Μάλιστα, αρκετοί διαδηλωτές εμφανίστηκαν με αποκριάτικες στολές λόγω του Halloween, δίνοντας έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα στις συγκεντρώσεις, προτού η ένταση κλιμακωθεί μετά τη δύση του ηλίου.

Το newsletter του iEidiseis καθημερινά στο inbox σου. Κάνε εγγραφή εδώ.
Στη Γαλλία, περίπου 320.000 άνθρωποι συμμετείχαν στο τρίτο διαδοχικό κύμα διαδηλώσεων, ενώ οι Αρχές ανακοίνωσαν 565 συλλήψεις. Στη Γερμανία, το νεανικό κίνημα «GenZ regelt!» υποστήριξε ότι κινητοποίησε περίπου 120.000 διαδηλωτές, με τα σοβαρότερα επεισόδια να σημειώνονται στη Φρανκφούρτη.

Στη Γερμανία, οι κινητοποιήσεις που διοργάνωσε το κίνημα «GenZ regelt!» («Η Gen Z αναλαμβάνει δράση») συγκέντρωσαν δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους σε ολόκληρη τη χώρα, με βασικά αιτήματα την αντιμετώπιση της ακρίβειας, τη βελτίωση της εκπαίδευσης και τη μεγαλύτερη συμμετοχή των νέων στη λήψη πολιτικών αποφάσεων.

Οι διαδηλώσεις, εμπνευσμένες από αντίστοιχα κινήματα στη Γαλλία και την Ιταλία, πραγματοποιήθηκαν αρχικά σε ειρηνικό και εορταστικό κλίμα. Ωστόσο, η κατάσταση άλλαξε δραματικά το βράδυ, όταν ομάδες νεαρών αρνήθηκαν να αποχωρήσουν και ξέσπασαν επεισόδια σε μεγάλες πόλεις, μεταξύ των οποίων το Βερολίνο, η Κολωνία και το Αμβούργο.

Το επίκεντρο της βίας ήταν η Φρανκφούρτη, όπου κουκουλοφόροι προχώρησαν σε καταστροφές και λεηλασίες καταστημάτων, ενώ επιτέθηκαν στις αστυνομικές δυνάμεις με πέτρες, πυροτεχνήματα και βόμβες μολότοφ.

Οι αστυνομικοί απάντησαν με αντλίες νερού και σπρέι πιπεριού, επιχειρώντας να διαλύσουν τις ομάδες που προκαλούσαν επεισόδια.

«Βρίσκονται σε εξέλιξη βίαιες ταραχές. Έχουν σπάσει οι βιτρίνες αρκετών καταστημάτων. Εκτοξεύονται επίσης βόμβες μολότοφ εναντίον των δυνάμεων έκτακτης ανάγκης», ανέφερε η αστυνομία σε ανακοίνωσή της.

Ανάμεσα στα καταστήματα που λεηλατήθηκαν ήταν και ένα οπλοπωλείο, του οποίου οι βιτρίνες καταστράφηκαν. Οι Αρχές ανακοίνωσαν ότι συνέλαβαν έναν ύποπτο και κατέσχεσαν δύο όπλα.

Σύμφωνα με τη γερμανική εφημερίδα Bild, στόχος έγιναν επίσης ένα κατάστημα αθλητικών υποδημάτων και ένα αρωματοπωλείο.

Μεγάλο τμήμα του κεντρικού εμπορικού δρόμου της Φρανκφούρτης αποκλείστηκε, με αστυνομικά οχήματα και δυνάμεις καταστολής να εμποδίζουν την πρόσβαση πολιτών στην περιοχή.

Όπως μετέδωσε το AFP, ελικόπτερο της αστυνομίας πετούσε πάνω από το σημείο, ενώ κατά διαστήματα ακούγονταν εκρήξεις. Τουλάχιστον ένας αστυνομικός τραυματίστηκε και χρειάστηκε ιατρική περίθαλψη.

Ο υπουργός Εσωτερικών του κρατιδίου της Έσσης, Ρόμαν Πόζεκ, υποστήριξε ότι περίπου 100 άτομα που χαρακτηρίστηκαν από τις Αρχές ως αριστεροί εξτρεμιστές είχαν παρεισφρήσει στη διαδήλωση της Φρανκφούρτης.

«Είναι ντροπή ο τρόπος με τον οποίο κατέληξε αυτή η εκδήλωση στη Φρανκφούρτη», δήλωσε.

Επεισόδια σε Αμβούργο, Κολωνία και Βερολίνο

Η ένταση δεν περιορίστηκε στη Φρανκφούρτη. Στο Αμβούργο και την Κολωνία, η αστυνομία χρησιμοποίησε αντλίες νερού, καθώς, σύμφωνα με τις Αρχές, διαδηλωτές επιτέθηκαν σε εργαζομένους των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης με πυροτεχνήματα, πέτρες και μπουκάλια.

Στο Βερολίνο, κατά τη διάρκεια βραδινής συγκέντρωσης που δεν είχε διοργανωθεί από το «GenZ regelt!», αστυνομικοί δέχθηκαν επιθέσεις με αυγά και μπουκάλια.

Στη Βόννη, ένας αστυνομικός τραυματίστηκε ελαφρά κατά τη διάρκεια συμπλοκής με ομάδα διαδηλωτών, ενώ αναφέρθηκαν πολυάριθμες συλλήψεις σε διάφορες γερμανικές πόλεις.

Παρά τα επεισόδια, το μεγαλύτερο μέρος των κινητοποιήσεων είχε προηγουμένως εξελιχθεί ειρηνικά. Πολλοί συμμετέχοντες επέλεξαν να διαδηλώσουν φορώντας στολές, από δεινόσαυρους μέχρι Batman, καθώς οι συγκεντρώσεις συνέπεσαν με το Halloween.

Στα πλακάτ κυριαρχούσαν συνθήματα όπως «Ώρα για αντίσταση» και «Ο Μερτς πρέπει να φύγει», με το δεύτερο να στρέφεται ευθέως κατά του Γερμανού καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς.

Διαδηλώσεις στην Αλβανία: Κλιμακώνεται η ένταση με μολότοφ

Ένταση και επεισόδια εξακολουθούν να σημειώνονται στην Αλβανία, όπου, έπειτα από εβδομάδες διαδηλώσεων και συγκρούσεων, το κλίμα παραμένει ιδιαίτερα τεταμένο.

Σήμερα, Σάββατο 31 Οκτωβρίου, νέες κινητοποιήσεις πραγματοποιήθηκαν στην πρωτεύουσα, τα Τίρανα, με ομάδες φοιτητών να συγκεντρώνονται έξω από το υπουργείο Παιδείας, ζητώντας την παραίτηση του πρωθυπουργού Έντι Ράμα.

Η ένταση κλιμακώθηκε σταδιακά, καθώς αρχικά διαδηλωτές έβαλαν φωτιά σε κάδους απορριμμάτων, στη συνέχεια πέταξαν πέτρες εναντίον των αστυνομικών και ακολούθως εκτόξευσαν βόμβες μολότοφ. Οι αστυνομικές δυνάμεις απάντησαν με βίαιη καταστολή κάνοντας χρήση υδροφόρων οχημάτων και δακρυγόνων.

Οι συγκρούσεις διήρκεσαν περίπου 30 λεπτά. Στη συνέχεια, το πλήθος άρχισε να υποχωρεί, καθώς η έντονη βροχόπτωση είχε ήδη περιορίσει τη συμμετοχή στη συγκέντρωση. Οι διαδηλωτές απομακρύνθηκαν από το υπουργείο Παιδείας, κατευθυνόμενοι προς το κυβερνητικό μέγαρο.

Για δεύτερη συνεχόμενη νύχτα, εκατοντάδες διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν έξω από το δικαστήριο στη Βαρσοβία, αντιδρώντας στην απόφαση αναστολής του προέδρου και του αντιπροέδρου του.

Η απόφαση για την αναστολή των καθηκόντων του Σβιεντσκόφσκι ελήφθη από τη δικαστή Άννα Κορβίν-Πιοτρόφσκα, η οποία ανέλαβε προσωρινά τη διοίκηση του δικαστηρίου. Η κυβερνητική πλευρά κατηγορεί τον μέχρι πρότινος πρόεδρο ότι εμπόδιζε δικαστές που εξελέγησαν από την κοινοβουλευτική πλειοψηφία να αναλάβουν τα καθήκοντά τους. Αντίθετα, η αντιπολίτευση και το προεδρικό στρατόπεδο καταγγέλλουν παράνομη παρέμβαση στη λειτουργία ενός συνταγματικού θεσμού.

Ο πρόεδρος της χώρας, Κάρολ Ναβρότσκι, ο οποίος διέκοψε το ταξίδι του στη Σενεγάλη και επέστρεψε στην Πολωνία, κάνοντας λόγο για απόπειρα βίαιης κατάληψης του δικαστηρίου. Η σύγκρουση εντάσσεται στη μακρόχρονη διαμάχη μεταξύ της κυβέρνησης Τουσκ και του εθνικιστικού κόμματος PiS για τις δικαστικές μεταρρυθμίσεις και την ανεξαρτησία των θεσμών.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί τον Ναβρότσκι να επικυρώσει τον διορισμό νέων δικαστών

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κάλεσε το Σάββατο τον Πολωνό πρόεδρο να επικυρώσει τον διορισμό οκτώ νέων δικαστών, λίγο μετά τις διαβουλεύσεις του με τους εκπροσώπους των κομμάτων της κεντρώας πλειοψηφίας και της εθνικιστικής αντιπολίτευσης για την εξεύρεση μια λύσης στη συνεχιζόμενη πολιτική και θεσμική κρίση.

Εναπόκειται στις πολωνικές αρχές να διασφαλίσουν ότι το Συνταγματικό Δικαστήριο μπορεί να λειτουργεί σύμφωνα με το πολωνικό Σύνταγμα και με την τήρηση της σχετικής νομολογίας του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης”, δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

“Ο διορισμός οκτώ νέων μελών του Συνταγματικού Δικαστηρίου εμπίπτει στη συνταγματική αρμοδιότητα του Sejm” (Δίαιτα, κάτω βουλή του κοινοβουλίου), πρόσθεσε ο εκπρόσωπος, καθώς ο Πολωνός πρόεδρος Κάρολ Ναβρότσκι αρνήθηκε να τον επικυρώσει.

Η πολιτική κρίση μεταξύ της κεντρώας κυβέρνησης του Ντόναλντ Τουσκ και της αντιπολίτευσης, η οποία σιγοκαίει από τότε που ο (κεντροδεξιός) Τουσκ επέστρεψε στην εξουσία το 2023, πήρε δραματική τροπή την Παρασκευή με την επέμβαση της αστυνομίας στο Συνταγματικό Δικαστήριο στη Βαρσοβία.

Το δικαστήριο αυτό, το οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση θεωρεί ότι εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την πολιτική εξουσία, βρέθηκε στο επίκεντρο αντιπαράθεσης μεταξύ των Βρυξελλών και των εθνικιστών του κόμματος PiS (Νόμος και Δικαιοσύνη) κατά τη διάρκεια των θητειών τους στην κυβέρνηση (2015-2023).

Ήδη από το 2015, η κυβέρνηση του PiS είχε διορίσει σε αυτό δικαστές που πρόσκεινταν πολιτικά στο κόμμα, τους οποίους διορισμούς δεν αναγνωρίζουν ούτε η ΕΕ ούτε ο Ντόναλντ Τουσκ.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισήμανε ακόμη ότι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο διέταξε προσωρινά μέτρα τον περασμένο Μάιο, με τα οποία ζητούσε από τις πολωνικές αρχές να “απέχουν από κάθε ενέργεια που παρεμποδίζει την ανάληψη και την άσκηση δικαστικών καθηκόντων των δικαστών που διορίστηκαν από το Sejm τον Μάρτιο του 2016”.

Πώς φτάσαμε όμως από τους “έφιππους άρχοντες” του παρελθόντος στη σύγχρονη κυβερνητική αλαζονεία; Η παροιμία αυτή παραμένει διαχρονική γιατί το “καβαλίκεμα” άλλαξε μορφή (σήμερα μπορεί να είναι μια βουλευτική καρέκλα, μια διευθυντική θέση ή ένα ακριβό αυτοκίνητο), αλλά η ανθρώπινη αλαζονεία της εξουσίας παραμένει ακριβώς η ίδια. 

Όπως προκύπτει από τη συζήτηση των μελετητών της γλώσσας, η φράση αυτή είναι τόσο βαθιά ριζωμένη στην ελληνική ψυχοσύνθεση που τη συναντάμε σε διάφορες περιοχές και με διαφορετικές παραλλαγές, αποδεικνύοντας ότι το “σύνδρομο του καβαλάρη” απασχολούσε ανέκαθεν τον λαό μας.

Το “σύνδρομο του καβαλάρη” ως status symbol

Στην Τουρκοκρατία (αλλά και στην ενετοκρατούμενη Κρήτη παλαιότερα), το να είναι κανείς “καβαλάρης” δεν ήταν απλώς ένας τρόπος μετακίνησης. Ήταν το απόλυτο status symbol. Διαχώριζε βίαια τον άρχοντα (τον κοτζαμπάση, τον αγά, τον φεουδάρχη) από τον “πεζό” ραγιά, ο οποίος ήταν καταδικασμένος να περπατά στη λάσπη ή, στην καλύτερη περίπτωση, να έχει ένα γαϊδουράκι.

Στην Κρήτη, η μαντινάδα χρησιμοποιεί τη λέξη “όντε” (αντί για “όταν”) για να κρατήσει το μέτρο και τον ρυθμό του τραγουδιού με την αυθεντική κρητική ντοπιολαλιά: “Καλοχαιρέτα τσι πεζούς όντε καβαλικεύεις, για να σε χαιρετούν κι αυτοί όντε θα ξεπεζεύγεις”. 

Η ιστορία δείχνει ότι, είτε μιλάμε για τους κοτζαμπάσηδες που προκαλούσαν τον φθόνο των ραγιάδων, είτε για τους καπεταναίους του 1821 που αποκτούσαν ξαφνική δύναμη, ο λαός έβρισκε πάντα τον τρόπο να τους θυμίζει τη θνητότητά τους. Όπως αναφέρεται, η πιο διαδεδομένη και ιστορική μορφή της φράσης αποδίδεται απευθείας στον κορυφαίο ήρωα της Επανάστασης του 1821, τον Γεώργιο Καραϊσκάκη: “Χαιρέτα καβαλάρης, για να σε χαιρετούν όταν ξεπεζέψεις”.

Από τον Καραϊσκάκη στις σύγχρονες προεκλογικές περιοδείες

Η πρόσφατη πολιτική επικαιρότητα ήρθε να επιβεβαιώσει με τον πιο ανάγλυφο τρόπο τη διαχρονικότητα αυτής της λαϊκής σοφίας. Η δημόσια τοποθέτηση της Ντόρας Μπακογιάννη, όπου κάλεσε ανοιχτά κυβερνητικά στελέχη να “ξεκαβαλικέψουν” επειδή εμφανίζουν δείγματα αλαζονείας, δείχνει ότι η μεταφορά του “ίππου” ως συμβόλου εξουσίας παραμένει ζωντανή στην ελληνική πολιτική γλώσσα.

Η ιστορική γραμμή είναι εντυπωσιακή: Από τους έφιππους κοτζαμπάσηδες της Τουρκοκρατίας και το απόφθεγμα του Καραϊσκάκη, φτάσαμε στις σύγχρονες ομιλίες και στις ραδιοφωνικές συνεντεύξεις. Τα πρόσωπα αλλάζουν, αλλά ο φόβος του λαού για την αλαζονεία εκείνου που “ανέβηκε ψηλά” παραμένει ακριβώς ο ίδιος εδώ και αιώνες.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει χρησιμοποιήσει δημόσια τη συγκεκριμένη κρητική μαντινάδα (Καλοχαιρέτα τον πεζό όταν καβαλικέψεις…) τουλάχιστον τρεις φορές: στον επίσημο λογαριασμό του στο X το 2017, στα Χανιά τον Μάιο του 2023 και από το βήμα της ΔΕΘ τον Σεπτέμβριο του 2025, στέλνοντας υποτίθεται μηνύματα κατά της αλαζονείας προς τα στελέχη του. 

Πιο πρόσφατα, στις 27 Οκτωβρίου 2026, κατά την περιοδεία του στο Κιλκίς, επανέλαβε το ίδιο αυστηρό σύνθημα, δηλώνοντας: «Δεν θα ανεχτώ κανένα φαινόμενο αυταρέσκειας και αλαζονείας από τώρα μέχρι τις εκλογές».

