Από το 1884, όταν άρχισε η σύνδεσή του με το Υπουργείο Ναυτικών, μέχρι σήμερα, το συγκρότημα παρέμεινε συνδεδεμένο με το Πολεμικό Ναυτικό, παρά τις αλλαγές στην οργανωτική δομή και τη μεταφορά του Γενικού Επιτελείου Ναυτικού στο στρατόπεδο Παπάγου. Αυτό και μόνο αποτελεί μια εξαιρετική περίπτωση θεσμικής συνέχειας.

Το υπουργείο Ναυτικών έζησε την ιστορία

Στους χώρους του εργάστηκαν γενιές αξιωματικών και πολιτικών υπαλλήλων. Από εκεί οργανώθηκαν υπηρεσίες, αντιμετωπίστηκαν κρίσεις και λήφθηκαν αποφάσεις που συνδέθηκαν με την άμυνα και την ασφάλεια της χώρας. Η σχέση του κτηρίου με την ελληνική ιστορία είναι ακόμη βαθύτερη. Το 1877, πριν ακόμη από την έναρξη της μακράς περιόδου της λειτουργίας του ως διοικητικού κέντρου του Ναυτικού, η σορός του Κωνσταντίνου Κανάρη τέθηκε εκεί σε λαϊκό προσκύνημα, στο Υπουργείο Ναυτικών, στην οδό Παπαρρηγοπούλου.

Λίγες δεκαετίες αργότερα, το 1913, εκεί γιορτάσθηκε η νικηφόρα κατάληξη των Βαλκανικών Πολέμων. Αλλά η ιστορία ενός κτηρίου δεν αποτελείται μόνο από τα γεγονότα που καταγράφονται στα βιβλία. Υπάρχει και η καθημερινή μνήμη των ανθρώπων. Για πολλές δεκαετίες, οι δύο μεγάλοι πίνακες ανακοινώσεων δίπλα στην είσοδο της οδού Παπαρρηγοπούλου αποτελούσαν σημείο αγωνίας για χιλιάδες νέους και τις οικογένειές τους.

Εκεί αναρτώνταν αποτελέσματα εξετάσεων για σχολές και υπηρεσίες του Πολεμικού Ναυτικού. Οι υποψήφιοι επέστρεφαν στο κτήριο μετά τις εξετάσεις για να πληροφορηθούν την έκβαση της προσπάθειάς τους. Η εικόνα αυτή συνδέει το κτήριο όχι μόνο με την ιστορία του θεσμού, αλλά και με τις προσωπικές ιστορίες χιλιάδων ανθρώπων.

Το καταφύγιο κάτω από το κτήριο

Ίσως το λιγότερο γνωστό, αλλά ιδιαίτερα σημαντικό, στοιχείο του συγκροτήματος βρίσκεται κάτω από τη γη. Πρόκειται για το πολεμικό καταφύγιο που δημιουργήθηκε κατά την προπολεμική περίοδο, στο πλαίσιο της προετοιμασίας της χώρας για την αντιμετώπιση αεροπορικών επιθέσεων. Οι εργασίες και οι σχετικές μελέτες ανάγονται στα έτη 1936-1937, ενώ το καταφύγιο ολοκληρώθηκε ουσιαστικά στις αρχές του 1938.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι βαριές θωρακισμένες πόρτες του, οι οποίες προήλθαν από το παροπλισμένο θωρηκτό “Λήμνος”. Το καταφύγιο, όμως, δεν αποτελεί απλώς ένα κατάλοιπο της προπολεμικής περιόδου. Σύμφωνα με προσωπική μαρτυρία του Αντιναυάρχου ε.α. Νικολάου Μανταδάκη, κατά την περίοδο λειτουργίας του Γενικού Επιτελείου Ναυτικού στο συγκρότημα ο υπόγειος χώρος χρησιμοποιήθηκε ως Θάλαμος Επιχειρήσεων του ΓΕΝ. Ο ίδιος, είχε συμμετάσχει από εκεί σε μεγάλης κλίμακας ασκήσεις που διευθύνονταν από το Γενικό Επιτελείο Ναυτικού.

Έτσι, ο χώρος που είχε κατασκευαστεί για την προστασία του Ναυτικού σε περίπτωση πολέμου απέκτησε στη συνέχεια και πραγματική επιχειρησιακή λειτουργία. Αυτό προσθέτει μία ακόμη σελίδα στην ιστορία του κτηρίου.

Αξιοποίηση και εμπορική εκμετάλλευση

Η δημόσια περιουσία ασφαλώς πρέπει να αξιοποιείται. Το ερώτημα όμως είναι τι σημαίνει αξιοποίηση στην περίπτωση ενός ακινήτου με τέτοια ιστορική και θεσμική αξία. Η οικονομική απόδοση δεν μπορεί να αποτελεί το μοναδικό κριτήριο. Υπάρχει ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα από την ίδια τη ναυτική μας ιστορία: το θωρηκτό Γ. Αβέρωφ.

Θα μπορούσε, από μια αυστηρά οικονομική οπτική, να είχε αντιμετωπισθεί ως παλαιό πολεμικό υλικό. Η Πολιτεία επέλεξε όμως να το διατηρήσει ως πλωτό μουσείο. Σήμερα το “Αβέρωφ” δεν είναι απλώς ένα διατηρημένο πολεμικό πλοίο. Είναι ένας ζωντανός χώρος ιστορίας, εκπαίδευσης και μνήμης. Γιατί να μην μπορεί να εφαρμοστεί η ίδια λογική και σε ένα ιστορικό κτήριο που συνδέθηκε επί περισσότερο από έναν αιώνα με το Ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό;

Μια διαφορετική μορφή αξιοποίησης

Για τον λόγο αυτό προτάθηκε στην Πολιτεία να εξετάσει μια διαφορετική λύση: τη δημιουργία στο ιστορικό συγκρότημα ενός Εθνικού Κέντρου Ναυτικής Ιστορίας, Παράδοσης και Πολιτισμού.

Δεν πρόκειται για πρόταση διατήρησης ενός κλειστού ή ανενεργού κτηρίου. Το αντίθετο. Ένα τέτοιο Κέντρο θα μπορούσε να συνδυάζει την ιστορική έρευνα, τις εκθέσεις, την εκπαίδευση, τις επιστημονικές εκδηλώσεις, την ψηφιοποίηση και ανάδειξη αρχείων, καθώς και την παρουσίαση της ιστορίας του Ελληνικού Ναυτικού στο ευρύ κοινό.

Παράλληλα, η διατήρηση της παρουσίας υπηρεσιών του Πολεμικού Ναυτικού και της Ένωσης Αποστράτων Αξιωματικών Ναυτικού θα εξασφάλιζε ότι το κτήριο δεν θα μετατραπεί σε ένα αποκομμένο “μουσειακό κέλυφος”, αλλά θα εξακολουθήσει να αποτελεί ζωντανό τμήμα της ναυτικής κοινότητας.

Αλλες χώρες αξιοποίησαν το παρελθόν τους

Η πρόταση αυτή δεν αντιτίθεται στην αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας. Προτείνει μια διαφορετική μορφή αξιοποίησης, στην οποία η ιστορική αξία αποτελεί πλεονέκτημα και όχι εμπόδιο. Η ιστορική εμπειρία άλλων χωρών δείχνει ότι αυτό είναι απολύτως εφικτό. Από το “Admiralty” στο Λονδίνο και το “Hôtel de la Marine” στο Παρίσι έως τα αμερικανικά ναυτικά πανδοχεία, μνημεία και μουσεία, η ιστορική ναυτική κληρονομιά αντιμετωπίζεται ως δημόσιο πολιτιστικό κεφάλαιο.

Η Ελλάδα, μια χώρα με μία από τις σημαντικότερες ναυτικές παραδόσεις στον κόσμο και με μια από τις ισχυρότερες εμπορικές ναυτιλίες της εποχής μας, δεν διαθέτει ακόμη έναν αντίστοιχο εθνικό θεσμό που να συγκεντρώνει αυτή τη λειτουργία. Ίσως, λοιπόν, το ιστορικό κτήριο της Κλαυθμώνος να προσφέρει μια μοναδική ευκαιρία. Δεν είναι απλώς ένα ακίνητο που πρέπει να αξιοποιηθεί. Είναι ένας αυθεντικός τόπος της ιστορίας του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού. Η οικονομική αξιοποίηση και η προστασία της ιστορικής μνήμης δεν είναι υποχρεωτικά αντίθετοι στόχοι.

Το πραγματικό ερώτημα είναι αν θα επιλέξουμε να δούμε το κτήριο μόνο ως ακίνητο ή αν θα αναγνωρίσουμε την πολύ μεγαλύτερη αξία που μπορεί να αποκτήσει, όταν η ιστορία του μετατραπεί σε ζωντανό δημόσιο αγαθό. Η ανοικτή επιστολή που απηύθυνα στις 9 Αυγούστου προς τον Πρωθυπουργό και τους αρμόδιους υπουργούς ζητεί ακριβώς αυτό: πριν ληφθεί οριστικά οποιαδήποτε απόφαση για τη νέα χρήση του κτηρίου, να εξεταστεί σοβαρά η δυνατότητα δημιουργίας εκεί του Εθνικού Κέντρου Ναυτικής Ιστορίας, Παράδοσης και Πολιτισμού. Γιατί ορισμένα κτήρια μπορούν να αλλάξουν χρήση. Η ιστορία τους, όμως, δεν μπορεί να μεταφερθεί αλλού.

