Τελευταία, το SPR βρέθηκε στην επικαιρότητα δύο φορές. Η πρώτη το 2022, όταν η κυβέρνηση Μπάιντεν προχώρησε στη μεγαλύτερη αποδέσμευση στην ιστορία του αποθέματος, για να αντιμετωπίσει την ενεργειακή κρίση και να αναχαιτίσει τον ενεργειακό πληθωρισμό, λόγω της έκρηξης της τιμής του βαρελιού. Η δεύτερη είναι τώρα, με την κυβέρνηση Τραμπ 2.0, να καταφεύγει στις ίδιες δεξαμενές λόγω του πολέμου με το Ιράν.

Για τον εξωτερικό παρατηρητή, οι δύο πρόεδροι έκαναν το ίδιο! Άνοιξαν τις κάνουλες για να αυξήσουν την προσφορά και να συγκρατήσουν τις τιμές. Αν όμως κοιτάξει κανείς κάτω από την επιφάνεια, θα ανακαλύψει δύο αντίθετες οικονομικές φιλοσοφίες. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι ποιος άνοιξε τις δεξαμενές, αλλά το ποιος αναλαμβάνει τον οικονομικό κίνδυνο και ποιος θα πληρώσει τον λογαριασμό της αναπλήρωσης: Ο Αμερικανός φορολογούμενος ή οι πετρελαϊκές εταιρείες;

Η στρατηγική Μπάιντεν 

Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία προκάλεσε το μεγαλύτερο σοκ προσφοράς στην αγορά πετρελαίου, μετά το πετρελαϊκό εμπάργκο του 1973, την εισβολή στο Κουβέιτ το 1990 και την χρηματοπιστωτική κρίση του 2008. Το αργό Brent, εκτοξεύθηκε γρήγορα πάνω από τα 120 δολάρια. Στις ΗΠΑ, η μέση τιμή της βενζίνης ξεπέρασε για πρώτη φορά στην ιστορία το ψυχολογικό φράγμα των 5 δολαρίων ανά γαλόνι (3,7 λίτρα). Ο πληθωρισμός κάλπασε, δημιουργώντας τεράστιο πολιτικό-οικονομικό πρόβλημα για τον Λευκό Οίκο, καθώς πλησίαζαν οι ενδιάμεσες εκλογές.

Από τον Μάρτιο έως τον Δεκέμβριο 2022, ο Μπάιντεν διέταξε τη διοχέτευση περίπου 180 εκατομμυρίων βαρελιών στην αγορά (ένα εκατομμύριο βαρέλια ημερησίως για έξι μήνες). Η κυβέρνηση Μπάιντεν επέλεξε τον μηχανισμό των απευθείας, ανταγωνιστικών πωλήσεων (Crude Oil Sales). Το κράτος έβγαλε το πετρέλαιο σε δημοπρασίες, μεταβιβάζοντας την κυριότητά του σε ιδιωτικές εταιρείες. Το πετρέλαιο πουλήθηκε με μέση τιμή περίπου 95-96 δολάρια ανά βαρέλι και απέφερε σχεδόν 17 δισ. στα δημόσια ταμεία. Σύμφωνα με το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών, η μέση τιμή της βενζίνης μειώθηκε κατά 13 έως 31 σεντς ανά γαλόνι, προσφέροντας μία προσωρινή ανακούφιση.

Το πρόβλημα εμφανίστηκε όταν ήρθε η ώρα της αναπλήρωσης. Το SPR δεν είναι εμπορικό προϊόν προς ρευστοποίηση, αλλά περιουσιακό στοιχείο εθνικής ασφάλειας. Κάθε βαρέλι που φεύγει, πρέπει να επιστρέψει. Το μεγαλύτερο μέρος του πετρελαίου που πουλήθηκε το 2022 είχε αγοραστεί τις δεκαετίες 1980 και 1990. Το μέσο κόστος κτήσης για το αμερικανικό κράτος ήταν περίπου 27 δολάρια. Η κυβέρνηση Μπάιντεν το πούλησε προς 96 δολάρια. Άφησε κέρδος, αλλά η επαναγορά αποδείχθηκε δημοσιονομική παγίδα. Ανακοίνωσε ότι θα ξαναγόραζε πετρέλαιο, μόνο αν οι τιμές έπεφταν κάτω από τα 79 δολάρια.

Οι διεθνείς τιμές, όμως, παρέμειναν ψηλά, οι διαγωνισμοί επαναγοράς αναβάλλονταν συνεχώς και η φυσική αναπλήρωση πάγωσε. Η κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι είχε ανακτήσει περίπου 200 εκατ. βαρέλια. Η αλήθεια όμως κρυβόταν στα ψιλά γράμματα ενός λογιστικού ελιγμού. Διότι:

1. Μόνο 55 εκατ. βαρέλια αγοράστηκαν φυσικά από την αγορά. Και αυτά αγοράστηκαν με μέση τιμή 75-76 δολάρια.
2. Τα υπόλοιπα 145 εκατομμύρια βαρέλια δεν μπήκαν ποτέ πίσω στις δεξαμενές. Προέκυψαν απλώς επειδή το Κογκρέσο ακύρωσε μελλοντικές, υποχρεωτικές πωλήσεις πετρελαίου που είχαν ήδη νομοθετηθεί για τα επόμενα έτη. Τα υπόγεια σπήλαια έμειναν μισοάδεια.
3. Μεγάλο τμήμα των βαρελιών που αποδεσμεύτηκαν, δεν έφτασαν ποτέ στον Αμερικανό καταναλωτή. Ένα σημαντικό μέρος τους κατέληξε στην Κίνα.

Όλο αυτό είχε ως αποτέλεσμα, ο Αμερικανός φορολογούμενος να επωμιστεί το σύνολο του οικονομικού κινδύνου. Πριν από την παρέμβαση Μπάιντεν, το SPR διέθετε 638 εκατ. βαρέλια. Στο τέλος, είχε καθηλωθεί κοντά στα 394 εκατ. Μια “τρύπα” 240 εκατ. παρέμεινε ανοιχτή.

Η στρατηγική Τραμπ

Το 2026, επί Τραμπ, ο πόλεμος με το Ιράν και το κλείσιμο του Ορμούζ απείλησαν να στραγγίξουν την παγκόσμια αγορά, κόβοντας τη ροή εκατ. βαρελιών ημερησίως. Οι προβλέψεις της Wall Street ήταν εφιαλτικές, κάνοντας λόγο για άμεση εκτίναξη του πετρελαίου στα 150 ή και 200 δολάρια, γεγονός που θα προκαλούσε παγκόσμιο οικονομικό κραχ. Η κυβέρνηση Τραμπ κατέφυγε κι αυτός στο SPR, παρ’ ότι είχε ασκήσει έντονη κριτική στον Μπάιντεν για το SPR, αλλά τελικά και ο ίδιος αποδέσμευσε 172 εκατ. βαρέλια. Το έκανε με διαφορετικό μηχανισμό και σε συντονισμό με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας.

Αντί να πουλήσει το πετρέλαιο και να εισπράξει μετρητά, ενεργοποίησε ένα ειδικό νομικό εργαλείο: Το Πρόγραμμα Ανταλλαγής (Strategic Petroleum Reserve Exchange Program). Η φιλοσοφία αυτού του μηχανισμού δεν είναι εμπορική, είναι χρηματοοικονομική. Το κράτος δεν μεταβιβάζει την κυριότητα του πετρελαίου. Αντίθετα, λειτουργεί σαν τράπεζα: Δανείζει φυσικό πετρέλαιο σε ιδιωτικές εταιρείες και διυλιστήρια (Vitol, Trafigura, ExxonMobil και Marathon Petroleum) για να καλύψουν την άμεση έλλειψη. Οι όροι του συμβολαίου είναι αυστηροί. Οι εταιρείες που παίρνουν το πετρέλαιο αναλαμβάνουν την υποχρέωση να το επιστρέψουν στο μέλλον.

Αν και στη δημόσια συζήτηση ο μηχανισμός περιγράφεται σαν «δανεισμός», νομικά είναι πρόγραμμα ανταλλαγής, στο οποίο οι εταιρείες αναλαμβάνουν τη συμβατική υποχρέωση να επιστρέψουν τις ίδιες ποσότητες, προσαυξημένες με επιπλέον βαρέλια. Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο είναι τα premium barrels (βαρέλια-τόκος). Οι πετρελαϊκοί κολοσσοί υποχρεούνται να επιστρέψουν τις ποσότητες προσαυξημένες με “καπέλο” 18-24%, ως αποζημίωση στο Δημόσιο.

Η επιλογή αυτή βασίστηκε στην εκμετάλλευση της δομής της αγοράς, η οποία βρισκόταν σε καθεστώς έντονου backwardation. Σε αυτή την κατάσταση, το άμεσα παραδοτέο πετρέλαιο (λόγω πολέμου) είναι πανάκριβο, ενώ τα συμβόλαια μελλοντικής παράδοσης (futures) είναι φθηνότερα. Οι εταιρείες εμπορίας είχαν τεράστιο κίνητρο. Πήραν το ακριβό πετρέλαιο από τον Τραμπ σήμερα, το διέθεσαν στην αγορά συγκρατώντας τις τιμές (98-100 δολάρια αντί για τα 150), και δεσμεύτηκαν να το αγοράσουν και να το επιστρέψουν στο κράτος μεταξύ 2026 και 2029, ελπίζοντας σε χαμηλότερες μελλοντικές τιμές.

Το ρίσκο της διακύμανσης των τιμών μεταφέρθηκε εξ ολοκλήρου στις πλάτες του ιδιωτικού τομέα. Κι όταν ολοκληρωθεί η επιστροφή, το SPR όχι μόνο θα έχει ξαναγεμίσει δωρεάν, αλλά θα διαθέτει περίπου 40 εκατ. βαρέλια περισσότερα από όσα είχε πριν την κρίση, χάρη στα επιπλέον βαρέλια που υποχρεούνται να επιστρέψουν οι εταιρίες. Όμως κι αυτή η στρατηγική έχει τίμημα, αφού το αμερικανικό SPR υποχώρησε στα 311 εκατ. βαρέλια. Πρόκειται για το χαμηλότερο επίπεδο από το 1983, κάτι που προκάλεσε έντονη κριτική από τα συστημικά ΜΜΕ. Η σύγκριση των δύο αυτών περιπτώσεων αποτυπώνει τη βαθιά διαφορά φιλοσοφίας των κυβερνήσεων Μπάιντεν και Τραμπ στη διαχείριση του δημόσιου πλούτου. Διαφορά που αποτυπώνεται στο επόμενο infograph:

Η κυβέρνηση Μπάιντεν αντιμετώπισε το SPR ως εμπόρευμα που έπρεπε να πουληθεί άμεσα για να παρέμβει στην εσωτερική αγορά, αναλαμβάνοντας όμως η ίδια το ρίσκο της επόμενης ημέρας. Η κυβέρνηση Τραμπ, αντίθετα, λειτούργησε ως διαχειριστής ρίσκου. Δεν αναζήτησε άμεσα έσοδα, αλλά χρησιμοποίησε το βάρος του αποθέματος για να αναγκάσει τις αγορές να αυτο-διορθωθούν, μετακυλίοντας τις υποχρεώσεις σε όσους επωφελήθηκαν από την κρατική παρέμβαση.

