύο τραγούδια που γράφτηκαν την ίδια, πάνω – κάτω, εποχή, που αφηγούνται αντρικές ιστορίες, που ερμηνεύονται από τον Στέλιο και από τον Γρηγόρη και που γράφτηκαν από έναν λαϊκό συνθέτη με λόγια παιδεία τον Απόστολο Καλδάρα και από έναν μουσικό που έγινε ο Σοστακόβιτς της Ελλάδας, τον Μίκη Θεοδωράκη.

Πρόκειται για το τραγούδι “Απ’ τα ψηλά στα χαμηλά” που κυκλοφόρησε το 1958 και που ο Στέλιος με την δραματική – λυγμική ερμηνεία του, το έκανε τεράστια επιτυχία. Και μόνο ο τίτλος του ενσωματώθηκε σαν ένα είδος παροιμίας στη καθημερινή γλώσσα. Νομίζω πως στην ουσία πρόκειται για την μελωδική μεταφορά της παραβολής του Ασώτου Υιού στα καθ’ ημάς, αφού ο πρωταγωνιστής παραδέχεται τα σφάλματά του και αναγνωρίζει, εκτός των άλλων, ότι προσέβαλε το όνομα του πατέρα του. Ας ακούσουμε όμως τον ίδιο τον Καρδάρα τι λέει για το συγκεκριμένο άσμα:

“…Στο κέντρο που εργαζόμουν μια εποχή στην Αθήνα σύχναζε ένας γνωστός μου στρατιώτης, οδηγός στον βασιλιά Γεώργιο. Όσο ήταν οδηγός στον βασιλιά, η ζωή του ήταν μεγαλείο. Απολύθηκε όμως κι έγινε φορτηγατζής. Μια μέρα, μετά από καιρό, ήρθε ξανά στο μαγαζί. Τον ρώτησα πού χάθηκε. «Άσ’ τα φίλε Αποστόλη», μου είπε, «Απ’ τα ψηλά στα χαμηλά και απ’ τα πολλά στα λίγα». Ξαφνιάστηκα και του απάντησα: «Ξέρεις τι είπες τώρα;» Εκείνος φοβήθηκε νομίζοντας πως είπε κάτι που με ενόχλησε. Εγώ επανέλαβα. «Ξέρεις τι είπες τώρα; Είπες μεγάλα λόγια. Είπες μια επιτυχία». Η Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου κλήθηκε να συμπληρώσει τους δύο αρχικούς στίχους. Και βέβαια το έκανε πολύ καλά. Ιδού το αποτέλεσμα:

Απ’ τα ψηλά στα χαμηλά
Κι απ’ τα πολλά στα λίγα…
Αχ πώς κατάντησα στη ζωή
Κι από το πρώτο το σκαλί
Στο τελευταίο πήγα.

Μα κανένας δε μου φταίει
Για το χάλι μου.
Σπάσιμο θέλει το κεφάλι μου.

Απ’ τις κακές παρέες μου
Ήρθ’ η καταστροφή μου,
Ρεζίλεψα στην τρέλα μου
Τ’ όνομα του πατέρα μου
Και κλαίω απ’ την ντροπή μου.

Μα κανένας δε μου φταίει
Για το χάλι μου
Σπάσιμο θέλει το κεφάλι μου.

Στο πατρικό το σπίτι μου
Θέλω για να γυρίσω…
Με τι κουράγιο όμως να μπω
Και στους δικούς μου τι να πω
Πώς να τους αντικρίσω.

Μα κανένας δε μου φταίει
Για το χάλι μου
Σπάσιμο θέλει το κεφάλι μου.

(Από τη βιογραφία του Αποστόλου Καλδάρα, εκδόσεις Ιανός, του Ν. Χατζηνικολάου).

Ο Στέλιος, όπως ήταν φυσικό, ταυτίστηκε με τον ρόλο των μαγικών στίχων, ένιωσε ο ίδιος “αμαρτωλός και άσωτος που ρεζίλεψε το όνομα του πατέρα του” και λειτούργησε με το μελοδραματικό πάθος ενός Ενρίκο Καρούζο. (Νομίζω ότι ο μόνος που θα μπορούσε να τον ανταγωνιστεί σ’ αυτό το είδος της ερμηνείας εκείνη την εποχή, ήταν ο Νίκος Γούναρης).

Το “Παλικάρι” 

Την επόμενη χρονιά, το 1959, ο Μίκης Θεοδωράκης γράφει το περίφημο “Παλικάρι” σε δικούς του στίχους οι οποίοι εμπνέονται σαφώς από το δημοτικό τραγούδι και τα μοιρολόγια και το εντάσσει στην ενότητα “Αρχιπέλαγος” με ερμηνείες από τον Γρηγόρη Μπιθικώτση και τον ίδιο τον Μίκη Θεοδωράκη.

