H σημερινή εικόνα των εφοδιαστικών απειλών της EE έχει επαναληφθεί στο παρελθόν, με πιο γνωστή την περίπτωση της Πετρελαϊκής Κρίσης του 1973. Ωστόσο, η πιο κοντινή περίπτωση στις σημερινές συνθήκες ήταν η Κρίση του Σουέζ του 1956, καθώς αναδεικνύει την επικινδυνότητα της εξάρτησης εφοδιασμού υδρογονανθράκων της ΕΕ από πολλαπλά στενά ζωτικά εμπορικά περάσματα (chokepoints) του πλανήτη, ενώ παράλληλα υφίστανται παράγοντες αποτροπής της χερσαίας ενεργειακής ενοποίησης της με την Ρωσία.

Το 50% της ετήσιας προμήθειας της ΕΕ εξασφαλίζεται από τις ΗΠΑ, την Νορβηγία, το Καζακστάν και την Λιβύη. Περαιτέρω, η ΕΕ διαθέτει και στρατηγικά αποθέματα που μπορούν να διαρκέσουν για 3-4 μήνες  εάν υποτεθεί ότι σήμερα (Σεπτέμβριος 2026) διακόπτεται τελείως ο εφοδιασμός πετρελαίου. Ωστόσο, αυτό συνιστά δομική απειλή για την ΕΕ καθώς σε τέτοια κατάσταση ενεργοποίησης των στρατηγικών αποθεμάτων της, θα εισαχθούν κανονισμοί εφοδιασμού με δελτίο που θα σημάνει την κατάρρευση των μηχανισμών αγοράς.

Ο 1^ος Κυκλώνας: Ενέργεια κι ορυκτά καύσιμα

Οι παραπάνω συνθήκες αφήνουν ως μόνη διέξοδο της ΕΕ την εγχώρια αξιοποίηση των κοιτασμάτων υδρογονανθράκων – με έμφαση σε αυτά της Νοτιοανατολικής Μεσογείου – ώστε να αποφευχθεί η μακροχρόνια υπερπόντια εξάρτησή της από τους υψηλότερου κόστους υδρογονάνθρακες των ΗΠΑ και των όποιων χωρών εντάσσονται στην νέα ενεργειακή ραχοκοκαλιά.

Ωστόσο, ακόμη κι αυτή η επιλογή θα έχει σημαντικό πολιτικό και οικονομικό κόστος, καθώς για την επιβίωσή της αφενός θα χρειαστεί να αμβλύνει την ρητορική της ως περιβαλλοντικός ηγέτης του πλανήτη, αφετέρου να αναπτύξει ενδογενώς τεχνολογικές λύσεις υψηλότερου οικονομικού κόστους που αποσυνδέουν μερικώς την χρήση ορυκτών καυσίμων από τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις τους.

Η τελευταία επιλογή συνιστά την “χρυσή τομή” κι έχει ως κύριο ορατό πλεονέκτημα ην αναζωογόνηση της βιομηχανικής έρευνας της ΕΕ με δυνητικά μακροπρόθεσμα αποτελέσματα και της ενίσχυσης του ειδικά καταρτισμένου εργατικού δυναμικού της. Πρακτικά αυτή η πραγματικότητα συμπυκνώνεται στην δήλωση της Προέδρου της Επιτροπής Ursula von der Leyen που πρακτικά φωτογράφισε τα συστήματα αποθήκευσης και εμπορικής αξιοποίησης άνθρακα (Carbon Capture and Utilization Systems, CCUS) σε μια λογική βιομηχανικής συμβίωσης.

Αυτή η θέση εκφράζει ξεκάθαρα την αντίληψη ότι είναι αδύνατο να υποκατασταθούν πλήρως τα ορυκτά καύσιμα και τα παραπροϊόντα τους σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα 5 έως 10 ετών, δεδομένου ότι οι διαλείπουσες Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) στην ΕΕ καλύπτουν το 20% της χρήσης πρωτογενούς ενέργειας, ενώ παράλληλα συνεισφέρουν στο ~50% της παραγόμενης πρωτογενούς ενέργειας, όπου το σημαντικότερο κλάσμα αυτού του ποσοστού (50%) κατευθύνεται στην παραγωγή ηλεκτρισμού.

Περαιτέρω, η συζήτηση για την επαναφορά της πυρηνικής σχάσης αναζωογονείται στην Ευρώπη – ακόμη και στην Ελλάδα με την Πράξη Υπουργικού Συμβουλίου (ΠΥΣ) 28 στις 24/082026– σε συνάρτηση με την ανάπτυξη αντιδραστήρων νέας γενεάς, η οποία ωστόσο θα αποδώσει σε όρους υποκατάστασης ορυκτών καυσίμων σε ορίζοντα 15ετίας και άνω. Ακόμα περισσότερο, η συνεισφορά της ΕΕ στις διεθνείς εκπομπές CO2 φθάνει μόνον στο ~3.6%, την στιγμή που η Κίνα, η Ινδία και οι ΗΠΑ είναι υπεύθυνες για άνω του 50% αυτών.

Η πρώτη χώρα της ΕΕ σε εκπομπές είναι η Γερμανία, η οποία βρίσκεται στην 10^η θέση της διεθνούς κατάταξης, ακολουθούμενη από την Ιταλία στην 18η. Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι η ΕΕ: (α) έχει χαμηλό μερίδιο εκπομπών σε σχέση με την συνεισφορά της στο διεθνές προϊόν (~14%), (β) εφαρμόζει πολιτικές που δεν δεσμεύουν αυτομάτως τις εθνικές πολιτικές χωρών εκτός της επικράτειάς της, ενώ (γ) η περαιτέρω μείωση καθίσταται ιδιαίτερα ακριβή και δυσχερής εφόσον έστω και 0,1% περαιτέρω μείωσης αντισταθμίζεται από μερικούς μήνες – ίσως κι εβδομάδες – από αύξηση της παραγωγής της Κίνας και της Ινδίας.

Ο 2^ος Κυκλώνας

Οι Στρατηγικές και Κρίσιμες Πρώτες Ορυκτές Ύλες ΣΚΟΠΥ συνιστούν πιθανόν τον παράγοντα υψηλότερου κινδύνου για την ΕΕ, λόγω της εξάρτησης που δημιουργούν για το σχέδιο της επιθετικής ενεργειακής μετάβασής της, την σχεδόν μονοπωλιακή θέση της Κίνας σε όλα τα στάδια του εφοδιασμού (αποθέματα-εξορύξεις, εξευγενισμός και κανάλια διανομής) και της καθετοποίησής της, καθώς και της ζωτικότητάς τους για την αναδυόμενη αμυντική βιομηχανία της.

Ορισμένα ΣΚΟΠΥ του καταλόγου της Πράξης της ΕΕ για τα Κρίσιμα Ορυκτά (Critical Raw Materials Act), όπως το Νικέλιο κι ο Χαλκός συσχετίζονται περισσότερο ή λιγότερο με την τιμή του αργού πετρελαίου, ώστε να υπάρχει η δυνατότητα εφαρμογής εργαλείων αντιστάθμισης χρηματοπιστωτικού κινδύνου (risk hedging) μέσω παραγώγων συμβολαίων.

Ωστόσο, για άλλα ΣΚΟΠΥ, όπως το Βανάδιο και οι Σπάνιες Γαίες, οι συσχετίσεις είναι από ανύπαρκτες έως κι αδύναμες, στοιχείο που χαρακτηρίζει τις υπερβολικά συγκεντρωμένες αγορές με ισχύ στην διεθνή εφοδιαστική αλυσίδα κι έλλειψη αναγνωρίσιμων μοτίβων, ώστε να μεγιστοποιείται η αβεβαιότητα.

Αυτή κατάσταση έχει αναγνωριστεί από την ΕΕ μέσα από την ανακοίνωση του σχεδίου RESourcEU που ωστόσο για να αμβλυνθεί μέχρι το 2030, απαιτεί την εκ νέου ενεργοποίηση υφιστάμενων εξορυκτικών δραστηριοτήτων με αξιοποίηση των παραπροϊόντων των ορυχείων -κατά το πρότυπο της αναπροσαρμογής των μεταλλείων Βωξίτη για την παραγωγή Γαλλίου– και την ελαχιστοποίηση των κοινωνικών αντιδράσεων που παρατηρούνται σε νέα εξορυκτικά σχέδια.

Περαιτέρω, η κατάσταση επιβαρύνεται εάν ληφθεί υπόψιν πως υφίσταται μόνον προσωρινή αναστολή των εμπορικών περιορισμών της Κίνας που θα αναθεωρηθεί τον Νοέμβριο του 2026. Ωστόσο, από τις 24/07/2026, ως απάντηση του 21ου πακέτου μέτρων της ΕΕ εναντίον της Ρωσίας, η Κίνα ονομάτισε 14 κρίσιμους οργανισμούς για την αμυντική βιομηχανία της ΕΕ, στους οποίους επέβαλε πλήρεις εμπορικούς περιορισμούς στον εφοδιασμό ΣΚΟΠΥ, ενώ προειδοποίησε και τους πιθανούς ενδιάμεσους προμηθευτές να αποφύγουν πρακτικές τριγωνικών συναλλαγών που δύνανται να παρακάμψουν τους περιορισμούς.

Ο 3^ος Κυκλώνας: Γεωργία

Ενώ η γεωργία της ΕΕ μπορεί να καλύψει τις διατροφικές ανάγκες του πληθυσμού, η υψηλή της εξάρτηση σε κρίσιμους ενδιάμεσους συντελεστές παραγωγής την καθιστά ιδιαίτερα ευάλωτη. Ενδεικτικά, στις ζωοτροφές υψηλού πρωτεϊνικού περιεχομένου η ΕΕ έχει μόλις 29% αυτονομία, εξαρτώμενη κατά ~71% από την Βραζιλία, την Αργεντινή και τις ΗΠΑ.

