Την ίδια ώρα, στα τηλεοπτικά πάνελ ακούγονται πολλά και διάφορα ενώ κάποιοι από τους πανελίστες φαίνεται να θεωρούν πως έχουμε πάθει καθολική αμνησία σε αυτή τη χώρα. Το ΑΚΕΛ μπορεί να υποστηρίξει τον Αβέρωφ Νεοφύτου; Όχι ασφαλώς. Και δεν περιμέναμε το φίλτατο Γιώργο Λουκαΐδη να το πει. Δεν θα τον υποστηρίξει – ανοικτά τουλάχιστον – καθώς ακυρώνεται το αφήγημα του αντίπαλου δέους του ΑΚΕΛ, που είναι ο ΔΗΣΥ και τανάπαλιν. Στην εκπομπή του Χρήστου Μιχάλαρου στο “Σίγμα”, ο Γιώργος Λουκαίδης, χαρακτήρισε τον τέως πρόεδρο του ΔΗΣΥ, ως «βασικό στυλοβάτη» της διακυβέρνησης του Νίκου Αναστασιάδη για δέκα χρόνια «σε όλα τα επίπεδα». Είπε και άλλα.

Ένα ερώτημα, ωστόσο, το οποίο αιωρείται και θα κυνηγά πολλούς είναι το εξής: Τι έγινε μεταξύ πρώτου και δεύτερου γύρου στις προεδρικές εκλογές του 2023; Ποιος στην Πινδάρου έδινε εντολές να δοθούν τα μητρώα του κόμματος στο ΑΚΕΛ για να προσεγγιστούν οι συναγερμικοί και να υποστηρίξουν τον Ανδρέα Μαυρογιάννη; Μια υποχρέωση το ΑΚΕΛ προς την Πινδάρου την έχει. Όπως έχει και η Αννίτα Δημητρίου προς τον Αβέρωφ Νεοφύτου. Αλλά η πολιτική – φευ– είναι αχάριστη και άδικη.

Την ίδια ώρα, ο εκ των αντιπροέδρων του Δημοκρατικού Συναγερμού, Γιάννης Καρούσος, αναφερόμενος στις προεδρικές εκλογές και τα όσα συμβαίνουν στο κόμμα (στην εκπομπή “Διασπορά Ειδήσεων”), είπε ότι «αντίπαλος του ΔΗΣΥ είναι ο Νίκος Χριστοδουλίδης. Με αυτόν θα κονταροχτυπηθούμε για το ποιος θα περάσει στον δεύτερο γύρο». Το είπε αυτό ο κ. Καρούσος, παρά το γεγονός ότι άλλοι συναγωνιστές του στην ηγεσία του Δημοκρατικού Συναγερμού, μοιρολογώντας για την κατάσταση στο κόμμα, προειδοποιούν ότι χειρισμοί και συμπεριφορές θα φέρουν το ΑΚΕΛ στην εξουσία!

Αυτή η προειδοποίηση, που δεν είναι και τόσο πολιτική, αλλά συναισθηματική, δεν αγγίζει όλους στο ΔΗΣΥ. Κι αυτό γιατί μια μερίδα του μηχανισμού δεν θα είχε πρόβλημα με αυτό το ενδεχόμενο, αναρρίχησης, δηλαδή, του ΑΚΕΛ στην εξουσία. Οι “εχθροί”, ιδεολογικοί και πολιτικοί, χρησιμεύουν για να υπάρχει πάντα ένα αντίπαλο δέος. Έχει, όμως, σημασία οι αντίπαλοι να καθορίζονται με πολιτικούς όρους. Κι όχι να χρησιμεύουν, μόνο, για σκοπούς συσπείρωσης.

ΔΗΣΥ: Που οδηγούν τα… πανηγύρια

Τα… πανηγύρια στον ΔΗΣΥ έχουν εκ των πραγμάτων οδηγήσει και τα άλλα κόμματα να συζητούν για τις προεδρικές, που ειρήσθω εν παρόδω, απασχολεί εδώ και καιρό. Στο ΑΚΕΛ δηλώνουν ότι οι συζητήσεις τους στοχεύουν στην ύπαρξη “προγραμματικών συγκλίσεων” με υποψήφιο, που θα έχει και “προοδευτικά χαρακτηριστικά”. Δηλαδή, δεξιός με “καλές συστάσεις”, ο οποίος να μπορεί να θεωρηθεί ή παρουσιασθεί και… προοδευτικός! Υπενθυμίζεται το μίνιμουμ πρόγραμμα του 1983 με το ΔΗΚΟ, όταν υποστηρίχθηκε η υποψηφιότητα του Σπύρου Κυπριανού.

Το 2003 το ΑΚΕΛ υποστήριξε τον Τάσσο Παπαδόπουλο. Για την ιστορία μπορεί να αναφερθεί ότι το ΑΚΕΛ υποστήριξε την υποψηφιότητα Τάσσου Παπαδόπουλου πριν την επικύρωσή της από το ΔΗΚΟ. Το Πανκύπριο Εκλογικό Συνέδριο του ΑΚΕΛ συνήλθε στις 27 Ιουλίου 2002 και με ψήφους 939 υπέρ, 36 εναντίον και 34 αποχές, αποφάσισε την υποστήριξη του Τάσσου Παπαδόπουλου. Στις 30 Ιουλίου, η Κεντρική Επιτροπή του ΔΗΚΟ υιοθέτησε την πρόταση του Εκτελεστικού Γραφείου για την υποψηφιότητα Παπαδόπουλου. Είχε ήδη, σύμφωνα με την ανακοίνωση του Δημοκρατικού Κόμματος, διαμορφωθεί πλαίσιο αρχών από εκπροσώπους των κομμάτων ΑΚΕΛ, ΔΗΚΟ και ΚΙΣΟΣ (ΕΔΕΚ).

Όπως ανέφερε ο κ. Γεραπετρίτης «σε ό,τι αφορά τις διμερείς σχέσεις, την ενέργεια και το εμπόριο, η ενεργειακή συνεργασία μεταξύ των δύο χωρών έχει φτάσει σε ένα πρωτόγνωρο επίπεδο, αναδείξαμε τον κομβικό ρόλο της Ελλάδας μέσω του κάθετου διαδρόμου που αποτελεί τη ραχοκοκαλιά της μεταφοράς του αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου στην κεντρική και ανατολική Ευρώπη. Ο ελληνόκτητος εμπορικός στόλος μεταφέρει περισσότερο από το 20% του LNG προς τις παγκόσμιες αγορές, ενισχύοντας την ενεργειακή σταθερότητα, την ασφάλεια και την ανθεκτικότητα. Τονίσαμε την ενισχυμένη παρουσία αμερικανικών εταιρειών ενέργειας στην Ελλάδα, ιδίως σε ό,τι αφορά την αξιοποίηση και έρευνα υποθαλάσσιων κοιτασμάτων υδρογονανθράκων, γεγονός το οποίο αποδεικνύει την εμπιστοσύνη που επιδεικνύει η Αμερική αγορά στην ελληνική οικονομία και στο επενδυτικό μας περιβάλλον. Και βεβαίως, τη σημαντικές αμερικανικές επενδύσεις οι οποίες γίνονται στην Ελλάδα, ιδίως σε επίπεδο εταιρειών υψηλής τεχνολογίας, αλλά και σε επίπεδο ναυπηγείων».

Σε ό,τι αφορά την αμυντική συνεργασία, η συμφωνία αμοιβαίας αμυντικής συνεργασίας είναι η βασική διμερής συνθήκη η οποία διέπει την μεταξύ μας σχέση, σημείωσε ο κ. Γεραπετρίτης.

«Η Σούδα και η Αλεξανδρούπολη αποτελούν ακριβώς τα σημεία εκείνα που αναδεικνύουν τον κομβικό ρόλο της Ελλάδας στην αρχιτεκτονική ασφαλείας και την στρατηγική παρουσία των Ηνωμένων Πολιτειών στην περιοχή. Οι εξελισσόμενη αναβάθμιση των F-16 Viper όπως επίσης και η ένταξη των μαχητικών πέμπτης γενιάς F-35 στην ελληνική πολεμική αεροπορία δεν ενδυναμώνει απλώς την ισχύ και την ανθεκτικότητα της ελληνικής άμυνας, παράλληλα αναδεικνύει και την σταθερή αμυντική συνεργασία μεταξύ των δύο χωρών».

«Δεν θα μπορούσα όμως να μην αναφερθώ πρωτίστως στη διπλωματία μεταξύ των ανθρώπων: η ελληνοαμερικανική κοινότητα αποτελεί μια ισχυρή γέφυρα φιλίας και συνεργασίας, και μοχλό εμβάθυνσης των μεταξύ μας σχέσεων. Απολύτως ενσωματωμένα μέλη της αμερικανικής κοινωνίας, αλλά παράλληλα και υπερήφανοι για την ελληνική καταγωγή τους. Μόνο στη γενέτειρά σας αγαπητέ υπουργέ ζουν περισσότεροι από 100.000 ελληνικής καταγωγής Αμερικανοί πολίτες, και από την άλλη πλευρά φέτος εκτιμάται ότι για το 2026 περισσότερο από 1.000.000 Αμερικανοί πολίτες έχουν ήδη επισκεφθεί τη χώρα μας, να γνωρίσουν τον αρχαίο αλλά και τον σύγχρονο ελληνικό πολιτισμό. Είχαμε για το μεγαλύτερο διάστημα περισσότερες από 100 πτήσεις απευθείας μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ελλάδας εβδομαδιαίως».

Ρούμπιο: «Δεν θέλουμε να δούμε να απειλείται το λίκνο του δυτικού πολιτισμού»

«Εργαζόμαστε μαζί σε μία πλειάδα θεμάτων. Είμαστε οι δύο χώρες που μας συνδέει κοινή κληρονομιά και περήφανη ιστορία Ηνωμένες Πολιτείες και η Ελλάδα. Έχουμε μακρά ιστορία φιλίας, εταιρικής σχέσης, εθνικής συμμαχίας, και φυσικά η σπουδαιότητα αυτής της ιστορικής συμμαχίας υπογραμμίζεται από τον κόσμο στον οποίο ζούμε. Βλέπουμε ταραχές στο Ορμούζ, στο Ιράν, στην Ερυθρά Θάλασσα, στην Υεμένη. Υπάρχουν φυσικά αποθαρρυντικά γεγονότα όπως ο πόλεμος στην Ουκρανία, αναγνωρίζουμε έτσι πόσο σημαντική είναι αυτή η συμμαχία με την Ελλάδα για τις ΗΠΑ, που φυσικά είναι ιστορικής φύσεως με γερά θεμέλια» τόνισε ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ.

«Είμαστε ευγνώμονες που η Ελλάδα παραμένει ένας σπουδαίος σύμμαχος και μοιραζόμαστε μια κοινή κατανόηση. Είναι πολύ σημαντικό. Δεν είναι μόνο σπουδαίος σύμμαχος, αλλά έχουμε μια κοινή κατανόηση των απειλών που αντιμετωπίζουν οι χώρες μας για το πρόσωπο των απειλών που αντιμετωπίζουν οι κοινωνίες μας. Και έχουμε και μια κοινή κατανόηση για τα μέσα αντιμετώπισής τους. Για παράδειγμα, συμφωνούμε ότι τα ευρωπαϊκά κράτη πρέπει να λάβουν μεγαλύτερο μέρος ευθύνης για την εξάσκηση της ηπείρου και η Ελλάδα κάνει ακριβώς αυτό. Διότι μιλάμε για ένα 5% αμυντικών δαπανών βάσει του ΑΕΠ φέτος, με πάνω από 3,5% να δαπανάται σε βασικές ανάγκες. Επίσης, υπάρχει και το πρόγραμμα συνεργασίας με την εθνοφρουρά της Φλόριντα. Κάτι το οποίο σημαίνει ότι θα υπάρχει στενότερη στρατιωτική συνεργασία. Η Ελλάδα επίσης είναι πολύ στενός εταίρος στην ασφάλεια των συνόρων και στη μάχη εναντίον της μαζικής μετανάστευσης επίσης στην καταπολέμηση του διεθνούς εγκλήματος όπως και σε άλλες δημοκρατικά θέματα».

«Λόγω της γεωγραφίας της, ούσα σταυροδρόμι πολλών οδών, η Ελλάδα είναι εκτεθειμένη στις απειλές έναντι της μαζικής μετανάστευσης, της διακίνησης ανθρώπων από διαφορετικές μορφές τρομοκρατών. Τώρα, ως κομμάτι των προσπαθειών μας, να αντιμετωπίσουμε αυτές τις κοινές μας απειλές, και περήφανα ανακοινώνουμε ένα νέο μνημόνιο συνεργασίας που παγιώνει ένα πρόγραμμα ασφαλείας σε επίπεδο αντιτρομοκρατίας και ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των δικών μας αρχών επιβολής του νόμου. Δεν θέλουμε υπό ουδεμία περίπτωση να δούμε το λίκνο του δυτικού πολιτισμού να απειλείται από ατυχείς αποφάσεις, από μία δράση, από παραβιάσεις, από αποτυχία αντιμετώπισης απειλών».