Κλαίνε τα δέντρα κλαίνε τα σύννεφα κι οι
φίλοι σου κλαίνε.
παλληκάρι στη δουλειά στο σπίτι
παλληκάρι
μίλαγες κι η γειτονιά μας γέμιζε πουλιά.
Άπλωνες το χέρι σου κι έκοβες το
φεγγάρι
πώς σ’ έκοψε σαν λούλουδο ο Χάρος μια
νυχτιά.
Κλαίνε οι τράτες κλαίνε τα κύματα κι οι
φίλοι σου κλαίνε.
παλληκάρι στα κουπιά στο γλέντι
παλληκάρι
οι κοπελιές κεντούσανε για σένανε κρυφά
κεντούσανε τα όνειρα, τον ήλιο, το
φεγγάρι
κεντούσαν την αγάπη τους, της βάζανε
πανιά.

Κλαίνε οι ναύτες κλαίνε τα σήμαντρα κι οι
φίλοι σου κλαίνε.
παλληκάρι η μάνα σου τυλίχτηκε στα
μαύρα
τους φίλους σου τους τύλιξες φουρτούνα,
συννεφιά
το λιμανάκι ερήμωσε κι η θάλασσα
ερημώθη
κι ο ήλιος εσκαρφάλωνε και δε σαλεύει
πια.

Τί έχουμε εδώ; Πάλι ένα δράμα, τον θάνατο του παλικαριού με όλη την ιεροτελεστία του – λαϊκού – θρήνου. Ο Μίκης, ουρανομήκης, γράφει ένα ηρωικό σεντόνι για τον ναυτικό που πνίγηκε (;) στο οποίο συμμετείχε όλη η φύση, η θάλασσα κι ο ήλιος, σαν σε βυζαντινή εικόνα. Οι στίχοι του παραπέμπουν από τον Παλαμά στον Λόρκα, δείγμα της τεράστιας, φιλολογικής του επάρκειας (όπως έχουμε ξαναγράψει). Μόνο που η ερμηνεία του Γρηγόρη παραμένει “ουδέτερη”, δωρικά αποστασιοποιημένη. Έστω και σαν δεύτερη, ξύλινη φωνή, πρωταγωνιστεί.

Περισσότερο δίνει κουράγιο στους ζωντανούς παρά καταθλίβεται από το βάρος του θανάτου. Το ίδιο εξάλλου θα συμβεί και στην ανεπανάληπτη προσέγγισή του στον “Επιτάφιο”, όπου η απώλεια γίνεται σάλπισμα ζωής. Αυτή βέβαια είναι πρωτίστως η συγκεκριμένη θέση του Μίκη στο ποίημα του Ρίτσου την οποία ως σκηνοθέτης μεταφέρει και στον “πρωταγωνιστή” του. Ο οποίος δεν έχει το φωνητικό εύρος και βάθος του Καζαντζίδη αλλά διαθέτει ένα ηχόχρωμα μοναδικής αισθητικής.

Ηχόχρωμα, νομίζω, το οποίο ορίζει έκτοτε και το διαφορετικό ήθος των δύο τεράστιων ερμηνευτών. Και οι δύο υπηρετούν την ποιητική και την ιεροτελεστία του θρήνου με τόσο διαφορετικό όμως τρόπο. Ποιός όμως μπορεί να πει ποιος είναι ο πιο σωστός; Αφού στο ελληνικό μέλος όλοι κλαίνε: Από τον Αχιλλέα στην ακρογιαλιά της Τροίας και τον Οδυσσέα βλέποντας το φάντασμα της μάνας του ως τον βυζαντινό υμνωδό που γράφει για το γλυκύ έαρ μιας παρθένας.

Αυτή είναι λοιπόν η ιστορία δύο αντρών. Τα δύο τραγούδια και οι δύο ερμηνευτές. Έχω ξαναπεί ότι ως νέος ήμουν φανατικά με τον Μπιθικώτση και σχεδόν αποστρεφόμουν τον Καζαντζίδη γιατί εκπροσωπούσε όσα ήθελα να ξεπεράσω: τη φτωχογειτονιά, τη μιζέρια, τη μετανάστευση, το κλάμα χωρίς τέλος, το αδιέξοδο. Τώρα είμαι αθεράπευτα – καφκικά Καζαντζιδικός. Αν με εννοείτε.

Σε 38 αγωνιστικές και 380 αγώνες κάθε σεζόν, οι φίλαθλοι θα έχουν τη δυνατότητα να παρακολουθούν όλες τις ομάδες της LALIGA EA SPORTS και όλες τις σημαντικές εξελίξεις του ισπανικού ποδοσφαίρου, από τη μάχη για την κατάκτηση του τίτλου και την ευρωπαϊκή έξοδο έως τη μάχη για την παραμονή στην κατηγορία. Η Μπαρτσελόνα μπαίνει στη νέα σεζόν με μία από τις νεότερες και πιο συναρπαστικές ομάδες, ενώ το ανανεωμένο ρόστερ της Ατλέτικο Μαδρίτης προσθέτει ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον σε μια «μάχη» τριών ομάδων για τον τίτλο. Παράλληλα, η επιστροφή του Ζοζέ Μουρίνιο στη Ρεάλ Μαδρίτης ανοίγει ένα νέο, συναρπαστικό κεφάλαιο σε μια σεζόν της LALIGA γεμάτη κορυφαίους ποδοσφαιριστές και προπονητές, αλλά και σπουδαία ντέρμπι.

