Λόγω, μάλιστα, της εκλογικής φθοράς που έχει μεσολαβήσει από το 2024 μέχρι σήμερα (σκάνδαλα, ακρίβεια κλπ), ένα πρόσθετο ποσοστό από τους 1.125.602 ψηφοφόρους του 2024 θα την εγκαταλείψει εκλογικά. Αυτό φαίνεται από τις δημοσκοπήσεις, οι οποίες δίνουν στην πρόθεση ψήφου –είναι και η μόνη αξιόπιστη, εάν η εταιρεία δεν έχει “πειράξει” τα νούμερα– από 21-22% μέχρι 26%. Η εκτίμηση ψήφου είναι για πολλούς λόγους στα δικά μου μάτια αναξιόπιστη.

Κρίσιμη παράμετρος η συμμετοχή

Κρίσιμη μεταβλητή της εκλογικής συνάρτησης είναι η συμμετοχή. Όσο περισσότεροι πάνε στις κάλπες, τόσο μικρότερο θα είναι το ποσοστό της ΝΔ. Αυτό οφείλεται στη βάσιμη εκτίμηση πως τα εκατομμύρια που απέχουν από τις κάλπες είναι απογοητευμένοι από το πολιτικό σύστημα και σίγουρα δεν είναι οπαδοί του Μητσοτάκη. Αυτό συνεπάγεται πως ο αριθμητής του κλάσματος (όσοι ψηφίσουν τη ΝΔ) θα αυξηθεί πολύ-πολύ λιγότερο από όσο θα αυξηθεί ο παρονομαστής (όσοι πάνε στις κάλπες), οπότε το ποσοστό θα πέσει.

Ας σημειωθεί ότι στις εκλογές τον Απρίλιο 2000 ψήφισαν περίπου 7.026.500, το Μάρτιο 2004 ψήφισαν 7.573.400, το Σεπτέμβριο 2007 ψήφισαν 7.355.000, τον Οκτώβριο 2009 ψήφισαν 7.044.600, το Μάιο 2012 ψήφισαν 6.476.800, τον Ιούνιο 2012 ψήφισαν 6.217.000, τον Ιανουάριο 2015 ψήφισαν 6.330.400, το Σεπτέμβριο 2015 ψήφισαν 5.567.900, τον Ιούλιο 2019 ψήφισαν 5.769.600, το Μάιο 2023 ψήφισαν 6.6061.098 και τον Ιούνιο 2023 ψήφισαν 5.273.700. Στις δε ευρωεκλογές του 2024 ψήφισαν μόνο 4.062.095.

Όταν από το 2004 μέχρι το 2023 δεν πήγαν επιπλέον να ψηφίσουν πάνω από 2.200.000 πολίτες είναι λογικό να υποθέσουμε ότι υπό προϋποθέσεις μπορεί η συμμετοχή να αυξηθεί σημαντικά. Εάν φθάσει τα 6.500.000, τα δημοσκοπικά ευρήματα για την πρόθεση ψήφου στη ΝΔ θα πρέπει να αναθεωρηθούν προς τα κάτω. Τί μπορεί να συμβάλει στην αύξηση της συμμετοχής;

Πρώτον, εάν οι απέχοντες απογοητευμένοι και “αντισυστημικοί” θεωρήσουν ότι ψηφίζοντας κάποιο κόμμα μπορούν να τιμωρήσουν το απαξιωμένο στη συνείδησή τους πολιτικό σύστημα. Αυτό φάνηκε να το κάνει η Καρυστιανού, η οποία αντλούσε από αυτή τη δεξαμενή. Μπορεί το κόμμα της –για λόγους που δεν είναι του παρόντος– να έχει εισέλθει σε πτωτική τροχιά, αλλά οι περισσότεροι από όσους “σηκώθηκαν από τον καναπέ” μάλλον δεν θα επιστρέψουν σ’ αυτόν, ακόμα κι αν απομακρυνθούν εκλογικά από την “Ελπίδα”.

Δεύτερον, η διογκούμενη κοινωνική δυσαρέσκεια, η οποία αναπόφευκτα προσλαμβάνει αντι-μητσοτακικό χαρακτήρα, καθότι αυτός ασκεί την εξουσία. Η ακρίβεια, το στεγαστικό πρόβλημα, η διαφθορά-διαπλοκή, η διαχείριση των εθνικών θεμάτων, η απαξίωση της Δικαιοσύνης και ευρύτερα οι θεσμικές δυσλειτουργίες μπορούν να επαναφέρουν στις κάλπες πολίτες που απείχαν. Αυτή τη φορά η συντριπτική πλειονότητα όσων επιστρέψουν στις κάλπες θα ψηφίσει με σκοπό να εκδιώξει τον Μητσοτάκη, ο οποίος αυτή την περίοδο ενσαρκώνει την εξουσία.

Η μεταβλητή Σαμαράς

Στην εκλογική συνάρτηση υπεισέρχεται και η μεταβλητή Σαμαράς. Το υπό ίδρυση κόμμα του είναι δεδομένο πως θα πλήξει εκλογικά τη ΝΔ με δύο τρόπους:

• Πρώτον, δίνοντας μία διέξοδο στους γαλάζιους ψηφοφόρους του 2023, αλλά και του 2024, που έχουν ήδη πάρει απόσταση από τη ΝΔ, ή είναι έτοιμοι να πάρουν.
• Δεύτερον, προσελκύοντας γαλάζιους ψηφοφόρους, οι οποίοι παραμένουν μέχρι τώρα στη ΝΔ, αλλά ιδεολογικά ανήκουν στη λεγόμενη Λαϊκή Δεξιά, την οποία εκπροσωπεί ο Σαμαράς κι όχι ο Μητσοτάκης.

Στην πραγματικότητα, το κόμμα Σαμαρά θα δώσει διέξοδο σε δεξιούς και κεντροδεξιούς ψηφοφόρους, οι οποίοι ναι μεν έχουν πάρει απόσταση από την κυβέρνηση Μητσοτάκη, αλλά δεν θέλουν να εγκαταλείψουν τον ιδεολογικό-πολιτικό τους χώρο. Αυτή η διέξοδος θα διευκολυνθεί πολιτικο-ψυχολογικά τόσο περισσότερο όσο πιο σαφής θα είναι η δημόσια στάση του Κώστα Καραμανλή. Ο πρώην πρωθυπουργός δεν μπορεί να “διατάξει” μία μάζα γαλάζιων ψηφοφόρων να εγκαταλείψει τη ΝΔ και να πάει στο κόμμα Σαμαρά. Μπορεί, όμως –έστω και εμμέσως πλην σαφώς– να νομιμοποιήσει αυτό το κόμμα στα μάτια τους, συρρικνώνοντας το ψυχολογικό κόστος εκλογικής μετατόπισης για τον παραδοσιακό γαλάζιο ψηφοφόρο. Η προφανής ρήξη Μητσοτάκη-Καραμανλή, άλλωστε, έχει ήδη κάνει τη μισή δουλειά προς αυτή την κατεύθυνση.

Η εξόφθαλμη πολιτική-εκλογική φθορά της κυβέρνησης Μητσοτάκη, σε συνδυασμό αφενός με το ποσοστό που θα αφαιρέσει από τη ΝΔ το κόμμα Σαμαρά, αφετέρου με την αναμενόμενη αύξηση της συμμετοχής στις εκλογές, θα ωθήσουν το σημερινό ήδη συρρικνωμένο δημοσκοπικό ποσοστό της ΝΔ πιθανότατα και κάτω από το 20%. Εάν, ωστόσο, συνυπολογίσουμε την τάση συσπείρωσης της παραδοσιακής εκλογικής βάσης που παρατηρείται πριν τις κάλπες, είναι λογικό να εκτιμήσουμε πως η ΝΔ μπορεί στις εκλογές να γράψει ποσοστό μεταξύ 20% και 25%.

Αυτό, όμως, ισχύει εάν οι κάλπες στήνονταν τώρα. Χωρίς να αποκλείεται τίποτα, ο Μητσοτάκης δηλώνει ότι σχεδόν θα εξαντλήσει την τετραετία. Ο χρόνος που απομένει μέχρι τότε, όμως, δεν είναι πολιτικά-εκλογικά ουδέτερος. Στο Μαξίμου θεωρούν πως με διάφορες παροχές –αρχίζοντας με τις εξαγγελίες στη ΔΕΘ– μπορούν να αντιστρέψουν το αρνητικό κλίμα και να βελτιώσουν την εκλογική επίδοση της ΝΔ. Αυτή, ωστόσο, είναι μία εκτίμηση που δεν πατάει στα πόδια της.

Η αλυσίδα των σκανδάλων μόνο παρελθόν δεν είναι. Το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ παραμένει ανοικτό, οι πληροφορίες λένε ότι η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ετοιμάζει νέες δικογραφίες, η δίκη για τα Τέμπη βρίσκεται σε εξέλιξη και τον Δεκέμβριο θα γίνει στο εφετείο η δίκη για τις υποκλοπές. Δεν είναι, λοιπόν, ασφαλές για την κυβέρνηση να θεωρεί ότι το πολιτικό κόστος από τα σκάνδαλα έχει ήδη κορυφωθεί.

Στρατηγική για διαδοχικές εκλογές

Το πιθανότερο είναι ο χρόνος που απομένει μέχρι τον Απρίλιο-Μάιο-Ιούνιο 2027 να εξελιχθεί σε εχθρό του Μητσοτάκη, μεγεθύνοντας την πολιτική φθορά του και συρρικνώνοντας περαιτέρω το εκλογικό ποσοστό της ΝΔ. Μία τέτοια πτωτική πορεία αναπόφευκτα θα οξύνει και τις εσωκομματικές αντιθέσεις, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τα περιθώρια δικών του ελιγμών. Με ποσοστό μικρότερο του 25%, ή έστω γύρω από αυτό, ο Μητσοτάκης έχει δύο επιλογές:

Η πρώτη είναι να βρει κυβερνητικούς εταίρους για τον σχηματισμό της κυβέρνησης. Κανένας, όμως, δεν δέχεται συμμετοχή σε κυβέρνηση με πρωθυπουργό τον Μητσοτάκη. Αυτό τον οδηγεί στη δεύτερη επιλογή: Να πάει σε διαδοχικές εκλογές, ελπίζοντας ότι ο φόβος της ακυβερνησίας θα επανασυσπειρώσει συντηρητικούς ψηφοφόρους. Αυτή η στρατηγική θα είχε σοβαρές ελπίδες επιτυχίας, εάν η ΝΔ αποσπούσε στις πρώτες εκλογές ποσοστό γύρω στο 30%. Με ποσοστό γύρω στο 25% και πιθανότατα μικρότερο, η εξίσωση δεν βγαίνει.

Το δίλημμα που θα θέσει “Μητσοτάκης ή ακυβερνησία”, λόγω και του γεγονότος ότι δεν υπάρχει προφανής εναλλακτική λύση, όπως συνέβαινε στο παρελθόν, αναμφίβολα θα βρει κάποια απήχηση. Γι’ αυτό και εκτίμησα παραπάνω πως θα υπάρξει κάποια συσπείρωση, που σ’ ένα βαθμό θα εξισορροπήσει τους προαναφερθέντες παράγοντες που ωθούν προς τα κάτω το ποσοστό της ΝΔ. Από την άλλη πλευρά, όμως, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι ένα 70% δεν είναι μόνο πως δεν προτιμά τον Μητσοτάκη, αλλά είναι παγιωμένα αρνητικό έως εχθρικό απέναντί του. Αυτό, άλλωστε, προκύπτει και από τους ποιοτικούς δείκτες. Κατά συνέπεια, τα περιθώρια εκβιασμού των ψηφοφόρων με δίλημμα “Μητσοτάκης ή ακυβερνησία” είναι περιορισμένα, επειδή ακριβώς προσκρούουν σ’ αυτή τη διάχυτη εχθρότητα.

Σ’ αυτές τις συνθήκες, μάλιστα, το γεγονός ότι ο Μητσοτάκης θέτει ως στόχο την αυτοδυναμία, αντί να δημιουργήσει δυναμική συσπείρωσης, μάλλον υπογραμμίζει την αναξιοπιστία του και πιθανότατα να τροφοδοτήσει το εναντίον του ρεύμα αλλαγής. Αυτό θα ισχύσει περισσότερο εάν την επαύριο των εκλογών διαφανεί δυνατότητα σχηματισμού κυβέρνησης με αποκλεισμό του Μητσοτάκη από την πρωθυπουργία. Αν, λοιπόν, η κοινή γνώμη θεωρήσει ότι κυβέρνηση μπορεί να σχηματιστεί χωρίς εκείνον, η ευθύνη της ακυβερνησίας μπορεί να στραφεί εναντίον του.

