Οι γιατροί του Ευαγγελισμού συνεχίζουν τις εξετάσεις αναζητώντας τον καλύτερο τρόπο για την αντιμετώπιση του ανευρύσματος. Ο Γιώργος Μυλωνάκης λιποθύμησε κατά την διάρκεια του πρωινού καφέ με τον πρωθυπουργό στο Μέγαρο Μαξίμου. Αμέσως κλήθηκε ασθενοφόρο το οποίο τον μετέφερε στο νοσοκομείο. Σύμφωνα μάλιστα με πληροφορίες ο κ. Μυλωνάκης μέχρι και την μεταφορά του στο νοσοκομείο είχε τις αισθήσεις του. Σε λίγη ώρα αναμένεται ιατρικό ανακοινωθέν.

Στην ανάρτησή του ο Κυριάκος Πιερρακάκης τονίζει ότι «η Ευρώπη έχει την εμπειρία και ξέρει πώς να αντιδράσει καλύτερα σε αυτή την κρίση. Συγκριτικά με το 2022, έχουμε διαφοροποιήσει το μείγμα της ενέργειας, ενώ έχουμε επενδύσει περισσότερο σε υποδομές. Χρειάζεται συνεχής μεταρρύθμιση για να άρουμε όλα τα εμπόδια εντός της ΕΕ» , όπως τονίζει.

Αναφερόμενος στη χώρα μας, ο κύριος Πιερρακάκης υπογραμμίζει ότι «στην Ελλάδα έχουμε κατακτήσει συνθήκες δημοσιονομικής και πολιτικής σταθερότητας, ενώ καταγράφουμε την ταχύτερη μείωση χρέους. Όλα αυτά τα έχουμε πετύχει εφαρμόζοντας μια πολιτική δραστικών αλλαγών: προχωράμε σε μεταρρυθμίσεις όχι κάθε μήνα, αλλά κάθε εβδομάδα», καταλήγει στην ανάρτησή του ο Κυριάκος Πιερρακάκης.

Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες ο κ. Μυλωνάκης μεταφέρθηκε στον «Ευαγγελισμό», όπου υποβάλλεται σε εξετάσεις. Μάλιστα αυτή την ώρα κάνει αξονική, προκειμένου οι γιατροί να έχουν πλήρη εικόνα για το τι μπορεί να προκάλεσε την λιποθυμία του.

Από το 2010, όταν ανέλαβε την εξουσία ο Όρμπαν, οι σχέσεις Τουρκίας-Ουγγαρίας ενισχύθηκαν σημαντικά και απέκτησαν στρατηγικό χαρακτήρα. Το 2023, οι δύο χώρες αναβάθμισαν τη συνεργασία τους σε επίπεδο “Ενισχυμένης Στρατηγικής Συνεργασίας”, επεκτείνοντας τη συνεργασία σε τομείς όπως: Η οικονομία, το εμπόριο, η ενέργεια, η αμυντική βιομηχανία. Οι δύο πλευρές ακολούθησαν επίσης παρόμοιες πολιτικές σε αρκετά γεωπολιτικά ζητήματα, ενώ ο Όρμπαν θεωρούνταν ένας από τους Ευρωπαίους ηγέτες με τους οποίους ο Ερντογάν είχε την καλύτερη σχέση.

Η πολιτική ανοίγματος προς την Ανατολή του Όρμπαν και η ένταξη της Ουγγαρίας ως παρατηρητή στον Οργανισμό Τουρκικών Κρατών το 2018, συνέβαλαν στην περαιτέρω εμβάθυνση των σχέσεων, με έμφαση και στους ιστορικούς και πολιτισμικούς δεσμούς. Ο Μαγιάρ φαίνεται ότι θα εγκαταλείψει αυτή τη γραμμή και να επαναπροσανατολίσει την Ουγγαρία προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Κατά την προεκλογική του εκστρατεία, είχε δηλώσει ότι η χώρα πρέπει να επιλέξει «μεταξύ Ανατολής και Δύσης», ασκώντας κριτική στις στενές σχέσεις της κυβέρνησης Όρμπαν με τη Ρωσία και άλλες πρώην σοβιετικές χώρες, καθώς και στη συμμετοχή της χώρας στον Οργανισμό Τουρκικών Κρατών. Μετά τη νίκη του, επανέλαβε ότι η Ουγγαρία θα επιστρέψει σε τροχιά ΕΕ, ενώ ανακοίνωσε και την άρση του βέτο της Βουδαπέστης για το πακέτο βοήθειας ύψους 90 δισ. ευρώ προς την Ουκρανία.

Πώς βλέπει η Άγκυρα τη νέα περίοδο

Στην Τουρκία εκτιμάται ότι οι ιδιαίτερα στενές σχέσεις της εποχής Όρμπαν ενδέχεται να μην συνεχιστούν με την ίδια ένταση και ότι οι διμερείς σχέσεις μπορεί να επιστρέψουν σε ένα πιο παραδοσιακό επίπεδο συνεργασίας. Ο Ερντογάν, στη συνομιλία του με τον Μαγιάρ, υπογράμμισε ότι οι σχέσεις των δύο χωρών βασίζονται σε κοινή ιστορία και πολιτισμό και εξέφρασε την πεποίθηση ότι η συνεργασία θα ενισχυθεί περαιτέρω, τόσο διμερώς, όσο και σε διεθνή φόρα.