Η επικοινωνιακή υποκρισία και το “δάσκαλε που δίδασκες…”

Όταν μια κυβέρνηση βρίσκεται στην εξουσία για πολλά χρόνια, η αλαζονεία δεν είναι απλώς ατομικό πρόβλημα ορισμένων υπουργών, αλλά συνολικό φαινόμενο που ξεκινά από την ίδια την κορυφή της εξουσίας. Η κατά καιρούς επανάληψη της μαντινάδας από τον Πρωθυπουργό αποδεικνύεται μια καθαρή προσπάθεια επικοινωνιακής διαχείρισης. Η δημόσια παρέμβαση της Ντόρας Μπακογιάννη λειτούργησε ως μια ξεκάθαρη παραδοχή ότι οι προειδοποιήσεις του παρελθόντος ήταν απλώς κενά λόγια χωρίς κανένα αποτέλεσμα στο κυβερνητικό σχήμα.

Η πραγματικότητα είναι ότι η σύγχρονη ρητορική του ίδιου του πρωθυπουργού έρχεται σε πλήρη αντίφαση με τις νουθεσίες του. Στην ομιλία του στο Κιλκίς, ο κ. Μητσοτάκης αναρωτήθηκε ξανά απαξιωτικά για τους πολιτικούς του αντιπάλους: «Ποιος κυβερνάει, τι εμπειρία έχει, τι ειδικό βάρος και κύρος έχει η Ελλάδα θα αποκτήσουν σημασία στις εκλογές της άνοιξης».

Αυτή η χρήση της γλώσσας στερείται κάθε μετριοπάθειας. Το να θέτει ο ίδιος τον εαυτό του ως το μοναδικό μέτρο σύγκρισης και να υποτιμά εκ προοιμίου το “ειδικό βάρος” των άλλων, αποτελεί τον ορισμό της πολιτικής έπαρσης. Η αυταρέσκεια κορυφώνεται όταν η προεκλογική ρητορική μετατρέπεται σε απροκάλυπτο πολιτικό εκβιασμό μέσω των δηλώσεων: «Τα διλήμματα θα είναι πολύ σκληρά… Η ΝΔ μόνο μπορεί να εγγυηθεί αυτή την πορεία” και “δεν μπορούμε να ρισκάρουμε με ακυβερνησία… η μόνη επιλογή είναι η αυτοδύναμη ΝΔ».

Η χρήση των απόλυτων όρων (ΜΟΝΟ, ΜΟΝΗ ΕΠΙΛΟΓΗ) στερεί από τους πολίτες τις δημοκρατικές εναλλακτικές, ενώ η ταύτιση κάθε άλλου αποτελέσματος με την καταστροφική “ακυβερνησία” δείχνει μια ιδιοκτησιακή και αλαζονική αντίληψη για τη χώρα. Όταν ένας ηγέτης ισχυρίζεται ότι η κοινωνία κινδυνεύει “να σαγηνευτεί από φωνές λαϊκιστών” αν δεν επιλέξει τον ίδιο, υποτιμά βάναυσα την ώριμη σκέψη του εκλογικού σώματος και μεταθέτει προκαταβολικά την ευθύνη των δικών του αποτυχιών στους πολίτες.

Η λαϊκή σοφία, ούσα ανεξάντλητη, αγγίζει τον πυρήνα της πολιτικής πραγματικότητας: το “δάσκαλε που δίδασκες και νόμο δεν εκράτεις” αποτελεί την αυτονόητη αντίδραση της κοινωνίας όταν διακρίνει αυτή την τεράστια απόσταση ανάμεσα στα λόγια και τις πράξεις. Δεν μπορείς να απαιτείς μετριοπάθεια από τους υφισταμένους σου, όταν η δική σου προσωπική ρητορική κυριαρχείται από το απόλυτο δόγμα “ή εγώ ή το χάος”.

Το σίγουρο είναι ότι η λαϊκή σοφία λειτουργεί πάντα ως ένας αμείλικτος κριτής για όσους βρίσκονται “πάνω στο άλογο”. Ο κόσμος δεν κρίνει πλέον τους πολιτικούς από το πόσο συχνά επικαλούνται τη μετριοφροσύνη, αλλά από το αν την εφαρμόζουν στην πράξη όταν ασκούν εξουσία. Και η παρούσα διακυβέρνηση έχει ήδη κριθεί στη συνείδηση των πολιτών.

Μα, μέσα στους δεκάδες επιστήμονες συμβούλους (δεν συμπεριλαμβάνονται “εθελοντές” χωρίς πτυχίο ανωτάτης σχολής!) που έχει κοντά του ένας ολόκληρος πρωθυπουργός, επικεφαλής “επιτελικού κράτους”, δεν βρέθηκε ένας να τον δασκαλέψει και να τού πει να σταματήσει να τις επαναλαμβάνει και μάλιστα με σολοικισμούς (γλωσσικά λάθη) και επικίνδυνες κλιματικές μεταφορές. Παραθέτω μερικά τέτοια προεκλογικά πολωτικά διλήμματα που επανέλαβε και ενισχυμένα ο κ. Μητσοτάκης μιλώντας στις 27 Οκτωβρίου 2026 σε πολίτες στο Νέο Αγιονέρι Κιλκίς και που, όπως είπε, θα «είναι πολύ σκληρά» και «ασυμβίβαστα»:

• «Μητσοτάκης ή χάος»
• «Τα διλήμματα θα είναι πολύ σκληρά: Θα συνεχίσουμε αυτή την πορεία; Ή θα επιστρέψουμε σε εποχές άλλες; Θα σαγηνευτούμε από φωνές λαϊκιστών;»
• «Η ΝΔ μόνο μπορεί να εγγυηθεί αυτή την πορεία».
• «Δεν θα συμβιβαστούμε με τίποτε λιγότερο στις εκλογές, από ‘θερμοκρασίες καύσωνα’, 40άρια είχαμε, 40άρια θέλουμε».
• «Τη δέσμευση που δώσαμε το 2023 ότι θα κρατάμε τη χώρα ασφαλή την τηρήσαμε».
• «Αυτό έχει αξία τώρα που έχουμε διεθνείς αναταράξεις. Δεν ζούμε σε κανονικούς, φυσιολογικούς καιρούς. Ποιος κυβερνάει, τι εμπειρία έχει, τι ειδικό βάρος και κύρος έχει η Ελλάδα θα αποκτήσουν σημασία στις εκλογές της άνοιξης» (σημείωση δική μου: ποιος άλλος, μόνο εκείνος βεβαίως, βεβαίως!).

Επίσης, αναφέρθηκε, για μιαν ακόμα φορά, στη γνωστή… «αποφασιστικότητα της  κυβέρνησης να στηρίξει τους πολίτες απέναντι στην ακρίβεια» και στην… «αποφασιστικότητα της κυβέρνησης  να συγκρουστεί με τα ‘μεγάλα ψάρια’ και όχι να κυνηγήσει τους μικρούς» για τη φοροδιαφυγή (ύστερα από πάνω από επτά χρόνια στην πρωθυπουργία».

Αλλά, αυτά είναι γνωστά. Η έκπληξή μου είναι άλλη: δεν είδα κάποιο συνταγματολόγο, κάποιο κοινωνιολόγο, κάποιο ψυχολόγο, κάποιο φιλόλογο, κάποιο περιβαλλοντολόγο από το πρωθυπουργικό επιτελείο να πει στον πρωθυπουργό ότι όλα αυτά είναι επικίνδυνα για τη Δημοκρατία. Συγκεκριμένα:

Πρώτον, να πουν τί σημαίνουν οι στομφώδεις επαναλήψεις πολωτικών διλημμάτων: Είναι αλήθεια ότι ιστορικά, η ελληνική πολιτική ζωή είναι γεμάτη από παρόμοια διλήμματα (π.χ. Καραμανλής ή τανκς το 1974, Αλλαγή ή δεξιά το 1981, Μνημόνιο ή αντιμνημόνιο το 2012) και αποτελούν μια διαχρονική και συστηματική στρατηγική στην ελληνική πολιτική σκηνή. Όμως, η χρήση σήμερα πολιτικών διλημμάτων, όπως το “αυτοδυναμία ή χάος” ή “Μητσοτάκης ή χάος”, στο πεδίο της πολιτικής ψυχολογίας και της προσωπολογίας των ηγετών, δηλαδή η συστηματική χρήση απόλυτων διλημμάτων και η παρουσίαση του εαυτού ως “μοναδικού σωτήρα” παραπέμπει συνειρμικά σε συγκεκριμένα ψυχολογικά αίτια και κίνητρα συμπεριφοράς, τα οποία υπερακοντίζουν τα φαινομενικά κυβερνητικά επιχειρήματα για το “καλό μας”, αλλά και τον χαρακτηρισμό τους από την αντιπολίτευση (όπως το ΠΑΣΟΚ και ο ΣΥΡΙΖΑ)  ως “εκβιαστικών” και από τους επικριτές τους  ως “αλαζονικών”.

Διαπιστώσεις της επιστήμης της ψυχολογίας

Παραθέτω στη συνέχεια μερικές διαπιστώσεις έρευνάς μου που προκύπτουν από την επιστήμη της ψυχολογίας και που αφορούν στους ηγέτες που χρησιμοποιούν τη ρητορική του φόβου και του “εγώ ή το χάος”: Στην πολιτική ψυχολογία, η τάση για συγκέντρωση εξουσίας και η χρήση χειραγωγικών διλημμάτων συνδέεται συχνά με τα τρία στοιχεία της λεγόμενης “Σκοτεινής Τριάδας”, δηλαδή τον “ναρκισσισμό” (βαθιά πεποίθηση ανωτερότητας και την αίσθηση ότι ο ηγέτης είναι αναντικατάστατος με έλλειψη αυτογνωσίας και “γνώθι σαυτόν”), τον “μακιαβελισμό” (καθαρή εξουσιομανία στην πράξη, με τον “σκοπό να αγιάζει τα μέσα”) και την έλλειψη ενσυναίσθησης (δεν τον ενδιαφέρει αν προκαλεί άγχος ή φόβο στους πολίτες, αρκεί να πετύχει τον πολιτικό του στόχο).

Ο νευρολόγος και πολιτικός David Owen και ο ψυχίατρος Jonathan Davidson εισήγαγαν τον όρο “Σύνδρομο της Ύβρεως” για να περιγράψουν την ψυχολογική αλλοίωση που υφίστανται οι ηγέτες όταν παραμένουν στην εξουσία για μεγάλο διάστημα με τα ακόλουθα χαρακτηριστικά: βλέπουν τον κόσμο ως μια αρένα όπου μπορούν να ασκήσουν τη δύναμή τους, έχουν σχεδόν μεσσιανική πεποίθηση για τις ικανότητές τους, έχουν απώλεια επαφής με την πραγματικότητα (απώλεια του γνώθι σαυτόν), και πεποίθηση ότι δεν λογοδοτούν στον λαό ή στους θεσμούς, αλλά μόνο στην “Ιστορία”.

Επίσης, η γνωστική ψυχολογία  ερμηνεύει τη φράση “εκείνος ή το χάος” ως μείωση της κριτικής σκέψης των ψηφοφόρων όταν παρουσιάζεται ως “μοναδική ασπίδα”. Συνεπώς, για την ψυχολογία, αυτές οι συμπεριφορές είναι βαθιά ριζωμένες στρατηγικές που πηγάζουν είτε από μια ναρκισσιστική παραμόρφωση της αυτογνωσίας (πιστεύουν πραγματικά ότι είναι οι μόνοι ικανοί) είτε από μια ψυχρή, εξουσιομανή επιλογή για τη διατήρηση των κεκτημένων.

Τα πολωτικά διλήμματα υπονομεύουν τη δημοκρατία

Ύστερα απ’ αυτά προκύπτει το εύλογο ερώτημα, που πρέπει να αποτελεί κεντρικό σημείο συζήτησης στην πολιτική επιστήμη και τη φιλοσοφία , είναι αν τα πολωτικά προεκλογικά διλήμματα υπονομεύουν την ουσία των εκλογών και, φυσικά, της δημοκρατίας. Παραθέτω μερικές διαπιστώσεις από τη σχετική βιβλιογραφία με την κριτική πολιτικών αναλυτών  για την εκτεταμένη χρήση διλημμάτων τύπου “σταθερότητα ή καταστροφή”, “Μητσοτάκης ή χάος” κλπ:

Η πρώτη διαπίστωση επικεντρώνεται, όπως προαναφέρθηκε, στη χειραγώγηση μέσω του φόβου, δηλαδή στην στρατηγική της “αρνητικής εκστρατείας” διότι μετατοπίζει τη συζήτηση από τα συγκεκριμένα προγράμματα και τις λύσεις των προβλημάτων σε μια συναισθηματική πίεση προς τον ψηφοφόρο.

Η δεύτερη εντοπίζεται στον μηδενισμό των εναλλακτικών προτάσεων με υποβάθμιση  της αξίας της πολυφωνίας, τον περιορισμό της  ελεύθερης βούλησης, καθώς ο πολίτης καλείται να ψηφίσει “το μη χείρον βέλτιστον” αντί για αυτό που πραγματικά επιθυμεί. Δηλαδή, δημιουργείται μία … “ωραία δημοκρατική ατμόσφαιρα”!

Η τρίτη διαπίστωση, που επικεντρώνεται  στην απαξίωση της συναίνεσης, παρουσιάζει τις κυβερνήσεις συνεργασίας ως συνώνυμο του «χάους»,  σε αντίθεση με το πνεύμα πολλών ευρωπαϊκών δημοκρατιών, όπου οι συμμαχίες αποτελούν τη συνήθη πρακτική για την εκπροσώπηση περισσότερων κοινωνικών ομάδων. Αυτοί είναι … “Κουτόφραγκοι”!

Οι επαναλήψεις ως αξίωμα της εφαρμοσμένης ψυχολογίας

Δεύτερον, να τού πουν για  τις αυτοθαυμαζόμενες επαναλήψεις “εθνικών επιτυχιών”: Είναι γνωστές οι θυμόσοφες λαϊκές φράσεις  “Ό,τι επαναλαμβάνεται, δεν είναι τυχαίο” ή “Σύμπτωση επαναλαμβανόμενη, παύει να είναι σύμπτωση”,  που αποτελούν αξίωμα της εφαρμοσμένης ψυχολογίας και που χρησιμοποιούνται για να αναδείξουν ότι πίσω από κάθε επαναλαμβανόμενο γεγονός κρύβεται μια αιτία ή μια πρόθεση.

Ποια είναι αυτά; Αποτελεί στοιχείο του χαρακτήρα και συνειδητή επιλογή, βρίσκεται συνεχώς  αντιμέτωπος με τα ίδια ακριβώς προβλήματα (π.χ. οικονομικά προβλήματα και αποτυχίες) που δεν μπορεί να τα αναγνωρίσει  και να τα αλλάξει ή υπάρχει ένας συγκεκριμένος μηχανισμός που το προκαλεί.

Τρίτον, να του πουν τις αντίθετες συνέπειες της αλαζονικής μεταφοράς της εκλογικής επιτυχίας του 41% με … καύσωνα: Αλήθεια, δεν υπάρχει στο πρωθυπουργικό περιβάλλον ένας περιβαλλοντολόγος, μετεωρολόγος να πει στον πρωθυπουργό να μην υπενθυμίζει οικεία κακά με … καύσωνες;

Ένας καύσωνας με θερμοκρασίες στους 40°C  (που είναι ο νέος … στόχος του κ. Μητσοτάκη!) προκαλεί σοβαρή θερμική καταπόνηση σε ολόκληρο τον πληθυσμό (ταχυπαλμία, σύγχυση, σπασμοί ή απώλεια συνείδησης, κράμπες, επιβάρυνση ευάλωτων ομάδων, μείωση συγκέντρωσης και εργατικά ατυχήματα κλπ). Αυτό θέλει; Αλλοίμονό μας!

Τέταρτον, να του πουν  για γλωσσικά λάθη: Στις ίδιες, όπως και σ άλλες, δηλώσεις είπε τη φράση “έδωσα τη δέσμευση”, η οποία χρησιμοποιείται καταχρηστικά ως ισχυρότερη εναλλακτική της κακόφημης πια λέξης “υπόσχεση”.