Η σεζόν 2026-27 αναμένεται να προσφέρει για ακόμη μία φορά έντονο ενδιαφέρον σε ολόκληρη τη βαθμολογία, από το εμβληματικό ELCLÁSICO, το ντέρμπι της Μαδρίτης και το «El Gran Derbi» της Σεβίλλης – με τη συμμετοχή του Έλληνα διεθνή και παίκτη της Σεβίλλης, Οδυσσέα Βλαχοδήμου – έως τη μάχη για την ευρωπαϊκή έξοδο και την παραμονή στην κατηγορία. Η 1η και η 2η αγωνιστική θα δώσουν στους συνδρομητές της COSMOTE TV μια πρώτη γεύση από τη νέα σεζόν που ακολουθεί.

Το πρόγραμμα της 1ης Αγωνιστικής

Η αγωνιστική δράση της σεζόν 2026-2027 ξεκινά με την αναμέτρηση Αλαβές-Χετάφε (Σάββατο 15/8, 20:30, COSMOTE SPORT 7HD). Την ίδια ημέρα, στις 22:30, η Σεβίλλη υποδέχεται τη Ράγιο Βαγεκάνο (COSMOTE SPORT 5HD), ενώ την Κυριακή 16/8 οι φίλοι του ισπανικού ποδοσφαίρου θα παρακολουθήσουν τα παιχνίδια Ρασίνγκ Σανταντέρ-Βιγιαρεάλ (18:00, COSMOTE SPORT 1HD) και Εσπανιόλ-Λεβάντε (20:00, COSMOTE SPORT 7HD). Τη Δευτέρα 17/8, η Ντεπορτίβο Λα Κορούνια παίζει με την Έλτσε (22:00, COSMOTE SPORT 1HD), ενώ την Τέταρτη 19/8 η Ατλέτικο Μαδρίτης αντιμετωπίζει τη Μάλαγα (22:00, COSMOTE SPORT 7HD). ). Η 1η αγωνιστική ολοκληρώνεται με τις εξ’ αναβολής αναμετρήσεις της Βαλένθια με τη Μπέτις (Τρίτη 25/8, 22:00, COSMOTE SPORT 7HD), της Ρεάλ Μαδρίτης με τη Ρεάλ Σοσιεδάδ (Τετάρτη 26/8, 22:00, COSMOTE SPORT 7HD) της Θέλτα με την Οσασούνα (Πέμπτη 27/8, 21:30, COSMOTE SPORT 5HD), και της πρωταθλήτριας Μπαρτσελόνα με την Αθλέτικ Μπιλμπάο (Πέμπτη 27/8, 22:00, COSMOTE SPORT 7HD).

Οι αναμετρήσεις της 2ης αγωνιστικής που ξεχωρίζουν

Από τις 20-24/8 διεξάγεται η 2η αγωνιστική, η οποία περιλαμβάνει σημαντικές αναμετρήσεις, όπως το Εσπανιόλ-Ρεάλ Μαδρίτης (Σάββατο 22/8, 22:30, COSMOTE SPORT 7HD) και το Έλτσε-Μπαρτσελόνα (Κυριακή 23/8, 22:30, COSMOTE SPORT 7HD). Στο πρόγραμμα ξεχωρίζουν, επίσης, οι αγώνες Ατλέτικο Μαδρίτης-Βιγιαρεάλ (Κυριακή 23/8, 18:00, COSMOTE SPORT 7HD), Βαλένθια-Θέλτα (Σάββατο 22/8, 20:30, COSMOTE SPORT 5HD) και Μπιλμπάο-Σεβίλλη (Σάββατο 22/8, 18:00, COSMOTE SPORT 7HD).

Η εκπρόσωπος Τύπου του ρωσικού ΥΠΕΞ, Μαρία Ζαχάροβα, είπε σήμερα ότι «οι όροι  της μεταφοράς απαιτούν διευκρινίσεις, καθώς και οι δύο χώρες διεκδικούν έναν ειδικό ρόλο στην επίλυση της ουκρανικής κρίσης. Δεν πρόκειται μόνο για τα θύματα και τις καταστροφές που προσπαθούν να προκαλέσουν οι αρχές του Κιέβου, αλλά και για τη σοβαρή ζημιά στις διμερείς μας σχέσεις με την Ουάσινγκτον και την Άγκυρα αντίστοιχα. Οι προσπάθειες ρητορικής διατήρησης της ειρήνης, ταυτόχρονα με προμήθεια όπλων στους Ουκρανούς Ναζί, αναπόφευκτα διαβρώνουν την αμοιβαία εμπιστοσύνη».

Τα πυρομαχικά

Σύμφωνα με την Μαρία Ζαχάροβα, οι συνθήκες και οι όροι της μεταφοράς παραμένουν αμφιλεγόμενοι και δεν είναι σαφές «ποιος ξεκίνησε την επανεξαγωγή του μεγάλου θανατηφόρου φορτίου», καθώς και πώς και πότε σχεδιάζεται να μεταφερθεί σε Ουκρανούς παραλήπτες. Αναφέρεται κυρίως στα πυρομαχικά διασποράς που έχουν πάψει να παράγονται εδώ και δεκαετίες γιατί, όπως ανέφερε χθες και η οργάνωση Human Rights Watch (HRW), η οποία ζήτησε από το Κογκρέσο να μπλοκάρει τη συμφωνία, τα συγκεκριμένα παλαιά πυρομαχικά διασποράς περιέχουν πάνω από 10 εκατομμύρια εκρηκτικά “υποπυρομαχικά”, τα οποία λόγω παλαιότητας έχουν μεγάλο ποσοστό αστοχίας, αποτελώντας μακροχρόνια θανάσιμη απειλή για τους αμάχους.

