Το σύστημα είχε αρχίσει να είναι, ή τουλάχιστον να παρουσιάζεται, άτρωτο. Η νέα αυτή κατάσταση που διαμορφώθηκε ως άλλη πλευρά του ακτιβισμού ιδίως μετά το 1973 είχε σαν αποτέλεσμα τη μη συστηματική προσπάθεια διερεύνησης των θεωρητικών και πρακτικών θεμάτων από ακτιβιστές πλέον και όχι γκραμσιανούς αγωνιστές. Στη συνέχεια οι διάφορες πρακτικιστικές-ακτιβιστικές οργανώσεις με την κρίση του κινήματος που εμφανίστηκε στη μεταπολίτευση διαλύθηκαν.

Εκτοτε δεν έμεινε παρά ο μοναχικός θεωρητικός και πρακτικός δρόμος. Πρέπει να φθάσουμε στην κίνηση για την υπεράσπιση του ΚΑΠΑ στο Παρίσι για να γίνει κάποια επανασύνδεση της θεωρίας με την πράξη, ή τουλάχιστον στην κρίσιμη αυτή περίοδο να ακούγονται πάλι θετικά οι θεωρητικές προσεγγίσεις. Είχαν προηγηθεί  παρεμβάσεις σε αμφιθέατρα στο Παρίσι στους φοιτητικούς κύκλους που ήταν ακόμη ζωντανό το πνεύμα του κινήματος, στη συνέχεια εισηγήσεων διαφόρων θεωρητικών και οι οποίες είχαν προκαλέσει κάποια αίσθηση.

Mετά, όταν άρχισε η επέλαση της παγκοσμιοποίησης και η κρίση του 2008 και τα Μνημόνια ευαισθητοποιήθηκε κάπως ένα μικρό κοινό, αν και οι παλιοί φίλοι και σύντροφοι που ζούσαν ακόμη είχαν μείνει προσηλωμένοι στα παλιά σχήματα. Η εμπειρία, όμως, του κινήματος δίδαξε ότι προέχει η διατήρηση μιας έστω και κατ’ ελάχιστον αυτόνομης κριτικής στάσης, ως προϋπόθεση συστηματικότερων κριτικών πάντοτε προσεγγίσεων και θεωρητικοποιήσεων.

Αυτή η στάση απέδωσε έστω και σχετικά και στην περίοδο της κριτικής της έντονης τάσης προς την απο-ιδεολογικοποίηση που ακολούθησε στην αρχή της δεκαετίας του 1990, στην ιδεολογική μεταστροφή ή και αντιστροφή, στη συστηματική κριτική του μεταμοντερνισμού. Στη συνέχεια η περίοδος της μοναχικής αλλά συστηματικής όμως πλέον σύλληψης και συγκρότησης της Νέας Κριτικής Θεωρίας και πράξης μέχρι σήμερα.

Η όλη πορεία κατέληξε να γίνει απελπιστικά μοναχική, καθόσον πολλοί φίλοι αγωνιστές, θεωρητικοί και καλλιτέχνες εγκατέλειψαν τον μάταιο τούτο κόσμο, ενώ άλλοι εγκατέλειψαν τον αγώνα. Όμως, τουλάχιστον κατορθώθηκε η διατήρηση των κριτικών παραδόσεων του ιστορικού και του νεότερου ριζοσπαστικού κινήματος, προσβλέποντας πάντοτε σε καλύτερες ημέρες. Νέα Κριτική Θεωρία όμως πάντοτε, απέναντι στο σύστημα, πάντοτε αυτόνομα και κριτικά. Και κυρίως πράξη. Διαρκώς κριτική πράξη και αντίσταση…

H ύπαρξη του ερευνητή των δύσκολων κοινωνικών θεμάτων δεν μπορούσε παρά να ταυτιστεί με τη θεωρία. Η ζωή ως θεωρία, μόνον ως θεωρία. Νέα Κριτική Θεωρία ειδικότερα. Αλλά κι αυτή ως πράξη. Και η πράξη ως διαρκής θεωρία και συνάμα ως διαρκής αντίσταση, σύμφωνα και με τον Μπέρνχαρντ. Η συνέντευξη, η διάλεξη, η εισήγηση, το κείμενο, είναι μορφές ύπαρξης-αντίστασης. Αρκετές συνεντεύξεις, διαλέξεις και εισηγήσεις έγιναν κείμενα, μερικές φορές αυτοτελή, και κάποιες φορές μάλιστα αυτούσια. Άλλες φορές έγιναν κείμενα με αλλαγές, τροποποιήσεις, συμπληρώσεις κ.α.

Και μια φορά η διάλεξή για τον Στέρη έγινε βιβλίο: Τα βασικά σημεία της διάλεξης μετεξελίχθηκαν σιγά-σιγά σε κεφάλαια του βιβλίου, διατηρώντας ουσιαστικά τη βασική δομή της διάλεξης. Το ίδιο ισχύει και για τα μαθήματα και τις σημειώσεις για μαθήματα ή μετά τα μαθήματα. Όλα έχουν ουσιαστικά μια υπόσταση. Εκφάνσεις μιας συνεχούς και συστηματικής θεωρητικοποίησης. Μιας  αυθεντικής, πρωτότυπης, καινοτόμας, ρηξικέλευθης Νέας Κριτικής Θεωρίας και πράξης.

Οι διαλέξεις, οι εισηγήσεις, οι συνεντεύξεις ως στοχασμός, ως μια συνειδητή στοχαστική πράξη που θέλει να είναι, προσπαθούν να κάνουν συμμέτοχο και τον ακροατή. Το ίδιο ισχύει για όλη τη Νέα Κριτική Θεωρία, παρά την παντοτινή, τη δομική αποστασιοποίηση, μπρεχτικής προέλευσης, μορφής, έμπνευσης, επίδρασης, με βάση  το έργο του Μπρεχτ.

Το δίπολο Μπρεχτ-Μπέκετ και η τραγική δομή της θεωρίας

Οι Μπρεχτ-Μπέκετ είναι ένα ανυπέρβλητο δίπολο, που σε καθορίζει άμεσα και έμμεσα, ρητά και υπόρρητα από την αρχή της όλης θεωρητικής προσπάθειας. Οι επιδράσεις βέβαια δεν περιορίζονται σε αυτούς τους δύο καθοριστικούς, προσδιοριστικούς, θεατρικούς συγγραφείς της πρωτοπορίας. Η θεωρητικοποίηση δομικά είναι ένα τραγικό θεατρικό έργο, ευριπίδειας κυρίως μορφής, αλλά επικαιροποιημένη και διαμεσολαβημένη από τον Μπρεχτ και τον Μπέκετ. Άλλοτε περισσότερο από τον έναν και άλλοτε από τον άλλο. Σύνθεση;

Ανώτερο και από τη φύση του σύνθετο επίπεδο σκέψης, στοχασμού, προβληματικής. Σκέπτεσαι θεωρητικά, σημαίνει ότι σκέπτεσαι με έννοιες, και κατά τον Αντόρνο με μοντέλα, σε ένα κάποιο επίπεδο στοχασμού, προβληματικής. Σκέπτεσαι κριτικά αφετηριακά μάλιστα και για πάντα σε σχέση με την τέχνη, την κουλτούρα, την ιδεολογία, την κοινωνία, τον πολιτισμό, τις αλληλοδράσεις, τις αλληλοσυνδέσεις τους κ.τ.λ. σημαίνει ότι πλέον ζεις με τη θεωρία. Με την Κριτική Θεωρία ειδικότερα, καθόσον το πέρασμα από τη μια κατάσταση στην άλλη είναι ένα πέρασμα κριτικό, ένα πέρασμα σε μια νέα κριτική κατάσταση.

Η πράξη μέσα σε αυτή τη σύνθετη κατάσταση είναι μια οντότητα σε διασύνδεση με αυτές τις συνεχώς μεταλλασσόμενες διαλεκτικά καταστάσεις, αλλά και αυτόνομη, αυθύπαρκτη, αυτοτελής: Η πράξη απέναντι στη Νέα Κριτική Θεωρία και απέναντι στο σύστημα. Η παραδειγματική πράξη των πρωτοποριών, ιστορικών και νεότερων, η κοινωνική ριζοσπαστική πράξη. Η πράξη  ως τέτοια, αλλά πάντα και ως σύνθετο αποτέλεσμα της ιστορικοκοινωνικής συνειδητοποίησης.

