Κλείνοντας είπε: «Θεωρώ ότι δεν περπατάει το πράγμα. Ο Τσίπρας και ο Ανδρουλάκης δεν μπορούν να γίνουν πλειοψηφικά ρεύματα γιατί δεν έχουν πρόγραμμα που να αντανακλά λαϊκά αιτήματα και ανάγκες. Εδώ υπάρχει δυναμικό, για να περπατήσει. Όμως πρέπει να γίνει συνέδριο τον Ιανουάριο, συνέδριο ανακήρυξης υποψηφιοτήτων. Και σε μία εβδομάδα μέσα να πάμε σε εκλογή αρχηγού και Κεντρικής Επιτροπής. Αυτό μπορεί να αναστρέψει την πορεία του κόμματος. Αλλιώς δεν μπορεί αυτό το πράγμα να αναταχθεί».

Παππάς: Κάθε επίθεση θα έχει απάντηση

Προειδοποίηση προς όλες τις κατευθύνσεις ότι στο εξής κάθε επίθεση στον ΣΥΡΙΖΑ θα έχει σκληρή απάντηση και ότι όσοι κάνουν παρόμοιες επιλογές αναλαμβάνουν την ευθύνη και το αντίστοιχο κόστος, απηύθυνε ο γραμματέας του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, Νίκος Παππάς, μιλώντας στην Κεντρική Επιτροπή του ΣΥΡΙΖΑ.

Αναφέρθηκε στο θέμα των ανεξαρτητοποιηθέντων βουλευτών με αιχμές και προς τον Αλέξη Τσίπρα: «Κάποιοι κρατούν την έδρα σαν προσωπική περιουσία, στερούν από τον ΣΥΡΙΖΑ δύναμη και δικαιώματα. ΠΧ σε μερικές ημέρες έρχεται νομοσχέδιο για τους σέρβισερς, εκεί θα χρειαστούμε 15 βουλευτές για ζητήσουμε ονομαστική ψηφοφορία. Ποιος στερεί την κοινοβουλευτική αυτή δυνατότητα ώστε να ξέρει ο ελληνικός λαός τι ψήφισαν στο κρίσιμο αυτό θέμα οι εκπρόσωποι του στα άλλα κόμματα και οι ανεξάρτητοι; Οι αποχωρήσαντες οφείλουν να παραδώσουν τις έδρες τους. Αν ο Αλέξης Τσίπρας τους δεχθεί θα αναλάβει το μισό της ευθύνης γι αυτή την αήθη πρακτική. Θα είναι έμπρακτη ασέβεια για το κόμμα μας».

Έκανε απολογισμό της δράσης του ΣΥΡΙΖΑ από την στιγμή που μπήκε σε φάση ανασυγκρότησης και συλλογικής ηγεσίας σημειώνοντας: «Κάποιοι αναρωτιούνται αν ο ΣΥΡΙΖΑ έχει λόγο και ρόλο. Ποιος άλλος κατέθεσε προτάσεις για το στεγαστικό, για την επιστροφή της 13η σύνταξης, ποιος έβαλε το θέμα την επιστροφή της ΔΕΗ σε δημόσιο έλεγχο, ποιος μίλησε για την κατάργηση του νόμου Πιερρακάκη και όχι για ασφάλεια δικαίου σε σχέση με τα ιδιωτικά πανεπιστήμια; Αυτός είναι ο ΣΥΡΙΖΑ που μπήκε στην μάχη. Έχουμε ματώσει για να είμαστε σήμερα εδώ. Όλα αυτά τα κάναμε για να δυναμώσουμε τον ΣΥΡΙΖΑ και την Αριστερά. Ελπίζω να έχουν καταλάβει όλοι ότι η προηγούμενη περίοδος τελείωσε».

Ο Παππάς αναφέρθηκε στην χθεσινή Πολιτική Γραμματεία του ΣΥΡΙΖΑ στην οποία ο Πολάκης έθεσε θέμα εκλογής αρχηγού από την βάση πριν από τις εκλογές αφού προηγηθεί συνέδριο τον Ιανουάριο. Έθεσε το ζήτημα στην Κεντρική Επιρροή λέγοντας: «Εάν το αποφασίσει η ΚΕ θα πρέπει να βγάλουμε κεντρική οργανωτική επιτροπή συνεδρίου προκειμένου να πάμε σε συνέδριο τον Ιανουάριο. Και να αλλάξουμε τον σχεδιασμό. Δεν πρέπει να αφήσουμε μία τέτοια εκκρεμότητα.

Άσκησε κριτική στον Κυριάκο Μητσοτάκη και συμπληρωματικά σε ΠΑΣΟΚ και ΕΛΑΣ για τα δημοσιονομικά. «Χθες ο πρωθυπουργός είπε ότι η Ελλάδα διαθέτει δημοσιονομικό χώρο. Ποιον κορόιδευε εδώ και έξι μήνες που το αρνείται; Καλούμε το ΠΑΣΟΚ και το κόμμα του Αλέξη Τσίπρα να αναθεωρήσουν το οικονομικό τους πρόγραμμα. Εμείς δεν θα προσαρμόσουμε το οικονομικό μας πρόγραμμα στις επικοινωνιακές ανάγκες του κ. Μητσοτάκη». Είπε ότι η οργανωτική ανασυγκρότηση του ΣΥΡΙΖΑ θα πρέπει να ολοκληρωθεί μέχρι το τέλος του χρόνου, κυρίως στο λεκανοπέδιο που βρίσκεται η μεγάλη μάζα των δυσαρεστημένων ψηφοφόρων.

Αναφέρθηκε στις σχέσεις με τα άλλα κόμματα της Κεντροαριστεράς: «Μετά τις ευρωεκλογές προτείναμε την συγκρότηση ισχυρού ψηφοδελτίου. Το ΠΑΣΟΚ την απέρριψε. Ο Αλέξης Τσίπρας επέλεξε να αποχωρήσει από τον ΣΥΡΙΖΑ και εμπράκτως να την απορρίψει. Άκουσα τον Αλέξη να λέει προχθές ότι σέβεται τον ΣΥΡΙΖΑ. Συνιστά μετακίνηση από την επιθετική δήλωση ότι “ο ΣΥΡΙΖΑ έχει κλείσει τον ιστορικό του κύκλο”. Ωστόσο είναι μικρότερη από τις προγραμματικές του μετατοπίσεις για την 13η σύνταξη, για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια που έχουμε αποδοχή τους. Ή στον δημοσιονομικό χώρο που είδαμε προσαρμογή στα όσα έλεγε η κυβέρνηση».

Συνεχίζοντας είπε ότι «η πρόταση προς τη Νέα Αριστερά μένει ανοικτή, παράλληλα συνεχίσουμε τις επαφές με τους Οικολόγους Πράσινους, θεωρούμε θετική την πρωτοβουλία του Νίκου Κοτζιά».

Ρένα Δούρου: Ο ΣΥΡΙΖΑ είναι εδώ

Την απόφαση του Ιουνίου για συλλογική ηγεσία στον ΣΥΡΙΖΑ υπερασπίστηκε μιλώντας στην Κεντρική Επιτροπή του κόμματος η πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Ομάδας, Ρένα Δούρου, υπογραμμίζοντας ότι «είναι βαθιά αριστερή επιλογή». Εμφανίστηκε με την πεποίθηση ότι ο ΣΥΡΙΖΑ θα είναι στην επόμενη βουλή και πρόσθεσε ότι «Δεν αρκεί να φύγει ο Κυριάκος Μητσοτάκης, πρέπει να ηττηθεί η πολιτική της δεξιά».

Είπε ακόμη: «Ο ΣΥΡΙΖΑ είναι εδώ παρά τις προβλέψεις εκείνων που βιάστηκαν να μας ξεγράψουν και παρά τη προσπάθεια εκείνων που θέλησαν να τον προγράψουν ερήμην του ίδιου ΣΥΡΙΖΑ. Η πολιτική μας χρησιμότητα δεν μετριέται με τις καρέκλες που καταλαμβάνουμε αλλά με τους αγώνες και την κοινωνική μας προσφορά. Ο ΣΥΡΙΖΑ δημιουργήθηκε για να αλλάζει την ζωή των ανθρώπων». Αναφέρθηκε εμμέσως στην προηγούμενη ηγεσία: « Βάλαμε τέλος σε μία περίοδο πολιτικής ασάφειας που συρρίκνωσε την κοινοβουλευτική μας παρουσία και τραυμάτισε το κόμμα μας.

Τα πρόσωπα έχουν ευθύνες, αλλά έχουμε ευθύνες κι εμείς γιατί ανεχτήκαμε νοοτροπίες ξένες προς την Αριστερά. Επιτρέψαμε στο εγώ να εκτοπίσει το εμείς. Από πότε η κομματικότητα συνδέθηκε με την ταύτιση του εκάστοτε αρχηγού; Δεν χρειαζόμαστε άλλους σωτήρες, χρειαζόμαστε συντρόφους.

Συνηθίσαμε να αποδίδουμε τις νίκες σε έναν αρχηγό και τις ήττες στους υπόλοιπους. Θέλουμε κόμμα με ηγεσία όχι με ιδιοκτήτη και μεσαία, με μέλη που αποφασίζουν όχι με οπαδούς που περιμένουν οδηγίες. Η συλλογικότητα δεν ήταν και δεν είναι επιλογή ήττας και καταφύγιο αδυναμίας, είναι η πολιτική αυτοπεποίθηση ενός κόμματος που δεν εξαρτά την ύπαρξη του από τις επιδιώξεις ή και μωροφιλοδοξίες ορισμένων».

Δεν είναι η πρώτη φορά που αυτό γίνεται από τουρκικής πλευράς. Υπενθυμίζεται ότι το Μάιο του 2016, ο τότε Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Αναστασιάδης, αποχώρησε από την Κωνσταντινούπολη και τη Σύνοδο της Παγκόσμιας Ανθρωπιστικής Συνόδου του ΟΗΕ.

Και τούτο συνέβη όταν το καθεστώς Ερντογάν αιφνιδιαστικά προσκάλεσε τον τότε κατοχικό ηγέτη, Μουσταφά Ακιντζί, για να παρακαθήσει στο δείπνο προς τιμή των αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων. Η κίνηση εκείνη, που έγινε στα μουλωχτά και αιφνιδιαστικά, προκάλεσε την έντονη ενόχληση της Λευκωσίας, που θεώρησε- σωστά- ότι η πρόσκληση και στη συνέχεια η παρουσία Ακιντζί στο δείπνο, αποσκοπούσε στην αναβάθμιση του εκπροσώπου της αποσχιστικής οντότητας.