Αν και συνολικά η γεωργική παραγωγή της ΕΕ συνιστά ένα ιδιαίτερα υπολογίσιμο διεθνές μέγεθος, η παραγωγική και εισοδηματική δομή της χαρακτηρίζεται από σοβαρές ανισότητες. Συγκεκριμένα, σε σύνολο ~9 εκ. γεωργικών μονάδων στην ΕΕ, το 65% των αγροκτημάτων της ΕΕ είναι κάτω των 50 στρεμμάτων με ετήσια έσοδα κάτω των EUR 8.000. Από αυτό το 65%, το 33% έχει έσοδα κάτω από EUR 2.000 ευρώ. Στον αντίποδα, μόλις το ~3% των μονάδων παράγει το ~60% της οικονομικής αξίας του γεωργικού προϊόντος, επιτυγχάνοντας ετήσια έσοδα άνω των EUR 250.000, ενώ το ~70% της συνολικής γεωργικής γης της ΕΕ ελέγχεται από το 7.6% των γεωργικών μονάδων -στην πλειονότητά τους μεγάλων, άνω των 500 στρεμμάτων.

Κατά βάση, αναφερόμενοι στην ευρωπαϊκή γεωργία μιλάμε για μικρής κλίμακας αυτόνομα οικογενειακά αγροκτήματα τα οποία είναι αδύνατον να απορροφήσουν το αυξημένο κόστος της εφοδιαστικής αλυσίδας, ενώ αδυνατούν να αναπτύξουν καινοτομίες δίχως πρόσβαση σε χρηματοπιστωτικά εργαλεία – σε αντίθεση με τις μεγάλες γεωργικές μονάδες. Η κατάσταση αυτή επιβαρύνεται από την συμφωνία ΕΕ-MERCOSUR, καθώς πολλά προϊόντα – κυρίως βοοειδή – αναμένεται να υποκατασταθούν από εισαγόμενα, γεγονός που ακυρώνει τις πολιτικές της ΕΕ για την αναγεννητική γεωργία, την καθετοποίηση και την παραγωγική αυτονομία της μέσα από την ενδογενή ανάπτυξη του φυσικού κεφαλαίου της.

Παράλληλα, η μακροχρόνια ανάπτυξη μια ποιοτικής γεωργίας της ΕΕ “κανιβαλίζεται” προκειμένου να ενισχυθεί η αυτοκινητοβιομηχανία της σε μια τακτική ενίσχυσης των πωλήσεών της στις χώρες της MERCOSUR κι αναδιάταξής της σε σχέση με τον διεθνή ανταγωνισμό για την ηλεκτροκίνηση. Τέλος, δεδομένου ότι αναγεννητική γεωργία – τουλάχιστον στην πρώτη της φάση – απαιτεί υψηλές δαπάνες σε Έρευνα & Ανάπτυξη (Research and Development, R&D), είναι εξαιρετικά πιθανή η πραγματοποίηση Ξένων Άμεσων Επενδύσεων (ΞΑΕ) από τα μεγάλα αγροκτήματα της ΕΕ απευθείας στις χώρες της MERCOSUR αντί των επενδύσεων εντός της ΕΕ.

Σύνοδος συνθηκών 2026-2030

Από τα παραπάνω, συμπεραίνεται πως η ΕΕ διαθέτει ένα ιδιαίτερα συμπιεσμένο παράθυρο για να εφαρμόσει αποφασιστικά ένα σχέδιο ολικής αναδιάταξης της οικονομίας της, προκειμένου να αποφύγει την πολλαπλή εφοδιαστική ομηρία της εντός της ερχόμενης πενταετίας.

Οι πρώτες ενδείξεις αυτής της κατάστασης ωστόσο θα αρχίσουν να εμφανίζονται σε κλίμακα μόλις μερικών μηνών, μέχρι και το τέλος του 2026, όπου η πρώτη, άμεσα διαθέσιμη αλλά κι ακριβή οικονομικά επιλογή είναι η διατήρηση των στρατηγικών αποθεμάτων υδρογονανθράκων σε επίπεδο τροφοδοσίας ορίζοντα 4-6 μηνών, η δημιουργία στρατηγικών αποθεμάτων ΣΚΟΠΥ 6-12 μηνών – κατά το πρότυπο των ΗΠΑ – και η κλιμάκωση της υποκατάστασης εισαγόμενων κρίσιμων πόρων για την γεωργία με εφαρμογή αναγεννητικών μεθόδων.

Συνάμα, τα στοιχεία στενότητας χώρου κατοικίας αποτυπώνουν πολύ μεγάλη απόκλιση μεταξύ Νότου και Βορρά, ιδιαίτερα στα νοικοκυριά με τρία ή περισσότερα παιδιά (Σχήμα 6). Η στεγαστική στενότητα λειτουργεί ως φυσικός και οικονομικός ανασταλτικός παράγοντας για τη διεύρυνση της οικογένειας.

Αντίστοιχα, ο δείκτης νέων εκτός απασχόλησης, εκπαίδευσης και κατάρτισης (NEETs, 15–29 ετών), συμπυκνώνει τη δομική αδυναμία ομαλής μετάβασης στην ενηλικίωση. Παρά τη σχετική βελτίωση σε σύγκριση με το 2015, η Ελλάδα (13,6%), η Ιταλία (13,3%) και η Ισπανία (11,5%) απέχουν αισθητά από τον ευρωπαϊκό στόχο του 9%, σε πλήρη αντιδιαστολή με τη Σουηδία (5,9%) και τη Νορβηγία (7,0%) (Σχήμα 7).

Γονιμότητα και κίνδυνος φτώχειας

Η ανάλυση της υλικής στέρησης και του κινδύνου φτώχειας αποκαλύπτει τρεις κρίσιμες θεσμικές διαστάσεις: Υψηλή υλική στέρηση παιδιών: Στον Νότο, τα ποσοστά υλικής στέρησης για παιδιά κάτω των 16 ετών ανέρχονται σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα (Ελλάδα 33,6%, Ισπανία 20,5% το 2024). Για παιδιά έως 4 ετών διαμορφώνονται στο 32,0% στην Ελλάδα και 19,8% στην Ισπανία (Σχήμα 8). Αντίθετα, στη Βόρεια Ευρώπη, τα αντίστοιχα ποσοστά διατηρούνται πολύ χαμηλότερα (Σουηδία και Νορβηγία 5,6% για ηλικίες κάτω των 16 ετών· 4,2% και 4,5% για ηλικίες μικρότερες των τεσσάρων ετών, ενώ η Φινλανδία καταγράφει 10,0%).

Πρωτογενής ανισότητα: Αφορά την ανισότητα και τον κίνδυνο φτώχειας που παράγονται από τους μηχανισμούς της ελεύθερης αγοράς (όπως μισθοί, τύπος σύμβασης, ανεργία), πριν από οποιαδήποτε κρατική παρέμβαση (όπως φόροι, επιδόματα, κοινωνικές μεταβιβάσεις). Διαπιστώνεται ότι τα παιδιά (κάτω των 18 ετών) αντιμετωπίζουν σχεδόν παντού υψηλότερο κίνδυνο φτώχειας, σε σύγκριση με τον γενικό πληθυσμό και τους ηλικιωμένους (Σχήμα 9).

Πριν από τις κοινωνικές μεταβιβάσεις, η παιδική φτώχεια στη Σουηδία (32,5%) και τη Νορβηγία (29,2%) είναι υψηλότερη από την αντίστοιχη της Ελλάδας (28,8%). Το εύρημα αυτό επιβεβαιώνει ότι οι βόρειες οικονομίες παράγουν υψηλή πρωτογενή αγοραία ανισότητα, η οποία όμως εξουδετερώνεται αποτελεσματικά από το κράτος πρόνοιας (Σχήμα 10).

Αποτυχία αναδιανομής: Οι κοινωνικές μεταβιβάσεις μειώνουν την παιδική φτώχεια (<18 ετών) κατά 18,3 ποσοστιαίες μονάδες στη Νορβηγία και 16,2 στη Φινλανδία. Στην Ελλάδα η μείωση είναι μόλις 6,0 μονάδες (από 28,8% σε 22,8%), ενώ η Ισπανία διατηρεί παιδική φτώχεια 28,4% μετά τις μεταβιβάσεις (Σχήμα 10). Στην Ελλάδα αποτυπώνεται μια σαφής ηλικιακή μεροληψία του συστήματος προστασίας, καθώς ο κίνδυνος φτώχειας για τα παιδιά (22,8%) παραμένει υψηλότερος από εκείνον των ηλικιωμένων άνω των 65 ετών (20,9%).

Αγορά εργασίας και θεσμικός κορεσμός

Η συγκριτική ανάλυση των επιμέρους χωρών αναδεικνύει ότι οι παραδοσιακοί σχεδιασμοί δημόσιας πολιτικής αντιμετωπίζουν πλέον ανυπέρβλητα όρια αποτελεσματικότητας. Η γενικευμένη σύγκλιση των δεικτών γονιμότητας σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα (ΣΔΓ < 1,5) εκφράζει την παράλληλη εξάντληση δύο θεμελιωδώς διαφορετικών κοινωνικοοικονομικών υποδειγμάτων.

Η ομάδα των νοτιοευρωπαϊκών χωρών, πέρα από τους διαρθρωτικούς περιορισμούς που αντιμετωπίζει, χαρακτηρίζεται και από βαθιά θεσμική δυσπιστία απέναντι στο κράτος και τους δημόσιους θεσμούς. Η πλειονότητα των πολιτών δηλώνει ότι δεν εμπιστεύεται την κυβέρνησή τους – ποσοστά που ανέρχονται σε 71% στην Ελλάδα, 66% στην Ισπανία και 65% στην Ιταλία – (European Commission, 2024).