Ένας ακόμη Αμερικανός αξιωματούχος χαρακτήρισε τις πληροφορίες για απειλές κατά της ζωής του Τραμπ ως «προερχόμενες από το Ισραήλ, όχι από τις ΗΠΑ» και αξιολογημένες με «χαμηλό βαθμό βεβαιότητας». Οι αμφιβολίες που υπήρχαν σε τμήματα του αμερικανικού μηχανισμού πληροφοριών σχετικά με το κατά πόσο υπήρχε άμεση απειλή κατά του προέδρου προσθέτουν μια νέα διάσταση στην απόφαση του Λευκού Οίκου να αποκρύψει την πραγματική τοποθεσία του Τραμπ κατά την αναχώρησή του από τη σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα στις 8 Ιουλίου.

Όπως είχε αποκαλύψει η Washington Post, ο Τραμπ επιβιβάστηκε μπροστά στις κάμερες στο παλαιότερο Air Force One. Στη συνέχεια, όμως, απομακρύνθηκε κρυφά μέσω οχήματος τροφοδοσίας του αεροδρομίου και μεταφέρθηκε σε ένα C-32A της αμερικανικής Πολεμικής Αεροπορίας, με το οποίο πέταξε μαζί με λίγους στενούς συνεργάτες του προς τη Βρετανία.

Ο Λευκός Οίκος δεν απάντησε ευθέως σε ερωτήματα σχετικά με το περιεχόμενο των πληροφοριών που είχαν λάβει οι ΗΠΑ ούτε για τον τρόπο με τον οποίο αυτές είχαν αξιολογηθεί από τις αμερικανικές υπηρεσίες. «Όπως έχει δηλώσει ο πρόεδρος, έχει αντιμετωπίσει πολυάριθμες απειλές κατά της ζωής του, συμπεριλαμβανομένων απειλών από το Ιράν, και λαμβάνεται κάθε μέτρο για να διασφαλιστεί η ασφάλειά του», ανέφερε Αμερικανός αξιωματούχος. «Βασική αποστολή της Secret Service είναι η προστασία του προέδρου και αυτό πέτυχε».

Παρά τις επιφυλάξεις για την αξιοπιστία των πληροφοριών, ο Λευκός Οίκος και η Secret Service φαίνεται ότι αποφάσισαν πως δεν υπήρχε περιθώριο να αναλάβουν οποιοδήποτε ρίσκο. Οι απειλές του Ιράν για τη δολοφονία του Τραμπ και άλλων υψηλόβαθμων Αμερικανών αξιωματούχων αποτελούν σοβαρό ζήτημα ασφαλείας για την Ουάσινγκτον από το 2020, όταν οι ΗΠΑ σκότωσαν τον Κασέμ Σουλεϊμανί, επικεφαλής της επίλεκτης Δύναμης Κουντς των Φρουρών της Επανάστασης.

Οι ανησυχίες εντάθηκαν ακόμη περισσότερο μετά τη δολοφονία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεϊ τον Φεβρουάριο, μαζί με δεκάδες ακόμη κορυφαίους Ιρανούς αξιωματούχους, κατά την έναρξη του πολέμου. Ο Τραμπ έχει γίνει στόχος τριών γνωστών σχεδίων δολοφονίας από την προεκλογική εκστρατεία του 2024, χωρίς ωστόσο να έχει προκύψει γνωστή σύνδεση μεταξύ των δραστών ή υπόπτων αυτών των υποθέσεων και του Ιράν.

Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, η περίπλοκη επιχείρηση της Secret Service στην Άγκυρα οργανώθηκε με γνώμονα τη μέγιστη δυνατή προφύλαξη, παρά τα ερωτήματα γύρω από τις ισραηλινές πληροφορίες. «Η Secret Service είχε τρεις περιπτώσεις κατά τις οποίες φτάσαμε πολύ κοντά με αυτόν τον πρόεδρο, οπότε δεν παίρνει κανένα ρίσκο», ανέφερε. «Έκαναν αυτό που έπρεπε να κάνουν». Η Wall Street Journal είχε αναφέρει πρώτη τον περασμένο μήνα ότι το Ισραήλ είχε μοιραστεί με την αμερικανική κυβέρνηση πληροφορίες για την ιρανική απειλή.

Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο που αποκαλύπτει η Washington Post είναι ότι το C-32A που μετέφερε μυστικά τον Τραμπ από την Άγκυρα στην αεροπορική βάση Mildenhall στη Βρετανία συνοδευόταν από μαχητικά F-16, σύμφωνα με δύο Αμερικανούς αξιωματούχους και άλλο υλικό που εξέτασε η εφημερίδα.

Ο ίδιος ο Τραμπ, στις πρώτες δημόσιες δηλώσεις του για τη μυστική επιχείρηση, ανέφερε ότι η απόφαση να ταξιδέψει με διαφορετικό αεροσκάφος ελήφθη από τη Secret Service. «Εξαρτάται πραγματικά από τη Secret Service. Εγώ απλώς ακολουθώ αυτό που θέλουν να κάνουν», είπε στους δημοσιογράφους. «Ήθελαν να πάω με διαφορετική πτήση, διαφορετικό αεροπλάνο, με την ίδια ασφάλεια… Κάνω ό,τι μου λένε».

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι εκτιμήσεις ορισμένων Αμερικανών αξιωματούχων ότι η προειδοποίηση του Ισραήλ ενδεχομένως δεν είχε αποκλειστικό στόχο την ενημέρωση της Ουάσινγκτον για έναν κίνδυνο. Νυν και πρώην Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσαν στην Washington Post ότι ορισμένα στελέχη των υπηρεσιών πληροφοριών εξέλαβαν την ισραηλινή προειδοποίηση ως προσπάθεια που αποσκοπούσε περισσότερο στο να επηρεάσει τις αποφάσεις του Τραμπ και την αμερικανική πολιτική στην περιοχή.

Το Ισραήλ θεωρεί το Ιράν μακράν τη σοβαρότερη άμεση απειλή για την ασφάλειά του. Παράλληλα, όμως, αντιμετωπίζει την Τουρκία ως απειλή μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα και φέρεται να ανησυχεί για τη βελτίωση των σχέσεων μεταξύ Ουάσινγκτον και Άγκυρας, η οποία ενισχύεται από την προσωπική σχέση του Τραμπ με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Πρώην Αμερικανός αξιωματούχος υποστήριξε ότι η συγκεκριμένη προειδοποίηση εντασσόταν σε ένα ευρύτερο μοτίβο ισραηλινών πληροφοριών που, κατά την εκτίμηση ορισμένων Αμερικανών αξιωματούχων, έχουν στόχο τόσο να επηρεάσουν τις προεδρικές αποφάσεις όσο και να ενημερώσουν γι’ αυτές.

Ένα ακόμη στοιχείο που ενισχύει τα ερωτήματα για το πόσο άμεση θεωρούνταν η απειλή αφορά τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο. Σύμφωνα με πρώην Αμερικανό αξιωματούχο, ο Ρούμπιο είχε ενημερωθεί τόσο για τις ισραηλινές πληροφορίες περί απειλής όσο και για το σχέδιο παραπλάνησης της Secret Service. Παρ’ όλα αυτά, επέλεξε να επιβιβαστεί στο παλαιότερο Air Force One, το οποίο, εάν το ιρανικό σχέδιο ήταν πραγματικό, θα μπορούσε να αποτελέσει στόχο.

Άλλος Αμερικανός αξιωματούχος που γνώριζε τις συζητήσεις για την ασφάλεια εξέφρασε επίσης αμφιβολίες για τη σοβαρότητα της απειλής, επισημαίνοντας ότι δεκάδες χιλιάδες μέλη των τουρκικών δυνάμεων ασφαλείας είχαν κινητοποιηθεί για τη σύνοδο του ΝΑΤΟ.

Οι Δημοκρατικοί ζητούν πλέον από την κυβέρνηση περισσότερες διευκρινίσεις για την πρωτοφανή επιχείρηση παραπλάνησης. «Με ενδιαφέρει πολύ να μάθω σε ποιον βαθμό οι πληροφορίες που παρείχε το Ισραήλ ήταν όχι μόνο αξιόπιστες αλλά και ανεξάρτητα επαληθεύσιμες», δήλωσε στην Washington Post ο Δημοκρατικός γερουσιαστής Κρις Βαν Χόλεν. «Δεν έχω καμία αμφιβολία ότι το Ιράν θα ήθελε να δει τον πρόεδρο νεκρό, αλλά όλο αυτό μοιάζει κάπως εξωπραγματικό».

Όταν ολοκληρώθηκε η Αμερικανική Επανάσταση, οι δεκατρείς Πολιτείες είχαν αποκτήσει την ανεξαρτησία τους, όχι όμως και πραγματική ενότητα. Κάθε Πολιτεία είχε τα δικά της χρέη, τη δική της οικονομική πολιτική και τις δικές της προτεραιότητες. Η νέα ομοσπονδιακή κυβέρνηση ήταν ακόμη αδύναμη και πολλοί αμφέβαλλαν αν οι Ηνωμένες Πολιτείες θα εξελίσσονταν ποτέ σε πραγματικό κράτος ή θα κατέληγαν σε μια χαλαρή συνομοσπονδία, ευάλωτη στις εσωτερικές αντιθέσεις και στις εξωτερικές πιέσεις.