Η λογική του έργου για τον Σκλάβο είναι πάντα παρούσα. Ουσιαστικά η Νέα Κριτική Θεωρία και πράξη είναι μία συστηματοποίηση, επέκταση και ανασυγκρότηση αυτής της λογικής και μεθοδολογίας: Επισήμανση, ανάδειξη των αντιθέσεων και των αντινομιών χωρίς απολυτοποιήσεις και χωρίς εύκολες λύσεις. Συνεχείς προσδιορισμοί-οριοθετήσεις του (ή των) πεδίου(-ων) (délimitations de champs), συνεχείς κριτικές πάντα θεωρητικοποιήσεις, αν και οι αντινομίες, όπως είχε επισημάνει και ο Γκράμσι στον μοντερνισμό επιμένουν και στην παγκοσμιοποίηση μάλιστα αποκτούν ακραίες μορφές.

Στη Νέα Κριτική Θεωρία και πράξη δεν υπάρχουν βεβαιότητες. Η σημασία των μη λεχθέντων άμεσα, των υπονοούμενων, των κειμένων και των συγκειμένων, των σηματοδοτήσεων (significations) μέχρι την απελευθέρωση, αλλά πρώτιστα σήμερα για την απελευθέρωση: Παρελθόν, παρόν, μέλλον, κατά το γκραμσιανό πάντοτε σχήμα, με επίκεντρο το αναγκαίο διαλεκτικό ξεπέρασμα των αντινομιών…

#SONDAKİKA SEÇİM TARİHİ 16 NİSAN 2028….Cumhurbaşkanlığı Hukuk Kurulu Başkanı Mehmet Uçum, Türkiye Basın Federasyonu’nda konuştu. Uçum seçimlerin 16 Nisan 2028 yılında yapılması öngörüyorum. Bu tarih Cumhurbaşkanlığı sisteme geçişimizin refandum tarihidir. Sembolik anlamı… pic.twitter.com/9DlKBah2qO

— Sinan Burhan (@snnburhan) September 17, 2026

Η συγκεκριμένη ημερομηνία παραπέμπει σε αυτοδιάλυση του Κοινοβουλίου, γεγονός που, βάσει του Συντάγματος, θα επέτρεπε στον Ερντογάν να διεκδικήσει εκ νέου την προεδρία.

Ο γνωστός δημοσιογράφος εισήχθη με υψηλό πυρετό, ο οποίος εξελίχθηκε γρήγορα σε σηπτικό επεισόδιο και οξεία νεφρική ανεπάρκεια. Αρχικά οι γιατροί απέδωσαν τα συμπτώματα σε λοίμωξη συγκεκριμένου οργάνου, όμως η κατάσταση του δημοσιογράφου επιδεινώθηκε μέσα στις επόμενες ώρες. Τότε εισήχθη στη ΜΕΘ του νοσοκομείου και διασωληνώθηκε.

Ο ιός του Δυτικού Νείλου (που σε νέους και υγιείς συνήθως προκαλεί κατά κανόνα μόνον βατά συμπτώματα) δυστυχώς του προκάλεσε εγκεφαλίτιδα, καθώς το ανοσοποιητικό σύστημα του 78χρονου δημοσιογράφου φέρεται να ήταν ήδη εξασθενημένο και λόγω ηλικίας, αλλά και λόγω υποκείμενων νοσημάτων που η οικογένεια σύμφωνα με πληροφορίες δεν επιθυμεί να αναφέρονται. Οι αρχικές πληροφορίες πάντως ανέφεραν ότι ο κ. Πανούτσος δεν έπασχε από κανένα υποκείμενο νόσημα. Τώρα όλοι ελπίζουν η διασωλήνωση και το τεχνητό κώμα να βοηθήσουν τον οργανισμό να αντιμετωπίσει σχετικά πιο εύκολα τις επιπλοκές της ίωσης.

Η κατάστασή του παραμένει σταθερά κρίσιμη και πολύ σοβαρή. Οι θεράποντες ιατροί τού χορηγούν παράλληλα φαρμακευτική αγωγή προκειμένου να κρατούν σταθερές τις ζωτικές του λειτουργίες (πίεση και παλμούς) και να μην επιβαρυνθούν περαιτέρω τα υπόλοιπα όργανα.

Η πορεία του δημοσιογράφου

Ο Αντώνης Πανούτσος γεννήθηκε το 1948 στην Καλλίπολη του Πειραιά με καταγωγή από την Ύδρα. Έχει διαγράψει μεγάλη πορεία στον χώρο της αθλητικής δημοσιογραφίας, έχοντας εργαστεί κατά το παρελθόν στο Φως των Σπορ, τον Φίλαθλο, το Βήμα, τη Sportday και τον ΣΠΟΡ FM, ενώ στο ευρύ κοινό έγινε γνωστός για τη συνεργασία του με τον Αντώνη Καρπετόπουλο στην παρουσίαση διαφόρων εκπομπών, τόσο στο ραδιόφωνο όσο και στην τηλεόραση.

Οι δύο Αντώνηδες δημιούργησαν ένα ξεχωριστό δίδυμο στην ελληνική αθλητική δημοσιογραφία, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την εκπομπή «Τώρα, τώρα, τώρα», αλλά και την παρουσία τους στην «Αθλητική Κυριακή», αφήνοντας το δικό τους αποτύπωμα στην τηλεοπτική αθλητική συζήτηση

Τον Νοέμβριο του 2018 ανακοινώθηκε ότι θα συμμετάσχει στις βουλευτικές εκλογές του 2019 ως υποψήφιος με τη ΝΔ στον Δυτικό Τομέα της Β΄ Αθηνών, χωρίς όμως να καταφέρει να εκλεγεί. Τον Νοέμβριο του 2019 διορίστηκε ειδικός σύμβουλος στην ΕΡΤ, υπεύθυνος για τον σχεδιασμό προγράμματος της Γενικής Διεύθυνσης Ενημέρωσης.

Ο ιός του Δυτικού Νείλου στην Αττική

Έχουν διαγνωστεί και δηλωθεί συνολικά 324 κρούσματα της νόσου σε όλη την Ελλάδα εκ των οποίων τα 250 στην Αττική -όμως τα κρούσματα είναι πολύ περισσότερα, καθώς καταγράφονται μόνον τα σοβαρά.  Έχουν σημειωθεί 30 θάνατοι συνολικά στη χώρα, οι οποίοι αφορούσαν ασθενείς ηλικίας άνω των 65 ετών. Ο ιός είναι πιο απειλητικός όχι μονον για τους άνω των 65 πάντως, αλλά και για νέους με ανοσολογικά προβλήματα.

Ενώ σε Θράκη, Μακεδονία, Θεσσαλία, υπόλοιπη Στερεά (πλην Αττικής) Πελοπόννησο και Κρήτη τα βαριά και κάπως ηπιότερα νοσηλευθέντα περιστατικά ήταν μοιρασμένα 50%-50%, στην Αττική τα πολύ βαριά περιστατικά ήταν πενταπλάσια από τα σχετικά ηπιότερα. Μια ερμηνεία είναι ότι πολλοί με σχετικά ήπια συμπτώματα δεν απευθύνθηκαν σε νοσοκομεία ή γιατρούς της Αττικής και έτσι απλώς δεν καταγράφηκαν ως κρούσματα. Ίσως δηλαδή δεν πήγαν καν στο γιατρό ή ζήτησαν ιατρική συμβουλή ως απλή ίωση και “πέρασαν στο πόδι” τη νόσηση από τον ιό του Δυτικού Νείλου και ανέρρωσαν στο σπίτι χωρίς να καταγραφούν στον ΕΟΔΥ.

Άλλη ερμηνεία αποδίδει το πρόβλημα στο ότι η Αττική δεν είχε εκτεθεί στον ιό από το 2010 όταν αυτός εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα και έτσι δεν έχουν αναπτυχθεί αντισώματα ή φυσική ανοσία στον πληθυσμό, χωρίς αυτό να ερμηνεύει την βαρύτητα της νόσου. Επίσης οι Αθηναίοι δεν παίρνουν τα ίδια μέτρα με τους κατοίκους της επαρχίας και είναι πιο εκτεθειμένοι σε τσιμπήματα, όχι τόσο στα σπίτια τους, όπου μπορεί να βάζουν εντομοαπωθητικά, όσο σε εξωτερικούς χώρους όπου βγαίνουν για καφέ ή ποτό ή για βόλτα. Ούτε αυτά πάντως ερμηνεύουν την διαφορετική βαρύτητα της νόσου, εκτός κι αν κάποιος πιθανόν τσιμπιέται μέσα σε λίγες μέρες από μολυσμένα κουνούπια πάνω από μια-δυο φορές και άρα επιβαρύνεται με μεγαλύτερο ιικό φορτίο.