Το αδιέξοδο είναι ταυτόχρονα υλικό και θεσμικό: Η εργασιακή ανασφάλεια, η στεγαστική κρίση και η ανεπάρκεια των δημόσιων υποδομών φροντίδας μετακυλούν σημαντικό μέρος του κόστους ανατροφής στην οικογένεια. Ως αποτέλεσμα, η τεκνοποίηση συνδέεται με άμεση και σημαντική οικονομική επιβάρυνση, η οποία αποτυπώνεται και μέσω του φαινομένου της «ποινής της μητρότητας» (child penalty) (Moreira et al., 2024· Ciminelli, Schwellnus & Stadler, 2021).

Αντίθετα, η ομάδα των σκανδιναβικών χωρών χαρακτηρίζεται από υψηλό βαθμό θεσμικής επάρκειας, ο οποίος, ωστόσο, συνυπάρχει με μια μορφή υπαρξιακής αποσύνδεσης. Παρά την ανάπτυξη ισχυρών και καθολικών συστημάτων κοινωνικής προστασίας, η γονιμότητα υποχωρεί υπό την επίδραση βαθύτερων συμπεριφορικών και αξιακών μετασχηματισμών.

Η αποδυνάμωση των σταθερών συντροφικών σχέσεων, η αυξανόμενη έμφαση στην εργασία ως βασικού πεδίου προσωπικής νοηματοδότησης, οι υψηλές απαιτήσεις που συνδέονται με τα σύγχρονα πρότυπα γονεϊκότητας, καθώς και οι διάχυτες υπαρξιακές και περιβαλλοντικές ανησυχίες περιορίζουν την προστατευτική αποτελεσματικότητα των υφιστάμενων μηχανισμών κοινωνικής πολιτικής. Επομένως, η θεσμική πληρότητα, μολονότι μειώνει τα υλικά εμπόδια προς την τεκνοποίηση, δεν επαρκεί από μόνη της για την αναστροφή της πτωτικής τάσης της γονιμότητας (Dommermuth et al., 2025; Hellstrand et al., 2021; OECD, 2024).

Η «ποινή μητρότητας» στην αγορά εργασίας

Τα δεδομένα απασχόλησης επιβεβαιώνουν με τον καλύτερο τρόπο την παράλληλη αυτή εξάντληση. Στις χώρες της Νότιας Ευρώπης, η τεκνοποίηση λειτουργεί ως παράγοντας ουσιαστικής μείωσης της συμμετοχής ή εξόδου των γυναικών από την αγορά εργασίας. Ο σημαντικός περιορισμός της απασχόλησης των μητέρων 20-49 ετών με 3+ παιδιά (56,0% στην Ισπανία, 53,7% στην Ελλάδα, 39,1% στην Ιταλία) το 2025 αποδεικνύει ότι η απουσία υποδομών καθιστά την απόκτηση τριών ή περισσότερων παιδιών σχεδόν απαγορευτική.

Στον Σκανδιναβικό Βορρά, η μητρότητα δεν εμποδίζει την επαγγελματική ζωή, καθώς τα αντίστοιχα ποσοστά απασχόλησης των μητέρων με 3+ παιδιά διατηρούνται εξαιρετικά υψηλά (83,5% στη Σουηδία, 86,2% στη Νορβηγία, 64,7% στη Φινλανδία), επιβεβαιώνοντας ότι η εκεί πτώση δεν οφείλεται σε οικονομικούς περιορισμούς (Σχήμα 11).

Υπολογίζοντας τη συγκρίσιμη επίδραση της μητρότητας στην απασχόληση (για γυναίκες 20–49 ετών με τουλάχιστον ένα παιδί ηλικίας <6 ετών σε σύγκριση με άτεκνες γυναίκες της ίδιας ηλικιακής ομάδας) για το 2025, επιβεβαιώνεται η απόκλιση μεταξύ των εξεταζόμενων χωρών (Σχήμα 12).

Στην Ελλάδα (-5,8 ποσοστιαίες μονάδες: 61,9% έναντι 67,7%) και την Ισπανία (-5,5 μονάδες: 67,1% έναντι 72,6%) καταγράφεται η εντονότερη «ποινή μητρότητας», ενώ στην Ιταλία η αρνητική επίδραση διαμορφώνεται στις -3,3 μονάδες (56,6% έναντι 59,9%). Στη Φινλανδία η απόκλιση περιορίζεται στις -2,3 μονάδες, ενώ αντίθετα στη Σουηδία (+2,8 μονάδες: 79,9% έναντι 77,1%) και τη Νορβηγία (+4,3 μονάδες: 82,1% έναντι 77,8%) η επίδραση είναι θετική (motherhood premium), αποδεικνύοντας τη δομική υποστήριξη της εργαζόμενης μητέρας μέσω των καθολικών υποδομών φροντίδας.

Η διαχρονική σύγκριση με το 2011 αποκαλύπτει τη βαθύτερη δομική εξέλιξη του φαινομένου. Το 2011 – στο κορύφωμα της κρίσης χρέους – η γυναικεία απασχόληση στην Ελλάδα ήταν εξαιρετικά συμπιεσμένη συνολικά (54,4% για άτεκνες γυναίκες), συγκαλύπτοντας τεχνητά την απόκλιση στις -2,0 ποσοστιαίες μονάδες.

Καθώς η συνολική απασχόληση των γυναικών ανέκαμψε το 2025 (στο 67,7%), η απουσία παράλληλης επέκτασης των υποδομών προσχολικής φροντίδας διεύρυνε την ποινή μητρότητας στην Ελλάδα στις -5,8 μονάδες. Αντίθετα, η Φινλανδία πέτυχε εντυπωσιακή συρρίκνωση του χάσματος (από -16,7 μονάδες το 2011 σε -2,3 μονάδες το 2025), ενώ η Σουηδία μετέτρεψε πλήρως την απόκλιση σε θετικό πρόσημο (+2,8 μονάδες).

Όρια και κορεσμός των υφιστάμενων πολιτικών

Οι δημόσιες πολιτικές προσκρούουν πλέον σε βαθιά διαρθρωτικά όρια. Στις χώρες του Σκανδιναβικού Βορρά, τα περιθώρια περαιτέρω ενίσχυσης της αποτελεσματικότητάς τους φαίνεται να έχουν σε μεγάλο βαθμό εξαντληθεί. Η δημογραφική υποχώρηση δεν αποδίδεται πρωτίστως σε θεσμικά ελλείμματα, αλλά σε βαθιές αξιακές και κοινωνικές μετατοπίσεις, όπως η διεύρυνση της ατομικής διαβίωσης, ο εργασιοκεντρισμός, η καθυστέρηση της οικογενειακής δημιουργίας και η επικράτηση ολοένα απαιτητικότερων προτύπων γονεϊκότητας (Dommermuth et al., 2025· OECD, 2024). Απέναντι σε αυτές τις συμπεριφορικές και υπαρξιακές μεταβολές, οι καθιερωμένες πολιτικές παρεμβάσεις αποδεικνύονται, εκ των πραγμάτων, περιορισμένης αποτελεσματικότητας.

Στον Ευρωπαϊκό Νότο, αντιθέτως, οι πολιτικές παρεμβάσεις συχνά αποτυγχάνουν επειδή εφαρμόζονται σε ένα ιδιαίτερα ασταθές κοινωνικοοικονομικό περιβάλλον. Η στεγαστική κρίση, η παρατεταμένη εργασιακή επισφάλεια και η ανεπάρκεια των δημόσιων υποδομών φροντίδας δημιουργούν συνθήκες υπό τις οποίες κάθε μεμονωμένο μέτρο κινδυνεύει να αποδυναμωθεί, ή να ακυρωθεί από τα εξωτερικά δεδομένα, χωρίς να παράγει ουσιαστικά και διατηρήσιμα αποτελέσματα (OECD, 2024).

Κατά συνέπεια, ο σχεδιασμός και η εφαρμογή των πολιτικών προσκρούουν σε μια θεμελιώδη διαρθρωτική ασυμβατότητα. Στον Βορρά, οι πολιτικές καλούνται να ανταποκριθούν σε αξιακές και υπαρξιακές μετατοπίσεις, καθώς και στις αυξανόμενες περιβαλλοντικές ανησυχίες. Στον Νότο, αντίθετα, δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την έλλειψη βασικών κοινωνικών υποδομών, ούτε να θεραπεύσουν τα ελλείμματα θεσμικής εφαρμογής και ελέγχου, τα οποία συχνά συνδέονται με χαμηλότερα επίπεδα εμπιστοσύνης προς τη δημόσια διοίκηση (OECD, 2025· 2026).

Η παγκόσμια δημογραφική πραγματικότητα

Σε ευρύτερο αναλυτικό επίπεδο, η σύγχρονη δημογραφική δυναμική υποδηλώνει μια ευρείας κλίμακας πολιτισμική και συμπεριφορική μετατόπιση. Στον πυρήνα της βρίσκονται η διαρκής μετάθεση της έναρξης της τεκνοποίησης σε μεγαλύτερες ηλικίες, η συνειδητή επιλογή μικρότερου οικογενειακού μεγέθους και η παγίωση της εκούσιας ατεκνίας. Η δημογραφική αυτή μεταβολή επηρεάζει πλέον καθοριστικά και χώρες όπως η Τουρκία – με συνολικό δείκτη γονιμότητας 1,42 το 2025 – και η Αλβανία – με αντίστοιχο δείκτη 1,21 το 2023 –, οι οποίες μέχρι πρόσφατα χαρακτηρίζονταν από σχετικά υψηλή γονιμότητα και ισχυρούς οικογενειακούς δεσμούς.

Όπως επισημαίνει η νομπελίστρια Claudia Goldin (2026), η υποχώρηση της γονιμότητας αποτελεί πλέον οικουμενικό φαινόμενο, το οποίο υπερβαίνει επιμέρους πολιτισμικά, θρησκευτικά και θεσμικά πλαίσια: «Η μείωση της γονιμότητας είναι παντού. Περισσότερα από τα μισά από τα 193 κράτη-μέλη των Ηνωμένων Εθνών έχουν σήμερα (περίπου το 2022) συνολικό δείκτη γονιμότητας χαμηλότερο από το επίπεδο αναπλήρωσης των 2,1 γεννήσεων ανά γυναίκα.