«Και αυτό παρά το γεγονός ότι μιλάμε για χώρες που διεκδικούν έναν ειδικό ρόλο στην επίλυση της ουκρανικής κρίσης, και οι οποίες δηλώνουν ότι πρωταρχικός τους στόχος είναι να βρουν πολιτική και διπλωματική λύση», πρόσθεσε η Ζαχἀροβα. Οι μεν ΗΠΑ δηλώνουν ότι τους το ζήτησε η Τουρκία, η δε Τουρκία δηλώνει… ότι δεν έχει ιδέα, αλλά η αλήθεια είναι κάπου στη μέση, διότι και η Τουρκία θέλει να πουλήσει τα παλιά της όπλα, αλλά και οι ΗΠΑ θέλουν να ανταποκριθούν “μέσω Τουρκίας” στην επίμονη ζήτηση οπλισμού από το Κίεβο. Οι ΗΠΑ έτσι κάνουν “πάσα” το πρόβλημα στην Τουρκία και έμμεσα αποδυναμώνουν την σχέση της με την Ρωσία.

Η Άγκυρα προσπάθησε να το περάσει μουγκά

Υπενθυμίζεται ότι προ μηνός το θέμα αυτό συζητήθηκε μεταξύ του υπουργού Εξωτερικών της Τουρκίας και του Ουκρανού ομολόγου του, όταν ο πρώτος επισκέφθηκε το Κίεβο. Η Άγκυρα επιλέγει να μην διατυμπανίζει τη συγκεκριμένη συμφωνία, καθώς προσπαθεί να διατηρήσει τις λεπτές ισορροπίες της με τη Μόσχα, αλλά πλέον το θέμα έχει πάρει μεγάλη δημοσιότητα.

Δεν είναι η πρώτη φορά που συμβαίνει αυτό: Και στο παρελθόν, οι παραδόσεις τουρκικών drones ή τεθωρακισμένων στην Ουκρανία γίνονταν μέσω ιδιωτικών εταιρειών ή χωρίς ανακοινώσεις από την κυβέρνηση Ερντογάν. Εν προκειμένω, επειδή τα όπλα είναι αμερικανικής προέλευσης (παρήχθησαν εν μέρει στην Τουρκία με άδεια των ΗΠΑ από το 1987), η Άγκυρα δεν μπορεί να τα μεταπωλήσει χωρίς την επίσημη έγκριση της Ουάσινγκτον. Το αμερικανικό Υπουργείο Εξωτερικών δήλωσε έτοιμο να εγκρίνει τη μεταφορά.

Το περασμένο Σαββατοκύριακο, το Κογκρέσο των ΗΠΑ δημοσίευσε έγγραφα που αποκαλύπτουν την προτεινόμενη μεταφορά στο Κίεβο αμερικανικών οπλικών συστημάτων από τα τουρκικά αποθέματα. Ο κατάλογος περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, 12 συστήματα πολλαπλών εκτοξεύσεων MLRS και 70 βαλλιστικούς πυραύλους ATACMS.

Όπως αναφέρει το έγγραφο αυτό, που ουσιαστικά προωθήθηκε στο Κογκρέσο από τον Μάρκο Ρούμπιο, «η Τουρκία επιδιώκει να εκσυγχρονίσει τον στρατό της με την απόρριψη απαρχαιωμένων συστημάτων και σχεδιάζεται η μεταφορά μέσω ιδιωτικών εταιρειών. Ειδικότερα εξετάζεται να αναλάβουν την μεταφορά οι τουρκικές πολεμικές βιομηχανίες (άλλες κρατικών συμφερόντων και άλλες καθαρά ιδιωτικές) MKE, ASFAT και ARCA Savunma, αλλά και η βουλγαρική VTIC International Ltd. καθώς και οι αμερικανικές Pansophico και Patriot Defense Group». Στο “πακέτο” είναι και τα 47.000 πυρομαχικά διασποράς.

Η “πατέντα” της μεσολάβησης ιδιωτικών εταιρειών χρησιμοποιήθηκε και στην Σερβία, προκαλώντας προβλήματα στη σχέση της με τη Ρωσία. Την είχε προωθήσει ως ιδέα ο τότε (2022) πρέσβυς των Αμερικανών στο Βελιγράδι, ώστε ο Βούτσιτς να μπορεί να ισχυρισθεί στη Μόσχα ότι τα σερβικά πυρομαχικά πωλούνταν σε τρίτες χώρες από ιδιώτες και δεν μπορούσε η σερβική κυβέρνηση να ξέρει πού τα μεταπωλούσαν αυτοί εν συνεχεία. Ομως ο αμερικανός πρέσβυς ουσιαστικά στόχευε στο να απομακρύνει την Σερβία από την Ρωσία και δεν είχε καμία πρόθεση να “προστατεύσει” τις διμερείς Σερβίας-Ρωσίας, αφού εξέθεσε τον Βούτσιτς προ ημερών με αναλυτική συνέντευξη.