Το ρήμα “δίδω” συνοδεύεται από το αντικείμενο “υπόσχεση”, αλλά, επειδή η λέξη “υπόσχεση” έχει φθαρεί πολιτικά στη συνείδηση των πολιτών (ως κάτι που εύκολα αθετείται), προτιμάται η λέξη “δέσμευση” για να ακουστεί πιο βαριά, πιο μόνιμη και πιο “δεμένη”, μολονότι η έκφραση “δίνω δέσμευση”

Από το “γνώθι σαυτόν” του Οιδίποδα στον Κυριάκο

Καθώς έκανα όλη αυτή την επίπονη έρευνα, οι φιλολογικές μου γνώσεις με πήγαν στη “Μαξίμου” της Θήβας του τραγικού Οιδίποδα με τους στίχους της τραγωδίας του Σοφοκλή “Οιδίπους Τύραννος“, καθώς και στην πολιτική ψυχολογία και τη λογοτεχνική ανάλυση, ο παραπάνω μοιραίος ηγέτης  αποτελεί το κορυφαίο, διαχρονικό αρχέτυπο της ύβρεως και της πολιτικής αυταπάτης.

Η επιστήμη της ψυχολογίας μάς δείχνει ότι όταν ένας ηγέτης φτάνει στο σημείο να λέει “μετά από εμένα το χάος”, έχει ήδη περάσει το κατώφλι της Οιδιπόδειας τύφλωσης. Έχει χάσει την επαφή με την πραγματικότητα και τις δικές του αδυναμίες, μετατρέποντας τη δημοκρατία σε ένα προσωπικό θέατρο επιβίωσης. Από όλη την παραπάνω ψυχολογική και δομική σχέση της ρητορικής “εγώ ή το χάος”  του Κυριάκου Μητσοτάκη με την τραγωδία του Οιδίποδα κράτησα  τις ακόλουθες τρεις συγκεκριμένες σημειώσεις:

Πρώτον, ταύτιση του ηγέτη με το κράτος (όπως …Οιδίπους ή  Χάος): Στην αρχή του έργου, η Θήβα πλήττεται από έναν φρικτό λοιμό (μια κατάσταση απόλυτου χάους). Ο Οιδίποδας εμφανίζεται ως ο μοναδικός σωτήρας επειδή στο παρελθόν έλυσε το αίνιγμα της Σφίγγας. Παρουσιάζεται με τεράστια αυτοπεποίθηση και αλαζονεία, θεωρώντας ότι μόνο αυτός μπορεί να σώσει την πόλη ξανά. Δηλαδή, όπως ένας σύγχρονος εξουσιομανής ηγέτης, έτσι και ο Οιδίποδας ταυτίζει την προσωπική του ύπαρξη με την ευημερία του κράτους. Πιστεύει ότι η δική του παραμονή στην εξουσία είναι η μόνη εγγύηση ενάντια στην καταστροφή.

Δεύτερον,  έλλειψη αυτογνωσίας ή τυφλότητα μπροστά στην αλήθεια: Το κεντρικό δράμα του Οιδίποδα είναι η πλήρης έλλειψη του “γνώθι σαυτόν”. Ψάχνει μανιωδώς να βρει τον ένοχο για το κακό που βρήκε την πόλη, χωρίς να μπορεί να διανοηθεί ότι ο ένοχος είναι ο ίδιος.

Όταν ο τυφλός μάντης Τειρεσίας τού λέει κατάμουτρα την αλήθεια (εσύ είσαι ο μιασμός της χώρας), ο Οιδίποδας αδυνατεί να το δεχτεί. Αντί για αυτογνωσία, αντιδρά με παράνοια και εξουσιομανία: κατηγορεί τον Τειρεσία και τον Κρέοντα ότι συνωμοτούν εναντίον του για να του κλέψουν τον θρόνο. Αυτή είναι η τυπική ψυχολογική άμυνα του ναρκισσιστή ηγέτη: όποιος του κάνει κριτική ή του δείχνει τα λάθη του, βαφτίζεται αυτόματα “εχθρός” ή “υπονομευτής της σταθερότητας”.

Η άγνοια του εαυτού αποτελεί τον κεντρικό θεματικό και τραγικό άξονα του έργου. Ο Οιδίποδας εμφανίζεται αρχικά ως ένας πανέξυπνος, δίκαιος και σίγουρος για τον εαυτό του βασιλιάς, ο οποίος όμως αγνοεί την πραγματική του ταυτότητα, την καταγωγή του και τις πράξεις του, οδηγούμενος έτσι στην απόλυτη καταστροφή.

Το σύνδρομο της Ύβρεως

Η άγνοια του εαυτού στον Οιδίποδα Τύραννο δεν είναι μια απλή αδυναμία, αλλά η μοίρα της ανθρώπινης φύσης. Ο Σοφοκλής δείχνει ότι ο άνθρωπος, όσο ισχυρός ή έξυπνος κι αν είναι, ζει σε μια ψευδαίσθηση γνώσης. Η μετάβαση από την άγνοια στην αυτογνωσία (η αναγνώρισις) είναι επώδυνη, αλλά είναι το μόνο μονοπάτι που οδηγεί στην αληθινή πνευματική λύτρωση και το μεγαλείο.

Τρίτον, τραγική ειρωνεία της Ύβρεως: Στην αρχαία ελληνική γραμματεία, η έλλειψη αυτογνωσίας ταυτιζόταν με την Ύβριν. Ο άνθρωπος που δεν γνωρίζει το μέτρο του, ξεπερνά τα όριά του, συμπεριφέρεται με αλαζονεία και νομοτελειακά οδηγείται στην πτώση (την νέμεσιν). Η σύγκρουση ανάμεσα στον Οιδίποδα και τον Τειρεσία (1η Επεισόδιο) αποτελεί την κορυφαία στιγμή ιδεολογικής, ψυχολογικής και τραγικής αντιπαράθεσης στο έργο.

Στη σκηνή αυτή συγκρούονται δύο αντίθετοι κόσμοι, ενώ παράλληλα η άγνοια του Οιδίποδα μετατρέπεται σε οργή και ύβρη. Στην ψυχολογία της εξουσίας, η μεγαλύτερη ομοιότητα με τον Οιδίποδα είναι η τραγική ειρωνεία: ο ηγέτης που υπόσχεται ότι είναι η μοναδική λύση ενάντια στο χάος, είναι συχνά ο ίδιος που –λόγω της αλαζονείας και των λανθασμένων επιλογών του– προκαλεί ή συντηρεί το χάος. Ο Οιδίποδας πίστευε ότι κυβερνούσε με τη λογική και τη δύναμή του, αλλά στην πραγματικότητα ήταν τυφλός. Μόνο όταν έχασε την εξουσία και αυτοτυφλώθηκε, κατάφερε τελικά να αποκτήσει το “γνώθι σαυτόν”.

Συμπεράσματα

Από την έρευνα αυτή προκύπτουν τα ακόλουθα διδακτικά συμπεράσματα:

–Ψευδαίσθηση ανωτερότητας: Άτομα με χαμηλή αυτογνωσία τείνουν να υπερεκτιμούν τις ικανότητές τους. Αυτή η ψευδαίσθηση ανωτερότητας τους εμποδίζει να δουν τα λάθη τους και να εξελιχθούν.

–Επανάληψη των ίδιων λαθών: Αντί το άτομο να διδαχθεί από τις αποτυχίες του,  ρίχνει το φταίξιμο στην “τύχη”, στις συνθήκες ή στους άλλους ανθρώπους, παγιδεύοντας τον εαυτό του σε έναν φαύλο κύκλο.

– Εγωισμός και αλαζονεία: Η άγνοια των δικών μας ελαττωμάτων συχνά μεταφράζεται σε έπαρση, δογματισμό και αδυναμία κατανόησης της οπτικής γωνίας των άλλων.

–Η απροθυμία να παραδεχτείς τα λάθη σου είναι συχνά σημάδι βαθιάς ανασφάλειας. Όταν κάποιος δεν μπορεί να αναγνωρίσει ακόμα και μικρά λάθη, αυτό υποδηλώνει ότι νιώθει τεράστιο φόβο και ανεπάρκεια. Ο ίδιος φόβος σε κάνει να φοβάσαι και την αυτοκριτική. Είναι δύσκολο να έχεις αυτογνωσία αν δεν είσαι πρόθυμος να είσαι ευάλωτος. Αντιθέτως, οι άνθρωποι με αυτογνωσία χρησιμοποιούν δεδομένα, όχι θεωρίες, για να επιλέξουν τις ενέργειές τους.

Ωστόσο, οι πολιτικές εξελίξεις που ακολούθησαν υπήρξαν εντυπωσιακά διαφορετικές. Στις 25 Οκτωβρίου 2026, η Φοιτητική Λίστα της Σερβίας κατέκτησε την κοινοβουλευτική πλειοψηφία, συγκεντρώνοντας περίπου 52,7% των ψήφων και 140 έδρες, σύμφωνα με τα προσωρινά επίσημα αποτελέσματα.

Στην Ελλάδα, αντίθετα, η τεράστια κοινωνική κινητοποίηση για τα Τέμπη δεν οδήγησε σε αντίστοιχη πολιτική εξέλιξη. Η κομματική πρωτοβουλία της Μαρίας Καρυστιανού, που αναδύθηκε από το περιβάλλον αυτής της κινητοποίησης, αντιμετωπίζει ήδη μια μεγάλη δημοσκοπική υποχώρηση.

Η διαφορά δεν εξηγείται από το μέγεθος της αγανάκτησης ούτε από την ένταση των διαδηλώσεων. Για να την κατανοήσουμε, χρειάζεται να εξετάσουμε κάτι βαθύτερο: Με ποιον τρόπο η κοινωνική διαμαρτυρία μετατρέπεται – ή αποτυγχάνει να μετατραπεί – σε συλλογικά οργανωμένη πολιτική ισχύ.

Από τη διαμαρτυρία στη συλλογική πολιτική δράση

Στη Σερβία, η κινητοποίηση απέκτησε από νωρίς έναν διακριτό οργανωτικό πυρήνα: Τους φοιτητές. Τα πανεπιστήμια δεν αποτέλεσαν απλώς χώρους διαμαρτυρίας, αλλά περιβάλλοντα στα οποία υπήρχαν ήδη εμπειρίες συλλογικής οργάνωσης, καθημερινής επικοινωνίας και διαχείρισης κοινών υποθέσεων.

Μέσα σε αυτούς τους χώρους συγκροτήθηκαν οι φοιτητικές συνελεύσεις, τα γνωστά plenums. Οι συμμετέχοντες συζητούσαν, διαφωνούσαν, αποφάσιζαν, συντόνιζαν δράσεις και αναλάμβαναν την επίλυση των οργανωτικών προβλημάτων που δημιουργούσε η ίδια η κινητοποίηση. Η επανάληψη αυτών των διαδικασιών επέτρεψε στη συλλογική δράση να αποκτήσει διάρκεια, συνέχεια και συσσωρευμένη πολιτική εμπειρία. Σταδιακά, η πρακτική αυτή επεκτάθηκε πέρα από τα πανεπιστήμια, εμπνέοντας και τοπικές συνελεύσεις πολιτών.

Στην Ελλάδα, η κοινωνική κινητοποίηση διαμορφώθηκε διαφορετικά. Ο Σύλλογος Συγγενών Θυμάτων, τα εργατικά σωματεία, οι φοιτητικοί σύλλογοι και πολλές άλλες οργανώσεις συνέβαλαν καθοριστικά στη συγκρότηση ενός εξαιρετικά μαζικού κινήματος. Το κυρίαρχο πεδίο της κοινής του έκφρασης παρέμειναν, ωστόσο, οι δρόμοι και οι πλατείες, χωρίς να αναπτυχθεί ένας αντίστοιχος ενιαίος και διαρκής μηχανισμός συλλογικής πολιτικής απόφασης του συνολικού κινήματος.

Η διαφορά αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία. Μια μαζική συγκέντρωση μπορεί να εκφράσει με τεράστια δύναμη την κοινή απαίτηση χιλιάδων ανθρώπων. Η συνέλευση, όμως, μπορεί να κάνει ένα επιπλέον βήμα: Να μετατρέψει τη διαμαρτυρία σε συλλογική απόφαση, να οργανώσει την εφαρμογή της, να αξιολογήσει τα αποτελέσματα και να επαναπροσδιορίσει τους επόμενους στόχους.

Μέσα από αυτή τη διαδικασία, οι συμμετέχοντες δεν εκφράζουν απλώς τις πολιτικές τους απαιτήσεις. Αποκτούν σταδιακά και την πρακτική ικανότητα να τις διαμορφώνουν, να τις επεξεργάζονται και να τις προωθούν συλλογικά. Η διαφορετική οργανωτική αφετηρία συνδέθηκε και με μια δεύτερη, εξίσου σημαντική διαφοροποίηση: Το ίδιο το περιεχόμενο της πολιτικής αμφισβήτησης.

Στην Ελλάδα, το κύριο επίδικο παρέμεινε η ασφάλεια των σιδηροδρόμων, η απόδοση ευθυνών, η κυβερνητική λογοδοσία και η δικαστική διερεύνηση της τραγωδίας. Η αμφισβήτηση έφθασε να αφορά ευρύτερα την αξιοπιστία των θεσμών και το κράτος δικαίου, χωρίς όμως να αποκτήσει έναν κοινό οργανωτικό φορέα που να διεκδικεί τη μεταβολή των ίδιων των διαδικασιών παραγωγής πολιτικών αποφάσεων.

Στη Σερβία, αντίθετα, η διαμαρτυρία διευρύνθηκε σταδιακά προς το συνολικό μοντέλο διακυβέρνησης, θέτοντας ζητήματα κομματικού ελέγχου της διοίκησης, ανεξαρτησίας των θεσμών, διαφάνειας των δημόσιων συμβάσεων και κατανομής της πολιτικής ισχύος. Η διεύρυνση αυτή δεν περιορίστηκε στις δημόσιες διακηρύξεις. Οι φοιτητές είχαν ήδη αρχίσει να εφαρμόζουν μια διαφορετική πρακτική συλλογικής απόφασης. Και όταν αποφάσισαν να διεκδικήσουν την εκλογική εκπροσώπηση, δεν αναζήτησαν απλώς έναν δημοφιλή ηγέτη που θα αναλάμβανε να εκφράσει το κίνημά τους.

Οι ίδιες οι συνελεύσεις διαμόρφωσαν κανόνες επιλογής υποψηφίων και άσκησαν ουσιαστικό έλεγχο στα πρόσωπα που επρόκειτο να τους εκπροσωπήσουν. Έφθασαν μάλιστα να αποκλείσουν από την εκλογική λίστα τον πρύτανη του Πανεπιστημίου Βελιγραδίου, παρά τη δημόσια υποστήριξή του στο κίνημα. Η συλλογική οργάνωση είχε προηγηθεί της εκλογικής εκπροσώπησης και είχε καθορίσει τους όρους της. Αυτό αποτελεί ίσως το σημαντικότερο χαρακτηριστικό της σερβικής εμπειρίας.

Η ελληνική διαδρομή και το εγχείρημα Καρυστιανού

Στην Ελλάδα, η μετάβαση από την κοινωνική κινητοποίηση στην οργανωμένη πολιτική διεκδίκηση ακολούθησε διαφορετική διαδρομή.
Η Μαρία Καρυστιανού απέκτησε ευρύτατη δημόσια αναγνώριση μέσα από τον αγώνα για τη δικαίωση των θυμάτων των Τεμπών. Η προσωπική της ιστορία, η δημόσια παρουσία της και η επιμονή στην απόδοση ευθυνών την ανέδειξαν σε ένα από τα περισσότερο αναγνωρίσιμα πρόσωπα της κοινωνικής διαμαρτυρίας.

Η αναγνώριση αυτή αποτυπώθηκε εντυπωσιακά και στις δημοσκοπήσεις. Τον Οκτώβριο του 2025, η Marc κατέγραφε δυνητική υποστήριξη 32,3% για ένα ενδεχόμενο κόμμα υπό την ηγεσία της. Έναν χρόνο αργότερα, το ήδη συγκροτημένο κόμμα “Ελπίδα για τη Δημοκρατία” καταγραφόταν στο 2,6% στην εκτίμηση ψήφου της GPO. Παρότι τα δύο ποσοστά δεν αποτελούν απολύτως συγκρίσιμα μεγέθη, η μεγάλη υποχώρηση επιβεβαιώνεται και από τις διαδοχικές δημοσκοπήσεις μετά την ίδρυση του κόμματος.