Η τιμή του πετρελαίου στο μέλλον

Η δημόσια συζήτηση στα μεγάλα τηλεοπτικά δίκτυα αναλώνεται συνήθως σε στείρα αντιπαράθεση για το ποιος πρόεδρος έχει δίκιο, ή ποιος άδειασε τη χώρα. Αυτές οι θέσεις δεν έχουν σχέση με την πραγματική οικονομία, αλλά με την πολιτική διαχείριση της κρίσης. Ουσιαστικά, η σύγκριση των δύο προσεγγίσεων στο SPR, αναδεικνύει ένα σημαντικό συμπέρασμα. Η αξία μιας κρατικής παρέμβασης στις διεθνείς αγορές δεν κρίνεται από το αν επηρέασε προσωρινά την τιμή της βενζίνης, κατά μερικά σεντς. Κρίνεται πρωτίστως από τον τρόπο, με τον οποίο κατανέμεται ο οικονομικός κίνδυνος.

Η ίδια ακριβώς υποδομή, οι ίδιες υπόγειες δεξαμενές, χρησιμοποιήθηκαν μέσα σε λίγα χρόνια, με δύο εντελώς διαφορετικούς μηχανισμούς. Ο ένας μηχανισμός άφησε πίσω του δημοσιονομικά ελλείμματα και ακριβές επαναγορές, για τις οποίες πλήρωσε ο Αμερικανός. Ο άλλος μηχανισμός αξιοποίησε τους κανόνες του παγκόσμιου εμπορίου για να διασφαλίσει ότι, όταν κατακάτσει η σκόνη του πολέμου, οι ίδιες οι πολυεθνικές εταιρείες θα πληρώσουν τον λογαριασμό για να ξαναγεμίσουν τις κρατικές αποθήκες.

Στην αγορά ενέργειας, και στην οικονομία γενικότερα, η λεπτομέρεια του μηχανισμού είναι αυτή που ξεχωρίζει μια ακριβή πολιτική κίνηση από μια αποτελεσματική στρατηγική εθνικής ασφάλειας. Το πρόβλημα είναι ότι εδώ που φτάσαμε, τα αμερικανικά αποθέματα έχουν φτάσει στο κατώτερο σημείο τους από το 1983. Μπορεί η επιλογή Τραμπ να μην επέτρεψε (μέχρι σήμερα) έναν δεύτερο καλπασμό της τιμής του Brent στα 120 (που είχε φτάσει στις 9 και 19 Μαρτίου), αλλά τώρα η αγορά φοβάται ότι ένας νέος γύρος πολεμικών συγκρούσεων σε Ιράν και Ουκρανία, θα πυροδοτήσει νέα έξαρση των τιμών, χωρίς να είναι εύκολο να γίνει νέα αποστράγγιση των στρατηγικών αποθεμάτων.

Κι αν τα πολεμικά μέτωπα σε Μέση Ανατολή και Ουκρανία κλιμακωθούν εκ νέου, δεν θα πρέπει να αποκλείεται νέα ανοδική κίνηση του Brent και του WTI προς τα 120 δολάρια στον Αύγουστο ή τον Σεπτέμβριο. Ή ακόμη και παραπάνω. Ειδικά εάν ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν πλήξουν πετρελαϊκά κοιτάσματα, τερματικούς σταθμούς ή διυλιστήρια. Σε αντίθεση όμως με όσα έχουν κάνει μέχρι σήμερα οι δύο τελευταίοι πρόεδροι των ΗΠΑ, οι δυνατότητες μιας νέας μαζικής αποδέσμευσης από το SPR είναι πλέον πολύ πιο περιορισμένες. Και οι τιμές θα αποκτήσουν για άλλη μια φορά εκρηκτική ανοδική ορμή…

Η σημαντική είδηση των ημερών είναι ότι οι Χούθι, οι σύμμαχοι του Ιράν στην Υεμένη, ανακοίνωσαν ναυτικό αποκλεισμό της Σαουδικής Αραβίας και προειδοποίησαν τα πλοία που μεταφέρουν σαουδαραβικό πετρέλαιο. Η κίνηση αυτή απειλεί να περιορίσει τη ναυσιπλοΐα μέσω του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ και να καταστήσει επισφαλή τη σαουδαραβική διέξοδο προς την Ερυθρά Θάλασσα. Με αυτή την κίνηση το Ιράν επιδιώκει να επιτύχει δύο στόχους.

Διπλός ενεργειακός αποκλεισμός

Ο πρώτος στόχος είναι να καταστεί πιο αποτελεσματικός ο οικονομικός στραγγαλισμός που επιχειρείται με το κλείσιμο του Ορμούζ. Έως τώρα σημαντικές ποσότητες πετρελαίου διοχετεύονταν εκτός Ορμούζ μέσω δύο αγωγών. Ο ένας από αυτούς τους αγωγούς είναι ο East-West Pipeline, με τον οποίο η Σαουδική Αραβία μπορεί να διοχετεύει καθημερινά 5-7 εκατομμύρια βαρέλια στο λιμάνι Γιανμπού της Ερυθράς Θάλασσας. 

Ο άλλος αγωγός είναι ο Abu Dhabi Crude Oil Pipeline των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, ο οποίος παρακάμπτει το Στενό του Ορμούζ και καταλήγει στο λιμάνι της Φουτζέιρα στην Αραβική Θάλασσα. Μέσω του αγωγού αυτού μπορούν να διοχετεύονται 1,5-1,8 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα.

Εξ αιτίας αυτών των δύο αγωγών, περίπου το 30% του πετρελαίου που παράγεται στον Περσικό έχει παραμείνει έως τώρα διαθέσιμο στις διεθνείς αγορές, παρά τον αποκλεισμό του Ορμούζ. Αυτός είναι πιθανότατα ένας από τους λόγους που οι τιμές του πετρελαίου έχουν παραμείνει γενικά υπό έλεγχο. Αν όμως παύσει η ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα ή πληγούν οι σαουδαραβικές εγκαταστάσεις στο Γιανμπού, τότε πιθανόν να δούμε τις τιμές του πετρελαίου σημαντικά υψηλότερα.

ΗΠΑ-Ιράν: Πίεση προς τη Σαουδική Αραβία

Ο δεύτερος λόγος για τον οποίο το Ιράν επιχειρεί να κλείσει την Ερυθρά Θάλασσα μέσω των Χούθι είναι η άσκηση πίεσης στη Σαουδική Αραβία, βασικό σύμμαχο των ΗΠΑ στην περιοχή. Με ημερήσια παραγωγή πετρελαίου περίπου 9 εκατομμυρίων βαρελιών, η Σαουδική Αραβία μπορεί έως τώρα να διοχετεύει το 70-75% της παραγωγής της μέσω του East-West Pipeline και να έχει ικανοποιητική ροή εσόδων. Να σημειώσουμε εδώ ότι τα κράτη του Περσικού Κόλπου είναι μεν πλούσια, αλλά έχουν κρατικό δανεισμό. Έτσι μια πιθανή διακοπή στη ροή εσόδων θα αύξανε τον δανεισμό της Σαουδικής Αραβίας και θα επιδείνωνε τη δημοσιονομική της κατάσταση, η οποία δεν είναι τόσο ισχυρή όσο συχνά θεωρείται.

Μια άλλη παράμετρος που είναι ιδιαιτέρως σημαντική, είναι ότι όταν ένα κράτος δεν μπορεί να εξάγει το πετρέλαιό του, αναγκάζεται να το αποθηκεύει. Όταν εξαντληθούν οι διαθέσιμοι αποθηκευτικοί χώροι, πρέπει να περιορίσει ή να διακόψει την παραγωγή. Η απότομη και παρατεταμένη διακοπή λειτουργίας ορισμένων κοιτασμάτων μπορεί να συνεπάγεται σημαντικό οικονομικό κόστος, τεχνικές δυσκολίες και προβλήματα κατά την επανεκκίνησή τους.

Αυτή ακριβώς είναι και η πίεση που ασκούν οι ΗΠΑ μέσω του ναυτικού αποκλεισμού του Ιράν. Με τον αποκλεισμό λοιπόν της Ερυθράς Θάλασσας το Ιράν επιχειρεί να αντιστρέψει τον εκβιασμό εις βάρος της Σαουδικής Αραβίας και να μεταθέσει τη χρονική πίεση στην πλευρά των ΗΠΑ.

Ποιος θα ελέγξει τον Περσικό

Σήμερα οι ΗΠΑ αντιλαμβάνονται ότι η αντοχή που επέδειξε το Ιράν στα αρχικά πλήγματα το έχει καταστήσει θανάσιμη απειλή για τα αμερικανικά συμφέροντα στην ευρύτερη περιοχή. Το διακύβευμα του πολέμου δεν είναι πια το αν οι ΗΠΑ θα ελέγξουν ή θα ποδηγετήσουν το Ιράν, αλλά ποιος από τους δύο θα κυριαρχήσει στον Περσικό. Στην περίπτωση του Βιετνάμ, η αποχώρηση των ΗΠΑ από την περιοχή είχε ως αποτέλεσμα το Βόρειο Βιετνάμ όχι μόνο να επικρατήσει επί του Νοτίου Βιετνάμ, αλλά και να θέσει υπό τον έλεγχό του το μεγαλύτερο μέρος της Ινδοκίνας (Καμπότζη, Λάος).

Ο Περσικός όμως δεν είναι μια φτωχή περιοχή της Ασίας όπως ήταν τότε η Ινδοκίνα. Είναι η περιοχή από την οποία προέρχεται το 25% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου και το 20% του παγκόσμιου εμπορίου LNG. Παράλληλα οι πετρομοναρχίες του Κόλπου είναι παραδοσιακοί σύμμαχοι των ΗΠΑ, σημαντικοί επενδυτές και μεγάλοι πελάτες της αμερικανικής αμυντικής βιομηχανίας. 

Επί πλέον, το γεγονός ότι οι πωλήσεις πετρελαίου των κρατών του Κόλπου πραγματοποιούνται σε δολάρια ενισχύει τη διεθνή ζήτηση για το αμερικανικό νόμισμα και συμβάλλει, μαζί με άλλους παράγοντες, στο να είναι το δολάριο το παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα. Ως αντάλλαγμα για όλα αυτά, οι ΗΠΑ παρείχαν μέχρι τώρα εγγυήσεις ασφαλείας στις πετρομοναρχίες του Κόλπου. Ωστόσο, αυτός ο ρόλος πλέον αμφισβητείται.