.

🚨 32-YEAR-OLD RUSSIAN ESCORT FACING 30 YEARS IN DEADLY TRASH-CAN BOMBING

Margarita Reut is accused of planting a bomb in Sevastopol that killed Ukrainian defector.

She has been remanded on terrorism charges leading to death. pic.twitter.com/qb0gKVB38V

— Our Country Our Choice (@OCOCReport) August 14, 2026

Ρωσικά μέσα αναφέρουν ότι η 33χρονη δεν εξέφρασε μεταμέλεια κατά την ανάκρισή της από την FSB για τον θάνατο του Σαγκέγιεφ. Αναφέρουν ότι συνελήφθη λίγο προτού διαφύγει αεροπορικά στο Σότσι, το οποίο βρίσκεται στη Μαύρη Θάλασσα, λίγα χιλιόμετρα από τα σύνορα Ρωσίας και Γεωργίας/ Αμπχαζίας.

Η συλληφθείσα ζούσε τα τελευταία χρόνια στο Σότσι και βρέθηκε κάτω από άγνωστες συνθήκες στην Κριμαία -δεν ξέρουμε δηλαδή αν πήγε ειδικά για την βομβιστική επίθεση ή αν στρατολογήθηκε ενώ βρισκόταν για άλλους λόγους στην Κριμαία. Πάντως είχε ξαναπάει στην Κριμαία. Στο δε Σότσι είχε ανοίξει τουριστικό γραφείο (που όμως χρεοκόπησε μέσα σε δύο μήνες) και τελικά κατέληξε “συνοδός επί πληρωμή” και συμμετείχε σε συζητήσεις σε “σελίδες ενηλίκων”.

Φέρεται επίσης κατά το πρόσφατο παρελθόν να είχε εκφραστεί επανειλημμένα κατά του πολέμου στην Ουκρανία και να είχε δηλώσει ότι «ντρεπόταν που ήταν Ρωσίδα». Σύμφωνα με ρωσικά μέσα όχι μόνον τοποθέτησε τη βόμβα που σκότωσε τον στρατιωτικό, αλλά και την πυροδότησε εξ αποστάσεως η ίδια, οι δε αστυνομικές αρχές της Ρωσίας αναφέρουν ότι βρέθηκε επάνω της το τηλεχειριστήριο. Τεκμαίρεται ότι η σύλληψη έγινε άμεσα.

Πώς τοποθετήθηκε η βόμβα

Η έκρηξη σημειώθηκε προχθές στις 10:00 το πρωί, όταν ο στόχος της Ρόιτ επέστρεψε από πεζοπορία σε κοντινό άλσος με άλλον στρατιωτικό (που δεν τραυματίσθηκε) στη Σεβαστούπολη. Ένας αυτοσχέδιος εκρηκτικός μηχανισμός, ο οποίος είχε τοποθετηθεί μέσα σε κάδο απορριμμάτων κοντά σε ένα παγκάκι, πυροδοτήθηκε τη στιγμή που περνούσε ο αξιωματικός. Η γυναίκα συνελήφθη μέσα σε δύο ώρες, αφ΄ενός γιατί είχε καταγραφεί σε κάμερες κοντά στο σημείο της έκρηξης, αφ’ ετέρου γιατί ήταν υπό παρακολούθηση τρόπον τινά, ως ύποπτη μετά τη σύλληψή της πέρσι για αντιρωσικά σχόλια μέσα σε τρένο στο Σότσι.

Κατά την ανάκριση, η Μαργαρίτα Ρόιτ φέρεται να δήλωσε ότι πληρώθηκε σε κρυπτονόμισμα για να ανατινάξει τον αξιωματικό και ότι της είχαν πει να εγκαταλείψει τη Ρωσία αμέσως μετά την βομβιστική επίθεση. Είχε το σχέδιο να περάσει οδικώς από την Κριμαία στη νότια Ρωσία και, συγκεκριμένα, να πάει στο Σότσι -είχε ήδη αγοράσει αεροπορικό εισιτήριο για να πετάξει από το Σότσι στην Κωνσταντινούπολη. Τα τελευταία χρόνια ζούσε στο Σότσι, αλλά είχε γεννηθεί στα βόρεια της Μόσχας. Η Κωνσταντινούπολη μάλλον ήταν ενδιάμεσος σταθμός και δεν γνωρίζουμε που είχε σκοπό να μεταβεί στη συνέχεια. Στο παρελθόν είχε ξαναπάει στην Τουρκία και μία φορά στην Αίγυπτο κατά δήλωσή της.

Πώς αυτομόλησε ο στρατιωτικός

Σύμφωνα με ουκρανικά μέσα, πριν από την προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία το 2014, ο Σαγκέγιεφ υπηρετούσε στο ουκρανικό Πολεμικό Ναυτικό ως κυβερνήτης του υποβρυχίου “Zaporizhzhia”. Μετά τον εμφύλιο και όταν η Κριμαία προσαρτήθηκε από τη Ρωσία, πέρασε στις ρωσικές δυνάμεις και από τις ουκρανικές αρχές θεωρείται λιποτάκτης και προδότης. Του καταλογίζουν ότι ως κυβερνήτης ρωσικών μονάδων συμμετείχε από το 2022 σε μαζικές επιθέσεις με πυραύλους Kalibr εναντίον της Ουκρανίας.