Ο πρώτος υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Alexander Hamilton, αντιλήφθηκε ότι το πρόβλημα δεν ήταν απλώς οικονομικό. Ήταν βαθύτατα πολιτικό. Η πρότασή του ήταν επαναστατική: η ομοσπονδιακή κυβέρνηση να αναλάβει τα χρέη όλων των Πολιτειών που είχαν δημιουργηθεί κατά τη διάρκεια της Επανάστασης. Με τον τρόπο αυτό, το δημόσιο χρέος θα γινόταν κοινό.

Οι πιστωτές δεν θα είχαν πλέον συμφέρον μόνο από την οικονομική ευημερία της Βιρτζίνια ή της Μασαχουσέτης, αλλά από τη σταθερότητα και την αξιοπιστία ολόκληρης της Αμερικανικής Ομοσπονδίας. Το κοινό χρέος δημιουργούσε κοινό συμφέρον και το κοινό συμφέρον δημιουργούσε πολιτική ενότητα.

Η απόφαση εκείνη δεν ήταν καθόλου αυτονόητη. Προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, καθώς πολλές Πολιτείες θεωρούσαν άδικο να επωμιστούν χρέη άλλων. Ωστόσο, ο Hamilton κατάφερε να επιβάλει την αντίληψη ότι η δημιουργία ενός πραγματικού κράτους απαιτούσε κοινή δημοσιονομική ευθύνη. Η οικονομία έγινε εργαλείο πολιτικής ενοποίησης. Δεν είναι υπερβολή να υποστηρίξει κανείς ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν ενώθηκαν μόνο μέσω του Συντάγματος, αλλά και μέσω του κοινού δημόσιου χρέους.

Κοινό χρέος: αιτία διαφωνίας στην Ευρώπη

Διακόσια και πλέον χρόνια αργότερα, η Ευρώπη βρέθηκε μπροστά σε ένα ανάλογο ιστορικό σταυροδρόμι. Η ελληνική κρίση χρέους δεν αφορούσε αποκλειστικά την Ελλάδα. Αποκάλυψε τις εγγενείς αδυναμίες της Ευρωζώνης: κοινό νόμισμα χωρίς κοινή δημοσιονομική πολιτική, κοινή νομισματική αρχή χωρίς κοινό υπουργείο Οικονομικών και ενιαία αγορά χωρίς πραγματική πολιτική ένωση.

Η επιλογή που κυριάρχησε υπό την καθοριστική επιρροή του Γερμανού υπουργού Οικονομικών Βόλφγκανγκ Σόιμπλε ήταν διαφορετική από εκείνη του Hamilton. Η βασική αρχή ήταν ότι κάθε κράτος παραμένει αποκλειστικά υπεύθυνο για τα χρέη του. Η αμοιβαιοποίηση του χρέους απορρίφθηκε, ενώ η δημοσιονομική πειθαρχία και οι αυστηροί όροι χρηματοδότησης αποτέλεσαν τον πυρήνα της ευρωπαϊκής απάντησης στην κρίση. Τα προγράμματα διάσωσης συνοδεύτηκαν από εκτεταμένη επιτήρηση, μεταρρυθμίσεις και λιτότητα, με στόχο την αποκατάσταση της αξιοπιστίας των δημόσιων οικονομικών.

Η επιλογή αυτή είχε τη δική της λογική. Η γερμανική πλευρά φοβόταν ότι η κοινή ανάληψη των χρεών θα δημιουργούσε κίνητρα δημοσιονομικής χαλάρωσης και θα μετέφερε το κόστος των επιλογών μιας χώρας στους φορολογουμένους μιας άλλης. Ωστόσο, η πολιτική αυτή είχε και σημαντικές πολιτικές συνέπειες. Αντί να ενισχυθεί η αίσθηση κοινής ευθύνης, εδραιώθηκε η διάκριση μεταξύ “δανειστών” και “οφειλετών”, μεταξύ “ενάρετου Βορρά” και “απείθαρχου Νότου”. Η οικονομική κρίση μετατράπηκε σταδιακά και σε κρίση αμοιβαίας εμπιστοσύνης.

Από εκείνο το σημείο και μετά, οι φυγόκεντρες τάσεις μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση έγιναν περισσότερο ορατές. Η άνοδος ευρωσκεπτικιστικών κομμάτων, η επιδείνωση των σχέσεων ανάμεσα σε αρκετές κυβερνήσεις και τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, αλλά και το Brexit, ανέδειξαν ότι η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση δεν ήταν πλέον μια γραμμική και αδιαμφισβήτητη διαδικασία. Προφανώς, τα φαινόμενα αυτά δεν μπορούν να αποδοθούν αποκλειστικά στην ελληνική κρίση ή στις επιλογές του Σόιμπλε . Ωστόσο, η κρίση εκείνης της περιόδου αποτέλεσε ένα σημείο καμπής, κατά το οποίο οι διαφορετικές αντιλήψεις για το μέλλον της Ευρώπης ήρθαν στο προσκήνιο.

Είναι χαρακτηριστικό ότι αρκετοί διακεκριμένοι οικονομολόγοι και πολιτικοί αναλυτές μίλησαν για το χαμένο “Hamiltonian Moment” της Ευρώπης. Με τον όρο αυτό περιέγραψαν την ευκαιρία που είχε η Ευρωπαϊκή Ένωση να προχωρήσει σε βαθύτερη δημοσιονομική ολοκλήρωση μέσω κοινής έκδοσης χρέους και ισχυρότερων κοινών δημοσιονομικών θεσμών. Κατά την άποψή τους, η ελληνική κρίση θα μπορούσε να αποτελέσει για την Ευρώπη ό,τι υπήρξε ο Πόλεμος της Ανεξαρτησίας για τις Ηνωμένες Πολιτείες: την αφορμή για τη μετάβαση από μια ένωση κρατών σε μια πραγματική Πολιτική Ένωση.

Η Ευρώπη έκανε το πρώτο βήμα, αλλά όχι το άλμα

Αξίζει βέβαια να σημειωθεί ότι η πανδημία του κορωνοϊού οδήγησε αργότερα σε μια σημαντική, αν και περιορισμένη, μεταβολή. Η δημιουργία του ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάκαμψης χρηματοδοτήθηκε μέσω κοινής έκδοσης χρέους από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, γεγονός που αρκετοί χαρακτήρισαν ως ένα καθυστερημένο και μερικό “Hamiltonian Moment”. Ωστόσο, η επιλογή αυτή είχε έκτακτο χαρακτήρα και δεν συνοδεύτηκε από τη δημιουργία μόνιμης δημοσιονομικής ένωσης ή ενός πραγματικού ευρωπαϊκού υπουργείου Οικονομικών.

Η σύγκριση μεταξύ Hamilton και Σόιμπλε δεν αφορά επομένως μόνο δύο υπουργούς Οικονομικών. Αφορά δύο διαφορετικές αντιλήψεις για τη φύση της πολιτικής ενοποίησης. Ο Hamilton πίστευε ότι η κοινή ευθύνη δημιουργεί κοινό μέλλον. Ο Σόιμπλε έδινε προτεραιότητα στην εθνική ευθύνη ως προϋπόθεση σταθερότητας. Η πρώτη αντίληψη επιδίωκε να οικοδομήσει την ενότητα μέσω της αμοιβαίας δέσμευσης. Η δεύτερη επεδίωκε να προστατεύσει τη σταθερότητα μέσω της αυστηρής τήρησης των κανόνων.

Το ποια από τις δύο προσεγγίσεις είναι ιστορικά δικαιότερη θα συνεχίσει να αποτελεί αντικείμενο συζήτησης. Εκείνο όμως που δύσκολα μπορεί να αμφισβητηθεί είναι ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί μέχρι σήμερα να αναζητά την ισορροπία ανάμεσα στην εθνική κυριαρχία και στην κοινή πολιτική ευθύνη. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έλυσαν αυτό το δίλημμα ήδη από τα τέλη του 18ου αιώνα. Η Ευρώπη εξακολουθεί να το αντιμετωπίζει στον 21ο.

Για την υπόθεση έχει σχηματιστεί δικογραφία προκειμένου να διερευνηθούν τα ακριβή αίτια και οι συνθήκες του τραγικού περιστατικού. Στο μικροσκόπιο μπαίνει πλέον η ηλεκτρολογική εγκατάσταση του σπιτιού, προκειμένου να διαπιστωθεί αν τηρούνταν όλες οι προβλεπόμενες προδιαγραφές ασφαλείας, αν υπήρχε κάποια βλάβη ή διαρροή ρεύματος και, κυρίως, αν προκύπτουν ευθύνες για τον θάνατο του 17χρονου.

Αλλά δεν είναι αυτό που εννοεί στις δηλώσεις του ο Τουφάν Έρχιουρμαν. Αυτό που υποστηρίζει είναι πώς ο ίδιος, το κατοχικό καθεστώς, πράττουν ό,τι εξυπηρετεί την Τουρκία. Γνωρίζει δε πως η Τουρκία δεν είναι το ίδιο με τις άλλες δυο εγγυήτριες δυνάμεις, την Ελλάδα και τη Βρετανία. Πρωτίστως με την Ελλάδα.