Αυτές οι πρωτοβουλίες, επισήμανε ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας, καταδεικνύουν ότι η Ελλάδα αποτελεί έναν αληθινό και ισχυρό σύμμαχο στον ΝΑΤΟ, μια χώρα που κατανοεί τη σπουδαιότητα του διαμοιρασμού ευθυνών και που επιθυμεί να εργαστεί με εταίρους έτσι ώστε να αντιμετωπίσει τις βασικές απειλές εναντίον όλων των πρώτων μελών. Και πέρα από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, διότι δεν αποτελεί το μόνο κομμάτι των σχέσεών μας που είναι σημαντικό, η Ελλάδα αποτελεί σημαντικό εταίρο στην διασφάλιση του οικονομικού μέλλοντος της συμμαχίας, έχει σπουδαίο ρόλο στο εμπόριο με πολλαπλούς ρόλους, αλλά και σε πολλές βιομηχανίες. Για παράδειγμα, έχουμε μια κοινή πρόθεση να εμβαθύνουμε τη συνεργασία μας, τις αναδυόμενες τεχνολογίες και θέλουμε να επεκτείνουμε τις εισαγωγές αμερικανικούς LNG και φυσικά να έχουμε νέους αγωγούς που θα ενδυναμώσουν την περιφερειακή ασφάλεια στην ενέργεια, ενώ ταυτόχρονα να σεβαστούμε τις διμερείς σχέσεις.

«Ο σημερινός στρατηγικός διάλογος αντανακλά τις στενές σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών, αλλά και το εύρος των θεμάτων στα οποία εργαζόμαστε και είμαι ευγνώμων για αυτή την ευκαιρία να έχουμε χρόνο μαζί με τους συναδέλφους μας και αδημονώ να συνεργαστούμε με όλους σας και στο μέλλον. Για να διασφαλίσουμε τα έθνη μας και να προστατεύσουμε τα κοινά μας με αυτά».

«Έχουμε αφοσίωση και δέσμευση στην ενεργειακή ασφάλεια σε όλους τους ενεργειακούς διαδρόμους. Υπάρχουν λεπτές καταστάσεις που ενέχουν και άλλες χώρες δεν θα αναφερθώ είναι καλύτερο ίσως να αντιμετωπιστούν μέσω διπλωματίας και ιδιωτικής πρωτοβουλίας… Υπάρχουν πράγματα που είναι καλύτερο να μην συζητιούνται σε συνεντεύξεις Τύπου» τόνισε, αναφερόμενος εμμέσως στην Τουρκία. «Ποτέ δεν θα έχουν πυρηνικά όπλα… Τελεία» δήλωσε εμφατικά για το Ιράν ο Μάρκο Ρούμπιο.

Λίγο νωρίτερα ο Αμερικανός ΥΠΕΞ αναφέρθηκε στον Κάθετο Διάδρομο και τη σημασία της Ελλάδας ως ασφαλή ενεργειακό κόμβο ενώ έκανε αναφορά και στην Αρχαία Ελλάδα ενόψει της ομιλίας του το απόγευμα στις ΗΠΑ. Ο Γιώργος Γεραπετρίτης από την πλευρά του τόνισε ότι «η συνεργασία με τις ΗΠΑ δεν ήταν ποτέ πιο ισχυρή» χαρακτηρίζοντας τη χώρα μας «άγκυρα σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο» και σημειώνοντας ότι «οι σχέσεις Ελλάδας-ΗΠΑ έχουν ισχυρά θεμέλια».

Η νομική ακρίβεια είναι αναγκαία. Το άρθρο 1 καθιέρωσε ως επίσημη ονομασία το “Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας” και ως σύντομη ονομασία το “Βόρεια Μακεδονία”, για όλες τις χρήσεις, στο εξωτερικό και στο εσωτερικό, κατά την αρχή erga omnes. Αναγνώρισε επίσης ιθαγένεια με τη διατύπωση “Macedonian/citizen of the Republic of North Macedonia” και τη γλώσσα ως “Macedonian language”. Η ιθαγένεια, όμως, είναι ο νομικός δεσμός πολίτη και κράτους· δεν ταυτίζεται αυτομάτως με αναγνώριση εθνότητας. Η διάκριση αυτή πρέπει να διατηρείται, επειδή διαφορετικά η πολιτική κριτική αποδυναμώνεται από πραγματολογικές ανακρίβειες.

Ταυτόχρονα, το άρθρο 7 ορίζει ότι η γλώσσα και τα άλλα χαρακτηριστικά της Βόρειας Μακεδονίας ανήκουν σε διαφορετικό ιστορικό και πολιτιστικό πλαίσιο και δεν συνδέονται με τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, την ιστορία, την κουλτούρα και την κληρονομιά της Ελληνικής Μακεδονίας. Η γλώσσα προσδιορίζεται ως νότια σλαβική. Το άρθρο 8 επιβάλλει τον τερματισμό του “εξαρχαϊσμού” και την αποχή από τη χρήση του Ήλιου της Βεργίνας στους δημόσιους χώρους και στις δημόσιες χρήσεις. Επομένως, η Συμφωνία δεν εκχωρεί στη γειτονική χώρα την αρχαία Μακεδονία, τον Μέγα Αλέξανδρο ή τα σύμβολα της ελληνικής μακεδονικής κληρονομιάς.

Ακριβώς γι’ αυτό η αδιαφοροποίητη ευρωπαϊκή αναφορά σε “μακεδονικό πολιτισμό” είναι θεσμικά προβληματική. Παραλείπει το κρίσιμο “βορειομακεδονικός” ή, ακόμη ακριβέστερα, “πολιτισμός της Βόρειας Μακεδονίας” και μεταφέρει στον δημόσιο λόγο μια ορολογία που η ίδια η Συμφωνία προσπάθησε να περιορίσει. Στις διεθνείς σχέσεις η ορολογία δεν είναι διακοσμητική. Παράγει αναγνωρίσεις, κανονικοποιεί ταυτότητες και, με την επανάληψη, δημιουργεί πολιτικά τετελεσμένα.

Τα τρωτά της κύρωσης και το έλλειμμα νομιμοποίησης

Η Συμφωνία υπογράφηκε στις 17 Ιουνίου 2018 και κυρώθηκε από την Ελληνική Βουλή με τον νόμο 4588/2019, σε κλίμα βαθύτατου κοινωνικού και πολιτικού διχασμού. Στα κείμενά μου πριν και αμέσως μετά την κύρωση υποστήριξα ότι μια συμφωνία με τόσο εκτεταμένες συνέπειες για την εθνική ταυτότητα, την πολιτιστική κληρονομιά και την εξωτερική πολιτική δεν έπρεπε να κριθεί από μια συγκυριακή κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Έπρεπε να τεθεί στην κρίση του ελληνικού λαού με δημοψήφισμα.

Διατυπώθηκαν επίσης σοβαρές συνταγματικές ενστάσεις ως προς τη σύνθεση της κυβερνητικής πλειοψηφίας μετά τη διάλυση του συνασπισμού ΣΥΡΙΖΑ–ΑΝΕΛ, την ανανέωση της ψήφου εμπιστοσύνης και την απαιτούμενη πλειοψηφία για την κύρωση. Η θέση ότι έπρεπε να εφαρμοστεί το άρθρο 28 παράγραφος 2 του Συντάγματος και να απαιτηθούν τρία πέμπτα δεν υιοθετήθηκε από τη Βουλή ούτε κρίθηκε δεσμευτικά από δικαστήριο. Παραμένει, ωστόσο, ουσιώδης επιστημονική και πολιτειακή ένσταση: όταν μια διεθνής συμφωνία δεσμεύει μακροχρόνια την άσκηση κρίσιμων κρατικών αρμοδιοτήτων, η αυξημένη νομιμοποίηση δεν είναι τυπική πολυτέλεια αλλά δημοκρατική εγγύηση.

Στη Βόρεια Μακεδονία, το συμβουλευτικό δημοψήφισμα της 30ής Σεπτεμβρίου 2018 συγκέντρωσε συμμετοχή περίπου 37%, κάτω από το όριο της απόλυτης πλειοψηφίας των εγγεγραμμένων που προβλέπει η εκεί νομοθεσία για την υιοθέτηση αποτελέσματος. Η μεγάλη πλειοψηφία όσων ψήφισαν τάχθηκε υπέρ, αλλά η αποχή άφησε ένα αναμφισβήτητο έλλειμμα πολιτικής νομιμοποίησης. Η συνταγματική αναθεώρηση προχώρησε κοινοβουλευτικά. Το γεγονός αυτό δεν έχει οδηγήσει σε διεθνή δικαστική ακύρωση της Συμφωνίας, καθιστά όμως αβάσιμο τον ισχυρισμό ότι αυτή στηρίχθηκε σε καθαρή και αδιαμφισβήτητη λαϊκή εντολή και από τις δύο πλευρές.

Συμφωνία των Πρεσπών: Η εφαρμογή δεν μπορεί να είναι επιλεκτική

Το σημαντικότερο ζήτημα σήμερα είναι η εφαρμογή. Η Πρόεδρος της Βόρειας Μακεδονίας, κατά την ορκωμοσία της τον Μάιο του 2024, χρησιμοποίησε τον όρο “Μακεδονία” και όχι τη συνταγματική ονομασία. Στη συνέχεια, η νέα πολιτική ηγεσία επέμεινε επανειλημμένα στη χρήση του ίδιου όρου στον δημόσιο εσωτερικό λόγο. Τον Ιούνιο του 2024 το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών χαρακτήρισε τη συστηματική αποφυγή της συνταγματικής ονομασίας κατάφωρη παραβίαση της Συμφωνίας. Τον Δεκέμβριο του 2025 επανέλαβε ότι η ονομασία “Βόρεια Μακεδονία” είναι δεσμευτική διεθνώς και εσωτερικά και ότι στις διεθνείς συνθήκες δεν υπάρχουν de facto εξαιρέσεις.

Οι περιπτώσεις αυτές δεν αποτελούν απλώς λεκτικές απροσεξίες. Η αρχή erga omnes ήταν το βασικό αντάλλαγμα που προβλήθηκε στην Ελλάδα για την αποδοχή της σύνθετης ονομασίας, της ιθαγένειας και της γλώσσας. Αν η γεωγραφική διάκριση εγκαταλείπεται από την πολιτική ηγεσία της γείτονος, ενώ οι ευρωπαϊκοί θεσμοί υιοθετούν παράλληλα εκφράσεις όπως “μακεδονικός πολιτισμός”, τότε η ισορροπία της Συμφωνίας καταρρέει στην πράξη. Η μία πλευρά διατηρεί τα οφέλη της διεθνούς αναγνώρισης και της ένταξης στο ΝΑΤΟ, ενώ οι υποχρεώσεις της αντιμετωπίζονται ως θέμα πολιτικής ευχέρειας.

Αυτό είναι και ζήτημα διεθνούς δικαίου. Η αρχή pacta sunt servanda επιβάλλει την καλόπιστη εκτέλεση των συνθηκών. Δεν επιτρέπει σε ένα κράτος να επικαλείται το εσωτερικό του ακροατήριο για να παραμερίζει τη διεθνή του δέσμευση. Ούτε, όμως, επιτρέπεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση να εφαρμόζει επιλεκτικά την αιρεσιμότητα: να απαιτεί μεταρρυθμίσεις από μια υποψήφια χώρα, αλλά να θεωρεί δευτερεύουσα την τήρηση μιας διεθνούς συμφωνίας που αφορά κράτος μέλος της.

Κάθε μεμονωμένη χρήση του όρου “Μακεδονία” ή της έκφρασης “μακεδονικός πολιτισμός” μπορεί να παρουσιάζεται ως ασήμαντη. Η συστηματική επανάληψη, όμως, αλλάζει το διεθνές γλωσσικό περιβάλλον. Κυβερνήσεις, θεσμοί, πανεπιστήμια, μέσα ενημέρωσης και ψηφιακές πλατφόρμες υιοθετούν τη συντομότερη εκδοχή· η εξαίρεση γίνεται συνήθεια και η συνήθεια εμφανίζεται αργότερα ως αυτονόητος κανόνας. Έτσι, η γεωγραφική σύνθετη ονομασία χάνει σταδιακά τη διακριτική της λειτουργία, ενώ το επίθετο “μακεδονικός” αποκτά διεθνώς έναν σχεδόν αποκλειστικό κρατικό αποδέκτη.

Η εξέλιξη αυτή έχει πρακτικές συνέπειες. Αγγίζει την πολιτιστική εκπροσώπηση, την τουριστική προβολή, τις εμπορικές ονομασίες, τις εκθέσεις, τα σχολικά εγχειρίδια και τη δημόσια διπλωματία. Αν σε λίγα χρόνια η διεθνής κοινή γνώμη συνδέει αυθόρμητα τον “μακεδονικό πολιτισμό” με τη Βόρεια Μακεδονία, η Ελλάδα θα κληθεί να αποδεικνύει εκ νέου όσα σήμερα θεωρούνται επιστημονικά αυτονόητα. Γι’ αυτό η αντίδραση στη δήλωση της κ. φον ντερ Λάιεν δεν αφορά μια λέξη. Αφορά την αποτροπή μιας διαδικασίας κανονικοποίησης που μπορεί να καταστήσει την ιστορική σύγχυση μόνιμο στοιχείο της ευρωπαϊκής γλώσσας.

Το διεθνές δίκαιο απαιτεί ενεργοποίηση και συνέπεια

Οι διεθνείς συνθήκες δεν αυτοεφαρμόζονται με μηχανικό τρόπο. Η αποτελεσματικότητά τους εξαρτάται από τη συνεχή παρακολούθηση, την έγκαιρη διαμαρτυρία και την ενεργοποίηση των διαδικασιών επίλυσης διαφορών. Η Ελλάδα οφείλει να καταγράφει επισήμως κάθε κρατική πράξη ή δήλωση που αποκλίνει από την ονομασία erga omnes, να ζητεί επανόρθωση και να αποφεύγει τη δημιουργία εντύπωσης σιωπηρής αποδοχής. Στο διεθνές δίκαιο η σταθερή πρακτική και η αντίδραση των κρατών έχουν σημασία· η αδράνεια αφήνει χώρο στην άλλη πλευρά να ισχυρίζεται ότι μια αποκλίνουσα χρήση έγινε ανεκτή.