Σε καλύτερη ή χειρότερη θέση;

Στο σημείο αυτό θα αρχίσει η πίεση. Μεγάλοι οικονομικοί παράγοντες που χρειάζονται σταθερή κυβέρνηση θα ασκήσουν την επιρροή τους για να βρεθεί κυβερνητική λύση, χωρίς δεύτερες εκλογές. Και επειδή διατηρούν παραδοσιακά στη ΝΔ δικές τους “κοινοβουλευτικές ομάδες” (δηλαδή βουλευτές που χρηματοδοτούν και τους εξασφαλίζουν μιντιακή προβολή), η πίεση που μπορούν να ασκήσουν στον Μητσοτάκη μπορεί να είναι αποτελεσματική. Έτσι κι αλλιώς, τον θεωρούν “ακριβό”, εξάλλου οι περισσότεροι από αυτούς θεωρούν ότι έχει φτάσει η ώρα να αλλάξει κυβέρνηση.

Γι’ αυτό εκτιμώ ότι το πότε θα στηθούν κάλπες είναι ένα ζήτημα πολύ πιο σύνθετο, από όσο φαίνεται εκ πρώτης όψεως. Οι εκλογές το 2026 περιορίζουν εκ των πραγμάτων τον χρόνο ανάπτυξης των ανταγωνιστών, μειώνουν την έκθεση σε μελλοντικά απρόβλεπτα γεγονότα και αποτρέπουν την κλιμάκωση της πολιτικής-εκλογικής φθοράς. Από την άλλη η εξάντληση της τετραετίας, εκτός από την παραμονή στην εξουσία για μερικούς μήνες επιπλέον, αφήνει και χώρο στην προσδοκία εκλογικής ανάκαμψης. Και επειδή η ελπίδα πεθαίνει τελευταία, αυτού του είδους οι προσδοκίες παίζουν σημαντικό ρόλο στη λήψη των αποφάσεων.

Το κρίσιμο ερώτημα που καλείται να απαντήσει ο Μητσοτάκης είναι απλό: “Μετά από 6-8 μήνες η πολιτική-εκλογική θέση του θα είναι καλύτερη ή χειρότερη από ό,τι σήμερα;” Και η απάντηση που θα δώσει συνδέεται με την επιδίωξή του να πάρει ένα ποσοστό που να του επιτρέπει να διεκδικήσει μία τρίτη πρωθυπουργική θητεία. Γιατί σε τελική ανάλυση το ζήτημα “ποιο κόμμα θα συμμετάσχει σε κυβέρνηση υπό τον Μητσοτάκη” είναι διαφορετικό από το ζήτημα “ποιο κόμμα θα συνεργαστεί με τη ΝΔ για τον σχηματισμό κυβέρνησης”.

Φθάσαμε όμως στο τέλος Αυγούστου και παρ’ όλα τα μαγικά του κ. Παπαθανάση, έχει ακόμα λαμβάνειν από το Ταμείο Ανάκαμψης 3,7 δισ. ευρώ σε δάνεια από το 7ο αίτημα, 4,6 δισ. από το 8ο και θα αιτηθεί 6,7 δισ. ευρώ (4,4 επιχορηγήσεις και 2,3 δάνεια) με το 9ο αίτημα που θα υποβληθεί το Σεπτέμβριο… που είναι ένα τεκμήριο της αποτυχίας. Μακάρι να τα πάρει. 

Αλλά όταν το Ελλάδα 2.0 προβλέπει εγκαταστάσεις 1555 MW αποθήκευσης ενέργειας και τελικά το μαζεύεις στα 700 MW, δηλαδή λιγότερο από το μισό, δείχνει ότι τα έχεις κάνει μπάχαλο. Διότι – όπως μάθαμε προ μηνών – εξάγουμε πάμφθηνη πράσινη ενέργεια στη Βουλγαρία, που την αποθηκεύει και μας την πουλάει σε τιμή αιχμής…

Αυτά σημαίνουν ότι ούτε το κράτος τα κατάφερε, αλλά ούτε και ο ιδιωτικός τομέας. Γιατί; Μα γιατί οι μηχανισμοί σχεδιασμού και υλοποίησης και των δύο πάσχουν. Η απουσία εξειδικευμένων επενδυτικών τραπεζών, όπως η ΕΤΒΕ, η ΕΤΕΒΑ, η Κτηματική Τράπεζα που είχαν τεχνογνωσία και μηχανισμούς εξαφανίστηκαν. Τώρα τη δουλειά την κάνουν κάποιοι τραπεζικοί αλγόριθμοι που είναι κατασκευασμένοι με πολύ στενό – μόνο χρηματικό – πρίσμα αντίληψης (όπως το περιβόητο 1ο μνημόνιο του ΔΝΤ με την έτοιμη ρετσέτα του). 

Επιπλέον, η κυβέρνηση δεν είχε σχέδιο. Το Ελλάς 2.0 ήταν μια ξεπατικοτούρα των κατευθύνσεων της Κομισιόν. Γι’ αυτό και ο Παπαθανάσης τα μαζεύει και τα κλείνει όπως-όπως. Ήταν εξ αρχής πασιφανές ότι η κυβέρνηση Μητσοτάκη δεν ήξερε τι χρειαζόταν ο τόπος και η οικονομία του. Ούτε έμαθε επί επτά χρόνια και αυτό είναι γενικό πρόβλημα της ΝΔ, όχι μόνο του συστήματος Μαξίμου. 

Τι συνέβη με το Ταμείο Ανάκαμψης

Τί συνέβη λοιπόν με Ταμείο Ανάκαμψης; Πρώτον, οι μεγάλοι πήραν τα χοντρά πακέτα από το Ταμείο, αλλά δεν είχαν ούτε την εξειδίκευση, ούτε τον κόσμο. Έτσι, αποτάθηκαν στους μικρομεσαίους που ήξεραν, αλλά για να μπορέσουν έπρεπε να προσλάβουν, να επενδύσουν, να βρουν μηχανήματα έστω και με leasing. Δεύτερον, αυτούς τους outsourcing, τους ταλαιπωρήσαν κράτος και μεγάλοι στις πληρωμές, εξουθενωτικά, ίσως και ποινικά. Τρίτον, οι συνεχείς τροποποιήσεις και απεντάξεις κατέδειξαν τεράστια προβλήματα οργανωτικά, διαχειριστικά και οραματικά τόσο στον ιδιωτικό, όσο και στον δημόσιο τομέα. 

Αν θέλουμε να βγούμε πίσω από το δάκτυλό μας, για την επόμενη φάση, πρέπει να παραδεχτούμε ότι το κράτος έχει πάψει να παράγει έργα-ιδέες-αναπτυξιακό ρεύμα. Ότι έχει απομείνει είναι η εφορία, ολίγον ΕΣΥ και ο στρατός. Αλλά και ο ιδιωτικός τομέας, ιδίως οι μεγάλοι, ως επί το πλείστον δεν παράγουν ιδέες, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων. Υπάρχουν βέβαια οι μικροί και οι μεσαίοι που η κυβέρνηση τους έβαλε στον πάγο. Ίσως γιατί δεν ήξερε να τους διαχειριστεί δημιουργικά, ίσως για άλλους λόγους, ακόμη και ταξικούς.

Τα αυτονόητα της McKinsey

Δεν ήταν τυχαίο λοιπόν και ενώ η βρισκόταν στην αρχή μιας βαθιάς οικονομικής κρίσης, η τότε κυβέρνηση παρήγγειλε στην McKinsey & Company μια μελέτη που έλαβε τον τίτλο “Η Ελλάδα 10 χρόνια μπροστά”. Η βασική μελέτη ξεκίνησε τον Δεκέμβριο του 2010 και ολοκληρώθηκε το 2011-2012. Έγινε σε συνεργασία με τον Σύνδεσμο Επιχειρήσεων και Βιομηχανιών (ΣΕΒ) και την Ελληνική Ένωση Τραπεζών (ΕΕΤ).

Η μελέτη πρότεινε ένα εντελώς νέο οικονομικό μοντέλο για τη χώρα: Αναβάθμιση του τουριστικού προϊόντος και στροφή σε πλούσιους τουρίστες, επενδύσεις σε πράσινη ενέργεια (αιολικά και ηλιακά πάρκα), αλλά και στη μείωση του κόστους του ρεύματος για τις επιχειρήσεις. Σταμάτημα της πώλησης χύμα προϊόντων (π.χ. ελαιόλαδο σε μεγάλους τενεκέδες χωρίς μάρκα). Πρότεινε τυποποίηση, επεξεργασία και δημιουργία ισχυρών ελληνικών brands (εμπορικών σημάτων) για εξαγωγές. Για τη βιομηχανία εστίαζε σε εξειδικευμένα υλικά (π.χ. τσιμέντο, αλουμίνιο) που μπορούν να πουληθούν στο εξωτερικό. 

Επιπλέον, η μελέτη πρότεινε την ανάπτυξη μικρότερων αλλά πολύ δυναμικών κλάδων, όπως τα Logistics (μεταφορές και αποθήκευση προϊόντων λόγω της στρατηγικής θέσης της Ελλάδας), η Διαχείριση Απορριμμάτων, η Ανώτατη Εκπαίδευση (προσέλκυση ξένων φοιτητών) και οι Υπηρεσίες Υγείας για ηλικιωμένους από την Ευρώπη. 

Η μελέτη της McKinsey επικαιροποιείται και φέτος πρότεινε ψηφιακή και τεχνολογική στροφή με προτεραιότητα 8 νέους κλάδους: Ημιαγωγοί (chips) – Κέντρα Δεδομένων (Data Centers) – Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) – Ηλεκτρονικό Εμπόριο (e-commerce) – Ρομποτική – Διαστημική τεχνολογία – Μπαταρίες – Βιοτεχνολογία. Αλλά έθεσε ως προϋπόθεση την πάταξη της γραφειοκρατίας, σταθερούς φορολογικούς νόμους, γρήγορη απονομή δικαιοσύνης και καλύτερη εκπαίδευση των εργαζομένων. 

Η αναζήτηση του νέου εθνικού πλούτου  

Ωραία. Αλλά αυτά δεν ξέρω γιατί πρέπει να τα πληρώνουμε, μπορούμε και μόνοι μας (ΚΕΠΕ, ΙΟΒΕ,ΤτΕ κ.ά.). Άλλωστε δεν προκύπτει κάποια τομή, ούτε αναφορά στα δομικά ζητήματα. Όλα αυτά είναι αυτονόητα. Από εκεί και πέρα τι γίνεται; Δεν λέει η McKinsey για το δομικό πρόβλημα που αθηνοκεντρισμού, ούτε για τα καρτέλ, ούτε ούτε… Αυτά άλλωστε ανήκουν στην «πολιτική οικονομία». 

Το πρόβλημα της αναποτελεσματικότητας του κράτους είναι κατ΄ εξοχήν πολιτικό και κατ΄ επέκταση πρόβλημα διαπλοκής και διαφθοράς. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι επί κομματοκρατίας ΠΑΣΟΚ η διαχείριση των ΚΠΣ παρέδωσε έργα, μεγάλα και μικρά, κατά μέσο όρο τρεις φορές πάνω από τον αρχικό προϋπολογισμό. Επί ΝΔ χρεοκοπήσαμε και επί ΝΔ χάσαμε την χρηματοδοτική υπερταχεία του Ταμείου Ανάκαμψης. Συνεπώς, δεν φταίει το κράτος αυτό καθ΄ εαυτό, αλλά οι πολιτικές κυβερνήσεις. Που σημαίνει ότι χρειάζεται για την ανάπτυξη μια κυβέρνηση τουλάχιστον εντίμων. 

Μια μικρή οικονομία σαν την ελληνική, ιδιαίτερα δε μετά το σοκ της χρεοκοπίας και του επενδυτικού κενού των 130 δισ. ευρώ, χρειάζεται ένα κεντρικό σχεδιασμό που ο αυτοσχεδιασμός της ιδιωτικής πρωτοβουλίας δεν μπόρεσε να τον κάνει. Είναι αδήριτη ανάγκη να σχεδιάσει το κράτος για να ανοίξει δρόμους στον ιδιωτικό τομέα που μηρυκάζει τα ίδια και τα ίδια και εν τέλει ξεπουλιέται στα ξένα συμφέροντα που καταλαμβάνουν πλέον τους περισσότερους στρατηγικούς τομείς της οικονομίας. Προφανώς και θέλουμε τις ξένες επενδύσεις, αλλά να είναι παραγωγικές όχι μόνο εφήμερες και κερδοσκοπικές. Και θέλουμε και το ξένο κεφάλαιο, όχι των κερδοσκοπικών funds, αλλά του μακροπρόθεσμου παραγωγικού κεφαλαίου που θα στηρίξει συγκεκριμένα αναπτυξιακά project. 