Δεν μπορούν να φύγουν από το Ιράν

Οι ΗΠΑ δεν μπορούν λοιπόν απλώς να αποχωρήσουν από τον Περσικό και να αφήσουν τις πετρομοναρχίες του Κόλπου στο έλεος του Ιράν. Υπενθυμίζεται ότι μεσαίοι αξιωματούχοι του Ιράν υπαινίχθηκαν πρόσφατα ότι αν οι ΗΠΑ συνεχίσουν να πλήττουν τις υποδομές του, τότε το Ιράν θα μπορούσε να εισβάλει στην πλέον ευάλωτη χώρα της περιοχής, το Κουβέιτ, και ενδεχομένως και στο Μπαχρέιν.

Αν τέτοιες απειλές εκτοξεύονται, ενώ στην ευρύτερη Μέση Ανατολή βρίσκονται ισχυρές αμερικανικές αεροναυτικές δυνάμεις, αντιλαμβάνεται κανείς πόση αξία μπορεί να έχει μια συμφωνία αποτυπωμένη σε ένα κομμάτι χαρτί, όταν κάποια στιγμή οι ΗΠΑ αποσύρουν τις δυνάμεις τους.

Για όλους αυτούς τους λόγους, οι ΗΠΑ δύσκολα μπορούν να αποφύγουν μια αναμέτρηση που θα κρίνει ποια δύναμη θα κυριαρχήσει στη Μέση Ανατολή. Μπορεί οι Αμερικανοί, όταν ξεκινούσαν τον πόλεμο, να μην είχαν κάτι τέτοιο στο μυαλό τους. Τώρα όμως το διακύβευμα είναι ακριβώς αυτό – και είναι τεράστιο. 

Μια ενδεχόμενη έξωση των ΗΠΑ από τον Περσικό θα αποτελούσε γεωστρατηγική καταστροφή που θα κλόνιζε την εικόνα τους ως παγκόσμιας υπερδύναμης. Διότι μία τέτοια εξέλιξη θα συνεπαγόταν τεράστια απώλεια κύρους, μεγάλο οικονομικό κόστος και παράλληλα θα ενίσχυε τους κύριους αντιπάλους τους, την Κίνα και δευτερευόντως τη Ρωσία, οι οποίες θα αποκτούσαν σημαντικό έρεισμα στην περιοχή.

Για όλους αυτούς τους λόγους, η μεγάλη κλιμάκωση του πολέμου στο προσεχές διάστημα θα πρέπει να θεωρείται η πλέον πιθανή εξέλιξη. Θα καταλάβουμε ότι έχουμε εισέλθει σε αυτή τη φάση, όταν δούμε να συμμετέχει ξανά στον πόλεμο το Ισραήλ.

Είπε ότι η απληστία της Δύσης αποξένωσε τον ουκρανικό λαό από τον ρωσικό, ότι η Ουκρανία απέκτησε το μέγεθός της χάρη στον Λένιν και στον Στάλιν, ότι η Ρωσία αναγκάσθηκε τώρα να βάλει τα πράγματα στη θέση τους και ότι αργά ή γρήγορα, θα πάρουν τα όμορα κράτη κι αυτά όσα εδάφη ήταν δικά τους, και θα πάψει να υπάρχει η δυτική Ουκρανία.

«Είμαι βέβαιος ότι αργά ή γρήγορα η Ουκρανία θα χάσει και τα δυτικά εδάφη της. Και ό,τι ανήκε στην Πολωνία, ό,τι ανήκε στην Ουγγαρία, ό,τι ανήκε στη Ρουμανία, αργά ή γρήγορα – όχι αύριο, ίσως όχι μεθαύριο, ένα χρόνο, δύο, δέκα, ίσως σε δεκαπέντε χρόνια, αλλά όλα θα μπουν στη θέση τους ιστορικά», δήλωσε ο Πούτιν εκφράζοντας την βεβαιότητα ότι η σύγκρουση θα πάρει τέλος κάποια στιγμή, αργά ή γρήγορα, «αλλά μην αμφιβάλετε, θα τελειώσει με τη νίκη της Ρωσίας».

Εδαφικά δώρα στην Ουκρανία από Λένιν και Στάλιν

Ανέφερε ότι σύμφωνα με τα ιστορικά αρχεία, ο Λένιν είχε δεχτεί αρχικά το Ντονμπάς να ενωθεί με την Ρωσική Σοβιετική Ομοσπονδιακή Σοσιαλιστική Δημοκρατία – την μετέπειτα ΕΣΣΔ – επειδή αυτό ζητούσαν οι κάτοικοι του, αλλά οι μπολσεβίκοι των δυτικών περιοχών έπεισαν τον Λένιν να παραχωρήσει το Ντονμπάς στην αναδυόμενη τότε Ουκρανία. Οι κάτοικοι του Ντονμπάς εξανέστησαν που αλλαξογνώμησε ο Λένιν – είπε ο Πούτιν – αλλά ο Λένιν τους απάντησε “πρέπει να το ξανασκεφτούμε το θέμα» και προχώρησε τελικά στην απόδοση του Ντονμπάς στην Ουκρανία.

«Όμως στη συνέχεια και ο Στάλιν έκανε δώρο στην Ουκρανία. Έδωσε πολλά εδάφη σε αυτήν, έχοντας την αίσθηση όμως ότι τα έδινε σε ένα κομμάτι του ίδιου του κράτους. Προφανώς δεν του περνούσε από το μυαλό ότι τα πράγματα θα εξελίσσονταν όπως εξελίχθηκαν τα τελευταία χρόνια», πρόσθεσε.

Η Δύση δεν ήθελε να είμαστε “μεγάλη δύναμη”

«Τώρα αναγκαζόμαστε να επαναφέρουμε τα πάντα στην κανονική, ιστορική τους θέση», είπε. «Όλα ξεκίνησαν όταν η Δύση άφησε το τζίνι να βγει από το λυχνάρι και η κατάσταση είναι δύσκολο πια να ελεγχθεί, πήραν αποφάσεις που είναι ασυμβίβαστες με τον Χάρτη του ΟΗΕ, το θεμέλιο του σύγχρονου διεθνούς δικαίου. Η σύγχρονη παγκόσμια τάξη διαμορφώθηκε μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο βάσει του Χάρτη του ΟΗΕ, ο οποίος διαμορφώθηκε από τις νικήτριες χώρες. Θεσπίστηκαν ορισμένοι κανόνες.

»Στη συνέχεια κατέρρευσε η Σοβιετική Ένωση, ένα από τα ιδρυτικά κράτη του ΟΗΕ και συνδημιουργός αυτού του διεθνούς δικαίου, έπαψε να υπάρχει. Και οι λεγόμενοι νικητές του Ψυχρού Πολέμου – όχι μόνο οι Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά ολόκληρη η συλλογική Δύση – αποφάσισαν ξαφνικά ότι κάτι έπρεπε να διορθωθεί. Αναρωτιούνταν “Γιατί η Ρωσία, όχι πλέον η Σοβιετική Ένωση, αλλά η Ρωσία, η οποία είχε χάσει το γνωστό της δυναμικό, να απολαμβάνει τα ίδια οφέλη με μια νικηφόρα χώρα στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο;” Αυτό τους ενοχλούσε» είπε ο Πούτιν.

Ο Ρώσος ηγέτης σημείωσε ότι οι δυτικές χώρες άρχισαν να ασκούν αμέσως έλεγχο, υπενθυμίζοντας τα γεγονότα στη Γιουγκοσλαβία: «Δεν είναι της στιγμής να ασκήσω τώρα κριτική επ’ αυτού, αλλά διαιρέθηκε π σερβικός λαός, χωρίστηκε σε διαφορετικά εθνικά τμήματα, ελήφθησαν αποφάσεις που ήταν εντελώς ασύμβατες προς τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Απλώς άφησαν το τζίνι να βγει από το μπουκάλι», πρόσθεσε ο πρόεδρος.

“Αποφάσισαν ότι είμαστε εχθροί”

«Η Ρωσία στην ουσία ήταν η μόνη εγγυήτρια δύναμη για την εδαφική ακεραιότητα της Ουκρανίας, αλλά η κυβέρνηση του Κιέβου έκρινε καλό να ανακηρύξει την Ρωσία εχθρό και να πάψει να μας βλέπει ως αδελφό έθνος, κάτι που ήταν η απόλυτη ανοησία», είπε ο Πούτιν. «Ο πόλεμος αργά ή γρήγορα θα τελειώσει και δεν αμφέβαλα ούτε για μια στιγμή ότι θα νικήσει η Ρωσία. Ο εχθρός θα ηττηθεί», κατέληξε ο Πούτιν.

Για τα νεότερα στο Ναυτικό, είπε ότι θα ενσωματωθεί πλέον στις δυνάμεις του και το μη επανδρωμένο υποβρύχιο σύστημα “Ποσειδών” που όπως είπε είναι στα τελικά στάδια τελειοποίησης και πολύ σύντομα θα χρησιμοποιηθεί σε θαλάσσιες επιχειρήσεις, όπως και ο υπερηχητικός πύραυλος “Zircon”.

Ουκρανία και ΗΠΑ

Ουκρανική πηγή δήλωσε στο Reuters ότι Ουκρανοί και Αμερικανοί αξιωματούχοι συζήτησαν πρόταση για αεροπορική εκεχειρία και ότι το σχέδιό τους θα παρουσιασθεί στην Ρωσία στο πλαίσιο των προσπαθειών για την αναβίωση της ειρηνευτικής διαδικασίας.

Η πηγή του Reuters δήλωσε ανώνυμα ότι η Ουκρανία προσέγγισε τον Βλαντίμιρ Πούτιν κατά το παρελθόν με προτάσεις για εκεχειρία που απορρίφθηκαν, ωστόσο, «ορισμένοι αξιωματούχοι πιστεύουν ότι η πίεση που δέχεται η ρωσική οικονομία από τις επαναλαμβανόμενες επιθέσεις ουκρανικών drones και πυραύλων ενδεχομένως μπορούν να αμβλύνουν την στάση του Πούτιν». Θεωρούν ότι η Μόσχα πιέζεται και από τους εταίρους της, όπως από το Καζακστάν.

«Δεν ξέρουμε πόσο αξιόπιστες είναι αυτές οι πληροφορίες ή από πού προέρχονται. Αυτές είναι πληροφορίες εφημερίδων και τίποτε άλλο. Συνεπώς, είναι πρόωρο να σχολιασθούν σε αυτό το στάδιο», δήλωσε ο Πεσκόφ, τονίζοντας ότι «η απάντηση της Ρωσίας σε οποιαδήποτε ειρηνευτική πρωτοβουλία εξαρτάται από το αν συνάδει με τα συμφέροντα της ομοσπονδίας μας. Λένε ότι ετοιμάζουν μια εφικτή φόρμουλα. Πώς να σχολιάσω κάτι που δεν γνωρίζω;». Ο ίδιος δήλωσε ότι «έτσι όπως σκέφτονται στο Κίεβο, η κατάπαυση φαίνεται αδύνατον να επιτευχθεί πάντως».