Η Τουρκία το… βιολί της

Η διαφορά με το Μάιο του 2016, είναι πως η Κυπριακή Δημοκρατία γνωρίζει πριν τη Σύνοδο για την πρόσκληση προς τον εγκάθετο της κατοχικής Τουρκίας. Δεν θα δουν, δηλαδή, σε κανένα διάδρομο τον Έρχιουρμαν να περιφέρεται. Από τη στιγμή που έγινε γνωστό – το ομολόγησε ο Έρχιουρμαν που δεν κρατά μυστικό – η διαχείριση προφανώς και θα πρέπει να είναι διαφορετική από τότε, το Μάιο του 2016. Σαφώς και ο Πρόεδρος πρέπει να συμμετάσχει στη Σύνοδο, να μεταβεί στην Αττάλεια. Αλλά πρέπει να τύχει διαχείρισης το όλο θέμα. Διαχείριση μέχρι την έναρξη της Συνόδου αλλά και κατά τη διάρκεια της.

Η Τουρκία συστηματικά και μεθοδικά προωθεί την αναβάθμιση της αποσχιστικής οντότητας. Και μετέρχεται για να πετύχει το στόχο αυτό διάφορες μεθόδους. Ο πρώην κατοχικός ηγέτης, Μεχμέτ Αλί Ταλάτ, ο “προοδευτισμός” του οποίου χρησιμοποιήθηκε στο έπακρο από την Τουρκία, το Δεκέμβριο του 2023, είχε αποκαλύψει ότι η Τουρκία πλήρωνε αδρά για να εξασφαλίσει μια καρέκλα για τον εγκάθετο της.

Σύμφωνα με τον Μεχμέτ Αλί Ταλάτ, η Κιργισία προχώρησε και προσκάλεσε τον Ερσίν Τατάρ στη Σύνοδο Ηγετών του Οργανισμού Τουρκικών Κρατών, που φιλοξενούσε, όταν η Τουρκία διέγραψε χρέος της. Για το ίδιο θέμα αναφέρθηκε και το ιδιωτικό ειδησεογραφικό πρακτορείο της Κιργισίας “24.kg” που, επικαλούμενο το Γραφείο Τύπου της Προεδρίας της χώρας, έκανε αναφορά για διαγραφή χρέους ύψους 58,9 εκ. δολαρίων.

Το διαβατήριο και ο λογαριασμός του ξενοδοχείου

Απέναντι σε αυτές τις μεθοδεύσεις η Κυπριακή Δημοκρατία έχει εργαλεία αντίδρασης. Ο εκάστοτε εγκάθετος της Τουρκίας, από τη στιγμή που επιλέγει αυτό το ρόλο, είτε είναι «προοδευτικός» είτε αντιδραστικός, θα πρέπει να έχει κόστος. Να υπάρχει αντίδραση στο όποιο βήμα κάνουν ως ηγέτες της αποσχιστικής οντότητας.

Σχεδόν όλοι οι εκάστοτε εγκάθετοι της Άγκυρας είναι κάτοχοι διαβατηρίου/ ταυτότητας της Κυπριακής Δημοκρατίας, την οποία ειρήσθω εν παρόδω, υπονομεύουν. Για την ιστορία να αναφέρουμε πως σε μια συνάντηση για το Κυπριακό εκτός Κύπρου, ο τότε κατοχικός ηγέτης, μετά από ασυνεννοησία με την τουρκική πρεσβεία αναχώρησε από το ξενοδοχείο χωρίς να πληρώσει.

Νόμιζε ότι το θέμα είχε διευθετηθεί από την πρεσβεία και η πρεσβεία θεώρησε πως πληρώθηκε ο λογαριασμός από την τουρκοκυπριακή αντιπροσωπεία. Το ξενοδοχείο, εξετάζοντας το διαβατήριο, έστειλε τον λογαριασμό στην κυπριακή πρεσβεία. Τελικά η τουρκική πλευρά, όταν ενημερώθηκε σχετικά, εξόφλησε τον λογαριασμό.

Οι εξεγέρσεις των Τζελαλήδων, οι στάσεις των μουσουλμάνων ιεροσπουδαστών, γνωστών ως “σουμπτάν” ή “σοφτάδων”, και οι κινητοποιήσεις που συνδέθηκαν με τον κόσμο των “Καλεντερήδων” αποτελούν χαρακτηριστικές εκφράσεις αυτών των αντιθέσεων. Δεν επρόκειτο για ένα ενιαίο επαναστατικό κίνημα ούτε για τρεις εκδοχές του ίδιου φαινομένου. Κάθε περίπτωση είχε διαφορετική κοινωνική βάση, διαφορετικές θρησκευτικές αναφορές και ιδιαίτερα πολιτικά χαρακτηριστικά. Η ιστορική τους σημασία αναδεικνύεται, όμως, όταν εξεταστούν μέσα στο κοινό πλαίσιο των μεταβολών που επηρέαζαν την οθωμανική κοινωνία.

Οι εξεγέρσεις των Τζελαλήδων

Οι εξεγέρσεις των Τζελαλήδων (Celâlî İsyanları) αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα φαινόμενα κοινωνικής και πολιτικής αποσταθεροποίησης στην ιστορία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ο όρος συνδέθηκε αρχικά με την εξέγερση του Σεΐχη Τζελάλ στην Ανατολία το 1519, επί Σελίμ Α΄. Στη συνέχεια, η οθωμανική διοίκηση τον χρησιμοποίησε για ένα ευρύ φάσμα εξεγέρσεων και ένοπλων αναταραχών που εκδηλώθηκαν στην περιοχή, ιδιαίτερα από τα τέλη του 16ου έως τις αρχές του 17ου αιώνα.

Η μεγάλη έκρηξη σημειώθηκε κατά την περίοδο 1595-1610, αν και οι ρίζες της κρίσης βρίσκονταν αρκετές δεκαετίες νωρίτερα. Για να κατανοήσουμε το φαινόμενο, πρέπει να απομακρυνθούμε από την απλοϊκή εικόνα μιας σειράς εξεγέρσεων ληστών εναντίον του σουλτάνου. Πίσω από τις ένοπλες ομάδες υπήρχαν βαθύτερες μεταβολές στην οικονομία, στη δημογραφία, στη στρατιωτική οργάνωση και στις σχέσεις του κράτους με την επαρχία.

Κατά τον 16ο αιώνα, η αύξηση του πληθυσμού, η διεύρυνση των οικονομικών αναγκών και οι μεταβολές στην παραγωγή και στη φορολογία δημιούργησαν αυξανόμενες πιέσεις. Ταυτόχρονα, η διεξαγωγή μακροχρόνιων πολέμων απαιτούσε περισσότερους πόρους, ενώ η επέκταση της χρήσης πυροβόλων όπλων και η ενίσχυση των μισθοφορικών στρατευμάτων μετέβαλλαν τις παραδοσιακές ισορροπίες της στρατιωτικής κοινωνίας.

Το παλαιότερο σύστημα, στο οποίο οι σπαχήδες αποτελούσαν σημαντικό στοιχείο του ιππικού και συνδέονταν με την κατοχή φορολογικών προσόδων από γαίες, αντιμετώπιζε αυξανόμενες δυσκολίες. Η στρατιωτική αναδιοργάνωση, η νομισματική αστάθεια και ο πληθωρισμός περιόριζαν τις δυνατότητες πολλών ανθρώπων να διατηρήσουν την προηγούμενη κοινωνική και οικονομική τους θέση.

Παράλληλα, οι αγρότες επιβαρύνονταν από φορολογικές απαιτήσεις, έκτακτες εισφορές και τις αυθαιρεσίες τοπικών αξιωματούχων ή ισχυρών προσώπων. Η εγκατάλειψη της γεωργικής γης δεν ήταν απλώς συνέπεια της ανασφάλειας· μπορούσε να αποτελεί και τρόπο διαφυγής από ένα σύστημα υποχρεώσεων που είχε καταστεί δυσβάστακτο.

Σημαντική διάσταση προσθέτει η μελέτη του ιστορικού Sam White, ο οποίος συνέδεσε τις εξεγέρσεις των Τζελαλήδων με τις κλιματικές διακυμάνσεις της Μικρής Εποχής των Παγετώνων. Οι παρατεταμένες ξηρασίες, οι ασυνήθιστα ψυχροί χειμώνες, οι κακές σοδειές και η πείνα επιδείνωσαν τις ήδη υπάρχουσες αδυναμίες της αυτοκρατορικής οικονομίας. Δεν αποτελούσαν τη μοναδική αιτία της εξέγερσης, αλλά συνέβαλαν αποφασιστικά στη δημιουργία συνθηκών γενικευμένης αποσταθεροποίησης. Η σύμπτωση των οικονομικών πιέσεων με τον πόλεμο των Οθωμανών εναντίον των Αψβούργων, που άρχισε το 1593, περιόρισε ακόμη περισσότερο την ικανότητα της κεντρικής εξουσίας να αποκαταστήσει την τάξη στην Ανατολία.

Από την κοινωνική δυσαρέσκεια στην ένοπλη αμφισβήτηση

Οι Τζελαλήδες δεν αποτελούσαν ενιαίο στρατό με κοινή ιδεολογία. Στις τάξεις τους συναντούσε κανείς δυσαρεστημένους στρατιώτες, πρώην μισθοφόρους, αγρότες που είχαν εγκαταλείψει τις εστίες τους, ένοπλους ακολούθους τοπικών αρχηγών και πρόσωπα που επιδίωκαν να αποκτήσουν πολιτική ισχύ.

Η φυσιογνωμία των κινημάτων μεταβαλλόταν από περιοχή σε περιοχή. Ορισμένοι αρχηγοί ξεκίνησαν ως στρατιωτικοί διοικητές ή ένοπλοι που διεκδικούσαν καλύτερους όρους υπηρεσίας και μεγαλύτερη οικονομική ασφάλεια. Άλλοι συγκέντρωσαν γύρω τους μεγάλες ομάδες δυσαρεστημένων και επιχείρησαν να επιβάλουν τη δική τους εξουσία σε επαρχίες της Ανατολίας.

Ανάμεσα στις σημαντικές μορφές της περιόδου ξεχωρίζει ο Καραγιαζίτζι Αμπντουλχαλίμ (Karayazıcı Abdülhalim), ο οποίος ηγήθηκε μεγάλης εξέγερσης στα τέλη του 16ου αιώνα. Ο αδελφός του, Ντελί Χασάν (Deli Hasan), συνέχισε τη δράση μετά τον θάνατό του. Η περίπτωση των δύο ανδρών αναδεικνύει μια βασική αντίφαση της εποχής: η αυτοκρατορία χρειαζόταν ένοπλους άνδρες για τους πολέμους της, αλλά η ίδια αυτή στρατιωτική κινητοποίηση δημιουργούσε πληθυσμούς που, όταν έμεναν χωρίς σταθερή απασχόληση και εισόδημα, μπορούσαν να στραφούν εναντίον της.

Οι εξεγέρσεις προκάλεσαν εκτεταμένες καταστροφές σε χωριά και πόλεις. Οι επιδρομές, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις και η ανασφάλεια οδήγησαν πολλούς κατοίκους να εγκαταλείψουν τη γη τους. Το φαινόμενο είναι γνωστό στην οθωμανική ιστοριογραφία ως “Μεγάλη Φυγή” (Büyük Kaçgun), ενώ ο όρος Celâ-yi Vatan χρησιμοποιήθηκε για τη μαζική εγκατάλειψη των εστιών λόγω της βίας και των πιέσεων στην ύπαιθρο.