Ο εκπρόσωπος του κυβερνώντος κόμματος Ομέρ Τσελίκ δήλωσε ότι η Τουρκία θα συνεχίσει να διατηρεί παραδοσιακές και θεσμοθετημένες καλές σχέσεις με τη νέα ουγγρική ηγεσία.

Από την πλευρά της αντιπολίτευσης, ο ηγέτης του CHP (Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα-αξιωματική αντιπολίτευση) Οζγκιούρ Οζέλ συνεχάρη τον Μαγιάρ, παρουσιάζοντας το εκλογικό αποτέλεσμα ως νίκη της δημοκρατίας. Παράλληλα, ορισμένοι στην αντιπολίτευση συνέκριναν τις ουγγρικές εξελίξεις με την πολιτική κατάσταση στην Τουρκία. Ο Τσελίκ απέρριψε αυτές τις συγκρίσεις, χαρακτηρίζοντάς τες αβάσιμες και άστοχες, τονίζοντας ότι πρόκειται για δύο διαφορετικές χώρες, με διαφορετικές δυναμικές.

Η αλλαγή ηγεσίας στην Ουγγαρία σηματοδοτεί πιθανή αναπροσαρμογή στις σχέσεις με την Τουρκία. Αν και οι θεσμικοί δεσμοί αναμένεται να διατηρηθούν, η προσωπική χημεία και η στρατηγική σύγκλιση της εποχής Όρμπαν ενδέχεται να δώσουν τη θέση τους σε μια πιο ισορροπημένη και λιγότερο ειδική σχέση.

Σύμφωνα με τις μέχρι τώρα πληροφορίες, δεν προκύπτει εμπλοκή άλλου οχήματος. Δυστυχώς, όταν έφτασαν οι διασώστες στο σημείο, ο αναβάτης διαπιστώθηκε πως είχε χάσει τη ζωή του. Πραγματοποιούνται έρευνες για τα ακριβή αίτια που οδήγησαν σε αυτό το τραγικό δυστύχημα.

Είχε προηγηθεί μερικές ώρες νωρίτερα ρωσική πυραυλική επίθεση στην πόλη Ντνίπρο της νοτιοανατολικής Ουκρανίας, με απολογισμό τουλάχιστον πέντε νεκρούς και 27 τραυματίες.

Η εφημερίδα εξήγησε πως ο Ντόναλντ Τραμπ επέστρεψε τηλεφώνημα της δημοσιογράφου της μερικά λεπτά αφού της είχε απαντήσει αρχικά ότι δεν ήταν πολύ πιθανό να ξαναρχίσουν οι συνομιλίες στην πακιστανική πρωτεύουσα. Πήρε να πει πως θεωρεί «πιο πιθανό» οι αμερικανοί διαπραγματευτές να επιστρέψουν διότι «ο στρατάρχης» (σ.σ. Ασίμ Μουνίρ, ο επικεφαλής του στρατού του Πακιστάν) «κάνει σούπερ δουλειά».

Το σαββατοκύριακο, ο πρώτος γύρος των διαπραγματεύσεων, στις οποίες την Ουάσιγκτον αντιπροσώπευσε ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, μερικές ημέρες αφού τέθηκε σε εφαρμογή κατάπαυση του πυρός δυο εβδομάδων, την 8η Απριλίου, ήταν άκαρπος.

Δυο υψηλόβαθμες πηγές του Γαλλικού Πρακτορείου στο Ισλαμαμπάντ σημείωσαν πως η πακιστανική κυβέρνηση επιδιώκει να συνεχιστούν οι συνομιλίες. Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες κάλεσε χθες να ξαναρχίσουν «σοβαρές διαπραγματεύσεις», αφού επέμεινε, για ακόμη μια φορά, στο ότι «δεν υπάρχει στρατιωτική λύση σε αυτή την κρίση».

Στην «ίδια πλευρά»

Όσον αφορά το άλλο μέτωπο του πολέμου, στο οποίο αναμετρώνται ο στρατός του Ισραήλ και το σιιτικό κίνημα Χεζμπολά του Λιβάνου, προσκείμενο στο Ιράν, η ισραηλινή και η λιβανική κυβέρνηση συμφώνησαν να αρχίσουν απευθείας διαπραγματεύσεις με σκοπό να υπάρξει διαρκής ειρήνη έπειτα από δυόμισι ώρες συνομιλιών, «παραγωγικών», ανάμεσα στους πρεσβευτές τους στην Ουάσιγκτον, των πρώτων του είδους από το 1993.

Η αμερικανική διπλωματία διευκρίνισε ότι το πότε και το πού «μένει να οριστεί από κοινού». «Έγινε φανερό σήμερα ότι βρισκόμαστε (σ.σ. το Ισραήλ και ο Λίβανος) στην ίδια πλευρά», είπε ο ισραηλινός πρεσβευτής Γιεχιέλ Λέιτερ. «Είμαστε ενωμένοι στη βούλησή μας να απελευθερώσουμε τον Λίβανο» από τη Χεζμπολά, πρόσθεσε. Ο πρεσβευτής Λέιτερ τόνισε επίσης πως δεν θέλει καμιά εμπλοκή της Γαλλίας στις συνομιλίες με τον Λίβανο.

«Θα θέλαμε να κρατήσουμε τους Γάλλους όσο πιο μακριά είναι δυνατόν από πρακτικά τα πάντα, αλλά πάνω απ’ όλα όσον αφορά τις ειρηνευτικές συνομιλίες», πέταξε, όχι και πολύ διπλωματικά, ο αντιπρόσωπος του Ισραήλ. Η ομόλογός του Νάντα Χαμάντε Μοαουάντ χαρακτήρισε την «προπαρασκευαστική συνάντηση» που έγινε χθες «εποικοδομητική» και «κάλεσε να εφαρμοστεί κατάπαυση του πυρός» ανάμεσα στο Ισραήλ και τη Χεζμπολά.