Η εξέλιξη αυτή δύσκολα μπορεί να αντιμετωπιστεί ως μια συνηθισμένη δημοσκοπική διακύμανση. Θέτει ένα ουσιαστικό πολιτικό ερώτημα: Τι ακριβώς εκπροσωπούσε η αρχική τεράστια απήχηση και γιατί δεν μετατράπηκε σε αντίστοιχη σταθερή υποστήριξη προς το συγκεκριμένο κομματικό εγχείρημα;

Μια ισχυρή εξήγηση είναι ότι η κοινωνική αναγνώριση της Καρυστιανού είχε συγκεντρώσει πολύ ευρύτερες πολιτικές προσδοκίες από εκείνες που μπόρεσε τελικά να εκφράσει το κόμμα της. Πολίτες διαφορετικών αντιλήψεων είχαν αναγνωρίσει στο πρόσωπό της μια απαίτηση για δικαιοσύνη, διαφάνεια και αλλαγή του τρόπου άσκησης της εξουσίας. Αυτό, όμως, δεν σήμαινε ότι είχαν συμφωνήσει σε ένα συγκεκριμένο πολιτικό πρόγραμμα, ούτε ότι είχαν εξουσιοδοτήσει την ίδια να προσδιορίσει το περιεχόμενο αυτών των προσδοκιών.

Καθώς το νέο εγχείρημα άρχισε να αποκτά συγκεκριμένο πολιτικό και οργανωτικό περιεχόμενο, η απόσταση ανάμεσα στην αρχική κοινωνική προσδοκία και στην πραγματική κομματική του συγκρότηση έγινε περισσότερο ορατή. Οι διαδοχικές αποχωρήσεις στελεχών προσέθεσαν μια ιδιαίτερα αποκαλυπτική διάσταση. Τον Αύγουστο του 2026, 22 αποχωρήσαντες κατήγγειλαν συγκεντρωτική λήψη αποφάσεων, ελλιπή εσωτερική διαφάνεια και περιορισμένη συμμετοχή της βάσης. Η ηγεσία αμφισβήτησε τις καταγγελίες, αλλά η δημόσια διαφωνία ανέδειξε ένα ζήτημα που υπερβαίνει τις προσωπικές αντιπαραθέσεις: Ποιος πραγματικά αποφασίζει μέσα σε έναν πολιτικό φορέα που επικαλείται τη δημοκρατική αναγέννηση;

Η απάντηση δεν μπορεί να αναζητηθεί αποκλειστικά στις διακηρύξεις του. Η παρουσίαση προτάσεων για τοπικές συνελεύσεις, αποκέντρωση ή θεσμικές μεταρρυθμίσεις έχει ασφαλώς πολιτικό περιεχόμενο. Δεν αναπληρώνει, όμως, την ανάγκη να προσδιοριστεί ποιος συγκροτεί το ίδιο το πολιτικό εγχείρημα, ποιος αποφασίζει για τις προτεραιότητές του και ποιος ελέγχει εκείνους που αναλαμβάνουν να το εκπροσωπήσουν.

Εδώ αναδεικνύεται η ουσιώδης διαφορά με τη σερβική εμπειρία. Στην Ελλάδα, ένα μέρος της κοινωνικής δυναμικής των Τεμπών μεταφέρθηκε σε μια κομματική πρωτοβουλία, συγκροτημένη γύρω από ένα αναγνωρίσιμο πρόσωπο. Στη Σερβία, οι πολιτικοί εκπρόσωποι προέκυψαν από μια ήδη συγκροτημένη διαδικασία συλλογικών αποφάσεων. Δεν πρόκειται απλώς για διαφορετικές οργανωτικές τεχνικές. Πρόκειται για διαφορετικές διαδρομές μετατροπής της κοινωνικής ισχύος σε πολιτική εκπροσώπηση.

Το πραγματικό πολιτικό διακύβευμα

Η εκλογική νίκη της σερβικής Φοιτητικής Λίστας δεν σημαίνει ότι το κίνημα έχει ήδη επιτύχει μια συνολική μεταβολή της πολιτικής εξουσίας. Παραμένει, μάλιστα, μια καθοριστική εκκρεμότητα: Οι φοιτητικές συνελεύσεις απέκτησαν ουσιαστικό έλεγχο στην προεκλογική επιλογή των υποψηφίων, χωρίς να διαθέτουν αντίστοιχη δεσμευτική εξουσία επί των βουλευτών μετά την εκλογή τους.

Η νέα κοινοβουλευτική πλειοψηφία μπορεί επομένως να αποτελέσει αφετηρία βαθύτερων θεσμικών αλλαγών. Μπορεί, όμως, και να οδηγήσει σταδιακά στην απορρόφηση της συλλογικής δυναμικής από τους συνηθισμένους μηχανισμούς κυβερνητικής εξουσίας.
Η έκβαση παραμένει ανοιχτή. Εκείνο που έχει ήδη συμβεί, ωστόσο, είναι εξαιρετικά σημαντικό.

Στη Σερβία, ένα κοινωνικό κίνημα δεν περιορίστηκε να διεκδικεί διαφορετική διακυβέρνηση. Δημιούργησε δικούς του μηχανισμούς συλλογικής απόφασης, απέκτησε εμπειρία οργανωμένης πολιτικής δράσης και χρησιμοποίησε αυτή την ικανότητα για να συγκροτήσει και να ελέγξει, τουλάχιστον προεκλογικά, την πολιτική του εκπροσώπηση.

Η αντιπαραβολή με την ελληνική περίπτωση αναδεικνύει έτσι μια διάκριση βαθύτερη από την εκλογική επιτυχία ή τη δημοσκοπική υποχώρηση. Άλλο είναι να μεταφέρεται η κοινωνική αγανάκτηση σε ένα νέο πολιτικό πρόσωπο και άλλο να συγκροτούνται οι ίδιοι οι πολίτες σε συλλογικό φορέα πολιτικής απόφασης.

Στην πρώτη περίπτωση, η δημόσια αναγνώριση μπορεί να δημιουργήσει τεράστιες προσδοκίες χωρίς να έχει προηγηθεί η συλλογική διαμόρφωση του πολιτικού τους περιεχομένου. Στη δεύτερη, η ίδια η διαδικασία οργάνωσης και λήψης αποφάσεων μπορεί να παράγει μια νέα συλλογική πολιτική ικανότητα, η οποία δεν εξαντλείται στην εκλογική υποστήριξη ενός προσώπου.

Αυτή η διαφορά βρίσκεται στον πυρήνα της σύγχρονης κρίσης πολιτικής εκπροσώπησης. Διότι το αποφασιστικό ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος θα αναλάβει τη διακυβέρνηση μετά από μια μεγάλη κοινωνική αναταραχή. Είναι ποιος θα έχει την εξουσία να καθορίζει τι πρέπει να γίνει, με ποια εντολή και υπό ποιον έλεγχο.

Μια κοινωνία μπορεί να γεμίσει τις πλατείες της χωρίς να αποκτήσει μεγαλύτερη πολιτική εξουσία. Μπορεί, αντίθετα, μέσα από τη συστηματική άσκηση συλλογικών αποφάσεων, να αρχίσει να μεταβάλλει την ίδια τη σχέση της με την εξουσία. Αυτό είναι το ουσιαστικό πολιτικό ερώτημα που αναδεικνύει σήμερα η σύγκριση των Τεμπών με το Νόβι Σαντ: Όχι μόνο πώς μια κοινωνία αμφισβητεί την εξουσία, αλλά πώς αποκτά την ικανότητα να την ασκεί η ίδια.

Ο μηχανισμός, δηλαδή ο γρήγορος θεσμός/οργάνωση που παίρνει την απόφαση αντί του αργού, δημοκρατικά νομιμοποιημένου, είναι αυτός που είδαμε να λειτουργεί, με διαφορετική μορφή κάθε φορά, στα τρία προηγούμενα μέρη αυτής της σειράς, π.χ. στη νομισματική κυριαρχία που έχασε η Ελλάδα (μνημόνια, Υπερταμείο των 99 ετών) και στην ίδια την καθυστέρηση της Ευρώπης απέναντι σε ΗΠΑ και Κίνα. Το ερώτημα που τίθεται είναι αν αυτή η πορεία μπορεί ακόμη να αντιστραφεί.

Ποιο θα μπορούσε να είναι το σοκ επανεκκίνησης;

Το 1929 χρειάστηκε ένα κραχ στη Wall Street για να γεννηθεί το New Deal. Το 1945 χρειάστηκε ένας Παγκόσμιος Πόλεμος για να γεννηθεί το κράτος πρόνοιας και το Bretton Woods. Το 1973 χρειάστηκε ένα πετρελαϊκό σοκ για να ανοίξει ο δρόμος στο νεοφιλελεύθερο μοντέλο. Κάθε φορά, μια μεγάλη κρίση ακολουθήθηκε από μια εξίσου μεγάλη θεσμική ανακατασκευή. Η Ελλάδα, το 2008, πρόσφερε μια εξίσου βαθιά κρίση – ένα τέταρτο του ΑΕΠ της χάθηκε, η ανεργία εκτοξεύθηκε, η πολιτική της τάξη ανατράπηκε. Και όμως δεν γεννήθηκε τίποτα καινούργιο. Η χώρα δεν βρήκε νέα ισορροπία, απλώς προσαρμόστηκε, με πόνο, στους ήδη υπάρχοντες κανόνες.

Φαίνεται λοιπόν ότι μια κρίση από μόνη της δεν αλλάζει τίποτα. Χρειάζεται και κάτι άλλο – νέες ιδέες, νέους θεσμούς έτοιμους να τις υποδεχτούν. Χωρίς αυτά, ένα σοκ απλώς επιταχύνει την ήδη υπάρχουσα πορεία, δεν την αλλάζει. Αν η αναπροσαρμογή των θεσμών δεν έρχεται σταδιακά, μέσω συνειδητής πολιτικής βούλησης, η ιστορία δείχνει με συνέπεια ότι έρχεται τελικά μέσω σοκ. Ο πιο πιθανός μηχανισμός “επαναφοράς” που συζητούν σήμερα οικονομολόγοι δεν είναι μία μεμονωμένη, απομονωμένη κρίση, αλλά ένας αλληλένδετος συνδυασμός – π.χ. μια κρίση εμπιστοσύνης γύρω από το κρατικό χρέος, η οποία μεταδίδεται στο τραπεζικό σύστημα και καταλήγει σε κρίση εμπιστοσύνης προς το ίδιο το νόμισμα.

Ακριβώς ο μηχανισμός που έζησε η Ελλάδα σε εθνική κλίμακα το 2010, όπως περιγράψαμε στο τρίτο μέρος, αλλά αυτή τη φορά ενδεχομένως σε επίπεδο ολόκληρης της ευρωζώνης, ή και ευρύτερα σε ολόκληρη τη Δύση (χρέος/ΑΕΠ ήδη υψηλό σε κάποιες χώρες της ΕΕ: Ιταλία 139%, Γαλλία 117%, Βέλγιο 109%).

Εξάλλου, πάνω από την ήδη εύθραυστη ευρωπαϊκή οικονομία συσσωρεύονται γεωπολιτικοί κίνδυνοι που, αν εκδηλωθούν ταυτόχρονα, θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως καταλύτης μιας κρίσης: Αμερικανικές εκτιμήσεις για πιθανή δοκιμή της αποφασιστικότητας του ΝΑΤΟ από τη Ρωσία (κυβερνοεπιθέσεις, υβριδικές ενέργειες έως περιορισμένη στρατιωτική επίθεση σε κράτος-μέλος), πιθανή επιδείνωση των σχέσεων ΗΠΑ-Ευρώπης, ή ξαφνική αποστασιοποίηση αραβικών κρατών από την ΕΕ που θα προκαλούσε νέο ενεργειακό σοκ.

Και τι ρόλο παίζει η τεχνητή νοημοσύνη;

Ο Daron Acemoglu, βραβευμένος με Νόμπελ Οικονομίας το 2024, έχει προειδοποιήσει επανειλημμένα ότι η τεχνητή νοημοσύνη κινδυνεύει να επιταχύνει ακριβώς αυτή την αλυσίδα, αντί να τη σπάσει. Στο βιβλίο του με τον Simon Johnson, Power and Progress (2023), υποστηρίζει ότι δύο αιώνες οικονομικής ιστορίας δείχνουν καθαρά πως τα οφέλη μιας νέας τεχνολογίας κατευθύνονται προς τους εργαζόμενους, μόνο όταν η πολιτική και η συλλογική διαπραγματευτική ισχύς τα εξαναγκάσουν προς αυτή την κατεύθυνση. Διαφορετικά απορροφώνται σχεδόν αποκλειστικά από το κεφάλαιο και τους ιδιοκτήτες της τεχνολογίας.

Σε πρόσφατη συνέντευξή του στο Fortune (15/8/2026), με αφορμή το νέο του βιβλίο “What Happened to Liberal Democracy? Remaking a Politics of Shared Prosperity (2026)”, το έθεσε χωρίς περιστροφές: «Αν το 50%, το 60%, το 70% των ανθρώπων μείνει άνεργο, χωρίς ελπίδα, νιώθοντας περιττό, χωρίς αξιοπρέπεια στην εργασία, τότε δεν νομίζω ότι μπορούμε να έχουμε φιλελεύθερη δημοκρατική κοινωνία».

Ο κίνδυνος που περιγράφουν και οι δύο δεν είναι απλώς η απώλεια θέσεων εργασίας, αλλά η περαιτέρω συγκέντρωση εξουσίας σε όλο και λιγότερα χέρια – ακριβώς η δυναμική που περιγράψαμε στο πρώτο μέρος αυτής της σειράς, μόνο που τώρα η ασυμμετρία ταχύτητας δεν αφορά μόνο το κεφάλαιο, αλλά και τη γνώση και την ίδια την ικανότητα λήψης αποφάσεων.

Η τεχνητή νοημοσύνη κινείται με ρυθμό μηνών, ενώ η νομοθεσία που θα μπορούσε να κατανείμει δικαιότερα τα οφέλη της κινείται, όπως ακριβώς και στην περίπτωση της χρηματοπιστωτικής ρύθμισης μετά το 2008, με ρυθμό ετών. Αυτό είναι, ενδεχομένως, ακόμη πιο δύσκολο να αναστραφεί δημοκρατικά, γιατί η ίδια η ικανότητα κατανόησης και εποπτείας του συστήματος γίνεται προνόμιο ελάχιστων ειδικών και ελάχιστων εταιρειών. Παρ’ όλα αυτά, ούτε ο Acemoglu ούτε κανένας σοβαρός μελετητής θεωρεί την κατάσταση μοιραία ή προδιαγεγραμμένη.

Η ιστορική εμπειρία από τη ρύθμιση των σιδηροδρόμων και των τραστ τον 19ο αιώνα, ως τη ρύθμιση της τηλεόρασης, των φαρμακευτικών εταιρειών και τελικά του ίδιου του διαδικτύου, δείχνει ότι κάθε μεγάλη τεχνολογική επανάσταση, όσο απότομη κι αν είναι αρχικά η ασυμμετρία που δημιουργεί, τελικά συναντά κάποια μορφή θεσμικής προσαρμογής, έστω με καθυστέρηση μιας ή και δύο γενεών. Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι λοιπόν αν θα υπάρξει τελικά προσαρμογή, αλλά πόσο μεγάλη θα είναι η ζημιά – σε ανισότητα, σε δημοκρατική νομιμοποίηση, σε κοινωνική συνοχή, σε ανθρώπινη αξιοπρέπεια – πριν αυτή η προσαρμογή συμβεί, και ποιος θα έχει πληρώσει το μεγαλύτερο μέρος του κόστους στο μεταξύ.

Υπερεθνικοί θεσμοί υπό δημοκρατικό έλεγχο

Παρά τις διαφορετικές τους αφετηρίες, οι πιο σοβαροί σύγχρονοι στοχαστές της πολιτικής οικονομίας συγκλίνουν σε κάτι αξιοσημείωτο. Δεν προτείνουν επιστροφή στον εθνικό προστατευτισμό, αλλά κάτι πιο συγκεκριμένο, ο καθένας από τη δική του γωνία. Ο Dani Rodrik θέλει μια πολιτική επαναρύθμιση της παγκοσμιοποίησης, όπου οι δημοκρατικές κοινωνίες θα ξανακερδίσουν χώρο να επιλέγουν το δικό τους κοινωνικό μοντέλο.

Πιο συγκεκριμένος ακόμη είναι ο Thomas Piketty, που πάει κατευθείαν στην πηγή της ανισότητας – τη συγκέντρωση πλούτου – και ζητά νέους μηχανισμούς φορολογικής εξισορρόπησης, ικανούς να ανασυγκροτήσουν μια μεσαία τάξη που διαλύεται, μέσω ενός συντονισμένου παγκόσμιου φόρου περιουσίας· ένας μεμονωμένος εθνικός φόρος, εξηγεί, θα οδηγούσε απλώς το κεφάλαιο αλλού. Το σημείο απ’ όπου ξεκίνησε αυτή η σειρά κειμένων επιστρέφει, τελικά, σε αυτό που επιμένουν ο Colin Crouch και ο Wolfgang Streeck: η απόσταση ανάμεσα στις τυπικές δημοκρατικές διαδικασίες και την πραγματική οικονομική ισχύ πρέπει να κλείσει, όχι απλώς να αναγνωρίζεται.