Ρώσοι αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι ελπίζουν πως οι απεσταλμένοι του Τραμπ Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ θα επισκεφθούν την Μόσχα όταν το επιτρέψουν τα προγράμματά τους και ότι ο διάλογος με την Ουάσινγκτον θα συνεχισθεί. Ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι μίλησε την τελευταία εβδομάδα με τους Γουίτκοφ και Κούσνερ για τις προοπτικές νέων συνομιλιών με την Ρωσία και πρόκειται να συναντηθεί με τον Τραμπ την Τρίτη.

Μια από τις καταστροφικές πυρκαγιές στη Ζιρόντ στις ακτές του Ατλαντικού στην Γαλλία εξαπλώθηκε με μεγάλη ταχύτητα κατά την διάρκεια της νύχτας και μέχρι σήμερα (26.07.2026) έχει κάνει στάχτη 420.000 στρέμματα γης. Πλέον καίει σε απόσταση μόλις 15 χιλιομέτρων από τη μητροπολιτική περιοχή του Μπορντό, ωστόσο η εκκένωση της πόλης «δεν βρίσκεται στην ημερήσια διάταξη», επανέλαβε ο δήμαρχός της Τομά Καζνάβ.

Στην περιοχή του Μπορντό, που είναι παγκοσμίως γνωστή για τους αμπελώνες της, είναι «πολύ πιθανό» να βρίσκεται σε εξέλιξη η μεγαλύτερη επιχείρηση απομάκρυνσης πολιτών που έχει πραγματοποιηθεί ποτέ στη Γαλλία σε καιρό ειρήνης, σύμφωνα με τη γαλλική κυβέρνηση. Η πυρκαγιά συγκαταλέγεται ήδη στις μεγαλύτερες που έχουν καταγραφεί στη χώρα από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Κατά τη διάρκεια της νύχτας διατάχθηκε νέα εκκένωση σε αρκετούς δήμους της μητροπολιτικής περιοχής του Μπορντό, η οποία έχει πληθυσμό 850.000 κατοίκων.

«Η κατάσταση παραμένει πολύ δυσμενής»

«Η κατάσταση παραμένει πολύ δυσμενής» στο μέτωπο των δασικών πυρκαγιών στην Γαλλία, κυρίως στην περιοχή της Ζιρόντ όπου η φωτιά έχει κατακαύσει 420.000 στρέμματα και οδήγησε στην απομάκρυνση 220.000 ανθρώπων από τις εστίες τους, αλλά επίσης στη Λαντ και το Βαρ, δήλωσε με ανάρτηση στο Χ ο υπουργός Εσωτερικών Λοράν Νουνιές.

«Στην αρχή της νύκτας, στην Ζιρόντ, η φωτιά έγινε εξαιρετικά σφοδρή, απρόβλεπτη, δημιουργώντας τον δικό της άνεμο και επεκτάθηκε κατά απρόβλεπτο τρόπο προς την οικιστική περιφέρεια του Μπορντό», εξήγησε ο υπουργός Εσωτερικών διευκρινίζοντας ότι η πυρκαγιά καταλάγιασε πριν από το ξημέρωμα.

Για την αντιμετώπιση των πυρκαγιών επιστρατεύθηκαν από σήμερα το πρωί 18 αεροσκάφη και το A400M θα επιχειρήσει και πάλι, πρόσθεσε. Στην Λαντ, το άλλο μεγάλο μέτωπο, όπου έχουν καεί 36.000 στρέμματα γης, μία αναζωπύρωση αντιμετωπίσθηκε το πρωί από τα εναέρια μέσα και η περίμετρος της πυρκαγιάς παραμένει πολύ ενεργή, πρόσθεσε ο Γάλλος υπουργός Εσωτερικών.

Στο Βαρ, «η προβλεπόμενη επιστροφή του μαΐστρου δημιουργεί φόβους για νέα επιδείνωση των συνθηκών, ενώ σχεδόν 3.000 άνθρωποι έχουν απομακρυνθεί προληπτικά από τις εστίες τους. Συνολικά, περί τους 4.150 πυροσβέστες επιχειρούν στα μέτωπα των πυρκαγιών: 2.500, ανάμεσά τους και ελβετική ομάδα, στην Ζιρόντ, συνεπικουρούμενοι από 1.500 στρατιώτες, περί τους 500 στην Λαντ και 1.100 στο Βαρ, σύμφωνα με τον υπουργό Εσωτερικών.

Άλλα μέτωπα πυρκαγιάς στην Γαλλία είναι επίσης ενεργά στην Γαλλία, όπως στην Κορσική και τις Άνω Αλπεις , πρόσθεσε ο Λοράν Νουνιές απευθύνοντας έκκληση προς όλους για την μεγαλύτερη δυνατή επαγρύπνηση, καθώς σε μία συγκυρία δυσμενών μετεωρολογικών συνθηκών η παραμικρή απροσεξία μπορεί να είναι τραγικές συνέπειες.

Ισπανία-Γαλλία: Στην μάχη ελληνικά Canadair

Στις μεγάλες δασικές πυρκαγιές που σαρώνουν την Ισπανία επιχειρούν ήδη τα ελληνικά Canadair τύπου CL-415, τα οποία απογειώθηκαν το πρωί της Κυριακής (26/7) από τη στρατιωτική βάση Τορεχόν για να συνδράμουν στις προσπάθειες κατάσβεσης περίπου 115 χιλιόμετρα δυτικά της Μαδρίτης.

Η ελληνική αποστολή, που στάλθηκε μέσω του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας (UCPM), περιλαμβάνει δύο πυροσβεστικά αεροσκάφη, ένα σκάφος υποστήριξης και 33 άτομα προσωπικό, τα οποία συνεχίζουν τις ρίψεις νερού στα μέτωπα της ιβηρικής χώρας. 39 οδικά δίκτυα παραμένουν κλειστά. Εκτός από την ελληνική συνδρομή, στον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό ανταποκρίθηκε και η Ιταλία, στέλνοντας 14 άτομα προσωπικό και 2 αεροσκάφη.

«Επιχειρησιακό ανέφικτο»

«Είναι μία πυρκαγιά που δεν έχει λογική, δεν έχει κατεύθυνση. Δεν μπορεί να προβλεφθεί», εξηγεί ο Γκιγιόμ Μιλέ, της Υπηρεσίας Πυρόσβεσης και Αρωγής της Ζιρόντ. «Την επόμενη εβδομάδα θα έχουμε δυστυχώς νέο κύμα καύσωνα. Φθάνουμε στα όρια των δυνατοτήτων μας και κατευθυνόμαστε προς ένα επιχειρησιακό ανέφικτο που πλησιάζει», προειδοποίησε στην France Inter ο αντισυνταγματάρχης Νταβίντ Ανοτέλ, εκπρόσωπος της Εθνικής Πυροσβεστικής Ομοσπονδίας.

Ο πρωθυπουργός της Ισπανίας Πέδρο Σάντσεθ απηύθυνε έκκληση για μία εθνική «συμφωνία» για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής και προειδοποίησε ότι έρχονται δύσκολες ώρες για την χώρα που εξακολουθεί να βρίσκεται αντιμέτωπη με μεγάλες πυρκαγιές σε περιοχές γύρω από την Μαδρίτη και της Βαλένθια.

«Δύσκολες ώρες μας περιμένουν, είναι βέβαιο, αλλά οι πληροφορίες που έχουμε λάβει εδώ δείχνουν ότι η νύκτα ήταν θετική σε ό,τι αφορά την εξέλιξη της φωτιάς, τον έλεγχο και τις επιχειρήσεις αντιμετώπισής της», δήλωσε στους δημοσιογράφους κατά την επίσκεψή του στην πυρόπληκτη περιοχή της Αβιλα.

Ισπανία: «Απώλεια ανεκτίμητης φυσικής κληρονομιάς»

Ο Ισπανός πρωθυπουργός που έρχεται συχνά σε αντιπαράθεση με συντηρητικές τοπικές ηγεσίες των αυτόνομων ισπανικών περιοχών επέμεινε ότι υπάρχει ανάγκη για «μια απάντηση κατάλληλη και ανάλογη με το μέγεθος αυτών των κλιματικών εκτάκτων αναγκών» και πρόσθεσε ότι «όλες οι δημόσιες αρχές σε όλα τα επίπεδα πρέπει να ενεργήσουν προς αυτή την κατεύθυνση». Ο βασιλιάς της Ισπανίας Φελίπε ΣΤ΄ εξέφρασε την θλίψη του για την απώλεια «ανεκτίμητης φυσικής κληρονομιάς».

«Κάποιοι αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους εδώ και τέσσερις ημέρες, άλλοι έχουν χάσει τις περιουσίες τους και όλοι μας έχουμε χάσει μια ανεκτίμητη φυσική κληρονομιά», δήλωσε ο βασιλιάς Φελίπε κατά την επίσκεψή του σε κέντρο φιλοξενίας πυρόπληκτων στην περιφέρεια της Μαδρίτης. Περί τις 75.000 άνθρωποι απομακρύνθηκαν από τα σπίτια τους στις περιοχές γύρω από την ισπανική πρωτεύουσα και στην περιοχή της Βαλένθια, στα ανατολικά, όπου οι ισχυροί άνεμοι απειλούν να επεκτείνουν την πυρκαγιά προς νότο.

«Είμαστε αντιμέτωποι με μια εθνικών διαστάσεων κατάσταση έκτακτης ανάγκης που εκτείνεται από την Αυτόνομη Κοινότητα της Μαδρίτης έως την επαρχία Άβιλα (Καστίγια – ι – Λεόν) και την επαρχία του Τολέδο (Καστίγια-Λα Μάντσα), σε ένα μέτωπο 280 χιλιομέτρων. Πρόκειται για μια γιγάντια πυρκαγιά, την οποία ολόκληρος ο κρατικός μηχανισμός προσπαθεί να αντιμετωπίσει με όλες του τις δυνάμεις», δήλωσε στη δημόσια ισπανική τηλεόραση η γενική γραμματέας Πολιτικής Προστασίας Βιρχίνια Μπαρκόνες.

Είναι γνωστό ότι η αμερικανική εισβολή στο Ιράκ το 2003 στηρίχθηκε, μεταξύ άλλων, στον ισχυρισμό ότι το καθεστώς του Σαντάμ Χουσεΐν διέθετε ή κατασκεύαζε όπλα μαζικής καταστροφής. Ο ισχυρισμός αυτός αποδείχθηκε αργότερα αβάσιμος και η επέμβαση βύθισε το Ιράκ σε μια μακρά περίοδο αποσταθεροποίησης.

Ιράν και Μέση Ανατολή

Μέσα σε αυτό το κενό ισχύος το Ιράν αύξησε σημαντικά την πολιτική, θρησκευτική και στρατιωτική επιρροή του στο σιιτικό τμήμα του Ιράκ. Η επιρροή αυτή δεν ήταν αποτέλεσμα κάποιας στρατιωτικής νίκης επί του Ιράκ, αλλά των νέων συσχετισμών που δημιουργήθηκαν μετά την πτώση του Σαντάμ. Το γεγονός αυτό ενθάρρυνε την Τεχεράνη να επεκτείνει ακόμη περισσότερο το δίκτυο των συμμάχων και των οργανώσεων που υποστήριζε στην ευρύτερη Μέση Ανατολή.