Παράλληλα, πρέπει να γίνεται διάκριση μεταξύ ουσιώδους παραβίασης, πολιτικής πρόκλησης και ατυχούς τρίτης δήλωσης. Η δήλωση ενός ευρωπαϊκού αξιωματούχου δεν συνιστά από μόνη της παραβίαση της Συμφωνίας από τη Βόρεια Μακεδονία. Μπορεί, όμως, να αποδυναμώνει το κανονιστικό της περιεχόμενο και να νομιμοποιεί πολιτικά μια ερμηνεία αντίθετη προς τις διαχωριστικές εγγυήσεις του άρθρου 7. Αντίστοιχα, η επίσημη αποφυγή της συνταγματικής ονομασίας από κρατικά όργανα της γείτονος συνδέεται ευθέως με την υποχρέωση erga omnes και έχει σαφώς μεγαλύτερη νομική βαρύτητα. Η τεκμηριωμένη αυτή διαβάθμιση κάνει την ελληνική θέση ισχυρότερη, επειδή δείχνει ότι δεν στηρίζεται σε υπερβολές αλλά σε συγκεκριμένες δεσμεύσεις και αποδείξεις.

Η διάσταση των διεθνών σχέσεων 

Το ζήτημα δεν εξαντλείται στην ιστοριογραφία. Στη σύγχρονη θεωρία των διεθνών σχέσεων, οι ταυτότητες, τα σύμβολα και οι ονομασίες αποτελούν μορφές ισχύος. Ένα κράτος που κατορθώνει να συνδέσει διεθνώς το όνομά του με έναν αναγνωρίσιμο πολιτισμό αποκτά συμβολικό κεφάλαιο, τουριστική αξία, πολιτιστική επιρροή και ισχυρότερη αφήγηση εθνικής συνέχειας. Η Ελλάδα, αντίθετα, κινδυνεύει να περιοριστεί σε διαρκείς διορθώσεις, αφού προηγουμένως έχει επιτρέψει να παγιωθεί η αμφισημία.

Η προστασία της μακεδονικής κληρονομιάς δεν στρέφεται κατά του λαού της Βόρειας Μακεδονίας, ο οποίος έχει δικαίωμα στη δική του ταυτότητα, γλώσσα και σύγχρονη πολιτιστική δημιουργία. Το δικαίωμα αυτό δεν περιλαμβάνει την οικειοποίηση της αρχαίας ελληνικής Μακεδονίας ούτε δικαιολογεί την κατάργηση των αναγκαίων προσδιορισμών. Η ειρηνική συνύπαρξη δεν οικοδομείται με την ασάφεια αλλά με την αμοιβαία αναγνώριση των πραγματικών ιστορικών ορίων.

Μια ενεργητική ελληνική στρατηγική

Η Ελλάδα χρειάζεται ολοκληρωμένη στρατηγική και όχι περιστασιακές διαμαρτυρίες. Πρώτον, πρέπει να ζητήσει επίσημη διευκρίνιση και διόρθωση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τη χρήση του όρου “μακεδονικός πολιτισμός”. Δεύτερον, να καταρτίζει ετήσια δημόσια έκθεση εφαρμογής της Συμφωνίας, με καταγραφή της επίσημης ονομασίας, των σχολικών βιβλίων, των δημόσιων συμβόλων, των εμπορικών ονομασιών και κάθε αλυτρωτικής ή αναθεωρητικής αναφοράς. Τρίτον, να συνδέσει ρητά κάθε βήμα της ενταξιακής πορείας της Βόρειας Μακεδονίας με πλήρη, μετρήσιμη και επαληθεύσιμη συμμόρφωση.

Παράλληλα απαιτείται σύγχρονη πολιτιστική διπλωματία: διεθνή προγράμματα για την ελληνικότητα της αρχαίας Μακεδονίας, ενίσχυση των μακεδονικών σπουδών, ψηφιακή τεκμηρίωση μνημείων και επιγραφών, προστασία εμπορικών σημάτων και σταθερή παρουσία στα ευρωπαϊκά εκπαιδευτικά και πολιτιστικά δίκτυα. Η ιστορική αλήθεια δεν προστατεύεται μόνο με ανακοινώσεις· προστατεύεται με επιστήμη, θεσμούς, παιδεία και συνεχή διεθνή παρουσία.

Η Συμφωνία των Πρεσπών είναι σήμερα μέρος του διεθνούς δικαίου και δεν ανατρέπεται με συνθήματα ή μονομερείς διακηρύξεις. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα παραιτείται από το δικαίωμα να απαιτεί την πλήρη εφαρμογή της, να ενεργοποιεί τα διαθέσιμα διπλωματικά και νομικά μέσα και να επαναφέρει πολιτικά τις θεμελιώδεις ενστάσεις της. Η μακεδονική ιστορία, ο πολιτισμός και ο Ήλιος της Βεργίνας αποτελούν αναπόσπαστα στοιχεία της ελληνικής κληρονομιάς. Η υπεράσπισή τους δεν είναι εθνικισμός. Είναι ευθύνη απέναντι στην ιστορική αλήθεια, στο διεθνές δίκαιο και στις επόμενες γενιές.

Βασικές Πηγές:

Υπουργείο Εξωτερικών, δήλωση για τη συμμόρφωση με τη Συμφωνία των Πρεσπών, 24.6.2024, και ανακοίνωση 17.12.2025

Η πρόσφατη σύσκεψη με τους πέντε στενότερους συνεργάτες του στο Camp David (2/10/2026) και η πίεση που άσκησε στο G7 για την αποδέσμευση μεγάλων ποσοτήτων στρατηγικών αποθεμάτων καυσίμων παραπέμπει στον τρίτο γύρο του πολέμου. Σε αυτό άλλωστε συνηγορούν και τα δημοσιεύματα του αμερικανικού τύπου σύμφωνα με τα οποία οι ΗΠΑ στέλνουν στον Περσικό τρία αεροπλανοφόρα με 150 μαχητικά αεροσκάφη και 20.000 στρατιώτες μαζί με την αμφίβια δύναμη του USS Makin Island και τους στόλους συνοδείας τους. Ήδη στην περιοχή επιχειρεί το USS George Washington και εικάζεται ότι θα επιστρατευτούν τα αεροπλανοφόρα USS George H.W. Bush και USS Theodore Roosevelt.

Πρόκειται για μια τεράστια δύναμη πυρός που μάλλον έρχεται να αντισταθμίσει την αχρηστία ή καταστροφή των δεκαοκτώ αμερικανικών βάσεων στις χώρες της Μέσης Ανατολής και την αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων στο Ιράκ. Αξίζει να σημειωθεί πως οι ΗΠΑ απέσυραν τα στρατηγικά βομβαρδιστικά B-1 από την αεροπορική βάση RAF Fairford στη Βρετανία, επικαλούμενες ζητήματα ασφαλείας μετά τη ματαίωση κάποιου σαμποτάζ κοντά στη βάση. Εξέλιξη που μπορεί να εξυπηρετεί άλλες σκοπιμότητες.

Η οριοθέτηση του στρατηγικού αδιεξόδου

Είναι προφανές ότι ο Τραμπ θέλει να ανατρέψει την διεθνή αίσθηση ότι το Στενό του Ορμούζ καθιερώθηκε ως το όριο της αμερικανικής ισχύος. Οι συνεχιζόμενοι σποραδικά αμερικανικοί βομβαρδισμοί, οι πληροφορίες για εκρήξεις στο στρατηγικής σημασίας νησί Χαργκ και οι προετοιμασίες που προαναφέραμε καταγράφουν πως το στρατηγικό αδιέξοδο που έχει διαμορφωθεί μόνο με στρατιωτικούς όρους μπορεί να σπάσει. 

Η ασφυκτική οικονομική πίεση που ασκούν οι ΗΠΑ στο Ιράν με τις κυρώσεις και τον ναυτικό αποκλεισμό αναμφίβολα προκαλεί μεγάλα προβλήματα στην οικονομική δομή της χώρας και έχει επιπτώσεις στην κοινωνική ζωή του πληθυσμού. Όμως, από τη μέχρι τώρα στάση της ιρανικής κοινωνίας, η οικονομική πίεση δεν διαφαίνεται ότι μπορεί να οδηγήσει την Τεχεράνη σε υποχωρήσεις. Αντίθετα, η συνέχισή της μπορεί να οδηγήσει σε μια απρόβλεπτη κλιμάκωση από την πλευρά της. Ορισμένοι αναλυτές δεν αποκλείουν μεγάλο προληπτικό χτύπημα ή επιχείρηση των Ιρανών πριν ξεκινήσουν οι Αμερικανοί, στην περίπτωση που εκτιμήσουν ότι τους συμφέρει τακτικά.

Με αυτά τα δεδομένα, οι δύο στόχοι της Ουάσινγκτον που αναδύονται είναι η απελευθέρωση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ -πρόβλημα που δεν υπήρχε πριν την αμερικανική επίθεση στο Ιράν- και η διασφάλιση πως το Ιράν δεν θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα που είναι κόκκινη γραμμή για το Τελ Αβίβ. Η Ουάσινγκτον θέλει να συμπεριλάβει το ζήτημα στις διαπραγματεύσεις, αλλά το Ιράν επιμένει ότι οι συνομιλίες για τα πυρηνικά θα ξεκινήσουν μόνο αφού οι ΗΠΑ εκπληρώσουν τους επτά όρους που έχει θέσει. Σε κάθε περίπτωση, η πυρηνική συμφωνία ΗΠΑ-Σαουδικής Αραβίας και η στρατιωτική συμμαχία του Ριάντ με το πυρηνικό Πακιστάν, τοποθετούν την Τεχεράνη σε εξαιρετικά μειονεκτική θέση. Η Ρωσία έχει παρέμβει σχετικά δηλώνοντας πως το Ιράν δικαιούται να έχει πυρηνική ενέργεια. 

Οι δυνατότητες και οι απειλές ης Τεχεράνης

Το Ιράν, πέρα από τους εφτά όρους για την απελευθέρωση της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ προαπαιτεί συγκεκριμένες αμερικανικές ενέργειες. Στο μεταξύ, απαντά στις αμερικανικές προκλήσεις με την εκτόξευση αντιπλοϊκών πυραύλων με στόχο πλοία που συνοδεύονται από το αμερικάνικο πολεμικό ναυτικό. Πληροφορίες ναυτιλιακών παρατηρητών κάνουν λόγο πως τον Σεπτέμβριο επλήγησαν 20 δεξαμενόπλοια.  

Ιρανοί στρατιωτικοί δηλώνουν πως η εφοδιαστική αλυσίδα για την παραγωγή όπλων και πυραύλων παραμένει άθικτη και ότι οι υποδομές, τα εξαρτήματα και οι τεχνολογίες που χρησιμοποιούνται στην παραγωγή πυραύλων κατασκευάζονται πλέον στο εσωτερικό της χώρας. Το σημαντικότερο όμως είναι ότι η Τεχεράνη διαρρέει στρατιωτικές απειλές, πέρα από την πίεση στις θαλάσσιες οδούς.  Ο διαφαινόμενος στρατηγικός στόχος των Ιρανών είναι να καταστήσουν για τις ΗΠΑ και την Δύση ευρύτερα οικονομικά ασύμφορη τη συνέχιση του πολέμου, αλλά και την παρουσία των αμερικανικών στρατευμάτων στη Μέση Ανατολή.

 Ήδη οι σύμμαχοι των ΗΠΑ αντιμέτωποι με τις υψηλές τιμές των καυσίμων βρίσκονται πλέον μπροστά με μια κρίση έλλειψης καυσίμων. Κι αυτό μετά την πίεση Τραμπ που τους υποχρέωσε σε αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων έως και 100 εκατομμυρίων βαρελιών αργού και ντίζελ σε διάστημα τεσσάρων μηνών. Στην πραγματικότητα οι σύμμαχοι των ΗΠΑ είναι εξοργισμένοι με αποτέλεσμα το ρήγμα με την Ουάσινγκτον να βαθαίνει. 

Αν δεχθεί μεγάλη επίθεση το Ιράν, αξιωματούχοι του απειλούν ότι το μέτωπο θα επεκταθεί σε όλη την Αραβική Χερσόνησο, τον Ινδικό Ωκεανό αλλά και στη Μεσόγειο (Κύπρο, Ελλάδα, Βουλγαρία). Ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο Foreign Affairs θεωρούσε πιθανό το Ιράν να προχωρήσει σε χερσαίες επιχειρήσεις εναντίον αμερικανικών βάσεων στον Κόλπο (Κουβέιτ, Μπαχρέιν, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα κ.ά.) αλλά και στις κουρδικές περιοχές του Ιράκ. Στην ίδια ανάλυση επισημαίνεται η δυνατότητα του Ιράν να κόψει τα επικοινωνίας καλώδια που διασχίζουν τον βυθό του Ορμούζ και συνδέουν την νοτιοανατολική Ασία με την Ευρώπη, χρησιμοποιώντας δύτες μάχης, μη επανδρωμένα υποβρύχια οχήματα ή πλωτά μέσα που θα έσερναν τις άγκυρές τους στον βυθό.