Το Ισραήλ υποστήριξε ότι ο Λίβανος «δεν καλυπτόταν» από τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός ΗΠΑ-Ιράν, συνέχισε και ενέτεινε τους αεροπορικούς βομβαρδισμούς στη χώρα και δεν αποσύρει τα στρατεύματά του από τον νότο, αντίθετα επιδιώκει να επεκτείνει τις περιοχές υπό τον έλεγχό του. Η Χεζμπολά, απούσα, χαρακτήρισε τις συνομιλίες «παράδοση» της κυβέρνησης του Λιβάνου κι ανέλαβε την ευθύνη, καθώς άρχιζαν, για εκτοξεύσεις ρουκετών εναντίον παραμεθόριων κοινοτήτων στο Ισραήλ.

Το πετρέλαιο κάτω από τα 100 δολάρια

Ο Λίβανος σύρθηκε στον πόλεμο στη Μέση Ανατολή τη 2η Μαρτίου, όταν το σιιτικό κίνημα εκτόξευσε ρουκέτες εναντίον του Ισραήλ υποστηρίζοντας το Ιράν μετά την έναρξη της επίθεσης ευρείας κλίμακας των ΗΠΑ και του Ισραήλ. Ο ισραηλινός στρατός αντέδρασε εξαπολύοντας καταιγιστικούς αεροπορικούς βομβαρδισμούς και χερσαίες επιχειρήσεις στον νότιο Λίβανο.

Έκτοτε πάνω από 2.000 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί στη χώρα, σύμφωνα με τις αρχές στη Βηρυτό, ενώ περίπου ένα εκατομμύριο έχουν αναγκαστεί να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους — με άλλα λόγια το ένα πέμπτο του πληθυσμού, σύμφωνα με τον ΟΗΕ. Στην ισραηλινή πλευρά, ο στρατός λέει πως έχει υποστεί δεκατρείς απώλειες. Δέκα μέλη του τραυματίστηκαν χθες σε μάχες στην πόλη Μπιντ Τζμπάιλ (νότια).

Στην πρωτεύουσα του Λιβάνου, κάτοικοι δεν έκρυβαν την εξάντλησή τους. «Είμαστε υπέρ» των διαπραγματεύσεων, «αν είναι προς το συμφέρον του Λιβάνου», αν «επιλύσει τα προβλήματα», είπε ο Καμάλ Αγιάντ, 49 ετών, που επισκευάζει παράθυρα. «Θέλουμε ειρήνη για τα παιδιά μας και για το μέλλον μας, είμαστε αποκαμωμένοι, ζήσαμε τόσους πολέμους».

Στον Κόλπο, ο αμερικανικός στρατός ανακοίνωσε χθες ότι εμπόδισε έξι πλοία να φύγουν από ιρανικά λιμάνια τις πρώτες 24 ώρες του αποκλεισμού τους την επιβολή του οποίου ανακοίνωσαν οι ΗΠΑ εν είδει αντιποίνων για το de facto κλείσιμο του στρατηγικής σημασίας στενού του Χορμούζ.

Η παράλυση προκάλεσε άνοδο των τιμών του πετρελαίου, που όμως χθες υποχώρησαν κάτω από το φράγμα των 100 δολαρίων (-7,8% στα 91,28 δολάρια το WTI, -4,60% στα 94,79 δολάρια το Μπρεντ Βόρειας Θάλασσας), καθώς οι αγορές μοιάζουν να προσμένουν την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων Ουάσιγκτον-Τεχεράνης.

Η σύμβαση θα υπογραφεί μεταξύ της κοινοπραξίας ExxonMobil – Energean – HELLENiQ Energy, που έχει τα δικαιώματα έρευνας στην περιοχή και της Stena Drilling, παρουσία του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρου Παπασταύρου και των πρέσβεων των Ηνωμένων Πολιτειών, Κίμπερλι Γκιλφόιλ και της Σουηδίας, Χάκαν Έμσγκαρντ. Θα ακολουθήσει η παρουσίαση του Προγράμματος Γεώτρησης από την κοινοπραξία.

Υπενθυμίζεται ότι η κατ’ αρχήν συμφωνία για την υλοποίηση ερευνητικής γεώτρησης υπεγράφη το Νοέμβριο στην Αθήνα ταυτόχρονα με την είσοδο της αμερικανικής ExxonMobil στην ερευνητική Κοινοπραξία με ποσοστό 60 % (η Energean διατηρεί συμμετοχή 30%, από 75% προηγουμένως και η HelleniQ Energy 10%, από 25% προηγουμένως).

Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν γίνει γνωστά, το Block 2 αποτελεί την πλέον ώριμη παραχώρηση για τη διενέργεια ερευνητικής γεώτρησης, προκειμένου να διαπιστωθεί η ύπαρξη αξιοποιήσιμου κοιτάσματος υδρογονανθράκων με πιθανότητες επιτυχίας της τάξης του 15-18%. Η ερευνητική γεώτρηση Ασωπός-1 θα εξετάσει έναν πιθανό ταμιευτήρα ανθρακικών πετρωμάτων σε βάθος 4000 μ και αφορά δυνητικό κοίτασμα περίπου 200 δισ. κυβικών μέτρων (bcm) φυσικού αερίου.