Τα επόμενα χρόνια η περιοχή συγκλονίστηκε από πολέμους, εμφύλιες συγκρούσεις και την άνοδο ακραίων ισλαμιστικών οργανώσεων. Στη Συρία, ειδικά, εκτυλίχθηκαν πρωτοφανείς φρικαλεότητες, ενώ το ISIS άφησε πίσω του χιλιάδες θύματα και τεράστιες καταστροφές. Παράλληλα, η διεθνής τρομοκρατία συνέχισε να αποτελεί απειλή για πολλές χώρες, αν και δεν πρέπει να συγχέονται διαφορετικές οργανώσεις και διαφορετικές ιστορικές περίοδοι.

Παρά τις κατά καιρούς στρατιωτικές ήττες των συμμάχων του, το Ιράν διατήρησε ισχυρά ερείσματα στον Λίβανο, στη Συρία, στο Ιράκ και στην Υεμένη. Για την προστασία αυτών των επιρροών επένδυσε σημαντικούς πόρους στην ανάπτυξη πυραυλικών συστημάτων και στο πυρηνικό του πρόγραμμα, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις από τη Δύση, το Ισραήλ και διεθνείς οργανισμούς.

Ταυτόχρονα, η υποστήριξη που παρείχε σε οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ στον Λίβανο και η Χαμάς στη Γάζα αύξησε καθοριστικά τη στρατιωτική ισχύ τους. Οι οργανώσεις αυτές απέκτησαν τέτοια δύναμη ώστε συχνά λειτουργούσαν με σημαντικό βαθμό αυτονομίας σε σχέση με τις επίσημες κρατικές αρχές των περιοχών όπου δραστηριοποιούνται.

Η κλιμακούμενη αντιπαράθεση μεταξύ Ιράν και Ισραήλ οδήγησε τελικά σε μια διαρκώς εντεινόμενη σύγκρουση, στην οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες εμπλέκονται άμεσα ή έμμεσα με το επιχείρημα ότι πρέπει να εμποδιστεί η απόκτηση πυρηνικών όπλων από το Ιράν και να προστατευθεί η ασφάλεια των συμμάχων τους στην περιοχή.

Φτάνει πια με τους «καλούς» και τους «κακούς»

Το ερώτημα, ωστόσο, παραμένει: είναι δυνατόν να αντιμετωπίζουμε μια τόσο σύνθετη σύγκρουση με όρους «καλών» και «κακών»; Η ιστορία της Μέσης Ανατολής δείχνει ότι τόσο οι μεγάλες δυνάμεις όσο και οι περιφερειακοί παίκτες έχουν συμβάλει στη δημιουργία των σημερινών αδιεξόδων. Για τον λόγο αυτό, η αντικειμενική προσέγγιση απαιτεί να κρίνουμε όλες τις πλευρές με τα ίδια μέτρα και σταθμά και όχι να αναζητούμε εύκολες συμπάθειες ανάλογα με τις πολιτικές μας προτιμήσεις.

«Η αντικειμενικότητα παραμένει αναγκαία για την κατανόηση των διεθνών εξελίξεων. Ωστόσο, τα κράτη δεν λειτουργούν ως ουδέτεροι παρατηρητές. Η Ελλάδα βρίσκεται σε μια περιοχή αυξημένων γεωπολιτικών ανταγωνισμών και αντιμετωπίζει συγκεκριμένες προκλήσεις ασφαλείας. Υπό αυτές τις συνθήκες, η εξωτερική πολιτική δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο σε αφηρημένες αρχές, αλλά και σε μια ρεαλιστική αξιολόγηση για το ποιο θα είναι το δικό της Quo Vadis.

Το ζητούμενο δεν είναι η άκριτη ταύτιση με οποιαδήποτε μεγάλη δύναμη, αλλά η οικοδόμηση σχέσεων που ενισχύουν την αποτρεπτική ισχύ της χώρας και δημιουργούν στρατηγικό βάθος. Η συμμετοχή σε συμμαχίες, η εμβάθυνση συνεργασιών με χώρες που έχουν συγκλίνοντα συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο και η διατήρηση ισχυρών δεσμών με τα ευρωατλαντικά κέντρα αποφάσεων αποτελούν επιλογές που υπαγορεύονται κυρίως από τις ανάγκες εθνικής ασφάλειας.

Με άλλα λόγια, η αντικειμενική ανάλυση των διεθνών γεγονότων δεν αποκλείει την υπεράσπιση των ελληνικών συμφερόντων. Αντίθετα, επιτρέπει στην Ελλάδα να επιλέγει συμμάχους και να διαμορφώνει πολιτικές με γνώμονα την ασφάλεια, τη σταθερότητα και την προστασία της εθνικής της κυριαρχίας.»

Η δυτική Ευρώπη βρέθηκε αμέσως κάτω από την αμερικανική στρατηγική ομπρέλα. Το Σχέδιο Μάρσαλ χρηματοδότησε την ανοικοδόμηση των κατεστραμμένων οικονομιών, το ΝΑΤΟ ανέλαβε την άμυνα της ηπείρου, ενώ το σύστημα του Bretton Woods και η κυριαρχία του δολαρίου ενέταξαν τις ευρωπαϊκές οικονομίες σε ένα διεθνές πλαίσιο του οποίου ο αδιαμφισβήτητος ηγεμόνας ήταν η Ουάσιγκτον.

Πολλοί περιγράφουν αυτή την εξέλιξη ως αποτέλεσμα αμερικανικής επιβολής. Αυτό είναι μόνο η μία πλευρά της αλήθειας. Η άλλη είναι ότι η ίδια η Ευρώπη αποδέχθηκε πρόθυμα τον νέο της ρόλο. Μετά από δύο παγκόσμιους πολέμους μέσα σε λιγότερο από τριάντα χρόνια, οι ευρωπαϊκές κοινωνίες είχαν κουραστεί από την πολιτική ισχύος. Η ειρήνη, η οικονομική ανάπτυξη και η κοινωνική ευημερία αποτέλεσαν την απόλυτη προτεραιότητα. Η στρατηγική αυτονομία πέρασε σε δεύτερη μοίρα.

Η μεταπολεμική Ευρώπη έκανε μια στρατηγική επιλογή. Παραιτήθηκε από τη φιλοδοξία να αποτελεί αυτόνομο γεωπολιτικό πόλο και αποδέχθηκε τον ρόλο της οικονομικής περιφέρειας της αμερικανικής ηγεμονίας. Σε αντάλλαγμα απέκτησε ασφάλεια, αμερικανική προστασία, πρόσβαση στην αμερικανική αγορά και τις προϋποθέσεις για τη μεγαλύτερη περίοδο οικονομικής ευημερίας της ιστορίας της.

Η επιλογή αυτή απέδωσε εντυπωσιακά αποτελέσματα. Η μεταπολεμική ανάπτυξη υπήρξε πρωτοφανής. Τα ευρωπαϊκά κράτη γνώρισαν υψηλούς ρυθμούς μεγέθυνσης, εκτεταμένη βιομηχανική παραγωγή και αξιοσημείωτη κοινωνική πρόοδο. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον γεννήθηκε και η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα μέχρι τη δημιουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ευρώ, κυριάρχησε η αντίληψη ότι η οικονομική αλληλεξάρτηση θα αντικαθιστούσε σταδιακά τη γεωπολιτική αντιπαράθεση.

Μετά την πτώση της ΕΣΣΔ

Η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης φάνηκε να επιβεβαιώνει αυτή την αισιοδοξία. Η δεκαετία του 1990 συνοδεύτηκε από την πεποίθηση ότι η φιλελεύθερη δημοκρατία και η οικονομία της αγοράς είχαν πλέον επικρατήσει οριστικά. Η θεωρία του «τέλους της ιστορίας» δεν υπήρξε απλώς μια ακαδημαϊκή ιδέα· εξέφρασε τη βαθιά πεποίθηση των ευρωπαϊκών ελίτ ότι οι μεγάλες συγκρούσεις ανήκαν στο παρελθόν και ότι το μέλλον θα καθοριζόταν κυρίως από την οικονομική ολοκλήρωση, το διεθνές εμπόριο και το δίκαιο.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση οικοδομήθηκε πάνω σε αυτή την παραδοχή. Αντί να εξελιχθεί σε αυτόνομο γεωπολιτικό πόλο, επένδυσε σχεδόν αποκλειστικά στην οικονομία. Δημιούργησε τη μεγαλύτερη ενιαία αγορά στον κόσμο, εγκαθίδρυσε κοινό νόμισμα, επέκτεινε τους θεσμούς της και καλλιέργησε την πεποίθηση ότι η οικονομική ισχύς αρκεί για να εξασφαλίσει πολιτική επιρροή.

Την ίδια στιγμή, όμως, οι υπόλοιπες μεγάλες δυνάμεις δεν εγκατέλειψαν ποτέ τη γεωπολιτική. Οι Ηνωμένες Πολιτείες συνέχισαν να αντιμετωπίζουν το διεθνές σύστημα ως πεδίο ανταγωνισμού ισχύος. Η Ρωσία επιδίωξε σταδιακά την επάνοδό της ως μεγάλης δύναμης. Η Κίνα αξιοποίησε την παγκοσμιοποίηση όχι για να ενσωματωθεί απλώς στη διεθνή οικονομία, αλλά για να μετατρέψει την οικονομική της άνοδο σε γεωπολιτική επιρροή.

Ενώ λοιπόν οι άλλοι προετοιμάζονταν για την επιστροφή της ιστορίας, η Ευρώπη συνέχιζε να επενδύει στην πεποίθηση ότι η ιστορία είχε ήδη τελειώσει.

Η στρατηγική αφύπνιση της Ευρώπης

Η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 αποτέλεσε το πρώτο σοβαρό προειδοποιητικό σήμα. Η ενεργειακή εξάρτηση από τη Ρωσία αποκάλυψε ότι η οικονομία δεν μπορεί να αποκοπεί από τη γεωπολιτική. Η πανδημία ανέδειξε την ευαλωτότητα των παγκόσμιων αλυσίδων παραγωγής. Ο πόλεμος στην Ουκρανία κατέρριψε οριστικά την ψευδαίσθηση ότι η Ευρώπη είχε εισέλθει σε μια μόνιμη μεταϊστορική εποχή.

Ξαφνικά επανήλθαν έννοιες που θεωρούνταν ξεπερασμένες: στρατηγική αυτονομία, αμυντική βιομηχανία, ενεργειακή ασφάλεια, επανεξοπλισμός, προστασία κρίσιμων υποδομών, τεχνολογική κυριαρχία. Η γεωπολιτική επέστρεψε στο επίκεντρο της διεθνούς πολιτικής και η Ευρώπη διαπίστωσε ότι είχε παραμελήσει επί δεκαετίες ακριβώς αυτούς τους τομείς.