Αξίζει να σημειωθεί – όπως προκύπτει από δηλώσεις Ιρανών στρατιωτικών, ότι ο αμερικανικός στόλος κρατάει απόσταση ασφαλείας 1000 χλμ από τις ακτές τις χώρας, καθιστά αναγκαία την αύξηση του βεληνεκούς των πυραύλων του Ιράν ώστε η αποτροπή να είναι αποτελεσματική.  Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι οι ιρανικές αρχές ανακοίνωσαν την εξάρθρωση τεσσάρων οργανωμένων δικτύων κατασκόπων και σαμποτέρ της Μοσάντ στην επαρχία Κερμάν και τη σύλληψη συνολικά 31 ατόμων με δράση στην πόλη Σιαριάν.

Τέλος, στο παζλ πρέπει να προστεθεί και η αυξημένη δραστηριότητα στο ιρανικό Βελουχιστάν στο νοτιοανατολικό άκρο της χώρας. Οι ένοπλες αυτονομιστικές οργανώσεις των σουνιτών Βαλούχων επιτίθενται στις δυνάμεις ασφαλείας της περιοχής. Αντίστοιχες τρομοκρατικές δραστηριότητες διεξάγονται και στο πακιστανικό Βελουχιστάν -ενδεχομένως με την στήριξη του Νέου Δελχί- το οποίο είναι το πλουσιότερο σε ορυκτούς πόρους του Πακιστάν και συγκεντρώνει κρίσιμες κινεζικές επενδύσεις (σιδηρόδρομος, λιμάνι κ.ά.).

Ο έλεγχος του Μπαμπ ελ Μαντέμπ

Η αναβάθμιση των Χούθι (Ansarallah) της Υεμένης στο επίπεδο των κρίσιμων παικτών κατά τους δύο τελευταίους μήνες πραγματοποιήθηκε από την αρχή του Σεπτεμβρίου με μια “αστραπιαία” χερσαία επιχείρηση μεγάλης κλίμακας και την κατάληψη της δυτικής ακτογραμμής της Υεμένης στην Ερυθρά Θάλασσα, θέτοντας υπό τον πλήρη έλεγχό τους το κρίσιμο ναυτιλιακό πέρασμα στο Στενό Μπαμπ ελ Μάντεμπ. Κατέλαβαν επίσης το στρατηγικής σημασίας λιμάνι και την πόλη Μόχα, καθώς και τα νησιά Περίμ και Χανίς ελέγχοντας πλέον απόλυτα το στενό. 

Επίσης, έθεσαν στον έλεγχό τους τις περιοχές Ντουμπάμπ και Χέις, όπως και την επαρχία Αλ Χάουχα. Τις τελευταίες ημέρες, οι Χούθι κατέλαβαν στρατηγικά υψώματα στα νοτιοδυτικά της Ταΐζ και πέτυχαν να κόψουν τον ζωτικό δρόμο ανεφοδιασμού που συνδέει την Ταΐζ με το Άντεν (την προσωρινή πρωτεύουσα της κυβέρνησης), επιβάλλοντας ουσιαστικά ασφυκτικό αποκλεισμό στην τρίτη μεγαλύτερη πόλη της Υεμένης. 

Από τον Αύγουστο οι Χούθι κλιμάκωσαν δραστικά τις επιθέσεις τους τόσο στο έδαφος της Σαουδικής Αραβίας με στόχους κυρίως κρίσιμες ενεργειακές υποδομές, αεροδρόμια και στρατιωτικές βάσεις. Έπληξαν εγκαταστάσεις της Aramco, στόχους στο Ριάντ, καθώς και στις περιοχές Γιανμπού και Ταΐφ. Όταν οι Χούθι απείλησαν τον σαουδαραβικό αγωγό που συνδέει τον Περσικό με την Ερυθρά Θάλασσα,  το Ριάντ ανέστειλε προσωρινά τη λειτουργία του, και στη συνέχεια τον επαναλειτούργησε.

Οι Χούθι επικεντρώθηκαν συστηματικά τις επαρχίες που συνορεύουν με την Υεμένη, στοχοποιώντας το αεροδρόμιο της Άμπχα και στρατιωτικές θέσεις. Παράλληλα, κήρυξαν επίσημο ναυτικό αποκλεισμό των πετρελαιοφόρων που προσεγγίζουν, φορτώνουν ή ξεφορτώνουν σε σαουδαραβικά λιμάνια. 

Αποτέλεσμα η ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα να έχει σχεδόν παραλύσει, με τη διεθνή κίνηση να έχει μειωθεί δραματικά, καθώς οι περισσότερες μεγάλες ναυτιλιακές εταιρείες αναγκάζονται να κάνουν τον μακρύ και δαπανηρό γύρο της Αφρικής από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η μυστική συμφωνία της Ουάσιγκτον με τους Χούθι, η οποία επιτεύχθηκε μέσω διαπραγματεύσεων στο Ομάν και με την οποία οι Χούθι επιτρέπουν την ανεμπόδιστη και ασφαλή διέλευση των αμερικανικών πλοίων από το στενό Μπαμπ αλ-Μαντέμπ. Από την πλευρά τους οι Αμερικάνοι συμφώνησαν να μην εμπλακούν στρατιωτικά στην Υεμένη και να αποφύγουν βομβαρδισμούς εναντίον των θέσεων των Χούθι. 

Η αντεπίθεση του Σαουδαραβικού Συνασπισμού

Έτσι, όταν ο πρίγκιπας της Σαουδικής Αραβίας, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν ζήτησε επίμονα στρατιωτική παρέμβαση από την Ουάσιγκτον κατά των Χούθι εισέπραξε την κατηγορηματική άρνηση των Αμερικανών για βομβαρδισμό των θέσεων τους, αλλά δέχθηκαν να παρέχουν πληροφορίες και υποστήριξη στον στρατιωτικό σχεδιασμό. 

Η Σαουδική Αραβία που παρενέβη το 2015 στον εμφύλιο της Υεμένης επικεφαλής ενός αραβικού συνασπισμού δεν μπόρεσε να εκδιώξει στους αντάρτες Χούθι από την πρωτεύουσα Σαναά. Έτσι, ο εμφύλιος συνεχίστηκε και το 2022 τέθηκε σε ισχύ μια εκεχειρία που πλέον έχει καταρρεύσει. Υπό τις νέες συνθήκες, το Ριάντ ανακοίνωσε πως θα αντεπιτεθεί με στόχο την ανακατάληψη των εδαφών που ελέγχουν οι Χούθι και την επέκταση της εξουσίας του κράτους και των θεσμών του σε ολόκληρη την εθνική επικράτεια.

Όπως επισήμως ανακοινώθηκε η αντεπίθεση θα πραγματοποιηθεί κυρίως από τις κυβερνητικές δυνάμεις της Υεμένης που υποστηρίζονται από τη Σαουδική Αραβία, ενώ το Ριάντ θα έχει εποπτικό ρόλο και θα παρέχει αεροπορική υποστήριξη, όπου έχει την απόλυτη υπεροχή.

Τη Δευτέρα (5.10.26) πραγματοποιήθηκε έκτακτη συνεδρίαση της Στρατηγικής Πολιτικής και Αμυντικής Επιτροπής στο Ριάντ, στο πλαίσιο της Συμφωνίας της Μέκκας που συνήψαν το καλοκαίρι Σαουδική Αραβία-Τουρκία-Πακιστάν. Αποφασίστηκε η Τουρκία και το Πακιστάν θα συνδράμουν τη Σαουδική Αραβία μετά τις επιθέσεις των Χούθι και να ενεργοποιηθούν τα μέτρα συλλογικής αποτροπής. Δεν έγινε γνωστό, ούτε το μέγεθος των αποστολών ούτε και το χρονοδιάγραμμα.

Σε πρόσφατη ανάλυσή του στο SLpress.gr ο Ευθύμιος Τσιλιόπουλος για το τι θα κρίνει την τροπή του πολέμου μετά τη προέλαση των Χούθι, επισημαίνει το ρόλο που θα παίξει η ικανότητά τους να συνεργαστούν πολιτικά και οικονομικά με τις διάφορες φυλές των περιοχών που έχουν καταλάβει. Επίσης, στην εξίσωση βάζει τον παράγοντα της αποφυγής από πλευράς του Ριάντ καταστάσεων του προηγούμενου πολέμου. Η επιφυλακτικότητα της Σαουδικής Αραβίας οφείλεται στον φόβο ότι μια κρίσιμη εμπλοκή της θα προκαλέσει αντίποινα εναντίον σαουδαραβικών υποδομών και ενεργειακών εγκαταστάσεων που πλέον φαίνεται ότι οι Χούθι έχουν την δυνατότητα να πλήξουν με νέους πυραύλους και drones. 

Πάντως, εκτός από τα προφανή οι όποιες κινήσεις του Ριάντ σταθμίζουν πάντα σοβαρά τις ανομολόγητες διαφυλετικές συγκρούσεις και τις αφανείς πριγκηπικές διαμάχες εντός του βασιλείου. 

FlyDubai – Fairford -Αζερμπαϊτζάν

Στο μεταξύ το Ισραήλ ανασυντάσσεται και η Μοσάντ συνεχίζει τις επιχειρήσεις της. Το επεισόδιο με την “αεροπειρατεία-τρομοκρατική ενέργεια” κατά της FlyDubai σύμφωνα με τον δημοσιογράφο-αναλυτή Pepe Escobar που ήταν μια κακοσχεδιασμένη ψυχολογική επιχείρηση που απέτρεψαν τέσσερεις Ισραηλινοί επιβαίνοντες στο αεροπλάνο. Αντίστοιχες ερμηνείες διατυπώνονται και για την εύρεση εκρηκτικών στην βρετανική βάση που αναφέραμε στην αρχή.

Τα επεισόδια αυτά αποβλέπουν στη συσκότιση των αντιπάλων από άλλες στρατιωτικές προετοιμασίες και κινήσεις, όπως για παράδειγμα ο σχεδιασμός  χερσαίου διαδρόμου από το Ισραήλ μέχρι το Ιράν μέσω των κουρδικών περιοχών του Ιράκ. Το ζήτημα αυτό απασχολεί την Τεχεράνη, όπως και το ενδεχόμενο να υποκύψει η Δαμασκός στις ισραηλινές και αμερικανικές πιέσεις να αναλάβει δράσει κατά της Χεζμπολά. Τέτοιου τύπου εξελίξεις θα ενεργοποιήσουν τα πυραυλικά αντανακλαστικά των Φρουρών της Επανάστασης και θα διευρύνουν τα μέτωπα του πολέμου.

Ένα άλλο μέτωπο που φαίνεται να παρακολουθεί στενά η Τεχεράνη είναι αυτό του Αζερμπαϊτζάν, καθώς θεωρεί ότι από το έδαφός του ξεκινούν μυστικές επιχειρήσεις της Μοσάντ εναντίον της. Το Ισραήλ με το Αζερμπαϊτζάν είναι στενοί εταίροι, όμως το Μπακού διαψεύδει ότι επιτρέπει τη χρήση του εδάφους του για τέτοιες δραστηριότητες. Όμως, σε μια γενικότερη ανάφλεξη στην ευρύτερη περιοχή δεν μπορεί να αποκλειστεί το σενάριο της προσπάθειας των Ιρανών να καταλάβουν το Ναχιτσεβάν που πήραν οι Αζέροι από τους Αρμένιους και το οποίο συνορεύει με το Ιράν.

Συνεπώς, από το Αζερμπαϊτζάν μέχρι τον Ινδικό και από τα παράλια της Ανατολικής Μεσογείου ίσα με την Ερυθρά και την Αραβική Θάλασσα διαμορφώνεται ένα μεγάλο γεωπολιτικό πολύγωνο με επίκεντρο της αμερικανο-ιρανική αντιπαράθεση που στον τρίτο γύρο της ενδέχεται να ενεργοποιήσει ένα ντόμινο πολεμικών εξελίξεων που παραπέμπει σε Μεγάλο Πόλεμο…

Οι σχέσεις με τους βαλκανικούς γείτονές μας, στην μετά το 1990 εποχή, πρέπει να λαμβάνουν σοβαρά υπόψη την κοινή αυτή κληρονομιά. Βαλκανική πολιτική της Ελλάδος, δεν νοείται περιορισμένη στα λεγόμενα Δυτικά Βαλκάνια, δηλ. στην Αλβανία και τα κράτη και οντότητες που προέκυψαν από την διάσπαση της Γιουγκοσλαβίας του Τίτο. Η σημασία των σχέσεων με την Βουλγαρία και την Ρουμανία, είναι τουλάχιστον το ίδιο σημαντική.

Η Ρουμανία, ακόμη και μετά την δική μας κρίση χρέους του 2010, παραμένει η καρδιά του οικονομικού χώρου μας, ενώ η Βουλγαρία, παρευξείνια επίσης χώρα με πλούσια μεσαιωνική παράδοση, κατέχει στρατηγική θέση στην Νοτιοανατολική Ευρώπη, μεταξύ Βελιγραδίου και Κωνσταντινουπόλεως, ανάμεσα στον Δούναβη και την Ροδόπη.

Η πολιτική μας στα Βαλκάνια, δεν μπορεί να ασκείται ερήμην των ευρωπαϊκών και ευρωατλαντικών θεσμών στους οποίους εμείς πολύ ενωρίς ενταχθήκαμε, αλλά δεν επιτρέπεται να εξαντλείται στην συμμόρφωση με τις αντιλήψεις που εκπορεύονται από τις Βρυξέλλες. Η Ελλάδα να κινείται με γνώμονα τον γεωπολιτικό προσανατολισμό της και την γεωπολιτισμική της υπόσταση.