Η εγκατάλειψη της καλλιεργήσιμης γης μείωνε την παραγωγή και τα φορολογικά έσοδα, επιδεινώνοντας περαιτέρω την κρίση. Δημιουργούνταν έτσι ένας φαύλος κύκλος: η οικονομική δυσχέρεια τροφοδοτούσε την αναταραχή, η αναταραχή προκαλούσε καταστροφή της παραγωγής και η καταστροφή της παραγωγής αύξανε την οικονομική δυσχέρεια.

Οι Τζελαλήδες δεν ανέτρεψαν την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Υποχρέωσαν, όμως, την κεντρική διοίκηση να αντιμετωπίσει με σκληρά στρατιωτικά μέσα ένα σύνθετο πρόβλημα, το οποίο δεν μπορούσε να επιλυθεί μόνο με την εξόντωση των αρχηγών των εξεγέρσεων. Η κρίση αποκάλυψε τα όρια του κρατικού ελέγχου στην επαρχία και συνέβαλε στη μεταβολή των σχέσεων ανάμεσα στην κεντρική εξουσία, τους τοπικούς ισχυρούς και τον αγροτικό πληθυσμό.

Οι ιεροσπουδαστές που στράφηκαν εναντίον της τάξης

Μια διαφορετική, αλλά σε σημαντικό βαθμό σύγχρονη με τις εξεγέρσεις των Τζελαλήδων, μορφή κοινωνικής αναταραχής προήλθε από τους σπουδαστές των μουσουλμανικών ιεροσπουδαστηρίων, των μεντρεσέδων (medrese). Οι σπουδαστές αυτοί ήταν γνωστοί ως suhte ή softa, όροι που χρησιμοποιούνται στις οθωμανικές πηγές. Η λέξη softa ανάγεται στο περσικό sūḫte, με αρχική σημασία “καμένος” ή “φλεγόμενος”, και συνδέθηκε μεταφορικά με τον ζήλο για τη γνώση. Η μεταγενέστερη χρήση της λέξης για τον δογματικά προσκολλημένο ή τον φανατικό δεν πρέπει να μεταφέρεται άκριτα στην ιστορική ερμηνεία των οθωμανικών στάσεων.

Οι μεντρεσέδες αποτελούσαν βασικούς θεσμούς εκπαίδευσης και κοινωνικής ανέλιξης. Εκεί εκπαιδεύονταν οι μελλοντικοί ουλεμάδες, οι θρησκευτικοί λόγιοι, οι δικαστές και οι διδάσκαλοι που στελέχωναν σημαντικό μέρος του θρησκευτικού, δικαστικού και εκπαιδευτικού μηχανισμού.

Η πρόσβαση σε αυτούς τους θεσμούς προσέφερε προοπτικές επαγγελματικής αποκατάστασης και κοινωνικής ανόδου. Καθώς, όμως, αυξανόταν ο αριθμός των σπουδαστών, οι διαθέσιμες θέσεις δεν επαρκούσαν για όλους. Η αποφοίτηση δεν εξασφάλιζε πλέον την επαγγελματική αποκατάσταση που προσδοκούσαν πολλοί νέοι.

Σύμφωνα με την ειδική μελέτη για τους σοφτάδες στην TDV İslâm Ansiklopedisi, η οικονομική αποδιοργάνωση και η αύξηση του νεαρού πληθυσμού συνέβαλαν στην υπερσυγκέντρωση σπουδαστών στους μεντρεσέδες. Οι δομές αυτές λειτουργούσαν σε ορισμένες περιπτώσεις και ως τόποι διαμονής και επιβίωσης νέων που προέρχονταν από την ύπαιθρο. Η υπερφόρτωση, η υποβάθμιση της διδασκαλίας και η αβεβαιότητα για το μέλλον δημιουργούσαν πρόσφορο έδαφος για κοινωνική ένταση. Οι στάσεις των σουμπτάν δεν ήταν, επομένως, απλώς εκδηλώσεις θρησκευτικού φανατισμού. Συνδέονταν με την αδυναμία ενός σημαντικού θεσμού να εκπληρώσει τις κοινωνικές προσδοκίες που ο ίδιος είχε καλλιεργήσει.

Από τις μεντρεσέδες στις ένοπλες ομάδες

Κατά το δεύτερο μισό του 16ου αιώνα, οι αναταραχές των σουμπτάν εμφανίστηκαν σε διάφορες περιοχές της Ανατολίας. Ορισμένες ομάδες πέρασαν από τη διαμαρτυρία στην ένοπλη δράση, συγκροτώντας συμμορίες που επιδίδονταν σε επιδρομές, εκβιασμούς και λεηλασίες.

Η δράση τους δεν περιοριζόταν πάντοτε στην αντιπαράθεση με την κρατική διοίκηση. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι ένοπλοι σοφτάδες ασκούσαν πιέσεις στον τοπικό πληθυσμό, απαιτώντας χρήματα και άλλες παροχές. Η κοινωνική προέλευση ενός κινήματος δεν καθορίζει αυτομάτως και τον χαρακτήρα όλων των πράξεών του: άνθρωποι που είχαν περιέλθει σε αδιέξοδο μπορούσαν να μετατραπούν σε φορείς νέας ανασφάλειας για τις κοινότητες από τις οποίες προέρχονταν.

Στην περιοχή του Ιτσέλ, στη νότια Μικρά Ασία, οι αναταραχές έλαβαν ιδιαίτερα σοβαρές διαστάσεις κατά την περίοδο 1576-1606. Το 1603 αναφέρονται καταλήψεις σημαντικών οχυρών της περιοχής από εξεγερμένες ομάδες. Η περίπτωση αυτή δείχνει ότι η δράση των σουμπτάν μπορούσε να αποκτήσει στρατιωτική και πολιτική διάσταση, υπερβαίνοντας κατά πολύ τα όρια μιας φοιτητικής στάσης.

Δομικά προβλήματα

Η σχέση τους με τις εξεγέρσεις των Τζελαλήδων ήταν σύνθετη. Σε ορισμένες περιστάσεις, οι δύο κατηγορίες ένοπλων ομάδων μπορούσαν να συμπέσουν, να συνεργαστούν ή να ενισχύσουν η μία την άλλη. Ωστόσο, δεν ήταν ταυτόσημες. Οι Τζελαλήδες συνδέονταν με ευρύτερες κοινωνικές και στρατιωτικές μεταβολές, ενώ οι σουμπτάν προέρχονταν από τον εκπαιδευτικό κόσμο των μεντρεσέδων και από την κρίση των επαγγελματικών προοπτικών του.

Η οθωμανική διοίκηση επιχείρησε να αντιμετωπίσει το φαινόμενο με στρατιωτικά μέτρα, διοικητικές εντολές και μεταρρυθμίσεις στην εκπαίδευση. Η προσπάθεια αποκατάστασης της τάξης, όμως, δεν μπορούσε να αντιμετωπίσει ολοκληρωτικά τα αίτια της δυσαρέσκειας, όσο παρέμεναν οι οικονομικές δυσκολίες και η ανεπάρκεια των διαθέσιμων θέσεων.

Οι στάσεις των σουμπτάν αποκαλύπτουν έτσι μια λιγότερο γνωστή όψη της οθωμανικής κρίσης: ακόμη και οι ομάδες που προορίζονταν να στελεχώσουν τους θρησκευτικούς και διοικητικούς θεσμούς μπορούσαν να μετατραπούν σε παράγοντες αποσταθεροποίησης όταν η κοινωνική άνοδος που τους είχε υποσχεθεί το σύστημα γινόταν ανέφικτη.

Στην ουσία δηλαδή την έδωσε στα σκυλιά των ΜΜΕ αναπολόγητη επιθυμώντας εκτός από την απομάκρυνση και τον διασυρμό της. Τα φληναφήματα των δικηγόρων της ήσαν μάλλον προπέτασμα καπνού αφού καθόλου δεν φώτισαν την υπόθεση. Ήταν απλά, λέει, ένας λογαριασμός που δεν είχε πληρωθεί εγκαίρως και τον διεκδικούσε μ’ ένα τρόπο ανορθόδοξο μεν αλλά απόλυτα αμερικάνικο η Κίμπερλι Γκιλφόιλ. Ή, μήπως κάτι περισσότερο; Πιθανόν την αλήθεια να μην τη μάθουμε ποτέ. Όμως αξίζει να σκεφτούμε για λίγο τα εξής:

Ποιό υπήρξε τελικά το έγκλημα καθοσιώσεως της πρώην πρέσβειρας των Ηνωμένων Πολιτειών στην Αθήνα; Μήπως το ιδιαίτερο στυλ της  – τόσο αγαπητό, όπως κρίνεται εκ των υστέρων, στους ιθαγενείς θαυμαστές της – ή, η ροπή της στην επίδειξη και τον glamour τρόπο ζωής; Δεν το φαντάζομαι! Εκτός και εάν ήταν οι μετακινήσεις με ιδιωτικά jet ή τα πάρτι στα βόρεια προάστια, το Μονακό και την Μύκονο;

Ελάτε τώρα! Θα ήταν αστείο να υποθέσει κανείς ότι ο Τραμπ ενοχλήθηκε επειδή η ευνοουμένη του αντέγραφε κατά γράμμα το δικό του προσωπικό ύφος ως προς την άσκηση της εξουσίας, αλλά και την σχέση με λούμπεν μεγαλοαστική τάξη. Τη κομπραδόρικη λέσχη των επενδυτών και των κεφαλαιούχων που παίζουν τον πλανήτη στα ζάρια στήνοντας μικρούς πλην αποδοτικούς οικονομικά πολέμους παντού.

Η Γκιλφόιλ έχοντας ενθουσιάσει τους εγχώριους μεγιστάνες και διατηρώντας στενές φιλίες με περισσότερους από αυτούς, δεν έκανε τίποτα άλλο από το να προωθεί καλύτερα από τον καθένα τα στενά και στεγνά αμερικανικά συμφέροντα. Ιδιαίτερα αυτή την κρίσιμη στιγμή του κάθετου διαδρόμου και του επαναπροσανατολισμού ολόκληρης της Δύσης ως προς την προμήθεια πετρελαίου και φυσικού αερίου. Με εντολή άνωθεν – την οποία κανείς νάνος της ΕΕ δεν αμφισβήτησε – και με την Ελλάδα να πρωταγωνιστεί σ’ αυτό το new deal, σύμφωνα τουλάχιστον με τα δικά μας ΜΜΕ.