Οι χώρες αυτές αντιπροσωπεύουν τα δύο τρίτα του παγκόσμιου πληθυσμού. Ο συνολικός δείκτης γονιμότητας (TFR) παγκοσμίως ανέρχεται σήμερα σε 2,27. Αν και οι περισσότερες χώρες με υψηλή γονιμότητα βρίσκονται στην Υποσαχάρια Αφρική, ακόμη και εκεί τα ποσοστά γεννήσεων σημειώνουν πτώση. Η δημογραφική συρρίκνωση αποτελεί τη νέα παγκόσμια πραγματικότητα».

Μητρότητα και γονιμότητα: Αντί επιλόγου

Η συγκριτική επισκόπηση καταδεικνύει ότι η δημογραφική υποχώρηση στην Ευρώπη εκδηλώνεται μέσω διακριτών αιτιακών μηχανισμών. Στις Σκανδιναβικές χώρες, το φαινόμενο συνδέεται πρωτίστως με τη μετατόπιση των αξιακών παραδειγμάτων και τον επαναπροσδιορισμό των προσωπικών προτεραιοτήτων. Αντιθέτως, στον Ευρωπαϊκό Νότο, τροφοδοτείται από συστημικές διαρθρωτικές ανισορροπίες, με κύριους άξονες το στεγαστικό πρόβλημα και την παρατεταμένη εργασιακή επισφάλεια των νέων.

Τα ευρήματα της ανάλυσης επιβεβαιώνουν ότι η μείωση της γονιμότητας δεν συνιστά παροδική διακύμανση, αλλά έκφραση μιας βαθιάς κοινωνικής μετατόπισης που υπερβαίνει την εμβέλεια των παραδοσιακών εργαλείων πολιτικής. Η συστηματική κατανόηση αυτών των διαφοροποιημένων αιτιωδών διαδρομών αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για τη διατύπωση στοχευμένων, τεκμηριωμένων και χωρικά προσαρμοσμένων παρεμβάσεων.

Ο σχεδιασμός των πολιτικών οφείλει να αναδιαμορφωθεί ώστε να ανταποκρίνεται σε ένα περιβάλλον παρατεταμένα χαμηλής γονιμότητας και περιορισμένης πληθυσμιακής δυναμικής, θέτοντας στο επίκεντρο την οικονομική βιωσιμότητα, την κοινωνική συνοχή και την ποιότητα ζωής. Όπως επισημαίνεται στις αναλύσεις του Nordregio (Cedergren, Salonen & Tomren, 2025), η στρατηγική προτεραιότητα πρέπει να μετατοπιστεί από την ανέφικτη προσπάθεια αποτροπής της πληθυσμιακής συρρίκνωσης, στη συστηματική διαχείριση των συνεπειών της, με γνώμονα τη θεσμική προσαρμογή και τη διασφάλιση της κοινωνικής ευημερίας.

Ο Διονύσης Μπαλούρδος είναι Ομότιμος Διευθυντής Ερευνών στο Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών

Πρέπει να προσθέσουμε, για να έχουμε όλη την εικόνα, ότι δέκα χώρες της ΕΕ, ανάμεσα στις οποίες η Γαλλία, η Ιταλία και η Πολωνία – δεν έχουν ακόμη επικυρώσει τη συμφωνία, λόγω και των αντιδράσεων των αγροτών τους. Το γεγονός αυτό περιορίζει την εμβέλεια της, καθώς οι διατάξεις που αφορούν την προστασία των επενδύσεων και την επίλυση διαφορών, προς το παρόν δεν εφαρμόζονται.

Να θυμίσουμε ότι, η εν λόγω εμπορική συμφωνία τέθηκε σε προσωρινή ισχύ τον Σεπτέμβριο του 2017. Ο Καναδάς και η ΕΕ κατάργησαν τότε το 98% των δασμών τους και συμφώνησαν να καταργήσουν σταδιακά σχεδόν όλες τις εναπομένουσες δασμολογικές κλάσεις. Μεταξύ του 2016 και του 2025, το εμπόριο αγαθών αυξήθηκε κατά περισσότερο από 76 % και το εμπόριο υπηρεσιών κατά περίπου 90 %. Το εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών αυξήθηκε κατά περισσότερο από 81% μεταξύ 

Καναδάς-ΕΕ: Η αντίδραση Τραμπ 

Η συμφωνία αυτή είναι κυρίως ένα χτύπημα στον Ντόναλντ Τραμπ, ακυρώνοντας σε μεγάλο βαθμό τις συνέπειες των υψηλών δασμών που έχει επιβάλει στις εξαγωγές του Καναδά στις ΗΠΑ. Ένα πλήγμα στο γόητρό του. Όπως αναμενόταν, η αντίδρασή του ήταν άμεση. Ο  Αμερικανός πρόεδρος απείλησε λίγο μετά την ομιλία της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ότι θα διακόψει τις εμπορικές συναλλαγές με την ΕΕ, αντιδρώντας στην πρόταση της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να γίνει ο Καναδάς το πρώτο συνδεδεμένο μέλος του μπλοκ. Και στο σημείο αυτό, να θυμίσουμε ότι ο πληθυσμός του Καναδά είναι 41 εκατομμύρια ενώ ο πληθυσμός των ΗΠΑ 340 εκατομμύρια. Μπορούν να συγκριθούν αυτές οι αγορές;

Υπάρχει όμως και μια ακόμη συνέπεια που θα απειλήσει την Ευρώπη. Η αποχή των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ και η διακοπή των βοηθειών σε όπλα τεχνικούς και πληροφορίες στους Ουκρανούς. Θα μπορέσουν να τον συνεχίσουν οι Ευρωπαίοι; Με ποιο κόστος; 

Και η φτωχή Ελλάς του Μητσοτάκη, τι θα κάνει, όταν λαμβάνει εντολές τόσο από τον Τραμπ όσο και από την γερμανική καγκελαρία που πρωτοστάτησε στη συμφωνία; Θα κάνουν τον κόπο στο διευθυντήριο του Μαξίμου να σταθμίσουν την κατάσταση. Πως; Όπως δεν την στάθμισαν όταν το Βερολίνο διέταξε τον Μητσοτάκη να εγκριθεί η συμφωνία με τις 4 χώρες της Λατινικής Αμερικής (Βραζιλία, Ουρουγουάη, Αργεντινή και Παραγουάη) που θα πλημυρίζουν την Ευρώπη με φτηνά αγροτικά προϊόντα, εξαφανίζοντας τον εγχώριο πρωτογενή τομέα; 

Όσον αφορά στις κυβερνοεπιθέσεις, οι ρωσικές αρχές κατήγγειλαν ότι το ηλεκτρονικό σύστημα ψηφοφορίας στη Μόσχα δέχθηκε ισχυρή κυβερνοεπίθεση στη διάρκεια της νύκτας, προσθέτοντας ότι η κατάσταση είναι υπό έλεγχο. Οι επιθέσεις συνεχίζονται, δήλωσε η επικεφαλής της Κεντρικής Εκλογικής Επιτροπής Έλα Παμφίλοβα, αλλά όλες αντιμετωπίζονται με επιτυχία.

Το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης ανακοίνωσε ότι καταγράφηκε απόπειρα δολιοφθοράς σε γραμμές επικοινωνίας στην Άπω Ανατολή της Ρωσικής Ομοσπονδίας, ωστόσο η επίθεση αποτράπηκε και η επικοινωνία αποκαταστάθηκε πλήρως, μετέδωσαν τα κρατικά μέσα ενημέρωσης. Ο Ρώσος πρόεδρος έχει ήδη κατηγορήσει την Ουκρανία ότι προσπαθεί να παρέμβει στις εκλογές.

Ένταση με Μολδαβία

Στο μεταξύ οι βουλευτικές εκλογές στη Ρωσία έχουν προκαλέσει διπλωματική διαμάχη με τη Μολδαβία, λόγω της αντίθεσης του Κισινάου. Η κυβέρνηση της Μολδαβίας δεν θέλει να αναγνωρίσει τα 15 εκλογικά κέντρα που άνοιξαν με πρωτοβουλία των ντόπιων για τους Ρώσους πολίτες στην αποσχισθείσα περιοχή της Υπερδνειστερίας. Η Μόσχα δηλώνει ότι 220.000 κάτοικοι της φιλορωσικής Υπερδνειστερίας – μια στενή λωρίδα γης που αποσχίσθηκε από τη Μολδαβία το 1990–  κατέχουν ρωσικά διαβατήρια και έχουν δικαίωμα ψήφου στις εκλογές για τη Δούμα.

Η φιλοδυτική κυβέρνηση της Μολδαβίας από την άλλη απαντά ότι οι Ρώσοι πολίτες μπορούν να ψηφίσουν σε ένα μόνο εκλογικό κέντρο, αυτό στη ρωσική πρεσβεία στο Κισινάου. Αμφισβητεί ότι υπάρχουν 220.000 κάτοχοι ρωσικού διαβατηρίου στην Υπερδνειστερία, αν και δεν ασκεί κανέναν έλεγχο στην περιοχή. Στις προηγούμενες βουλευτικές εκλογές το 2021 οι ρωσικές αρχές άνοιξαν 27 εκλογικά τμήματα στην περιοχή και περισσότεροι από 59.000 ψηφοφόροι άσκησαν τότε το εκλογικό τους δικαίωμα, με το 76,2% να στηρίζει το κόμμα “Ενωμένη Ρωσία” -του οποίου πρόεδρος υπήρξε κατά το παρελθόν και ο ίδιος ο Πούτιν.