Η Ελλάδα στα Βαλκάνια

Την αμέσως μετά την πτώση του σοβιετικού συνασπισμού περίοδο ο Βρετανός δημοσιολόγος Edward Mortimer προέβλεπε στους Financial Times για την Ελλάδα σπουδαίο μέλλον στην συνεργασία με τις νεόφυτες δημοκρατίες των Βαλκανίων. Η πρόβλεψή του έγινε πράξη, σε κάποιο βαθμό, στο οικονομικό πεδίο, από το έτος 2000 και για μία δεκαετία περίπου, μέχρι που η μετατροπή της χώρας σε αποικία χρέους αφάνισε την παρουσία μας, και μάλιστα των τραπεζών μας.

Σήμερα ούτε είναι δυνατόν, ούτε επιθυμητό, να γίνεται λόγος για “οικονομική διείσδυση” στα Βαλκάνια. Οι οικονομίες των κρατών της χερσονήσου συγκλίνουν πλέον σε όγκο η μία την άλλη. Από δεκαετίας περίπου η Ρουμανία εμφανίζει ΑΕΠ, υψηλότερο της Ελλάδος, αν και η έξωθεν προκαλούμενη πολιτική αναστάτωση έχει πλήξει σοβαρά την οικονομία της.

Η Βουλγαρία πάλι, υπό την ηγεσία του πρωθυπουργού Ρούμεν Ράντεφ, οικοδομεί πολιτική σταθερότητα, προϋπόθεση βελτιώσεως των οικονομικών μεγεθών της χώρας. Στην Σερβία διεξάγονται κοινοβουλευτικές εκλογές την Κυριακή, 25 Οκτωβρίου, όπου ο Αλεξαντάρ Βούτσιτς, κατά το προηγούμενο του Ράντεφ, αγωνίζεται να παραμείνει στο πηδάλιο της χώρας, απέναντι στο Κίνημα των Σπουδαστών, πλέον ως πρωθυπουργός. Αυτά, ενώ η Βοσνία- Eρζεγοβίνη δοκιμάζεται από αλλεπάλληλες κρίσεις, με επίκεντρο την σερβική συνιστώσα της, την Ρεπούμπλικα Σρπσκα.

Στο πλαίσιο αυτό η συνομολόγηση αμυντικής καλουμένης συμφωνίας τον Μάρτιο 2025 μεταξύ Κροατίας-Αλβανίας-Κοσόβου, δηλαδή δύο κρατών μελών του ΝΑΤΟ και μιας οιονεί κρατικής οντότητας-προτεκτοράτου του ΝΑΤΟ, δεν συμβάλλει στην εμπέδωση σταθερότητας στα δυτικά Βαλκάνια. Η εν λόγω συμμαχική σχέση δεν επηρεάζει μόνο την Σερβία, τον προφανή στόχο, αλλά επίσης τη λειτουργία της Βοσνίας-Ερζεγοβινης, το Μαυροβούνιο και τη Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας(ΔΒΜ).

Σημαντική παράμετρο της ηρεμίας και σταθερότητας στα Βαλκάνια αποτελεί η εκκλησιαστική ειρήνη, η οποία αποτελεί ζητούμενο στο Μαυροβούνιο και την Βόρεια Μακεδονία, όπου το Φανάριον αγωνίζεται επίμονα να διατηρήσει τον καθοδηγητικό ρόλο του, εν μέσω του ουκρανικού σχίσματος.

H συμφωνία με την Βουλγαρία

Στο παραπάνω πλαίσιο, εντυπωσιακή προέκυψε η συμφωνία Ελλάδος-Βουλγαρίας για παράδοση των οστών του τσάρου Σαμουήλ (997-1014) στις αρχές της Σόφιας, έναντι της επιστροφής στην Ελλάδα πολυτίμων εκκλησιαστικών κειμηλίων πού είχαν αφαιρεθεί από τις Μονές Εικοσιφοινίσσης και Τιμίου Προδρόμου Σερρών, κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ο ΣΤΡΑΒΩΝ, επικροτεί, κατ’ αρχήν, την συμφωνία αυτή, ως λίαν σημαντική, για την εμβάθυνση των δεσμών των δύο χωρών προς κοινή συμπόρευση, εντός και πέραν της ΕΕ. Η συμφωνία ενισχύει τη θέση εκατέρου των δύο κρατών απέναντι στο αφήγημα που εκπορεύεται από την κυβέρνηση των Σκοπίων, κατά παραβίαση των υποχρεώσεών τους. Η συμφωνία, παρά τις ελλείψεις της, παρά το γεγονός ότι δεν αναφέρεται στο σύνολο των αρπαγεισών εικόνων και ιστορημένων βυζαντινών χειρογράφων (βλέπε άρθρο 126 της συνθήκης του Νειγύ, 1919), δυνητικά αποτελεί σημείο καμπής στις ελληνο-βουλγαρικές σχέσεις.

Η Ελλάδα όμως, οφείλει να απαιτεί την επιστροφή του συνόλου των συληθέντων θησαυρών, σύμφωνα με τους καταλόγους που έχουν καταρτισθεί από το ΥΠΕΞ και το Υπουργείο Πολιτισμού και όπως προνοεί το ως ανωτέρω άρθρο 126. Παράλληλα, επιβάλλεται προσοχή και φροντίδα, ώστε η 3η Οκτωβρίου 2026, να είναι σταθμός προς τα εμπρός και όχι αφορμή ανάξεσης συμβάντων του παρελθόντος που θα προκαλέσουν οπισθοδρόμηση.

Η Βουλγαρία θα συνεχίσει να είναι πολύτιμος για εμάς εταίρος. Μέσω Βουλγαρίας προσεγγίζουμε την ακτή του Ευξείνου, στις παλαιές ελληνίδες πόλεις της Βάρνας (Οδησσού) και του Μπουργκάς (Πύργου), και συγκροτούμε τον πολύτιμο για τα συμφέροντά μας διάδρομο μεικτών μεταφορών μέχρι την Κωνστάντσα, ανεξάρτητο και προγενέστερο του φιλόδοξου, “Κάθετου Άξονα” Νότου-Βορρά μεταφοράς αμερικανικού κυρίως υγροποιημένου φ.α. (LNG).

Η σχέση με την Βουλγαρία και την Ρουμανία είναι εξ υπαρχής στρατηγική. Προηγείται των βλέψεων του ελληνικού και του ξένου κεφαλαίου. Η σχέση αυτή δεν μπορεί να μπαίνει στο κρεβάτι του Προκρούστη ημεδαπών και αλλοδαπών επιχειρηματικών συμφερόντων η προσωποπαγών βλέψεων. Οι τρείς χώρες μας αποτελούν ακρογωνιαίους λίθους για την ασφάλεια και σταθερότητα στην Νοτιοανατολική Ευρώπη και τον Εύξεινο, δικαιούνται και οφείλουν να βλέπουν πέραν από τον ορίζοντα, ενίοτε ατελέσφορων, γεωοικονομικών διαπλοκών.

Επιπλέον, η Ευρώπη αυξάνει δυσανάλογα τα δικαιώματα εκπομπής ρύπων, συρρικνώνει την παραγωγική δυναμικότητα διύλισης, επιβάλλει κυρώσεις σε βασικές πηγές προμήθειας προϊόντων διύλισης και αποθαρρύνει τις επενδύσεις στο εσωτερικό της με αντικείμενο την παραγωγή αργού πετρελαίου και φυσικού αερίου. Στην τρέχουσα περίοδο το δίκτυο διύλισης συρρικνώνεται, εμφανίζει μεγάλες απώλειες ευελιξίας και αυξάνει δυσανάλογα την εξάρτηση της ηπείρου από τις εισαγωγές, με συνέπεια κάθε γεωπολιτική ανατροπή να προκαλεί κυρίως κρίσεις τιμών.

Πάντως η αντικατάσταση του άνθρακα από το φυσικό αέριο μειώνει κατά 5,5 δισεκατομμύρια μετρικούς τόνους τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα (CO2) στην περίοδο 2010-2019 και έως τα τέλη του 2019, η παραγόμενη ηλεκτρική ενέργεια από το φυσικό αέριο φθάνει το 38% του συνόλου, έναντι του 24% του 2010, για να αυξηθεί στο 42% το 2025. Η καύση του παράγει λιγότερους ρύπους κατά 50% από τον άνθρακα και κατά 30% από το πετρέλαιο, αλλά προφανώς το κριτήριο αιφνιδιαστικά παύει να θεωρείται σημαντικό από τους γραφειοκράτες των Βρυξελλών.

Από την άλλη πλευρά τα δικαιώματα εκπομπής ρύπων διοξειδίου του άνθρακα (CO2) έχουν αυξηθεί κατά 1.000% από το 2017 και μόνον κατά την διάρκεια του 2021 η αύξηση φθάνει το 200%. Το συγκεκριμένο έμμεσο φορολογικό μέτρο συνεπάγεται πως οι κυβερνήσεις των χωρών-μελών της ΕΕ συγκεντρώνουν συνολικά περισσότερα από €21 δισεκατομμύρια το 2021, επιβαρύνοντας το ενεργειακό κόστος και εντείνοντας τις πληθωριστικές πιέσεις. Η ανοδική τάση των δικαιωμάτων ανακόπτεται το 2022 λόγω της κρίσης της Ουκρανίας, αλλά η ζημία που προκαλείται αποδεικνύεται εκ των πραγμάτων ανεπανόρθωτη.

Επιπλέον προ δεκαπενταετίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση (συμπεριλαμβανομένης και της Βρετανίας), λειτουργούν 152 πυρηνικοί αντιδραστήρες, καλύπτοντας το 33% των συνολικών ενεργειακών αναγκών της, όταν στις ΗΠΑ καλύπτεται μόλις το 18%, ενώ η ενίσχυση της παραγωγής αναγνωρίζεται τότε ως μία σημαντική εναλλακτική λύση στο πρόβλημα της εκπομπής ρύπων, που επηρεάζει δραματικά πλέον τις κλιματολογικές συνθήκες στην Ευρώπη.

Όμως με πρόμαχο την Γερμανία, η πυρηνική ενέργεια σταδιακά περιθωριοποιείται προς όφελος του φυσικού αερίου, που φθάνει να καλύπτει το 25% της πρωτογενούς κατανάλωσης ενέργειας. Αν και η χώρα διαθέτει την δυνατότητα εγχώριας παραγωγής φυσικού αερίου με υδραυλική θραύση (fracking), το Βερολίνο απαγορεύει την αξιοποίηση της συγκεκριμένης τεχνολογίας, με αποτέλεσμα η χώρα να αναγκάζεται σε εισαγωγές από την Ρωσία, την Ολλανδία και την Νορβηγία, για να καλύψει το 97% των αναγκών της – πλην όμως και η Ολλανδία διακόπτει την παραγωγή φυσικού αερίου με υδραυλική θραύση (fracking).

Το πετρέλαιο κίνησης και θέρμανσης

Οι τιμές του πετρελαίου κίνησης και θέρμανσης αυξάνονται με ταχύτερο ρυθμό από τις αντίστοιχες του αργού πετρελαίου, λόγω του ότι πλήττονται από σειρά περιοριστικών παραμέτρων στην προσφορά, που επιβάλλονται με πολιτικές επιλογές και δεν οφείλονται στις εμπόλεμες συγκρούσεις.

Στις ΗΠΑ οι τιμές στην αντλία για το πετρέλαιο κίνησης ανέρχονται στις αρχές Σεπτεμβρίου στα $5,85 ανά γαλλόνι κατά την ίδια περίοδο, τα περιθώρια διύλισής του (cracking spread) για τον Κόλπο του Μεξικού, εκτινάσσονται στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων δεκαετιών.

Το περιθώριο που αποτιμάται σε δολάρια εκφράζει ένα μέγεθος που μετρά την τιμή του πετρελαίου κίνησης και θέρμανσης αναλογικά με την τιμή του αργού ανά βαρέλι, οπότε και ανακλά την παραγωγική δυναμικότητα των μονάδων διύλισης, παρά την ανάλογη σε αργό πετρέλαιο. Οι μονάδες των ΗΠΑ λειτουργούν στο 95% της παραγωγικής τους δυναμικότητας, οπότε τα περιθώρια για να αντιμετωπισθεί ένα πρόβλημα ελλείψεων συρρικνώνονται δραματικά.

Σε διεθνές επίπεδο το πλήγμα κρίνεται εξαιρετικά σοβαρό, από την στιγμή που οι τρέχουσες μεγάλες απώλειες στην προσφορά συμπεριλαμβάνουν τις ζημίες στις μονάδες διύλισης της Μέσης Ανατολής, αλλά και η προσφορά της Ρωσίας μειώνεται λόγω ουκρανικών επιθέσεων στις υποδομές διύλισης και περιορισμού των εξαγωγών. Οι συγκεκριμένες αντίξοες συνθήκες προστίθενται στο γεωπολιτικό ασφάλιστρο κινδύνου και μεγεθύνονται λόγω της έλλειψης πλεονάζουσας παραγωγικής δυναμικότητας διύλισης και των ορίων της περιφερειακής προσφοράς.

Οι απώλειες της Μέσης Ανατολής στην διύλιση μειώνονται κατά 3 εκατομμύρια βαρέλια ανά ημέρα και η μονάδα του Jizan στην Σαουδική Αραβία με παραγωγική δυναμικότητα 400.000 βαρελιών ανά ημέρα, έχει πλέον την χειρότερη επίδοση στις εξαγωγές. Ταυτόχρονα μειώνονται δραστικά και οι ρωσικές εξαγωγές και τον Ιούνιο ανέρχονται μόλις σε 426.000 βαρέλια ανά ημέρα έναντι 827.000 βαρελιών προ δωδεκαμήνου. Οι ζημίες στις μονάδες διύλισης, οι προτεραιότητες για την κάλυψη της εσωτερικής ζήτησης και οι περιορισμοί των εξαγωγών, επηρεάζουν τραγικά μία ήδη εξαιρετικά εύθραυστη αγορά.