Το ότι η Γκιλφόιλ συνταξίδευε με τον Εξάρχου της Άκτωρ, ή έβλεπε τους Αμερικανούς μπασκετμπολίστες του Ολυμπιακού μαζί με τους Αγγελόπουλους, ήταν μάλλον παράσημα για το ευρύστερνο στήθος της, παρά αιτία για άνωθεν δυσαρέσκεια. Εδώ, υπενθυμίζω ότι η πρέσβειρα απεπέμφθη από τον ίδιο τον πρόεδρο των ΗΠΑ και όχι από τον υπουργό Εξωτερικών ή κάποιο τμήμα της Γερουσίας που όλο “διαμηνύει και ψάχνει τα συμβαίνοντα στην εδώ σατραπεία”. Τί έκανε λοιπόν η τόσο δημοφιλής αυτή περσόνα (για το ζωγραφικό πορτρέτο της οποίας, υπενθυμίζω, ότι αφιέρωσαν ώρες αισθητικών αναλύσεων οι φωτογενείς όσο και φιλότεχνοι ιθαγενείς δημοσιογράφοι της εγχώριας τηλοψίας).

Υπόθεση Γκιλφόιλ: Γιατί ενοχλήθηκε ο Τραμπ;

Εκτός κι αν πάλι ο Ντόναλντ δεν αγαπάει την λαϊκή μουσική (την country δηλαδή) και ήταν για αυτόν μάλλον απωθητική η εικόνα “μιας κυρίας στα μπουζούκια”. Μια εικόνα πάντως εξόχως επικοινωνιακή την οποία η Κίμπερλι Γκιλφόιλ δούλεψε με μοναδική μαεστρία καθιστώντας τον εαυτό της δημοφιλή και στα μεσαία και τα κατώτερα στρώματα της επαρχίας μας. Ποιό λοιπόν ήταν το έγκλημα της; Μήπως ευνόησε κάποιους επιχειρηματίες σε βάρος άλλων;

Ε και; Σιγά τον πολυέλαιο. Λες και η εδώ πρεσβεία, το υπουργείο εξωτερικών της ΗΠΑ και οι κύκλοι εξουσίας στην Ουάσινγκτον γενικότερα δεν διαθέτουν μηχανισμούς για να μεγιστοποιούν το κέρδος και να επιτυγχάνουν τα καλύτερα αποτελέσματα σε χρόνο ρεκόρ. Μήπως η βιαστική και φιλόδοξη πρέσβειρα εκ προσωπικοτήτων απεδείχθη πιο ικανή σ’ έναν κόσμο που κυριαρχείται από αλαζόνες αρσενικούς με μικρή όμως την τελική… δυναμική; Μήπως και εδώ ο γέρο Φρόιντ δικαιώνεται όταν μιλούσε για τα σεξουαλικά ένστικτα και τα απωθημένα εκδίκησης;

Αν ο Τραμπ ενοχλήθηκε επειδή η πρέσβειρα του – πήγα να γράψω η πρεσβυτέρα του! – είναι σέξι, τότε ο κόσμος, όπως τον ξέρουμε, έχει έρθει τ’ ανάποδα. Αλλά και τα πορτρέτα που της φιλοτέχνησαν διάφοροι καλλιτέχνες του τύπου “φιλάω κατουρημένες ποδιές για να κάνω καριέρα” εάν δεν άρεσαν στον Νάρκισσο πρόεδρο και πάλι it’s not a big deal. Οι ίδιοι καλλιτέχνες μπορούν να φτιάξουν και για τον ίδιο πολύ πιο μεγάλες και πολύ πιο αποθεωτικές – απωθητικές προσωπογραφίες.

Υπάρχουν ζωγράφοι στην Αθήνα όπως υπάρχουν και δικαστές στο Βερολίνο. Αλλού βρίσκεται, νομίζω, η αιτία. Θα περίμενα να διαβάσω τις έγκυρες, κυριακάτικες εφημερίδες μας για να την ανακαλύψω αλλά βιάζομαι. Εκτός του ότι φοβάμαι πως θα μου αποκαλύψουν πράγματα που ήδη ξέρω, ή πολύ βάσιμα υποψιάζομαι. Την αληθινή αλήθεια πάντως ενδεχομένως κάποτε να την μάθουν τα παιδιά μας κι όχι εμείς.

Να στηθεί άγαλμα!

Συμπέρασμα: Αν η κ. Γκιλφόιλ προώθησε, έστω και με το αζημίωτο, ελληνικά συμφέροντα που πάντως συμβάδιζαν και με τα ευρύτερα αμερικανικά – τί διάλο σύμμαχοι είμαστε  –τότε η αποχώρηση της είναι πλήγμα για τη χώρα και όφελος για την Τουρκία. Δεν νομίζω ότι χρειάζεται να εξηγήσω το γιατί. Μην ξεχνάτε πως στην Άγκυρα βυσσοδομεί ένα άλλο τρομερό πουλέν του Τραμπ, το οποίο δεν μας έχει και σε πολύ μεγάλη εκτίμηση.

Αν πάλι η ιρλανδολατίνα σεξοβόμβα έφυγε επειδή έβλαψε τα αμερικανικά συμφέροντα, ε τότε θα πρέπει να της στήσουμε ένα άγαλμα δίπλα σε αυτό του Τρούμαν, εκεί πολύ κοντά στα ανάκτορα. Τώρα, το ότι ο πρόεδρός μας δεν θα την κατευοδώσει ως είθισται, ελπίζω να μην την στεναχωρήσει και πολύ. Εξάλλου τα αγγλικά του κ. Τασούλα δεν είναι σπουδαία. Κι όπως λέμε στο χωριό μου slowly with the chantelier!

ΥΓ. Παρότι ηλικιακά πλησιάζω επικίνδυνα το προσδόκιμο ζωής μου, όσο ακόμα ζω και αναπνέω, θα γράφω όπως γράφω, χωρίς φόβο αλλά με πάθος, και θα κάνω το κέφι μου. Αλίμονο σε όσους νομίζουν ότι ζουν ενώ έχουν από καιρό πεθάνει. Αλίμονο στους προσκυνημένους…

Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα παραμένει επί δεκαετίες προσκολλημένη στην αμυντική της προετοιμασία για ένα “θερμό επεισόδιο”, ή το πολύ-πολύ έναν “σύντομο πόλεμο” 10-15 ημερών, για την περίπτωση που οι εξ ανατολών γείτονες προσβάλλουν την εθνική της κυριαρχία. Η στρατηγική προσδοκία πίσω από αυτό το πολιτικο-στρατιωτικό αμυντικό δόγμα είναι ότι σε μια ελληνοτουρκική σύρραξη οι Η.Π.Α. θα παρέμβουν διπλωματικά προς διασφάλιση της ναυσιπλοΐας στη Μεσόγειο και της συνοχής της Νοτιοανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ.

Εάν προλάβουν, θα παρέμβουν διπλωματικά προς αποτροπή της σύρραξης, όπως έκαναν στις κρίσεις στην Κύπρο το 1964 και 1967, στο Αιγαίο το 1987 και στα Ίμια το 1996· εάν δεν προλάβουν, θα παρέμβουν τελεσιγραφικά προς άμεση κατάπαυση του πυρός, όπως έκαναν την επαύριο της απόβασης των Τούρκων στην Κύπρο το 1974.

Είναι χαρακτηριστικό ότι αυτό το δόγμα το διατύπωσε ο αντιστράτηγος Γεώργιος Ντενίσης, Αρχηγός ΓΕΕΦ στην Κύπρο το 1973-1974, στην κατάθεσή του στην Εξεταστική Επιτροπή της Βουλής για τον Φάκελο της Κύπρου το 1986, ως εξής: «Με αυτές τις δυνάμεις που είχαμε στην Κύπρο θα την απέκρουα την τουρκική απόβαση για ένα διάστημα 10 ή και 15 ημερών, και σε κάθε περίπτωση τέτοια που να μπορέσει η κυβέρνηση να κάμει τους ελιγμούς της και να φέρει ένα αποτέλεσμα σωστό.»

To τουρκικό “πρότυπο” του Αττίλα

Ας θυμηθούμε όμως τις τρεις φάσεις του Αττίλα, που αποκαλύπτουν το πολεμικό δόγμα της Τουρκίας:

1η Φάση: ΑΤΤΙΛΑΣ Ι – Πολεμικές επιχειρήσεις – διάρκεια: 61 ώρες

Η πρώτη φάση του Αττίλα, γνωστή ως ΑΤΤΙΛΑΣ Ι, ήταν μια αστραπιαία πολεμική επιχείρηση ενός Σαββατοκύριακου, από το Σάββατο 20/7/1974, 5:20 π.μ., μέχρι τη Δευτέρα 22/7/1974, 6:00 μ.μ. Ως αποτέλεσμα, δημιούργησε ένα ενιαίο τουρκικό προγεφύρωμα από την Κερύνεια μέχρι το Κιόνελι Λευκωσίας, ήτοι 250-300 τ.χλμ., ή 2,7% – 3,2% της έκτασης της Κύπρου.

2η Φάση: Ενδιάμεσος Αττίλας – διάρκεια: 17 ημέρες

Η επόμενη φάση του Αττίλα συνδύαζε διπλωματικές διαπραγματεύσεις στη Γενεύη με πολεμικές επιχειρήσεις στην Κύπρο, δηλαδή μονομερείς πολεμικές παραβιάσεις της εκεχειρίας από τους Τούρκους. Συγκεκριμένα, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις του “ενδιάμεσου” Αττίλα απέφεραν σε πρώτη φάση, την 30/7/1974, τις διπλωματικές συμφωνίες στην τριμερή α΄ Διάσκεψη της Γενεύης, διά των οποίων (α) ορίστηκε η «γραμμή αντιπαράθεσης ως είχε την 10:00 μ.μ. της 30/7/1974» και (β) επεβλήθη μονομερής «εκκένωση των τουρκοκυπριακών θυλάκων από τις ελληνικές και ελληνοκυπριακές δυνάμεις που τους είχαν καταλάβει».

Οι πολεμικές επιχειρήσεις των Τούρκων συνεχίστηκαν μέχρι την 6η Αυγούστου 1974, οπότε κατέλαβαν τη Λάπηθο και τον Καραβά δυτικά της Κερύνειας. Κατά συνέπεια, οι Τούρκοι τότε υπερδιπλασίασαν διά των όπλων το προγεφύρωμά τους κατά 300-350 επιπρόσθετα τ.χλμ. (από το 2,7% – 3,2% στο 5,9% – 7,0% της Κύπρου), ενώ παράλληλα, κατόρθωσαν να “απελευθερώσουν” διά της διπλωματίας όλους τους υπόλοιπους τουρκοκυπριακούς θύλακες (3,5%–4% του Κυπριακού εδάφους). Δηλαδή την 8η Αυγούστου 1974, οπότε άρχισε η β΄ Διάσκεψη της Γενεύης, η Κυπριακή Δημοκρατία είχε ήδη απολέσει τον κυριαρχικό έλεγχο στο 9,4% με 11,0% της επικρατείας της.

3η Φάση: ΑΤΤΙΛΑΣ ΙΙ – Πολεμικές επιχειρήσεις – διάρκεια: 61 ώρες

Η τρίτη φάση του Αττίλα, επονομασθείσα ΑΤΤΙΛΑΣ ΙΙ, ήταν επίσης μια αστραπιαία διήμερη πολεμική επιχείρηση, από την Τετάρτη 14/8/1974, 4:35 π.μ., μέχρι την Παρασκευή 16/8/1974, 5:55 μ.μ. Ως αποτέλεσμα, τα Τουρκικά στρατεύματα κατέλαβαν τελικά το 36,3% (3.355 τ.χλμ.) του εδάφους της Κύπρου.