Οι ψηφοφόροι έχουν αυξηθεί έκτοτε, καθώς από πέρσι η ρωσική πρεσβεία απλοποίησε την χορήγηση  υπηκοότητας στους αιτούντες πολίτες της αυτονομημένης περιοχής.

Η διαδικασία 

Στη πρώτη μέρα του τριήμερου των εκλογών, προσήλθε κατά μέσο όρο στις κάλπες το 29% των ψηφοφόρων και σήμερα η συμμετοχή έφθασε κατά μέσο όρο το 44,38%. Σημειωτέον ότι ήδη από χθες στην Κριμαία είχε προσέλθει στις κάλπες το 58% και στην Τσετσενία το 63%. Στις τελευταίες προεδρικές εκλογές, το 2024, ενδεικτικά να θυμίσουμε ότι ο Πούτιν είχε λάβει 87,1% σε όλη την επικράτεια, αλλά στην Κριμαία το ποσοστό του ήταν 93,6%, όπως και στο Λουγκάνσκ και στο Ντονιέτσκ, στην δε Τσετσενία ήταν 98,99%.

Η Κεντρική Εκλογική Επιτροπή έχει διαβεβαιώσει ότι η ψηφοφορία θα είναι ασφαλής, ακόμη και για το στρατιωτικό προσωπικό. Στις εκλογές ο κόσμος θα επιλέξει χιλιάδες ονόματα: Βουλευτές, αλλά και αυτοδιοικητικούς και “περιφερειάρχες” τρόπον τινά. Δημοσκοπήσεις φέρουν το κυβερνών κόμμα να σημειώνει πτώση, αλλά και οι δυτικοί εκτιμούν ότι θα πάρει πάλι την πλειοψηφία.

Η επικεφαλής της Κεντρικής Εκλογικής Επιτροπής, Έλα Παμφίλοβα, είχε αναφερθεί σε προσπάθειες παρεμπόδισης των εκλογών: «Οι εχθροί μας, που θέλουν να διαταράξουν τις εκλογές και να τις δυσφημήσουν, προσπαθούν να πλήξουν τη διαφάνεια του εκλογικού συστήματος. Η φύση των προκλήσεων έχει αλλάξει. Παλαιότερα περιορίζονταν σε κριτική και ψευδείς ειδήσεις, ενώ τώρα ασκούν τρομοκρατία και εκφοβισμό, ενώ έχει αυξηθεί και η ένταση των κυβερνοεπιθέσεων. Υπό αυτές τις συνθήκες, η Κεντρική Εκλογική Επιτροπή προσπάθησε να επιτύχει μια ισορροπία μεταξύ διαφάνειας και ασφάλειας», όπως είπε χαρακτηριστικά η Παμφίλοβα.

Ο Πούτιν για τις εκλογές

Ο Ρώσος Πρόεδρος, που έχει στενούς δεσμούς με το κυβερνών κόμμα “Ενωμένη Ρωσία”, απευθυνόμενος την Πέμπτη στους συμπολίτες του είπε ότι αυτές οι εκλογές είναι καθοριστικής σημασίας αναφέροντας ότι «λαμβάνουν χώρα εν μέσω της ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης. Για πρώτη φορά μετά την επανένωσή τους με τη Ρωσία, οι κάτοικοι του Ντονμπάς και της Νοβοροσίγια θα εκλέξουν βουλευτές στην Κρατική Δούμα. Είμαι βέβαιος ότι οι στρατιώτες και οι αξιωματικοί μας θα λάβουν επίσης ενεργά μέρος στην ψηφοφορία», είπε ο Πούτιν.

Σε άλλο σημείο είπε: «Η επιλογή του ρωσικού λαού θα καταδείξει την εθνική ενότητα, καθώς και τη ματαιότητα κάθε προσπάθειας υπονόμευσης του κράτους και του κοινωνικοπολιτικού συστήματος της χώρας. Αυτή θα είναι η συλλογική μας απάντηση σε όσους επιδιώκουν να αποδυναμώσουν τη Ρωσία, να ανακόψουν την ανάπτυξή της και να μας στερήσουν την κυριαρχία μας και το δικαίωμα να καθορίζουμε τη μοίρα μας. Η συμμετοχή στις εκλογές αποτελεί τη δική μας κοινή συμβολή στη νίκη της Ρωσίας».

Οι εκλογές στο Ντονμπάς

Το TASS και το NEWS.ru μετέδωσαν ότι η πρόωρη ψηφοφορία (досрочное голосование) ξεκίνησε επίσημα στις 29 Αυγούστου 2026. Η επικεφαλής της Κεντρικής Εκλογικής Επιτροπής της Ρωσίας  Έλα Παμφίλοβα δήλωσε ότι «πάνω από 4 εκατομμύρια πολίτες ψήφισαν πρόωρα στις τέσσερις νέες περιφέρειες (Ντονέτσκ, Λουχάνσκ, Ζαπορίζια, Χερσώνα) και σε οκτώ ακόμη παραμεθόριες περιοχές όπου ισχύει ειδικό καθεστώς ασφαλείας.

Δεν ανέφερε ποιες ακριβώς είναι οι άλλες περιοχές, αλλά πιθανόν να περιλαμβάνονται σε αυτές και παραμεθόριες περιοχές των περιφερειών Κουρσκ και Μπέλγκοροντ. Για λόγους ασφαλείας οι ψηφοφόροι σε πολλές περιοχές ειδοποιήθηκαν με SMS για το πού θα ψήφιζαν, ώστε να μην υπάρχουν πουθενά ουρές και να αποτραπεί αυτές να γίνουν στόχοι. Οι τοπικές εκλογικές επιτροπές, όπως του Λουχάνσκ, ανακοίνωσαν ότι «η πρόωρη αυτή φάση άρχισε από τις 29 Αυγούστου και διήρκεσε έως τις 15 Σεπτεμβρίου 2026, με σκοπό την ασφάλεια των ψηφοφόρων».

Σύμφωνα με τα στοιχεία της εκλογικής επιτροπής που δημοσιεύει το Interfax Russia, άλλοι 260.373 ψηφοφόροι άσκησαν το εκλογικό τους δικαίωμα πρόωρα σε 37 περιφέρειες της Ρωσικής Ομοσπονδίας, με τη συντριπτική πλειοψηφία αυτών να βρίσκεται σε αραιοκατοικημένες, δυσπρόσιτες και απομακρυσμένες περιοχές της Σιβηρίας και της Άπω Ανατολής, καθώς και σε πλοία που βρίσκονται εν πλω. Αυτοί δεν περιλαμβάνονται στα 4 εκατομμύρια που προαναφέρονται.

Αυτή η ειδική κατηγορία πρόωρης ψηφοφορίας για τους κατοίκους της τάιγκα, των νομαδικών καταυλισμών και των απομονωμένων μετεωρολογικών σταθμών ολοκληρώθηκε λίγο πριν από την έναρξη του κύριου τριημέρου. Όσον αφορά στο μέτωπο, οι στρατιώτες της πρώτης γραμμής ψήφισαν σε κινητές κάλπες σύμφωνα με ρωσικά μέσα.

Χιλιάδες υποψήφιοι

Χιλιάδες υποψήφιοι και δέκα κόμματα διεκδικούν έδρες στην Κρατική Δούμα: Ενωμένη Ρωσία (κυβερνών), LDPR (Φιλελεύθερο Δημοκρατικό Κόμμα Ρωσίας), Κόμμα της Άμεσης Δημοκρατίας, Πράσινοι, Δίκαιη Ρωσία, Rodina (Πατρίδα), το CRRF (Κομμουνιστικό κόμμα Ρωσικής Ομοσπονδίας), το Κόμμα των Συνταξιούχων, Κομμουνιστές της Ρωσίας και Νέοι Άνθρωποι. Συνολικά, έχουν προταθεί 4.500 υποψήφιοι, εκ των οποίων περισσότεροι από 500 πολεμούν ή έχουν πολεμήσει στο μέτωπο.

Θα μοιραστούν 450 κοινοβουλευτικές έδρες. Οι μισές θα κατανεμηθούν βάσει κομματικών λιστών για τα κόμματα που ξεπερνούν το όριο του 5%, ενώ οι υπόλοιποι νικητές θα αναδειχθούν σε μονοεδρικές περιφέρειες. Παράλληλα, διεξάγονται εκλογές για την ανάδειξη των επικεφαλής ένδεκα περιφερειών της  Ρωσικής Ομοσπονδίας καθώς και για τους επικεφαλής 39 τοπικών κοινοβουλίων.

Ο συνολικός αριθμός των εκλογέων με δικαίωμα ψήφου ανέρχεται σε 111.037.047, συμπεριλαμβανομένων 1.816.504 αποδήμων. Η δυνατότητα εξ αποστάσεως ηλεκτρονικής ψηφοφορίας παρέχεται σε 32 περιφέρειες. Για να συμμετάσχουν, οι εκλογείς έπρεπε να είχαν ήδη υποβάλει αίτηση μεταξύ 3ης Αυγούστου και 14ης Σεπτεμβρίου· ωστόσο, για τους κατοίκους της Μόσχας δεν απαιτήθηκε εγγραφή. Συνολικά έχουν ψηφίσει ηλεκτρονικά δύο εκατ. πολίτες.

Σύμφωνα με την πρόεδρο της Κεντρικής Εκλογικής Επιτροπής, Έλα Παμφίλοβα, η ηλεκτρονική ψηφοφορία είναι διαθέσιμη σε περισσότερα από τέσσερα εκατομμύρια άτομα. Για πρώτη φορά, επίσης, στα εκλογικά τμήματα θα υπάρχει ειδικό προσωπικό υπεύθυνο για τις διαδικασίες εκκένωσης σε περίπτωση τυχόν κινδύνων. Για τους πολίτες που βρίσκονται στο εξωτερικό, θα λειτουργήσουν 333 εκλογικά τμήματα σε 152 χώρες.