Η σημερινή ευρωπαϊκή κρίση δεν είναι πρωτίστως οικονομική. Είναι κρίση γεωπολιτικής συνείδησης. Για εβδομήντα χρόνια η Ευρώπη οικοδόμησε ένα μοναδικό οικονομικό οικοδόμημα. Πίστεψε ότι η οικονομία αρκεί για να παράγει ισχύ, ότι το διεθνές δίκαιο μπορεί να υποκαταστήσει τη γεωπολιτική και ότι η αλληλεξάρτηση των αγορών καθιστά τους πολέμους παρωχημένους.

Στο διάστημα αυτό μετατράπηκε πράγματι σε έναν οικονομικό γίγαντα. Ταυτόχρονα όμως εξελίχθηκε σε έναν γεωπολιτικό νάνο, ανίκανο να υπερασπιστεί αυτόνομα τα στρατηγικά του συμφέροντα. Η ευημερία της στηρίχθηκε σε μια ιστορική συνθήκη που θεωρήθηκε δεδομένη: στην αμερικανική στρατηγική προστασία και στη μονοπολική παγκόσμια τάξη που διαμορφώθηκε μετά το 1945.

Το πρόβλημα δεν ήταν η μεταπολεμική επιλογή της Ευρώπης. Υπό τις συνθήκες εκείνης της εποχής ίσως να ήταν η μόνη ρεαλιστική επιλογή. Το πρόβλημα ήταν ότι η Ευρώπη συνέχισε να συμπεριφέρεται σαν να ζούσε ακόμη στον κόσμο του 1995, ενώ ο υπόλοιπος πλανήτης είχε ήδη εισέλθει στον κόσμο του 2025.

Η επιστροφή της ιστορίας

Η επιστροφή της ιστορίας αποκάλυψε με τον πιο σκληρό τρόπο αυτή την αντίφαση. Ο πόλεμος επέστρεψε στην ευρωπαϊκή ήπειρο, η ενέργεια μετατράπηκε ξανά σε όπλο, η τεχνολογία έγινε πεδίο στρατηγικού ανταγωνισμού και οι μεγάλες δυνάμεις εγκατέλειψαν τη λογική της παγκοσμιοποίησης υπέρ της λογικής της ισχύος. Η Ευρώπη βρέθηκε απροετοίμαστη, γιατί είχε επενδύσει σχεδόν αποκλειστικά στην οικονομία και είχε θεωρήσει τη γεωπολιτική κατάλοιπο του παρελθόντος.

Σήμερα καλείται να απαντήσει σε ένα θεμελιώδες ερώτημα: μπορεί να συνεχίσει να αποτελεί οικονομική υπερδύναμη χωρίς αντίστοιχη στρατηγική αυτονομία; Ή θα παραμείνει μια εύπορη περιφέρεια της αμερικανικής ηγεμονίας, με περιορισμένη δυνατότητα να επηρεάζει τις εξελίξεις σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα πιο ανταγωνιστικός και πολυπολικός;

Η μεγαλύτερη αυταπάτη της μεταπολεμικής Ευρώπης δεν ήταν ότι εμπιστεύθηκε τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ήταν ότι πίστεψε πως η ιστορία είχε τελειώσει. Όμως η ιστορία δεν τελειώνει ποτέ. Μπορεί να σιωπά για δεκαετίες, αλλά πάντοτε επιστρέφει. Και όταν επιστρέφει, δεν αναγνωρίζει οικονομικούς γίγαντες και γεωπολιτικούς νάνους. Αναγνωρίζει μόνο εκείνους που διαθέτουν ισχύ, στρατηγική και πολιτική βούληση.

Η αστυνομία στο Βερολίνο τον αναζητούσε ως ύποπτο για την επίθεση χθες το βράδυ σε εκδήλωση στην γερμανική πρωτεύουσα, η οποία είχε ως αποτέλεσμα μία γυναίκα να χάσει τη ζωή της ένα άτομο και 29 άτομα να τραυματιστούν. Ο φερόμενος ως δράστης οδήγησε ένα βαν εναντίον του πλήθους που ήταν συγκεντρωμένο στο κεντρικό πάρκο Tiergarten και διέφευγε επί ώρες της σύλληψης.

Σύμφωνα με την BILD, o Αμπντούλ Μπαλούτ είναι Γερμανός πολίτης λιβανέζικης καταγωγής και γεννήθηκε στο Βερολίνο το 2005. Μέχρι τον περασμένο Μάιο κρατείτο σε φυλακή ανηλίκων, για αδικήματα όπως επίθεση και εκβιασμός, ενώ θεωρείται υποστηρικτής της τρομοκρατικής οργάνωσης Ισλαμικό Κράτος. Η γείτονάς του δήλωσε στο FOCUS ότι τον γνωρίζει από παιδί και περιέγραψε τις έρευνες κατά τη διάρκεια της νύχτας ως «απόλυτο χάος», καθώς, όπως είπε, οι πόρτες γειτονικών διαμερισμάτων έχουν υποστεί ζημιές από την ελεγχόμενη έκρηξη που προκάλεσε η αστυνομία για να εισβάλει στο διαμέρισμα του αναζητούμενου στο Βερολίνο, Οι έρευνες δεν είχαν κάποιο αποτέλεσμα.

Η αστυνομία είχε εξεδώσει κατεπείγουσα ανακοίνωση με τη φωτογραφία του υπόπτου και τα στοιχεία του, ζητώντας τη βοήθεια των πολιτών. Ο άνδρας περιγράφονταν ως εξής: Αδύνατος, ύψους 1,90μ, με μαύρα μαλλιά και θεωρείται ότι φορούσε μαύρο φούτερ με κουκούλα και λευκό παντελόνι.

«Ποιος έχει γίνει μάρτυρας οτιδήποτε θα μπορούσε να σχετίζεται με το έγκλημα; Ποιος μπορεί να παράσχει πληροφορίες σχετικά με την πιθανή τρέχουσα κατάστασή του; Εάν τον συναντήσετε, παρακαλούμε μην τον πλησιάσετε σε καμία περίπτωση και αποφύγετε την άμεση επαφή. Μπορεί να είναι οπλισμένος και επικίνδυνος! Επικοινωνήστε αμέσως με τον αριθμό έκτακτης ανάγκης της αστυνομίας 110», τονίζονταν στην ανακοίνωση της αστυνομίας.

Το χρονικό του τρόμου στο Βερολίνο

Στις 22:15 (τοπική ώρα) χιλιάδες άνθρωποι γιόρταζαν ακόμη στο κεντρικό πάρκο Tiergarten του Βερολίνου την Ημέρα της Οδού Christopher, η οποία είναι αφιερωμένη στα δικαιώματα της κοινότητας ΛΟΑΤΚΙ+ και περιλαμβάνει μια από τις μεγαλύτερες εκδηλώσεις του κινήματος Pride στην Ευρώπη. Ένα μίνι βαν έπεσε πάνω σε συγκεντρωμένο πλήθος που συμμετείχε στον εορτασμό της Ημέρας της Οδού Christopher στο κέντρο του Βερολίνου.

Το αυτοκίνητο προσέκρουσε σε δέντρο και ο οδηγός το εγκατέλειψε και επιχείρησε να διαφύγει, ενώ, σύμφωνα με την εφημερίδα BILD, κρατούσε αιχμηρό αντικείμενο, πιθανόν μαχαίρι, το οποίο έστρεψε προς το πλήθος. Αυτόπτες μάρτυρες δήλωσαν μάλιστα στην εφημερίδα ότι είδαν ανθρώπους να φέρουν τραύματα από μαχαίρι.

Τις τελευταίες ώρες βρίσκεται σε εξέλιξη μεγάλη αστυνομική επιχείρηση, με τη συμμετοχή ειδικών δυνάμεων GSG 9 και ελικοπτέρων, για τον εντοπισμό και τη σύλληψη του δράστη. Γερμανικά ΜΜΕ μετέδωσαν νωρίτερα ότι έχει συλληφθεί ένας ύποπτος, ενώ ένα σχετικό βίντεο κυκλοφορεί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η αστυνομία διέψευσε ωστόσο την πληροφορία και διευκρίνισε ότι οι συλλήψεις στα βίντεο αφορούν περιστατικά που συνέβησαν κατά τη διάρκεια της ημέρας στο πλαίσιο των εορταστικών εκδηλώσεων.

Ο φερόμενος ως δράστης της επίθεσης σε φεστιβάλ της κοινότητας ΛΟΑΤΚΙ+ στο Βερολίνο προέρχεται από τον «ισλαμιστικό χώρο», δήλωσε εκπρόσωπος της γερμανικής αστυνομίας τα ξημερώματα, συμπληρώνοντας πως ο ύποπτος δεν έχει συλληφθεί ακόμη. «Έχουμε ταυτοποιήσει πλέον τον ύποπτο. Σε εξέλιξη είναι η επιχείρηση για τον εντοπισμό του φερόμενου ως δράστη, ο οποίος δεν έχει συλληφθεί ακόμη. Ωστόσο, ο ύποπτος είναι γνώριμος στην αστυνομία και προέρχεται από τον ισλαμιστικό χώρο, εδώ στο Βερολίνο», είπε σε δημοσιογράφους.

Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς καταδίκασε την επίθεση ως «ειδεχθή πράξη» και, σύμφωνα με εκπρόσωπό του, βρίσκεται σε συνεχή επικοινωνία με τον ομοσπονδιακό υπουργό Εσωτερικών Αλεξάντερ Ντόμπριντ και ενημερώνεται συνεχώς από τις υπηρεσίες ασφαλείας. Ο καγκελάριος και ο υπουργός Εσωτερικών «ευχαριστούν τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και θα εργαστούν με όλες τους τις δυνάμεις προκειμένου να διασφαλίσουν τη διερεύνηση και τη δίωξη της αποτρόπαιας αυτής πράξης», ανέφερε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος. O κ. Ντόμπριντ έχει ήδη θέσει τις ομοσπονδιακές υπηρεσίες στη διάθεση των αντίστοιχων αρχών του Βερολίνου.

Ο κυβερνήτης/δήμαρχος του Βερολίνου Κάι Βέγκνερ (CDU) έκανε από την πλευρά του λόγο για «μια επίθεση στην ελεύθερη και ανοιχτή κοινωνία μας». Έπειτα από έναν ειρηνικό και ζωηρό εορτασμό της Ημέρας της Οδού Christopher, «η συγκέντρωση για ένα Βερολίνο της ανοχής και της ειρήνης δέχθηκε επίθεση με τον πλέον βάναυσο τρόπο», πρόσθεσε ο κ. Βέγκνερ και διαβεβαίωσε ότι είχαν ληφθεί όλα τα απαραίτητα μέτρα περιφρούρησης των συγκεντρώσεων, αλλά, υπογράμμισε, «δεν υπάρχει ποτέ 100% ασφάλεια».