Ο Ρόμπερτ Μανσούροβιτς Σαγκέγιεφ είχε γεννηθεί στη Θεοδοσία της Κριμαίας και ζούσε μόνιμα στη Σεβαστούπολη, όπου προ των αναταραχών στην Ουκρανία έδρευε και ο ουκρανικός και ο ρωσικός στόλος. Όταν οι ρωσικές δυνάμεις το 2014 απέκλεισαν το υποβρύχιο το οποίο εκείνος διοικούσε στη Σεβαστούπολη, ο Σαγκέγιεφ αρχικά αρνήθηκε να το παραδώσει. Ωστόσο, μετά από λίγες ημέρες και λόγω διχογνωμιών στο πλήρωμά του, διέταξε την εκκένωση του υποβρυχίου και ζήτησε να παραμείνουν μόνον όσοι ήθελαν να παραδοθούν στη Ρωσία.

Μαζί του αυτομόλησε περίπου το 70% του πληρώματος που θέλησε να παραμείνει στην Κριμαία. Το υπόλοιπο 30% του πληρώματος αρνήθηκαν να συνεργαστούν, αποχώρησαν από το σκάφος και έφυγαν για την Ουκρανία.

Η έννοια του “summer body” επανέρχεται κάθε χρόνο μέσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τη διαφημιστική βιομηχανία και τη λεγόμενη “κουλτούρα της δίαιτας”, δημιουργώντας την αίσθηση ότι το σώμα μας πρέπει να αλλάξει προκειμένου να είναι “αποδεκτό” για την παραλία. Την ίδια στιγμή, οι διακοπές, οι έξοδοι και τα κοινωνικά τραπέζια φέρνουν περισσότερες ευκαιρίες για φαγητό και απόλαυση, γεγονός που συχνά οδηγεί σε ένα δίπολο μεταξύ ελέγχου και υπερφαγίας.

Τι αλλάζει στη σχέση μας με το φαγητό

Πώς επηρεάζει, λοιπόν, το καλοκαίρι τη σχέση μας με το φαγητό και πώς μπορούμε να διατηρήσουμε μια ισορροπημένη και υγιή στάση απέναντι στη διατροφή;  Η διατροφική συμπεριφορά δεν καθορίζεται μόνο από τη βιολογία, αλλά και από το περιβάλλον, τις κοινωνικές συνθήκες και την ψυχολογία μας.

Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού παρατηρούνται αρκετές αλλαγές: Οι υψηλές θερμοκρασίες συχνά μειώνουν την όρεξη και την επιθυμία για βαριά ή ενεργειακά πυκνά γεύματα. Αυξάνεται η κατανάλωση δροσερών τροφίμων όπως φρούτα, σαλάτες, παγωτά και κρύα ροφήματα. Οι ώρες γευμάτων γίνονται λιγότερο σταθερές λόγω διακοπών και κοινωνικών δραστηριοτήτων. Τα γεύματα εκτός σπιτιού γίνονται συχνότερα.

Η έκθεση σε κοινωνικά πρότυπα εμφάνισης γίνεται πιο έντονη λόγω των καλοκαιρινών ενδυματολογικών επιλογών και της παρουσίας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η επιστημονική βιβλιογραφία δείχνει ότι η ενεργειακή πρόσληψη τείνει να είναι χαμηλότερη το καλοκαίρι σε σύγκριση με τους ψυχρότερους μήνες, γεγονός που αποδίδεται τόσο σε φυσιολογικούς όσο και σε περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Γιατί αυξάνεται η πίεση για “summer body”

Το καλοκαίρι συνοδεύεται από αυξημένη έκθεση του σώματος και, κατά συνέπεια, από εντονότερες κοινωνικές συγκρίσεις. Η θεωρία της κοινωνικής σύγκρισης υποστηρίζει ότι οι άνθρωποι αξιολογούν τον εαυτό τους συγκρίνοντάς τον με άλλους. Όταν η σύγκριση αφορά την εμφάνιση ή το βάρος, μπορεί να αυξηθούν η δυσαρέσκεια για το σώμα και οι περιοριστικές διατροφικές συμπεριφορές.

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο σε αυτό το φαινόμενο. Συστηματικές ανασκοπήσεις έχουν δείξει ότι η έκθεση σε περιεχόμενο σχετικό με τη διατροφή, τη φυσική κατάσταση και την εμφάνιση συνδέεται με μεγαλύτερη ανησυχία για το σώμα, αυξημένη πιθανότητα περιοριστικής δίαιτας και διαταραγμένων διατροφικών συμπεριφορών.

Επίσης, η πίεση αυτή συχνά πυροδοτεί το φαινόμενο του “yo-yo dieting”. Οι εξαντλητικές δίαιτες express πριν από τις διακοπές όχι μόνο επιβραδύνουν τον μεταβολισμό, αλλά αυξάνουν τα επίπεδα κορτιζόλης (της ορμόνης του στρες), η οποία με τη σειρά της συνδέεται με αυξημένη εναπόθεση σπλαχνικού λίπους και έντονη επιθυμία για υπερθερμιδικά φαγητά. Το πρόβλημα δεν είναι η φροντίδα του σώματος ή η επιθυμία για βελτίωση της υγείας. Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν η αξία του ατόμου συνδέεται αποκλειστικά με την εμφάνισή του ή όταν η διατροφή γίνεται μέσο τιμωρίας και όχι φροντίδας.