Στο επίπεδο των θεσμών αυτό σημαίνει, πρακτικά, μεγαλύτερη δημοκρατική λογοδοσία στους ίδιους τους υπερεθνικούς θεσμούς που σήμερα αποφασίζουν χωρίς άμεση εκλογική νομιμοποίηση, με υπαγωγή τους σε πραγματικό δημοκρατικό έλεγχο. Σημαίνει μια ευρωπαϊκή βιομηχανική στρατηγική που θα ενισχύει ξανά την παραγωγική βάση, αντί να επενδύει αποκλειστικά στη χρηματοπιστωτική αποτελεσματικότητα που μας έφερε ως εδώ. Σημαίνει πολιτικές συγκεκριμένα στραμμένες στην κατοικία, στην οικογένεια, στη δημογραφική ανανέωση – όχι ευχολόγια, αλλά μέτρα με αριθμούς και προθεσμίες.

Σημαίνει επενδύσεις σε παιδεία, τεχνολογία και παραγωγικότητα, ώστε η Ευρώπη να μπορεί να ανταγωνιστεί χωρίς να καταφεύγει, όπως έκανε επί δεκαετίες, στη συμπίεση του κόστους εργασίας. Και σημαίνει, τελικά, αποκατάσταση της εμπιστοσύνης μέσω πραγματικής συμμετοχής των πολιτών στις αποφάσεις που τους αφορούν, όχι συμβολικές διαβουλεύσεις, αλλά μηχανισμούς με πραγματική βαρύτητα (περισσότερα και στο βιβλίο μου “Σιωπηλός Καινούργιος Κόσμος”).

Η έκθεση Draghi που αναφέραμε στο δεύτερο μέρος προτείνει κοινή ευρωπαϊκή έκδοση χρέους για τη χρηματοδότηση επενδύσεων 800 δισεκατομμυρίων ευρώ ετησίως – ουσιαστικά μια πρώτη μορφή πραγματικής δημοσιονομικής ικανότητας σε επίπεδο Ένωσης, κάτι που η ευρωζώνη απέφευγε συστηματικά από την ίδρυσή της. Χωρίς τέτοιο μηχανισμό, κάθε επόμενη κρίση θα αντιμετωπίζεται ξανά όπως η ελληνική, δηλαδή μέσω παρατεταμένης λιτότητας σε επίπεδο κράτους-μέλους, αντί για συλλογική απορρόφηση του σοκ σε επίπεδο Ένωσης.

Και η εταιρειοκρατία υπό τον έλεγχο της κοινωνίας

Στο επίπεδο των εταιρειών, η αντιμετώπιση της εταιρειοκρατίας δεν μπορεί να περιοριστεί απλά σε περισσότερους κανόνες, αλλά απαιτεί αλλαγή του ίδιου του πλαισίου μέσα στο οποίο λειτουργεί η εταιρική ισχύς. Το πιο άμεσο εργαλείο είναι το παλιότερο: O Tim Wu και η Lina Khan προτείνουν την αναβίωση μιας ισχυρής αντιμονοπωλιακής πολιτικής, με παρεμβάσεις ακόμη και στη διάσπαση επιχειρήσεων όταν το μέγεθός τους απειλεί τον ανταγωνισμό και τη δημοκρατία, ενώ η Elizabeth Warren πάει ένα βήμα παραπέρα, προτείνοντας ομοσπονδιακή αδειοδότηση των μεγάλων εταιρειών και ουσιαστική συμμετοχή των εργαζομένων στη διοίκησή τους, κατά το γερμανικό μοντέλο συνδιοίκησης.

Δεν αρκεί όμως μόνο να περιοριστεί η υπάρχουσα ισχύς· χρειάζεται και να αλλάξει ο τρόπος που δημιουργείται η νέα. Η Mariana Mazzucato υποστηρίζει ότι η ΕΕ πρέπει να ξαναγίνει «επενδυτής πρώτης γραμμής» (entrepreneurial state) σε τεχνολογίες όπως η τεχνητή νοημοσύνη, αντί να περιμένει παθητικά να ρυθμίσει ό,τι έχει ήδη φτιάξει η Silicon Valley – και όταν χρησιμοποιείται δημόσιο χρήμα για έρευνα, καινοτομία ή διασώσεις, το κράτος πρέπει να εξασφαλίζει ανταπόδοση μέσω δικαιωμάτων, μετοχών ή συμμετοχής στα μελλοντικά κέρδη. Στο ίδιο πνεύμα διαφάνειας, ο Frank Pasquale ζητά ανεξάρτητο έλεγχο των κρίσιμων αλγορίθμων, ώστε η τεχνολογική ισχύς να μην παραμένει “μαύρο κουτί”.

Μένει, τέλος, η πιο παλιά και ίσως πιο θεμελιώδης αντίρροπη δύναμη απ’ όλες: Η ίδια η εργασία. Ο Joseph Stiglitz υπογραμμίζει την ανάγκη ανασύστασής της – ισχυρότερα συνδικάτα, μεγαλύτερη διαπραγματευτική ισορροπία μεταξύ κεφαλαίου και εργαζομένων (και μια σειρά άλλων προτάσεων έχουν ήδη αναφερθεί στο δεύτερο άρθρο αυτής της σειράς, για την εταιρειοκρατία).

Η “Απώλεια του Μέλλοντος”

Ολοκληρώνοντας, για τώρα, το ταξίδι αυτό μέσα από τέσσερα άρθρα σε αναζήτηση της γενεσιουργού αιτίας παρακμής μιας κοινωνίας που δεν παράγει πλέον μέλλον – της μιας μέγα-αιτίας της κατάπτωσης της Δύσης και της Ευρώπης – μπορώ να πω ότι το ταξίδι ανέδειξε χρήσιμες σκέψεις.

Η “δομική ασυμμετρία” που αναδύθηκε δεν διεκδικεί να είναι η μοναδική, επιστημολογικά τελική αιτία, αλλά παραμένει το πιο χρήσιμο και πιο ελέγξιμο επεξηγηματικό πλαίσιο που διαθέτουμε σήμερα – ίσως το μόνο που εξηγεί γιατί τόσα διαφορετικά συμπτώματα εμφανίστηκαν μαζί, στον ίδιο χρόνο, στους ίδιους τόπους.

Θα μπορούσε κάποιος να αποδώσει την αιτία σε μια πολυπαραγοντική “τέλεια καταιγίδα” εξελίξεων, από τη μαλθακότητα/καταναλωτισμό της κοινωνίας και τον καλπασμό των πολυεθνικών, έως την ανικανότητα των θεσμών και των πολιτικών ηγεσιών. Ή, πιο απλά, να το αποδώσει κανείς στη λειτουργία του γνωστού φαινομένου ακμή-παρακμή – αυτό που συμβαίνει όταν οι πολιτισμοί κάνουν τον κύκλο τους, γεράσουν και χάσουν τις κοινές τους αξίες και την πίστη στο μέλλον, με την ίδια λογική που συνέβη και με την πτώση της Αθήνας, της Ρώμης, του Βυζαντίου, της Βρετανικής Αυτοκρατορίας.

Η Ρώμη, όμως, δεν είχε τη σημερινή τεχνολογία και ειδικούς επιστήμονες να προτείνουν, π.χ., συντονισμένο παγκόσμιο φόρο περιουσίας, να απαιτούν όρους επιστροφής για κάθε ευρώ δημόσιου χρήματος που χρηματοδοτεί ιδιωτική καινοτομία, να ξαναγραφτεί το αντιμονοπωλιακό δίκαιο. Το αν η ιστορία θα επαναληφθεί δεν είναι δεδομένο, και είναι στα χέρια των ίδιων των κοινωνιών που τη βλέπουν να πλησιάζει.

Αντιμέτωποι με αυτές τις σκέψεις, δεν έχουμε παρά να συνεχίσουμε αυτό το ταξίδι σε μια προσπάθεια να κατανοήσουμε καλύτερα τα αίτια που μας έχουν οδηγήσει εδώ – σε μια κατάσταση «συλλογικής κατάθλιψης», παθητικότητας, πολιτικής και ψυχολογικής παραίτησης και απόσυρσης στη Δύση και την Ευρώπη, κάτι που εγκυμονεί μεγάλους κινδύνους για τη δημοκρατία (π.χ. άνοδος του αντισυστημικού, τιμωρητικού θυμού), την κοινωνία και την ευημερία όλων των πολιτών, που έχουν σήμερα συμβιβαστεί με την «Απώλεια του Μέλλοντος».

Στην πραγματικότητα η ΝΔ δίνει μάχη για το ποσοστό των ευρωεκλογών. Μόνο που για να το πιάσει θα πρέπει να κρατήσει όλους τους ψηφοφόρους της και η συμμετοχή να παραμείνει στο 41%. Το 28,3% των ευρωεκλογών, με προβολή στην συμμετοχή του 2023 (περίπου 61%) κατεβαίνει στο 18%-19%. Ίσως για αυτό το Μαξίμου αφήνει τον Άδωνη Γεωργιάδη να “μπαχαλοποιεί” την πολιτική αντιπαράθεση για να μείνει ο κόσμος στον καναπέ. 

Γενικευμένη διαφθορά 

Οι υποθέσεις διαφθοράς που σκάνε η μία μετά την άλλη και συνοδεύονται από φήμες στα “γαλάζια” παρασκήνια για αλληλοκαρφώματα μεταξύ διαφορετικών υποσυστημάτων, αποτελούν γενικότερο σύμπτωμα μίας διακυβέρνησης που βρίσκεται σε αποδρομή και σταδιακά απογυμνώνεται ο πυρήνας της.

Η κυβέρνηση επιχειρεί φυσικά να αξιοποιήσει τις υποθέσεις προς όφελός της, προβάλλοντας ότι οι κρατικές υπηρεσίες κάνουν την δουλειά τους. Υπουργός έλεγε σε κατ’ ίδιαν συνομιλία ότι θα βγαίνει μία υπόθεση την εβδομάδα. Δεν διευκρίνισε εάν η ίδια η κυβέρνηση θα αποκαλύπτει σταδιακά υποθέσεις προς επικοινωνιακή εκμετάλλευση, ή εάν ανταγωνιστικοί παράγοντες θα φέρνουν στην δημοσιότητα στοιχεία που γνωρίζουν για να πλήξουν αλλήλους. Φυσικά το ένα δεν αναιρεί το άλλο. 

Η υπόθεση του Μιχάλη Μπεκίρη που ασκούσε καθήκοντα διευθυντή του γραφείου του πρωθυπουργού ως εθελοντής δίχως διορισμό και δίχως πτυχίο, σε κάθε περίπτωση πλήττει ευθέως τον Μητσοτάκη. Ακόμη και εάν, όπως λέγεται, ο βασικός στόχος ήταν ο Γιώργος Μυλωνάκης (ως “εκδίκηση” σε παλαιότερη υπόθεση) με τον οποίο ο Μπεκίρης ήταν και παραμένει “συνεργείο”. Πολιτικά κόμματα ρωτούσαν δημοσίως εάν η παραίτηση Μπεκίρη σχετίζεται με το σκάνδαλο στο μπάσκετ και τον υπόδικο πλέον Βαγγέλη Λιόλιο. Ερώτημα είναι εάν στην υπόθεση αναμειγνύεται μεγαλοπαράγοντας του αθλήματος, με σταθερά εκδικητικές στοχεύσεις απέναντι στο σύστημα Μαξίμου.

Το “Χωριάτικο”, όσο ξετυλίγεται η υπόθεση, αποκαλύπτει ένα ολόκληρο δίκτυο στο οποίο συμμετείχαν κρατικοί υπάλληλοι. Η υπόθεση της “Pizza Fan” έχει αφήσει το ερώτημα για το πώς γίνεται ο διοικητής της ΑΑΔΕ Γιώργος Πιτσιλής να μην γνώριζε μία τέτοια εκτεταμένη υπόθεση φοροδιαφυγής. Η Ελληνική Αστυνομία του Μιχάλη Χρυσοχοΐδη ήταν σε συνεννόηση με την ΑΑΔΕ, ή την αιφνιδίασε; Η απομάκρυνση της Κίμπερλι Γκιλφόιλ άφησε υπόνοιες για διαμάχη συμφερόντων γύρω από τα συμβόλαια του LNG. Η επιδότηση του Σπύρου Κουλκουδίνα (για αλιευτική δραστηριότητα) διαχέει τις υποψίες διαφθοράς στο χαμηλό επίπεδο των γαλάζιων βουλευτών. 

Πίσω από τις περισσότερες υποθέσεις, (από αυτές και πάντως τις σημαντικότερες) ακούγεται με τον με τον έναν ή τον άλλο τρόπο – άλλοτε ως στόχος και άλλοτε ως υποκινητής – το όνομα κομματικού παράγοντα της ΝΔ που απομακρύνθηκε στο παρελθόν και είναι σε ανειρήνευτο πόλεμο με έτερο παρακυβερνητικό υποσύστημα. 

Είναι δύσκολο να ελεγχθούν οι φήμες και ο βαθμός ακρίβειας των όσων καταγγέλλονται ως παρασκηνιακές ραδιουργίες, σε κάθε περίπτωση όμως αναδύεται η αποφορά της γενικευμένης αποσύνθεσης και απώλειας ελέγχου. Οι δρώντες δεν εγκαταλείπουν την εξουσία, αλλά αλληλοϋπονομεύονται ενόψει της επόμενης ημέρας των εκλογών. 

Τα δύσκολα είναι μπροστά για τον Κυριάκο 

Η κυβέρνηση όμως έχει μπροστά της έναν εξαιρετικά δύσκολο χειμώνα ενεργειακής και καταναλωτικής ακρίβειας. Επιπλέον, καθώς συμπληρώνει δύο τετραετίες, είναι αντιμέτωπη με την διάψευση των προσδοκιών που δημιούργησε. Τα στοιχεία των οικογενειακών προϋπολογισμών της ΕΛΣΤΑΤ δεν αφήνουν αμφιβολία για την υποβάθμιση του επιπέδου διαβίωσης σημαντικού μέρους του πληθυσμού. Η διαφήμιση των επιδομάτων, που καταδίκαζε με σφοδρότητα επί ΣΥΡΙΖΑ, είναι ένα επιπλέον στοιχείο ευτελισμού της οικονομικής του πολιτικής.

Το βασικό πρόβλημα είναι η ακρίβεια. Η κυβέρνηση καταφεύγει στο ότι οι δημοσιονομικοί περιορισμοί της ΕΕ δήθεν δεν της επιτρέπουν εκτεταμένες παρεμβάσεις για οριζόντιες μειώσεις φορολογίας. Μόνο που το επιχείρημα ότι το πρόβλημα είναι εισαγόμενο, δεν πείθει. Το 65% θεωρεί πλέον ότι για την ακρίβεια είναι υπεύθυνη η κυβέρνηση και το 35% πείθεται από το ότι είναι η διεθνής συγκυρία. Τα ποσοστά μέσα στην τελευταία διετία έχουν αντιστραφεί. 

Το βασικό πολιτικό επιχείρημα της κυβέρνησης είναι ότι, όσο και αν έχουν μειωθεί τα ποσοστά της, διατηρεί διαφορά δέκα μονάδων από τον επόμενο και άρα δεν υπάρχει κυβερνητική λύση και διατήρηση της όποιας σταθερότητας δίχως την συμμετοχή της ΝΔ. 

Ανακατατάξεις στην δεξιά πολυκατοικία 

Στο παραταξιακό επίπεδο, η ηγεσία της ΝΔ δέχεται το πλαγιοκόπημα από τους δύο πρώην πρωθυπουργούς, Κώστα Καραμανλή και Αντώνη Σαμαρά. Το βασικό πρόβλημα όμως για τον σχηματισμό κυβέρνησης συνεργασίας μετά τις εκλογές είναι ότι κανείς δεν συνεργάζεται με τον Μητσοτάκη. Κάπως έτσι αυξάνονται οι πιέσεις και οι παραινέσεις προς τον Κυριάκο να αποχωρήσει πριν ή αμέσως μετά τις εκλογές, για να αρθεί το αδιέξοδο. 

Γύρω από αυτό το ενδεχόμενο πλέκεται το κουβάρι των ενδοπαραταξιακών διεργασιών. Ο Κώστας Καραμανλής φαίνεται να ευνοεί μία αλλαγή ηγεσίας στη ΝΔ. Ίσως υπό τον Νίκο Δένδια. Γι αυτό κρατά στάση αναμονής. Ο Σαμαράς πάλι θεωρεί ότι το πρόβλημα είναι ο “μητσοτακισμός” και όχι μόνο ο Κυριάκος. Η θέση αυτή όμως δεν είναι η επικρατούσα, ενώ επιπλέον έχει ανάγκη την στήριξη του Καραμανλή για να διεκδικήσει διψήφιο ποσοστό.