Επομένως, η δεύτερη (ενδιάμεση) φάση του Αττίλα, καταδεικνύει ότι η εκεχειρία και οι διαπραγματεύσεις χρησιμοποιούνται από τους Τούρκους ως προσωρινή διπλωματική κάλυψη για την επίτευξη των τακτικών στρατιωτικών στόχων τους επί του πεδίου. Συγκεφαλαιωτικά, από το 1974 η Τουρκία εφαρμόζει ένα δόγμα βραχυχρόνιας (επιθετικής) σύγκρουσης κατά της Ελλάδας, καθώς αυτό το δόγμα συμφέρει κάθε επιτιθέμενη χώρα.

Η Παγίδα του “Βραχυχρόνιου Επεισοδίου”

Από την πλευρά όμως της Ελλάδας, ως αμυνόμενης χώρας, το αντίστοιχο δόγμα (αμυντικής) βραχυχρόνιας σύγκρουσης δεν αποτρέπει τον Αττίλα του μέλλοντος – τον προσκαλεί: Αν ο επιτιθέμενος (η Τουρκία) γνωρίζει ότι το ελληνικό δόγμα αμύνης βασίζεται σε μια σύγκρουση 60 ωρών (όπως το γνώριζε το 1974), τότε το μόνο που χρειάζεται να κάνει είναι να διενεργήσει ένα ακαριαίο, τοπικό τετελεσμένο και στη συνέχεια να προσέλθει σε διαπραγματεύσεις υπό την διεθνή πίεση για εκεχειρία (ότι ακριβώς έκανε στην Κύπρο το 1974 και στα Ίμια το 1996).

Όταν δηλαδή λες στον αντίπαλο “αν επιτεθείς, το επεισόδιο θα τελειώσει σε δύο-τρεις μέρες με παρέμβαση των ΗΠΑ”, του αφαιρείς το μέγα στρατηγικό του άγχος: τον κίνδυνο μιας ανεξέλεγκτης χαοτικής εμπλοκής. Αυτόν τον κίνδυνο, που ο Μακιαβέλι τον προσδιόρισε πριν πέντε αιώνες (Istorie Fiorentine, Βιβλίο III), τον απομειώνεις ως αμυνόμενος όταν ακολουθείς το ίδιο δόγμα βραχυχρόνιας εμπλοκής με τον επιτιθέμενο. Κατά συνέπεια ο επιτιθέμενος ενθαρρύνεται τότε (από τον ίδιο τον αμυνόμενο) να αναλάβει το υπολογισμένο ρίσκο (calculated risk) ενός ακαριαίου τετελεσμένου – ξαφνικά μια νύχτα, σύμφωνα με τον Ερντογάν.

Αποτρεπτικό Δόγμα Μακροχρόνιου Πολέμου Φθοράς

Υπό αυτό το πρίσμα, η υιοθέτηση ενός μονοδιάστατου αμυντικού δόγματος βραχυχρόνιας σύγκρουσης συνιστά ένα επικίνδυνο στρατηγικό σφάλμα, καθώς στην πραγματικότητα «προσκαλεί την επίθεση».** Αυτό ισχύει ανεξάρτητα από τα οπλικά συστήματα του αμυνομένου:

Την 20 Ιουλίου 1974, τα 14 Φάντομ F4, τα προηγμένα 4 γερμανικά υποβρύχια Type 209 (1100 ΤΝ), τα 170 υπόστεγα/shelters αεροσκαφών, τα 60 γαλλικά άρματα ΑΜΧ 30, και οι αντιεροπορικοί πύραυλοι HAWK – που η Ελλάδα είχε, ενώ η Τουρκία τίποτε από αυτά δεν είχε τότε – δεν απέτρεψαν τους Τούρκους από το να αναλάβουν το υπολογισμένο ρίσκο του Αττίλα, παρότι μάλιστα το Ελληνικό Ναυτικό διέθετε τότε 4 γαλλικές πυραυλακάτους La Combattante II οπλισμένες με κατευθυνόμενους αντιπλοϊκούς πυραύλους MM38 Exocet, όταν το Τουρκικό Ναυτικό ήταν εξοπλισμένο μόνο με κανόνια.

Το μέγα μάθημα του 1974 είναι ότι η πραγματική αποτροπή απέναντι στην Τουρκία δεν είναι οι ελληνικοί εξοπλισμοί καθ’ εαυτοί, όταν ακολουθούμε τους δικούς της κανόνες, το δικό της δόγμα βραχυχρόνιας σύρραξης. Απεναντίας η χώρα μας, ως αμυνόμενη, πρέπει να προετοιμαστεί πειστικά για έναν μακροχρόνιο πόλεμο φθοράς από τον οποίο ο εισβολέας δεν θα μπορέσει να αποδράσει. Τότε το κόστος ενός πολέμου στο Αιγαίο γίνεται απαγορευτικό για την Τουρκία, διότι άπτεται των υπαρξιακών της κινδύνων.

Επομένως, το δόγμα αμύνης της Ελλάδας πρέπει να επικαιροποιηθεί, ώστε να αυξηθεί η αποτρεπτική του αποτελεσματικότητα προς διασφάλιση της ειρήνης. Μόνον τότε, με το κατάλληλο ελληνικό δόγμα αμύνης,***θα πιάσουν τόπο οι οικονομικές θυσίες του ελληνικού λαού για τον εξοπλισμό των Ενόπλων Δυνάμεων.

Διότι οι πολεμικές εξελίξεις στην Ουκρανία, στο Ιράν και γενικά στη Μέση Ανατολή, καταδεικνύουν ότι το δόγμα καθ’ αυτό του “σύντομου πολέμου” είναι πλέον ξεπερασμένο. Ειδικά δε για την Ελλάδα, είναι ξεπερασμένο (αναποτελεσματικό) από την εποχή του Αττίλα το 1974. Αυτό καταδεικνύεται και σήμερα από τα ψευδεπίγραφα “ήρεμα νερά” της “Γαλάζιας Πατρίδας”, που όλο και περισσότερο θυμίζουν νηνεμία πριν την καταιγίδα. Συγκεφαλαιωτικά, το προτεινόμενο διευρυμένο αμυντικό δόγμα της Ελλάδας συμπεριλαμβάνει δύο εναλλακτικά ενδεχόμενα:

(1) Εάν μια εχθρική απόβαση σε ελληνικό νησί καταστραφεί εν τη γενέσει της, τότε εφαρμόζονται οι προβλέψεις του υφιστάμενου δόγματος βραχυχρόνιας σύρραξης: η Ελλάδα αποδέχεται την εκεχειρία, με τη διαμεσολάβηση των Η.Π.Α., και προσέρχεται σε διάσκεψη ειρήνης από πλεονεκτική θέση, ως νικήτρια δύναμη.

(2) Εάν όμως ο εισβολέας κατορθώσει να δημιουργήσει κάποιο προγεφύρωμα, οσοδήποτε μικρό κι αν είναι, η Ελλάδα αμυνομένη δεν αποδέχεται οποιαδήποτε εκεχειρία, καθώς η στρατηγική της μεταπίπτει αυτόματα σε μακροχρόνιο πόλεμο φθοράς κατά του εχθρού, μέχρις ότου και ο τελευταίος εισβολέας στρατιώτης αποχωρήσει από ελληνικό έδαφος.

Σε κάθε περίπτωση, το προηγούμενο των Διασκέψεων της Γενεύης του 1974 δεν πρόκειται να επαναληφθεί. Εάν οι Έλληνες καταφέρουν να πείσουν εγκαίρως τους Τούρκους περί τούτου, τότε θα έχει γίνει ένα μεγάλο βήμα για μια μακροχρόνια ελληνο-τουρκική ειρήνη.

Υποσημειώσεις

*Το The Strategist εκδίδεται από το Australian Strategic Policy Institute (ASPI), το οποίο χρηματοδοτείται από το Υπουργείο Άμυνας της Αυστραλίας και τις κυβερνήσεις των ΗΠΑ, Καναδά, Βρετανίας, Ολλανδίας και Ιαπωνίας, καθώς επίσης από πολεμικές βιομηχανίες όπως η Lockheed Martin και η Raytheon Technologies.

**Όπως έχει αναλύσει ο John Mearsheimer (“Conventional Deterrence”), και ο Paul K. Huth (“Extended Deterrence and the Prevention of War”), η αποτροπή καταρρέει όταν ο επιτιθέμενος πειστεί ότι η σύγκρουση θα είναι σύντομη.

*** Ορισμένες προϋποθέσεις για την αποτρεπτική αποτελεσματικότητα του προτεινόμενου διευρυμένου αμυντικού δόγματος προσδιορίζονται στην τριλογία των άρθρων μου στο SLpress.gr επισυνάπτονται με ενεργούς συνδέσμους (links) στο κείμενο.

Στο τραπέζι και οι πύραυλοι IRIS-T

Οι δύο υπουργοί συζήτησαν επίσης την ενίσχυση της στρατιωτικής συνεργασίας, κοινές εκπαιδεύσεις και τη συμμετοχή σε αποστολές του ΝΑΤΟ. Η ελληνική πλευρά εξέφρασε παράλληλα ενδιαφέρον για τους αντιαεροπορικούς πυραύλους IRIS-T SLS, οι οποίοι δοκιμάζονται στην Κρήτη.

«Ο στόχος μας είναι να εξασφαλίσουμε την απόλυτη ασφάλεια των μεθοριακών περιοχών της Ρωσίας στο μέλλον και δεν σκοπεύουμε να συζητήσουμε το θέμα αυτό σε ενδεχόμενες ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις με την Ουκρανία», είπε, δείχνοντας σκλήρυνση της ρωσικής στάσης.

Πρόσθεσε ότι οι ρωσικές δυνάμεις απομένει να καταλάβουν το 10% της περιφέρειας του Ντονέτσκ και το 16,5% της περιφέρειας της Ζαπορίζια, προκειμένου να αποκτήσουν τον πλήρη έλεγχο των συγκεκριμένων περιοχών -ποσοστά που διαψεύδονται από τις ουκρανικές αρχές. Είπε ότι το σώμα “Ανατολή” δημιουργεί ζώνη ασφαλείας στο Ντνιπροπετρόφσκ (σ.σ. περίπου στο μέσον του μετώπου) ενώ το σώμα στο “Βορρά” επεκτείνεται στο Χάρκοβο και στο Σούμι και ότι «στο Χάρκοβο ήδη έχουμε αυξήσει τη ζώνη ασφαλείας σε βάθος 30χιλιομέτρων».