Μία πιο πιθανή (αλλά αναπόδεικτη μέχρι στιγμής) αιτία μπορεί να είναι η μετάλλαξη του ιού του Δυτικού Νείλου. Αυτή ερευνάται διεθνώς, αλλά σε κάποιο βαθμό και στην Ελλάδα. Η τυχόν μετάλλαξή του ίσως στην Αττική και όχι ακόμη σε άλλες περιοχές, μπορεί να ερμηνεύει την πιο επιθετική νόσο. Αν και έχει διαπιστωθεί ότι ένας υποκλάδος στα άγρια πτηνά μολύνει πιο εύκολα και γρήγορα τα κουνούπια, δεν έχει αποδειχθεί ότι αυτά με τη σειρά τους προκαλούν πιο επιθετική νόσο όταν τσιμπήσουν άνθρωπο.

Η πιο πιθανή αιτία είναι ίσως ο (σε απόλυτους αριθμούς) γηρασμένος πληθυσμός της Αττικής. Ειναι γεγονός ότι στην Αττική, όπου ζει σχεδόν η μισή Ελλάδα στην ουσία, ζουν ευλόγως και περισσότεροι συνταξιούχοι, άρα ευάλωτοι. Στην επαρχία ζουν πολύ περισσότεροι ηλικιωμένοι παρά νέοι. Αυτό όμως δείχνει αναλογία γερόντων προς νέους και δεν ερμηνεύει το πρόβλημα. Το ερμηνεύει η καθαρά αριθμητική και όχι αναλογική κατάσταση. Αυτή δείχνει ότι η Αττική συγκεντρώνει πολύ περισσότερους ευπαθείς μεγάλης ηλικίας.

Κατά συνέπεια όταν στη Θεσσαλία π.χ. ζουν 165.000 ευπαθείς και στην Αττική ζουν 880.000, είναι λογικό να παρουσιάζονται περισσότερα βαριά περιστατικά στην Αθήνα παρά στη Λάρισα. (Τα νούμερα είναι από τα άτομα που παίρνουν μόνο μία σύνταξη ανά περιφέρεια, τους οριζόμενους ως μονοσυνταξιουχους). Αυτή την περίοδο νοσηλεύονται 68 άτομα προσβεβλημένα από τον ιό του Δυτικού Νείλου, εκ των οποίων τα 32 σε ΜΕΘ. Στην Αττική πάντως η μεγάλη εξάπλωση του ιού που είχε και περισσότερα θύματα, αποδίδεται μεταξύ άλλων και στην πλημμελή προνυμφοκτονία ή ακμαιοκτονία.

«Εναπόκειται πλέον στον πρόεδρο της Βουλής να προβεί στα βήματα για τον σχηματισμό νέας κυβέρνησης. Προκειμένου να ξεκινήσει αυτό το έργο χωρίς καθυστέρηση, ζητώ διά της παρούσας, να απαλλαγώ από τα καθήκοντά μου ως Πρωθυπουργού», έγραψε σε επιστολή που δημοσίευσε στον λογαριασμό του στο X.

Τα τέσσερα κόμματα της αριστερής πτέρυγας, με τους Σοσιαλδημοκράτες της πρώην πρωθυπουργού Μαγκνταλένα Άντερσον να αποτελούν τη μεγαλύτερη δύναμη, επικράτησαν με διαφορά μόλις 50.359 ψήφων, σύμφωνα με την τελική καταμέτρηση.

Ο συνασπισμός των τεσσάρων κομμάτων της αριστερής πτέρυγας θα καταλάβει 176 έδρες στο νέο κοινοβούλιο, έναντι 173 εδρών που θα λάβει το κυβερνητικό σχήμα του Κρίστερσον, το οποίο αποτελείται από τρία κόμματα και το ακροδεξιό κόμμα «Σουηδοί Δημοκρατικοί» (το λεγόμενο «μπλοκ του Τιντό») που αναμενόταν να συμμετάσχει στη διακυβέρνηση μετά την εκλογική αναμέτρηση.

Σε γραπτή ανακοίνωση για τις εξελίξεις και τις αποφάσεις που ελήφθησαν, η Επιτροπή Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας αναφέρει ότι «η κινητικότητα στις αγορές εκτιμάται πως οφείλεται σε προβλήματα πιστωτικής και ρευστότητας που παρουσιάστηκαν σε ορισμένα κεφάλαια υπό τη διαχείριση περιορισμένου αριθμού εταιρειών διαχείρισης χαρτοφυλακίων».

Παράλληλα, υπογραμμίζεται ότι «δεν υπάρχει θεμελιώδης ή διαρθρωτικός κίνδυνος που να αφορά τη λειτουργία του Χρηματιστηρίου της Κωνσταντινούπολης και των κεφαλαιαγορών».

Στην ανακοίνωση, η οποία δημοσιεύθηκε στην ιστοσελίδα του υπουργείου, τονίζεται ότι «το πρόβλημα έχει επικεντρωθεί σε συγκεκριμένο τμήμα της αγοράς κεφαλαίων και είναι προσωρινό και διαχειρίσιμο».

Υπουργείο Οικονομικών: Θα ληφθούν τα απαραίτητα μέτρα

Το υπουργείο διαβεβαιώνει ότι «τα απαραίτητα μέτρα για τη στήριξη της χρηματιστηριακής αγοράς θα εφαρμοστούν άμεσα».

Όπως αναφέρεται στην ανακοίνωση:

«Τα μέτρα που αποφασίστηκαν θα αφορούν πρωτίστως την αντιμετώπιση της στενότητας ρευστότητας και την αποτροπή του κινδύνου μετάδοσης. Παράλληλα, οι αρμόδιες ρυθμιστικές και εποπτικές αρχές θα συνεχίσουν να κάνουν αποφασιστική χρήση των αρμοδιοτήτων τους σε βάρος όσων διαπιστώνεται ότι προβαίνουν σε ενέργειες που διαταράσσουν τη λειτουργία της αγοράς».

Η SPK αποφάσισε την εκκαθάριση κεφαλαίων επτά εταιρειών

Μετά τη συνεδρίαση της Επιτροπής Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς (SPK) ανακοίνωσε σειρά μέτρων για την αγορά κεφαλαίων.

Συγκεκριμένα, αποφασίστηκε η εκκαθάριση των κεφαλαίων που έχουν ιδρύσει οι εταιρείες διαχείρισης χαρτοφυλακίων Tera, Pusula, Hedef, Atlas, A1, Pardus και Bulls.

Παράλληλα, τα κεφάλαια που βρίσκονται υπό τον έλεγχο των συγκεκριμένων εταιρειών τέθηκαν εκτός διαπραγμάτευσης. Σύμφωνα με την ανακοίνωση της SPK, οι επτά εταιρείες διαθέτουν συνολικά 130 κεφάλαια.

Πώς άνοιξε η αγορά

Ο δείκτης BIST 100 του Χρηματιστηρίου της Κωνσταντινούπολης έκλεισε χθες με απώλειες σχεδόν 6%. Στις 10:00, μετά τη συνεδρίαση της Επιτροπής Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, ο BIST 100 υποχωρούσε κατά 1,3%, στις 12.948 μονάδες. Στη συνέχεια, ωστόσο, ο δείκτης ανέκτησε τις απώλειές του και, μετά την ανακοίνωση της SPK, στις 11:30, κατέγραφε άνοδο 1,3%, στις 13.298 μονάδες.

Τι προκάλεσε την πτώση στις αγορές

Οι οικονομολόγοι αποδίδουν τη χθεσινή ισχυρή πτώση στα προβλήματα που αντιμετώπισαν ορισμένες εταιρείες διαχείρισης χαρτοφυλακίων.
Σύμφωνα με τις σχετικές εκτιμήσεις, αρχικά η Pusula Portföy περιήλθε σε κατάσταση αθέτησης υποχρεώσεων. Η εξέλιξη αυτή προκάλεσε ανησυχία στους επενδυτές, οι οποίοι άρχισαν να προχωρούν σε πωλήσεις των περιουσιακών στοιχείων που διατηρούσαν μέσω των εταιρειών διαχείρισης χαρτοφυλακίων.

Η αυξημένη πίεση από τις πωλήσεις έφερε στη συνέχεια τις Atlas Portföy και Tera Portföy αντιμέτωπες με κίνδυνο αθέτησης υποχρεώσεων. Η αδυναμία έγκαιρης ικανοποίησης των αιτημάτων των επενδυτών για την επιστροφή των χρημάτων τους προκάλεσε περαιτέρω ανησυχία και πανικό στην αγορά, εντείνοντας την πτώση.