Ανάκαμψη και κράτος

 Ίσως, την ανάπτυξη να μην μπορεί να την κάνει το κράτος. Μπορεί όμως να την δρομολογήσει, να την καθοδηγήσει και να την ρυθμίσει. Μια ριζοσπαστική πολιτική αποκέντρωση σε συνδυασμό με ισχυρά κίνητρα για εγκατάσταση νέων στην περιφέρεια, καθώς και μια γενναία δημογραφική πολιτική είναι το θεμέλιο για τη δημιουργία ενός πραγματικού παραγωγικού αναπτυξιακού ρεύματος. 

Το χρηματιστήριο πρέπει να παίξει τον ρόλο που δεν μπορούν να παίξουν οι τράπεζες στην ανάπτυξη των επιχειρήσεων και στη χρηματοδότηση των project. Οι ελληνικές τράπεζες δεν ξέρουν να κάνουν ανάπτυξη, το απέδειξαν στις μεταπολιτευτικές δεκαετίες. Το πολύ να χρηματοδοτήσουν την οικοδομή με τις γνωστές συνέπειες ή να φτιάξουν εκείνα τα fake Ενημερωτικά Δελτία για εισαγωγές στο χρηματιστήριο ή για fake συγχωνεύσεις. Η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς δεν στάθηκε στο ύψος της και φτάσαμε στην ληστεία της λαϊκής αποταμίευσης του 1999-2000.

Το χρηματιστήριο πρέπει να παίξει κεντρικό ρόλο στον νέο κύκλο της ανάπτυξης, αλλά αλλιώς. Είναι σκόπιμο να δημιουργηθεί μία μικρή αλλά υψηλής φερεγγυότητας ανεξάρτητη αρχή που να ελέγχει τα Ενημερωτικά Δελτία και μετά την εισαγωγή να παρακολουθεί με δυνατότητα ποινής την εκτέλεση των αναπτυξιακών προγραμμάτων των νεοεισηγμένων μπας και αποκατασταθεί κάποια εμπιστοσύνη. Η ίδια αρχή πρέπει να παρακολουθεί τα έργα των ιδιωτικών επενδύσεων που επιχορηγούνται, για να αποφύγουμε τα κουφάρια των επενδύσεων που συναντάμε στη βόρεια Ελλάδα.  

Πως μπορεί να γίνει το μπαμ

Το μπαμ μπορεί να γίνει με την ταυτόχρονη εισαγωγή καμιά εικοσαριά νέων κρατικών ή ημικρατικών επιχειρήσεων που θα παρουσιάσει το Χρηματιστήριο Αθηνών στους ξένους επενδυτές. Εταιρείες που θα επενδύσουν σε τομείς που θα δημιουργήσουν το νέο πλούτο της χώρας και ο οποίος θα παραμείνει υπό κρατικό έλεγχο με συμμετοχή ιδιωτικού κεφαλαίου και ιδιωτικο-οικονομικά κριτήρια αποτελεσματικότητας και παραγωγικότητας. 

Έτσι μπορεί να αρχίσει η παλιννόστηση των ελληνικών κεφαλαίων που είναι παρκαρισμένα στους φορολογικούς παραδείσους και να δημιουργηθεί μια νέα γενιά εθνικού κεφαλαίου και ίσως και μια νέα πατριωτική αλλά κοσμοπολίτικη αστική γενιά … αλλά “αυτά είναι κόλπα ζόρικα που κάνουν στην Ινδία” που λέει και το τραγούδι. Τα ελληνικά λεφτά που βρίσκονται στο εξωτερικό είναι πολλά και συχνά επώνυμα, γ’΄ αυτό άλλωστε θάφτηκε η λίστα Λαγκάρντ και οι επόμενες. 

Υπολογίζεται ότι την περίοδο 2009-2015 «πέταξαν» προς το εξωτερικό περίπου 100 με 120 δισεκατομμύρια ευρώ (Flight Capital). Λένε ότι αργότερα γύρισαν, μόνο που δεν τα είδαμε. Το Der Spiegel δημοσίευσε κάποτε μια εκτίμηση ότι τα ελληνικά λεφτά εξωτερικού είναι 500 έως 600 δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ άλλες πιο μετριοπαθείς εκτιμήσεις ανέφεραν 160 ή 250 δισ. ευρώ. Επίσημα, ξέρουμε ότι πάνω από 80.000 Έλληνες δηλώνουν επίσημα στην Εφορία ότι διαθέτουν τραπεζικούς λογαριασμούς εκτός Ελλάδας με εκτιμώμενο ύψος καταθέσεων 7,5 έως 10 δισεκατομμύρια ευρώ. Τα πολλά και ανεπίσημα είναι σε μετοχές και ομόλογα και κυρίως στις off shore. Αυτά τα λεφτά πρέπει με κάποιο τρόπο να τα φέρουμε πίσω.

Παράλληλα, σε τηλεφωνική του συνέντευξη στο ενημερωτικό μέσο Axios, ο Τραμπ υποβάθμισε τη σημασία του ταξιδιού, υποστηρίζοντας πως επρόκειτο για μια τακτική συνάντηση ρουτίνας του Ράτκλιφ με τον Ρώσο ομόλογό του, χωρίς να μεταφερθεί κάποιο ειδικό μήνυμα, αν και πλειάδα ΜΜΕ αναφέρουν το αντίθετο.

Προειδοποιεί η Μόσχα

Την ίδια στιγμή, η Ρωσία προειδοποιεί Βρετανία και Γαλλία, καθώς η εκπρόσωπος του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών Μαρία Ζαχάροβα κατηγόρησε ότι «παίζουν με τη φωτιά», την ώρα που πληθαίνουν οι πληροφορίες ότι ο επικεφαλής της CIA προειδοποίησε το Κρεμλίνο να μην επιχειρήσει επίθεση εναντίον χώρας του ΝΑΤΟ, κάτι που η Μόσχα διαψεύδει.

Ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ (μη εκλεγμένος, διαδέχθηκε τον Κιρ Στάρμερ που παραιτήθηκε) δήλωσε τη Δευτέρα ότι το Ηνωμένο Βασίλειο θα επιτρέψει στο Κίεβο να αποκτήσει πρόσβαση σε διαβαθμισμένη τεχνολογία, ώστε να ξεκινήσει δική του παραγωγή των πυραύλων cruise μεγάλου βεληνεκούς Storm Shadow. Η Γαλλία έχει επίσης συμφωνήσει να διαθέσει στην Ουκρανία πυραυλική τεχνολογία. Οι κινήσεις αυτές προκάλεσαν τις ρητορικές αντιδράσεις της Μόσχας, ενώ υπάρχουν ανησυχίες πως μπορεί να φτάσουμε ως και σε στρατιωτικά αντίποινα που σίγουρα θα δοκιμάσουν το ΝΑΤΟ.

Μετά τις νέες ρωσικές προειδοποιήσεις, αξιωματούχος του βρετανικού υπουργείου Άμυνας επανέλαβε τη στήριξη του Λονδίνου προς το Κίεβο. «Η Βρετανία στέκεται στο πλευρό της Ουκρανίας και παραμένουμε δεσμευμένοι να της παρέχουμε τον εξοπλισμό που χρειάζεται για να υπερασπιστεί τον εαυτό της απέναντι στην παράνομη εισβολή του Πούτιν. Η Ρωσία δεν πρέπει να έχει καμία αμφιβολία για την αποφασιστικότητα αυτής της κυβέρνησης να αντιταχθεί στη ρωσική επιθετικότητα, τόσο στην Ουκρανία όσο και απέναντι στο Ηνωμένο Βασίλειο και τους συμμάχους μας», ανέφερε.

Η Μόσχα προειδοποίησε την Πέμπτη ότι βρετανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις στην Ουκρανία και αλλού θα μπορούσαν να αποτελέσουν στόχο, εάν το Κίεβο συνεχίσει να πλήττει ρωσικό έδαφος με πυραύλους που του προμηθεύει η Βρετανία. Η προειδοποίηση ήρθε μία ημέρα αφότου Ρώσοι αξιωματούχοι δήλωσαν ότι η Ουκρανία χρησιμοποίησε βρετανικούς πυραύλους Storm Shadow για να πλήξει εμπορικό κέντρο στο υπό ρωσικό έλεγχο Ντονέτσκ, τραυματίζοντας αμάχους.

Λιγοστεύουν οι Patriot

Στο πολεμικό πεδίο, κατά τη διάρκεια της νύχτας, ρωσικός καταιγισμός πυραύλων και drones έπληξε λιμάνια, εγκαταστάσεις αποθήκευσης σιτηρών, καθώς και ενεργειακές και βιομηχανικές υποδομές σε ολόκληρη την Ουκρανία, με αποτέλεσμα να σκοτωθεί τουλάχιστον ένας άνθρωπος.

Την ίδια στιγμή, τα αποθέματα πυραύλων αναχαίτισης Patriot των ΗΠΑ στην Ευρώπη έχουν μειωθεί σε «πέραν του κρίσιμου» επιπέδου λόγω του πολέμου με το Ιράν, με αξιωματούχο της άμυνας να προειδοποιεί ότι, σε περίπτωση ρωσικής επίθεσης με βαλλιστικούς πυραύλους, το ΝΑΤΟ ενδέχεται να αναγκαστεί «να δέχεται το ένα χτύπημα μετά το άλλο στο πρόσωπο».

Οι ΗΠΑ έχουν χρησιμοποιήσει περίπου το 65% των πυραύλων αναχαίτισης Patriot που διαθέτουν, περίπου 1.500 από τους 2.330, κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης με το Ιράν. Τα αποθέματα που μεταφέρθηκαν στη Μέση Ανατολή έχουν αφήσει την Ευρώπη με «πολύ περιορισμένη» δυνατότητα να αντιμετωπίσει ακόμη και μία και μόνο επίθεση με βαλλιστικούς πυραύλους, σύμφωνα με το Associated Press.

Από την πλευρά τους, εκπρόσωποι του αμερικανικού στρατού και του Πενταγώνου διαψεύδουν τους ισχυρισμούς περί κρίσιμης έλλειψης, τονίζοντας ότι η Συμμαχία διατηρεί την επιχειρησιακή της ετοιμότητα. Σύμφωνα με τις επίσημες τοποθετήσεις, τα υπάρχοντα αποθέματα επαρκούν πλήρως τόσο για την προστασία των δυνάμεων του ΝΑΤΟ όσο και για τη συνέχιση της παροχής βοήθειας προς τους συμμάχους.

Σοκ από το μήνυμα Τραμπ

Σαφές μήνυμα προς την Ευρώπη ότι η Ουάσιγκτον θέλει να επιταχύνει τη μεταβίβαση της ευθύνης για τη συμβατική άμυνά της στους ίδιους τους Ευρωπαίους κομίζει ο υφυπουργός Άμυνας των ΗΠΑ αρμόδιος για θέματα Πολιτικής, Έλμπριτζ Κόλμπι. Ο Κόλμπι, έφτασε την Πέμπτη στις Βρυξέλλες για συνομιλίες με τους συμμάχους στο ΝΑΤΟ, προκειμένου να τους ενημερώσει για την πορεία της εξάμηνης επανεξέτασης. Η διαδικασία αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το τέλος του έτους και εκτιμάται ότι θα επιφέρει σημαντικές αλλαγές στη στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στην Ευρώπη.

Στο πλαίσιο της διαδικασίας, οι σύμμαχοι έλαβαν ένα αμερικανικό ερωτηματολόγιο, στο οποίο καλούνται να απαντήσουν έως αυτή την Παρασκευή και το οποίο περιήλθε στην κατοχή του Bloomberg. Μεταξύ άλλων, οι χώρες ερωτώνται αν έχουν υποστηρίξει δημόσια την εξωτερική πολιτική του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, αν επιβάλλουν περιορισμούς στη χρήση αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων και αν πραγματοποιούν αμυντικές δαπάνες σε αμερικανικές εταιρείες.

«Θέλαμε να ακούσουμε απευθείας από τους συμμάχους, και μάλιστα γραπτώς», δήλωσε ο Κόλμπι σε δημοσιογράφους, έχοντας στο πλευρό του τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, πριν από τη συνάντησή τους στην έδρα της Συμμαχίας. Η επίσκεψη Κόλμπι συνδέεται με το ερωτηματολόγιο, το οποίο είχε προκαλέσει έκπληξη σε πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες όταν εστάλη νωρίτερα το καλοκαίρι.

Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ θέλουν να διαβεβαιώσουν τον Κόλμπι, ο οποίος είναι ο αρχιτέκτονας της αμερικανικής στρατηγικής εθνικής άμυνας, για τις προσπάθειες που βρίσκονται σε εξέλιξη με στόχο τον επανεξοπλισμό της Ευρώπης και την ανάληψη μεγαλύτερης ευθύνης για την άμυνά της. Παράλληλα, επιθυμούν να καταστήσουν σαφές ότι θέλουν τα αμερικανικά στρατεύματα να παραμείνουν στην Ευρώπη και η παρουσία τους στην ήπειρο να παραμένει αισθητή, όπως έχει μεταδώσει το Bloomberg.

Ο Κόλμπι ξεχώρισε την Πέμπτη την Πολωνία, τη Γερμανία και την Ολλανδία για τις «εξαιρετικές επενδύσεις» τους στην άμυνα, ενώ επανέλαβε τη στήριξη των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ. Στην προσπάθειά τους να αποτρέψουν την κυβέρνηση Τραμπ από το να περιορίσει τη στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στην Ευρώπη, οι χώρες της ανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ έχουν προσφερθεί να μειώσουν το κόστος παραμονής των αμερικανικών στρατευμάτων στο έδαφός τους.

Οι ανησυχίες τους έχουν ενταθεί καθώς η Ρωσία προετοιμάζεται να κλιμακώσει τις επιθέσεις της στην Ουκρανία, έχοντας καταλήξει στο συμπέρασμα ότι οι διαπραγματεύσεις για ειρηνευτική συμφωνία έχουν οδηγηθεί σε αδιέξοδο, σύμφωνα με πρόσωπα που βρίσκονται κοντά στο Κρεμλίνο. Την ίδια ώρα, στην Ευρώπη καταγράφεται κλιμάκωση των ενεργειών δολιοφθοράς που συνδέονται με τη Μόσχα.

Η συνάντηση στις Βρυξέλλες πραγματοποιείται μία ημέρα μετά την επίσκεψη του Κόλμπι στην Ευρωπαϊκή Διοίκηση των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων (USEUCOM), όπου έκανε λόγο για μια «εξαιρετική συνάντηση» με τον Ανώτατο Συμμαχικό Διοικητή Ευρώπης (SACEUR), Αλέξους Γκρίνκεβιτς, ο οποίος συμμετέχει στενά στην επανεξέταση της διάταξης των αμερικανικών δυνάμεων στην Ευρώπη.

Τα 4 σενάρια 

Σε αυτή την κατεύθυνση, το Πεντάγωνο εξετάζει τη μελλοντική παρουσία των αμερικανικών στρατευμάτων στην Ευρώπη και έως τις 6 Νοεμβρίου αναμένεται να παρουσιάσει στον υπουργό Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ τουλάχιστον τέσσερα διαφορετικά σενάρια, σύμφωνα με έγγραφο που είδε το Reuters.

Όπως υπογραμμίζει το δημοσίευμα, οι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ ανησυχούν ότι η εξάμηνη αναθεώρηση, η οποία ανακοινώθηκε τον Ιούνιο, μπορεί να οδηγήσει σε μεγάλης κλίμακας περικοπές στις περίπου 80.000 αμερικανικές δυνάμεις που βρίσκονται στην Ευρώπη. Μάλιστα, πολλοί εκτιμούν ότι θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να τιμωρηθούν χώρες που, κατά τον Αμερικανό πρόεδρο, Ντόναλντ Τραμπ, δεν στήριξαν τον πόλεμο ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν.

Το έγγραφο του Πενταγώνου με τους “Όρους Αναφοράς” (Terms of Reference), λεπτομέρειες του οποίου δεν είχαν γίνει γνωστές μέχρι σήμερα, περιγράφει τα στάδια της εσωτερικής αναθεώρησης και ορισμένα από τα κριτήρια με τα οποία θα αξιολογηθεί η παρουσία των αμερικανικών δυνάμεων και βάσεων σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Σύμφωνα με το έγγραφο, ένα σημαντικό βήμα θα γίνει έως τις 18 Σεπτεμβρίου, όταν ο ανώτατος Αμερικανός στρατιωτικός διοικητής στην Ευρώπη θα συμμετάσχει σε σύσκεψη με τον επικεφαλής πολιτικής του Πενταγώνου, Έλμπριτζ Κόλμπι. Η σύσκεψη αυτή θεωρείται κρίσιμη για τη διαμόρφωση των επιλογών που θα παρουσιαστούν στον υπουργό Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ.

Ερωτηθείς για τους «Όρους Αναφοράς», υψηλόβαθμος αξιωματούχος του Πενταγώνου δήλωσε ότι το γεγονός πως θα εξεταστεί αναλυτικά ένα ευρύ φάσμα επιλογών δείχνει τη σοβαρότητα της διαδικασίας. «Θέλουμε να μπορούμε να συζητήσουμε τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα διαφορετικών επιλογών ως προς τον αριθμό και τη διάταξη των δυνάμεων», δήλωσε στο Reuters.

Ωστόσο, παραμένει ασαφές εάν αυτό θα καθησυχάσει τους Ευρωπαίους αξιωματούχους που αντιμετωπίζουν με επιφυλάξεις τη διαδικασία. Ορισμένοι εκφράζουν κατ’ ιδίαν την ανησυχία ότι η Ουάσιγκτον έχει ουσιαστικά ήδη λάβει την απόφασή της. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει εδώ και καιρό καταστήσει σαφές ότι σκοπεύει να περιορίσει τους στρατιωτικούς πόρους που διαθέτει στην Ευρώπη, περιμένοντας από τους συμμάχους στο ΝΑΤΟ να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος του βάρους της άμυνας.

Ο Τραμπ έχει επίσης εκφράσει έντονη δυσαρέσκεια για το γεγονός ότι, κατά την άποψή του, οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι βασίζονται εδώ και χρόνια στις αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας, ενώ δεν παρείχαν επαρκή υποστήριξη στον πόλεμο κατά του Ιράν. Μεταξύ άλλων, η Ουάσιγκτον κατηγορεί ορισμένους συμμάχους ότι δεν επέτρεψαν τη χρήση βάσεων ή τη διέλευση αμερικανικών πολεμικών αεροσκαφών από τον εναέριο χώρο τους ή ότι καθυστέρησαν να δώσουν σχετική άδεια.

Το ταξίδι του επικεφαλής της CIA στη Μόσχα

Την ίδια ώρα, σύμφωνα με τη Wall Street Journal, η επίσκεψη του διευθυντή της CIA Τζον Ράτκλιφ στη Μόσχα την Τρίτη πραγματοποιήθηκε μετά από αξιολόγηση των αμερικανικών πληροφοριών, σύμφωνα με τις οποίες η Ρωσία ενδέχεται να σχεδιάζει να δοκιμάσει τις αντοχές του ΝΑΤΟ με μια περιορισμένη επίθεση εναντίον κράτους-μέλους της Συμμαχίας. Πάντως, αυτό δεν επιβεβαιώθηκε από τις ΗΠΑ. Επιπλέον, κληθείς να σχολιάσει τις πληροφορίες για την επίσκεψη Ράτκλιφ ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, επιχείρησε να υποβαθμίσει το θέμα.

Νωρίτερα σήμερα, ο επικεφαλής της ρωσικής υπηρεσίας εξωτερικών πληροφοριών SVR, Σεργκέι Ναρίσκιν είχε δηλώσει ότι είχε «συνάντηση εργασίας» με τον Ράτκλιφ και ότι συζήτησαν αδιευκρίνιστα και ευαίσθητα ζητήματα που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα των αντίστοιχων υπηρεσιών πληροφοριών τους. Ο Ναρίσκιν δήλωσε ότι η ίδια η συνάντηση «δεν αποτελεί ασυνήθιστο γεγονός». Ο δε Ντόναλντ Τραμπ παρουσίασε την επίσκεψη του Ράτκλιφ στην Μόσχα ως «ρουτίνα» και από το Κρεμλίνο δεν προέκυψε πληροφορία για την θεματολογία της συνάντησης.

Πάντως, το Κρεμλίνο έχει υιοθετήσει το τελευταίο διάστημα ολοένα και πιο πολεμική ρητορική, μεγάλο μέρος της οποίας απευθύνεται και στο εσωτερικό ακροατήριο, καθώς ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει αρχίσει να γίνεται ολοένα πιο αισθητός μέσα στο ίδιο το ρωσικό έδαφος. Μέσα σε διάστημα λίγων ημερών, η Ρωσία επικαλέστηκε ακόμη και το πυρηνικό της οπλοστάσιο απέναντι στην Ιαπωνία, με αφορμή τη διαμάχη για τις Κουρίλες Νήσους, ενώ χαρακτήρισε τις σχέσεις της με τις ΗΠΑ ως σχέσεις σε «κρίση» και σε ιστορικά χαμηλό επίπεδο.

Οι χώρες του ΝΑΤΟ που συνορεύουν με τη Ρωσία κινούνται ήδη για να ενισχύσουν τη στρατιωτική τους ετοιμότητα. Η Πολωνία ανακοίνωσε αυτή την εβδομάδα ότι παρέλαβε την πρώτη παρτίδα νοτιοκορεατικών αρμάτων μάχης Black Panther, τα οποία πρόκειται να αναπτυχθούν κοντά στα σύνορα με τον ρωσικό θύλακα του Καλίνινγκραντ. Ο αναπληρωτής υπουργός Άμυνας της Πολωνίας, Τσέζαρι Τόμτσικ, είχε δηλώσει νωρίτερα μέσα στον μήνα ότι η Βαρσοβία προετοιμάζεται ακόμη και για το ενδεχόμενο μιας σύγκρουσης πλήρους κλίμακας. «Προετοιμαζόμαστε για πόλεμο, ελπίζοντας ότι δεν θα συμβεί ποτέ», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Ανοίγει ξανά το θέμα με τα ρωσικά κεφάλαια;

Στο οικονομικό πεδίο, αρκετές χώρες της ΕΕ πιέζουν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επαναφέρει τα σχέδια για τη χρήση των παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων προς χρηματοδότηση της Ουκρανίας, προειδοποιώντας ότι τα χρήματα που έχει ήδη δεσμεύσει η Ένωση δεν επαρκούν για να καλύψουν τις ανάγκες του Κιέβου, ανέφεραν οι Financial Times.

Η Σουηδία, η Ολλανδία, η Ισπανία και η Πολωνία είναι μεταξύ των χωρών που στηρίζουν επιστολή, η οποία πρόκειται να σταλεί στην Επιτροπή την Πέμπτη, σύμφωνα με τέσσερις πηγές που έχουν ενημερωθεί για το περιεχόμενό της. Η επιστολή καλεί την εκτελεστική εξουσία της ΕΕ να επανεκκινήσει τις τεχνικές εργασίες για την αξιοποίηση περισσότερων από 230 δισ. δολαρίων σε παγωμένα περιουσιακά στοιχεία της ρωσικής κεντρικής τράπεζας και να ενημερώσει για την πρόοδο προς τη δημιουργία ενός νομικού πλαισίου που θα μπορούσε να παρακάμψει το βέτο του Βελγίου.

Το Βέλγιο είχε μπλοκάρει μια προηγούμενη εκδοχή του σχεδίου τον περασμένο Οκτώβριο, αρνούμενο να την εγκρίνει, καθώς φοβόταν ότι θα έμενε μόνο του να καλύψει το κόστος σε περίπτωση που η Μόσχα κέρδιζε μια δικαστική προσφυγή. Το μεγαλύτερο μέρος των περιουσιακών στοιχείων βρίσκεται στη Euroclear, το κεντρικό αποθετήριο τίτλων με έδρα τις Βρυξέλλες, γεγονός που προσδίδει στη βελγική κυβέρνηση ουσιαστικό δικαίωμα βέτο. Οι αντιρρήσεις αυτές εξακολουθούν να ισχύουν, ενώ Βέλγοι αξιωματούχοι συνεχίζουν να προειδοποιούν ότι η χρήση κρατικών περιουσιακών στοιχείων ενέχει κινδύνους για τις χρηματοπιστωτικές αγορές.

Τα κέρδη από τα περιουσιακά στοιχεία που βρίσκονται στη Euroclear χρηματοδοτούν ήδη δάνειο ύψους έως 58 δισ. δολαρίων, το οποίο συμφωνήθηκε το 2024. Μετά την άρνηση του Βελγίου, τα κράτη-μέλη συγκρότησαν ένα ξεχωριστό δάνειο άνω των 100 δισ. δολαρίων, το οποίο αντλήθηκε με εγγύηση τον προϋπολογισμό της ΕΕ τον Δεκέμβριο.