Ακολουθούν τεχνικά στοιχεία για το πλωτό γεωτρύπανο Stena DrillMAX:

Το Stena DrillMAX είναι ένα πλοίο-γεωτρύπανο 6ης γενιάς, κατασκευασμένο το 2007 από τη Samsung Heavy Industries και λειτουργεί από την εταιρεία Stena Drilling. Ανήκει στη σειρά DrillMAX, μια ομάδα πλοίων υψηλών προδιαγραφών που σχεδιάστηκαν για να ξεπερνούν τα όρια της υπεράκτιας γεώτρησης.

Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του Stena DrillMAX είναι η ικανότητά του να λειτουργεί σε υπερβαθέα ύδατα. Έχει σχεδιαστεί για να επιχειρεί σε βάθη νερού έως 10.000 πόδια (3.000 μέτρα) και να πραγματοποιεί γεωτρήσεις σε βάθη έως 35.000 πόδια (πάνω από 10 χιλιόμετρα) επιτρέποντας την πρόσβαση σε κοιτάσματα που κάποτε θεωρούνταν απροσπέλαστα.

Η απόδοσή του βασίζεται σε σύγχρονα τεχνολογικά συστήματα:

* Δυναμική τοποθέτηση (DP3): Χρησιμοποιεί προπέλες ελεγχόμενες από υπολογιστή για να διατηρεί τη θέση του χωρίς αγκυροβόληση.

* Σύστημα διπλής δραστηριότητας: Επιτρέπει ταυτόχρονες εργασίες γεώτρησης, μειώνοντας τον χρόνο και το κόστος, μια λειτουργία γνωστή ως dual-activity drilling.

* Αποτρεπτικό εκροών (BOP): Σύστημα ασφαλείας το οποίο ελέγχει την πίεση και σφραγίζει το φρέαρ σε περίπτωση ανάγκης, αποτρέποντας ανεξέλεγκτες εκροές πετρελαίου ή φυσικού αερίου. Στο πλαίσιο της αυξημένης περιβαλλοντικής ευαισθησίας και τήρησης αυστηρότερων κανόνων τέτοιες τεχνολογίες είναι απαραίτητες.

Τα παραπάνω καθιστούν το πλοίο ικανό να λειτουργεί συνεχώς και με ασφάλεια σε δύσκολες συνθήκες.

Έχει μήκος: 228 μέτρα, πλάτος: 42 μέτρα, μεταφορική ικανότητα: περίπου 97.000 τον. και πλήρωμα έως 180 άτομα.

Διαθέτει επίσης μεγάλες αποθήκες για καύσιμα και εξοπλισμό, επιτρέποντας μακροχρόνιες αποστολές χωρίς ανεφοδιασμό. Περιλαμβάνει συστήματα παραγωγής ενέργειας, βαρέα γερανοφόρα μηχανήματα, εξειδικευμένο εξοπλισμό γεώτρησης και δικλείδες περιβαλλοντικής προστασίας.

Το Stena DrillMAX είναι το πρώτο γεωτρύπανο που έλαβε την πιστοποίηση DNV «Abate (P)», για τη μείωση εκπομπών και τη βελτίωση ενεργειακής απόδοσης.

Συνεπώς, στην περίπτωση του Ντόναλντ Τραμπ και του Περσικού Κόλπου, η απειλή αποκλεισμού του Ιράν, αφού δεν υπάρχει ένοπλη επίθεση που να δικαιολογεί αυτοάμυνα και δεν υπάρχει απόφαση Συμβουλίου Ασφαλείας, τότε, ένας πλήρης ναυτικός αποκλεισμός θα θεωρούνταν παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Έτσι, η αποφυγή του “πλήρους αποκλεισμού”, όπως προκύπτει από τις δηλώσεις του προέδρου, δεν υπάρχει. 

Μερικοί χρησιμοποιούν αμφιλεγόμενους όρους όπως επιβολή κυρώσεων (sanctions enforcement) ή ναυτική απαγόρευση (maritime interdiction) που εν τέλει εμποδίζουν τη ναυσιπλοΐα που αγγίζει την παρανομία. Το 1962 στην κρίση των πυραύλων στην Κούβα οι Αμερικάνοι είχαν χρησιμοποιήσει τον όρο quarantine για να αποφύγουν το blockade που νομικά ισοδυναμεί με πόλεμο. 

Στην Βενεζουέλα πρόσφατα επίσης δεν υπήρξε πλήρης κλασικός ναυτικός αποκλεισμός αλλά “επιχειρήσεις κατά πλοίων”  όπως τώρα στο Ιράν. Στην Κούβα επίσης, ισχύει το παλιό καθεστώς εμπορικού εμπάργκο των Αμερικάνων, δεν υπάρχει στρατιωτικός αποκλεισμός θάλασσας και οι εμπορικές ροές περιορίζονται κυρίως οικονομικά και νομικά με απειλές. Γι΄ αυτό τα ρωσικά και τα κινεζικά πλοία φθάνουν στην Κούβα, αγνοώντας το εμπάργκο. 

Τρεις σχολές νομικής σκέψης

Με δυο λόγια, πίσω από τις ερμηνείες, στην πράξη κρύβεται το δίκαιο του ισχυρού. Στη θεωρία του διεθνούς δικαίου υπάρχουν διαφορετικές σχολές σκέψης, με τρεις κεντρικές. Στην πρώτη ανήκουν οι Νομιναλιστές (strict legalists) που θέλουν το διεθνές δίκαιο να εφαρμόζεται κατά γράμμα, οπότε ο ναυτικός αποκλεισμός επιτρέπεται μόνο ως αυτοάμυνα με βάση το άρθρο 51. 