Νεότερα από το μέτωπο

Ο Αρχηγός του Γενικού Επιτελείου των Ενόπλων Δυνάμεων της Ρωσίας στρατηγός Βαλέρι Γκεράσιμοφ, που συμμετείχε στην εκδήλωση της στρατιωτικής σχολής μαζί με τον Πούτιν, πρόσθεσε ότι είναι πολύ σημαντική εξέλιξη ο πλήρης έλεγχος της πόλης Ντομπροπίλια, 20 χιλιόμετρα από το Ποκρόφσκ, την τελευταία σημαντική πόλη που απομένει υπό ουκρανικό έλεγχο στα όρια του Ντονιέτσκ μα την περιφέρεια Ντνιπροπετρόφσκ περίπου στο μέσο του μετώπου.

Ο ίδιος είπε ότι οι ρωσικές δυνάμεις ελέγχουν πλέον την Σεργκέγιενφκα (κοντά στο Ποκρόφσκ κι αυτή) και ότι εισήλθαν στο Μπελοζέργκογιε όπου συνεχίζονται οι οδομαχίες (επίσης στην ίδια περιοχή), ότι ελέγχουν τα προάστια του Σλαβιάνσκ και ελέγχουν το 50% της Νικολάεφκα (βορείως του Ποκρόφσκ, που ελέγχεται ακόμη από ουκρανικές δυνάμεις και που αν πέσει, ανοίγει για τις ρωσικές δυνάμεις ο δρόμος για όλη την περιφέρεια Ντνιπροπετρόφσκ.

Ο ρωσικός στρατός συνεχίζει να συγκεντρώνει στο Ποκρόφσκ τον μεγαλύτερο όγκο των επιθέσεών του. Μόνο το τελευταίο 24ωρο καταγράφηκαν 60 ρωσικές επιθέσεις -περισσότερες από οποιοδήποτε άλλο σημείο του μετώπου.

Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, απαντώντας σε δημοσιογράφους που ζήτησαν διευκρινίσεις για όσα είπε ο Πούτιν, διευκρίνισε ότι η σχεδιαζόμενη ζώνη θα έχει μήκος 660 χιλιομέτρων κατά μήκος των συνόρων και ότι «ήδη το 70% της ζώνης βρίσκεται υπό ρωσικό έλεγχο». Δεν διευκρίνισε σε πόσο βάθος θα εκτείνεται η ζώνη μέσα στην ουκρανική επικράτεια. Συμπλήρωσε ότι για να ολοκληρωθεί η ζώνη ασφαλείας, «θα απαιτηθεί η κατάληψη επιπλέον εδαφών στις ουκρανικές περιφέρειες Σούμι και Χαρκόβου, τα οποία δεν βρίσκονται σήμερα υπό ρωσικό έλεγχο».

Το Starlink

Οι ουκρανικές αρχές υποστηρίζουν ότι «ναι μεν η κατάσταση είναι κρίσιμη σε πολλά σημεία, αλλά ανακατέλαβαν από το καλοκαίρι μέχρι σήμερα 16 οικισμούς στο Ντονιέτσκ». Αναφέρονται σε βορειότερους οικισμούς, στα όρια Χαρκόβου και Ντονιέτσκ, όπου όπως αναφέρουν «με την επιχείρηση Βιβάλντι ανακόψαμε τη ρωσική προέλαση προς το Χάρκοβο». Αναφέρουν ότι ανακατέλαβαν 100 χλμ που είχαν υπό τον έλεγχό τους οι ρωσικές δυνάμεις  -έκταση περίπου ίση με την Μύκονο ή την Κύθνο. Χθες ο Ζελένσκι, όταν το Starlink είχε βγει εκτός λειτουργίας, έλεγε «κινδυνεύουμε να χάσουμε τα χωριά που είχαμε ανακαταλάβει».  Οι Ρώσοι από πλευράς τους υποστηρίζουν ότι απέτυχε η επιχείρηση Βιβάλντι και διαψεύδουν τις ανακαταλήψεις.

Όσο για το Starshield (το στρατιωτικό σκέλος του Starlink) αν και ορισμένοι πολιτικοί ανέφεραν ότι έχει αποκατασταθεί πλήρως (ένας Ολλανδός και ένας Βρετανός), ουκρανικά μέσα αναφέρουν ότι βελτιώθηκε μεν, αλλά δεν έχει αποκατασταθεί και παραμένει ο προχθεσινός φραγμός για ταχύτητες άνω των 160 χιλιομέτρων που ειναι όμως πολύ χαμηλές για αναχαίτιση -πριν τον “κόφτη” το σύστημα κάλυπτε για ταχύτητες 350-400 χιλιομέτρων, οι οποίες έχουν και ουσία για τα drones καθώς οι μικρότερες ταχύτητες δεν καλύπτουν διόλου τις ουκρανικές ανάγκες. Άλλα ουκρανικά μέσα αναφέρουν ότι “τείνει να βελτιωθεί η κατάσταση” ή “είναι υπό εξέλιξη η πλήρης αποκατάσταση και είναι ζήτημα χρόνου”.  O Τραμπ εν τω μεταξύ διέψευσε ότι έδωσε εκείνος την εντολή για τον “κόφτ稔 στο Starlink.

Η βρετανική Telegraph γράφει ότι ο Τραμπ συζήτησε με τον Ίλον Μασκ το πρόβλημα που αντιμετωπίζει με τα πλήγματα της Ουκρανίας σε ενεργειακούς στόχους (καθώς συμφώνησε με τον Πούτιν ροή μεγάλης ποσότητας ντίζελ), και ο Μασκ έριξε την ιδέα της μείωσης ταχυτήτων, την οποία ο Τραμπ αποδέχθηκε.

Αν διαβάσουμε όμως την ουσία, πέρα από  τις ανακοινώσεις, βλέπουμε ότι χειραγωγείται – μέσω μίας αμφιβόλου στόχευσης νομοθετικής ρύθμισης – η έννοια του πραγματικού επενδυτικού κινήτρου που τόσο λείπει από την παραγωγική διαδικασία της χώρας. Κατά συνέπεια, όσοι συνέβαλαν στην νομοθέτηση του ν. 5315/2026 είτε δεν γνωρίζουν τις πιθανές συνέπειες που επιφέρει η δημιουργία φορολογικής βάσης των hedge funds ή τις γνωρίζουν πολύ καλά, αλλά τεχνηέντως το παραβλέπουν. Πολιτική επιλογή μιας οικονομικής πολιτικής με λανθασμένη στόχευση και με προεκτάσεις που δεν αξιολογούνται άμεσα, αντί να επιλεγούν πολιτικές με ευρύτητα και μακροπρόθεσμο αναπτυξιακό αποτύπωμα.

Την ίδια στιγμή που παγκοσμίως η συζήτηση για την φορολόγηση του μεγάλου πλούτου έχει αρχίσει να εντείνεται και οι ανισότητες στην χώρα μας μεγαλώνουν, ο υπουργός οικονομικών υποδέχεται τον πρώτο “τυχερό” ένοικο του νέου ευρωπαϊκού φορολογικού παραδείσου κύριο Κρίς Ρόκο. Λαϊκιστής δεν υπήρξα ποτέ. Τις κεφαλαιαγορές όμως τις γνωρίζω καλά. Αρκετά καλά για να μην ξεχνώ πως η καθίζηση της αγοράς των ελληνικών ομολόγων κατά την κρίση χρέους ξεκίνησε από τo “σορτάρισμα” των hedge funds.  Ένα εκ των οποίων διαχειριζόταν ο νέος φορολογικός κάτοικος της “αναγεννημένης” ελληνικής οικονομίας.

Αναδεικνύεται κατά συνέπεια, για ακόμα μία φορά η διαχρονική σύγχυση της κυβέρνησης ως προς τι πραγματικά νοείται ως αναγκαία αναμόρφωση του παραγωγικού μοντέλου, την στιγμή μάλιστα που παραμένει το χάσμα παραγωγικών επενδύσεων – όπως αποτυπώνεται από την εξέλιξη του “Ακαθάριστου Σχηματισμού παγίου Κεφαλαίου” – σε σύγκριση με τον μέσο όρο χωρών της ΕΕ.

Επενδυτικός προορισμός;

Θα πρέπει να θεωρήσω ως επικοινωνιακό “ευφυολόγημα” την τοποθέτηση του κυρίου Πιερακάκη – μετά την ανακοίνωση έλευσης στην Ελλάδα και της Millenium – ότι «επιβεβαιώνεται η δυναμική που αναπτύσσει η Ελλάδα ως επενδυτικός προορισμός». Η δε προαναγγελία του σε συνέντευξη για την παρουσίαση «30 συγκεκριμένων επενδυτικών ευκαιριών που μπορούν να φέρουν ως 20 δισ. νέες επενδύσεις με πρόκληση την αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου», μόνον ως ομολογία αποτυχίας μπορεί να εκληφθεί.

Άλλωστε, αν θυμάμαι καλά η παρούσα κυβέρνηση ακολουθεί πιστά την έκθεση Πισσαρίδη. Μετά από οκτώ χρόνια μάλλον καθυστερημένα αναδεικνύει την “νέα πρόκληση” ο υπουργός Οικονομικών παραβλέποντας το μέχρι σήμερα προβληματικό αποτύπωμα. Η ακολουθούμενη οικονομική πολιτική της κυβέρνησης δυστυχώς εμφανίζει προεκτάσεις σε διαφορετικά μέτωπα, η σύνδεση των οποίων διαμορφώνει ένα εκρηκτικό μείγμα. Σε περίοδο έντονων ανισοτήτων –όπως αυτή που βιώνουμε – είναι δυνατόν να προκληθούν αλυσιδωτές και αλληλοεξαρτώμενες αντιδράσεις κρίσης με μακροπρόθεσμο αποτύπωμα. Πιθανώς μη αναστρέψιμο.

Παίζουν με τα ομόλογα

Το γεγονός ότι τα hedge funds εστιάζουν την στρατηγική τους στην ενίσχυση θέσεων σε ομόλογα αποτελεί την βάση των επενδύσεών τους, αλλά ταυτόχρονα και της δυναμικής τους να κερδοσκοπούν εις βάρος των εκδοτών των ομολόγων. Στις ΗΠΑ εκτιμάται πως οι θέσεις τους σε κρατικό χρέος ανέρχονται σε 2 τρισ. δολάρια, ποσοστό 8% περίπου του συνολικού χρέους και σχεδόν τριπλάσιο μέγεθος από το προ πενταετίας.

Οι ρυθμιστικές αρχές προβληματίζονται για την αυξημένη συμμετοχή των hedge funds και τον ρόλο τους σε ένα ασταθές περιβάλλον. Αυτονόητα οι θέσεις τους επεκτείνονται σε μεγάλο εύρος κρατικών ομολόγων επηρεάζοντας όλο και περισσότερο το ήδη ασταθές περιβάλλον.

Το sell-off των γαλλικών κρατικών ομολόγων, αποτελεί μία τάση που διαμορφώνεται σταδιακά τα τελευταία χρόνια παραπέμποντας στην εποχή κρίσης χρέους, καθώς η μετάδοση της κρίσης που βιώνει η Γαλλία έχει επί της ουσίας υλοποιηθεί όπως αποτυπώνεται στην απότομη υποχώρηση του ευρώ. Η επίδραση των hedge funds είναι και εδώ βαρύνουσα.