Ωστόσο, καθώς οι ουκρανικές και ρωσικές επιθέσεις εντείνονται και αναμένεται ρωσική χειμερινή επίθεση, τα κράτη-μέλη της ΕΕ υποστηρίζουν πλέον ότι το ποσό αυτό απέχει πολύ από το να καλύψει τις ανάγκες του Κιέβου. «Το δάνειο των 90 δισ. ευρώ αποτελεί έμπρακτη εκδήλωση της δέσμευσης της ΕΕ να στηρίξει την Ουκρανία, αλλά είναι σαφώς ανεπαρκές», δήλωσε η υπουργός Εξωτερικών της Σουηδίας, Μαρία Μάλμερ Στένεργκαρντ.

Αξιωματούχος της ΕΕ δήλωσε στους Financial Times ότι κανείς δεν έχει μέχρι στιγμής παρουσιάσει πρόταση ικανή να ξεπεράσει τα πολιτικά εμπόδια που οδήγησαν στην κατάρρευση του σχεδίου τον Δεκέμβριο, λέγοντας: «Τίποτα δεν έχει αλλάξει από την προηγούμενη συζήτηση και την καταστροφή της τελευταίας φοράς».

Η νέα προσπάθεια εξεύρεσης χρηματοδότησης έρχεται έπειτα από μήνες αυξανόμενης πίεσης στην ευρωπαϊκή στήριξη προς το Κίεβο, καθώς οι κυβερνήσεις έσπευσαν να προμηθεύσουν την Ουκρανία με αναχαιτιστικούς πυραύλους Patriot ενόψει της αναμενόμενης ρωσικής χειμερινής επίθεσης. Η Γερμανία, η Ολλανδία και η Πολωνία έχουν δηλώσει ότι τα δικά τους αποθέματα έχουν μειωθεί τόσο πολύ ώστε δεν μπορούν να διαθέσουν περισσότερα. Παράλληλα, έχει αποδυναμωθεί και η πολιτική βούληση, καθώς η στήριξη στους διαδοχικούς γύρους κυρώσεων της ΕΕ μειώνεται με κάθε νέο πακέτο.

Το Κρεμλίνο ανακοίνωσε ότι θα προσφύγει στα δικαστήρια για να σταματήσει κάθε νέο και «παράνομο» σχέδιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης να χρησιμοποιήσει τα παγωμένα κρατικά ρωσικά περιουσιακά στοιχεία για να βοηθήσει την Ουκρανία, υποστηρίζοντας ότι η Μόσχα βρίσκεται αντιμέτωπη με την «επιθετικότητα» ευρωπαϊκών χωρών.

Μπορεί όμως πάλι να κάνω και λάθος και να είναι από την Ηγουμενίτσα ή την Πρέβεζα. Να μη γίνομαι άδικος. Επειδή ζούμε σ’ ένα πανάκριβο κι επιδεικτικά σπάταλο κράτος που έχει πτωχεύσει. Και που έχει υποθηκεύσει τα τιμαλφή του για 99 – μόνο – χρόνια.

Κράτος λάφυρο… ως πότε;

Εγώ πάντως θα ψηφίσω και με τα δύο χέρια όποιον μας απαλλάξει από αυτή τη ντροπιαστική “κανονικότητα” σε αυτό το κράτος-λάφυρο και την αυθαιρεσία των εκλεγμένων νταβατζήδων του (συγγνώμη, των προαγωγών του ήθελα να πω). Των ξεχειλωμένων θεσμών, των ανυπόληπτων, πολιτειακών λειτουργών και την νοοτροπία του ότι οι νόμοι ψηφίζονται για να λειτουργούν à la carte.

Απέναντι σ’ έναν λαό που όλοι αυτοί οι επιβήτορες της εξουσίας τον αντιμετωπίζουν ως άβουλη μάζα ή άθυρμα και που αισθάνονται τόσο άτρωτοι και υπεράνω, ώστε να ασχημονούν χωρίς συνέπειες σε βάρος των αναγκών και των δικαιωμάτων του. Αλλά έσσεται ήμαρ…

ΥΓ. Είναι ενδεικτικό πως ενώ όλοι αυτοί γιουχάρονται συστηματικά σε κάθε επίσημη εμφάνιση τους, βλέπουμε τη… φιέστα μόνο από το διαδίκτυο. Ήδη έχει προετοιμαστεί ολόκληρη μεραρχία πραιτωριανών για να προστατεύσει τον λαοπρόβλητο πρωθυπουργό στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης από τις εκδηλώσεις λατρείας του… λαού του. Η δημοκρατία στα ντουζένια της!

Πρόκειται περί άλλης μιας τουρκικής αυθαιρεσίας που καταπατεί την ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας, όπως το Τουρκολυβικό συμβόλαιο την ΑΟΖ Ελλάδος και Αιγύπτου, εκτρέπει την προσφορά ΦΑ, χωρίς άδεια της κυβερνήσεως του Αζερμπαϊτζάν, και μεταβάλλει τους μελλοντικούς χρήστες του ΦΑ σε κλεπταποδόχους, όπως ακριβώς τους αγοραστές ακινήτων στα κατεχόμενα που ανήκουν σε Ελληνοκυπρίους.

Ο τουρκικός λαθραίος αγωγός

Η κατασκευή του λαθραίου αγωγού πρέπει να καταδικασθεί από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ ως παραβαίνουσα τις αποφάσεις για την επανένωση της διχοτομημένης Μεγαλονήσου και να προειδοποιηθούν οι ξένοι κατασκευαστές για την επιχειρουμένη παρανομία, ότι θα έχει συνέπειες, αφού το ψευδοκράτος της Βόρειας Κύπρου στερείται νομικής προσωπικότητος και δεν μπορεί να συνάπτει εγχώριες και διεθνείς συμβάσεις.

Αποτελεί, όμως, κι ένα μάθημα στον απερχόμενο Γ.Γ. του ΟΗΕ, κ. Αντόνιο Γκουτέρες, που προσφάτως επεσκέφθηκε την Κύπρο, για την αναξιοπιστία της Τουρκίας, η οποία προσποιείται ότι ενδιαφέρεται δήθεν για την επανένωση της Κύπρου, ενώ στην πραγματικότητα επιχειρεί τη στρατηγική ενσωμάτωση των κατεχομένων στην επικράτειά της.

Αλλ’ «έσεται ήμαρ», κατά το Ομηρικόν, «έρχεται ημέρα» της απελευθερώσεως.

Ο Μλάντιτς, ο οποίος είχε υποστεί πολλά εγκεφαλικά επεισόδια τους τελευταίους μήνες, εξέτιε ποινή ισόβιας κάθειρξης στη Χάγη για γενοκτονία, εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, αφού επέβλεψε τη σφαγή της Σρεμπρένιτσα, που χαρακτηρίστηκε ως η χειρότερη αιματοχυσία στην Ευρώπη από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο.

Σέρβοι κρατικοί αξιωματούχοι και η οικογένεια του Μλάντιτς είχαν ζητήσει την απελευθέρωσή του λόγω της επιδεινούμενης υγείας του, αλλά οι εκκλήσεις αυτές απορρίφθηκαν από το δικαστήριο της Χάγης. Η Ρωσία επέκρινε την έλλειψη “αμεροληψίας” και τα “πολιτικά κίνητρα” του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου για την πρώην Γιουγκοσλαβία (TPIY στα γαλλικά, ICTY στα αγγλικά) και του διαδόχου του για την άρνησή τους να αποφυλακίσουν για λόγους υγείας τον Μλάντιτς.

“Η σκόπιμη περιφρόνηση των βασικών κανόνων αμεροληψίας και δίκαιης μεταχείρισης των καταδίκων, προς όφελος πολιτικών κινήτρων, θα μείνει για πάντα χαραγμένη στην αξιοζήλευτη «κληρονομιά» του διεθνούς μηχανισμού” που διαδέχθηκε το ICTY, δήλωσε το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών σε δελτίο Τύπου, μετά την ανακοίνωση του θανάτου του Μλάντιτς στη Χάγη, όπου εξέτιε την ποινή του.

Ο Ράτκο Μλάντιτς καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία για γενοκτονία και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας κατά τη διάρκεια του πολέμου στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη.

Η ετυμηγορία του δικαστηρίου της Χάγης τον έκρινε ένοχο για γενοκτονία και τον θάνατο περίπου 8.000 Βόσνιων ανδρών και εφήβων στη Σρεμπρένιτσα, μια προστατευόμενη περιοχή του ΟΗΕ, το καλοκαίρι του 1995. Κρίθηκε ένοχος και καταδικάστηκε, επίσης, για διώξεις και βίαιο εκτοπισμό Βόσνιων και Κροατών σε ολόκληρη τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, για τρομοκράτηση αμάχων κατά την πολιορκία του Σεράγεβο και για ομηρία ειρηνευτικών δυνάμεων του ΟΗΕ κατά τη διάρκεια των βομβαρδισμών του ΝΑΤΟ το 1995. Εξέτιε ποινή ισόβιας κάθειρξης στις φυλακές του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, στη Χάγη.

Η σύλληψη Μλάντιτς

Ο Μλάντιτς συνελήφθη στις 26 Μάη 2011 στο χωριό Λαζάρεβο στη Βοϊβοντίνα, ύστερα από έφοδο μονάδων της ειδικής αστυνομίας στο σπίτι στο οποίο διέμενε. Μετά τη σύλληψή του μεταφέρθηκε στο Βελιγράδι. Ο Μπόρις Τάντιτς επιβεβαίωσε την ταυτότητά του. Η σύλληψή του προκάλεσε σφοδρές αντιδράσεις σε χιλιάδες Σέρβους οι οποίοι κινητοποιήθηκαν ενάντια στη σύλληψή του.

Κατά τη διάρκεια των κινητοποιήσεων σημειώθηκαν συγκρούσεις με την αστυνομία, ενώ οι διαδηλωτές αλλά και εκπρόσωποι του Σερβικού Ριζοσπαστικού Κόμματος ανέφεραν τη σύλληψη ως εθνική προδοσία ενώ υπερασπίστηκαν τον Στρατηγό Μλάντιτς ως ήρωα. Στη Σερβία, οι στρατιωτικές ικανότητες του Μλάντιτς είχαν αποκτήσει θρυλική φήμη. Μία βιογράφος του ανέφερε ότι ο Μλάντιτς παρέμενε ήρωας για πολλούς Σέρβους, οι οποίοι θα τον θεωρούν πάντοτε «μυθικό προστάτη του σερβικού λαού». Ωστόσο, το μέγεθος των εγκλημάτων για τα οποία κατηγορήθηκε —καθώς και η τεράστια οδύνη που προκάλεσε στους Βόσνιους και τους Κροάτες οι οποίοι εκδιώχθηκαν από εδάφη που προορίζονταν για τους Σέρβους— προκάλεσαν διεθνή αποτροπιασμό.

Ο ίδιος ο Μλάντιτς είχε αρνηθεί πως διέταξε τη σφαγή στην Σρεμπρένιτσα, λέγοντας πως υπεύθυνος ήταν ο πρώην πρόεδρος της Σερβίας, Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς. Τον Νοέμβριο του 1996 η νέα πρόεδρος της Σερβικής Δημοκρατίας της Βοσνίας, Μπιλιάνα Πλάβσιτς, απομάκρυνε τον Μλάντιτς από τη θέση του. Μέχρι τον Νοέμβριο του 2005 λάμβανε μία σύνταξη από τις αρχές της Σερβικής Δημοκρατίας της Βοσνίας.

Η οικογένεια του

Γεννήθηκε μέσα στη φτώχεια, στο απομακρυσμένο χωριό Bozanovici, στις 12 Μαρτίου 1943, όταν η περιοχή αποτελούσε μέρος του Ανεξάρτητου Κράτους της Κροατίας, κράτους-δορυφόρου τότε της ναζιστικής Γερμανίας, στο οποίο κυριαρχούσαν ακραίοι Κροάτες εθνικιστές, οι διαβόητοι για σφαγές και εγκλήματα πολέμου, Ustashe.

Ο πατέρας του, Neda Mladic, Σέρβος στην καταγωγή και μέλος της κομμουνιστικής αντιστασιακής οργάνωσης των Παρτιζάνων, σκοτώθηκε όταν ο Ratko ήταν ακόμη νήπιο. Η μητέρα του, Stana (Lalovic) Mladic, ανέθρεψε μόνη της εκείνον και τα δύο αδέλφια του. Οι εμπειρίες της οικογένειάς του καλλιέργησαν στον Μλάντιτς έναν βαθύ φόβο ότι οι Σέρβοι, εάν δεν βρίσκονταν σε θέση ισχύος, θα ήταν πάντοτε εκτεθειμένοι σε διώξεις από Κροάτες και άλλες εθνοτικές ομάδες.