Νέα εξέλιξη στην τουρκική αγορά κεφαλαίων – Η SPK εκκαθαρίζει έξι κεφάλαια της Golden Global

Παράλληλα με τα μέτρα που ανακοίνωσε η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς (SPK) μετά την πρόσφατη αναταραχή στο Χρηματιστήριο της Κωνσταντινούπολης, νέα απόφαση της τουρκικής εποπτικής αρχής αφορά την εκκαθάριση έξι επενδυτικών κεφαλαίων της Golden Global Portföy.

Σύμφωνα με το σχετικό δελτίο της SPK, εγκρίθηκε η εκκαθάριση των έξι κεφαλαίων που διαχειρίζεται η εταιρεία. Η εξέλιξη αφορά διαφορετική υπόθεση από εκείνη των επτά εταιρειών διαχείρισης χαρτοφυλακίων που βρέθηκαν στο επίκεντρο των μέτρων της SPK μετά την πρόσφατη έντονη μεταβλητότητα στις αγορές.

Στην περίπτωση της Golden Global, η απόφαση συνδέεται με τις αμερικανικές κυρώσεις που επιβλήθηκαν σε εταιρείες του ομίλου για υποτιθέμενες δραστηριότητες που σχετίζονται με το Ιράν.

Στα κεφάλαια που οδηγούνται σε εκκαθάριση περιλαμβάνονται το Golden Global Short-Term Lease Certificate Participation Fund, καθώς και τα κεφάλαια συμμετοχής σε χρυσό και χρηματαγορά. Περιλαμβάνονται επίσης τρία κεφάλαια επενδύσεων επιχειρηματικού κεφαλαίου (venture capital investment funds) που διαχειρίζεται η εταιρεία.

Οι αμερικανικές κυρώσεις

Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ επέβαλε κυρώσεις στην Golden Global Yatırım Bankası και σε δύο θυγατρικές της, στο πλαίσιο των προσπαθειών της κυβέρνησης Τραμπ να εντείνει την οικονομική πίεση προς το Ιράν. Οι αμερικανικές κυρώσεις αφορούν εταιρείες που συνδέονται με τον όμιλο και σχετίζονται, σύμφωνα με τις αμερικανικές αρχές, με δραστηριότητες που αφορούν το Ιράν.

Νέα εξέλιξη σημειώθηκε την Τετάρτη και σε επίπεδο της ίδιας της τράπεζας. Το Ταμείο Ασφάλισης Καταθέσεων Ταμιευτηρίου της Τουρκίας (TMSF) ανέλαβε τον έλεγχο ποσοστού 99,98% της Golden Global Yatırım Bankası, το οποίο κατείχαν οι τρεις μέτοχοι της τράπεζας. Με την κίνηση αυτή, η τράπεζα τέθηκε ουσιαστικά υπό διοίκηση που έχει διοριστεί από το τουρκικό κράτος.

Η απόφαση για την Golden Global αποτελεί ξεχωριστή εξέλιξη από τα μέτρα που έλαβε η SPK για τις εταιρείες διαχείρισης χαρτοφυλακίων που βρέθηκαν στο επίκεντρο της πρόσφατης αναταραχής στην τουρκική χρηματιστηριακή αγορά. Ωστόσο, προστίθεται στη σειρά παρεμβάσεων των τουρκικών αρχών στην αγορά κεφαλαίων τις τελευταίες ημέρες.

Για ακόμη μία φορά υπογραμμίζουμε ότι οι προσπάθειες δημιουργίας de facto κατάστασης που παραβιάζει το αποστρατιωτικοποιημένο καθεστώς του Καστελλόριζου, το οποίο βρίσκεται σε εξαιρετικά κοντινή απόσταση από τις τουρκικές ακτές, δεν συνάδουν με τις διεθνείς υποχρεώσεις και δεν θα γίνουν αποδεκτές από τη χώρα μας».

Η ανάπτυξη της 51ης Ταξιαρχίας Καταδρομών στο Σώκε

Στην εβδομαδιαία ενημέρωση Τύπου του υπουργείου Εθνικής Άμυνας τέθηκε επίσης το ζήτημα της μεταστάθμευσης της Ταξιαρχίας Καταδρομών από το Τούντζελι στο Σώκε, μετά την επίσκεψη του Μητσοτάκη στο Καστελλόριζο. Σύμφωνα με την ενημέρωση, η αλλαγή της έδρας της 51ης Ταξιαρχίας Καταδρομών πραγματοποιήθηκε με βάση τις στρατιωτικές ανάγκες, ενώ η σχετική απόφαση είχε εγκριθεί ήδη από τον Ιούνιο.

Στην ίδια ενημέρωση επικρίθηκε επίσης η απόφαση των Ηνωμένων Πολιτειών να παρατείνουν για ακόμη έναν χρόνο την άρση του εμπάργκο όπλων προς την Κυπριακή Δημοκρατία. «Η προσδοκία μας είναι να αποφεύγονται δραστηριότητες που θα μπορούσαν να βλάψουν τις ευαίσθητες ισορροπίες στο νησί», αναφέρθηκε χαρακτηριστικά σε προκλητικούς τόνους.

Η 51η Μοίρα Καταδρομών

Η 51η Ταξιαρχία Καταδρομών αποτελεί μονάδα με ειδική αποστολή στον τουρκικό στρατό και αριθμεί πάνω από 2.000 στελέχη. Η εγκατάστασή της στο Σόκε ενισχύει τη στρατιωτική παρουσία της Τουρκίας στη δυτική ακτογραμμή της, όπου ήδη βρίσκονται σημαντικές μονάδες, όπως η 1η Ταξιαρχία Πεζοναυτών στη Φώκαια της Σμύρνης και άλλες δυνάμεις ειδικών επιχειρήσεων.

Η διαδικασία είχε αρχίσει λίγο νωρίτερα. Ο ταξίαρχος Γιασάρ Καράογλου είχε τοποθετηθεί τον Αύγουστο στη διοίκηση της 51ης Ταξιαρχίας στο Σόκε και στις 28 Αυγούστου είχε ήδη πραγματοποιήσει επίσημη επίσκεψη στον διοικητή της περιοχής. Τουρκικές και τοπικές πηγές αναφέρουν ότι στο Σόκε είχε δημιουργηθεί νέα διοίκηση ταξιαρχίας.

Τουρκικά δημοσιεύματα συνδέουν τη μεταστάθμευση με τις πρόσφατες κινήσεις της Αθήνας στο Αιγαίο, μεταξύ άλλων με τις επισκέψεις του Κυριάκου Μητσοτάκη σε ελληνικά νησιά και με την αμυντική συνεργασία Ελλάδας και Ισραήλ. Παράλληλα παρουσιάζουν την ανάπτυξη ως μέρος της ευρύτερης στρατιωτικής διάταξης της Τουρκίας στο Αιγαίο. Η σημασία της μετακίνησης βρίσκεται κυρίως στη γεωγραφία. Το Σόκε βρίσκεται στο Αϊδίνιο, στην ενδοχώρα των μικρασιατικών ακτών που αντικρίζουν τη Σάμο.

Σημείωσε μάλιστα ότι ο κ. Μητσοτάκης κατηγόρησε το ΠΑΣΟΚ και τον Νίκο Ανδρουλάκη ότι εμπλέκουν τα εθνικά θέματα στην εσωτερική πολιτική αντιπαράθεση, όταν εδώ και μήνες ο ίδιος και στελέχη της ΝΔ συνδέουν την εθνική ασφάλεια με τα διλήμματα των επόμενων εκλογών, ακόμη και με το ερώτημα ποιος θα «σηκώσει το τηλέφωνο στις τρεις το πρωί» σε μια κρίση.

Ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ έθεσε στο επίκεντρο τα αποτελέσματα της κυβερνητικής εξωτερικής πολιτικής. Υπενθύμισε ότι με τη Διακήρυξη των Αθηνών που παρουσιάστηκε ως μεγάλη επιτυχία, η Τουρκία «ξεπλύθηκε» στα μάτια εταίρων και φίλων και συζητά ξανά για τα F-35, διεκδικεί ρόλο στην ευρωπαϊκή αμυντική αρχιτεκτονική και προχωρά σε νέες εξοπλιστικές συμφωνίες, την ώρα που το casus belli, η «Γαλάζια Πατρίδα» και οι αμφισβητήσεις ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων παραμένουν.

Στάθηκε ιδιαίτερα στην ομιλία της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν για την κατάσταση της Ένωσης, όπου έγινε εκτενής λόγος για τις απειλές κατά της ευρωπαϊκής ασφάλειας, τη Ρωσία, τις επιθέσεις σε κράτη-μέλη και τις υβριδικές απειλές, χωρίς ούτε μία λέξη για την Τουρκία.