Επιπρόσθετα, τα ανοίγματα των ευρωπαϊκών τραπεζών σε κρατικά ομόλογα τις κάνει εξαιρετικά ευαίσθητες στις μεταβολές επιτοκίων εάν οι αποδόσεις συνεχίσουν να έχουν ανοδική τάση. Οι ελληνικές τράπεζες έχουν σημαντική έκθεση σε ομόλογα και μετοχές εκτιμώμενες σε σχεδόν 91 δισ. ευρώ. Περίπου το 50% είναι τοποθετημένο σε κρατικούς τίτλους. Κατά συνέπεια το ερώτημα που γεννάται είναι σε ποιο βαθμό οι νέοι φορολογικοί κάτοικοι δεν θα κερδοσκοπούν εις βάρος των ομολόγων της χώρας;

Φορολογικοί παράδεισοι

Σε αυτό το αβέβαιο περιβάλλον γίνεται αντιληπτός ο λόγους που η προσέλκυση hedge funds στην χώρα αποτελεί άστοχη έως προβληματική επιλογή. Εκτός και αν η αμεσότητα της παρουσίας τους εκτιμάται από ορισμένους ότι είναι δυνατόν να διαμορφώσει ατύπως πεδίο “εσωτερικής ενημέρωσης” ως προς την πορεία (flow) των κεφαλαίων. Η φυγή τους από το Λονδίνο αναδεικνύει ένα ιδιότυπο πεδίο αναζήτησης ελέγχου των κεφαλαιαγορών των επίδοξων νέων φορολογικών παραδείσων.

Καθίσταται προφανές ότι όταν ελλοχεύουν παγκόσμιοι κίνδυνοι, όπως στα ομόλογα, η προσέλκυση εν δυνάμει “χειραγωγών” των αγορών στην χώρα με το νομοθέτημα του “φορολογικού παραδείσου” αποτελεί λάθος που από τις μέχρι σήμερα τοποθετήσεις του πολιτικού συστήματος δεν έχει γίνει αντιληπτό. Η έννοια της δημιουργίας φορολογικών κινήτρων πρέπει να εξετασθεί σε βάθος συνολικά και συλλογικά με μακροπρόθεσμη στόχευση και διάσταση που να αναγάγει στο ευρύτερο καλό και όχι σε μεμονωμένα και συγκεκριμένα συμφέροντα.

Μιας ευρωπαϊκής χώρας δηλαδή η οποία μαζί με τη Ρωσία χρηματοδότησε τους αγωγούς συνολικού κόστους περίπου 17 δισεκατομμυρίων ευρώ για τη μεταφορά φτηνού φυσικού αερίου από τη Ρωσία στη Γερμανία και στην Ευρώπη. Συγκεκριμένα, για το δικαστήριο, «οι πράξεις σαμποτάζ έθεσαν σε κίνδυνο τον βασικό ενεργειακό εφοδιασμό του γερμανικού λαού» και «επηρέασαν την εσωτερική ασφάλεια της Γερμανίας».

Με άλλα λόγια δεν επρόκειτο απλά για κάποιο σαμποτάζ υποδομών που προστατεύονταν από το γερμανικό και το ευρωπαϊκό δίκαιο αλλά για μια εχθρική στρατιωτική επιχείρηση κατόπιν εντολής ξένης κυβέρνησης εναντίον της Γερμανίας – και μάλιστα με διεθνή συνδρομή πληροφοριών – που σε άλλες εποχές και υπό διαφορετικές περιστάσεις θα προκαλούσε ακόμα και πόλεμο.

Σύμφωνα με το κατηγορητήριο την ανατίναξη των τριών – από τους τέσσερεις – αγωγών φέρεται να έχει πραγματοποιήσει μια ομάδα επτά ατόμων, έξι ανδρών και μίας γυναίκας. Τον Σεπτέμβριο του 2022 η ομάδα αυτή νοίκιασε από μια εταιρεία στο Ρόστοκ της Γερμανίας το ιστιοπλοϊκό σκάφος «Andromeda» που για αρκετές ημέρες διέσχιζε τη Βαλτική Θάλασσα. Κατά τη διάρκεια πολλών καταδύσεων τα μέλη του πληρώματος τοποθέτησαν εκρηκτικά με χρονοδιακόπτες πάνω στους αγωγούς στον πυθμένα της θάλασσας και σε βάθος περίπου 80 μέτρων.

Τα στοιχεία που διαθέτει το γερμανικό δικαστήριο είναι συντριπτικά σε βάρος του ουκρανικής καταγωγής κατηγορημένου Σεργκέι Κουζνέτσοφ, του μόνου από την επταμελή ομάδα που συνελήφθη τον Αύγουστο του 2025 στην Ιταλία και εκδόθηκε τρεις μήνες αργότερα στην Γερμανία. Όπως αναφέρει η Wall Street Journal (WSJ) οι γερμανικές ερευνητικές υπηρεσίες «στάθηκαν τυχερές», καθώς οι επτά ύποπτοι δεν πρόλαβαν κατά τη βιαστική αναχώρησή τους από τη Γερμανία να σβήσουν τα ίχνη τους από τη θαλαμηγό “Andromeda”.

Έτσι οι Γερμανοί κατάφεραν να εντοπίσουν δακτυλικά αποτυπώματα, ίχνη εκρηκτικών και δείγματα DNA του πληρώματος. Επίσης, σύμφωνα πάντα με την WSJ, οι ερευνητές κατάφεραν να ανασυνθέσουν ολόκληρο το δρομολόγιο του σκάφους, το οποίο είχε αγκυροβολήσει σε Γερμανία, Δανία, Σουηδία και Πολωνία. Από αυτούς πήραν και τα email ενός Ουκρανού επιχειρηματία που είχε νοικιάσει το σκάφος, με τη βοήθεια μάλιστα των αμερικανικών αρχών που ανάγκασαν την Google να παραδώσει όλα τα μηνύματα.

Nord Stream: Η πρώτη μέρα της δίκης 

Την πρώτη ημέρα της δίκης ο Σεργκέι Κουζνέτσοφ, τον οποίο οι Γερμανοί θεωρούν «αρχηγό» της ομάδας των επτά, εμφανίστηκε ενώπιον των δικαστών του χαιρετώντας στρατιωτικά, αρνούμενος να καταθέσει και αρκετά ευδιάθετος, παρότι, σύμφωνα με το Γραφείο του Ομοσπονδιακού Γενικού Εισαγγελέα, ο κατηγορούμενος μεταξύ άλλων κατηγοριών είναι και «ύποπτος για συνεργασία σε έγκλημα πολέμου».

Την αιτιολόγηση αυτής της υπερασπιστικής τακτικής του Κουζνέτσοφ δικαιολόγησαν οι τρεις συνήγοροί του μ’ ένα απλό σκεφτικό: ο κατηγορούμενος ως πρώην μέλος των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων είναι υποχρεωμένος να πάρει άδεια από ανωτέρους του στρατιωτικούς προκειμένου να καταθέσει. Όμως οι δύο άμεσοι προϊστάμενοι του Κουζνέτσοφ δεν έδωσαν καμιά άδεια να καταθέσει ενώπιον του δικαστηρίου, ούτε καν να μιλήσει επί της ουσίας του θέματος στους συνηγόρους του.

Οι συνήγοροι, δυο Γερμανοί κι ένας Ιταλός, αφού απέριψαν όλο το κατηγορητήριο, αναρωτήθηκαν αν οι αγωγοί αποτελούσαν όντως πολιτικό και όχι στρατιωτικό στόχο, και ισχυρίστηκαν, προκαλώντας έκπληξη στο ακροατήριο, ότι ο πελάτης τους είναι απλώς «ένας στρατιώτης σε μια πολιτική, διπλωματική και στρατιωτική παρτίδα σκάκι» κι εφόσον δεν μπορεί να εκφραστεί, δεν μπορεί και να υπερασπιστεί τον εαυτό του. Για  αυτό δεν μπορεί να καταδικαστεί σ΄ ένα κράτος δικαίου όπως είναι η Γερμανία και η δίκη δεν θα πρέπει να συνεχιστεί. Γιατί αν ο Κουζνέτσοφ παραβίαζε αυτή την υποχρέωση θα βρισκόταν αντιμέτωπος με βαρύτατες ποινές στην Ουκρανία. Μια αγόρευση που η πρόεδρος του δικαστηρίου χαρακτήρισε με δεικτικό τρόπο ως «παθιασμένη παρουσίαση».

Ωστόσο, στη Γερμανία είναι σαφής η νομολογία ότι όποιος κατηγορούμενος αρνείται να καταθέσει σε δικαστήριο μπορεί παρ’ όλα αυτά να καταδικαστεί σύμφωνα με το γερμανικό ποινικό δίκαιο, εάν οι ενδείξεις είναι σαφείς και τεκμηριωμένες. Είναι προφανές ότι μια τέτοια υπερασπιστική γραμμή είναι πολιτικά πολύ ριψοκίνδυνη κι επιπλέον ενισχύει την βάσιμη υποψία ότι ο κατηγορούμενος ενεργούσε κατ’ εντολή υπηρεσιών της Ουκρανίας, αξιωματικός της οποίας ήταν ο Κουζνέτσοφ, που δεν απαλλάσσεται από ποινικές ευθύνες, ακόμα και αν εκτελούσε εντολές ανωτέρων του.

Με τα όσα είναι γνωστά μέχρι σήμερα και με αυτά που αναμένεται ν΄ αποδειχτούν στη δίκη, μια ενδεχόμενη καταδίκη των Ουκρανών «σαμποτέρ» θα αποτελούσε «σημείο καμπής» στην εξωτερική πολιτική της Γερμανίας. Το Βερολίνο εκών άκων θα υποχρεωθεί να επανεξετάσει εκ βαθέων την όλη στάση της σε αυτόν τον πόλεμο που θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί.

Ήδη δύο γερμανικά κόμματα, το  AfD, που προηγείται με απόσταση δημοσκοπικά και το BSW ζητούν από την κυβέρνηση επιμόνως να σταματήσει αμέσως τη βοήθεια στην Ουκρανία και να πάρει πίσω όλες τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας, οι οποίες βλάπτουν πρωτίστως την γερμανική βιομηχανική παραγωγή. Το ίδιο έκανε προχθές με σχετικό ψήφισμα για πρώτη φορά και η νέα βουλή στο κρατίδιο της Σαξονίας-Άνχαλτ με την πλειοψηφία AfD και BSW.

Nord Stream: Το κόστος της γερμανικής σιωπής για το Βερολίνο

Όλες οι κυβερνήσεις μετά την ανατίναξη μέχρι και τώρα όταν πιέζονταν για το θέμα αυτό αρκούνταν να καθησυχάζουν και να αποπροσανατολίζουν τον γερμανικό λαό για χρόνια, αναφερόμενες σε «άγνωστους ή μεμονωμένους δράστες», σε «ασαφή ίχνη» και για «διεθνείς έρευνες», ενώ υπήρχαν αποδεικτικά στοιχεία που απλά για πολιτικούς λόγους αποκρύπτονταν.