Επιθέσεις ισλαμιστών-“μοναχικών λύκων” απασχολούν συχνά την Γερμανία. Τον Φεβρουάριο 2025, ένας 24χρονος Αφγανός έπεσε σκόπιμα με το αυτοκίνητο του σε πλήθος κόσμου στο Μόναχο, με αποτέλεσμα δύο άτομα να σκοτωθούν και να τραυματιστούν δεκάδες άλλοι. Τον Αύγουστο του 2024 στο Ζόλινγκεν κατά τη διάρκεια Φεστιβάλ, ένας 26χρονος Σύρος επιτέθηκε τυφλά με μαχαίρι σε παρευρισκόμενους, σκοτώνοντας 3 άτομα και τραυματίζοντας 10. Τον Μάιο του 2024 στο Μάνχαϊμ ένας Αφγανός μετανάστης επιτέθηκε με μαχαίρι σε συγκέντρωση, σκοτώνοντας έναν αστυνομικό.

Όμως, από τίνος χρόνου ασκείται πίεση υπό του ΝΑΤΟ να παραδοθούν στον πρόεδρο της Ουκρανίας Ζελένσκι οι απομένοντες στην Ελλάδα πύραυλοι Patriot, έχοντες ημερομηνία λήξεως. Η αντιπυραυλική άμυνα δεν είναι σαν το “φρέσκο” γάλα (άλλο τι πίνουμε εισαγόμενο απ’ την ΕΕ) και δεν εκπνέει, παρερχομένου του σχετικού χρόνου. Μέχρις τελευταίας ημερομηνίας , ισχύει ακεραία η αξία των Patriot κι ενδεχομένως πέραν αυτής εφ’ όσον συνεχίζεται η τουρκική απειλή.

Συνεπώς ας αφήσει τις “εξυπνάδες” το ΝΑΤΟ. Αν θέλει να υποστηρίξει τον εκλεκτό του Ζελένσκι, να πάρει πίσω τους Patriot που εξεχώρησε στην… Τουρκία. Της φθάνουν οι S-400. Εξάλλου, ενεκρίθη το νέο πακέτο ευρωπαϊκών κυρώσεων κατά της Ρωσίας, με υποχώρηση της ελληνικής κυβερνήσεως, αφού διεσώθησαν εφοπλιστικά συμφέροντα δια να τηρηθούν τα προσχήματα.

Η Ελλάδα αρκετά υπεστήριξε την Ουκρανία κατά των εισβολέων Ρώσων, εξ’ αναλογίας με την τουρκική εισβολή και κατοχή της Κύπρου το 1974 κι θυσίασε τις παραδοσιακές της σχέσεις με την μεγάλη Ρωσία. Η συνάντηση τις προάλλες των ΥΠΕΞ Αμερικής και Ρωσίας, του Μάριο Ρούμπιο με τον Σεργκέι Λαβρόφ στην Μανίλα, αναβίωσε τις ελπίδες ειρηνεύσεως του από 4ετίας «παραλόγου πολέμου» που προκάλεσαν νατοϊκοί ρεβανσιστές με πρόθεση να εντάξουν στο ΝΑΤΟ της Ουκρανία, όπερ αποτελεί “κόκκινο πανί” για τους Ρώσους που έχουν υποστεί κατ’ επανάληψη εισβολές από Σουηδούς, Γάλλους, Άγγλους και Γερμανούς, με εκατόμβες Ρώσσων στρατιωτών.

Patriot: Το φάντασμα των S-300

Αρκετά έως εδώ! Η Ελληνική συμπαράσταση στους Ουκρανούς κι η “τριμερής” πώληση των Patriot που μηχανεύεται το ΝΑΤΟ, θυμίζει κάπως την ιστορία του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-300 , που ο “πρόθυμος” Σημίτης υποδέχθηκε στην Κρήτη, όταν οι Τούρκοι αξίωσαν από τον Κύπριο πρόεδρο Κληρίδη την απομάκρυνση τους S-300 απ’ τα εδάφη της Κυπριακής Δημοκρατίας, η οποία ενέδωσε στις Τουρκικές (διάβαζε νατοϊκές) απειλές.

Να μην επαναληφθεί το φιάσκο αυτό. Η Κυπριακή Δημοκρατία κι η χώρα μας είναι κυρίαρχα κράτη, που ενισχύουν την άμυνα τους έναντι του προαιωνίου εχθρού των. Επιπλέον, η συμφωνία-πλαίσιο ειρηνεύσεως της Ουκρανίας στο Άνκορατζ της Αλάσκα, πέρυσι, μεταξύ των ηγετών Αμερικής και Ρωσίας πρέπει να προωθηθεί και να μην πέσει στο κενό από τους πολεμοκαπήλους της Δύσεως που αποσκοπούν να “νικήσουν” την Ρωσία με… αμερικανικά όπλα.

Αν τολμούν οι νατοϊκοί ας χρησιμοποιήσουν τα ιδικά των, ως του μικρού Βοναπάρτη που δανείζει τα πυρηνικά που δημιούργησε ΝτεΓκώλλ, στο Βερολίνο και να μην ζητούν από την Ελλάδα να κάνει ιστορικές μικροπρέπειες.

Ως ανθρώπινα όντα, ελκυόμαστε φυσικά από την αφήγηση ιστοριών. Από την πρώιμη ιστορία, οι ιστορίες μάς βοηθούσαν να προειδοποιούμαστε για τον κίνδυνο και μας δίδασκαν πράγματα. Επιπλέον, είμαστε εκ φύσεως περίεργοι για το τι παρακινεί τους ανθρώπους και πώς το άτομο που διαπράττει έναν φόνο είναι ίδιο ή διαφορετικό από εμάς, και ίδιο ή διαφορετικό από άλλους ανθρώπους που συναντάμε.

Θέλουμε να καταλάβουμε ως άνθρωποι, και επίσης θέλουμε να βρούμε πώς να κρατήσουμε τον εαυτό μας και τους αγαπημένους μας ασφαλείς. Αυτή η ανάγκη να αποκομίσουμε γνώση από τα μέσα που καταναλώνουμε ίσως βοηθά να εξηγηθεί γιατί το κοινό των εγκλημάτων αποτελείται κυρίως από γυναίκες. Γενικά, οι άνδρες είναι πιο πιθανό να διαπράξουν βίαια εγκλήματα, άρα οι γυναίκες είναι πιο πιθανό να τραυματιστούν ή να σκοτωθούν από άνδρες.

Γιατί το κοινό είναι κυρίως γυναίκες

Επειδή τις γυναίκες γενικά τις απασχολεί περισσότερο η ασφάλειά τους, οι εκπομπές για αληθινά εγκλήματα προσφέρουν μια απροσδόκητη αίσθηση παρηγοριάς, μέσα σε όλο τον φόβο που μπορούν να προκαλέσουν. Διαβάζοντας, παρακολουθώντας ή ακούγοντας για αληθινά εγκλήματα, μαθαίνουμε για αυτές τις υποθέσεις από μια ασφαλή απόσταση και προσπαθούν να κατανοήσουμε καλύτερα ποιος μπορεί να γίνει βίαιος και πως θα προστατεύσουμε τους εαυτούς μας.

Σκεφτείτε τα μαθήματα που μπορεί να πήρατε από το τελευταίο ντοκιμαντέρ που παρακολουθήσατε: να αποφεύγετε να περπατάτε μόνη στην επιστροφή στο σπίτι το βράδυ, να μην μπαίνετε ποτέ στο αυτοκίνητο ενός αγνώστου, να εμπιστεύεστε το ένστικτό σας αν μια κατάσταση μοιάζει άβολη. Γενικά, αυτές είναι καλές συμβουλές. Επειδή το είδος ρίχνει φως σε ιστορίες που διαφορετικά θα μπορούσαν να μείνουν κλεισμένες στα συρτάρια των αρχείων των αστυνομικών τμημάτων, μπορεί να βοηθήσει το κοινό να εντοπίσει πραγματικούς παράγοντες κινδύνου για τη βία, όπως τα προειδοποιητικά σημάδια για τη συμπεριφορά ενός άλλου ατόμου.

Φυσικά κάπου εδώ πρέπει να τονίσουμε ότι δεν πρέπει να αφήνουμε τα στερεότυπα του αληθινού εγκλήματος να θολώνουν την αντίληψή μας για τον κόσμο. Πολλά από τα πιο δημοφιλή ντοκιμαντέρ αληθινού εγκλήματος επικεντρώνονται σε ιστορίες τυχαίας βίας, που διαπράττονται από άτομα που ήταν προηγουμένως άγνωστα στο θύμα. Στην πραγματικότητα, οι άνθρωποι είναι πολύ πιο πιθανό να υποστούν βλάβη από ερωτικούς συντρόφους, μέλη της οικογένειας ή άλλους γνωστούς.

Τα μειονεκτήματα των εκπομπών με θέμα αληθινά εγκλήματα

Αν και υπάρχουν κάποιες σημαντικές πληροφορίες που μπορούν να αντληθούν από τέτοιες εκπομπές, το είδος δεν είναι κατάλληλο για όλους. Αν βρίσκετε την ενασχόληση με αυτού του είδους τη θεματολογία αγχωτική, υπάρχουν άλλοι τρόποι για να εκπαιδευτείτε στο πώς να παραμένετε ασφαλής. Και ακόμη και αν συνήθως είστε σε θέση να διαχειριστείτε τέτοια βαριά θέματα, πιθανότατα δεν είναι υγιές να υπερκορεστείτε με τέτοιου είδους περιεχόμενο. Μερικές φορές, μπορεί να είναι ώρα να κάνετε ένα διάλειμμα από την κατανάλωση… αληθινού εγκλήματος.

Είναι επίσης σημαντικό να σκέφτεστε κριτικά για το αν οι εκπομπές που παρακολουθείτε είναι και ακριβείς. Οι εντυπωσιοθηρικές απεικονίσεις πραγματικών γεγονότων, η έλλειψη συναίνεσης από τις οικογένειες των θυμάτων ή η υπερβολική εστίαση στον δράστη (μερικές φορές μέχρι του σημείου της εξύμνησης) είναι όλα επιλογές της παραγωγής που δείχνουν ανεύθυνη δουλειά. Αυτού του είδους οι ιστορίες δεν πρέπει να λέγονται για εντυπωσιασμό. Είναι ιστορίες της ζωής και του θανάτου αληθινών ανθρώπων, και οι ιστορίες τους θα πρέπει να τιμώνται.

Σε συνεργασία με το womanidol

Χαρακτηριστικά της ανάπτυξης

Το μικρόβιο έχει την ιδιότητα της άμεσης προσαρμογής σε εύρη φάσμα περιβαλλοντολογικών συνθηκών για παράδειγμα η θερμοκρασία ανάπτυξης της κυμαίνεται μεταξύ 2-54ο C με μεγίστη ανάπτυξη στο εύρος των 35-37ο C. Αυτή η ψυχρότροφη ιδιότητα του μικροβίου έχει εγείρει την ανησυχία πολλές φόρες αν και κατά πόσο η απλή συντήρηση μπορεί να θωρακίσει τον καταναλωτή απέναντι στο μικρόβιο.