Στη συνέντευξή του, που δόθηκε με την ευκαιρία της συμπλήρωσης 9,5 μηνών(!), από τότε που ανέλαβε εγκάθετος της Τουρκίας στα κατεχόμενα, ρωτήθηκε για το μοντέλο λύσης του Κυπριακού. Ο κ. Έρχιουρμαν είπε ότι «δεν πρέπει να συζητούμε το όνομα του μοντέλου, αλλά το περιεχόμενο, τη μεταβατική περίοδο και τα βήματα που θα διευκολύνουν τη ζωή των κοινοτήτων». Και ενώ κι αυτή η τοποθέτησή του έχει μια πολιτική εξήγηση, η πραγματικότητα είναι διαφορετική: Ο Έρχιουρμαν αποφεύγει να αναφερθεί στο μοντέλο λύσης καθώς δεν το επιτρέπει τούτο η Άγκυρα. Δεν αναφέρεται σε λύση “δυο κράτη”, γιατί σκέφτεται το κομματικό του ακροατήριο. Δεν αναφέρεται σε ομοσπονδία γιατί θα προκαλέσει τούτο την αντίδραση της Άγκυρας. Και δεν θα είναι απλώς αντίδραση…

Βολές Έρχιουρμαν κατά Χριστοδουλίδη!

Δεν απέφυγε, πάντως, να κατηγορήσει και τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Νίκο Χριστοδουλίδη, τόσο για τα ΜΟΕ, τη διάνοιξη οδοφραγμάτων και την αποναρκοθέτηση. Επί τούτου είπε ψέματα, υποστηρίζοντας πως ο Πρόεδρος τούμπαρε την συμφωνία ενώ είναι γνωστό ότι αυτός απέρριψε την πρόταση του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνι Γκουτέρες.

Μάλιστα αρχικά- στο δείπνο- την αποδέχθηκε ενώ την επόμενη ημέρα, το πήρε πίσω! Αναφερόμενος σε δηλώσεις του Προέδρου της Δημοκρατίας για το θέμα των συλλήψεων για σφετερισμό ελληνοκυπριακών περιουσιών, ο Έρχιουρμαν ανέφερε ότι «το “θα συλλάβουμε αν χρειαστεί” δείχνει ότι οι συλλήψεις είναι πολιτικές», και ισχυρίστηκε ότι ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης δήθεν «ομολόγησε ότι το δίκαιο χρησιμοποιείται ως πολιτικό εργαλείο».

Ειδικότερα, ακραίος κίνδυνος πυρκαγιάς – Κατάσταση Συναγερμού (κατηγορία κινδύνου 5) προβλέπεται για τις εξής περιοχές:

– Περιφέρεια Αττικής

– Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας (ΠΕ Βοιωτίας, ΠΕ Εύβοιας)

– Περιφέρεια Πελοποννήσου (ΠΕ Αργολίδας, ΠΕ Κορινθίας)

– Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου (ΠΕ Λέσβου)

Πολύ υψηλός κίνδυνος πυρκαγιάς (κατηγορία κινδύνου 4) προβλέπεται για τις εξής περιοχές:

– Περιφέρεια Αττικής (νήσος Κυθήρων)

– Περιφέρεια Πελοποννήσου (ΠΕ Κορινθίας, ΠΕ Αρκαδίας, ΠΕ Λακωνίας)

– Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδος

– Περιφέρεια Ιονίων Νήσων (ΠΕ Λευκάδας, ΠΕ Κεφαλλονιάς, ΠΕ Ιθάκης, ΠΕ Ζακύνθου)

– Περιφέρεια Ηπείρου (ΠΕ ‘Αρτας, ΠΕ Πρέβεζας)

– Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας (ΠΕ Βοιωτίας, ΠΕ Φωκίδας, ΠΕ Φθιώτιδας, ΠΕ Εύβοιας συμπεριλαμβανομένης της νήσου Σκύρου)

– Περιφέρεια Θεσσαλίας (ΠΕ Σποράδων)

– Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου

– Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας (ΠΕ Χαλκιδικής και ‘Αγιον Όρος)

– Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης (ΠΕ Καβάλας, ΠΕ Θάσου, ΠΕ Ξάνθης, ΠΕ Ροδόπης, ΠΕ Έβρου συμπεριλαμβανομένης της νήσου Σαμοθράκης)

– Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου (Περιφερειακές Ενότητες Κυκλάδων)

Η Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας έχει ενημερώσει τις αρμόδιες υπηρεσιακά εμπλεκόμενες κρατικές υπηρεσίες, καθώς και τις Περιφέρειες και τους Δήμους των ανωτέρω περιοχών, ώστε να βρίσκονται σε αυξημένη ετοιμότητα πολιτικής προστασίας προκειμένου να αντιμετωπίσουν άμεσα τυχόν επεισόδια πυρκαγιών.

ΣΕ ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΦΥΛΑΚΗ ΤΟ ΠΣ ΣΤΙΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΥΝΑΓΕΡΜΟΥ

Από πλευράς Πυροσβεστικού Σώματος, όπως ανακοινώθηκε, συνεχίζονται οι περιπολίες εναέριας επιτήρησης, καθώς και περιπολίες από Πυροσβεστικές, Αστυνομικές και Στρατιωτικές δυνάμεις.

Επιπρόσθετα, σε γενική επιφυλακή τίθεται το προσωπικό των Πυροσβεστικών Υπηρεσιών όπου στην περιοχή ευθύνης τους αναμένεται ακραίος κίνδυνος πυρκαγιάς (κατηγορία κίνδυνου 5).

Επίσης, σε μερική επιφυλακή τίθεται το προσωπικό των Πυροσβεστικών Υπηρεσιών που στην περιοχή ευθύνης τους αναμένεται πολύ υψηλός κίνδυνός πυρκαγιάς (κατηγορία κίνδυνου 4), σύμφωνα με τον Χάρτη Πρόβλεψης Κινδύνου Πυρκαγιάς που εκδίδει η Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης & Πολιτικής Προστασίας.

Ταυτόχρονα, για τις ανωτέρω περιοχές, εφαρμόζεται το Σχέδιο δράσεων Πολιτικής Προστασίας για την αντιμετώπιση κινδύνων λόγω δασικών πυρκαγιών, σύμφωνα με το οποίο, μεταξύ άλλων, προβλέπεται, η εφαρμογή του μέτρου της προληπτικής απαγόρευσης της κυκλοφορίας οχημάτων και παραμονής εκδρομέων σε εθνικούς δρυμούς, δάση και «ευπαθείς» περιοχές.

Σε άμεση συνεργασία με τη Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας έχουν ενημερωθεί όλες οι αρμόδιες εμπλεκόμενες κρατικές υπηρεσίες, καθώς και οι Περιφέρειες και Δήμοι των ανωτέρω περιοχών, ώστε να βρίσκονται σε αυξημένη ετοιμότητα για τη λήψη μέτρων αρμοδιότητάς τους.

ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ

Από την Πολιτική Προστασία και το Πυροσβεστικό Σώμα απευθύνεται ισχυρή έκκληση στους πολίτες:

1. Να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί και να αποφεύγουν ενέργειες στην ύπαιθρο που μπορούν να προκαλέσουν πυρκαγιά από αμέλεια, όπως

i. το κάψιμο ξερών χόρτων και κλαδιών ή υπολειμμάτων καθαρισμού,

ii. η χρήση μηχανημάτων που προκαλούν σπινθήρες όπως δισκοπρίονα, συσκευές συγκόλλησης,

iii. η χρήση υπαίθριων ψησταριών,

iv. το κάπνισμα μελισσών,

v. η ρίψη αναμμένων τσιγάρων, κ.ά.

2. Να παρακολουθούν τις πληροφορίες για την πρόληψη δασικών πυρκαγιών που είναι διαθέσιμες στην ιστοσελίδα και στους επίσημους λογαριασμούς του Πυροσβεστικού Σώματος, στο Facebook και στο Twitter.

3. Σε περίπτωση που αντιληφθούν πυρκαγιά, να ειδοποιούν αμέσως την Πυροσβεστική Υπηρεσία στον αριθμό κλήσης 199.

Υπενθυμίζεται ότι κατά τη διάρκεια της αντιπυρικής περιόδου απαγορεύεται η καύση των αγρών.

Για περισσότερες πληροφορίες και οδηγίες αυτοπροστασίας από τους κινδύνους των δασικών πυρκαγιών, οι πολίτες μπορούν να επισκεφθούν την ιστοσελίδα της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας στην ηλεκτρονική διεύθυνση www.civilprotection.gr.

Τέλος, παρακαλούνται όλοι οι πολίτες να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί και σε περίπτωση πυρκαγιάς, για τη δική τους ασφάλεια, να ακολουθούν πιστά τις υποδείξεις των αρμόδιων Αρχών.

Στη συνεδρίαση της JPG θα συμμετάσχουν επίσης αξιωματούχοι των αρμόδιων θεσμών των δύο χωρών. Οι δύο πλευρές θα εξετάσουν τα αποτελέσματα της δεύτερης συνεδρίασης του Ανώτατου Συμβουλίου Στρατηγικής Συνεργασίας (HLSCC), η οποία πραγματοποιήθηκε στο Κάιρο στις 4 Φεβρουαρίου υπό τη συμπροεδρία των προέδρων των δύο χωρών. Στην ατζέντα θα βρίσκονται επίσης οι προετοιμασίες για την τρίτη συνεδρίαση του HLSCC, η οποία έχει προγραμματιστεί να πραγματοποιηθεί στην Τουρκία το 2028.