«Πού είναι η ισχυρή ελληνική φωνή στην Ευρώπη όταν μια χώρα που διατηρεί απειλή πολέμου απέναντι σε κράτος-μέλος και κατέχει παράνομα έδαφος άλλου κράτους-μέλους απουσιάζει από τη συζήτηση για τις απειλές κατά της Ένωσης;», διερωτήθηκε.

Έθεσε ακόμη το ζήτημα του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου, για το οποίο η ευρωπαϊκή καταδίκη δεν συνοδεύτηκε από πραγματικό κόστος για την Άγκυρα, καθώς και της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου, που καθυστερεί υπό την έμπρακτη αμφισβήτηση ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Επισήμανε ότι η μόνη διπλωματία που αντιλαμβάνεται η κυβέρνηση είναι η «αγοραστική διπλωματία», τονίζοντας ότι οι αγορές πανάκριβων οπλικών συστημάτων δεν εξασφαλίζουν αυτομάτως πολιτική στήριξη. Η Ελλάδα, υπογράμμισε, χρειάζεται δικά της σχέδια, πρωτοβουλίες, αυτόνομες δυνατότητες, τεχνογνωσία, ισχυρή αμυντική και ναυπηγική βιομηχανία και πραγματικό εθνικό έλεγχο των κρίσιμων συστημάτων.

Στο πλαίσιο αυτό επανέφερε τα ερωτήματα για την «Ασπίδα του Αχιλλέα» καθώς η κυβέρνηση δεν απάντησε για το εθνικό έλεγχο των υποσυστημάτων που στηρίζουν αυτή την αμυντική αρχιτεκτονική, ενώ στάθηκε ιδιαίτερα στο ζήτημα της εφαρμογής της κυβερνητικής δέσμευσης για εγχώρια συμμετοχή 25% στα εξοπλιστικά προγράμματα που δεν είναι ορατή.

«Η Ελλάδα χρειάζεται δικές της πρωτοβουλίες, δικές της δυνατότητες και ισχυρή φωνή στην Ευρώπη. Αυτή είναι η πολιτική που μπορεί να εγγυηθεί μια κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ» κατέληξε.

Πρόσθετα τροφίμων

Αρκετές μορφές σιδήρου προστίθενται σε τρόφιμα για βελτίωση του χρώματος, της υφής ή της σταθερότητας του τρόφιμου.

Πυροφωσφορικός σίδηρος (Ε450)

Προέρχεται από το πυροφωσφορικό οξύ, ανήκει στα διφωσφορικά άλατα και χρησιμοποιείται σε:

• επεξεργασμένα κρέατα και αλλαντικά (για τη διατήρηση του χρώματος και τη συγκράτηση υγρασίας)
• δημητριακά πρωινού
• έτοιμες σάλτσες και σούπες (ως σταθεροποιητής)
• αναψυκτικά και αεριούχα ποτά (για τη ρύθμιση της οξύτητας)
• τυροκομικά προϊόντα και λιωμένα τυριά (για τη βελτίωση της υφής)
• αρτοσκευάσματα και μπισκότα (ως διογκωτικός παράγοντας)
• κατεψυγμένα προϊόντα πατάτας (π.χ. τηγανητές πατάτες) για να διατηρούν το χρώμα τους.

Το E450 γενικά θεωρείται ασφαλές σε ελεγχόμενες ποσότητες, αλλά η υπερβολική κατανάλωση μπορεί να επηρεάσει την απορρόφηση ασβεστίου.

Γλυκονικός σίδηρος (Ε579)

Ως πρόσθετο τροφίμων, χρησιμοποιείται στο τελευταίο στάδιο της επεξεργασίας των καρπών της ελιάς, όπου μαυρίζονται με οξείδωση, δίνοντάς τους ομοιόμορφο γυαλιστερό μαύρο χρώμα. Οι φυσικές μαύρες ώριμες ελιές στο δέντρο σπάνια είναι εντελώς μαύρες, συνήθως έχουν κάποιες αποχρώσεις σε σκούρο μοβ, κάπως μαύρο, κοκκινωπό-καφέ ή καφέ.

Στην Ευρώπη, σαν πρόσθετο έχει την κωδικοποίηση Ε579. Στο ΦΕΚ 485/25 Ιουνίου 1996 Παράρτημα IV (άλλα επιτρεπόμενα πρόσθετα), σύμφωνα με ευρωπαϊκή οδηγία τα επιτρεπόμενα όρια για ελιές μαυρισμένες με οξείδωση είναι μέχρι 50mg σιδήρου (Fe) ανά κιλό προϊόντος. Επίσης ως ανώτατο όριο καθημερινής λήψης τού γλυκονικού σιδήρου ως πρόσθετου καθορίζονται τα 0,8 mg ανά κιλό σωματικού βάρους. Για παράδειγμα ένας άνθρωπος 70 κιλών έχει ανώτερο όριο ημερήσιας δόσης 56 mg.

Όλοι οι παραπάνω περιορισμοί προτείνονται λόγω του ότι ο σίδηρος δεν αποβάλλεται από τον οργανισμό, αλλά ανακυκλώνεται και παρότι μπορεί να είναι απαραίτητος, η περίσσειά του μέσα στον οργανισμό μπορεί να έχει τοξικά αποτελέσματα.

Γαλακτικός σίδηρος (E585)

Χρησιμοποιείται ως παράγοντας διατήρησης χρώματος και εμπλουτισμού τροφίμων, όπως οι ελιές, και είναι συχνά σε συμπληρώματα διατροφής για την καταπολέμηση της αναιμίας.

Κιτρικός αμμωνιούχος σίδηρος

Χρησιμοποιείται για τον εμπλουτισμό τροφίμων σε χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Δανία, καθώς και ως αντισυσσωματικός παράγοντας στο αλάτι, αποτρέποντας τη συσσώρευση και τη δημιουργία συμπαγούς μάζας. Βρίσκει κύριες εφαρμογές στο επιτραπέζιο αλάτι, τις βρεφικές τροφές, και τα συμπληρώματα διατροφής ενώ το ανώτατο όριο ημερήσιας πρόσληψης ορίζεται στα 0,8 mg ανά κιλό σωματικού βάρους.

Ανθρακικός σίδηρος (E505)

Εντοπίζεται σε εμπλουτισμένα τρόφιμα και φαρμακευτικά παρασκευάσματα, χωρίς καθορισμένο ανώτατο όριο ημερήσιας πρόσληψης ή αναφερόμενες παρενέργειες.

Στα συμπληρώματα διατροφής

Ο σίδηρος είναι βασικό συστατικό συμπληρωμάτων διατροφής για την αντιμετώπιση αναιμίας.

Θειϊκός σίδηρος

Είναι μια από τις πιο συχνές μορφές που χρησιμοποιούνται σε συμπληρώματα, χάρη στην υψηλή διαλυτότητα και βιοδιαθεσιμότητά του. Ωστόσο, μπορεί να προκαλέσει γαστρεντερικές ενοχλήσεις, όπως δυσκοιλιότητα ή ναυτία, κάτι που οδηγεί πολλούς ασθενείς να αναζητούν εναλλακτικές μορφές.

Φουμαρικός σίδηρος

Είναι μια άλλη μορφή μη αιμικού σιδήρου που συναντάται σε συμπληρώματα. Προσφέρει υψηλή συγκέντρωση στοιχειακού σιδήρου, ωστόσο, όπως και ο θειικός, μπορεί να προκαλέσει γαστρεντερικές διαταραχές.

Παράγοντες που επηρεάζουν την απορρόφηση του σιδήρου

Η απορρόφηση του σιδήρου επηρεάζεται από διάφορους παράγοντες:

• Βιταμίνη C: ενισχύει την απορρόφηση του μη αιμικού σιδήρου.
• Φυτικές ίνες, πολυφαινόλες και φυτικά οξέα: ορισμένες ουσίες που βρίσκονται σε ροφήματα όπως το τσάι και ο καφές, αλλά και στα δημητριακά μπορούν να μειώσουν την απορρόφησή του.
• Ασβέστιο: ανταγωνίζεται την απορρόφησή του, ειδικά όταν καταναλώνονται μαζί.