Ο ρόλος των διακοπών και της κοινωνικής ζωής

Οι διακοπές αποτελούν μια περίοδο προσωρινής απομάκρυνσης από τη ρουτίνα, που είναι εξαιρετικά ωφέλιμο για την ψυχική μας υγεία. Ωστόσο, στην ψυχολογία της διατροφής, η υπερβολική χαλάρωση μπορεί να οδηγήσει σε αυτό που ονομάζουμε “διατροφική απενοχοποίηση χωρίς όρια”. Αυτή η αλλαγή, μπορεί να λειτουργήσει τόσο θετικά όσο και αρνητικά στη σχέση μας με το φαγητό. Από τη μία πλευρά: μειώνεται το εργασιακό στρες, αυξάνεται ο χρόνος για ξεκούραση, βελτιώνεται η διάθεση, υπάρχουν περισσότερες ευκαιρίες για κοινωνική σύνδεση.

Από την άλλη, διαταράσσεται η καθημερινή δομή,αυξάνονται οι περιστάσεις γύρω από το φαγητό,πολλοί εγκαταλείπουν εντελώς τις συνήθειες που τους βοηθούν να οργανώνουν τη διατροφή τους. Στην πραγματικότητα, το φαγητό στις διακοπές δεν καλύπτει μόνο βιολογικές ανάγκες. Συνδέεται με την απόλαυση, την κοινωνικοποίηση, την εξερεύνηση νέων γεύσεων και τη δημιουργία αναμνήσεων.

Όταν αναγνωρίζουμε αυτόν τον πολυδιάστατο ρόλο του φαγητού, μειώνεται η τάση να το αντιμετωπίζουμε ως κάτι που πρέπει διαρκώς να ελέγχουμε. Όταν βρισκόμαστε σε ένα περιβάλλον με μπουφέδες, ταβέρνες και συχνή κατανάλωση αλκοόλ, τείνουμε να καταναλώνουμε έως και 30-40% περισσότερο φαγητό όταν τρώμε με παρέα, παραβλέποντας τα εσωτερικά μηνύματα κορεσμού του οργανισμού μας.

Πώς επηρεάζονται η όρεξη και διατροφικές επιλογές

Η όρεξη δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τις θερμίδες που χρειαζόμαστε. Επηρεάζεται επίσης από το στρες, τη διάθεση, τον ύπνο, τις κοινωνικές συνθήκες, τη θερμοκρασία, τα εξωτερικά ερεθίσματα. Λόγω της ζέστης, ο οργανισμός χρειάζεται λιγότερη ενέργεια για τη διατήρηση της θερμοκρασίας του σώματος, γεγονός που συχνά μειώνει την όρεξη κατά τη διάρκεια της ημέρας. Από την άλλη, επειδή παραλείπουμε γεύματα λόγω ζέστης ή παραμονής στην παραλία, φτάνουμε στο βραδινό γεύμα εξαιρετικά πεινασμένοι. Αυτό οδηγεί σε παρορμητικές επιλογές (πλούσιες σε λιπαρά και απλά σάκχαρα) και σε συναισθηματική υπερφαγία.

Επίσης, πολύ συχνά, το κέντρο του εγκεφάλου παρερμηνεύει το σήμα της αφυδάτωσης ως σήμα πείνας, οδηγώντας μας στο τσιμπολόγημα αντί για την κατανάλωση νερού. Το καλοκαίρι αρκετοί άνθρωποι βιώνουν το φαινόμενο της “διατροφικής εκκρεμότητας”: Ξεκινούν με αυστηρούς περιορισμούς πριν τις διακοπές → Νιώθουν στέρηση → Όταν βρεθούν σε περιβάλλον με μεγαλύτερη διαθεσιμότητα τροφής, χάνουν τον έλεγχο → Ακολουθούν ενοχές και προσπάθεια αντιστάθμισης → Ο κύκλος επαναλαμβάνεται!

Μελέτες δείχνουν πως τα εξωτερικά κίνητρα, όπως η πίεση για εμφάνιση ή η κοινωνική αποδοχή, σχετίζονται με μικρότερη μακροπρόθεσμη συνέπεια στις διατροφικές συμπεριφορές, ενώ τα εσωτερικά κίνητρα, όπως η υγεία, η ευεξία, η ενέργεια και η αυτοφροντίδα, συνδέονται με πιο βιώσιμες συνήθειες.

Πρακτικές στρατηγικές

Επαναπροσδιορίστε τον στόχο σας! Αντί να εστιάζετε αποκλειστικά στο βάρος ή στην εμφάνιση, αναρωτήσου, πείτε: “Πώς θέλω να νιώθω αυτό το καλοκαίρι; Πώς μπορώ να έχω περισσότερη ενέργεια; Πώς θα φροντίσω την υγεία μου;” Η μετατόπιση από το “πώς φαίνομαι” στο “πώς νιώθω” συχνά οδηγεί σε πιο σταθερές και υγιείς συμπεριφορές.