Κατά την επίσκεψή του, ο Φιντάν αναμένεται να γίνει δεκτός από τον Αιγύπτιο πρόεδρο Αμπντέλ Φατάχ αλ-Σίσι και να έχει συνομιλίες με ανώτερους Αιγύπτιους αξιωματούχους. Οι συναντήσεις θα επικεντρωθούν στις σχέσεις Τουρκίας–Αιγύπτου στους τομείς της πολιτικής, της οικονομίας, του εμπορίου και της άμυνας.

Οι δύο πλευρές θα εξετάσουν την πορεία των συμφωνιών που βρίσκονται υπό διαπραγμάτευση και θα συζητήσουν τρόπους εντατικοποίησης των επαφών μεταξύ αρμόδιων θεσμών, οργανισμών και επιχειρηματικών κύκλων. Παράλληλα, θα εξετάσουν μέτρα για την ενθάρρυνση των αμοιβαίων επενδύσεων, με κοινό στόχο την αύξηση του διμερούς εμπορίου στα 15 δισ. δολάρια.

Ενέργεια και αμυντική βιομηχανία στην ατζέντα Φιντάν

Οι συνομιλίες θα καλύψουν ευκαιρίες συνεργασίας σε διάφορους τομείς, κυρίως στους υδρογονάνθρακες, τη διασύνδεση των ηλεκτρικών δικτύων, τις ενεργειακές υποδομές και την εξόρυξη. Ο Φιντάν θα υπογραμμίσει επίσης τον ρόλο των μεταφορών, της συνδεσιμότητας και της ενέργειας στην περαιτέρω εμβάθυνση των οικονομικών σχέσεων Τουρκίας–Αιγύπτου. Στην ατζέντα περιλαμβάνονται επίσης βήματα για την ενίσχυση της συνεργασίας στους τομείς των στρατιωτικών σχέσεων και της αμυντικής βιομηχανίας.

Στο επίκεντρο το Ορμούζ, η Γάζα, η Συρία και η Λιβύη

Οι συναντήσεις θα επικεντρωθούν επίσης σε περιφερειακά ζητήματα, μεταξύ άλλων στα Στενά του Ορμούζ, τη Γάζα, τη Συρία, τη Λιβύη, την Ανατολική Μεσόγειο και το Σουδάν. Ο Φιντάν θα εκφράσει την υποστήριξη της Τουρκίας στις διπλωματικές προσπάθειες για την επανεγκαθίδρυση της εκεχειρίας μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν και για το άνοιγμα του Ορμούζ το συντομότερο δυνατό. Θα υπογραμμίσει την εκτίμηση της Άγκυρας για τις εποικοδομητικές πρωτοβουλίες της Αιγύπτου με στόχο τον τερματισμό των συγκρούσεων στην περιοχή.

Σε ό,τι αφορά τη Γάζα, ο Φιντάν αναμένεται να τονίσει την ανάγκη να σταματήσουν οι συνεχιζόμενες επιθέσεις, να εφαρμοστεί πλήρως η εκεχειρία και να διασφαλιστεί η απρόσκοπτη και χωρίς εμπόδια παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας. Οι δύο πλευρές αναμένεται επίσης να συζητήσουν την εφαρμογή της δεύτερης φάσης του Σχεδίου Ειρήνης για τη Γάζα.

Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών θα αναφερθεί επίσης στους κινδύνους που δημιουργούν για την περιφερειακή σταθερότητα οι επιθέσεις του Ισραήλ κατά της Παλαιστίνης, καθώς και οι επιθετικές ενέργειές του εναντίον του Λιβάνου και της Συρίας. Οι συνομιλίες θα καλύψουν μέτρα ώστε η διεθνής κοινότητα να υιοθετήσει ισχυρότερη στάση απέναντι σε αυτές τις εξελίξεις.

Ο Φιντάν θα ανταλλάξει απόψεις σχετικά με τις προσπάθειες για την εγκαθίδρυση διαρκούς σταθερότητας και ασφάλειας στη Συρία, στη βάση της εδαφικής ακεραιότητας της χώρας. Για τη Λιβύη, θα υπογραμμίσει την ανάγκη κοινών προσπαθειών για τη διασφάλιση μακροπρόθεσμης σταθερότητας, με προτεραιότητα στην πολιτική ενότητα της χώρας. Αναμένεται επίσης να εκφράσει την ικανοποίησή του για τις στενές και συνεχείς διαβουλεύσεις με την Αίγυπτο σχετικά με το λιβυκό ζήτημα.

Παράλληλα, οι συνομιλίες θα περιλαμβάνουν αξιολόγηση του ρόλου που μπορούν να διαδραματίσουν η Τουρκία και η Αίγυπτος στην οικοδόμηση διαρκούς ειρήνης στην Ανατολική Μεσόγειο και στην ενίσχυση των προοπτικών περιφερειακής ευημερίας. Ο Φιντάν θα εκφράσει επίσης υποστήριξη στην κυριαρχία, την ενότητα και την εδαφική ακεραιότητα του Σουδάν, επισημαίνοντας τον κρίσιμο ρόλο του διαλόγου και των διπλωματικών προσπαθειών για την αποκατάσταση της σταθερότητας στη χώρα.

Επιταχύνονται οι σχέσεις Τουρκίας-Αιγύπτου

Η Αίγυπτος κατατάσσεται στην πρώτη θέση μεταξύ των βασικών εμπορικών και εξαγωγικών εταίρων της Τουρκίας στην αφρικανική ήπειρο. Ο όγκος του διμερούς εμπορίου ανήλθε σε 8 δισ. δολάρια το 2025, ενώ οι πρόεδροι των δύο χωρών έχουν θέσει ως στόχο την αύξησή του στα 15 δισ. δολάρια το επόμενο διάστημα. Οι τουρκικές επενδύσεις στην Αίγυπτο ξεπερνούν τα 4 δισ. δολάρια. Παράλληλα, εταιρείες τουρκικών συμφερόντων συμβάλλουν στην απασχόληση περίπου 100.000 Αιγυπτίων. Η πρόσφατη δυναμική στις σχέσεις Τουρκίας–Αιγύπτου δεν δημιουργεί μόνο τις προϋποθέσεις για την περαιτέρω εμβάθυνση της διμερούς συνεργασίας, αλλά ενισχύει και τις κοινές προσπάθειες για την εγκαθίδρυση περιφερειακής ειρήνης και σταθερότητας.

Η Κοινή Ομάδα Σχεδιασμού Τουρκίας–Αιγύπτου (JPG) δημιουργήθηκε στο πλαίσιο της κοινής διακήρυξης που υπεγράφη στις 14 Φεβρουαρίου 2024 για τη σύσταση του Ανώτατου Συμβουλίου Στρατηγικής Συνεργασίας. Η JPG συνεδριάζει υπό τη συμπροεδρία των υπουργών Εξωτερικών των δύο χωρών και έχει ως αποστολή την προετοιμασία των συνεδριάσεων του HLSCC και την ενίσχυση του συντονισμού στους τομείς συνεργασίας μεταξύ Τουρκίας και Αιγύπτου. Η πρώτη συνεδρίαση της JPG πραγματοποιήθηκε στην Τουρκία στις 12 Νοεμβρίου 2025, υπό τη συμπροεδρία του Χακάν Φιντάν και του Μπαντρ Αμπντελάτι.

«Η θητεία μου ως Γραμματέας Τύπου του Λευκού Οίκου τον τελευταίο ενάμιση χρόνο ήταν τιμή μου αλλά και μοναδική περιπέτεια ζωής. Είμαι απίστευτα ευγνώμων στον Πρόεδρο Τραμπ που μου έδωσε τόσο πολλές εξαιρετικές ευκαιρίες, όπως την εργασία μου στη Δυτική Πτέρυγα και την αφιέρωση αμέτρητων ωρών στο Οβάλ Γραφείο, πτήσεις σε όλο τον κόσμο και συναντήσεις με ξένους ηγέτες, και ταξίδια στην όμορφη χώρα μας και γνωριμία με Αμερικανούς από όλα τα κοινωνικά στρώματα.

»Πάνω απ’ όλα, είμαι ευγνώμων στον Πρόεδρο που μου εμπιστεύτηκε το ξεχωριστό προνόμιο να μιλώ εκ μέρους του από το βήμα του Λευκού Οίκου. Έχω μιλήσει με μεγάλη υπερηφάνεια για τα πολλά ιστορικά επιτεύγματα αυτής της Κυβέρνησης και είχα την ευχαρίστηση να καθιστώ τα μέσα ενημέρωσης υπόλογα και να διασφαλίζω ότι ο αμερικανικός λαός θα ακούει την αλήθεια για τις επιτυχίες του Προέδρου Τραμπ.