Το ερώτημα πλέον στα γαλάζια παρασκήνια τίθεται ως εξής: Εάν αποχωρήσει ο Κυριάκος Μητσοτάκης από την ηγεσία, γιατί να μην υπάρξει επαναπροσέγγιση με τους δύο πρώην πρωθυπουργούς και επιστροφή στις “εργοστασιακές ρυθμίσεις”, κάτι που θα επαναφέρει τη ΝΔ πάνω από το 30%. Στην παρατήρηση ότι “ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν παραδίδει την ηγεσία” η απάντηση είναι ότι “θα το πράξει εάν του το πουν παράγοντες που μπορούν να τον υποχρεώσουν. Όπως έγινε και με τον πατέρα του”. Το εναλλακτικό σενάριο είναι δύο δεξιά κόμματα να μοιραστούν την ευρύτερη δεξαμενή ψηφοφόρων και να συγκλίνουν για κυβέρνηση δίχως τον Κυριάκο την επομένη των εκλογών. 

Όλοι εναντίον όλων στην Κεντροαριστερά 

Φυσικά τα σενάρια αυτά ανθίζουν στο υπόστρωμα που δημιουργεί η παρατεταμένη καχεξία της Κεντροαριστεράς σε συνδυασμό με τις μεταξύ τους έριδες που απομακρύνουν, εάν δεν αποκλείουν την προοπτική συνεργασιών και συγκλίσεων που θα διαμόρφωνε δυναμική εναλλακτικής κυβερνητικής λύσης.

Ο Αλέξης Τσίπρας δεν δημιουργεί δυναμική ενώ είναι σε διαρκή σύγκρουση με το ΠΑΣΟΚ και με τον ΣΥΡΙΖΑ, ο οποίος δίνει τον υπέρ πάντων αγώνα για την κοινοβουλευτική του επιβίωση. ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ αναζητούν συνεννόηση ενόψει της κοινής απειλής ενώ τα υπόλοιπα κόμματα του χώρου, Μέρα 25, Νέα Αριστερά, Πλεύση Ελευθερίας, χτυπούν όλοι τον Τσίπρα και κινούνται σε αποκλίνουσες μεταξύ τους τροχιές. 

Ο Αραγτσί δήλωσε επίσης ότι η Τεχεράνη συζήτησε την επιστολή του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς σε συσκέψεις υψηλού επιπέδου, αλλά τόνισε ότι δεν υπάρχουν σχέδια για απευθείας συνομιλίες με τις ΗΠΑ. Νωρίτερα αυτήν την εβδομάδα, ο Βανς, ο οποίος ηγήθηκε της αμερικανικής αντιπροσωπείας στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις κατά το σχετικά πρόσφατο παρελθόν, έστειλε επιστολή στον γραμματέα του Ανώτατου Συμβουλίου Ασφαλείας του Ιράν Μοχσέν Ρεζάι.

Οι⁠ New York Times και η Wall ⁠Street ⁠Journal έγραψαν ότι ο Βανς πρότεινε την επανάληψη των διαπραγματεύσεων, πράγμα που ο Ντόναλντ Τραμπ διέψευσε λέγοντας ότι η πρόταση αφορούσε μόνο την αποστολή ιατρικών προμηθειών.

Η εντολή Χαμενεΐ 

Ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν έδωσε εντολή στους ανώτατους στρατιωτικούς διοικητές να προχωρήσουν σε «άμεση και αποτελεσματική απάντηση, χωρίς γεωγραφικούς περιορισμούς» απέναντι σε οποιαδήποτε ενδεχόμενη απειλή του εχθρού, μεταδίδει το πρακτορείο IRNA. Σε συνάντηση με τους διοικητές, ο Αγιατολάχ Μοτζτάμπα Χαμενεΐ τόνισε ότι η «ευφυής πολεμική ετοιμότητα για μια ισχυρή αντιπαράθεση με τους εχθρούς» αποτελεί μία από τις προϋποθέσεις για τη «μέγιστη αποτροπή».

Να σημειωθεί πως σύμφωνα με μία σειρά δημοσιευμάτων υπάρχει το ενδεχόμενο επανάληψης στρατιωτικής δράσης μετά της προκριμματικές εκλογές στις ΗΠΑ, ενώ υπάρχει και συγκέντρωση στρατιωτικών δυνάμεων στην περιοχή.

«Εάν οι εχθροί εξαπολύσουν ξανά στρατιωτικές ή τρομοκρατικές επιθέσεις, τότε οι Ένοπλες Δυνάμεις της Ισλαμικής Δημοκρατίας και το ιρανικό έθνος θα είναι εκείνοι που θα καθορίσουν τον χρόνο και τις συνθήκες για τον τερματισμό τους», δήλωσε ο Χαμενεΐ. Όπως σημειώνει το Al Jazeera, ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν έδωσε επίσης έμφαση στην ενίσχυση της στρατιωτικής πληροφοριακής υποδομής του Ιράν και στην περαιτέρω ανάπτυξη της εγχώριας αμυντικής ικανότητας στους τομείς του «δόγματος» και της «τακτικής», κατά τη συνάντησή του με τους ανώτατους στρατιωτικούς διοικητές.

«Πρέπει να ενισχυθούν τα πνευματικά θεμέλια και το πνεύμα του τζιχάντ, ενώ απαιτούνται αδιάκοπες προσπάθειες για την κάλυψη των βιοτικών αναγκών του προσωπικού των Ενόπλων Δυνάμεων και την παροχή της αναγκαίας υποστήριξης», ανέφερε μεταξύ άλλων Παράλληλα, αναφέρθηκε στην ανάγκη ενίσχυσης των σύγχρονων αμυντικών δυνατοτήτων και των δυνατοτήτων ασφαλείας μέσω της αξιοποίησης νέων τεχνολογιών.

Στα μέτρα που ανακοίνωσε ο ανώτατος ηγέτης περιλαμβάνεται και η απόφαση για επικαιροποίηση της «Τράπεζας Στόχων», ώστε κάθε είδους υλικά και άυλα περιουσιακά στοιχεία των ΗΠΑ και του Ισραήλ να βρίσκονται εντός της εμβέλειας των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων. «Η πανεθνική στήριξη προς τις Ένοπλες Δυνάμεις αποτελεί έναν από τους πυλώνες της αποτροπής απέναντι στις ξένες δυνάμεις που στρέφονται κατά του Ιράν και στους εγχώριους μισθοφόρους τους» συνέχισε και κατέληξε:

«Η οκτάμηνη παρουσία ενός ξεσηκωμένου έθνους στις πλατείες του Ιράν αποτελεί συνέχεια της οκταετούς Ιερής Άμυνας, η οποία, χάρη στη σταθερότητα του στρατού, της αστυνομίας και της Basij, προστάτευσε και θα συνεχίσει να προστατεύει την εδαφική ακεραιότητα του Ιράν και το ισλαμικό σύστημα». Σημειώνεται πως ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν γνωστοποίησε στον λογαριασμό του στην πλατφόρμα X το Σάββατο (31/10) ότι ο ίδιος συναντήθηκε με ανώτατους διοικητές των ενόπλων δυνάμεων της χώρας και τους έδωσε τις παραπάνω στρατηγικές κατευθύνσεις.

Ο Ρούμπιο για το Ιράν

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, δεν έχει λάβει ακόμη απόφαση για το εάν θα επαναλάβει τη στρατιωτική δράση κατά του Ιράν, δήλωσε το Σάββατο (31/10) ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο. Μιλώντας σε συνέντευξη Τύπου, ο Ρούμπιο ανέφερε ότι δεν γνωρίζει εάν υπάρχει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για τις συνομιλίες υπό τη μεσολάβηση του Κατάρ, οι οποίες αποσκοπούν στην αποκλιμάκωση των εχθροπραξιών μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης.

Νωρίτερα το Σάββατο, το πρακτορείο Reuters μετέδωσε ότι Ιρανοί αξιωματούχοι πραγματοποιούσαν συναντήσεις με διαμεσολαβητές του Κατάρ στην Ντόχα, στο πλαίσιο των διπλωματικών προσπαθειών για την αντιμετώπιση της κρίσης. Οι δηλώσεις του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων στρατιωτικών επιχειρήσεων, χωρίς ωστόσο να αποσαφηνίζουν τις επόμενες κινήσεις της αμερικανικής κυβέρνησης.

Παράλληλα, ο Ρούμπιο αποκάλυψε ότι είχε σύντομη συνομιλία με τον Ρώσο υπουργό Εξωτερικών, Σεργκέι Λαβρόφ, στο περιθώριο της συνόδου των υπουργών Εξωτερικών της G20 στην Ατλάντα της Τζόρτζια. Σύμφωνα με τον επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας, η συζήτηση αφορούσε το ενδεχόμενο συνάντησης τουΤραμπ με τον Ρώσο πρόεδρο Πούτιν στην Κίνα, κατά τη διάρκεια της συνόδου κορυφής του APEC τον επόμενο μήνα. Ο Ρούμπιο δεν ανακοίνωσε κάποια οριστική συμφωνία για τη συνάντηση των δύο ηγετών, περιοριζόμενος στην αναφορά ότι συζητήθηκε η σχετική δυνατότητα.

Κατασχέθηκαν κινητά τηλέφωνα, ηλεκτρονικοί υπολογιστές, φορητά μέσα αποθήκευσης ψηφιακών δεδομένων, τσάντες και πορτοφόλια επώνυμων οίκων μόδας, ρολόγια επώνυμων εταιρειών καθώς και 18.330 ευρώ. Το παράνομο όφελος της οργάνωσης υπολογίζεται σε περίπου 2.829.516 ευρώ.

Μάλιστα, μεταξύ των δωρητών συγκαταλέγονταν γνωστοί καλλιτέχνες, αθλητές και επιχειρηματίες, τις δωρεές των οποίων τα μέλη της οργάνωσης προέβαλλαν δημοσίως, προκειμένου να ενισχύσουν την αξιοπιστία του σωματείου και να προσελκύσουν μεγαλύτερο αριθμό δωρητών.

Πώς εξαπατούσαν τους δωρητές

Η πρώτη ομάδα φέρεται να χρησιμοποιούσε σωματείο-ΜΚΟ για να συγκεντρώνει χρήματα από πολίτες, παρουσιάζοντας περιπτώσεις παιδιών που έπασχαν κυρίως από καρκίνο ή άλλες σοβαρές ασθένειες. Τα μέλη της δημοσίευαν φωτογραφίες και πληροφορίες για την κατάσταση της υγείας των παιδιών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ζητώντας οικονομική βοήθεια για νοσηλεία, θεραπείες, μετακινήσεις και διαμονή των οικογενειών τους.

Μάλιστα, προέβαλλαν δημόσια τις δωρεές γνωστών καλλιτεχνών, αθλητών και επιχειρηματιών, ώστε να κάνουν το σωματείο να φαίνεται πιο αξιόπιστο και να προσελκύσουν περισσότερους δωρητές. Ωστόσο, σύμφωνα με την αστυνομική έρευνα, μόνο ένα μικρό μέρος των χρημάτων έφτανε τελικά στις οικογένειες, ενώ το μεγαλύτερο ποσό φέρεται να κατέληγε στους εμπλεκομένους.

Για να συγκεντρώνουν περισσότερα χρήματα, παρουσίαζαν διαφορετικές φωτογραφίες και στοιχεία για τα ίδια παιδιά, εμφάνιζαν μεγαλύτερο κόστος νοσηλείας από το πραγματικό και ζητούσαν χρήματα για έξοδα που είχαν ήδη καλυφθεί από ασφαλιστικούς φορείς.

Πάνω από 5,8 εκατ. ευρώ σε τραπεζικούς λογαριασμούς

Από την οικονομική έρευνα προέκυψε ότι, από το 2018 έως το 2026, στους τραπεζικούς λογαριασμούς του σωματείου και του βασικού κατηγορουμένου είχαν κατατεθεί περισσότερα από 5,8 εκατομμύρια ευρώ. Τα χρήματα που δεν δίνονταν στις οικογένειες φέρεται να χρησιμοποιούνταν για προσωπικά έξοδα, αγορές πολυτελών ειδών, διαμονές σε ακριβά ξενοδοχεία και γεύματα σε εστιατόρια.

Παράλληλα, τα μέλη της οργάνωσης φέρονται να χρησιμοποιούσαν προσωπικούς και εταιρικούς λογαριασμούς, εικονικές εταιρείες και στοιχηματικές συναλλαγές, προκειμένου να εμφανίζουν τα χρήματα ως νόμιμα έσοδα. Ενδεικτικά, ο 37χρονος φέρεται να είχε καταθέσει περισσότερα από 2,6 εκατομμύρια ευρώ σε στοιχηματικούς λογαριασμούς, ενώ είχε κάνει αναλήψεις που ξεπερνούσαν τα 2 εκατομμύρια ευρώ.

Η εμπλοκή με το ποδόσφαιρο

Η δεύτερη ομάδα φέρεται να είχε ως στόχο τη χειραγώγηση ποδοσφαιρικών αγώνων, ώστε να ευνοηθεί συγκεκριμένη ερασιτεχνική ομάδα και να εξασφαλίσει την άνοδό της στη Γ΄ Εθνική. Σύμφωνα με την ΕΛ.ΑΣ., ο 37χρονος φέρεται να είχε διαθέσει περισσότερα από 250.000 ευρώ για τη χρηματοδότηση δύο ποδοσφαιρικών σωματείων, στα οποία λειτουργούσε ως αφανής παράγοντας και χρηματοδότης.

Η έρευνα αποκάλυψε επίσης συμφωνίες για ευνοϊκή διαιτητική μεταχείριση συγκεκριμένης ομάδας, με αμοιβές από 300 έως 500 ευρώ ανά αγώνα. Σε άλλη περίπτωση, φέρεται να καταβλήθηκαν 1.000 ευρώ για να επηρεαστεί το αποτέλεσμα ποδοσφαιρικής αναμέτρησης. Παράλληλα, ο 37χρονος φέρεται να στοιχημάτιζε ακόμη και σε αγώνες ομάδας στην οποία είχε διοικητικό και οικονομικό ρόλο.

Το ποσό που φέρεται να υπεξαιρέθηκε

Από την εξέταση των γονέων 34 παιδιών και την οικονομική έρευνα προέκυψε ότι οι δωρεές για τις συγκεκριμένες οικογένειες ανέρχονταν σε 3.940.692 ευρώ.Από αυτά, οι οικογένειες έλαβαν περίπου 1.111.176 ευρώ, ενώ το υπόλοιπο ποσό, ύψους περίπου 2.829.516 ευρώ, φέρεται να αποτελεί το παράνομο περιουσιακό όφελος της οργάνωσης.

Κατά τις έρευνες κατασχέθηκαν, μεταξύ άλλων, κινητά τηλέφωνα, υπολογιστές, δύο αυτοκίνητα, επώνυμες τσάντες και πορτοφόλια, τρία πολυτελή ρολόγια, συναλλαγματικές, επιταγή και 18.330 ευρώ σε μετρητά. Επιπλέον, δεσμεύτηκαν τραπεζικοί και στοιχηματικοί λογαριασμοί των βασικών εμπλεκομένων, καθώς και λογαριασμοί του σωματείου. Οι έξι συλληφθέντες οδηγούνται στην αρμόδια εισαγγελική Αρχή, ενώ η έρευνα της Αστυνομίας συνεχίζεται.

Η ανακοίνωση της Αστυνομίας: «Από την Υποδιεύθυνση Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος Βορείου Ελλάδος εξαρθρώθηκε εγκληματική οργάνωση, τα μέλη της οποίας κατηγορούνται ότι δραστηριοποιούνταν συστηματικά, μέσω σωματείου-Μ.Κ.Ο., στην κατ’ επάγγελμα τέλεση κακουργηματικών απατών σε βάρος πολιτών-δωρητών και υπεξαιρέσεων σε βάρος ωφελούμενων ερανικών δράσεων, ενώ μέρος των παράνομων εσόδων φέρεται να χρησιμοποιούνταν για τη χειραγώγηση ποδοσφαιρικών αγώνων και τη χρηματοδότηση ποδοσφαιρικών σωματείων.