Ευρώπη: Οι παρεμβατικές πολιτικές επιλογές

Αν και οι συγκεκριμένες ανατροπές και τα συνεπακόλουθα πλήγματα ερμηνεύουν την μεγάλη άνοδο των τιμών στο πεδίο της ενέργειας, δεν αποκαλύπτουν τους λόγους που οι εισαγωγικές οικονομίες εισέρχονται σε μία κρίση με σχεδόν εκμηδενισμένη δυναμικότητα για να την απορροφήσουν.

Όμως στο συγκεκριμένο πρόβλημα υπεισέρχονται οι παρεμβατικές πολιτικές επιλογές που ουσιαστικά προκαλούν και τις μεγαλύτερες ζημίες, με τους Ευρωπαίους οδηγούς να υποχρεούνται να καταβάλλουν εξωφρενικά ποσά, που δεν οφείλονται πάντως στις τιμές των καυσίμων που πιέζονται από την άνοδο των τιμών του αργού πετρελαίου. Δεν προκαλούνται επίσης από το κόστος διύλισης, αλλά ούτε και από τις δαπάνες των εφοδιαστικών αλυσίδων.

Ο βασικός μοχλός της απότομης ανόδου των τιμών συντηρείται από την φορολογία, όπου κατά μέσο όρο η βενζίνη των 95 οκτανίων στην Ευρώπη επιβαρύνεται κατά μέσο όρο με άμεσο φόρο της τάξης του 52,5%, ενώ σε μερικές χώρες υπερβαίνει και το 55%. Κατά συνέπεια οι καταναλωτές επιβαρύνονται περισσότερο από την φορολογία των καυσίμων σε σχέση με το συνδυασμένο κόστος του αργού πετρελαίου, της διύλισης και των εφοδιαστικών αλυσίδων.

Η φορολογική επιβάρυνση του πετρελαίου κίνησης και του αντίστοιχου θέρμανσης διαφέρει από χώρα σε χώρα, αλλά παραμένει ίδια η δομή του φορολογικού βάρους, οπότε εάν προστεθούν οι δασμοί και ο φόρος προστιθέμενης αξίας (ΦΠΑ), τότε σχηματίζεται μία ογκώδης χρηματοοικονομική βάση που τροφοδοτεί την άνοδο των τιμών. Όταν οι τιμές του αργού πετρελαίου αυξάνονται, η συγκεκριμένη βάση αυξάνει την τελική τιμή για τον καταναλωτή, αλλά όταν μειώνονται η βάση δεν ακολουθεί αναλογικά την αποκλιμάκωση, οπότε ιδιώτες και επιχειρήσεις εξακολουθούν να επιβαρύνονται δυσανάλογα.

Το πραγματικό πολιτικό βάρος διευρύνεται τραγικά σε σχέση με τον δασμό στο πρατήριο, από την στιγμή που συσσωρεύονται κόστη σε ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα. Υπάρχουν δικαιώματα και φόροι στην παραγωγή, αλλά και επιβαρύνσεις λόγω κανονιστικής συμμόρφωσης με τα θέματα περιβάλλοντος. Ακολουθούνται από τα κόστη ενέργειας και της εκπομπής ρύπων στα διυλιστήρια, όπως και με φόρους στις εταιρείες και σε τοπικό επίπεδο.

Επιβάλλονται δαπάνες από τις ρυθμιστικές αρχές για την αποθήκευση και τις υποδομές και εργοδοτικές εισφορές. Αναδύεται χρηματοοικονομικό κόστος από την αβεβαιότητα των ρυθμιστικών διατάξεων και ανάλογο κανονιστικής συμμόρφωσης για την διανομή και την λιανική, οπότε η ενεργειακή αλυσίδα μετατρέπεται σε μία τεράστια ταμειακή μηχανή για τις κυβερνήσεις. Πολλές από τις συγκεκριμένες επιβαρύνσεις δεν παρουσιάζονται ως “φόροι καυσίμων”, αλλά δεν παύουν να καταλήγουν στην αντλία και επιπλέον έχουν ένα σωρευτικό δυσμενές αποτέλεσμα για τον καταναλωτή.

Η Ευρώπη δεν φορολογεί απλώς τα καύσιμα στην αντλία, αλλά συσσωρεύει χρηματοοικονομικά και ημι-χρηματοοικονομικά κόστη από τις έρευνες και τις εισαγωγές, στην διύλιση, στην αποθήκευση, την μεταφορά και την διανομή της λιανικής. Η συγκεκριμένη πολιτική επιδρά στην τιμή λιανικής και την καθιστά δομικά να εμφανίζει μειωμένη αντίδραση στην υποχώρηση των τιμών του αργού πετρελαίου και περισσότερο ευαίσθητη στα πλήγματα κατά της προσφοράς.

Υπενθυμίζω, λοιπόν, ότι με “το στρίβειν” δια της Ευρωπαϊκής Ένωσης είπε, για να δείξει ότι τάχα συμμορφώνεται με τους κοινοτικούς κανόνες, τις κοινοτικές οδηγίες, πώς «βεβαίως, ακόμη και αν μια κυβέρνηση διαθέτει δημοσιονομικές εφεδρείες, η έκταση του προβλήματος καθιστά αναγκαία μια ευρωπαϊκή παρέμβαση, στην οποία και επιμένω», προσθέτοντας ότι «και σε περίπτωση που η Ευρωπαϊκή Ένωση επιτρέψει έκτακτες εθνικές παρεμβάσεις, χωρίς αυτές να προσμετρώνται στα όρια δαπανών, θα μπορούσαμε να εξετάσουμε και την προσωρινή μείωση της φορολογίας στα καύσιμα».

Μάλιστα, για να γίνει ακόμα πιο άτσαλα πιστευτός, επικαλέστηκε μιαν άλλη μεγάλη “εθνική επιτυχία”, δηλαδή «τη δημιουργία λειτουργικού μηχανισμού προστασίας των παιδιών από τους κινδύνους του ψηφιακού εθισμού, τονίζοντας ότι «άλλωστε  δεν είναι η πρώτη φορά που η Ελλάδα θέτει στην Ευρώπη ένα ζήτημα που ξεπερνά τα εθνικά της σύνορα».

Δέκα περίπου ημέρες μετά, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, “πέρασε τα εθνικά σύνορα” για πολλοστή φορά ένα από τα γνωστά “ζητήματα” που έχει δημιουργήσει στην Ευρώπη, δηλαδή δύο νέες  προειδοποιήσεις στη σειρά προηγούμενων που συνοδεύτηκαν μάλιστα και με πρόστιμα από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που συνειρμικά παραπέμπουν στη γνωστή θυμόσοφη ρήση ότι είναι “ακριβός στα πίτουρα και φτηνός στ’ αλεύρι”, τσιγκούνης και φειδωλός με “άλλοθι” μάλιστα στα ουσιαστικά και σημαντικά, όπως είναι η δοκιμασία των ελληνικών νοικοκυριών και της οικονομίας ολόκληρης (αναγκαία μέτρα για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης) και αλόγιστος ή σπάταλος σε δευτερεύοντα κι όχι πάντως επείγοντα, όπως το παράδειγμα που ανέφερε.

Η Ελλάδα δεν είναι η πρώτη φορά, για να αντιστρέψουμε τον αυτοθαυμασμό του, που θέτει στην Ευρώπη  ζητήματα  μόνιμα σχεδόν ή κατά συρροήν ή καθ΄έξιν μέσα στα εθνικά σύνορα με τις παραβιάσεις κοινοτικών οδηγιών και τη μη συμμόρφωση προς αυτές.

Κρατικά “φέσια” παρά την ευρωπαϊκή ειδοποίηση

Στη νέα περίπτωση, το νέο ελληνικό ζήτημα στην Ευρώπη και στα εθνικά σύνορα είναι τα κρατικά “φέσια” σε προμηθευτές, τα οποία μετά το 2019 τα μεν συνολικά πληθύνονται και αυξάνονται κατά 76,8% και τα δε  των νοσοκομείων, για τα οποία χτύπησε το “καμπανάκι” η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, κατά… 320%.

Συγκεκριμένα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να αποστείλει (μήπως είναι η πρώτη;) προειδοποιητική επιστολή, μετά τη νέα διαπίστωση ότι η χώρα δεν έχει συμμορφωθεί με την απόφαση της 19ης Ιουνίου 2025, η οποία έκρινε ότι παραβιάζεται η ευρωπαϊκή οδηγία για τις καθυστερήσεις πληρωμών των δημόσιων νοσοκομείων, με τα ληξιπρόθεσμα τιμολόγια προς προμηθευτές να φτάνουν τον Ιούνιο του 2026 τα 1,3 δισ. ευρώ, υπερτριπλάσια έναντι του 2019 (τον Ιούλιο αυξήθηκαν ακόμα περισσότερο. Βλέπε πίνακα 1):

Επίσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έστειλε και δεύτερη προειδοποιητική επιστολή, η οποία αφορά την ελλιπή συμμόρφωση με την απόφαση της 20ής Νοεμβρίου 2025 για την οδηγία “περί ελέγχου αναλογικότητας πριν από τη θέσπιση νέων επαγγελματικών ρυθμίσεων”. Το Δικαστήριο διαπίστωσε κενά στην κάλυψη των αρμόδιων φορέων και στην επανεξέταση των διατάξεων. Δια ταύτα, η Ελλάδα έχει πλέον δύο μήνες για να απαντήσει και να αντιμετωπίσει τις ελλείψεις και στις δύο υποθέσεις. Εάν οι απαντήσεις κριθούν ανεπαρκείς, η Επιτροπή μπορεί να προσφύγει εκ νέου στο Δικαστήριο, ζητώντας χρηματικές κυρώσεις (μήπως θα είναι η πρώτη φορά;), όπως και με μερικές προηγούμενες, όπως θα αναφέρω πιο κάτω.

Αλλά το ζήτημα αυτό που συνεχώς θέτει ο κ. Μητσοτάκης στην Ευρώπη είναι πολιτικό και οικονομικό. Από τη μια μεριά αρνείται ουσιαστικά να προβεί σε μείωση των ειδικών φόρων καυσίμων προβάλλοντας ως άλλοθι απαγόρευση τάχα από το κοινοτικό δίκαιο, ενώ όπως επεσήμανα σε σχετική ανάλυσή μου στο SLpress (21 Σεπτεμβρίου 2026) «η σχετική κοινοτική Οδηγία δεν απαγορεύει μείωση συντελεστών φόρων καυσίμων που είναι πάνω  από τα ανώτατα  ευρωπαϊκά όρια (τα ελληνικά είναι … διπλάσια, 0,700 ευρώ το λίτρο, έναντι 0,359 ευρώ το λίτρο στην ΕΕ)!).

Από την άλλη, με τις νέες προειδοποιήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η τάχα προσήλωσή του και συμμόρφωσή του  προς την ΕΕ συντρίβονται, καθώς παραβιάζει κοινοτικές οδηγίες ή δεν συμμορφώνεται με αποτέλεσμα να πληρώνει η χώρα πρόστιμα. Δηλαδή, εμφανίζεται τάχα ότι εφαρμόζει το κοινοτικό δίκαιο όταν εξασφαλίζει έσοδα για να παρουσιάζει “υπερπλεόνασμα” και παραβιάζει κοινοτικές οδηγίες για να μη πληρώνει μερικά δις. ευρώ για τον ίδιο λόγο.

Επιλογή η μη πληρωμή ληξιπρόθεσμων οφειλών προς προμηθευτές

Αλλά, πέρα από τη μη συμμόρφωση της χώρας  προς τις δύο παραπάνω κοινοτικές αποφάσεις, από όλες τις εκθέσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου επί των Ισολογισμών και Απολογισμών του Κράτους μετά το 2020, προκύπτει ότι η μη πληρωμή των ολοένα αυξανόμενων ληξιπρόθεσμων οφειλών επί κυβερνήσεως Μητσοτάκη είναι πολιτική επιλογή.

Όπως συνεχώς επισημαίνει σε όλες σχεδόν τις παραπάνω εκθέσεις το ανώτατο δημοσιονομικό δικαστήριο, «η ελαχιστοποίηση των ληξιπρόθεσµων υποχρεώσεων προς τρίτους αποτελεί δεσµευτικό στόχο στο πλαίσιο της Συµφωνίας της Ενισχυµένης Εποπτείας, που ίσχυε μέχρι 20 Αυγούστου 2022, παραμένει δε αντικείμενο παρακολούθησης και υπό το καθεστώς της μεταπρογραμματικής παρακολούθησης, καθώς συμβάλλει καθοριστικά στην εξυγίανση του Προϋπολογισμού της Κεντρικής Διοίκησης (Βλ. ιδίως άρθρο 68 ν. 4270/2014 και το εκδοθέν κατ’ εξουσιοδότησή του π.δ. 80/2016 (Α΄ 145), Βλ. Post-Programme Surveillance Report, Greece, Spring 2023, Βλ. Post-Programme Surveillance Report, Greece, Spring 2024).

Ύστερα, το ζήτημα αυτό είναι ευρύτατα οικονομικό, δημοσιονομικό και, κυρίως, διαφάνειας, διότι, όπως επισημαίνει το Ελεγκτικό Συνέδριο, «η ορθή διαχείριση των δημόσιων οικονομικών και η αποτελεσματική παρακολούθηση των δημοσιονομικών υποχρεώσεων αποτελούν κρίσιμους παράγοντες για τη διασφάλιση της δημοσιονομικής σταθερότητας και της διαφάνειας στη δημόσια διοίκηση».