Αποφύγετε τη λογική του “όλα ή τίποτα”
Ένα παγωτό, ένα κοκτέιλ ή ένα βραδινό γεύμα σε ταβέρνα δεν καθορίζουν τη συνολική ποιότητα της διατροφής σας. Η υγεία επηρεάζεται από τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα συμπεριφοράς και όχι από μεμονωμένες επιλογές.

Διατηρήστε μια βασική δομή
Είναι βοηθητικό, ακόμη και στις διακοπές να υπάρχει μια ρουτίνα. Η συνέπεια δεν σημαίνει τελειότητα. Μπορούν να τηρούνται τα γεύματα (2–3 κύρια γεύματα ημερησίως), να υπάρχει επαρκής ενυδάτωση και να είναι τακτική η κατανάλωση φρούτων και λαχανικών. Επίσης θετική είναι η ρουτίνα στην φυσική δραστηριότητα (κολύμπι, περπάτημα, παιχνίδια στην παραλία).

Καλλιεργήστε επίγνωση για την ώρα του φαγητού
Η ενσυνείδητη κατανάλωση τροφής (mindful eating) έχει συσχετιστεί με καλύτερη αυτορρύθμιση της πρόσληψης τροφής και με πιο θετική σχέση με το φαγητό. Αυτή περιλαμβάνει: Καλό μάσημα της τροφής και αργό ρυθμό κατανάλωσης. Επισης παρατήρηση πείνας και κορεσμού, απόλαυση της γεύσης και αποφυγή περισπασμών.

Περιορίστε την έκθεση σε τοξικά μηνύματα
Εάν συγκεκριμένοι λογαριασμοί στα κοινωνικά δίκτυα σου προκαλούν άγχος, δυσαρέσκεια για το σώμα ή ενοχές για το φαγητό, αξίζει να επανεξετάσετε το περιεχόμενο με το οποίο βρίσκεστε σε καθημερινή αλληλεπίδραση. Η έκθεση σε περιεχόμενο επικεντρωμένο στην εμφάνιση μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την εικόνα σώματος και τη διατροφική συμπεριφορά.

Extra Tips για το φαγητό στην ταβέρνα
Όταν κάθεστε στην ταβέρνα, αφιερώστε τα πρώτα 5 λεπτά για να εκτιμήσετε τις γεύσεις και τις μυρωδιές. Φάτε αργά τα τρόφιμα που βρίσκονται στα πιάτα μπροστά σας. Αυτό επιτρέπει στη λεπτίνη, την ορμόνη του κορεσμού, να στείλει το σήμα στον εγκέφαλο ότι έχετε χορτάσει, μειώνοντας τις πιθανότητες δυσφορίας από το υπερβολικό φαγητό. Στις καλοκαιρινές παρέες, γεμίστε το πιάτο με τα ορεκτικά που πραγματικά θέλετε να δοκιμάσετε, αντί να τσιμπάτε αλόγιστα από τη μέση του τραπεζιού. Έτσι έχετε οπτική επαφή με την ποσότητα που καταναλώνετε.

Μην πηγαίνετε ποτέ “πεινασμένοι” για φαγητό. 

Ένα μικρό, δροσερό σνακ πριν το βραδινό έξοδο, όπως γιαούρτι με φρούτο ή λίγοι ξηροί καρποί στην παραλία, θα κρατήσει τα επίπεδα γλυκόζης σας σταθερά, αποτρέποντας τις παρορμητικές επιλογές στο μενού. Μην ξεχνάτε να έχετε πάντα μαζί σας νερό. Αν πίνετε αλκοόλ, φροντίστε για κάθε ποτήρι ποτού να καταναλώνετε και ένα αντίστοιχο ποτήρι νερό. Το αλκοόλ από μόνο του θα σας αφυδατώσει περισσότερο από την ενυδάτωση που νομίζετε ότι σας προσφέρει.

Τι αξίζει να κρατήσετε

Το καλοκαίρι δεν είναι η εποχή για στερητικές δίαιτες, ούτε όμως και για διατροφική αναρχία που θα σας γεμίσει τύψεις. Η πραγματική υγεία κρύβεται στην ευελιξία. Επιτρέψτε στον εαυτό σας να απολαύσει το παγωτό ή το τοπικό έδεσμα στις διακοπές, αναγνωρίζοντας ότι ένα γεύμα ή μερικές ημέρες χαλάρωσης δεν μπορούν να καταστρέψουν την προσπάθεια μηνών. Η διατροφή πρέπει να θρέφει το σώμα, αλλά και την ψυχή μας.

Η υγιής σχέση με τη διατροφή δεν χαρακτηρίζεται από αυστηρούς κανόνες, αλλά από ευελιξία, αυτογνωσία και ισορροπία. Το σώμα μας δεν χρειάζεται να “προετοιμαστεί” για το καλοκαίρι. Αυτό που χρειάζεται είναι φροντίδα, σεβασμός και συνέπεια όλο τον χρόνο!

Η Μαρία Μεντζέλου είναι διαιτολόγος-διατροφολόγος

Σε συνεργασία με το medNutrition