Στη δεύτερη, ανήκουν οι Ρεαλιστές (realists / power politics), οι οποίοι θεωρούν ότι το διεθνές δίκαιο δεν είναι απόλυτο και εξαρτάται από την ισχύ, την γεωπολιτική και την αποδοχή από άλλα κράτη. Δηλαδή ένας ναυτικός αποκλεισμός θεωρούν ότι είναι de facto νόμιμος (Legitimacy) αν αποτρέπει μια μεγαλύτερη απειλή και δεν προκαλεί γενικευμένο πόλεμο. Που σημαίνει πιθανός αποκλεισμός του Ιράν μπορεί να θεωρηθεί νόμιμος αν αποτρέπει πυρηνική απειλή. 

Την τρίτη σχολή αποτελούν οι λεγόμενοι Επεκτατικοί (broad self-defense theory). Πρόκειται για μια ενδιάμεση σχολή σκέψης, η οποία ερμηνεύει την έννοια της “αυτοάμυνας” πιο ευρέως, δηλαδή όχι μόνο όταν το κράτος δέχεσαι επίθεση, αλλά και όταν υπάρχει άμεση απειλή.  Συμπερασματικά οι Αμερικανοί φαίνεται να προτιμούν τη λογική των ρεαλιστών και οι Ιρανοί των επεκτατικών στις ενέργειες που κάνουν. 

Παρεμπόδιση και αποκλεισμός 

Στο σύγχρονο διεθνές δίκαιο σε ό,τι αφορά τις δραστικές ενέργειες των κρατών στις θαλάσσιες περιοχές κυριαρχούν δύο πολύ ευαίσθητες έννοιες, αυτής της παρενόχλησης-παρεμπόδισης (harassment) που ενίοτε μετατρέπεται σε παράνομο αποκλεισμό (blockade) που είναι μια πολύ λεπτή γραμμή ερμηνείας. Σε όλους τους νομικούς ορισμούς και διεθνείς συμφωνίες υπάρχουν αμφιλεγόμενες νομικές προσεγγίσεις και δεκάδες νομικές θεωρίες, καθώς εμπλέκονται στις ερμηνείες οι καταστάσεις που προκαλούν εχθροπραξίες ή πόλεμοι και φυσικά το “δίκαιο του ισχυρού”. 

Παρενόχληση είναι λοιπόν οι νηοψίες με διακοπή της πορείας ενός εμπορικού πλοίου από πολεμικό ή περιπολικό σκάφος για έλεγχο. Αφορά την εξακρίβωση της νομιμότητας του φορτίου, την αποτροπή λαθρεμπορίου ή την επιβολή κανόνων σε εμπόλεμη ζώνη. Όμως, η ναυσιπλοΐα συνεχίζεται κανονικά. Αντίθετα, ο ναυτικός αποκλεισμός εμποδίζει την πρόσβαση ή τη διέλευση. 

Σύμφωνα με το δίκαιο ναυτικού πολέμου (San Remo Manual) για να είναι νόμιμος ένας ναυτικός αποκλεισμός πρέπει να είναι δηλωμένος (declared), αποτελεσματικός (effective), μη διακριτικός (όχι μόνο σε ένα κράτος αυθαίρετα) και αναλογικός. Επίσης δεν πρέπει να προκαλεί υπερβολική βλάβη σε ουδέτερα κράτη.

Πριν πάμε στο Ορμούζ, πρέπει να ανοίξουμε μια παρένθεση για να αντιληφθούμε τον όρο “Στενό Διεθνούς Ναυσιπλοΐας” (ΣΔΝ), που συνδέει δύο τμήματα ανοικτής θάλασσας ή ΑΟΖ και χρησιμοποιείται για διεθνή ναυσιπλοΐα. Το Στενό του Ορμούζ είναι ΣΔΝ γιατί ενώνει τον Περσικό Κόλπο με τον Ινδικό Ωκεανό και έχει τεράστια διεθνή χρήση. Η λειτουργία και η χρήση ενός ΣΔΝ παίζει καταλυτικό ρόλο για τον χαρακτηρισμό του, πέρα από το πλάτος του. Υπό όρους ισχύει ο κανόνας των 24 ναυτικών μιλίων. Αν η απόσταση μεταξύ των ακτών είναι μεγαλύτερη ή ίση των 24 ν.μ., τότε οι αιγιαλίτιδες ζώνες (π.χ. 12 + 12) καλύπτουν όλο το στενό που σημαίνει ότι δεν υπάρχουν διεθνή ύδατα ενδιάμεσα. 