Ο ρόλος του στην τεστοστερόνη

Εκτός από τον ρόλο του στη μεταφορά οξυγόνου και τη σύνθεση της αιμοσφαιρίνης, ο σίδηρος φαίνεται να παίζει έμμεσο ρόλο και στη ρύθμιση των επιπέδων τεστοστερόνης στον οργανισμό. Η τεστοστερόνη μειώνει την ορμόνη που ρυθμίζει τα επίπεδα σιδήρου στο σώμα μας, τη χεψιδίνη. Μειωμένα επίπεδα χεψιδίνης οδηγούν σε μεγαλύτερη απορρόφηση σιδήρου από την τροφή.

Η σύνδεση μεταξύ σιδήρου και τεστοστερόνης είναι πολύπλοκη. Η έλλειψη σιδήρου, αν και επηρεάζει κυρίως τις γυναίκες, μπορεί να έχει σημαντικές συνέπειες και στους άνδρες, καθώς συνδέεται με χαμηλά επίπεδα τεστοστερόνης. Αυτό το φαινόμενο αναδεικνύεται και σε μια μελέτη που εκτελέστηκε στο Πανεπιστήμιο στο Buffalo της Νέας Υόρκης, όπου ενδοκρινολόγοι παρατήρησαν ότι το ένα τρίτο των ανδρών με διαβήτη τύπου 2, οι οποίοι παρουσίαζαν χαμηλά επίπεδα τεστοστερόνης, είχαν επίσης μειωμένα επίπεδα σιδήρου.

Η μελέτη έδειξε ότι η συνύπαρξη χαμηλής τεστοστερόνης και αυξημένων φλεγμονωδών μηχανισμών μπορεί να οδηγήσει σε χαμηλού βαθμού αναιμία, κάτι που παρατηρήθηκε σε ορισμένους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2. Καταληκτικά, η μελέτη υποδεικνύει ότι οι γιατροί που αντιμετωπίζουν αναιμία σε αυτούς τους ασθενείς θα πρέπει να εξετάσουν και την πιθανότητα θεραπείας με τεστοστερόνη, δεδομένης της σύνδεσης μεταξύ των δύο αυτών παραμέτρων. Παρά τη σύνδεση αυτή, οι ακριβείς μηχανισμοί απαιτούν περαιτέρω έρευνα.

Επομένως, η επιλογή της κατάλληλης μορφής σιδήρου είναι ζωτική για την απορρόφησή του και την αποφυγή ανεπιθύμητων ενεργειών. Ο αιμικός είναι ο πιο απορροφήσιμος, ενώ ο μη αιμικός σε τρόφιμα ή συμπληρώματα αποτελεί εναλλακτική λύση. Η προσεκτική επιλογή τροφών και η αποφυγή αναστολέων απορρόφησης μπορούν επίσης να συμβάλουν στην καλύτερη εκμετάλλευση αυτού του απαραίτητου ιχνοστοιχείου.

Η Ιουλία-Μαρία Πρίγκου είναι Διαιτολόγος-Διατροφολόγος – Καθηγήτρια Φυσικής Αγωγής

Σε συνεργασία με το medNutrition

Για την Ελπίδα για τη Δημοκρατία, η νέα αυτή αρχιτεκτονική ολοκληρώνεται μέσα στην Κοινότητα των Πολιτών. Με απόλυτη σαφήνεια αναδείχθηκε ότι η Δικαιοσύνη προστατεύει τον άνθρωπο, η Ελευθερία τον καθιστά αυτεξούσιο, οι Θεσμοί εξασφαλίζουν την κοινή τάξη και ο ενεργός πολίτης δίνει σε όλα αυτά δημοκρατική ζωή.

Για τη νέα αυτή αρχιτεκτονική της πολιτικής εξουσίας που αναδεικνύεται με την Ελπίδα για τη Δημοκρατία, καμία θεσμική θεωρία δεν έχει αξία αν δεν επιστρέφει τελικά στη ζωή του ανθρώπου. Για το Ανεξάρτητο Κίνημα Ελπίδα για τη Δημοκρατία, αυτή η Δημοκρατία κρίνεται καθημερινά: στην ασφάλεια, στην Παιδεία, στην Υγεία, στην εργασία, στην παραγωγή, στον πολιτισμό, στην αξιοπρέπεια, στην προστασία των νέων και των ηλικιωμένων και στη δυνατότητα μιας οικογένειας να σχεδιάζει το μέλλον της χωρίς μόνιμο φόβο.

Αναδείχθηκε κρυστάλλινα ότι για το Κίνημά μας η καλύτερη Ελλάδα δεν είναι σύνθημα εθνικής αυτοεπιβεβαίωσης. Είναι συγκεκριμένο πολιτειακό και κοινωνικό αίτημα: μια χώρα στην οποία το κράτος υπηρετεί τον πολίτη, ο νόμος ισχύει για όλους, η γνώση και η δημιουργία απελευθερώνονται, η παραγωγική δύναμη της κοινωνίας αναπτύσσεται, η ερημωμένη περιφέρεια ξαναζωντανεύει και η νέα γενιά βρίσκει λόγο να δημιουργήσει στον τόπο της. Στη Θεσσαλονίκη, τελικώς, προβλήθηκε εύστοχα ότι η κοινωνία παύει να ζητά απλώς καλύτερη διαχείριση του υπάρχοντος και αναλαμβάνει την ευθύνη να συζητήσει το νέο που θέλει να δημιουργήσει.

Η Δημοκρατία περνά στα χέρια των πολιτών

Καταληκτικά, με την προβολή του προγράμματος από την Πρόεδρο Μαρία Καρυστιανού, οδηγηθήκαμε από το “δεν πάει άλλο” στο “μπορούμε να θεσπίσουμε αλλιώς”. Το αίτημα των Τεμπών για αλήθεια και Δικαιοσύνη μετατράπηκε σε έναν ευρύτερο πολιτικό ορίζοντα, με αφετηρία τη συνειδητοποίηση ότι δεν αρκεί να ζητάμε δικαίωση όταν οι θεσμοί αποτυγχάνουν. Οφείλουμε να οικοδομούμε θεσμούς που, με την Κοινότητα των Πολιτών ως μοχλό της δημοκρατικής αυτοθέσμισης, καθιστούν τη Δικαιοσύνη, τη λογοδοσία και την προστασία του ανθρώπου καθημερινό κανόνα της Πολιτείας.

Η δυναμική αυτή δεν τελειώνει στη Θεσσαλονίκη. Αντίθετα, από εκεί αρχίζει μια νέα πολιτική διαδρομή: η πολιτική πρόταση να συναντήσει την κοινωνία, να συζητηθεί, να εμπλουτιστεί και να γίνει υπόθεση των ίδιων των πολιτών. Γιατί η Ελπίδα για τη Δημοκρατία δεν θέλει μια κοινωνία θεατή της πολιτικής, αλλά μια Κοινότητα Πολιτών που συμμετέχει, προτείνει, ελέγχει και συνδιαμορφώνει την Πολιτεία που θέλει να δημιουργήσει.

Έτσι, η συμμετοχή μετατρέπεται σε θεσμό, η διαμαρτυρία σε πρόταση, η κοινωνική ευαισθησία σε ευθύνη και η Ελευθερία σε κοινή πολιτική πράξη. Μια πολιτική πράξη που οδηγεί στην καλύτερη Ελλάδα και στην καλύτερη ζωή των πολιτών, με εξασφάλιση της εθνικής μας πορείας και του μέλλοντος για τη μεγαλοσύνη του Ελληνισμού.

Ο Μωρίς Μπλανσό έγραφε κάπου ότι “βλέπω σημαίνει πρωτίστως – αντίθετα από το κοιτάζω – αγγίζω με το βλέμμα”. Θα συνεχίζαμε τη σκέψη του λέγοντας ότι βλέπω σημαίνει επίσης “χαϊδεύω με το βλέμμα”. Άπτομαι. Ενωτίζομαι αγγίζοντας. Επειδή η γλυπτική εκτός από την όραση απευθύνεται και στην αφή. Κυρίως σ’ αυτήν, αφού η ίδια αφηγείται διά της αφής της πιο ερωτικής αίσθησης.

Ο γλύπτης δεν μάχεται την ύλη. Αντίθετα, την αγγίζει, παρ’ όλο τον μόχθο, αγαπητικά, για να ξυπνήσει – αφή, αφύπνιση – την ομορφιά που κοιμάται μέσα της. Τίποτε μεταφυσικό σ’ αυτό. Το πνευματικό προκύπτει από μιαν απόλυτα φυσική-υλική διαδικασία. Επίσης ο μεγάλος, Αυστριακός θεωρητικός της τέχνης Αλόις Ριγκλ υποστήριζε ότι η καθετότητα των αγαλμάτων είναι η απτή έκφραση της κυριαρχίας του ανθρώπου, του homo erectus, πάνω στον πλανήτη.