»Το να είμαι μητέρα και να καλωσορίζω ένα νέο μωρό ενώ εργάζομαι σε μια από τις πιο απαιτητικές θέσεις στον κόσμο ήταν η πιο ικανοποιητική αλλά και δύσκολη περίοδος της ζωής μου, για να μην πω τίποτα άλλο. Η αλήθεια είναι ότι από τότε που επέστρεψα στον Λευκό Οίκο μετά τη γέννηση της κόρης μου, ένιωθα ότι δεν θα μπορώ να είμαι η καλύτερη μητέρα που αξίζουν τα δύο μικρά παιδιά μου, καθώς αφιέρωνα συνεχώς το χρόνο, την ενέργεια και την προσοχή που απαιτείται από τον Εκπροσωπο Τύπου του Λευκού Οίκου – και γι’ αυτό τελικά πήρα την γλυκόπικρη απόφαση να αποχωρήσω από τον Λευκό Οίκο και να ξεκινήσω ένα νέο κεφάλαιο στη ζωή μου.

»Ο Πρόεδρος Τραμπ μου ζήτησε να συνεχίσω να υπηρετώ ως κορυφαία σύμβουλός του εξωτερικά και θα παραμείνω πάντα ένθερμη υποστηρίκτρια του MAGA και του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος. Η χώρα μας αντιμετωπίζει μια υπαρξιακή απειλή από ένα ολοένα και πιο εξτρεμιστικό Δημοκρατικό Κόμμα που επιδιώκει να καταστρέψει όλα τα σπουδαία στοιχεία της Αμερικής και πιστεύω ότι είναι καθήκον όλων όσων νοιαζόμαστε για τη χώρα μας, να αντισταθούμε σε αυτήν την απειλή. Ο αγώνας μου εισέρχεται σε μια νέα φάση, αλλά δεν έχει τελειώσει ακόμα.

»Ευχαριστώ και πάλι τον Πρόεδρο, την Πρώτη Κυρία και ολόκληρη την οικογένεια Τραμπ για την καλοσύνη και τη γενναιοδωρία σας όλα αυτά τα χρόνια. Ευχαριστώ την καταπληκτική Επικεφαλής του Προσωπικού μας, Σούζι Γουάλις, που μου έδωσε δύναμη από την ημέρα που με προσέλαβε στην προεκλογική εκστρατεία, και το γραφείο του Προέδρου, το προσωπικό μου, τους συναδέλφους και τους φίλους μου στον Λευκό Οίκο που εργάζονται τόσο σκληρά για το έθνος μας. Ήταν προνόμιο να υπηρετήσω δίπλα σε τόσους πολλούς καταξιωμένους και εντυπωσιακούς ανθρώπους και ανυπομονώ να τους επευφημώ τα επόμενα δυόμισι χρόνια. Και φυσικά, ευχαριστώ ιδιαίτερα τον αγαπημένο σύζυγό μου και την οικογένειά μου για την υποστήριξη και τις θυσίες που έκαναν για να υπηρετήσω σε αυτόν τον ρόλο».

Serving as the White House Press Secretary over the past year and a half has been the honor and adventure of a lifetime. I am incredibly grateful to President Trump for granting me so many extraordinary opportunities, such as working in the West Wing and spending countless hours… https://t.co/4jyW61DGGh pic.twitter.com/xny1yccuBn

— Karoline Leavitt (@karolineleavitt) August 12, 2026

Η ανάρτηση του Τραμπ γα την Λέβιτ ανεφέρε τα εξής: «Η υπέροχη Εκπροσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου και μία από τις πιο έμπιστες βοηθούς μου, η Κάρολαϊν Λέβιτ, θα αποχωρήσει από τον ρόλο της στο τέλος του μήνα, ώστε να μπορεί να περνάει περισσότερο χρόνο με τα όμορφα μικρά παιδιά και την οικογένειά της, μια απόφαση που κατανοώ και σέβομαι απόλυτα!

»Η Κάρολαϊν θα είναι πλέον μία από τις κορυφαίες εξωτερικές συμβούλους μου και μια ισχυρή φωνή εντός του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος, καθώς εργαζόμαστε για να αψηφήσουμε την Ιστορία και να κερδίσουμε οριστικά τις ενδιάμεσες εκλογές.

»Η Κάρολαϊν υπήρξε πραγματική ηγέτιδα στον Λευκό Οίκο και έχει κάνει εκπληκτική δουλειά αγωνιζόμενη για τη Δικαιοσύνη και την Ελευθερία από το 2018, συμπεριλαμβανομένης της ιστορικής μας εκστρατείας επανεκλογής του 2024. Υπήρξε ένας από τους καλύτερους Εκπροσώπους Τύπου του Λευκού Οίκου στην ιστορία του Γραφείου. Σε ευχαριστώ, Κάρολαϊν, για την καλή δουλειά που έκανες! Πρόεδρος ΝΤΟΝΑΛΝΤ ΤΖ. ΤΡΑΜΠ»

Για την απόφαση πρόωρων εκλογών, καθώς και για την συνταγματική τροποποίηση, απαιτούνται τα τρία πέμπτα των 600 εδρών της Βουλής, δηλαδή 360 ψήφοι. Για να τροποποιηθεί το Σύνταγμα από την ίδια τη Βουλή χωρίς να χρειαστεί δημοψήφισμα, απαιτείται πλειοψηφία δύο τρίτων, δηλαδή 400 ψήφοι.

Μέχρι πρόσφατα, η Συμμαχία του Λαού, που αποτελείται από το AKP και το MHP, δεν μπορούσε να συγκεντρώσει ούτε τις 360 ψήφους. Το AKP διαθέτει, μετά τις τελευταίες προσχωρήσεις από το CHP και το İYİ Parti, 277 βουλευτές. Μαζί με τους 46 βουλευτές του MHP, ο αριθμός φτάνει τους 323. Ακόμη και με την προσθήκη της κοινοβουλευτικής ομάδας Yeni Yol και μικρότερων κομμάτων που στηρίζουν τη Συμμαχία του Λαού, οι 360 ψήφοι δεν ήταν εξασφαλισμένες.

“Τουρκία χωρίς τρομοκρατία” και η απόλυτη ακυρότητα

Η κατάσταση αυτή, προς το παρόν, δεν έχει αλλάξει. Ωστόσο, δύο σημαντικές εξελίξεις δημιούργησαν νέες πιθανότητες και νέα σενάρια.

– Η διαδικασία “Τουρκία χωρίς τρομοκρατία” μείωσε την απόσταση ανάμεσα στο DEM Parti και τη Συμμαχία του Λαού. Παράλληλα, λόγω των πολιτικών προτεραιοτήτων του κόμματος DEM αποδυναμώθηκε η προοπτική μιας συνεργασίας αντίστοιχης με εκείνη που είχε υπάρξει με το CHP στις εκλογές του 2024.

– Η υπόθεση της “mutlak butlan” (της απόλυτης ακυρότητας) αποδιοργάνωσε το CHP, το οποίο ήδη αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα εξαιτίας των δικαστικών υποθέσεων που αφορούν τους δήμους και, κυρίως, τον Εκρέμ Ιμάμογλου. Παράλληλα, εμφανίστηκε το Yeni Parti του Οζγκιούρ Οζέλ.

Με άλλα λόγια, η δυναμική του αντιπολιτευτικού μπλοκ απέναντι στην κυβέρνηση έχει αποδυναμωθεί σε δύο επίπεδα: από τη μία πλευρά, περιορίστηκε η προηγούμενη δυνατότητα συνεργασίας μεταξύ CHP και DEM και, από την άλλη, η διάσπαση μεταξύ CHP και Yeni Parti αποδυνάμωσε τη δυναμική του χώρου της Κεντροαριστεράς.

Το σχέδιο “Τουρκία χωρίς τρομοκρατία” δηλαδή η αναζήτηση πολιτικής λύσης στο κουρδικό ζήτημα μέσω της εξάλειψης του PKK ως ένοπλης απειλής, ανέδειξε ακόμη περισσότερο αυτές τις δύο διαχωριστικές γραμμές. Γι’ αυτό και η ψηφοφορία που πραγματοποιήθηκε στη Βουλή στις 10 Αυγούστου δεν σηματοδοτεί μόνο μια συγκεκριμένη προοπτική για την επίλυση του ιστορικού στρατηγικού ζητήματος της Τουρκίας. Ταυτόχρονα, επαναφέρει τη συζήτηση τόσο για την προεδρική εκλογή όσο και για ένα νέο Σύνταγμα.

Κοινοβουλευτική αριθμητική και σενάρια για Ερντογάν

Οι συσχετισμοί που διαμορφώθηκαν μετά την τελευταία ψηφοφορία και οι αριθμητικοί υπολογισμοί δείχνουν τις εξής δυνατότητες:

1. AKP + MHP + DEM: 277 + 46 + 56 = 379
Οι 379 ψήφοι ξεπερνούν το όριο των 360. Επομένως, επαρκούν είτε για την απόφαση πρόωρων εκλογών είτε για την παραπομπή μιας συνταγματικής τροποποίησης σε δημοψήφισμα.

2. AKP+ MHP + CHP: 277 + 46 + 45 = 368
Και οι 368 ψήφοι ξεπερνούν το όριο των 360. Επομένως, επαρκούν επίσης είτε για την απόφαση πρόωρων εκλογών είτε για την παραπομπή μιας συνταγματικής τροποποίησης σε δημοψήφισμα.