Σε ευρείας κλίμακας αστυνομική επιχείρηση που πραγματοποιήθηκε τις πρωινές ώρες της Παρασκευής, 30 Οκτωβρίου 2026, σε διάφορες περιοχές της επικράτειας, υπό τον συντονισμό του Τμήματος Δίωξης Οικονομικών Εγκλημάτων, με τη συνδρομή αστυνομικών της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος, της Υποδιεύθυνσης Εγκληματολογικών Ερευνών Βορείου Ελλάδος και των Διευθύνσεων Αστυνομίας Πειραιώς, Ακαρνανίας, Μαγνησίας, Πιερίας, Κορινθίας, Λάρισας, Ηλείας, Τρικάλων, Χανίων, Ημαθίας, Άρτας, Α’ και Β’ Δωδεκανήσου, Καβάλας, Δράμας, Ζακύνθου, Ροδόπης, Εύβοιας, Κοζάνης, Φθιώτιδας και Αρκαδίας, κατά τη διάρκεια της οποίας συνελήφθησαν -6- μέλη της οργάνωσης.

Σε βάρος τους σχηματίσθηκε δικογραφία για –κατά περίπτωση- εγκληματική οργάνωση, κακουργηματική απάτη, κακουργηματική υπεξαίρεση, νομιμοποίηση εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες, παράβαση της νομοθεσίας για τον ερασιτεχνικό και επαγγελματικό αθλητισμό, σε συνδυασμό με δωροδοκία και δωροληψία για αλλοίωση αποτελέσματος αγώνα.

Προηγήθηκε καταγγελία σχετικά με τη διαφάνεια της λειτουργίας του σωματείου ενώ, στο πλαίσιο εισαγγελικής παραγγελίας, ακολούθησε εμπεριστατωμένη αστυνομική και οικονομική έρευνα του Τμήματος Δίωξης Οικονομικών Εγκλημάτων. Όπως προέκυψε, η εγκληματική οργάνωση διαρθρωνόταν σε δύο υποομάδες, με διακριτά πεδία εγκληματικής δραστηριότητας και ένα κοινό μέλος, που εξασφάλιζε τη μεταξύ τους διασύνδεση.

Ειδικότερα, η πρώτη υποομάδα, αποτελούμενη από -3- μέλη (37χρονο, 35χρονη και 32χρονο), είχε συγκροτηθεί τουλάχιστον από τον Οκτώβριο του 2018, με σκοπό την αποκόμιση παράνομου περιουσιακού οφέλους μέσω της συστηματικής εξαπάτησης πολιτών. Για τον σκοπό αυτό χρησιμοποιούσαν ως όχημα σωματείο – Μ.Κ.Ο., μέσω του οποίου συγκεντρώνονταν χρήματα από δωρεές για την οικονομική ενίσχυση παιδιών που έπασχαν από βαριές ασθένειες ή αναπηρία.

Ωστόσο, οι ερανικές δράσεις πραγματοποιούνταν χωρίς την προβλεπόμενη από τον νόμο άδεια, με τον πραγματικό σκοπό λειτουργίας του σωματείου να διαφέρει από τον εμφανιζόμενο. Όπως διαπιστώθηκε, μόνο ένα μικρό μέρος των συγκεντρωθέντων χρημάτων κατέληγε στους ωφελούμενους, ενώ το μεγαλύτερο μέρος ιδιοποιούνταν παράνομα από τον 37χρονο και την 35χρονη.

Ως προς τη μεθοδολογία δράσης τους, τα μέλη της υποομάδας, προκειμένου να προσδώσουν αξιοπιστία στη δραστηριότητά τους και να εκμεταλλευτούν την ευαισθησία των πολιτών, επέλεγαν ως ωφελούμενους των ερανικών δράσεων παιδιά που έπασχαν από βαριές ασθένειες, κυρίως διάφορες μορφές καρκίνου.

Ακολούθως, προέβαιναν σε αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μέσω των οποίων παρουσίαζαν τα προβλήματα υγείας των παιδιών και τις ανάγκες οικονομικής ενίσχυσής τους, όπως έξοδα ιατρικών πράξεων, νοσηλείας, μετακίνησης, διαβίωσης και προσωρινής στέγασης-φιλοξενίας των παιδιών και των οικογενειών τους, δημοσιεύοντας παράλληλα φωτογραφίες τους».

Οι “αχυράνθρωποι” του “Χωριάτικο”

Δεκάδες άτομα, πολλά από αυτά τυχοδιώκτες, αλλά και πολλά απλώς άνθρωποι με μεγάλη ανάγκη για μετρητά, χρησιμοποιούνταν στο κύκλωμα του “Χωριάτικου” με τις 453 εταιρείες-βιτρίνα για φοροδιαφυγή και ξέπλυμα μαύρου χρήματος. Θυμίζουμε πως στους προφυλακισμένους περιλαμβάνονται ο ιδιοκτήτης της επιχείρησης και ο γνωστός συνδικαλιστής της ΓΕΝΟΠ ΔΕΗ.

Ανάμεσα σε εκείνους που αναμίχθηκαν είναι και μια 70χρονη από τη Ζάκυνθο που παραχώρησε τα στοιχεία και τον ΑΦΜ τους έναντι μηνιαίας αμοιβής για να εμφανίζεται ως επιχειρηματίας σε αρκετές εταιρίες-φαντάσματα. Η γυναίκα αντιμετωπίζει σοβαρά οικονομικά και προβλήματα υγείας και ζει σε δομή. Σύμφωνα με πληροφορίες της είχαν υποσχεθεί μηνιαία αμοιβή 800 ευρώ, ισχυριζόμενοι ότι δεν θα αντιμετώπιζε κανέναν κίνδυνο η ίδια.

Ο δικηγόρος της, Στάθης Μητσόκαλης μίλησε στην ΕΡΤnews και είπε ότι η γυναίκα φέρεται να παραχώρησε τα στοιχεία της προκειμένου υποτίθεται να λειτουργούν επιχειρήσεις στο όνομά της, λαμβάνοντας ως αντάλλαγμα ένα ποσό κάθε μήνα. Ο δικηγόρος είπε ότι πρόκειται για ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο, στο οποίο άνθρωποι με οικονομική ανάγκη εμφανίζονται ως ιδιοκτήτες επιχειρήσεων, χωρίς να έχουν ουσιαστική συμμετοχή στη λειτουργία των υπαρκτών και ανύπαρκτων επιχειρήσεων.

Η συγκεκριμένη γυναίκα φέρεται να λάμβανε επίδομα αναπηρίας, καθώς αντιμετώπιζε (και αντιμετωπίζει) σοβαρά προβλήματα υγείας, με ποσοστό αναπηρίας που, σύμφωνα με τη σχετική αναφορά, φτάνει περίπου το 85%%. Ωστόσο, μετά την εμπλοκή της στην υπόθεση, φέρεται να έχασε το επίδομα από το οποίο εξασφάλιζε τα προς το ζην. Όπως είπε ο δικηγόρος της, η γυναίκα είχε προσφερθεί μάλιστα να παραχωρήσει τα στοιχεία της, γνωρίζοντας από συγγενικό της πρόσωπο (που ήδη ήταν στο κύκλωμα) ότι μπορούσε να  πληρώνεται κι εκείνη κάθε μήνα. Όντως για ένα χρόνο έπαιρνε τα 800 ευρώ, αλλά στη συνέχεια οι καταβολές διακόπηκαν, παρότι συνέχιζαν να την παρουσιάζουν ως επιχειρηματία.

Ο δικηγόρος, που έχει αναλάβει και άλλος κατηγορουμένους, διευκρίνισε ότι οι περιπτώσεις των προσώπων που εμφανίζονται ως αχυράνθρωποι δεν είναι ίδιες, καθώς ορισμένοι φέρονται να είχαν μεγαλύτερη γνώση και συμμετοχή στις δραστηριότητες των επιχειρήσεων.

Έρευνα της ΑΑΔΕ

Σε έρευνα προχωρά η Διεύθυνση Εσωτερικών Υποθέσεων της ΑΑΔΕ κατόπιν εντολής του διοικητή, Γ. Πιτσιλή, για την ενδεχόμενη εμπλοκή υπαλλήλων της Αρχής στην σκανδαλώδη υπόθεση. Στην ανακοίνωση της η ΑΑΔΕ αναφέρει ότι θα αποσταλούν επίσημα έγγραφα αιτήματα προς τις αρμόδιες υπηρεσίες της Ελληνικής Αστυνομίας και τις ανακριτικές αρχές, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν από την έρευνα που βρίσκεται σε εξέλιξη ή από άλλα στοιχεία που έχουν στη διάθεσή τους οι αστυνομικες και δικαστικές αρχές προκύπτει πιθανή εμπλοκή συγκεκριμένων υπαλλήλων της ΑΑΔΕ.

Η Διεύθυνση Εσωτερικών Υποθέσεων προτίθεται να ζητήσει εγγράφως κάθε διαθέσιμο αποδεικτικό στοιχείο που σχετίζεται με τις αναφορές περί εμπλοκής υπαλλήλων της Αρχής «προκειμένου να αξιολογηθούν τα δεδομένα και να διερευνηθεί πλήρως η υπόθεση». Σύμφωνα με δημοσιογραφικές πληροφορίες και στοιχεία από τις τηλεφωνικές επισυνδέσεις της Αστυνομίας, στο ευρύτερο κάδρο των ερευνών για τη διευκόλυνση του κυκλώματος εξετάζονται στελέχη από διάφορες δημόσιες υπηρεσίες (όπως Αστυνομία, ΕΦΚΑ, Κτηματική Υπηρεσία και ΑΑΔΕ). Ερευνάται αν παρείχαν κάλυψη ή εσωτερική πληροφόρηση για επικείμενους ελέγχους.

Μέχρι στιγμής δεν έχει οριστικοποιηθεί ή αποδοθεί επίσημα ευθύνη σε συγκεκριμένους υπαλλήλους της ΑΑΔΕ, με την Αρχή να τονίζει ότι η έρευνα γίνεται προληπτικά και θεσμικά για να ξεκαθαρίσει πλήρως το τοπίο. Παράλληλα, σημειώνεται ότι η ίδια η ΑΑΔΕ είχε πραγματοποιήσει τους αρχικούς ελέγχους που αποκάλυψαν τις μεγάλες διαφορές τζίρου, οι οποίοι στη συνέχεια “πάγωσαν” προσωρινά με εισαγγελική εντολή, ώστε να μην ταραχτεί το κύκλωμα και να μπορέσει η Αστυνομία να ολοκληρώσει τις παρακολουθήσεις της.

Οι έρευνες γίνονται διότι, σε ένα τόσο “ψηφιοποιημένο” κράτος, λειτουργούσε επί μια ολόκληρη δεκαετία το όλο “σύστημα” με 434 (!) εταιρείες αχυρανθρώπων και αυτή η αόρατη αλυσίδα του “Χωριάτικου” εντοπίσθηκε μόλις προ μηνών.

«Με εντολή του Διοικητή της ΑΑΔΕ, Γιώργου Πιτσιλή, η Διεύθυνση Εσωτερικών Υποθέσεων της ΑΑΔΕ προχωρά σε έγγραφα αιτήματα προς τις αρμόδιες διευθύνσεις της Ελληνικής Αστυνομίας και τις ανακριτικές αρχές, ώστε να πληροφορηθεί αν προκύπτει από την έρευνά τους ή από οποιοδήποτε στοιχείο έχουν στην κατοχή τους, ενδεχόμενη εμπλοκή συγκεκριμένων υπαλλήλων της ΑΑΔΕ στην υπόθεση με την κατηγορούμενη για φοροδιαφυγή και ξέπλυμα χρήματος αλυσίδα λιανικής τροφίμων. Περαιτέρω, θα ζητηθεί εγγράφως κάθε αποδεικτικό στοιχείο σε σχέση με φερόμενη εμπλοκή υπαλλήλων της ΑΑΔΕ στην υπόθεση της αλυσίδας εστίασης».

“Pizza fan”

Στην υπόθεση της Pizza Fan και στις εξελίξεις που αφορούν τους εργαζομένους της επιχείρησης αναφέρθηκε η υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, Νίκη Κεραμέως, σε συνέντευξή της στον τηλεοπτικό σταθμό ΣΚΑΪ, αποκαλύπτοντας ότι έχουν ήδη αρχίσει να καταβάλλονται οφειλόμενες αποδοχές.

Όπως ανέφερε, κατά την τελευταία διετία η Επιθεώρηση Εργασίας πραγματοποίησε 165 ελέγχους στην Pizza Fan, από τους οποίους προέκυψαν πρόστιμα συνολικού ύψους άνω των 730.000 ευρώ. Η υπουργός διευκρίνισε επίσης ότι από το σύνολο των εργαζομένων, περίπου 550 απασχολούνται στη μητρική εταιρεία, ενώ οι υπόλοιποι εργάζονται σε καταστήματα που λειτουργούν με το σύστημα franchise.

Η κ. Κεραμέως υπογράμμισε ότι βασική προτεραιότητα του υπουργείου είναι η διασφάλιση των δικαιωμάτων των εργαζομένων. Όπως εξήγησε, από τη στιγμή που οι συμβάσεις εργασίας παραμένουν ενεργές, η εργοδοσία εξακολουθεί να έχει την υποχρέωση καταβολής των μισθών και των ασφαλιστικών εισφορών. «Είμαι στην ευχάριστη θέση να έχω την πληροφορία ότι έχουν ξεκινήσει πληρωμές δεδουλευμένων εργαζομένων στην Pizza Fan», δήλωσε χαρακτηριστικά.

Παράλληλα, γνωστοποίησε ότι το υπουργείο βρίσκεται σε επικοινωνία τόσο με τους εκπροσώπους των εργαζομένων όσο και με την πλευρά της επιχείρησης. Μάλιστα, έχει ζητηθεί συνάντηση των δύο πλευρών, η οποία έχει προγραμματιστεί για την προσεχή Τρίτη.

Έκκληση προς τους φοιτητές για ειρηνική διαμαρτυρία έκαναν και πολλοί διαδηλωτές. Καθώς περνούσε η ώρα, τα επεισόδια κλιμακώθηκαν με τους διαδηλωτές να πετούν μολότοφ σε αυτοκίνητα της αστυνομίας, και τους αστυνομικούς να απαντούν με δακρυγόνα. Η έντονη βροχόπτωση είχε σαν αποτέλεσμα να σταματήσουν για λίγη ώρα οι ταραχές.

Όμως, στις 17:00 τοπική ώρα, ομάδες διαδηλωτών κατευθύνθηκαν στο γραφείο του πρωθυπουργού όπου ξέσπασαν νέα επεισόδια με την αστυνομία, η οποία απάντησε στις βόμβες μολότοφ των διαδηλωτών κάνοντας χρήση δακρυγόνων και αντλιών νερού. Το γραφείο του πρωθυπουργού έχουν περικυκλώσει ισχυρές αστυνομικές δυνάμεις όπως και το υπουργείο Εσωτερικών. Ισχυρή είναι η αστυνομική παρουσία και έξω από το υπουργείο Εσωτερικών.

Σε συλλαλητήριο βρίσκεται και το Δημοκρατικό Κόμμα της αντιπολίτευσης του Σαλί Μπερίσα, το οποίο κάλεσε σήμερα σε παναλβανική διαμαρτυρία τους πολίτες έξω από το πρωθυπουργικό γραφείο ως συμπαράσταση στους φοιτητές. Το συλλαλητήριο του Δημοκρατικού Κόμματος ξεκίνησε από τα κεντρικά γραφεία του με τους βουλευτές στην κεφαλή της πορείας προς τη Λεωφόρο των Εθνομαρτύρων και κατευθύνθηκε αρχικά στο γραφείο του πρωθυπουργού και στη συνέχεια στο υπουργείο Παιδείας σε ένδειξη συμπαράστασης στους διαμαρτυρόμενους φοιτητές.

Όταν έφτασαν στο υπουργείο Παιδείας υπήρξαν εντάσεις με τους φοιτητές, οι οποίοι απέρριψαν το κάλεσμα εκπρόσωπων του Δημοκρατικού Κόμματος να ενώσουν τη φωνή τους κατά του Ράμα. Οι φοιτητές απάντησαν ότι αυτή η διαμαρτυρία είναι του λαού και όχι των κομμάτων. Σύμφωνα με αλβανικά μέσα ενημέρωσης, περισσότεροι από 2.000 αστυνομικοί της κρατικής αστυνομίας έχουν αναπτυχθεί σε διάφορα σημεία της πρωτεύουσας, ενώ σε ετοιμότητα βρίσκονται επίσης αντλίες νερού και αστυνομικοί ταχείας επέμβασης με ειδικό εξοπλισμό.