«Είχε πολύ ισχυρή ψυχολογική συγκρότηση», είχε πει κάποτε ο ενας πρώην στρατηγός (Ratko Skrbic) που είχε υπηρετήσει υπό τις διαταγές του. «Έχει να κάνει με τη στρατιωτική τιμή. Ανατράφηκε με την αρχή ότι δεν πρέπει ποτέ να παραδίδεται». Το 1994, η κόρη του Άνα, φοιτήτρια ιατρικής, αυτοκτόνησε με το όπλο του.

Δεν μπορεί κανείς παρά να θαυμάσει το καλειδοσκόπιο των χρωμάτων που ενορχηστρώνει ο ήλιος κατά την ανάβασή του. Αποχρώσεις του ροζ, του πορτοκαλί και του χρυσού αναμειγνύονται σε μια αρμονική οθόνη, δημιουργώντας ένα συναρπαστικό πανόραμα που είναι ταυτόχρονα εφήμερο και αιώνιο.

Η υπόσχεση της επόμενης μέρας

Είναι μια υπενθύμιση ότι κάθε νέα μέρα είναι μια ευκαιρία για ανανέωση, η ευκαιρία να ξεκινήσουμε εκ νέου κάτω από το απαλό βλέμμα του ουράνιου συντρόφου μας. Η ομορφιά του ήλιου εκτείνεται πέρα ​​από την οπτική του γοητεία. Διαποτίζει την ίδια μας την ύπαρξη, ζεσταίνει τις ψυχές μας και μας εμποτίζει μια ανανεωμένη αίσθηση ζωτικότητας.

Το απαλό χάδι του ηλιακού φωτός στο δέρμα μας είναι μια απαλή υπενθύμιση της διασύνδεσης όλων των ζωντανών όντων με αυτήν την κοσμική πηγή ενέργειας. Είναι μια αίσθηση που ξεπερνά το φυσικό, φτάνοντας στη σφαίρα του συναισθήματος και του πνεύματος. Καθώς η μέρα ξετυλίγεται, ο ήλιος συνεχίζει την ουράνια χορογραφία του, ρίχνοντας συνεχώς μεταβαλλόμενα μοτίβα φωτός και σκιάς. Το παιχνίδι του ηλιακού φωτός στα φύλλα, η λάμψη των σταγόνων δροσιάς στο γρασίδι και ο χορός των αντανακλάσεων στο νερό — όλες αυτές οι περίπλοκες λεπτομέρειες συνδυάζονται για να σχηματίσουν μια συμφωνία υφών και αντιθέσεων.

Ο Ήλιος, βασιλιάς του κόσμου!

Η ομορφιά δεν βρίσκεται μόνο στο μεγαλείο του ήλιου αλλά στις λεπτές λεπτομέρειες που φωτίζει, αποκαλύπτοντας την ποίηση που υφαίνεται στην καθημερινότητά μας. Ο ήλιος δεν είναι απλώς ένας σιωπηλός παρατηρητής. Είναι ένας παραμυθάς. Κάθε ανατολή και δύση του ηλίου αφηγούνται μια ιστορία αρχών και τελειωμάτων, ελπίδας και προβληματισμού. Η αλλαγή της θέσης του ήλιου στον ουρανό σηματοδοτεί το πέρασμα του χρόνου, δημιουργώντας έναν φυσικό ρυθμό που μας καθοδηγεί στην πορεία τής ύπαρξής μας.

Στη λάμψη του, βρίσκουμε έμπνευση για να αγκαλιάσουμε το εφήμερο των στιγμών και να αγαπήσουμε την ομορφιά τόσο στην ανατολή όσο και στη δύση του ηλίου. Επιπλέον, ο ήλιος είναι ένα παγκόσμιο σύμβολο, σεβαστό σε πολιτισμούς και εποχές. Είναι πηγή έμπνευσης για καλλιτέχνες, ποιητές και ονειροπόλους. Ο τρόπος με τον οποίο λούζει αρχαία ερείπια με χρυσό φως ή ρίχνει μεγάλες σκιές στα σύγχρονα αστικά τοπία προκαλεί μια αίσθηση διαχρονικότητας – μια υπενθύμιση ότι, παρά τον συνεχώς μεταβαλλόμενο κόσμο, ο ήλιος παραμένει σταθερός, αξιόπιστος σύντροφος στο ταξίδι μας στον κόσμο.

Η επιρροή του ήλιου φτάνει στο πνευματικό βασίλειο, αγγίζοντας τον πυρήνα της ουσίας μας. Οι χρυσές ακτίνες του είναι σαν ψίθυροι έμπνευσης, που μας ενθαρρύνουν να κυνηγήσουμε τα όνειρά μας με ακλόνητη αποφασιστικότητα. Στον χορό του ηλιακού φωτός και της σκιάς, ανακαλύπτουμε όχι μόνο την εξωτερική ομορφιά του κόσμου αλλά και την εσωτερική λάμψη που βρίσκεται αδρανής μέσα μας. Ο ήλιος γίνεται μια μεταφορά για την ανακάλυψη του εαυτού μας, ένα φως καθοδήγησης που μας οδηγεί στην υλοποίηση του πλήρους δυναμικού μας.

Η ομορφιά φωτίζει τον κόσμο

Κάτω από την απέραντη έκταση του ουρανού, αφήστε την ομορφιά του ήλιου να μας εμπνεύσει όχι μόνο να γίνουμε μάρτυρες αλλά να συμμετέχουμε ενεργά στη συμφωνία της ύπαρξης, συμβάλλοντας τις μοναδικές μας νότες στην αιώνια μελωδία της ζωής. Καθώς πλοηγούμαστε στον περίπλοκο χορό του φωτός της ημέρας και του σούρουπου, ας κουβαλάμε μαζί μας τα μαθήματα του ήλιου. Ας είναι η ομορφιά του μια υπενθύμιση ότι, όπως ο ήλιος, έχουμε τη δύναμη να φωτίζουμε τον κόσμο γύρω μας.

Στις καθημερινές μας αναζητήσεις, ας προσπαθούμε να γίνουμε ποιητές, ζωγράφοι και αφηγητές, εμποτίζοντας κάθε στιγμή με την ίδια λάμψη που ο ήλιος κοσμεί τον ουράνιο καμβά κάθε μέρα.

Σε συνεργασία με το womanidol

«Σε αυτό το πλαίσιο, είναι σαφές ότι ένα πιθανό βήμα προς την εγκατάσταση βάσης UAV στη Ρόδο θα συνιστούσε παραβίαση του αποστρατιωτικοποιημένου καθεστώτος της νήσου και θα έβλαπτε την ειρήνη και τη σταθερότητα στο Αιγαίο, καθώς και τις σχέσεις καλής γειτονίας. Η Τουρκία θα συνεχίσει να προστατεύει αποφασιστικά τα δικαιώματα και τα συμφέροντά της που απορρέουν από διεθνείς συνθήκες και να λαμβάνει τα απαραίτητα μέτρα αναλόγως».

Τι δηλώνει η Άγκυρα για τους Patriot

Παράλληλα το τουρκικό υπουργείο Άμυνας χαρακτηρίζει θετικό βήμα τη μεταφορά των Patriot από την Κάρπαθο στην Κρήτη: «Το νομικό καθεστώς των νησιών με αποστρατιωτικοποιημένο καθεστώς ρυθμίζεται σαφώς από τις Συνθήκες Ειρήνης της Λωζάνης του 1923 και του Παρισιού του 1947. Δηλώνουμε σε κάθε ευκαιρία ότι η στρατιωτικοποίηση αυτών των νησιών από την Ελλάδα κατά παράβαση των συνθηκών είναι παράνομη και ότι αυτή η πρακτική πρέπει να εγκαταλειφθεί.

«Σε αυτό το πλαίσιο, θεωρούμε την απόφαση μεταφοράς των συστημάτων αεράμυνας Patriot από την Κάρπαθο στην Κρήτη ως ένα θετικό βήμα προς την αντιστροφή της τρέχουσας εσφαλμένης πρακτικής. Ως Τουρκία, θα συνεχίσουμε να υποστηρίζουμε όλα τα εποικοδομητικά βήματα που συμβάλλουν στην ενίσχυση της ειρήνης και της σταθερότητας στην περιοχή μας και που συμμορφώνονται με το διεθνές δίκαιο και τις υποχρεώσεις που απορρέουν από τις συνθήκες».

Διχογνωμία στην Αθήνα για τους Patriot

Δρομολογημένη φέρεται να είναι η επιστροφή της ελληνικής συστοιχίας Patriot μετά τη συμφωνία αμοιβαίας άμυνας μεταξύ Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν. Υπενθυμίζεται, ότι η συμφωνία των τριών σουνιτικών χωρών που υπεγράφη στη Μέκκα προβλέπει συλλογική αντίδραση των μελών σε περίπτωση επίθεσης.

Ήδη υπάρχει απόφαση αξιολόγησης κάθε μήνα της παραμονής της ελληνικής δύναμης Σαουδικής Αραβίας, με βασικό κριτήριο την ασφάλεια του στρατιωτικού προσωπικού. Ωστόσο, σύμφωνα με πληροφορίες, η ηγεσία του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, έπειτα από εισήγηση του στρατιωτικού επιτελείου έχει αποφασίσει την επιστροφή των ελληνικών Patriot μέσα στους επόμενους μήνες. Ο Νίκος Δένδιας δε, θα προχωρήσει στη σχετική εισήγηση στο ΚΥΣΕΑ, προκειμένου να δοθεί και τυπικά η έγκριση σε ανώτατο επίπεδο.

Πάντως, στην κυβερνητική παράταξη υπάρχει και αντίθετη άποψη, την οποία εξέφρασε ο βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας Άγγελος Συρίγος, ο οποίος μιλώντας στην τηλεόραση του ΣΚΑΙ, ανέφερε: «Εμείς βλέπουμε την παρουσία των Patriot για τις σχέσεις μας με τη Σαουδική Αραβία μέσα από το πρίσμα των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Είναι λάθος, θεωρώ. Η παρουσία των Patriot στην περιοχή μας δίνει δυνατότητα να καθόμαστε γύρω από το τραπέζι των μεγάλων που συνομιλούν….

Είναι λάθος να επιστρέψουν λόγω της συμφωνίας της Μέκκας. Μπορεί να χρειαστεί να επιστρέψουν για επιχειρησιακούς λόγους ή για άλλους λόγους. Αλλά λόγω της συμφωνίας της Μέκκας είναι μεγάλο λάθος. Όπου πηγαίνουν οι Τούρκοι δεν φεύγουμε εμείς, για όνομα του Θεού. Δηλαδή, είναι αυτοκαταστροφικό αυτό το πράγμα».

Αξίζει να σημειωθεί, ότι η ελληνική συστοιχία αντιαεροπορικών πυραύλων Patriot έχει προσφέρει ουσιαστική βοήθεια στην αεράμυνα της Σαουδικής Αραβίας κατά τη διάρκεια του πολέμου της Μέσης Ανατολής. Τα ελληνικά συστήματα, που έχουν αναπτυχθεί στις δυτικές ακτές της Σαουδικής Αραβίας από το 2021, στο πλαίσιο διμερούς συμφωνίας έχουν καταρρίψει ιρανικούς βαλλιστικούς πυραύλους και drones, που στόχευαν κυρίως πετρελαϊκές εγκαταστάσεις.

Μάλιστα, όπως έγινε σήμερα γνωστό, η Πυροβολαρχία Κατευθυνόμενων Βλημάτων Patriot της Ελληνικής Δύναμης Σαουδικής Αραβίας (ΕΛΔΥΣΑ) συμμετείχε, κατά τις μεταμεσονύκτιες ώρες της Πέμπτη 27 Αυγούστου, στην αντιμετώπιση εχθρικών Μη Επανδρωμένων Αεροχημάτων (UAVs), στο πλαίσιο της αποστολής της διεθνούς πρωτοβουλίας «Integrated Air Missile Defense (IAMD) Concept» για την υποστήριξη της αεράμυνας του Βασιλείου της Σαουδικής Αραβίας. Κόμματα της αντιπολίτευσης έχουν ζητήσει την επιστροφή των Patriot, επικαλούμενα τον κίνδυνο εμπλοκής στον πόλεμο, αλλά και την φιλοτουρκική στροφή της Σαουδικής Αραβίας.