Χωρίς κόμπλεξ η Χριστίνα δουλεύει τα πιο διαφορετικά υλικά, φτιάχνει με κολάζ κορίτσια-αγγέλους που πετάνε σε λευκούς τοίχους, ή συνθέσεις ολόκληρες από χιλιάδες τάματα που μαζεύει φανατικά από όλη την Ελλάδα. Η άγγελος της φωτογραφίας είναι εξ ολοκλήρου χτισμένη από τέτοια τάματα-προσευχές των πιστών ή των απελπισμένων και ευκαιρίες για να επιφανεί το θαύμα. Τα έργα αυτά, εν αγνοία της, λειτουργούν σαν μνημόσυνο για τον αξέχαστο Δημήτρη Κοντό και τα δικά του Τάματα.

Αλλά και τους Έπη Πρωτονοταρίου και Μάνο Παυλίδη που τα πρωτοέδειξαν στον ιστορικό Δεσμό μισόν αιώνα πριν. Επίσης η Anid χρησιμοποιεί εκατοντάδες ρολόγια χειρός για να φτιάξει περιδέραια ή μπούστα ως αναφορές στον χρόνο που συχνά δαπανάται απερίσκεπτα και που ο ίλιγγος (vortex) του δεν ξεπερνιέται ποτέ.

Η μεγάλη σύνθεση του τσίρκου με τον “Δαμαστή των Σύννεφων” αίφνης μού θύμισε τον εξίσου αυτοδίδακτο Douanier Rousseau ενώ κάποιες μικρές κατασκευές με θέμα τα Χέρια και με τίτλο “Take my hand before it disappear”, μού θύμισαν τον γνωστό στίχο του Εμπειρίκου “Πάρε τη λέξη μου, δώσε μου το χέρι σου”.

Απελευθερωμένη από ενοχές ή σχολές η Αnid κάνει κυριολεκτικά ό, τι θέλει κι αυτό που κάνει, είναι πολύ καλό γιατί είναι ευφάνταστο και ειλικρινές καθώς συνδυάζει ευρεσιτεχνία, λυρισμό και θεατρικότητα. Ιδιαίτερα τα τρισδιάστατα, λευκά γυναικεία φορέματα-πανοπλίες ή οι ποπ επιγραφές Play ή Sororité ακτινοβολούν ευαισθησία και ευφυία (που για μένα είναι πάντα ένα και το αυτό).

Η Anid, η καλλιτέχνις, είναι η ρακοσυλλέκτρια άπειρων μικροαντικειμένων, τα οποία στα χέρια της μεταμορφώνονται δραματικά ζώντας όχι μια δεύτερη, αλλά μια άλλη ζωή. Αφηγούμενα καινούργιες ιστορίες. Ιστορίες που έχουν ρίζες στον ουρανό…

ΥΓ. Την έκθεση εγκαινίασε ο δήμαρχος Πειραιά Γιάννης Μώραλης, ο γιός του φίλου μου Πέτρου, ο οποίος μετά παρακολούθησε τη λιτανεία του εορτάζοντος ναού της Αγίας Σοφίας στα Μανιάτικα, την παλιά μου γειτονιά. Και βέβαια η βραδιά του έκλεισε ανακουφιστικά στο γήπεδο Καραϊσκάκη, όπου ο Ολυμπιακός νίκησε τους Πολωνούς με σκορ 2-1. Όλα Τετάρτη βράδυ ήταν Πειραιάς!

Η πρώτη απόφαση αφορά την ιρανική αεροπορική εταιρεία Mahan Air. Η Γενική Διεύθυνση Πολιτικής Αεροπορίας του τουρκικού υπουργείου Μεταφορών ανακοίνωσε στις 16 Σεπτεμβρίου ότι οι πτήσεις της εταιρείας προς την Τουρκία θα διακοπούν από τις 21 Σεπτεμβρίου.

Η Mahan Air είχε ήδη συμπεριληφθεί στη μαύρη λίστα των Ηνωμένων Πολιτειών. Συγκεκριμένα, βρισκόταν στον κατάλογο της επιχείρησης “οικονομικού αποκλεισμού” κατά του Ιράν, που ανακοίνωσε στις 8 Σεπτεμβρίου το Γραφείο Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων (OFAC) του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών.

Η δεύτερη απόφαση αφορά την Bank Mellat, τη δεύτερη μεγαλύτερη ιρανική τράπεζα, η οποία δραστηριοποιείται στην Τουρκία από το 1982. Η απόφαση ελήφθη από το τουρκικό Συμβούλιο Τραπεζικής Ρύθμισης και Εποπτείας (BDDK) και ανακοινώθηκε το πρωί της 19ης Σεπτεμβρίου, μία ημέρα μετά την ανακοίνωση του Αμερικανού πρέσβη στην Άγκυρα, Τομ Μπάρακ, ότι ο Ντόναλντ Τραμπ θα συναντηθεί με τον Ερντογάν. Με την απόφαση του BDDK ανακλήθηκε η άδεια λειτουργίας της Bank Mellat στην Τουρκία. Ο πρόεδρος Ερντογάν αναμένεται να αναχωρήσει για τις Ηνωμένες Πολιτείες την Κυριακή 20 Σεπτεμβρίου.

Ιράν και Ρωσία στο ίδιο πακέτο κυρώσεων

Την ίδια ώρα, η Ουάσινγκτον κινείται σε ευρύτερο μέτωπο. Στις 19 Σεπτεμβρίου ο πρόεδρος Τραμπ υπέγραψε νέα απόφαση κυρώσεων κατά του Ιράν και της Ρωσίας, με στόχο να ασκηθεί μεγαλύτερη πίεση στη Μόσχα για τον πόλεμο στην Ουκρανία, ιδιαίτερα στον ενεργειακό τομέα.

Η απόφαση φέρεται να έχει το όνομα του Αμερικανού γερουσιαστή Lindsey O. Graham “Lindsey O. Graham 2026 Russia and Iran Sanctions”. Ο Γκράχαμ είχε μεταβεί στο Κίεβο από την Άγκυρα, όπου βρισκόταν στις 7-8 Ιουλίου στο πλαίσιο της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ, και σύμφωνα με δημοσιεύματα, έχασε τη ζωή του κατά την επιστροφή του.

Το σχετικό νομοθέτημα είχε προηγουμένως εγκριθεί και από τη Βουλή των Αντιπροσώπων και παρέχει στον Τραμπ τη δυνατότητα να αυξάνει έως και 100% τους εμπορικούς δασμούς σε χώρες που παραβιάζουν τις κυρώσεις. Στο επίκεντρο βρίσκονται κυρίως η Κίνα και η Ινδία, καθώς η Κίνα αποτελεί τον μεγαλύτερο αγοραστή ρωσικού αργού πετρελαίου και η Ινδία τον δεύτερο μεγαλύτερο.

Πιθανός κίνδυνος για την Τουρκία;

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ρυθμιστικής Αρχής Ενεργειακής Αγοράς (EPDK), το 2025 η Τουρκία προμηθεύτηκε από τη Ρωσία σχεδόν το 60% του αργού πετρελαίου που εισήγαγε. Ως εκ τούτου, τυχόν αυστηρή εφαρμογή των νέων αμερικανικών κυρώσεων θα μπορούσε να έχει επιπτώσεις και στην Τουρκία, λόγω της μεγάλης ενεργειακής της εξάρτησης από τη Ρωσία.

Έτσι, λίγες ημέρες πριν από τη συνάντηση Ερντογάν-Τραμπ, η Άγκυρα έχει ήδη προχωρήσει σε δύο μέτρα κατά ιρανικών οικονομικών συμφερόντων στην Τουρκία, ενώ η Ουάσινγκτον προωθεί ένα ευρύτερο πλαίσιο κυρώσεων που αφορά ταυτόχρονα το Ιράν και τη Ρωσία. Το γεγονός αυτό προσδίδει πρόσθετο ενδιαφέρον στη συνάντηση των δύο προέδρων στις 22 Σεπτεμβρίου, καθώς η Τουρκία διατηρεί σημαντικές οικονομικές και ενεργειακές σχέσεις τόσο με το Ιράν όσο και με τη Ρωσία.

Δύο πηγές ανέφεραν ότι ένα από τα εξαρτήματα που αγνοούνται περιλαμβάνει μοναδική τεχνολογία stealth, η οποία είναι διαθέσιμη μόνο στις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους. Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν έχει διευκρινιστεί για ποιον λόγο η αποστολή, που μεταφερόταν από ενδιάμεσο για λογαριασμό της Lockheed Martin, εκτράπηκε στο Χονγκ Κονγκ.

Οι επιτροπές εθνικής ασφάλειας του Κογκρέσου, καθώς και αξιωματούχοι του Στέιτ Ντιπάρτμεντ και του υπουργείου Άμυνας, ενημερώθηκαν για το περιστατικό τον Ιούνιο, ενώ ακολούθησαν επιπλέον συναντήσεις τις επόμενες εβδομάδες, σύμφωνα με το Politico. Η υπόθεση έρχεται λίγες ημέρες μετά από δημοσίευμα των New York Times, το οποίο, επικαλούμενο έκθεση του Πενταγώνου, ανέφερε ότι οι ΗΠΑ φοβούνται πιθανή κλοπή απόρρητης τεχνολογίας από τα F-35 που προορίζονται για τη Σαουδική Αραβία.

Παράλληλα, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ έδωσε το «πράσινο φως» για την πώληση 48 μαχητικών πέμπτης γενιάς στο βασίλειο, το οποίο να σημειωθεί ότι έχει καλές σχέσεις με την Κίνα, καλώντας μάλιστα το Πεκίνο να πιέσει τους μαχητές Χούθι για αποκλιμάκωση.

ΗΠΑ-Κίνα: Παραλίγο πόλεμος!