Ένταση και στο Αμβούγο

Η αναταραχή δεν περιορίζεται σε Αλβανία-Γαλλία, καθώς το κύμα κινητοποιήσεων έχει αρχίσει να επηρεάζει και άλλες ευρωπαϊκές χώρες, με τη νεολαία να βρίσκεται στο επίκεντρο των διαμαρτυριών. Στη Γερμανία, η πρωτοβουλία νεολαίας “Gen Z regelt” κάλεσε σε κινητοποιήσεις σε 34 πόλεις, με βασικά αιτήματα την ενίσχυση της εκπαίδευσης, της δημόσιας υγείας, την προστασία του περιβάλλοντος και την αντιμετώπιση του αυξημένου κόστους ζωής. Οι διαδηλωτές εκφράζουν επίσης την αντίθεσή τους στην ενδεχόμενη επαναφορά της υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας.

Μετά τις διαδηλώσεις ακολούθησαν επεισόδια.  Όπως αναφέρει το ndr.de, γύρω στις πέντε το απόγευμα, όταν ανακοινώθηκε από φορτηγό με μεγάφωνο ότι η διαδήλωση είχε ολοκληρωθεί, ξέσπασαν επεισόδια μεταξύ διαδηλωτών και αστυνομικών. Κοντά στον κεντρικό σταθμό λεωφορείων (ZOB), διάφορες ομάδες διαδηλωτών έσυραν αντικείμενα στον δρόμο και προσπάθησαν να στήσουν οδοφράγματα, τα οποία στη συνέχεια πυρπόλησαν. Παράλληλα, πετούσαν μπουκάλια ακόμη και πέτρες από το οδόστρωμα κατά των αστυνομικών. Την ίδια στιγμή οι αστυνομικοί κυνηγούσαν τους διαδηλωτές.

Μετά από τις αρχικές ειρηνικές διαδηλώσεις, νωρίς το βράδυ ξαφνικά εκτοξεύτηκαν πυροτεχνήματα, πέτρες και ολόκληροι φράχτες εργοταξίου προς την κατεύθυνση της αστυνομίας που βρισκόταν στο σημείο. Οι διαδηλωτές κατέστρεψαν ένα εργοτάξιο και έβαλαν φωτιά σε ένα οδόφραγμα στη μέση του δρόμου.

Πολλοί από αυτούς ήταν ντυμένοι στα μαύρα και είχαν καλύψει τα πρόσωπά τους. Ένα όχημα με μεγάφωνο έκανε συνεχώς εκκλήσεις να συνεχίσουν και να αντισταθούν στην αστυνομία. «Είμαστε εναντίον του συστήματος, μισούμε αυτό το κράτος και την αστυνομία», ακούγονταν.

Η Αστυνομία απάντησε σχηματίζοντας αλυσίδες με δυνάμεις που φορούσαν κράνη και προσπάθησε να διαχωρίσει τους διαδηλωτές που ήταν διατεθειμένοι να χρησιμοποιήσουν βία από τους ειρηνικούς διαδηλωτές. Αυτό αποδείχθηκε δύσκολο, καθώς ακόμα πολλοί θεατές στεκόντουσαν ανάμεσά τους, ενώ από το πλήθος συνέχιζαν να εκτοξεύονται πυροτεχνήματα. Επίσης, η Αστυνομία έσβησε με τη χρήση κανονιών νερού τη φωτιά. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιήθηκε και σπρέι πιπεριού πιπεριά σπρέι κατά των διαδηλωτών.

Νωρίτερα, η διαδήλωση είχε εξελιχθεί σε μεγάλο βαθμό ειρηνικά. Η πρωτοβουλία «Gen Z regelt» είχε καλέσει σε συγκέντρωση στο Jungfernstieg στις δύο το μεσημέρι. Μέχρι λίγο πριν τις 15:00, οι συμμετέχοντες είχαν συγκεντρωθεί στο Jungfernstieg, και στη συνέχεια ξεκίνησε η πορεία. Σύμφωνα με την αστυνομία, στην κορύφωση της διαδήλωσης συμμετείχαν περίπου 6.700 άτομα, ενώ μια εκπρόσωπος της οργανωτικής ομάδας του «Gen Z regelt» εκτιμούσε επίσης ότι συμμετείχαν μεταξύ 6.000 και 7.000.

Συνθήματα κατά της υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας 

Μετά από μια ενδιάμεση συγκέντρωση στην πλατεία Στάιντορπλατς, η πορεία συνεχίστηκε μέχρι την τελική συγκέντρωση στο πάρκο Λόμουλερπαρκ. Πολλοί περπατούσαν και είχαν σηκώσει πανό και αφίσες. Επίσης, ακούγονταν συνθήματα, κυρίως κατά της υποχρεωτικής στρατιωτικής θητείας και κατά του Γερμανού καγκελάριου, Φρίντριχ Μερτς. Επανειλημμένα οι διαδηλωτές φώναζαν επίσης «Ζήτω η διεθνής αλληλεγγύη».

Η αστυνομία ήταν σαφώς σε υπεροχή. Βρίσκονταν σε κάθε γωνία και απευθύνονταν στοχευμένα στους νέους. Μια μικρή ομάδα έφτασε νωρίτερα φορώντας γυαλιά σκι και μάσκες, προφανώς για προστασία από το δακρυγόνο. Οι νέοι έλαβαν εντολή να απομακρυνθούν και αναγκάστηκαν να φύγουν. Η αστυνομία ήθελε να διαχωρίσει σαφώς μεταξύ εκείνων που διαδήλωναν ειρηνικά και εκείνων που έψαχναν φασαρία.

Οι συμμετέχοντες ήθελαν να προχωρήσουν μέχρι το Lohmühlenpark στο St. Georg. Το σύνθημα ήταν «Ενάντια στην υποχρεωτική στρατιωτική θητεία – η Γενιά Ζ αποφασίζει!». Δύο διοργανωτές συνεργάστηκαν για τον σκοπό αυτό. Αρχικά υπολόγιζαν 1.000 έως 2.000 συμμετέχοντες.

Δεν είναι σαφές ποιοι ακριβώς βρίσκονται πίσω από την πρωτοβουλία. Γι’ αυτό το λόγο, το Συμβούλιο Μαθητών του Αμβούργου δεν υποστήριξε επίσημα τη διαδήλωση. Ορισμένα καταστήματα στο κέντρο της πόλης είχαν οχυρώσει προληπτικά τις βιτρίνες τους και είχαν απομακρύνει τα πολύτιμα εμπορεύματα από τις προθήκες. Το Σάββατο τα καταστήματα ήταν κλειστά λόγω της Ημέρας της Μεταρρύθμισης.

Η Υπηρεσία Προστασίας του Συντάγματος προειδοποιεί 

Τόσο η Περιφερειακή Υπηρεσία Προστασίας του Συντάγματος του Αμβούργου όσο και η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Προστασίας του Συντάγματος προειδοποίησαν εκ των προτέρων για πιθανή κατάχρηση της διαδήλωσης «Gen-Z-regelt» από εξτρεμιστές. Ακροαριστερές ομάδες όπως το «Offen Antifaschistisches Treffen Hamburg», το «Rote Aufbau» ή η «Interventionistische Linke», καθώς και εξτρεμιστικές ομάδες με δεσμούς στο εξωτερικό, όπως η «Thawra Hamburg», κινητοποιούν μέσω των κοινωνικών δικτύων για συμμετοχή, όπως ανακοίνωσε η Περιφερειακή Υπηρεσία στην ιστοσελίδα της. Η ίδια η πρωτοβουλία τόνισε στην ιστοσελίδα της ότι επιθυμεί να διαδηλώσει ειρηνικά.

Γαλλία: Διαδηλώσεις και επεισόδια 

Η μεγάλη πορεία στο Παρίσι ξεκίνησε από την περιοχή Πορτ ντε Μπαγκνολέ, στα ανατολικά της γαλλικής πρωτεύουσας, με κατεύθυνση την Πορτ ντε Σαραντόν. Η διαδρομή είχε τροποποιηθεί έπειτα από απόφαση των αρχών, οι οποίες επιδίωξαν να απομακρύνουν τους διαδηλωτές από το κέντρο της πόλης και να περιορίσουν τον κίνδυνο νέων καταστροφών σε εμπορικές επιχειρήσεις και δημόσιους χώρους (στο βίντεο εμφανίζεται αστυνομικός να παίρνει φωτιά μετά από εκτόξευση εμπρηστικού μηχανισμού):

Χιλιάδες άνθρωποι συγκεντρώθηκαν πίσω από ομάδες φοιτητών που ηγήθηκαν της πορείας, ενώ στην πρώτη γραμμή βρέθηκαν και μέλη της περιφρούρησης της συνδικαλιστικής οργάνωσης CGT. Ισχυρές αστυνομικές δυνάμεις είχαν αναπτυχθεί στην ευρύτερη περιοχή, παρακολουθώντας στενά την εξέλιξη της κινητοποίησης.

Αρχικά, η ατμόσφαιρα παρέμενε σχετικά ήρεμη. Ωστόσο, προς το τέλος της διαδήλωσης η κατάσταση μεταβλήθηκε αισθητά. Σύμφωνα με τον ανταποκριτή του Sky News στο Παρίσι, Alistair Bunkall, σημειώθηκαν εντάσεις, εκτοξεύτηκαν πυροτεχνήματα και αντικείμενα εναντίον των αστυνομικών, ενώ οι δυνάμεις ασφαλείας προχώρησαν στη χρήση δακρυγόνων και χειροβομβίδων κρότου-λάμψης.

Ο δημοσιογράφος του βρετανικού δικτύου χρειάστηκε, μάλιστα, να φορέσει προστατευτική μάσκα λόγω της έντονης παρουσίας δακρυγόνων στην περιοχή. Όπως μετέδωσε, αρκετοί διαδηλωτές αποχώρησαν, καθώς δεν ήθελαν να εμπλακούν στα επεισόδια, ενώ μια μικρότερη ομάδα παρέμεινε στο σημείο και συνέχισε τις συγκρούσεις.

Επεισόδια και εντάσεις καταγράφηκαν επίσης στη Μασσαλία, τη Λυών και την Τουλούζη. Στη Λυών, σύμφωνα με γαλλικά μέσα ενημέρωσης, σημειώθηκαν συγκρούσεις μεταξύ αστυνομικών και ατόμων ντυμένων στα μαύρα, με τις αρχές να χρησιμοποιούν δακρυγόνα για να διαλύσουν ομάδες που βρίσκονταν στην κεφαλή της πορείας. Στη Μασσαλία καταγράφηκαν εντάσεις και προειδοποιήσεις από την αστυνομία, ενώ στην Τουλούζη χρησιμοποιήθηκε και όχημα εκτόξευσης νερού.

Σε επιφυλακή 70.000 αστυνομικοί λόγω του Halloween

Η γαλλική κυβέρνηση είχε θέσει σε εφαρμογή εκτεταμένο σχέδιο ασφαλείας, φοβούμενη ότι οι κινητοποιήσεις θα μπορούσαν να μετατραπούν σε νέες ταραχές, ιδιαίτερα μετά τη δύση του ηλίου, καθώς οι διαδηλώσεις συνέπεσαν με τις εκδηλώσεις για το Halloween. Ο υπουργός Εσωτερικών, Λοράν Νουνιέζ, προειδοποίησε για πολύ υψηλό κίνδυνο επεισοδίων και διαμήνυσε ότι οι αστυνομικές δυνάμεις θα αντιδράσουν αυστηρά σε κάθε περιστατικό βίας. Συνολικά, περίπου 70.000 αστυνομικοί και χωροφύλακες αναπτύχθηκαν σε ολόκληρη τη Γαλλία, προκειμένου να αποτρέψουν νέες λεηλασίες, εμπρησμούς και επιθέσεις.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί στις αρχές το ενδεχόμενο χρήσης αποκριάτικων μασκών και μεταμφιέσεων για την απόκρυψη της ταυτότητας ατόμων που ενδέχεται να προκαλέσουν επεισόδια. Η σύμπτωση των κινητοποιήσεων με το Halloween θεωρείται ένας επιπλέον παράγοντας που δυσκολεύει το έργο της αστυνομίας.

Στο Παρίσι, οι αρχές προχώρησαν σε περιορισμούς στην πρόσβαση στην πλατεία Δημοκρατίας (Place de la République) και στην περιοχή Les Halles, από τις 23:00 το βράδυ του Σαββάτου έως τις 06:00 το πρωί της Κυριακής. Παράλληλα, επιβλήθηκε απαγόρευση κυκλοφορίας για ασυνόδευτους ανηλίκους από τις 21:00 στην περιοχή των Ηλυσίων Πεδίων Ωστόσο, προηγούμενη αντίστοιχη απόφαση είχε ανασταλεί από δικαστήριο του Παρισιού, το οποίο είχε κρίνει ότι συνιστούσε σοβαρό και παράνομο περιορισμό της ελευθερίας μετακίνησης.

Από τις σχολικές διαμαρτυρίες σε ένα ευρύτερο κύμα δυσαρέσκειας

Οι κινητοποιήσεις στη Γαλλία ξεκίνησαν τον περασμένο μήνα από μαθητές λυκείου, οι οποίοι διαμαρτύρονταν για την κατάσταση στις σχολικές υποδομές, τις ελλείψεις εκπαιδευτικών και το σύστημα εισαγωγής στα πανεπιστήμια. Οι μαθητές θεωρούν ότι το συγκεκριμένο σύστημα δημιουργεί ανισότητες και αδικεί όσους προέρχονται από λιγότερο ευνοημένα κοινωνικά στρώματα. Σταδιακά, ωστόσο, το αρχικό μαθητικό κίνημα διευρύνθηκε, προσελκύοντας συνδικάτα, φοιτητές, ακτιβιστές για το κλίμα και πολίτες που εκφράζουν την αγανάκτησή τους για την ακρίβεια και τις κυβερνητικές επιλογές.

Τα αιτήματα των συμμετεχόντων δεν είναι ενιαία. Άλλοι ζητούν καλύτερες συνθήκες στην εκπαίδευση και περισσότερες δημόσιες επενδύσεις, άλλοι διεκδικούν μέτρα για την αντιμετώπιση του αυξημένου κόστους διαβίωσης, ενώ σημαντικό μέρος των διαδηλωτών εκφράζει ευρύτερη δυσαρέσκεια απέναντι στον πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν και την πολιτική του.

Παρά το γεγονός ότι η πλειονότητα των συγκεντρώσεων πραγματοποιείται ειρηνικά, μικρότερες ομάδες έχουν επανειλημμένα προκαλέσει συγκρούσεις με τις αστυνομικές δυνάμεις, χρησιμοποιώντας πυροτεχνήματα και άλλα αντικείμενα. Οι ταραχές της 17ης Οκτωβρίου αποτέλεσαν χαρακτηριστικό παράδειγμα της κλιμάκωσης, με λεηλασίες, βανδαλισμούς και εκτεταμένες επιχειρήσεις καταστολής.

Πέρα από τα κοινωνικά και εκπαιδευτικά αιτήματα, η νέα έκρηξη διαμαρτυρίας συνδέεται και με το ευρύτερο πολιτικό και οικονομικό περιβάλλον στη Γαλλία. Όπως επισημαίνει το Sky News, η πολιτική αβεβαιότητα και η δυσκολία της κυβέρνησης να ανταποκριθεί στις κοινωνικές πιέσεις ενισχύουν τη δυσαρέσκεια. Το γαλλικό δημόσιο χρέος προσεγγίζει το 120% του ΑΕΠ, περιορίζοντας τα περιθώρια για νέες δημόσιες δαπάνες και παρεμβάσεις που θα μπορούσαν να ανακουφίσουν τα νοικοκυριά.

Την ίδια στιγμή, η χώρα εισέρχεται σταδιακά σε μια περίοδο πολιτικών διεργασιών ενόψει της επόμενης προεδρικής αναμέτρησης, καθώς ο Εμανουέλ Μακρόν αναμένεται να ολοκληρώσει τη θητεία του τον επόμενο χρόνο, έχοντας συμπληρώσει το συνταγματικό όριο των δύο διαδοχικών θητειών.

Στο πολιτικό σκηνικό, η Μαρίν Λεπέν από την Νέα Δεξιά και ο Ζαν-Λικ Μελανσόν από την αριστερά επιχειρούν να αξιοποιήσουν το κλίμα κοινωνικής δυσαρέσκειας, προβάλλοντας διαφορετικές ερμηνείες για τα αίτια της κρίσης. Η Λεπέν παρουσιάζει τις αναταραχές ως ένδειξη βαθύτερης αποσταθεροποίησης της χώρας, ενώ ο Μελανσόν συνδέει τις κινητοποιήσεις με τη διεκδίκηση κοινωνικής δικαιοσύνης.