Σε κάθε περίπτωση μια καταδικαστική απόφαση θα προκαλούσε και μια ανυπολόγιστη πολιτική ήττα της γερμανικής κυβέρνησης. Όχι μόνο επειδή εξακολουθεί να τηρεί «σιγή ιχθύος» για μια τόσο μεγάλης σπουδαιότητας δολιοφθορά σε βάρος της κυρίαρχης της από «φιλική» χώρα» που «αγωνίζεται για την ελευθερία όλης της Ευρώπης», αλλά και γιατί στη διάρκεια του πολέμου στην Ουκρανία έχει διαθέσει στο Κίεβο πάνω από εκατό δισεκατομμύρια ευρώ.

Την ώρα μάλιστα που η πλειοψηφία των Γερμανών αντιτίθεται στη συνέχιση του πολέμου και στην «άνευ όρων» στήριξη του Κιέβου – χωρίς μάλιστα να γνωρίζει κανείς που κατευθύνονται αυτά τα δισεκατομμύρια κι ενώ δεν είναι λίγοι που μιλούν για ουκρανικό «βαρέλι χωρίς πάτο» και για διαφθορά τεράστιων διαστάσεων.

Η πολιτική παραδοξότητα της γερμανικής πολιτικής για την Ουκρανία θα είναι πλέον προφανής σε όλους. Το Βερολίνο προμηθεύει όπλα, δίνει δισεκατομμύρια ευρώ, παρέχει πολιτική και διπλωματική υποστήριξη σε ένα κράτος, αξιωματικοί του οποίου, πιθανώς και σε γνώση της ουκρανικής κυβέρνησης, ενδέχεται να έχουν ενεργήσει με στρατιωτικά μέσα εναντίον της.

Κάτι τέτοιο δεν είναι, όπως υπογραμμίζουν πολλοί αναλυτές, «απλώς μια αντίφαση αλλά συνιστά και ομολογία πολιτικής και στρατιωτικής αποτυχίας». Η κυβέρνηση Μερτς δεν θα μπορούσε πλέον να καλύπτει με ένα «πέπλο σιωπής» αυτή την αποτρόπαια επιθετική ενέργεια σε γερμανικές υποδομές κρίσιμης σημασίας. Μια ενέργεια που έχει προκαλέσει ήδη γιγαντιαίες ζημιές στον ενεργειακό εφοδιασμό και εν γένει στην γερμανική οικονομία και στον διεθνή υποβιβασμό της Γερμανίας.

Αυτοκαταστροφική η γερμανική στάση 

Βέβαια δεν είναι μόνο η Γερμανία που εμμένοντας για χρόνια σε μια τόση παράδοξη και αυτοκαταστροφική στάση που θα πρέπει να αναθεωρήσει τη στάση της, αν ο πιεζόμενος από παντού καγκελάριος Μερτς δεν θα ήθελε να χάσει και τα τελευταία ψήγματα αξιοπιστίας που του απέμειναν.

Έχει ενδιαφέρον τι θα πράξουν μετά από μια αναμενόμενη πολυετή κάθειρξη του Κουζνέτσοφ και οι άλλες χώρες της ΕΕ, που ακόμα επιμένουν απαρέγκλιτα και παρά την αλλαγή στάσης των ΗΠΑ στην συνέχιση του πολέμου στην Ουκρανία,  όπως της Ελλάδας, που κατά τον πρωθυπουργός της, συνεχίζει να βρίσκεται σε πόλεμο με την Ρωσία.

Ας μη λησμονούμε όμως και τις χώρες κοντά στα πεδία των μαχών στην Ουκρανία σαν την Πολωνία που αρνήθηκε να εκδώσει ύποπτους για την ανατίναξη του αγωγού επιτρέποντάς τους να επιστρέψουν ελεύθερα στην Ουκρανία, που ο πρωθυπουργός της Ντόναλντ Τασκ προέτρεπε να σταματήσουν οι έρευνες στην Βαλτική γιατί «δεν είναι προς το συμφέρον του ΝΑΤΟ» και ότι «το πρόβλημα δεν είναι που ανατινάχτηκαν οι αγωγοί αλλά το ότι κατασκευάστηκαν» ή που ο Πολωνός πολιτικός Radosław Sikorski όταν έμαθε για την ανατίναξη των αγωγών έγραψε στο προφίλ του το αυτονόητο για πολλούς: “Thank you, USA”.

Η «περίπλοκη» δίκη του Αμβούργου θα συνεχιστεί στις 27 Οκτωβρίου κι έχουν προς το παρόν προγραμματιστεί άλλες 24 συνεδρίες. Ίσως η δίκη αυτή και τα όσα θα αποκαλυφτούν να είναι και μια μικρή χαραμάδα ελπίδας για ειρήνη, δίνοντας το έναυσμα για την αποφυγή ενός γενικευμένου πολέμου στην Ευρώπη και την λήξη ενός επικίνδυνου και άδικου «πολέμου δια αντιπροσώπων» που μας αφορά όλους. Με την διπλωματία να παραλαμβάνει επιτέλους τη σκυτάλη από τους δικαστές.

Υστερόγραφο

ΕΚΑΤΟ ΔΙΣΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ ΕΥΡΩ έδωσε η Γερμανία μέχρι τώρα για τον πόλεμο στην Ουκρανία. Συγκεκριμένα:

• 23 δισ. € για στρατιωτικό εξοπλισμό
• 28 δισ. € για επιδόματα σε 1,1 εκατ. Ουκρανούς πρόσφυγες (260.000 σε στρατεύσιμη ηλικία)
•  7 δισ. € για διαμονή και «ενσωμάτωση» Ουκρανών εντός Γερμανίας
• 6 δισ. € για παροχές στην διοικητική οργάνωση και στις υποδομές στην Ουκρανία
• 22 δισ. € για μελλοντικές δεσμεύσεις και αναλήψεις υποχρεώσεων.

Στα παραπάνω πρέπει να προστεθούν και άλλα 25 δισ. € που αντιστοιχούν στη Γερμανία και τα οποία δόθηκαν στην Ουκρανία εμμέσως, μέσω Ευρωπαϊκής Ένωσης, της οποίας η Γερμανία είναι ο μεγαλύτερος “καθαρός” χρηματοδότης. Τέλος, σε όλα αυτά τα δισεκατομμύρια δεν υπολογίζονται οι τεράστιες οικονομικές επιπτώσεις στην κοινωνία από τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας, αλλά και την ατιθάσευτη, λόγω και του πολέμου, μεγάλη ακρίβεια.

Οι Ευρωπαίοι ανήκουν στην κατηγορία εκείνων που φωνάζουν για να δώσουν θάρρος στον εαυτό τους. Έχουν καταντήσει να έχουν αποκούμπι την Ουκρανία του Ζελένσκι. Για όσα καθορίζουν το μέλλον, η επιρροή τους φθίνει ενώ το βάρος του λεγόμενου “Τρίτου Κόσμου” αυξάνει. Η Τουρκία τραμπαλίζεται, πάει να σηκώσει κεφάλι αλλά την μαζεύουν. 

Στην Ελλάδα οι κορυφές του πολιτικού και οικονομικού κατεστημένου, βαυκαλίζονται ότι θα περισώσουν τη φάτσα τους και το πορτοφόλι τους αν παραδοθούν Ψυχή τε και σώματι σε όποιον ξένο προσφερθεί να τους αγοράσει – η αναταραχή περί την κ. Κίμπερλι  είναι υπόθεση των Αμερικανών.

Ο Τραμπ και το ελληνικό κατεστημένο

Το ελληνικό κατεστημένο επιδεικνύει εντυπωσιακή αδυναμία κατανόησης της πραγματικότητας αλλά και οι κινήσεις των ηγεσιών στο Παρίσι-Βερολίνο αποκαλύπτουν ότι η δουλική υπακοή στον “Αμερικανό φίλο” έχει  μοιραία αποτελέσματα τόσο στη μικρή Ελλάδα όσο και στο ένδοξο Παρίσι ή στο βάναυσο Βερολίνο. 

Είναι σπάνια η περίπτωση τέτοιας αδυναμίας του κατεστημένου να  επιλέξει ικανούς ανθρώπους για να το εξυπηρετήσουν και να διοικήσουν τη χώρα. Αυτό σημαίνει πρωτοφανή φθορά και διαφθορά βαθιά στις ελίτ αλλά και στο κοινωνικό σώμα. Χαρακτηριστική περίπτωση είναι, για την Ελλάδα, ο “κύριος κουτσό άλογο” που φυσάει και ξεφυσάει στο ίσωμα, πριν καν ξεκινήσει ο προεκλογικός αγώνας…

Ούτε καν την κ. Δούρου μπορεί να κάνει ζάφτι. Αποτυχία χωρίς προηγούμενο που αποκαλύπτει γενικότερα πόσο “άδειο”, πολιτικά, είναι το “ρετιρέ” της χώρας. Μόνο ένας τσαρλατάνος της γειτονιάς μπορεί να παίξει σε τέτοιο γήπεδο. Όχι, πάντως, Αριστερά αντάξια ιστορικών αρχηγών πχ Φλωράκης, ούτε Δεξιά άξια σεβασμού πχ όπως ο Κωνσταντίνος Καραμανλής.

Παρίσι-Βερολίνο και λοιποί του Βορρά κατέγραψαν την αδυναμία τους. Ο Ισπανός Σάντσεθ, με όλα τα προβλήματα του Νότου που ξέρουμε, σθεναρός απέναντι στους βόρειους ανθρωποφάγους, βρέθηκε αντίπαλος με μια γριούλα που παραλίγο να μετατρέψει το αδιαμόρφωτο πλήθος σε μάχιμο σώμα αλλά την νίκησε ο θάνατος. Στην Ελλάδα ο Μητσοτάκης ψάχνει μήπως αρπάξει καμιά δεκάρα που ξέφυγε από τον ΟΠΕΚΕΠΕ, λες και δεν ήξερε ότι έρχονται εκλογές και οι κάλπες θέλουν χρήμα! Αλλά μωραίνει Κύριος…

 Το Λονδίνο, η “δόλια Αλβιών”, συνεχίζει να στηρίζει την επιθετική αντιρωσική πολιτική του Ζελένσκι. Ο Τραμπ λέει κι αυτός εναντίον του Ζελένσκι, αλλά δεν το εννοεί. Οι ΗΠΑ εξακολουθούν να βλέπουν την Ρωσία ως (συνεργαζόμενο) αντίπαλο και ο Ουκρανός είναι ο καλύτερος για να την φθείρει. Οι Άγγλοι εκφράζουν μια ιστορικά διαχρονική, σκληρή αντιπαλότητα με την Ρωσία, τάση με γερές βάσεις και σε ηγετικούς κύκλους των ΗΠΑ. Αν οι ΗΠΑ επιδιώξουν την μονοκρατορία, τότε ο παγκόσμιος ή ένας παρατεταμένος πόλεμος θα είναι η πιο πιθανή κατάληξη. Αλλιώς πότε θα βρέχει, πότε θα χιονίζει, πότε θα κάνει ξαστεριά.