Η ευρέως διαδεδομένη χρήση συσκευασιών υπό κενό ή υπό τροποποιημένες ατμόσφαιρες (με υψηλή συγκέντρωση CO2) εμποδίζει την ανάπτυξη της σαλμονέλας και των λοιπών μικροβίων, που μπορεί να χαλάσουν το τρόφιμο, αλλά η προοδευτική μείωση του μίγματος των αερίων αυτών (που θωρακίζουν το τρόφιμο) κατά την διάρκεια της ζωής του στο ράφι μπορεί να δυνητικά να καταστήσει ένα προϊόν μη ασφαλές.

Η αντοχή του μικροβίου στο pH κυμαίνεται μεταξύ 4.0-9.5 με βέλτιστη τιμή το εύρος 6,5-7,5. Από τα συνήθη οξέα που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή των τροφίμων η δράση των προπιονικών και οξικού οξέως είναι μεγαλύτερη του κιτρικού και γαλακτικού που βρίσκονται φυσικώς στα τρόφιμα. Τα τελευταία χρόνια η επιστημονική κοινότητα ξαφνιάστηκε όταν αποκαλύφτηκε η σταδιακή προσαρμογή των κυττάρων της σαλμονέλας σε όξινο περιβάλλον.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε προϊόντα ζύμωσης όπου η αργή πτώση του pH πιθανόν να οδηγήσει σε σταδιακή προσαρμογή και άρα επιβίωση του παθογόνου σε κατά τα άλλα δυσμενής όξινες συνθήκες. Μια ακόμα έκπληξη στη μελέτη του φαινομένου σαλμονέλα είναι η ιδιότητα της να επιβιώνει σε περιβάλλον με χαμηλή υγρασία και σε προϊόντα που είναι σε μορφή κόνεων (σκόνες). Δεν είναι περίεργο ότι αρκετές φόρες έχει ανιχνευτεί Salmonella σε σκόνες γάλακτος, αυγού, κρόκου κλπ.

Πως εκδηλώνεται η νόσος και ποια η θεραπεία;

Η νόσος εκδηλώνεται με την μορφή οξείας γαστρεντερίτιδας, η οποία διαρκεί 3 έως 7 ημέρες και συνοδεύεται με πυρετό (στο πλείστο των περιπτώσεων), μυαλγία, πονοκέφαλο, ναυτία, εμετό και κοιλιακό άλγος. Επιπλοκές της νόσου προκαλούν:

• Αφυδάτωση κυρίως στα μικρά παιδιά και τους ηλικιωμένους.
• Σηψαιμία και το σχηματισμό αποστημάτων κυρίως σε ομάδες υψηλού κινδύνου.

Οι θάνατοι από σαλμονέλωση δεν είναι συχνοί εκτός αν πρόκειται για βρέφη, ηλικιωμένους και ανοσοκατεσταλμένα άτομα. Η θεραπεία της σαλμονέλωσης είναι κατά κανόνα συμπτωματική (αναπλήρωση ηλεκτρολυτών και ενυδάτωση). Η χορήγηση αντιβιοτικών για την αντιμετώπιση της νόσου δεν ενδείκνυται, διότι δεν μειώνει την διάρκεια της νόσου, ενώ αντίθετα σχετίζεται με παράταση της φορείας και αυξημένο κίνδυνο υποτροπών. Ένδειξη για λήψη αντιβιοτικών υπάρχει σε άτομα με αυξημένο κίνδυνο βακτηριαιμίας.

Η χορήγηση ανασταλτικών της εντερικής κινητικότητας, όπως είναι η λοπεραμίδη, για την ανακούφιση των συμπτωμάτων, φαίνεται ότι καθυστερεί την υποχώρηση της λοίμωξης και ότι αυξάνει την ανάγκη λήψης αντιμικροβιακής θεραπείας οπότε θα πρέπει να αποφεύγεται.

Τρόποι μετάδοσης σαλμονέλας στον άνθρωπο

Οι κυριότεροι τρόποι μεταδόσεως στον άνθρωπο είναι:

• Χώμα, κόπρανα ζώων, κοπριά
• Ωμά ή ατελώς ψημένα κρεατοσκευάσματα ιδιαίτερα από πουλερικά και αυγά
• Κρέας, νωπό (απαστερίωτο) γάλα
• Λιπαρά τρόφιμα, όπως σοκολάτα, φυστικοβούτυρο, cheddar cheese
• Σκόνες, όπως παιδικά γάλατα και μπαχαρικά
• Φρούτα και λαχανικά, όπως καρπούζια, ντομάτες, πιπεριές και λάχανα

Το τελευταίο κρούσμα που συντάραξε την Ευρώπη σε σχέση με την σαλμονέλα είχε σχέση με παιδικά γάλατα και την δεύτερη σε παραγωγή γάλακτος εταιρεία στην Γαλλία. Συνέπεια του εντοπισμού σαλμονέλας στο παιδικό γάλα ήταν να αρρωστήσουν 35 μωρά στην Γαλλία και ένα στην Ισπανία, με την εταιρεία να έχει ανακαλέσει όλα τα κουτιά γάλακτος που παρήγαγε από την ύποπτη βιομηχανική μονάδα στο Craon στην βόρειο δυτική Γαλλία από 83 χώρες. Στην χώρα μας σήμανε υγειονομικός συναγερμός μετά τον εντοπισμό σαλμονέλας σε παρτίδες κοτόπουλου στην Λαμία.

Πριν από αυτό το κρούσμα είχαμε πάλι έξαρση σαλμονελώσεων στην Ευρώπη με πρωταγωνιστή το στέλεχος Salmonella Stanley, το οποίο εμφανίστηκε σε 167 επιβεβαιωμένες περιπτώσεις και πιθανότατα να ήταν υπεύθυνο και σε άλλα 254 κρούσματα. Οι ευρωπαϊκές υγειονομικές αρχές σε Αυστρία, Βέλγιο, Γερμανία, Τσεχία, Πολωνία, Ουγγαρία εντοπίζουν το ίδιο μικρόβιο σε όλες τις περιπτώσεις και αφού ανέλυσαν την κάθε μια περίπτωση ξεχωριστά πρότειναν σαν κοινή πηγή προέλευσης συγκεκριμένη βιομηχανία παραγωγής γαλοπούλας, αν και δεν μπόρεσαν να αποκλείσουν σαν πηγή και τα άλλα κρέατα βοδινό, χοιρινό κλπ.

Η ιδιαιτερότητα με αυτό το στέλεχος είναι ότι ήταν περιορισμένο σε περιοχές της Νοτιανατολικής Ασίας και μάλιστα είχαν αναφερθεί καταγραφεί συνολικά 8 περιπτώσεις την περίοδο 1995-2011. Μεταξύ 2006 και 2012, 2995 περιπτώσεις ασθενών με S.Stanley αναφέρθηκαν στην Ευρώπη εκ των οποίων ένα μεγάλο ποσοστό είχε σχέση με ταξιδιώτες από Ασιατικές χώρες.

Τι πρέπει να προσέχουμε στο σπίτι;

Από ό,τι φαίνεται ο κίνδυνος είναι υπαρκτός και σε καμία περίπτωση οι καταναλωτές δεν θα πρέπει να εφησυχάζουν. Τα σημεία που θα πρέπει να προσέχουμε στο σπίτι είναι:

• Καλό μαγείρεμα σε κρέας, πουλερικά, αβγά και θαλασσινά. Φαγητά όπως οι σούπες και τα βραστά  μαγειρεύονται καλά, έτσι ώστε να φτάσουν την θερμοκρασία των 70ο C. Για το μαγείρεμα του κρέατος και ιδιαίτερα των πουλερικών τα μαγειρεύουμε τόσο ώστε ο ζωμός τους να είναι καθαρός και όχι ροζ.
• Διατηρούμε χωριστά τα μαγειρεμένα τρόφιμα από τα ωμά. Χρησιμοποιούμαι διαφορετικούς περιέκτες, αλλά και σκεύη (μαχαίρια, πιρούνια), όταν διαχειριζόμαστε ωμά τρόφιμα.
• Καλή προσωπική υγιεινή, τακτικό πλύσιμο χεριών πριν και μετά από χειρισμό τροφίμων. Πλύσιμο και απολύμανση επιφανειών και εργαλείων που θα διαχειριστούμε τα τρόφιμα.
• Διατήρηση τροφίμων σε ασφαλείς θερμοκρασίες. Δεν αφήνουμε μαγειρεμένο φαγητό σε θερμοκρασία δωματίου για περισσότερο από δυο ώρες, το φαγητό διατηρείται ζεστό σε θερμοκρασία μεγαλύτερη των 60ο C μέχρι να σερβιριστεί, και δεν ξεπαγώνουμε τρόφιμα σε θερμοκρασία δωματίου.
• Το ωμό κοτόπουλο δεν πρέπει να πλένεται πριν το ψήσιμο του, διότι όχι μόνο δεν απομακρύνει τους παθογόνους μικροοργανισμούς, αλλά βοηθά στην εξάπλωση των μέχρι και 1 μέτρο από τον νεροχύτη σε όλη την κουζίνα, δηλαδή επιφάνειες και σκεύη.
• Το καλό πλύσιμο των σκευών, αλλά και των πάγκων κοπής βοηθά στην απομάκρυνση της σαλμονέλας, αλλά η επιβίωση της εξαρτάται από την θερμοκρασία του νερού που χρησιμοποιούμε. Το ανώτερο όριο ανάπτυξης του μικροβίου είναι οι 46ο C, αλλά το μικρόβιο μπορεί να επιβιώσει σε αυτήν την θερμοκρασία για μεγάλο χρονικό διάστημα. Για παράδειγμα στους 48ο C μπορεί να επιβιώσει μέχρι 30 λεπτά. Αν η θερμοκρασία του νερού ανέβει στους 52ο C η σαλμονέλα πεθαίνει μετά από 5 λεπτά. Από την στιγμή που πολλά οικιακά πλυντήρια πιάτων έχουν επιλογή για κύκλο πλυσίματος (extra hot rinse water) πάνω από τους 80ο C είναι σαφές ότι αποτελεί την ιδανική μέθοδο πλυσίματος σε οικιακό επίπεδο σε σύγκριση με τον χειρωνακτικό καθαρισμό.

Συμπερασματικά, με απλές κινήσεις μπορούμε να εξασφαλίσουμε ένα ασφαλές και υγιεινό γεύμα σε εμάς και την οικογένεια μας έχοντας πάντα στο νου μας ότι οι παθογόνοι μικροοργανισμοί είναι ένα θέμα που θα βρίσκεται πάντα στην καθημερινότητα μας και μόνο η γνώση μπορεί να μας βοηθήσει να διαχειριστούμε τον κίνδυνο.

Σε συνεργασία με το mednutrition

Ο Μιχάλης Ρισσάκης είναι Τεχνολόγος Τροφίμων με μεταπτυχιακές σπουδές στην Βιοτεχνολογία και στην Διαχείριση Ποιότητας.