Όντως. Σαν τις φιγούρες του Giacometti ή τον πίνακα Vir Heroicus Sublimis του Barnett Newman. Ένα γλυπτό, για να παραφράσουμε έναν άλλο γερμανόφωνο στοχαστή, τον Μάρτιν Χάιντεγκερ, έχει τις ρίζες του στη γη, προέρχεται από τα σπλάχνα της, εδράζεται σ’ αυτή αλλά αναθρώσκει ως πνευματική οντότητα προς τον ουρανό. Κινείται συμβολικά προς τα επάνω. Και ενώ ιστορικά η γλυπτική εμφανίζεται ως η ανθρωπομορφική απόδοση του ανώτερου όντος, δηλαδή της Φύσης Μητέρας – παράβαλε τη μινωική Θεά των Όφεων – ή του Θεού Βασιλέα – οι κολοσσικοί Φαραώ είναι ενδεικτικό παράδειγμα – εντούτοις, και η λεγόμεν, αφηρημένη τέχνη, όταν αφορά στη γλυπτική, πάλι μέσα από την καθετότητα αναπτύσσει κυρίως τις μορφές της.

Δεν είναι υπερβολή τέλος να υπογραμμίσουμε ότι στη μινωική Κρήτη και την τρίτη χιλιετία προ Χριστού εντοπίζονται οι απαρχές αλλά και τα πιο χαρίεντα δείγματα της ευρωπαϊκής ζωγραφικής και γλυπτικής. Ο Πρίγκιπας των Ρόδων της Κνωσού ή η επιφάνεια της ουράνιας θεότητας στο Μουσείο του Ηρακλείου είναι εύγλωττα παραδείγματα. Αιώνες αργότερα ο αρχαϊκός και ο κλασικός ναός – και εδώ η σκέψη του Χάιντεγκερ είναι αποκαλυπτική – ως συνδυασμός άρρηκτος γλυπτικής και αρχιτεκτονικής – εκβλαστάνει χθόνιος και μαζί υπερβατικός, απαράμιλλο επίτευγμα της πέτρας που γίνεται “πνέμα” (εδώ μοιραία θυμάμαι τον Νίκο Καζαντζάκη).

Και βέβαια όλες οι αρχαίες πηγές που αναφέρονται στην δημιουργία του Παρθενώνα, αναγνωρίζουν ότι ο γλύπτης Φειδίας προηγείται ως κεντρικός σχεδιαστής του έργου των αρχιτεκτόνων Ικτίνου και Καλλικράτη. Γιατί όμως η γλυπτική είναι η κατ’ εξοχήν πολιτική τέχνη; Επειδή αναφέρεται στον δημόσιο χώρο και δημιουργείται προς έκφραση και τέρψη των πολλών, τις ιδέες και τα πιστεύω των οποίων εκφράζει – καλύτερα, διατυπώνει με πλαστικό τρόπο – ενώ παράλληλα υπηρετεί τη συλλογικής μνήμη της πόλης, η οποία πόλη είναι και το βασικό θέμα της τέχνης αυτής. Θυμηθείτε τη Ζωφόρο του Παρθενώνα και ποιοί και πώς εικονίζονται σ’ αυτή. Πρόκειται για τους εορταστές πολίτες των Παναθηναίων, δηλαδή της πάνδημης, δημοκρατικής εορτής η οποία πραγματοποιείται πάντως υπό τα όμματα των αθανάτων (στο κεντρικό τμήμα της ζωφόρου κάτω από το ανατολικό αέτωμα).

Χωρίς τρόμο θανάτου

Χρειάστηκαν περίπου πέντε ή έξι αιώνες για να διαγράψει η συλλογική μνήμη (collective effervescence) της Δύσης το μίσος της – καλύτερα, τον φόβο – για την τέχνη της γλυπτικής όπως αυτή διαμορφώθηκε και κυριάρχησε εκφραστικά καθ’ όλη την ελληνορωμαϊκή αρχαιότητα. Συνυπάρχοντας ισοδύναμα με την αρχιτεκτονική και διατυπώνοντας, όπως είπαμε, πολιτικό λόγο. Με τους Έλληνες ως δημιουργούς και τους Λατίνους, συχνά, ως αντιγραφείς και διασώστες των πολύτιμων προτύπων. Αναφέρομαι σ’ εκείνο τον σχεδόν μεταφυσικό φόβο προς το σωματικά ωραίο που καλλιέργησαν μεθοδικά ο Μωσαϊκός νόμος και η χριστιανική του συνέχεια, η Παλαιά και η Καινή Διαθήκη, και βέβαια η ταύτιση της γλυπτικής με τον παγανισμό.

Ου ποιήσεις είδωλον! Δηλαδή της λατρείας του σώματος που νικάει τον χρόνο και της σάρκας που δεν απεμπολεί ούτε τη νεότητα, ούτε τον ερωτισμό της. Γιατί περί αυτού πρόκειται. Και είναι αυτό που ενοχλεί – στην εκκλησιαστική γλώσσα “κολάζει” – την ιουδαιοχριστιανική κουλτούρα. Το ερωτικό σώμα και η λατρεία της ηδονής χωρίς τρόμο θανάτου. Για να φτάσουμε στην υστερία των πουριτανών της Μεταρρύθμισης και την απηνή καταδίκη της επιθυμίας όταν αυτή ταυτίζεται με την ηδονή.

Δηλαδή την πλήρη αναστροφή του αρχαιοελληνικού ιδεώδους. Ο κοινωνιολόγος Émile Durkheim είχε περιγράψει πριν από έναν αιώνα αυτό που ονόμασε “συλλογική έξαρση”. Δηλαδή όταν η κοινότητα μοιράζεται έντονα συναισθήματα —τη χαρά αλλά και τον φόβο ή τη λύπη— δημιουργείται εκείνη η ενέργεια που μπορεί και ξεπερνά το άτομο. Ή απωθεί τις εικόνες που υπερβαίνουν τον ορίζοντα προσδοκίας των μαζών.

Το τελευταίο έργο γλυπτικής της ύστερης αρχαιότητας ίσως είναι ο κολοσσός της Μπαρλέττα που η αμφίβολη παράδοση θέλει να αποδίδει τον Μέγα Κωνσταντίνο, αυτόν δηλαδή που έκανε τη νέα θρησκεία καθεστώς. Έκτοτε η γλυπτική, τόσο σεσημασμένη ιδεολογικά και αισθητικά, επιβίωνε λάθα. Υποδόρια. Για να εμφανιστεί ως πρώιμος κλασικισμός στα ημίεργα και ολόσωμα αγάλματα των ρομανικών και αργότερα των γοτθικών καθεδρικών μισή χιλιετία μετά! Με την αποδρομή των μεσαιωνικών χρόνων και την εμφάνιση του αναγεννησιακού ουμανισμού.

Ήδη από τον 13ο αι. μ.Χ στην Πίζα και την Σιένα της οικογένειας Πιζάνι αλλά και τις cathédrales gothiques της Île de France με τους ωραίους Χριστούς και τις επιβλητικές Παρθένους ή την μεγαλειώδη Δευτέρα Παρουσία στα τύμπανα των προσόψεων η γλυπτική ως αυτάρκης όσο και μείζων έκφραση επανακάμπτει. Στην Amiens, την Reims, Chartres, το Strasbourg. Κι όπου η μαρμαροτεχνία της αρχαιότητας – όση σώθηκε από τους διωγμούς, όπως π.χ οι σαρκοφάγοι του Camposanto – αναβιώνει τώρα με εντελώς διαφορετικό ήθος.

Ο ειδικός με το δέος του προσκυνητή

Αυτή την μαγική, όσο και αργόσυρτη, ιστορικά μετάβαση προσεγγίζει ο καθηγητής Άλκης Χαραλαμπίδης στην άψογη μελέτη του – τόσο πλούσια, τόσο εμβριθή αλλά και τόσο ευκολοδιάβαστη – υπό τον τίτλο “Ιστορία της δυτικής γλυπτικής”, εκδόσεις University Studio Press. Το τόξο που καλύπτει η ανάλυσή του αρχίζει από τον Καρλομάγνο και φτάνει ως τα κράσπεδα της εποχής μας. Όμως τα κεφάλαια που αναφέρονται στις απαρχές της νεότερης, ευρωπαϊκής γλυπτικής, είναι τα πιο δυνατά, κατά τη γνώμη μου, του τόμου.