Πρόκληση και για το καλώδιο

Νέα εστία έντασης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις δημιουργούν τα σχέδια επανεκκίνησης της πόντισης του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου, καθώς η Άγκυρα υποστηρίζει ότι θα πρέπει να ενημερώνεται και να συντονίζεται για οποιαδήποτε δραστηριότητα σε θαλάσσιες περιοχές όπου προβάλλει δικαιώματα.

Τουρκικές πηγές υποστηρίζουν ότι η Τουρκία δεν αντιτίθεται στην ανάπτυξη υποθαλάσσιων καλωδίων, αλλά ζητούν επικοινωνία μέσω της διπλωματικής οδού πριν από έρευνες ή εργασίες πόντισης σε περιοχές τις οποίες η Άγκυρα θεωρεί ότι εμπίπτουν στη δικαιοδοσία της. Επί του πρακτέου, η τουρκική θέση σημαίνει ότι η Άγκυρα διεκδικεί ρόλο στις αποφάσεις για έργα που πραγματοποιούνται στην Ανατολική Μεσόγειο, επικαλούμενη τις μονομερείς διεκδικήσεις της για την υφαλοκρηπίδα.

Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία μετά την απόφαση για επανεκκίνηση του έργου, με τη συμμετοχή του γαλλικού επενδυτικού ομίλου Meridiam. Η ελληνική κυβέρνηση έχει διαμηνύσει ότι η πόντιση θα προχωρήσει βάσει του σχεδιασμού. Η Άγκυρα είχε αντιδράσει έντονα και το 2024 στις έρευνες του ιταλικού πλοίου Ievoli Relume ανοιχτά της Κάσου. Τυχόν επανεμφάνιση πλοίων στην περιοχή για τις εργασίες του καλωδίου αναμένεται, συνεπώς, να αποτελέσει κρίσιμο τεστ για τις διαθέσεις της Τουρκίας.

Πρόκληση για τα θαλάσσια πάρκα 

Οι προκλήσεις δεν σταματούν εδώ, καθώς μερικές ημέρες μετά την ανακήρυξη θαλασσίων πάρκων σε Βόρειο Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο το τουρκικό πρακτορείο ειδήσεων Anadolu δημοσίευσε χάρτη με αυτά. Η απόφαση του Ερντογάν που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα της κυβερνήσεως της Τουρκίας προβλέπει ότι το θαλάσσιο πάρκο Φετιχιέ-Κας, έκτασης 2.170.603 εκταρίων, και το θαλάσσιο πάρκο Βορείου Αιγαίου, έκτασης 174.214 εκταρίων, τέθηκαν υπό καθεστώς προστασίας.

«Τα πρώτα θαλάσσια εθνικά πάρκα που κηρύχθηκαν στην Τουρκία αντικατοπτρίζουν την προτεραιότητα της προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος τόσο στα χωρικά της ύδατα όσο και στις θαλάσσιες ζώνες πέρα από αυτά», σημειώνεται. Στο κείμενο που συνοδεύει τον χάρτη του Anadolu σημειώνει πως τα πάρκα εκφράζουν την προτεραιότητα που δίνει η Τουρκία στην προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος όχι μόνο εντός των χωρικών υδάτων της αλλά και σε «θαλάσσιες ζώνες δικαιοδοσίας» πέρα από αυτά. Τα διατάγματα του Ερντογάν που δημοσιεύτηκαν στις 16 Αυγούστου ορίζουν τη δημιουργία πάρκων σε δύο σημεία:

Το πρώτο πάρκο εκτείνεται στην περιοχή μεταξύ της Φέτιγιε (επαρχία Μούγλα) και του Κας (επαρχία Αττάλειας). Η συγκεκριμένη χωροθέτηση περικλείει και αποκλείει ουσιαστικά ολόκληρη τη θαλάσσια περιοχή γύρω από το Καστελλόριζο, πέραν της τουρκικής αιγιαλίτιδας ζώνης, δηλαδή πέραν των 6 μιλίων. Το δεύτερο πάρκο εκτείνεται σε θαλάσσια περιοχή κοντά στις τουρκικές ακτές της Ραιδεστού και του Τσανάκαλε, εκτεινόμενο γεωγραφικά μεταξύ της Σαμοθράκης και της Λήμνου.

Σενάρια πολέμου 

Την ίδια στιγμή, σε τροχιά αυξημένης ετοιμότητας και επεξεργασίας σεναρίων εμπλοκής βρίσκεται το τουρκικό υπουργείο Άμυνας, παρακολουθώντας στενά τη διευρυνόμενη συνεργασία ανάμεσα στην Ελλάδα και το Ισραήλ, σύμφωνα με επίσημο έγγραφο που αποκαλύπτει το Nordic Monitor.

Σε επιστολή που εστάλη σε βουλευτή του τουρκικού κοινοβουλίου στις 10 Αυγούστου και φέρει την υπογραφή του υπουργού Άμυνας, Γιασάρ Γκιουλέρ, το ΥΠΑΜ γνωστοποιεί ότι οι εργασίες που αφορούν «πιθανή κρίση, ένταση και πόλεμο» στην ευρύτερη περιοχή συνεχίζονται σε στενό συντονισμό μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων κρατικών φορέων.

Η ασυνήθιστα σαφής αυτή αναφορά σε ενδεχόμενο πολέμου, περιλαμβάνεται σε απάντηση που εστιάζει ειδικά στη στρατιωτική διάταξη της Ελλάδας στο Αιγαίο και την αυξανόμενη αμυντική της σχέση με το Ισραήλ. Ο Γκιουλέρ συνέδεσε τον «προληπτικό» σχεδιασμό της Άγκυρας με την παραδοχή ότι, η Τουρκία παρακολουθεί στενά την ισραηλινο-ελληνική στρατιωτική συνεργασία, καθώς και τις εξελίξεις που επηρεάζουν τα τουρκικά συμφέροντα και την ασφάλεια στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

«Οι μελέτες σχετικά με κάθε είδους εξελίξεις, συμπεριλαμβανομένης πιθανής κρίσης, έντασης και πολέμου που ενδέχεται να προκύψουν στην περιοχή μας… συνεχίζονται σχολαστικά σε πλήρη συντονισμό με όλες τις μονάδες του κράτους μας», αναφέρεται χαρακτηριστικά στο επίσημο έγγραφο.

Η αναφορά σε συντονισμό όλων των κρατικών ιδρυμάτων υποδηλώνει ότι ο σχεδιασμός δεν περιορίζεται στις ένοπλες δυνάμεις, αλλά εμπλέκει ευρύτερους εθνικούς πόρους, παραπέμποντας σε προετοιμασίες για ευρεία κινητοποίηση απέναντι σε αυτό που η Άγκυρα εκλαμβάνει ως αναδυόμενο εχθρικό άξονα.

Η επιστολή δόθηκε ως απάντηση σε κοινοβουλευτική ερώτηση του βουλευτή του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP), Χασάν Οζτούρκμεν. Ο Οζτούρκμεν εξέφρασε την έντονη ανησυχία της Άγκυρας για τον εκσυγχρονισμό των ελληνικών δυνάμεων και την απόκτηση ισραηλινών οπλικών συστημάτων.

Επικαλέστηκε αναφορές για οχύρωση των ελληνικών νησιών κοντά στις τουρκικές ακτές με ισραηλινά συστήματα αεράμυνας, κατασκευή υπογείων στρατιωτικών εγκαταστάσεων, θωράκιση κέντρων επιχειρήσεων και αποθηκών πυρομαχικών, καθώς και αναβάθμιση διαδρόμων προσγείωσης. Παράλληλα, ρώτησε αν αναπτύσσονται εκεί συστοιχίες Patriot ή ισραηλινής προέλευσης συστήματα, ζητώντας να μάθει ποια αντίμετρα αναπτύσσει η Τουρκία απέναντι στην πολυεπίπεδη αντιαεροπορική ομπρέλα «Ασπίδα του Αχιλλέα» που σχεδιάζει η Αθήνα.

Ο Γκιουλέρ δεν αποχαρακτήρισε επιχειρησιακές λεπτομέρειες για τα τουρκικά αντίμετρα, ωστόσο το υπουργείο σημείωσε ότι παρακολουθεί συνεχώς τις ελληνικές δραστηριότητες που «παραβιάζουν τα δικαιώματα, συμφέροντα και ανησυχίες» της Τουρκίας, λαμβάνοντας ταχύτατα τα απαραίτητα μέτρα. Παράλληλα, επισήμανε ότι οι αλλαγές στην περιοχή ενδέχεται να δημιουργήσουν και «ευκαιρίες» για την προώθηση των εθνικών συμφερόντων.

Σχετικά με το Ισραήλ, το τουρκικό ΥΠΑΜ αναγνώρισε τη διεύρυνση της στρατιωτικής συνεργασίας με την Ελλάδα στη αμυντική βιομηχανία, τη στρατιωτική εκπαίδευση, τις ασκήσεις και την τεχνολογία, τονίζοντας ότι αυτή η σχέση παρακολουθείται «στενά» και διαβεβαιώνοντας ότι τα τουρκικά συμφέροντα στο Αιγαίο θα προστατευθούν «υπό οποιεσδήποτε συνθήκες».

Διαβήματα-πρόκληση από Ριάντ

Την ίδια στιγμή, η Σαουδική Αραβία προχώρησε σε δύο διαβήματα κατά της Αθήνας, ζητώντας το στρατηγικό υποθαλάσσιο καλώδιο δεδομένων East to Med Data Corridor (EMC) να μην διέλθει μέσω Ισραήλ, αλλά μέσω Συρίας, μία κίνηση που προφανώς ευνοεί την Τουρκία που είναι σύμμαχος του ισλαμικού καθεστώτος της Δαμασκού και επιδιώκει την υπονόμευση των ελληνικών-κυπριακών ενεργειακών και τηλεπικοινωνιακών δικτύων στη νοτιοανατολική Μεσόγειο, όπως και την συνεργασία με το Ισραήλ.

Μέσα σε λίγες εβδομάδες, στις 2 Ιουνίου και στις 17 Ιουλίου, το Ριάντ απέστειλε δύο τελεσιγραφικές ρηματικές διακοινώσεις στην Αθήνα, ζητώντας επιτακτικά την άμεση έκδοση αδειών για τις θαλάσσιες έρευνες. Στη δεύτερη διακοίνωση, οι Σαουδάραβες χαρακτήρισαν το ζήτημα κατεπείγον, προειδοποιώντας ότι οποιαδήποτε καθυστέρηση θα τινάξει στον αέρα τις χρηματοοικονομικές διευθετήσεις. Σε τηλεδιάσκεψη που είχε προηγηθεί με στελέχη της ελληνικής πρεσβείας, η κρατική εταιρία Center3, η οποία κατέχει το 72% του σχήματος έναντι 25% της ΔΕΗ και 3% της ελληνικής ΤΤΣΑ, εκτοξεύτηκαν απειλές για οριστική εγκατάλειψη του έργου.

Από τον περασμένο Φεβρουάριο, το Ριάντ πασχίζει παρασκηνιακά να αλλάξει ριζικά τη χερσαία διαδρομή μετά την Ιορδανία, επιβάλλοντας την είσοδο του καλωδίου στη Συρία, αντί για το Ισραήλ, πριν αυτό καταλήξει στη Μεσόγειο, με προορισμό την Κρήτη, τη Γένοβα και τη Μασσαλία, που αποτελεί τον κορυφαίο ευρωπαϊκό κόμβο δεδομένων.

Η μεθόδευση αυτή επιχειρεί να αποκόψει πλήρως το Ισραήλ από τα ευρωπαϊκά δίκτυα, ακυρώνοντας τον ρόλο του ως περιφερειακού παίκτη και εξυπηρετώντας ευθέως τις επιδιώξεις της Τουρκία για τον απόλυτο έλεγχο των διαδρόμων στη Μέση Ανατολή. Μπροστά σε αυτή τη στάση, η παραμονή της ελληνικής Πυροβολαρχίας Patriot στο σαουδαραβικό έδαφος, όπου βρίσκεται ανεπτυγμένη από τον Σεπτέμβριο του 2021 (συμβάλλοντας έμπρακτα στην υπεράσπιση του σουνιτικού βασιλείου) παραμένει εξαιρετικά αμφισβητήσιμη.

Η ελληνική κυβέρνηση επιχειρεί να διαχειριστεί τις ισορροπίες ανάμεσα στη σχέση με το Ριάντ και στον ρόλο της ως ευρωπαϊκής πύλης εισόδου για τον IMEC και τα συναφή έργα διασύνδεσης, χωρίς μέχρι στιγμής η Σαουδική Αραβία να έχει αποσυρθεί από αυτόν, αν και είναι προφανές ότι παίρνει σαφείς αποστάσεις.