Όμως, αν το στενό χρησιμοποιείται διεθνώς (navigation use test), όπως το Ορμούζ, τότε εφαρμόζεται το καθεστώς διέλευσης (transit passage). Έτσι, ο γενικός αποκλεισμός που “κλείνει” το στενό θεωρείται  παράνομος γιατί καταργεί το transit passage. Κάποιο μικρό στενό μεταξύ νησιών που δεν χρησιμοποιείται διεθνώς,  δεν θεωρείται ΣΔΝ. Γι΄ αυτό οι Ιρανοί όρισαν τον διάδρομο ανόδου προς τον Περσικό στο Ορμούζ να περνάει πίσω από το νησί Λαράκ!…

Παράνομος είναι ο αποκλεισμός όταν δεν περνά κανένα πλοίο, όταν έχει ναρκοθετηθεί όλος ο δίαυλος και απειλείται με καταστροφή κάθε διερχόμενο πλοίο, δηλαδή έχουμε de facto κλείσιμο στενού. Αν το Ιράν έκανε πλήρη αποκλεισμό στο Στενό του Ορμούζ και έτσι επηρέαζε την παγκόσμια ναυσιπλοΐα και έπληττε δεκάδες κράτη, τότε το γεγονός θεωρείται σχεδόν casus belli ή τουλάχιστον σοβαρή διεθνής παραβίαση. Είναι όμως η περίπτωση; 

Τι ισχύει για τα Στενά του Ορμούζ και τα διόδια

Πολλοί αναφέρουν ότι τα Στενά του Ορμούζ είχαν κλείσει στη δεκαετία του 1980 κατά τον πόλεμο Ιράκ-Ιράν, αλλά αυτό δεν ισχύει. Σε εκείνον τον πόλεμο και οι δύο χώρες επιτέθηκαν σε εμπορικά πλοία, έγιναν ναρκοθετήσεις και άλλες απειλές στον Περσικό Κόλπο κατά τον λεγόμενο “πόλεμο των δεξαμενοπλοίων” (Tanker War, 1984–1988), αλλά δεν υπήρχε επίσημο “κλείσιμο” του στενού, ούτε καθολική απαγόρευση διέλευσης.

Το ΣΔΝ Ορμούζ έχει πλάτος περίπου 21–39 ν.μ., συνορεύει βόρεια με το Ιράν και νότια με το Ομάν. Και οι δύο έχουν αιγιαλίτιδα έως 12 ν.μ. και το στενό καλύπτεται πλήρως από χωρικά ύδατα. Είναι από τα πιο πολυσύχναστα θαλάσσια περάσματα παγκοσμίως και ισχύει το καθεστώς transit passage, της ελεύθερης και συνεχούς διέλευσης. 

Το ΣΔΝ Ορμούζ διέπεται από το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας (United Nations Convention on the Law of the Sea – UNCLOS -1982) που απαγορεύει το κλείσιμο των στενών διεθνούς ναυσιπλοΐας, ούτε καν σε πόλεμο. Δεν πρέπει να συγχέεται με τη Συνθήκη του Μοντρέ  που επιτρέπει στην Τουρκία να κλείνει τα στενά του Βοσπόρου και των Δαρδανελίων, είναι εξαίρεση. 

Επιπλέον, γεννάται το ερώτημα εάν το Ιράν μπορεί να επιβάλλει διόδια. Κανονικά, τα παράκτια κράτη δεν μπορούν να επιβάλλουν διόδια για τη διέλευση και δεν μπορούν να εμποδίσουν την κυκλοφορία επειδή θα παραβίαζαν το καθεστώς transit passage. Μπορούν βέβαια να θεσπίζουν κανόνες ναυσιπλοΐας (ασφάλεια, ρύπανση), να ορίζουν διαύλους και να χρεώνουν μόνο για συγκεκριμένες υπηρεσίες, όπως η πλοήγηση (pilotage), τα ρυμουλκά και οι λιμενικές υπηρεσίες, υπό την προϋπόθεση οι χρεώσεις αυτές να είναι ανταποδοτικές και χωρίς διάκριση. 

Βέβαια όλα αυτά ισχύουν και για το Ορμούζ αν και κινούνται σε γκρίζες ζώνες… δηλαδή, τα διόδια μπορούν να εισπράττονται με διαφορετική ονομασία… Το ιστορικό επιχείρημα ότι η Δανία από τον 15ο αιώνα έως το 1857 επέβαλλε στο Στενό του Øresund μεταξύ Δανίας–Σουηδία διόδια (Sound Dues) δεν έχει αξία. Άλλωστε έχει καταργηθεί εδώ και σχεδόν δύο αιώνες…  

Ο πόλεμος στο Ιράν, λοιπόν, δεν είναι μόνο μια σύγκρουση κρατών, αλλά και μια σύγκρουση ερμηνειών, μοντέλων σκέψης και τρόπων κατανόησης της πραγματικότητας. Σε μεγάλο βαθμό, οι εμπλεκόμενοι, αλλά και οι αναλυτές, δεν ζουν στο ίδιο γνωσιακό σύμπαν. Για να κατανοήσουμε αυτήν την ιδιόρρυθμη κατάσταση μπορούμε να στραφούμε στη Φιλοσοφία της Επιστήμης και της Γλώσσας. Οι Popper, Kuhn, Lakatos, Feyerabend, Heidegger και Wittgenstein μας προσφέρουν εργαλεία, που φωτίζουν όχι μόνο τι γνωρίζουμε, αλλά και γιατί αδυνατούμε να συμφωνήσουμε σε αυτό.

Ο Karl Popper, για παράδειγμα, πατέρας της σύγχρονης Θεωρίας της Επιστήμης, υποστήριξε ότι μια θεωρία είναι επιστημονική μόνο αν μπορεί να διαψευστεί. Στη γεωπολιτική, όμως, συχνά συμβαίνει το αντίθετο. Για τον πόλεμο στο Ιράν συνυπάρχουν πολλαπλές αφηγήσεις, αντιφατικές μεταξύ τους. Μία εξ αυτών είναι ότι οι ΗΠΑ ελέγχουν πλήρως την κατάσταση, μία άλλη ότι το Ιράν ενισχύεται μέσω της αντοχής του, ότι το Ισραήλ κυριαρχεί επιχειρησιακά, ότι το Ιράν ενισχύεται επιχειρησιακά κοκ. Το αξιοσημείωτο είναι ότι όλες αυτές οι αφηγήσεις μπορούν να ενσωματώσουν τα ίδια γεγονότα και να τα προβάλουν με διαφορετικό τρόπο, ενώ ακόμη και τα αντίθετα μπορεί να θεωρηθούν ενδείξεις ισχύος ή αδυναμίας. 