Την ίδια στιγμή, έκθεση των υπηρεσιών πληροφοριών, η οποία κυκλοφόρησε την άνοιξη μεταξύ των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων, εν μέσω του πολέμου με το Ιράν, σήμανε αμέσως συναγερμό: Ένα κινεζικό πλοίο στη Μέση Ανατολή μετέφερε εξαρτήματα που συνδέονταν με πρόγραμμα πυρηνικών όπλων.

Όπως μεταδίδει το CNN, ο αμερικανικός στρατός κινητοποιήθηκε άμεσα, καταρτίζοντας σχέδια για την αναχαίτιση του πλοίου, σύμφωνα με τέσσερις πηγές που γνωρίζουν την υπόθεση. Σύμφωνα με δύο από τις πηγές, ένοπλοι Αμερικανοί στρατιωτικοί προετοιμάζονταν να επιβιβαστούν στο πλοίο. Στρατιωτικά αεροσκάφη βρίσκονταν ήδη στον αέρα, σύμφωνα με μία από τις πηγές και ακόμη μία πηγή που είχε γνώση του περιστατικού.

Μόλις λίγο πριν από την προγραμματισμένη επιχείρηση, ωστόσο, οι αρμόδιοι εξέτασαν σε μεγαλύτερο βάθος την έκθεση, η οποία είχε συνταχθεί από αναλυτή της διοίκησης ειδικών επιχειρήσεων, και διαπίστωσαν ότι είχε παραχθεί με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης (AI). Διαπιστώθηκε επίσης ότι ένα chatbot που είχε χρησιμοποιήσει ο αναλυτής είχε αναγνωρίσει λανθασμένα το υλικό που μετέφερε το πλοίο. Το CNN δεν μπόρεσε να διαπιστώσει ποιο ήταν το φορτίο που αναγνωρίστηκε εσφαλμένα.

Σύμφωνα με μία από τις πηγές, η έκθεση ήταν «εντελώς ψευδής». Ωστόσο, όπως ανέφερε η ίδια πηγή, «σχεδόν ξεκίνησε έναν πόλεμο». Μια αμερικανική επιχείρηση εναντίον κινεζικού πλοίου θα μπορούσε να είχε οδηγήσει σε κλιμάκωση και να εξελιχθεί σε ένοπλη σύγκρουση μεταξύ των δύο χωρών. Το περιστατικό αναδεικνύει τους κινδύνους από τη χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης στην επεξεργασία και αξιολόγηση πληροφοριών στον τομέα της εθνικής ασφάλειας, ιδιαίτερα όταν τα παραγόμενα αποτελέσματα χρησιμοποιούνται σε επιχειρησιακές αποφάσεις υψηλού κινδύνου

Αντίθετα, μελλοντικώς θα αναπτυχθεί ειδικός Πηγαίος Κώδικας, υπό στρατιωτικό Ελληνικό έλεγχο, κατόπιν συνεργασίας και μεταφοράς Ισραηλινής τεχνογνωσίας με Ελληνικές πιστοποιημένες εταιρίες.

Η Ελλάδα απομακρύνεται από το ΝΑΤΟΪΚΟ σύστημα δικτύων ραντάρ, διοίκησης κι ελέγχου, με την αγορά της Ασπίδας του Αχιλλέα και εντάσσεται στο Ισραηλινό πλέγμα αεράμυνας. Η Τουρκία ακολουθεί, με τον ιδικό της βηματισμό. Το ζήτημα είναι ποία χώρα θ’ αναπτύξει πιο γρήγορα και το πιο αξιόπιστο σύστημα αεραμύνης. Εδώ θα κριθή η ικανότητα και ο πατριωτισμός των εργολάβων και η εντιμότης των προμηθευτών.

Οι αγώνες που θα μεταδίδει τη φετινή σεζόν η MagentaTV για τη Stoiximan Super League και για τη LaLiga EA Sports, θα προβάλλονται αποκλειστικά στα νέα κανάλια Magenta Sport 1 League, Magenta Sport 2 League, Magenta Sport 3 League & Magenta Sport 4 League, τα οποία έρχονται να προστεθούν στα υπάρχοντα κανάλια Magenta Sport.

Τι άλλο ξεχωρίζει στα κανάλια Magenta Sport

Από το πρόγραμμα της 5ης αγωνιστικής της Serie A ξεχωρίζουν τα ματς Ρόμα-Ίντερ (19/9, 19:00, Magenta Sport 1 & 4K), Φιορεντίνα-Νάπολι (20/9, 13:30, Magenta Sport 1), Γιουβέντους-Αταλάντα (20/9, 19:00, Magenta Sport 1) και Μίλαν-Λέτσε (20/9, 21:45, Magenta Sport 1). Έντονο ενδιαφέρον παρουσιάζει, επίσης, η «μάχη» ανάμεσα στην Πόρτο και την Μπενφίκα για τη Liga Portugal Betclic (20/9, 22:30, Magenta Sport 2), καθώς και το ντέρμπι «Old Firm» μεταξύ Σέλτικ και Ρέιντζερς για τη William Hill Scottish Premiership (20/9, 14:00, Magenta Sport 3 & Start).

Οι φίλοι του μηχανοκίνητου αθλητισμού θα έχουν στη διάθεσή τους όλη τη δράση από το MotoGP Αυστρίας. Από τις ελεύθερες δοκιμές έως και τον μεγάλο αγώνα της Κυριακής (20/9, 14:30), το αγωνιστικό τριήμερο 18-20/9 θα μεταδοθεί από το Magenta Sport 5. Στο τένις, η Εθνική Ομάδα αντιμετωπίζει εκτός έδρας τη Σλοβακία για το World Group I του Davis Cup. Οι αγώνες μονού και διπλού θα διεξαχθούν το Σαββατοκύριακο 19-20/9, σε ζωντανή μετάδοση από το Magenta Sport 6.

Τον παλμό των εξελίξεων από τα πιο σημαντικά αθλητικά γεγονότα της εβδομάδας θα μεταφέρει η δημοσιογραφική ομάδα των καναλιών Magenta Sport, μέσα από ειδικές εκπομπές και πλούσια ρεπορτάζ.

Οι αγώνες που ξεχωρίζουν στα κανάλια Novasports

Από το πρόγραμμα των καναλιών Novasports ξεχωρίζουν οι αναμετρήσεις Μπρέντφορντ-Τσέλσι (18/9, 22:00), Τότεναμ-Άστον Βίλα (19/9, 14Q30), Μπράιτον-Άρσεναλ (19/9, 17:00), Μάντσεστερ Σίτι-Σάντερλαντ (20/9, 16:00), Μπόρνμουθ-Λίβερπουλ (20/9, 16:00) και Φούλαμ-Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ (20/9, 18:30) για την Premier League, καθώς και τα ματς Μπάγερν-Ουνιόν Βερολίνου (18/9, 21:30), Στουτγκάρδη-Ντόρτμουντ (19/9, 19:30) και Λεβερκούζεν-Λειψία (20/9, 16:30) για την Bundesliga.

Σήμερα (Παρασκευή 18/9) θα διεξαχθούν οι δύο ημιτελικοί του EuroLeague Super Cup με τα ματς Ολυμπιακός-Φενέρμπαχτσε (17:00) και Ντουμπάι-Ρεάλ Μαδρίτης (20:00), ενώ το Σάββατο 19/9 στις 20:00 θα ακολουθήσει ο τελικός. Η EuroLeague ανοίγει αυλαία για τη νέα σεζόν την Πέμπτη 24/9, με τον Παναθηναϊκό AKTOR να υποδέχεται την Παρί (21:15) και τον Ολυμπιακό να παίζει εκτός έδρας με την Μπασκόνια (21:30).

Ακολουθεί αναλυτικά η λίστα μεταδόσεων των καναλιών Magenta Sport για την εβδομάδα 18-24/9:

Λίστα Μεταδόσεων 18.09

Παρασκευή 18.09.26
14:10 Moto3 Γκραν Πρι Αυστρίας, Δοκιμές, Magenta Sport 5
15:00 Moto2 Γκραν Πρι Αυστρίας, Δοκιμές, Magenta Sport 5
15:55 MotoGP Γκραν Πρι Αυστρίας, Δοκιμές, Magenta Sport 5
20:00 ΑΛΣ Ομόνοια 29Μ-ΑΕΚ Λάρνακας, Cyprus League By Stoiximan, 4η Αγωνιστική, Magenta Sport 7
21:45 Μόντσα-Σασουόλο, Serie A, 5η Αγωνιστική, Magenta Sport 2
22:00 Εσπανιόλ-Έλτσε, LaLiga EA Sports, 7η Αγωνιστική, Magenta Sport 3 League
22:00 Μπρίστολ Σίτι-Γουότφορντ, Sky Bet EFL Championship, 8η Αγωνιστική, Magenta Sport 3 & Start
22:30 Εκπομπή «Game R1», Magenta Sport 1