3. AKP + MHP + DEM + CHP: 277 + 46 + 56 + 45 = 424
Οι 424 ψήφοι ξεπερνούν το όριο των 400. Αυτό σημαίνει ότι θα ήταν αρκετές για την τροποποίηση του Συντάγματος με ψηφοφορία στη Βουλή, χωρίς να απαιτείται ούτε πρόωρη εκλογή ούτε δημοψήφισμα.

4. AKP + MHP + Yeni Parti: 277 + 46 + 91 = 414
Και οι 414 ψήφοι ξεπερνούν το όριο των 400 και, θεωρητικά, θα αρκούσαν για την τροποποίηση του Συντάγματος από τη Βουλή, χωρίς να χρειαστεί δημοψήφισμα.

Είναι προφανές ότι το 4ο ενδεχόμενο είναι, δεδομένης της σημερινής πολιτικής πόλωσης, εξαιρετικά αδύναμο. Ωστόσο, στην κοινοβουλευτική πολιτική δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι κάθε αριθμητικός συσχετισμός που μπορεί να σταθεί στα χαρτιά έχει τη δική του πολιτική σημασία.

Αυτοί οι υπολογισμοί δεν σημαίνουν πως βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη τέτοιες πρωτοβουλίες. Δείχνουν, όμως, τις νέες δυνατότητες που έχουν πλέον διαμορφωθεί.

Δύο σημαντικές υπενθυμίσεις: Ένα σημαντικό στοιχείο είναι η θέση του Μεχμέτ Ουτσούμ, επικεφαλής νομικού συμβούλου του προέδρου Ερντογάν, σχετικά με τον χρόνο διεξαγωγής πρόωρων εκλογών. Ο Ουτσούμ έχει αναφέρει ως πιθανή ημερομηνία την 16η Απριλίου 2028, δηλαδή μόλις λίγες εβδομάδες πριν από τον Μάιο του 2028, οπότε κανονικά θα πρέπει να διεξαχθούν οι εκλογές. Η ημερομηνία αυτή συμπίπτει επίσης με την επέτειο του δημοψηφίσματος του 2017 για την εγκαθίδρυση του προεδρικού συστήματος.

Το δεύτερο στοιχείο αφορά το κόμμα DEM

Στους πολιτικούς κύκλους συζητείται ότι, σε περίπτωση συνταγματικής αλλαγής, το DEM θα ζητούσε από το AKP αλλαγές τουλάχιστον σε τρία άρθρα του Συντάγματος: τα άρθρα 42, 66 και 127. Ωστόσο, το ζήτημα αυτό δεν τέθηκε κατά τις συζητήσεις της Επιτροπής “Τουρκία χωρίς τρομοκρατία”. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι το DEM έχει βγάλει από την ατζέντα του το ενδεχόμενο συνταγματικής αλλαγής. Το ίδιο ισχύει για το AKP και το MHP.

Εάν το ζήτημα ενός νέου Συντάγματος επανέλθει στην πολιτική ατζέντα, δεν θα πρέπει να προκαλέσει έκπληξη εάν η πρόταση των 100 άρθρων που είχε παρουσιάσει ο ηγέτης του MHP, Ντεβλέτ Μπαχτσελί, το 2021, αποτελέσει τη βάση της συζήτησης.

Στην πρόταση του Μπαχτσελί προβλεπόταν, μεταξύ άλλων, η διατήρηση ως αμετάβλητων των πρώτων τεσσάρων άρθρων του Συντάγματος, καθώς και η προστασία αρχών όπως η τουρκική ως επίσημη γλώσσα και η κοσμικότητα του κράτους.

Προβλεπόταν επίσης η δυνατότητα απομάκρυνσης των υπουργών μέσω ψήφου δυσπιστίας από τη Βουλή, ενώ ο αριθμός των αντιπροέδρων θα περιοριζόταν σε δύο και δεν θα διορίζονταν, αλλά θα αναδεικνύονταν μέσω εκλογής.

Βέβαια, σήμερα, έχουν αλλάξει κάπως τα πράγματα. Για να μην παραπονιούνται όμως οι νοσταλγοί της σάτιρας πως έκλεισε το Δελφινάριο, τα κόμματα, μαζί με τα αποκόμματα, γράφουν το δικό τους σύγχρονο σενάριο: Το θεατρικό έργο “Ήλθον, Είδον, Απήλθον” γράφεται πυρετωδώς καθημερινά στις οθόνες των τηλεοράσεων και των social media. 

Ραψωδία με κατάληξη -ήριο. Η διάρθρωση του έργου και οι ρόλοι

Το Διευθυντήριο

Οι απανωτές αποχωρήσεις που λαμβάνουν χώρα, μόλις από τους πρώτους δυο τρεις μήνες σύστασης του κόμματος “Ελπίδα για τη Δημοκρατία”, αναφέρονται  στην ύπαρξη ενός, μη εκλεγμένου με δημοκρατικές διαδικασίες, σκοτεινού πολιτικού συμβουλίου που λειτουργεί ως άτυπο διοικητήριο. Ευτυχώς που οι αποχωρούντες μπήκαν και τα είδαν από μέσα, γιατί “απέξω δεν φαινόταν τίποτα”… Τόσο αδιαφανές το σκοτάδι, τόσο πυκνή η ομίχλη που καλύπτει το Διευθυντήριο, που αποτελεί για όλους ένα μυστήριο.  

Το Εξιτήριο: Αφορά την πρώτη φάση του εγχειρήματος. Πριν σχηματιστεί το Διευθυντήριο. Τότε που ακόμα οργανωνόταν μια “Επιτροπή Σοφών”, που κι αν δημιουργήθηκε (χλωμό το βλέπω), δεν μακροημέρευσε, για να λειτουργήσει ως καθοδηγητήριο για το διοικητήριο. Αυτή η πρώτη φάση περιλαμβάνει την ομάδα όλων εκείνων των ρομαντικών, κινηματικών, ανατρεπτικών, αντισυστημικών, αντισυμβατικών κλπ. (εντός και εκτός εισαγωγικών), που έπασχαν από πολιτικές ονειρώξεις για έναν καλύτερο κόσμο, όπου το φίδι από την τρύπα δεν θα το βγάζει χέρι άλλου, αλλά η ίδια η κοινωνία χωρίς αναθέσεις.

Είναι εκείνοι που είδαν στο θυσιαστήριο των Τεμπών την σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι της αγανάκτησης του λαού και θα έφερνε την ενεργοποίηση της κοινωνίας, βγάζοντας την από την παθητικότητα και την αδράνεια, όχι μόνο για μια μέρα, σε μεγαλειώδη συλλαλητήρια στην Ελλάδα και στο εξωτερικό (για την ομογένεια), αλλά συνολικά, με διάρκεια, με οργάνωση “από τα κάτω”, με πρόταγμα την αποκατάσταση της δικαιοσύνης και της δημοκρατίας. Αυτούς τους χάσαμε πρώτους. Πριν ακόμα το εγχείρημα γίνει κόμμα, θεραπεύτηκαν εγκαίρως και πήραν Εξιτήριο. 

Το Εισιτήριο

Διαβάζουμε σε αγγελία που κυκλοφορεί στο διαδίκτυο στην ιστοσελίδα και στις επιμέρους διαδικτυακές ομάδες του κόμματος: «Ενδιαφέρεσαι να είσαι υποψήφιος/α. Όσοι και όσες επιθυμούν να είναι υποψήφιοι/ες βουλευτές με το κίνημα “Ελπίδα για τη Δημοκρατία – Μαρία Καρυστιανού – Ανεξάρτητο Κίνημα Πολιτών”, να αποστείλουν το βιογραφικό τους για αξιολόγηση».

Είναι να αναρωτιέται κανείς: Από ποιους διεξάγεται η αξιολόγηση; Έχει τμήμα HR το κόμμα; Μετά την εκτίμηση των βιογραφικών και την αξιολόγηση των προσόντων(;), το Διευθυντήριο θα σας ειδοποιήσει… Βέβαια, από ό,τι ξέρουμε οι πλέον “προσοντούχοι” απασχολούνται ήδη σε άλλες μεγάλες επιχειρήσεις (κόμματα με αποδεδειγμένη “επιχειρηματική” παρουσία στο χώρο), αλλά ποτέ δεν ξέρεις τι φυντάνια θα προκύψουν αν ανακατέψεις τη δεξαμενή των υποψηφίων….   

Το διαβατήριο: Αν διέλθεις με επιτυχία την αμέσως προηγούμενη φάση και ακούσεις το περίφημο και πολυπόθητο “Προσλαμβάνεσαι!” παίρνεις διαβατήριο για να ταξιδέψεις προς τον τόπο που θα γίνεις υποψήφιος βουλευτής και από εκεί την πιθανότητα το διαβατήριο να γίνει ελατήριο και να σε εκτοξεύσει μέσα στο βουλευτήριο (όχι βέβαια για να βγάλεις κανά φράγκο, ούτε απλώς για να υλοποιήσεις το βουλευτικό σου όνειρο, όπως ο Κωνσταντάρας και η Ρένα Βλαχοπούλου στις σχετικές με το θέμα ταινίες), αλλά για να εκφράσεις τις “ελπίδες για δημοκρατία”, όσων σε ψήφισαν. 