Δυστυχώς, και στην περίπτωση αυτή, όπως πάλι επισημαίνει το Ελεγκτικό Συνέδριο, δεν εφαρμόζονται οι μηχανισμοί, όπως το Μητρώο Δεσμεύσεων, το οποίο «συμβάλλει καθοριστικά στη διασφάλιση της ορθής εκτέλεσης του Προϋπολογισμού, τον έλεγχο των δεσμεύσεων που αναλαμβάνονται και την αποφυγή δημιουργίας και σώρευσης ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων», ενώ, όπως πάλι επισημαίνει «η ενημέρωση του Μητρώου Δεσμεύσεων από τους φορείς της Κεντρικής Διοίκησης γίνεται χειροκίνητα».

Παραβίαση κοινοτικών κανόνων κατά συρροήν

Στη συνέχεια παραθέτει μερικές τέτοιες τελευταίες “ωραίες” περιπτώσεις:

(α) Απλήρωτες και ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις των Στρατιωτικών Νοσοκομείων που σχετίζονται με δαπάνες για την παροχή υπηρεσιών υγείας σε ασφαλισμένους του ΕΟΠΥΥ, τις οποίες το υπουργείο Εθνικής Άμυνας δεν καταχωρίζει στο Μητρώο Δεσμεύσεων ούτε περιλαμβάνει ενιαία στις σχετικές δημοσιονομικές αναφορές που παράγει και αποστέλλει στο Γενικό Λογιστήριο του Κράτους (ΓΛΚ). «Η πρακτική αυτή, ενόψει και του μεγάλου ύψους στο οποίο ανέρχονται τα σχετικά ποσά, οδηγεί σε μη ορθή δημοσιονομική πληροφόρηση σχετικά με το πραγματικό ύψος των απλήρωτων υποχρεώσεων του υπουργείου» σχολιάζει το Ελεγκτικό Συνέδριο.

(β) Απλήρωτες υποχρεώσεις λοιπών οργανικών μονάδων του υπουργείου Εθνικής Άμυνας, οι οποίες έχουν έσοδα από ίδια δραστηριότητα.

(γ) Απλήρωτες υποχρεώσεις του υπουργείου Υγείας από προμήθειες αντιιικών φαρμάκων που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο αντιμετώπισης της νόσου COVID-19 κατά τα έτη 2023 και 2024, οι οποίες δεν έχουν καταχωριστεί στο Μητρώο Δεσμεύσεων του υπουργείου.

(δ) Απλήρωτες υποχρεώσεις του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, οι οποίες αφορούν σε δαπάνες έργων του Π.Δ.Ε., για τις οποίες απαιτείται έκδοση εγκριτικής απόφασης αύξησης του Προϋπολογισμού ή ένταξη σε νέα έργα και, ως εκ τούτου, δεν αποτυπώνονται στο Μητρώο Δεσμεύσεων.

(ε) Λοιπές απλήρωτες υποχρεώσεις των υπουργείων Προστασίας του Πολίτη, Υγείας και Εσωτερικών, που αφορούν κυρίως σε λειτουργικές δαπάνες, για τις οποίες η προβλεφθείσα πίστωση δεν ήταν επαρκής.

(στ) Σε πολλά υπουργεία παρατηρήθηκαν ασυμφωνίες μεταξύ των στοιχείων που εξάγονται από τα επιμέρους πληροφοριακά συστήματα και αρχεία των φορέων, περιπτώσεις σημαντικής καθυστέρησης στην καταχώριση των παραστατικών προς εξόφληση στο Μητρώο Δεσμεύσεων, με αποτέλεσμα τη μη ορθή αποτύπωση του ύψους και της ωρίμανσης των υφιστάμενων υποχρεώσεων σε πραγματικό χρόνο.

(ζ) Σε υποσημείωση κάτω από τον πίνακα με τις ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους μάς ενημερώνει (για να μάς κάνει την καρδιά περιβόλι!) ότι τα ληξιπρόθεσμα ποσά του Ταμείου Προσωπικού Δημόσιων Υπαλλήλων (ΤΠΔΥ) δεν είναι διαθέσιμα λόγω της συγχώνευσής του με το Ενιαίο Ταμείο Επικουρικής Ασφάλισης και Εφάπαξ Παροχών (ΕΤΕΑΕΠ) το 2017, δηλαδή επί εννέα χρόνια δεν καταρτίζονται ισολογισμοί και απολογισμοί, δηλαδή δεν υπάρχει λογοδοσία που είναι αρρήκτως συνδεδεμένη με το κράτος δικαίου, το Δημοσιονομικό Δίκαιο, το Δημόσιο Λογιστικό!

(η) Στο ίδιο Δελτίο του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους και σε ιδιαίτερο πίνακα εμφανίζονται και μη επιστροφές φόρων (δηλαδή που έχουν εισπραχθεί και αυξάνουν κι αυτοί το … “υπερ-πλεόνασμα”) ποσού 629 εκατ. ευρώ τον περασμένο Ιούλιο, έναντι 506 εκατ. ευρώ το 2018.

Κατά τα άλλα, η δημοσίευση από το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους μηνιαίων στοιχείων για το “υπερ-πλεόνασμα” συνοδεύεται από τις γνωστές κυβερνητικές ανακοινώσεις αυτοθαυμασμού παρουσιάζοντας αυτή την “επιτυχία” ως αποτέλεσμα της…  «συνετής και χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης».

Αυτό μόνιμο μάλιστα “αφήγημα” προβάλλεται πανηγυρικώς σε μερίδα του ελληνικού Τύπου μολονότι στο ίδιο Δελτίο από τη μια μεριά να εμφανίζονται τόσο οι οργανισμοί κοινωνικής ασφάλισης (ΟΚΑ) όσο και οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ) ως “πλεονασματικοί” (ανεβάζοντας το… υπερ-πλεόνασμα) και από την άλλη (σε άλλο πίνακα) να έχουν ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις εκατοντάδων εκατ. ευρώ. Σημειώνω ότι, οι εμφανιζόμενες ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις τόσο των ΟΚΑ όσο και των ΟΤΑ θα ήταν υψηλότερες αν η κυβέρνηση με αποφάσεις και παρά τις προβλέψεις των αντίστοιχων υπουργείων δεν χορηγούσαν δεκάδες εκατ. ευρώ για την πληρωμή μέρους αυτών των οφειλών!

Ειδικότερα, για δεύτερη χρονιά παρουσιάζονται οι παραστάσεις:

Kontakthof της Pina Bausch, μία σύμπραξη με το Pina Bausch Foundation, 7 Οκτωβρίου-22 Νοεμβρίου 2026

Μετά την επιτυχημένη πορεία που σημείωσε την προηγούμενη καλλιτεχνική περίοδο, το Kontakthof, η ξεχωριστή σκηνική αναβίωση ενός από τα πιο εμβληματικά έργα της Pina Bausch, με τη συμμετοχή 22 ξεχωριστών ερμηνευτ(ρι)ών από την Ελλάδα, επιστρέφει στην Κεντρική Σκηνή του Κτηρίου Τσίλλερ για λίγες μόνο παραστάσεις.

Ο Βυσσινόκηπος του Αντόν Τσέχωφ σε διασκευή – σκηνοθεσία  Έκτορα Λυγίζου, 28 Νοεμβρίου 2026 – 3 Ιανουαρίου 2027

Ο Βυσσινόκηπος του Αντόν Τσέχωφ, ένα από τα εμβληματικότερα έργα του παγκόσμιου ρεπερτορίου, επιστρέφει για περιορισμένο αριθμό παραστάσεων, στην Κεντρική Σκηνή του Κτηρίου Τσίλλερ, με έναν 10μελή θίασο ξεχωριστών ερμηνευτ(ρι)ών.

Την φετινή Καλλιτεχνική Περίοδο θα παρουσιαστούν οι εξής νέες παραγωγές:

Η Φόνισσα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη σε συμπαραγωγή με την Εθνική Λυρική Σκηνή, μουσική Γιώργου Κουμεντάκη, δραματουργία, διασκευή και μουσική διεύθυνση Μάρκελλου Χρυσικόπουλου, 23 – 25 Οκτωβρίου 2026

Ακολουθώντας τον βασικό αφηγηματικό άξονα του πρωτότυπου κειμένου του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη και με μια νέα συνεπτυγμένη εκδοχή του μουσικού έργου του Γιώργου Κουμεντάκη για σύνολο δωματίου, η Φόνισσα επιστρέφει στη θεατρική σκηνή. Η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη θα ερμηνεύσει όλους τους ρόλους του έργου σε έναν ιδιότυπο και απαιτητικό μονόλογο, αξιοποιώντας τη σπάνια μουσικότητα του μοναδικού γλωσσικού ιδιώματος του Παπαδιαμάντη και διατηρώντας ακέραιη τη δραματική του ένταση.

Το Σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα σε σκηνοθεσία Ιούς Βουλγαράκη, 20 Ιανουαρίου – 28 Μαρτίου 2027

Το κλασικό αριστούργημα επιστρέφει στην Κεντρική Σκηνή έπειτα από τρεις δεκαετίες, με τη Φιλαρέτη Κομνηνού στον ρόλο της Μπερνάρντα Άλμπα και ένα ξεχωριστό σύνολο ερμηνευτριών διαφορετικών καλλιτεχνικών γενεών.

Η Τρικυμία, μια παράσταση βασισμένη στο ομώνυμο έργο του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ σε σκηνοθεσία Dmitry Krymov, 14 Απριλίου – 30 Μαΐου 2027

Ο διεθνώς καταξιωμένος σκηνοθέτης, σκηνογράφος και ζωγράφος Dmitry Krymov ανασυνθέτει το αποκαλούμενο «αποχαιρετιστήριο» σαιξπηρικό έργο, με ελληνική διανομή και τη μουσική υπογραφή του Θοδωρή Οικονόμου, ως μια πολιτική και υπαρξιακή έκρηξη, που θέτει στο επίκεντρο την εκδίκηση, τη συγχώρεση και την ηθική ευθύνη.

Για την Πειραιώς, η συνεργασία με το Εθνικό Θέατρο αποτελεί μια πρωτοβουλία στο πλαίσιο της Εταιρικής της Υπευθυνότητας EQUALL και επιβεβαιώνει τη διαχρονική της δέσμευση για την ενίσχυση του Πολιτισμού, και την διεύρυνση της πρόσβασης του κοινού σε καλλιτεχνικές δημιουργίες υψηλού επιπέδου.

Το PFI έχει σχεδιαστεί για να αποτελέσει μία πλατφόρμα αναλύσεων και εκδηλώσεων που θα διερευνήσει πολιτικές στο σημείο τομής της γεωπολιτικής και της συνδεσιμότητας. Κατά τη διάρκεια των επόμενων πέντε ετών, θα συγκεντρώσει εμπειρογνώμονες και εμπλεκόμενους φορείς και από τις δύο πλευρές του Ατλαντικού από ένα ευρύ φάσμα τομέων, συμπεριλαμβανομένων της ενέργειας, των ψηφιακών υποδομών, της εξωτερικής πολιτικής, των πολιτικών ασφαλείας, καθώς και των χρηματοοικονομικών.

Οι βασικοί στόχοι του Powering Forward Initiative περιλαμβάνουν την αξιολόγηση των παγκόσμιων στρατηγικών μετατοπίσεων που αφορούν στο τρίπτυχο ενέργεια-τεχνολογία-γεωπολιτική, την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των δικτύων και των ψηφιακών υποδομών, καθώς και τη συμβολή στη διατλαντική πολιτική. Για την επίτευξη της αποστολής του, το PFI θα αναπτύξει μια πολυεπίπεδη διατλαντική ατζέντα. Αυτή περιλαμβάνει διατλαντικές συνομιλίες υψηλού επιπέδου, καθώς και πρωτοβουλίες εξωστρέφειας με διεθνείς εκδηλώσεις στην Ουάσιγκτον, την Αθήνα και την Ευρώπη – μεταξύ των οποίων το ετήσιο συνέδριο για την ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια που θα διοργανώνει το CSIS και το ετήσιο συνέδριο του GMF στις Βρυξέλλες. Παράλληλα, το PFI θα εστιάσει στη διεξαγωγή εις βάθος στρατηγικής έρευνας, προσφέροντας παράλληλα ευκαιρίες εξέλιξης στη νέα γενιά ηγετών στους τομείς της διατλαντικής, ενεργειακής και οικονομικής ασφάλειας.

Η νέα αυτή πρωτοβουλία έρχεται σε μια κομβική γεωπολιτική συγκυρία. Κυβερνήσεις, κορυφαίοι παράγοντες της αγοράς και διεθνείς οργανισμοί αντιμετωπίζουν αυξανόμενη πίεση για την εγγύηση της ενεργειακής ασφάλειας, τη διαφοροποίηση των οδών εφοδιασμού, καθώς και τη θωράκιση των φυσικών και ψηφιακών υποδομών. Ταυτόχρονα, η ραγδαία επέκταση της τεχνητής νοημοσύνης, του cloud computing και των τεχνολογιών που επεξεργάζονται τεράστιους όγκους δεδομένων, οδηγεί σε πρωτοφανή ζήτηση για καθαρή, αδιάλειπτη ενέργεια – συνδέοντας άρρηκτα το μέλλον των συστημάτων ηλεκτρικής ενέργειας με την ψηφιακή και εθνική ασφάλεια.