Κι αυτό γιατί ο Χαραλαμπίδης δεν διστάζει να συνδυάσει τα κεκτημένα της διεθνούς βιβλιογραφίας με προσωπικές, πολύ εύστοχες παρατηρήσεις αλλά και να συγκινεί έργα διαφορετικών εποχών που όμως, φαίνεται ότι, αρδεύονται από κοινές, αισθητικές αναφορές. Είναι ο ειδικός που γράφει με την συγκίνηση και το δέος του προσκυνητή. Που πρώτα γοητεύεται ο ίδιος – από την Chartres ή τον Giacometti αδιάφορο – και μετά ερμηνεύει ώστε να γοητευθούν αντίστοιχα και οι αναγνώστες του.

Σε κάθε κεφάλαιο του βιβλίου είναι κρυμμένες μικρές ή μεγάλες εκπλήξεις, όπως για παράδειγμα οι φωτογραφίσεις από διαφορετικά ύψη του κεντρικού τυμπάνου της Πύλης από την καθεδρική του Στρασβούργου και βέβαια ακολουθούν τα ανάλογα συμπεράσματα. Όπου η “Κοίμησις της Θεοτόκου”, όταν βλέπεται από σκαλωσιά, στο ύψος της, είναι σχεδόν κλασικής φόρμας κι όταν βλέπεται από χαμηλά, από το επίπεδο του εισερχόμενου στον ναό καθίσταται σχεδόν εξπρεσιονιστική.

Για να φτάσουμε στον εικοστό αιώνα και σ’ εκείνες τις περιπτώσεις όπου η τέχνη δεν θέλει να συνιστά απλώς έκπληξη – όπως είναι ο συρμός – αλλά αποκάλυψη. Και εδώ οι επιλογές του Χαραλαμπίδη επιμένουν στα έργα και τους δημιουργούς που αλλάζουν τον κόσμο αποκαθηλώνοντας τους παλιούς του θεούς: Picasso, Boccioni, Gabo, Brancusi, Hepworth, Moore, Caro, Marini, Beuys, Serra. Αφού η τέχνη λειτουργεί σαν τους έρωτες. Πρέπει κάποτε- κάποτε να πεθαίνει, γιατί μόνο έτσι δεν νεκρώνεται. Και όταν ανασταίνεται, τότε ισοδυναμεί με επανάσταση.

Η ατρόμητη μηχανή ύπαρξης

Στη μοντέρνα τέχνη περισσότερο από το ριζοσπαστικό περιεχόμενο ενδιαφέρει η ριζοσπαστική φόρμα, γιατί αυτή αντανακλά απευθείας τη ριζοσπαστική σκέψη. Και η ριζοσπαστική σκέψη είναι η μόνη που μπορεί να “ριζοσπαστικοποιήσει” την κοινωνία. Οι άνθρωποι στην αθωότητα ή την πονηριά τους ζητούν συχνά από τις πολιτικές πράγματα που μόνο η τέχνη μπορεί να δώσει. Εξ ου και η συχνή δυστυχία τους. Το να ζεις συνειδητά την καθημερινότητά σου συνιστά μια μορφή τέχνης. Όταν πάλι η ομορφιά είναι αγοραία, γίνεται τότε ευλογημένη η συνείδηση της τυφλότητας.

Η μεγαλύτερη επικοινωνιακή δύναμη της τέχνης είναι ότι μεταφέρει τις παράλληλες συγκινήσεις που ένιωσαν άνθρωποι διαφορετικών εποχών, σε σχέση με τον ίδιο στίχο, την ίδια μουσική, την ίδια εικόνα στον παρόντα χρόνο. Με το ίδιο γλυπτό, τότε και τώρα. Την Pietà Rondanini ας πούμε. Την πιο “μοντέρνα” σύνθεση της ύστερης Αναγέννησης. Που δεν προαναγγέλλει το μπαρόκ αλλά τον συγκαιρινό του Χαλεπά, Medardo Rosso!

Θα ήταν εκτός τόπου αν ισχυριζόμουν στο σημείο αυτό ότι τα ομηρικά έπη, το σχολείο των Ελλήνων, έχουν ως ποιητικός λόγος δομή και φόρμα γλυπτού; Και στις δύο αυτές τέχνες, την επική ποίηση και την γλυπτική, κυριαρχεί το σώμα, αυτή η ατρόμητη μηχανή ύπαρξης (όπως αποκάλεσα τα γλυπτά του Φιλολάου, στον κατάλογο της αναδρομικής του έκθεσης, Μουσείο Κατσίγρα, 2024). Εν προκειμένω, ο Χαραλαμπίδης αναφέρεται σε κάποια σπουδαία ονόματα Ελλήνων καλλιτεχνών του προηγούμενου αιώνα όπως είναι ο προειρημένος Φιλόλαος, ο Τάκις, η Χρύσα, ο Κουνέλλης κι ο Κανιάρης, ο θαυμαστής του Kienholtz και του Segal. Οι δύο τελευταίοι προσεγγίζονται πολύ αναλυτικά όσο και εύστοχα στο πλαίσιο της arte povera.

Από την άλλη λείπουν μερικοί άλλοι που πάντως αναφέρονται διεξοδικά στην διεθνή βιβλιογραφία: Ο Γιόχαν Αβραμίδης, ο Κώστας Ανδρέου, ο Κώστας Κουλεντιανός, ο Γεράσιμος Σκλάβος και ο αγαπημένος των Αμερικανών αφηρημένων εξπρεσιονιστών Μάικ Λεκάκης. Αντιλαμβάνεστε τί πλούτο διαθέτουμε τον οποίο αγνοούμε; Είναι, τέλος, σωβινισμός εάν ισχυριστούμε ότι η γλυπτική παραμένει ακόμη και σήμερα, παρά την διεθνή κρίση της, λόγω ακριβώς του πολιτικού λόγου που αρθρώνει, η πλέον ελληνική τέχνη; Αναφέρομαι εδώ στη σχετική διαφωνία μου με τον καθηγητή του ΕΜΠ Θανάση Μουτσόπουλο. Και ότι ακόμη και σήμερα, παρά τις περιορισμένες δυνατότητες και την ανύπαρκτη πολιτική του αντιαισθητικού ελλαδικού κράτους, διαθέτουμε γλύπτες με διεθνή αναγνώριση; (Το βιβλίο του Χαραλαμπίδη το επιβεβαιώνει).

Αφού ένας βράχος, η κορυφή του οποιουδήποτε λόφου ή βουνού, το κάθε ακρωτήριο, το κάθε ερημονήσι της Ελλάδας που αναθρώσκει μέσα από τους εωθινούς υδρατμούς, οι πέτρινοι όγκοι σε στεριά ή θάλασσα που φωτίζονται από το πλάγιο φως της δύσης, ή το κάθετο, βασανιστικό του μεσημεριού, ανάλογα την εποχή, συνιστούν από μόνοι τους αισθητική εμπειρία. Μοναδικό μάθημα γλυπτικής. Η μορφολογία του συγκεκριμένου τόπου υπαγορεύει νομοτελειακά και την ανάλογη, αισθητική του έκφραση.

ΥΓ. Και η διόρθωση εντός μικρού παροράματος:

Κάπου αναφέρεται η Φαίδρα σαν μητέρα του Θησέα (σελ.46). Στην ελληνική μυθολογία η Φαίδρα, κόρη του βασιλιά της Κρήτης Μίνωα και της Πασιφάης, αδελφή της Αριάδνης, παντρεύτηκε τον Θησέα, βασιλιά των Αθηνών, και απέκτησαν μαζί δύο γιους, τον Ακάμαντα (ή Ακάμα) και τον Δημοφώντα. Η ίδια έμεινε κυρίως γνωστή για τον τραγικό έρωτά της προς τον πρόγονο της, τον Ιππόλυτο, γιο του Θησέα από άλλη γυναίκα. Μητέρα του Θησέα ήταν η Αίθρα.

Και βέβαια το μόνιμο μου παράπονο: Ο Γιαννούλης Χαλέπας με την πρωτοποριακή – πριμιτιβιστική φόρμα και την συγκλονιστική ανάκληση του αρχαίου Μύθου στην καρδιά της νεοτερικότητας αποτελεί αφενός ένα μεγάλο μέγεθος της Δυτικής γλυπτικής και αφετέρου την πιο πειστική απόδειξη της διαχρονίας της ελληνικής τέχνης. Το ξέρω. Δεν τον αναφέρει η διεθνής βιβλιογραφία. Μήπως θα έπρεπε να τον επιβάλουμε εμείς, οι Έλληνες ιστορικοί τέχνης, με όσες δυνάμεις διαθέτουμε; Θεωρώ πως είναι πιο σημαντικός από τον Leonardo Drew που καταλαμβάνει όλο τον επίλογο του βιβλίου.