Ο γαλλικός όμιλος δεν χρειάζεται συστάσεις στην Άγκυρα. Είναι πολύ γνωστός. Δραστηριοποιείται στην Τουρκία και αναλαμβάνει πολλά έργα, περιλαμβανομένων και κρατικών, γεγονός που σημαίνει ότι υπάρχουν κανάλια επικοινωνίας. Τούτο μπορεί να θεωρηθεί και θετικό και αρνητικό. Θα διαφανεί στην πράξη. Πολλά εξαρτώνται, λοιπόν, από τη στάση και την εν γένει συμπεριφορά της Άγκυρας. Κι αυτό επειδή, λανθασμένα, η Αθήνα σχεδιάζει λαμβάνοντας υπόψη πρωτίστως την τουρκική αντίδραση. Αυτό καθιστά την Ελλάδα αιχμάλωτη των τουρκικών ορέξεων.

Η Τουρκία σε ρόλο δραγάτη!

Σύμφωνα, πάντως, με τον ανταποκριτή της “Καθημερινής” των Αθηνών στην Τουρκία, Μανώλη Κωστίδη, η Άγκυρα επιμένει πως για να… επιτρέψει τη διεξαγωγή των ερευνών πρέπει να ερωτηθεί και να εγκρίνει! Σύμφωνα με την ανταπόκριση, τουρκικές πηγές ανέφεραν ότι “η Τουρκία δεν αντιτίθεται σε έργα υποθαλάσσιων καλωδίων ούτε επιδιώκει να παρεμποδίσει την ανάπτυξη διεθνών υποδομών συνδεσιμότητας”.

Η θέση της είναι ότι, “όταν προγραμματίζονται δραστηριότητες έρευνας ή πόντισης καλωδίων σε θαλάσσιες περιοχές επί των οποίων η Τουρκία έχει δηλώσει και διατηρεί κυριαρχικά δικαιώματα και δικαιοδοσία, το κράτος της σημαίας των εμπλεκόμενων πλοίων θα πρέπει, πριν από την έναρξη των δραστηριοτήτων αυτών, να επικοινωνεί με την Τουρκία μέσω της διπλωματικής οδού, με στόχο να διασφαλίζονται η απαραίτητη συνεργασία, ο συντονισμός και η αποφυγή αλληλοεπικάλυψης ή σύγκρουσης δραστηριοτήτων. Η Τουρκία θεωρεί ότι η προσέγγιση αυτή είναι πλήρως συμβατή με το διεθνές δίκαιο και την κρατική πρακτική”.

Η θέση της Άγκυρας είναι γνωστή και διαχρονική. Θα επιμένει θέλοντας να την επιβάλει. Το ερώτημα είναι το εξής: Εάν η γαλλική εταιρεία δεν απευθυνθεί στην Άγκυρα για άδεια, πώς θα αντιδράσει το καθεστώς Ερντογάν; Η Τουρκία εκβιάζει, προειδοποιεί, εκτοξεύει απειλές θέλοντας να επιβάλει τετελεσμένα, την πολιτική της. Δεν δοκιμάσθηκε, ωστόσο, η Άγκυρα στο άλλο πεδίο. Δηλαδή, να προχωρήσει η Αθήνα χωρίς φοβίες και να υλοποιήσει τους σχεδιασμούς της.

Το 2024 στην Κάσο πέτυχε το στόχο της καθώς οι έρευνες σταμάτησαν. Η Άγκυρα κατάφερε να παγώσει τις έρευνες και να σταματήσει το έργο. Η ελλαδική πλευρά δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο και μόνο στη γαλλική εταιρεία για να προχωρήσει η Ηλεκτρική Διασύνδεση, αλλά στις δικές της δυνάμεις, στη δική της αποφασιστικότητα.

Για τον λόγο αυτό, ειδικά με την κρίση του 2008, εμφανίζονται και διαδίδονται διεθνώς αρκετά αντισυστηματικά κινήματα, μερικές φορές ακόμη και αρνητικά αντισυστηματικά. Γενικότερα ο αντισυστημισμός έγινε μια νέα κριτική τάση. Όμως, το σύστημα επιβιώνει, παράγεται και αναπαράγεται διευρυμένα ή άμεσα, για να παραφράσουμε και τον Λεφέβρ, παρά τα σοβαρά αντισυστηματικά κινήματα τύπου Αγανακτισμένων, Nuit Débout, Κίτρινα Γιλέκα κ.α. που εμφανίστηκαν.

Και όχι μόνον αυτό. Βγαίνει κατά πολύ ισχυρότερο, σε τέτοιο βαθμό που κατορθώνει στη μετεξελιγμένη νέα δομή του πολεμοκρατικού αυταρχικού καπιταλισμού να ελέγχει την όποια αμφισβήτηση ή ενδοσυστηματική αντίθεση. Παρόλα αυτά η αντίθεση στο σύστημα και η ολική άρνησή του, είναι ο ακρογωνιαίος λίθος για όποια αυτόνομη κριτική τάση ή κατάσταση, ακόμη και ύπαρξη, πριν το σύστημα ελέγξει τα πάντα και τους πάντες μέσω της επέλασης του νεοφασισμού που προετοιμάζει μεθοδικά.

Απελευθερωτικά προτάγματα

H κριτική στο σύστημα είναι ολική, αποφασιστική, καθορισμένη. Αρνητικά καθορισμένη, αλλά όχι κριτική για την κριτική. Κριτική για τη διαμόρφωση καλύτερων συνθηκών για την πράξη, και μέσω πάντοτε της πράξης. Μεταπολεμικά το κίνημα είναι αναφορά. Έτσι, δεν σταματάει η συνεχής θεωρητικοποίηση για το κίνημα και πάντοτε την πράξη του κινήματος και γενικότερα την πράξη. Συγχρόνως συνεχίζει και αναπτύσσεται η συζήτηση ακόμη και κατά ομάδες από την χούντα ήδη.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο είναι αναγκαία η εναγώνεια προσπάθεια κωδικοποίησης όλων των ερευνών και των ατέλειωτων συζητήσεων. Με άλλα λόγια, η όλη πορεία –ειδικά από την Χούντα και μετά– ήταν η διαρκής θεωρητική αναζήτηση, ακόμη και  η περιπλάνηση (κατά τον Μπένζαμιν) σε θέματα, καταστάσεις, πρακτικές: Συνεχής διερώτηση, συνεχής διάλογος, συνεχής σωκρατική διαλογική φιλοσοφία (ή σωκρατικής τουλάχιστον έμπνευσης) για την αναζήτηση της νέας πάντοτε κριτικής στάσης, κατάστασης, πράξης.

Τα μέγιστα κριτικά-απελευθερωτικά προτάγματα και ειδικότερα τα νεώτερα: Μάης, Άνοιξη της Πράγας, κίνημα εργοστασιακών σωματείων βάσης, αυτοδιαχείρηση κ.τ.λ. μέσα από τη συστηματική, τη βαθειά και την επισταμένη μελέτη και γνώση τους διερευνώνται συστηματικά επισταμένα, υπό το φως πλέον των νεότερων πάντοτε επιστημονικών και θεωρητικών δεδομένων, εξελίξεων, διαφοροποιήσεων, κατακτήσεων. Εξάλλου η παγκοσμιοποίηση επέβαλε νέες αναθεωρήσεις και ανασυγκροτήσεις, έτσι ώστε οι παλιές βεβαιότητες δεν έχουν καμία ισχύ, υπόσταση και νόημα.

Όλα έπρεπε να ανασυγκροτηθούν. Έτσι, με βάση τη γνώση και την πείρα του κινήματος, αν δεν αλλάξει ή τουλάχιστον δεν διαφοροποιηθεί αισθητά η κοινωνική διαίρεση της εργασίας και ο άνθρωπος δεν μπει στο επίκεντρο των σύγχρονων αναζητήσεών μας, δεν έχει νόημα η όποια άλλη υπόθεση ή παραδοχή. Κι αυτό, επειδή θα ήταν πλέον κενές περιεχομένου. Επιβλήθηκε, λοιπόν, από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 μια νέα εκτεταμένη και συστηματική έρευνα, κυρίως σε επίπεδο εποικοδομήματος, ιδεολογικού και πολιτισμικού. Το εποικοδόμημα ήταν πλέον ένα νέο σύστημα, αν όχι το σύστημα.

Η “Ανήμορφη Τέχνη”

Ακόμη και πάνω στην πρωτοπόρα και ριζοσπαστική μοντέρνα τέχνη από το 1980 και εδώ δημιουργήθηκε διεθνώς ένα απίστευτο νέο εποικοδόμημα: Μουσεία, Συλλογές, Κέντρα παντού. Από τη θέση του Μαγιακόφσκι, “Σφαίρες στους τοίχους των μουσείων”, δημιουργήθηκε παγκόσμια ένα απίθανο σύστημα μουσείων μοντέρνας και σύγχρονης τέχνης. Πλέον μοιάζουν περισσότερο με θεσμοθετημένες σύγχρονες “εκκλησίες” της κουλτούρας όπως πρέπει, γκλάμουρ κ.τ.λ., παρά οργανικές-παιδαγωγικές καταστάσεις  της μοντέρνας τέχνης, όπως τα σκέφτονταν αφετηριακά ο Μαλρώ.

Ο απελευθερωτικός χαρακτήρας, το απελευθερωτικό βάρος της μοντέρνας τέχνης υπερκαλύφθηκε από το διακοσμητικό-ιδεολογικό, που της προέδωσαν οι σύγχρονοι ολιγάρχες. Παρόλα αυτά, με βάση την επαφή και τη συστηματική μελέτη της δομικά αμφισβητησιακής σύγχρονης “Ανήμορφης Τέχνης”, διαμορφώθηκε μια αλληλοεπίδραση με το μοναδικό πνευματικό, ιδεολογικό, πολιτισμικό περιεχόμενό της, υπό την προοπτική της ανάδειξής της. Συγχρόνως, όμως, με στόχο τον εμπλουτισμό και τη διεύρυνση του μοντέλου της σύγχρονης κριτικής θεωρίας, ενσωματώνοντας ακριβώς δημιουργικά τα απελευθερωτικά μοντέλα της ιστορικής και νεώτερης πρωτοπορίας.

Μόνιμη αναφορά πάντα ο εικαστικός Σκλάβος, που έκλεισε τραγικά μια περίοδο έντονων και παρατεταμένων αναζητήσεων της μεταπολεμικής μοντέρνας τέχνης από το 1946 μέχρι το 1967, που πέθανε τραγικά, και ο οποίος εισήγαγε νέα ανοιχτά και γενικότερα σύγχρονα σύνθετα μοντέλα σκέψης και πράξης, και έτσι δημιούργησε, μέσω και του έντονα αμφισβητησιακού πνεύματός του, τις βάσεις για νέες και σημαντικές ανοιχτές και πάντα αδογμάτιστες, και βέβαια αμφισβητησιακές έρευνες, δομές, μορφές και αναζητήσεις.

Από το σύστημα σε ένα νέο μοντέλο

Έτσι σιγά-σιγά αναβαθμίστηκε το επίπεδο της όλης θεωρητικής ανασυγκρότησης του μοντέλου, με κέντρο-αναφορά τις διαφοροποιήσεις που επέφερε η αυτονόμηση του εποικοδομήματος. Αυτό, αν και σε περίοδο έντονης, βαθιάς και παρατεταμένης κρίσης, είχε αρχίσει να μετατρέπει σε εξουσία και σε ιδεολογία κυριάρχησης (όχι σε ηγεμονία) το όλο και μεγαλύτερο υπερπλεόνασμα που πήγαινε στην τσέπη των νέων ολιγαρχών. Έχοντας συνειδητοποιήσει τις επερχόμενες βαθύτερες αλλαγές, η Νέα Κριτική Θεωρία άρχισε μια σχετική θεωρητική αυτονόμηση, κατά τα πρότυπα πάντοτε του Χάμπερμπας-Πουλαντζά.

Έτσι τέθηκαν ήδη από τότε οι βάσεις της επέκτασης της όλης έρευνας για την ιδεολογία, την κουλτούρα, την τέχνη και βέβαια για το σοσιαλισμό. Το περιεχόμενο και η μέθοδος που έπρεπε να ακολουθηθεί ήταν πάντα τα μεγάλα ζητούμενα, αν δεν θέλουμε να απομακρυνθούμε από το σοσιαλιστικό σκοπό. Αυτός ήταν η μέγιστη ίσως κατάκτηση – θεωρητική και ιδεολογική – του ιστορικού και νεώτερου ριζοσπαστικού κινήματος, και η οποία καθορίζει και διαπερνά σκέψεις και πράξεις.