Κόμμα Καρυστιανού: Το αποχωρητήριο

Εδώ υπάρχει συνωστισμός! Παιδιά μην σπρώχνεστε, όλοι θα βγείτε! Σε αυτήν την ομάδα ρόλων, από που να το πιάσεις και που να το αφήσεις. Όλοι αυτοί που προσέτρεξαν να χωθούν σε ένα μόρφωμα που μέχρι να μπουν το αποκαλούσαν “κίνημα” σφυρίζοντας κλέφτικα και παριστάνοντας ότι δεν βλέπουν τι ισχύει, αφού μπήκαν στο κόμμα “Ελπίδα για τη Δημοκρατία – Μαρία Καρυστιανού – Κίνημα Ανεξάρτητων Πολιτών” (τι όνομα!) συνειδητοποίησαν ότι λειτουργεί προσωποπαγώς, χωρίς ιδρυτικό συνέδριο, χωρίς εσωτερικές εκλογικές διαδικασίες, χωρίς σαφή διοικητικά όργανα. Άντε… Που το κατάλαβαν αυτό τα λαγωνικά μέσα σε δυο τρεις μήνες; Βουλωμένο γράμμα διαβάζουν! Η κοινωνία της φαιδράς πορτοκαλέας, με τα φαιδρά πολιτικά της μορφώματα μαϊμουδίζει στο τσίρκο Medrano της πολιτικής σκηνής.

Το “ποιος δουλεύει ποιον;”, αναδεικνύεται στο βαθύ πολιτικο-φιλοσοφικό ερώτημα των ημερών μας…  Οι “κουφοί” που “την τρίτη εννόησαν ότι πέθανε η γυναίκα τους”; Ή μήπως οι “αόμματοι” που δεν έβλεπαν τι συμβαίνει σαν τον Φωτόπουλο στη γνωστή ελληνική ταινία που γυάλιζε το μάτι του σαν πέρναγε φουστάνι, φωνάζοντας “Αόοοοομματος”, λειτουργώντας κατά το γνωστό: ελεήστε τυφλοί (ψηφοφόροι εν προκειμένω) τον ανοιχτομάτη (να γίνει κι αυτός παράγοντας); Ή μήπως αυτοί που με το “Μαζί σου Μαρία!”, καλλιέργησαν φαντασιώσεις μεγαλείου εθνοσωτήρα σε ένα πρόσωπο.

Ή μήπως εκείνοι που βάφτισαν κίνημα ένα κόμμα (σαν οι διαφορές να είναι ασήμαντες, έως να μην υπάρχουν), κοροϊδεύοντας στα μούτρα εαυτούς και αλλήλους; Ή μήπως οι άλλοι που προσέτρεξαν να εισέλθουν, όταν οι δημοσκοπήσεις φούσκωναν κάτι που δεν υπήρχε συγκροτημένα; Ή μήπως ακόμα εκείνοι που φρόντισαν να εξέλθουν όταν το “στρίβειν δια της αποχωρήσεως” έγινε μόδα και έτσι μάθαμε και πολλά ονόματα ξεχασμένα κι από τους καταλόγους του ληξίαρχου; Όμοιος ομοίω αεί πελάζει; Δείξε μου το κόμμα σου να σου πω ποιος είσαι; Ο υποκριτής εθελοτυφλεί ή ο εθελότυφλος υποκρίνεται; Πόσα βαθυστόχαστα πολιτικο-φιλοσοφικά ερωτήματα μπορεί να αντέξει κανείς εν μέσω θερινής ραστώνης; 

Το κατηγορητήριο

Όλοι οι προαναφερθέντες αποχωρούντες προφανώς επιχειρηματολογούν για να εξηγήσουν την πράξη τους: Έλλειψη διαφάνειας στη λήψη αποφάσεων και στα πεπραγμένα του σκοτεινού Διευθυντηρίου. Απουσία δημοκρατικών διαδικασιών. Ανυπαρξία κινηματικών στοιχείων του κινηματοκομματοκινήματος κλπ. Όλοι αυτοί ήλθαν, είδαν (το φως το αληθινό, αφού έλαμψε η αλήθεια μπροστά στους οφθαλμούς τους) και απήλθαν εξαπολύοντας δριμύτατο κατηγορητήριο.

Το δικαστήριο: Όμως η Πρόεδρος του κόμματος, Μαρία Καρυστιανού δηλώνει ευθαρσώς: «Θα αντιμετωπίσουν νομικές συνέπειες, όσοι προσβάλλουν την “Ελπίδα”». Επομένως, προσοχή στο κατηγορητήριο γιατί  θα φέρει τους έχοντες αποχωρητήριο μπροστά στο δικαστήριο. 

Το απολυτήριο: Εδώ υπάγονται όσοι, αφού αποχώρησαν εν μέρει και άσκησαν δημόσια κριτική, τιμωρήθηκαν λαμβάνοντας απολυτήριο. “Κύριοι, ό,τι δώσατε, δώσατε. Μας κρατάτε πίσω κι εμείς θέλουμε να γίνουμε πολιτικό μεγαθήριο. Σας “ταχυδρομούμε”, επομένως, ξεσυγυρισμένο απολυτήριο”.

Το διαμονητήριο: Βεβαίως, από το έργο δεν θα μπορούσαν να λείπουν εκείνοι που κατά το γνωστό άσμα: “Μένουν κι επιμένουν δεν θα φύγουν κι ας τους αρρωσταίνει λίγο λίγο”. Δεν πήραν εξιτήριο. Δεν κατέθεσαν αποχωρητήριο. Δεν έλαβαν απολυτήριο. Διατηρούν ως κόρη οφθαλμού στωικά διαμονητήριο κι ας υφίστανται ένα διαρκές, βουβό μαρτύριο, για να μην προδώσουν το εκατομμύριο των ψηφοφόρων που άλλοτε έδιναν οι “large” δημοσκοπήσεις. Ο ρόλος τους θολός. Το μέλλον τους αβέβαιο. Η θέση τους αδιευκρίνιστη. Αλλά άπαξ και βγάλεις διαμονητήριο δεν εγκαταλείπεις το εντευκτήριο, γιατί μέσα από αυτό μπορεί να κερδίσεις την ευκαιρία να τρυπώσεις στο Διευθυντήριο που θα σηκώσει ως μεγαθήριο τον αντισυστημικό χώρο στις πλάτες του. 

Κόμμα Καρυστιανού: Το ντελίριο

Αυτή η ομάδα εμπίπτει στη δικαιοδοσία της επαγγελματικής και εξειδικευμένης ψυχολογικής ανάλυσης και υποστήριξης. Όλοι όσοι περιλαμβάνονται σε αυτήν έπαθαν αρχικά ντελίριο με την “αρχετυπική μητέρα Μαρία Καρυστιανού”, που ως “δοχείο πόνου” θα πάρει, θα δώσει και θα σώσει. Μετά ξαφνικά, σίγησαν. Σαν τον κάβουρα τον απατημένο (άλλο πασίγνωστο άσμα), άφησαν την Μητέρα, (το Σύμβολο ντε), να πάρει “τον κακό το δρόμο” και να απαχθεί από “σπάρους ξενύχτηδες στη Ραφήνα” και το “ρήγμα στα θεμέλια της κοινωνίας και του συστήματος” να γίνει ρήγμα στη σχέση τους.

Και επειδή “οι χωρισμένοι δεν γιορτάζουνε ποτέ”, όπως τραγούδαγε η αοιδός Άντζελα Δημητρίου, στο ντελίριο έπεσε σιωπητήριο (αλλά και αποσιωπητήριο των όσων έγραφαν και δήλωναν κατά την περίοδο που βίωναν οργιώδες ντελίριο). Μόνο όταν οι “σπάροι” άρχισαν να καταθέτουν αποχωρητήριο και να λαμβάνουν απολυτήριο, οι “απατημένοι” (αλλά όχι εξαπατημένοι) “κάβουρες” ξαναβρήκαν την μιλιά που τους έκλεψαν οι ξωθιές, που ως γνωστό, δεν αφήνουν χώρο για “συναισθήματα” στο πολιτικό εντευκτήριο.  

Γιατί «η κατάσταση είναι απελπιστική, αλλά όχι σοβαρή», όπως έγραφε ο Φρέντυ Γερμανός, και ως τέτοια πρέπει να αντιμετωπίζεται. Και οι αιτίες που ο λεγόμενος “αντισυστημικός” χώρος θα σημάνει σιωπητήριο πρέπει να διερευνηθούν με τη δέουσα αγωνία, επιτακτικότητα και σοβαρότητα που η ηθοποιός Άννα Παναγιωτοπούλου έθετε το ερώτημα: “Ποια πήγε κι άπλωσε τα ρούχα στην ταράτσα; Ε; Ε;” Ευτυχώς υπάρχουν τα συστημικά ΜΜΕ να σε καλούν για “αντισυστημικό” ξεκατίνιασμα τώρα που έκλεισαν οι ταράτσες και οι νοικοκυρές απλώνουν τα ρούχα στις απλώστρες…..    

Καταληκτική υποσημείωση: Όσοι αισθανθούν πως στη διάρθρωση του παραπάνω σεναρίου της επιθεώρησης “Ήλθον, Είδον, Απήλθον” κάπου υπάγονται και αναγνωρίσουν στους ρόλους κάπου τον εαυτό τους να είναι σίγουροι πως καμία ομοιότητα με την πραγματικότητα δεν υπάρχει. Αν πάρουν κάτι προσωπικά… Πλανώνται πλάνην οικτράν!