Για παράδειγμα, η κλιμάκωση της σύγκρουσης μπορεί να θεωρηθεί ένδειξη ισχύος ή αδυναμίας. Η αποκλιμάκωση αντιστοίχως μπορεί να ερμηνευθεί ως επιτυχία ή ως υποχώρηση. Έτσι, οι αναλύσεις δεν διαψεύδονται ποτέ. Λειτουργούν ως κλειστά συστήματα πεποιθήσεων. Το πρόβλημα, συνεπώς, δεν είναι μόνο ότι διαφωνούμε, αλλά ότι δεν διαθέτουμε κοινά κριτήρια για να διαπιστώσουμε πότε μια ερμηνεία αποτυγχάνει.

Ιράν: Ασύμμετρα παραδείγματα σκέψης

Η έννοια “των παραδειγμάτων” (paradigms) του Thomas Kuhn μας επιτρέπει να δούμε βαθύτερα το πρόβλημα. Συγκεκριμένα, οι διαφορετικοί δρώντες δεν ερμηνεύουν απλώς διαφορετικά τα ίδια γεγονότα, αλλά αντιλαμβάνονται τον κόσμο μέσα από διαφορετικά γνωστικά πλαίσια. Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η σύγκρουση μπορεί να αφορά την αποτροπή και τη διατήρηση μιας προϋπάρχουσας διεθνούς τάξης ελεγχόμενης από αυτές. Για το Ιράν, είναι ζήτημα επιβίωσης, κυριαρχίας και αξιοπρέπειας. Για το Ισραήλ εμφανίζεται να είναι μια υπαρξιακή μάχη σε ένα διαρκώς απειλητικό περιβάλλον.

Για άλλους δρώντες, όπως η Κίνα, εντάσσεται σε μια ευρύτερη αναδιάταξη του διεθνούς συστήματος. Αυτά τα παραδείγματα δεν είναι εύκολα συγκρίσιμα. Ορίζουν διαφορετικά τι είναι “επιτυχία”, “ήττα”, “σταθερότητα” ή “κλιμάκωση”. Έτσι, αυτό που από τη μία πλευρά φαίνεται παράλογο, από την άλλη μπορεί να είναι απολύτως συνεκτικό. Η σύγκρουση είναι, επομένως, όχι μόνο υλική αλλά και γνωστική.

Ο Imre Lakatos προσφέρει ένα ακόμη χρήσιμο εργαλείο: τα “ερευνητικά προγράμματα”. Κάθε δρων φαίνεται να λειτουργεί με έναν σκληρό πυρήνα βασικών παραδοχών, ο οποίος προστατεύεται από ένα σύνολο ευέλικτων προσαρμογών. Για παράδειγμα, οι ΗΠΑ μπορεί να βασίζονται στην υπόθεση ότι η ισχύς, από μόνη της, μπορεί να διαμορφώσει το περιβάλλον, την πορεία των εξελίξεων και να επιτύχει μια καθαρή “τελική” νίκη.

Το Ιράν, αντιθέτως, επενδύει σε μια λογική αντοχής και μετατροπής της πίεσης σε πλεονέκτημα. Το Ισραήλ σε μια στρατηγική διαρκούς υποβάθμισης των απειλών, χωρίς αναγκαστικά μια τελική νίκη. Όταν οι εξελίξεις δεν επιβεβαιώνουν τις προσδοκίες, δεν εγκαταλείπεται ο πυρήνας. Προσαρμόζονται τα μέσα. Έτσι, οι στρατηγικές γίνονται ανθεκτικές ακόμη και απέναντι στην αποτυχία.

Η ανάγκη πολλαπλών προσεγγίσεων

Ο Paul Feyerabend μας υπενθυμίζει ότι καμία μεθοδολογία δεν επαρκεί από μόνη της. Ο πόλεμος στο Ιράν δεν μπορεί να εξηγηθεί αποκλειστικά με όρους ρεαλισμού, ούτε μόνο μέσω ψυχολογίας, ιδεολογίας ή οικονομίας. Πρόκειται για ένα πολυεπίπεδο φαινόμενο, όπου συνυπάρχουν στρατιωτικές επιχειρήσεις, πολιτικές αποφάσεις, κοινωνικές δυναμικές, ιστορικές μνήμες και πολιτισμικά αφηγήματα.

Η κατανόηση, συνακόλουθα, απαιτεί συνδυασμό προσεγγίσεων. Κάθε μονοδιάστατη ανάλυση οδηγεί αναπόφευκτα σε παραμόρφωση. Σε βαθύτερο επίπεδο, ο πόλεμος αποκαλύπτει έναν συγκεκριμένο τρόπο θέασης της πραγματικότητας. Ο Martin Heidegger περιγράφει τη νεωτερικότητα ως εποχή όπου ο κόσμος αντιμετωπίζεται ως κάτι διαθέσιμο προς έλεγχο. Η στρατηγική σκέψη συχνά προϋποθέτει ότι η πραγματικότητα μπορεί να διαμορφωθεί μέσω της ισχύος. Ο κόσμος γίνεται ένα σύστημα προς διαχείριση.