Ο Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος του Ομίλου ΔΕΗ, Γεώργιος Στάσσης, δήλωσε: «Η Νοτιοανατολική Ευρώπη βρίσκεται στο σταυροδρόμι του ενεργειακού και ψηφιακού μέλλοντος της Ευρώπης. Σε μια εποχή που χαρακτηρίζεται από ραγδαίο τεχνολογικό μετασχηματισμό και περίπλοκες γεωπολιτικές αναδιατάξεις, η ενεργειακή ασφάλεια δε μπορεί να διαχωριστεί από τις κρίσιμες ψηφιακές υποδομές και τη διατλαντική αλληλεγγύη. Μέσα από το στρατηγικό επενδυτικό σχέδιο του Ομίλου ΔΕΗ, ύψους €24 δισ. σε καθαρή και ευέλικτη ενέργεια, δίκτυα και τεχνολογία στην κεντρική και νοτιοανατολική Ευρώπη, δημιουργούμε ένα νέο, ανθεκτικό οικοσύστημα και βελτιώνουμε τη συνολική ανταγωνιστικότητα της Ελλάδας και της ευρύτερης περιοχής. Είμαστε, υπερήφανοι που υποστηρίζουμε το GMF και το CSIS στην Πρωτοβουλία Powering Forward, την οποία θεωρούμε ως μια σημαντική ευκαιρία για την ενίσχυση της διατλαντικής συμμαχίας. Συνδέοντας τη χάραξη πολιτικής, τη βιομηχανία και τη στρατηγική διορατικότητα, αυτή η πενταετής συνεργασία θα συμβάλλει στη διαμόρφωση μιας ανθεκτικής ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας, θα υποστηρίξει τις ραγδαία αυξανόμενες ανάγκες της ψηφιακής οικονομίας και θα προωθήσει τη βιώσιμη ανάπτυξη τόσο στην ευρύτερη περιοχή μας όσο και στη διατλαντική κοινότητα.».

Η Πρόεδρος του GMF, Dr. Alexandra de Hoop Scheffer, δήλωσε: «Η συνδεσιμότητα σε όλες τις μορφές της πρόκειται να αποτελέσει βασικό μοχλό της οικονομικής ανταγωνιστικότητας, της γεωπολιτικής και της ασφάλειας τα επόμενα χρόνια. Το PFI βασίζεται στην τεχνογνωσία και τη δύναμη σύγκλησης του GMF για να υποστηρίξει τους ηγέτες και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού να αναλύσουν σε βάθος τα ζητήματα και τις επιπτώσεις των πολιτικών. Είμαστε εξαιρετικά ευγνώμονες στον Πρόεδρο & Διευθύνοντα Σύμβουλο Γεώργιο Στάσση και την ομάδα του στον Όμιλο ΔΕΗ για τη συνεχή υποστήριξή τους σε αυτό το σημαντικό έργο».

Ο Διευθύνων Σύμβουλος του CSIS, Στρατηγός Joseph F. Dunford, Jr. (ε.α.), δήλωσε: «Η πίεση στο ενεργειακό σύστημα της Ευρώπης είναι πραγματικότητα – διακοπές εφοδιασμού ηλεκτρικής ενέργειας, υψηλό κόστος και δίκτυα που καλούνται να υποστηρίξουν φιλόδοξα σχέδια ψηφιακοποίησης, ανταγωνιστικότητας, αποανθρακοποίησης και επανεξοπλισμού. Η αντιμετώπιση αυτών των πιέσεων αποτελεί κοινό διατλαντικό ενδιαφέρον και η Πρωτοβουλία Powering Forward θα ενώσει την αμερικανική και την ευρωπαϊκή τεχνογνωσία για την αντιμετώπισή τους. Μια Ευρώπη που είναι ενεργειακά ασφαλής αποτελεί έναν ισχυρότερο και πιο ικανό εταίρο για τις Ηνωμένες Πολιτείες».

^{Σχετικά με τον Όμιλο ΔΕΗ}

^{Η ΔΕΗ είναι ο κορυφαίος Όμιλος ολοκληρωμένων υπηρεσιών ενέργειας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, με δραστηριότητες στην παραγωγή, διανομή και πώληση προηγμένων προϊόντων και υπηρεσιών ενέργειας στην Ελλάδα, τη Ρουμανία και τη Βόρεια Μακεδονία, ενώ επεκτείνει το αποτύπωμά της στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) στην Ιταλία, τη Βουλγαρία, την Κροατία και την Πολωνία.}

^{Το παραγωγικό δυναμικό της ΔΕΗ ανέρχεται σε 12,6 GW, με θερμικούς, υδροηλεκτρικούς σταθμούς και εγκαταστάσεις Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας με συνολική ετήσια παραγωγή ενέργειας περίπου 22TWh, ενώ η συνολική Ρυθμιζόμενη Περιουσιακή Βάση στα δίκτυα διανομής της στο τέλος του 2025 ανερχόταν σε €5,7 δισ.}

^{Ο Όμιλος ΔΕΗ αποτελεί τον μεγαλύτερο προμηθευτή ενέργειας στην Ελλάδα και τη Ρουμανία, εξυπηρετώντας 8,6 εκατ. πελάτες στους οποίους παρέχει περίπου 31TWh ηλεκτρικής ενέργειας και μία ευρεία σειρά ενεργειακών προϊόντων και Υπηρεσιών Προστιθέμενης Αξίας ενέργειας.}

^{Η ΔΕΗ ιδρύθηκε το 1950 και είναι εισηγμένη στο Euronext Athens από το 2001.}

^{Σχετικά με το GMF
The German Marshall Fund of the United States (GMF) είναι ένας μη κομματικός οργανισμός που προάγει τη διατλαντική συνεργασία για την αντιμετώπιση των προκλήσεων και των ευκαιριών του 21ου αιώνα.
Με έδρα την Ουάσιγκτον, γραφεία στο Βερολίνο, τις Βρυξέλλες, το Παρίσι, τη Βαρσοβία, το Βελιγράδι, το Βουκουρέστι και την Άγκυρα, αντιπροσωπείες στο Λονδίνο και τη Μαδρίτη, καθώς και περισσότερους από 140 ειδικούς και συνεργάτες παγκοσμίως, το GMF αποτελεί έναν κόμβο για την καινοτομία στην πολιτική, τη σύγκληση και την ανάπτυξη ηγεσίας.
Το έργο του GMF επικεντρώνεται σε τρεις προτεραιότητες: την ενίσχυση της διατλαντικής ασφάλειας, την προώθηση της οικονομικής και τεχνολογικής ανταγωνιστικότητας και την προσαρμογή σε ένα μεταβαλλόμενο παγκόσμιο τοπίο.
www.gmfus.org}

^{Σχετικά με το CSIS
Το Center for Strategic and International Studies (CSIS) είναι ένας δικομματικός, μη κερδοσκοπικός οργανισμός που ερευνά πολιτικές, αφιερωμένος στην προώθηση πρακτικών ιδεών για την αντιμετώπιση των μεγαλύτερων προκλήσεων του κόσμου.
Ιδρύθηκε το 1962 και ηγείται από τον Στρατηγό Joseph F. Dunford, ο οποίος διορίστηκε ως διευθύνων σύμβουλος το 2026, διαδεχόμενος τον John J. Hamre. Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του CSIS είναι ο Thomas J. Pritzker, ο οποίος κατέχει τη θέση αυτή από το 2015.
Το CSIS συγκεντρώνει περισσότερους από 275 υπαλλήλους πλήρους απασχόλησης και ένα παγκόσμιο δίκτυο συνεργαζόμενων ερευνητών που εργάζονται σε τέσσερις βασικούς τομείς δημόσιας πολιτικής: άμυνα και ασφάλεια, γεωπολιτική και εξωτερική πολιτική, οικονομική ασφάλεια και τεχνολογία, καθώς και παγκόσμια ανάπτυξη. Οι ερευνητές μας καλούνται τακτικά από το Κογκρέσο, την εκτελεστική εξουσία, τα ΜΜΕ και άλλους φορείς για να εξηγήσουν τα γεγονότα της ημέρας και να προτείνουν τρόπους βελτίωσης της στρατηγικής των ΗΠΑ.
Ο σκοπός του CSIS είναι να καθορίσει το μέλλον της εθνικής ασφάλειας. Καθοδηγούμαστε από ένα ξεχωριστό σύνολο αξιών—μη κομματισμός, ανεξάρτητη σκέψη, καινοτόμος τρόπος σκέψης, διεπιστημονική έρευνα, ακεραιότητα και επαγγελματισμός, καθώς και ανάπτυξη ταλέντων. Οι αξίες του CSIS λειτουργούν συνδυαστικά με στόχο την επίτευξη πραγματικού αντικτύπου στον κόσμο.
Αυτό που κάνει το CSIS να ξεχωρίζει – πέρα από την ποιότητα της έρευνάς του – είναι και ο τρόπος με τον οποίο αυτή η έρευνα διεξάγεται: μέσω πρωτογενών δεδομένων και ανάλυσης ανοιχτού κώδικα, μέσω πολυμέσων και οπτικοποίησης δεδομένων, καθώς και μέσω της σύνδεσης της σχετικής ανάλυσης με βασικά ακροατήρια τις στιγμές που αυτό έχει τη μεγαλύτερη σημασία. Αυτός ο συνδυασμός αυστηρότητας, ανεξαρτησίας και εμβέλειας έχει καταστήσει το CSIS κινητήριο δύναμη στις συζητήσεις πολιτικής που διαμορφώνουν την αμερικανική ασφάλεια και ευημερία.
www.csis.org}

Ο Ρούμπιο αναμένεται επίσης να προειδοποιήσει για τον κίνδυνο πολιτισμικής παρακμής και να καλέσει τις ΗΠΑ και τους Ευρωπαίους συμμάχους τους να υπερασπιστούν την κοινή τους κληρονομιά και να αντιμετωπίσουν από κοινού τη νέα εποχή ανταγωνισμού μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων.

Η επίσκεψη γίνεται εν μέσω ενός ανταγωνισμού για την αεροπορική υπεροχή στην Ανατολική Μεσόγειο μεταξύ της Ελλάδας και της Τουρκίας. Προηγουμένως ο Ρούμπιο επισκέφθηκε την Ισλανδία και αναμένεται να ταξιδέψει στην Πορτογαλία, μετά την Ελλάδα. Ο ελληνικός Τύπος στην Αθήνα έχει εστιάσει στο γεγονός ότι ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ δεν θα επισκεφθεί την Τουρκία, κάτι που αποτελεί συνήθη πρακτική για ανώτατους Αμερικανούς αξιωματούχους που ταξιδεύουν στην περιοχή. Ωστόσο, η Ουάσιγκτον έχει παραδοσιακά κρατήσει αποστάσεις από τη θαλάσσια διαμάχη μεταξύ των δύο μεσογειακών γειτονικών κρατών.

Στο προσκήνιο τα F-35

Η Ελλάδα ενδιαφέρεται για τεθωρακισμένα οχήματα μεταφοράς προσωπικού Stryker, τα οποία θα μπορούσαν να παραχωρηθούν μέσω του προγράμματος Excess Defense Articles (EDA) του Πενταγώνου, το οποίο επιτρέπει τη μεταφορά στρατιωτικού εξοπλισμού των ΗΠΑ που δεν χρειάζονται πλέον οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις σε ξένες κυβερνήσεις.

Ένα βασικό ζήτημα για την Αθήνα θα είναι τα όπλα που θα φέρουν τα F-35 που έχει παραγγείλει από τις ΗΠΑ και τα οποία αναμένεται να φτάσουν στα τέλη του 2029. Η Ελλάδα επιδιώκει τους πυραύλους αέρος-αέρος AIM-9X Block II και AIM-120D (AMRAAM). Και τα δύο είναι προηγμένα όπλα, που μπορούν να ενισχύσουν τις αεροπορικές δυνατότητες της Ελλάδας. Ωστόσο, η έγκριση του Κογκρέσου, σε συνδυασμό με την πρόθεση της Ουάσιγκτον να διατηρήσει τη στρατιωτική ισορροπία στην περιοχή σε σχέση με την Τουρκία, ενδέχεται να περιορίσει τα ελληνικά αιτήματα. Άλλα 20 αεροσκάφη δεν αναμένεται να παραγγελθούν πριν από το 2030, όταν θα υπάρχουν περισσότερα διαθέσιμα χρήματα στον προϋπολογισμό.

Η Τουρκία επιδιώκει εδώ και καιρό να επιστρέψει στο πρόγραμμα των F-35, από το οποίο η Άγκυρα αποκλείστηκε το 2019 μετά την αγορά του ρωσικού συστήματος αεράμυνας S-400. Παρότι ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει δεσμευθεί να ικανοποιήσει τον «στενό φίλο» του, τον πρόεδρο Ερντογάν, στην πράξη έχουν γίνει λίγα βήματα. Η Άγκυρα δεν έχει ακόμη εκπληρώσει τις αμερικανικές νομικές απαιτήσεις σχετικά με τους S-400, ενώ το Κογκρέσο εξακολουθεί να επιβάλλει περιορισμούς στη μεταφορά F-35 στην Τουρκία.

Δημοσίως, η Ελλάδα υποστηρίζει ότι η απόκτηση F-35 από την Τουρκία δεν αποτελεί δικό της ζήτημα. Ωστόσο, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, ασκεί παρασκηνιακές πιέσεις –μαζί με το Ισραήλ– προκειμένου να αποτρέψει μια τέτοια εξέλιξη. Ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ δήλωσε πρόσφατα ότι η Μόσχα θα ήταν ανοιχτή στην εξέταση της μεταφοράς των S-400 σε άλλη χώρα, υπό προϋποθέσεις.