Αυτό συνδέεται άμεσα με αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε “οντολογία της ισχύος”, όπως την έχει εκφράσει ο π. Νικόλαος Λουδοβίκος, δηλαδή την πεποίθηση ότι η βούληση, ενισχυμένη από ισχύ, μπορεί να επιβληθεί στην πραγματικότητα και να κατευθύνει την Ιστορία. Ωστόσο, η πολυπλοκότητα του σύγχρονου κόσμου αντιστέκεται σε αυτήν τη λογική. Οι συνέπειες των δράσεων είναι συχνά απρόβλεπτες, οι αλληλεπιδράσεις μη γραμμικές και ο έλεγχος περιορισμένος. Η ισχύς παραμένει αναγκαία, αλλά δεν επαρκεί για να ελέγξει το σύστημα.

Η γλώσσα ως πεδίο σύγκρουσης

Ο Ludwig Wittgenstein θέτει προς μελέτη μια ακόμη κρίσιμη διάσταση. Τη γλώσσα και την υποκειμενικότητά της. Όροι όπως “νίκη”, “εκεχειρία”, “αποτροπή” ή “κλιμάκωση” δεν έχουν ενιαίο νόημα. Η ίδια “εκεχειρία”, για παράδειγμα, μπορεί να θεωρηθεί επιτυχία, αποτυχία ή απλώς προσωρινή παύση από τους επιμέρους δρώντες. Η δε “νίκη” μπορεί να σημαίνει επικράτηση, επιβίωση ή απλώς αποφυγή της κατάρρευσης.

Οι δρώντες, λοιπόν, δεν χρησιμοποιούν απλώς διαφορετικές λέξεις. Ζουν μέσα σε διαφορετικά “γλωσσικά παιχνίδια”. Και μέσα από αυτά τα παιχνίδια συγκροτούν διαφορετικές πραγματικότητες. Συνθέτοντας όλα τα παραπάνω, προκύπτει το βαθύτερο συμπέρασμα πως ο πόλεμος στο Ιράν αποκαλύπτει μια κρίση στη σχέση μεταξύ γνώσης, ισχύος και πραγματικότητας. Η νεωτερική στρατηγική σκέψη βασίζεται στην υπόθεση ότι ο κόσμος μπορεί να γίνει κατανοητός και ελεγχόμενος. Όμως, η πολυπλοκότητα των σύγχρονων συγκρούσεων διαβρώνει αυτή την υπόθεση. Και αυτό το βλέπουμε σήμερα στο Ιράν. 

Η αβεβαιότητα, οι μη αναμενόμενες συνέπειες και η ασυμμετρία αντιλήψεων καθιστούν τον έλεγχο εξαιρετικά επισφαλή. Υπό το φως αυτής της λογικής, αυτό που συχνά εκφράζεται ως “στρατηγική αβεβαιότητα” στις στρατηγικές σπουδές ίσως δεν είναι παρά η έκφραση μιας βαθύτερης αδυναμίας του Δυτικού Πολιτισμού. Της αδυναμίας πλήρους κατανόησης και διαχείρισης ενός κόσμου που δεν υπακούει σε γραμμικές λογικές, όπως θεωρεί αξιωματικά η Δύση ότι συμβαίνει, με βάση τις κοσμοαντιλήψεις που δημιούργησαν γνώσεις προερχόμενες από τον πολιτισμικό πυρήνα του Δυτικού Πολιτισμού.

Και εδώ τίθεται ένα κρίσιμο ερώτημα. Πριν αρχίσουμε να συζητάμε ποιος νικάει σε αυτόν τον πόλεμο και πολύ περισσότερο ποιος θα νικήσει σε αυτόν τον πόλεμο και σε τι ιστορικό βάθος, θα πρέπει πριν καταρχήν να αναρωτηθούμε ποιος τελικά κατανοεί τον πόλεμο; Η απάντηση είναι, πιθανώς, κανείς πλήρως. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι όλες οι ερμηνείες είναι ισοδύναμες στην ατέλειά τους, ούτε ότι η ανάλυση είναι μάταιη. Σημαίνει, όμως, ότι κάθε κατανόηση είναι μερική, εξαρτημένη από το πλαίσιο μέσα στο οποίο διαμορφώνεται.

Εν κατακλείδι λοιπόν, ο πόλεμος στο Ιράν μας υπενθυμίζει ότι ο πόλεμος δεν είναι μόνο πεδίο ισχύος, αλλά και πεδίο γνώσης και κυρίως, πεδίο των ορίων της γνώσης. Σε έναν κόσμο όπου ο έλεγχος γίνεται όλο και πιο αβέβαιος, ο μεγαλύτερος κίνδυνος ίσως δεν είναι το να κάνουμε λάθος, αλλά να εγκλωβιστούμε στην ψευδαίσθηση ότι κατανοούμε περισσότερο από όσο πραγματικά κατανοούμε.

Υ.Γ.: Η μελέτη της Θεωρίας της Επιστήμης και των εφαρμογών της στις διεθνείς σχέσεις ξεκίνησε στην Ελλάδα από το πρωτοποριακό βιβλίο του Καθηγητή Ι. Θ. Μάζη “Μεταθεωρητική Κριτική Διεθνών Σχέσεων και Γεωπολιτικής”, που εκδόθηκε το 2013 από τις Εκδόσεις Παπαζήση.