Σάββατο 19.09.26
09:35 Moto3 Γκραν Πρι Αυστρίας, 2ες Ελεύθερες Δοκιμές, Magenta Sport 5
10:20 Moto2 Γκραν Πρι Αυστρίας, 2ες Ελεύθερες Δοκιμές, Magenta Sport 5
11:05 MotoGP Γκραν Πρι Αυστρίας, 2ες Ελεύθερες Δοκιμές, Magenta Sport 5
11:45 MotoGP Γκραν Πρι Αυστρίας, Κατατακτήριες Δοκιμές, Magenta Sport 5
13:00 Σλοβακία-Ελλάδα, Davis Cup, World Group I, Αγώνας Μονού, Magenta Sport 6
13:30 Ρεάλ Μαδρίτης-Σαντιάγκο Γουόντερερς, UEFA-Conmebol U-20 Intercontinental Cup, Magenta Sport 4
13:40 Moto3 Γκραν Πρι Αυστρίας, Κατατακτήριες Δοκιμές, Magenta Sport 5
14:30 Μίλγουολ-Γουέστ Χαμ, Sky Bet EFL Championship, 8η Αγωνιστική, Magenta Sport 3
14:35 Moto2 Γκραν Πρι Αυστρίας, Κατατακτήριες Δοκιμές, Magenta Sport 5
15:00 Οσασούνα-Ράγιο Βαγεκάνο, LaLiga EA Sports, 7η Αγωνιστική, Magenta Sport 3 League
15:00 Σλοβακία-Ελλάδα, Davis Cup, World Group I, Αγώνας Μονού, Magenta Sport 6
15:45 MotoGP Γκραν Πρι Αυστρίας, Tissot Sprint, Magenta Sport 5 & YouTube
16:00 Μπολόνια-Τορίνο, Serie A, 5η Αγωνιστική, Magenta Sport 1
16:00 Ουντινέζε-Κάλιαρι, Serie A, 5η Αγωνιστική, Magenta Sport 2
17:00 Ρέξαμ-Σαουθάμπτον, Sky Bet EFL Championship, 8η Αγωνιστική, Magenta Sport 3
17:00 Harley-Davidson Bagger World Cup Αυστρία, 1ος Αγώνας, Magenta Sport 5
17:15 Μπιλμπάο-Αλαβές, LaLiga EA Sports, 7η Αγωνιστική, Magenta Sport 4 League
17:50 Red Bull MotoGP Rookies Cup Αυστρία, Σπίλμπεργκ, 1ος Αγώνας, Magenta Sport 5
19:00 Ρόμα-Ίντερ, Serie A, 5η Αγωνιστική, Magenta Sport 1 & 4K
19:00 Μπανταλόνα-Μπασκόνια, ACB Supercoppa Endesa, 1ος Ημιτελικός, Magenta Sport 4
19:00 Απόλλων Λεμεσού-ΑΠΟΕΛ, Cyprus League By Stoiximan, 4η Αγωνιστική, Magenta Sport 7
19:30 Θέλτα-Ρασίνγκ Σανταντέρ, LaLiga EA Sports, 7η Αγωνιστική, Magenta Sport 3 League
19:45 Κιλμάρνοκ-Χαρτς, William Hill Scottish Premiership, 7η Αγωνιστική, Magenta Sport 3
20:00 Αλβέρκα-Ρίο Άβε, Liga Portugal Betclic, 7η Αγωνιστική, Magenta Sport 2
21:45 Βενέτσια-Λάτσιο, Serie A, 5η Αγωνιστική, Magenta Sport 1
22:00 Σεβίλλη-Μπαρτσελόνα, LaLiga EA Sports, 7η Αγωνιστική, Magenta Sport 3 League
22:00 Βαλένθια-Μπαρτσελόνα, ACB Supercoppa Endesa, 2ος Ημιτελικός, Magenta Sport 4 & Start
22:30 Σπόρτινγκ Λισαβόνας-Αρούκα, Liga Portugal Betclic, 7η Αγωνιστική, Magenta Sport 2

Κυριακή 20.09.26
04:00 UFC 331: Joshua Van vs Alexandre Pantoja, ΗΠΑ, Λος Άντζελες, Magenta Sport 6
09:45 Harley-Davidson Bagger World Cup Αυστρία, 2ος Αγώνας, Magenta Sport 5
10:35 MotoGP Γκραν Πρι Αυστρίας, Warm Up, Magenta Sport 5
11:00 Σλοβακία-Ελλάδα, Davis Cup, World Group I, Αγώνας Διπλού, Magenta Sport 6
11:45 Moto3 Γκραν Πρι Αυστρίας, Αγώνας, Magenta Sport 5
13:00 Moto2 Γκραν Πρι Αυστρίας, Αγώνας, Magenta Sport 5
13:00 Σλοβακία-Ελλάδα, Davis Cup, World Group I, Αγώνας Διπλού, Magenta Sport 6
13:30 Φιορεντίνα-Νάπολι, Serie A, 5η Αγωνιστική, Magenta Sport 1
14:00 Σέλτικ-Ρέιντζερς, William Hill Scottish Premiership, 7η Αγωνιστική, Magenta Sport 3 & Start
14:00 Γουλβς-Γουέστ Μπρομ, Sky Bet EFL Championship, 8η Αγωνιστική, Magenta Sport 7
14:30 MotoGP Γκραν Πρι Αυστρίας, Αγώνας, Magenta Sport 5
15:00 Χετάφε-Μάλαγα, LaLiga EA Sports, 7η Αγωνιστική, Magenta Sport 4 League
15:00 Σλοβακία-Ελλάδα, Davis Cup, World Group I, Αγώνας Μονού, Magenta Sport 6
16:00 Φροζινόνε-Κόμο, Serie A, 5η Αγωνιστική, Magenta Sport 1
16:00 Πάρμα-Τζένοα, Serie A, 5η Αγωνιστική, Magenta Sport 2
16:20 Red Bull MotoGP Rookies Cup Αυστρία, Σπίλμπεργκ, 2ος Αγώνας, Magenta Sport 5
17:00 Εκπομπή «Sportshow», Magenta Sport 1 League
17:15 Ατλέτικο Μαδρίτης-Ρεάλ Μαδρίτης, LaLiga EA Sports, 7η Αγωνιστική, Magenta Sport 3 League
17:30 Βιτόρια Γκιμαράες-Μορεϊρένσε, Liga Portugal Betclic, 7η Αγωνιστική, Magenta Sport 3
18:00 Βόλος Elabet-ΑΕΚ, Stoiximan Super League, 5η Αγωνιστική, Magenta Sport 1 League
18:30 Εκπομπή «Pregame ΟΦΗ-Αστέρας Aktor», Magenta Sport 2 League
19:00 Γιουβέντους-Αταλάντα, Serie A, 5η Αγωνιστική, Magenta Sport 1
19:00 ΟΦΗ-Αστέρας Aktor, Stoiximan Super League, 5η Αγωνιστική, Magenta Sport 2 League
19:30 Ντεπορτίβο Λα Κορούνια-Μπέτις, LaLiga EA Sports, 7η Αγωνιστική, Magenta Sport 3 League
19:30 Βιγιαρεάλ-Λεβάντε, LaLiga EA Sports, 7η Αγωνιστική, Magenta Sport 4 League
20:00 Σάντα Κλάρα-Μπράγκα, Liga Portugal Betclic, 7η Αγωνιστική, Magenta Sport 2
20:00 ACB Supercopa Endesa, Τελικός, Magenta Sport 4
20:00 New England Patriots-Pittsburgh Steelers, NFL Regular Season, 2η Αγωνιστική, Magenta Sport 9
20:10 Εκπομπή «Sportshow», Magenta Sport 1 League
21:00 Παναιτωλικός-ΠΑΟΚ, Stoiximan Super League, 5η Αγωνιστική, Magenta Sport 1 League
21:45 Μίλαν-Λέτσε, Serie A, 5η Αγωνιστική, Magenta Sport 1
22:00 Βαλένθια-Ρεάλ Σοσιεδάδ, LaLiga EA Sports, 7η Αγωνιστική, Magenta Sport 3 League
22:30 Πόρτο-Μπενφίκα, Liga Portugal Betclic, 7η Αγωνιστική, Magenta Sport 2
23:00 Indiana Fever-Washington Mystics, WNBA Regular Season, Magenta Sport 5
23:15 Εκπομπή «Sportshow», Magenta Sport 1 League
23:25 Arizona Cardinals-Seattle Seahawks, NFL Regular Season, 2η Αγωνιστική, Magenta Sport 9

Δευτέρα 21.09.26
03:20 Kansas City Chiefs-Indianapolis Colts, NFL Regular Season, 2η Αγωνιστική, Magenta Sport 9
19:00 Εκπομπή «Topspin», Magenta Sport 6
21:00 Εκπομπή «Grand Prix», Magenta Sport 5 & Start

Τρίτη 22.09.26
03:15 Los Angeles Rams-New York Giants, NFL Regular Season, 2η Αγωνιστική, Magenta Sport 9
10:30 Ρίτας Βίλνιους-RSSB Τάιγκερς, FIBA Intercontinental Cup, Φάση Ομίλων, Magenta Sport 4
14:30 Ρόγιαλ Φάιτερς-Μπόκα Τζούνιορς, FIBA Intercontinental Cup, Φάση Ομίλων, Magenta Sport 4

Τετάρτη 23.09.26
08:00 ATP 250 Τσενγκντού, Κυρίως Ταμπλό, Magenta Sport 6 & Start
10:00 ATP 250 Τσενγκντού, Κυρίως Ταμπλό, Magenta Sport 6
10:30 Σανγκάη Σαρκς-RSSB Τάιγκερς, FIBA Intercontinental Cup, Φάση Ομίλων, Magenta Sport 4
12:00 ATP 250 Τσενγκντού, Κυρίως Ταμπλό, Magenta Sport 6
14:30 Ρόγιαλ Φάιτερς-NBA G League Γιουνάιτεντ, FIBA Intercontinental Cup, Φάση Ομίλων, Magenta Sport 4

Πέμπτη 24.09.26
08:00 ATP 250 Τσενγκντού, Κυρίως Ταμπλό, Magenta Sport 6
10:00 ATP 250 Τσενγκντού, Κυρίως Ταμπλό, Magenta Sport 6
10:30 Ρίτας Βίλνιους-Σανγκάη Σαρκς, FIBA Intercontinental Cup, Φάση Ομίλων, Magenta Sport 4 & Start
12:00 ATP 250 Τσενγκντού, Κυρίως Ταμπλό, Magenta Sport 6
14:30 Μπόκα Τζούνιορς-NBA G League Γιουνάιτεντ, FIBA Intercontinental Cup, Φάση Ομίλων, Magenta Sport 4

Η δήλωση προκάλεσε την έντονη αντίδραση του Νίκου Ανδρουλάκη: «Έχετε περάσει από το “Μητσοτάκης ή χάος” στο “Μητσοτάκης ή Ερντογάν”». Κατηγόρησε, μάλιστα, τον πρωθυπουργό ότι αντιμετωπίζει τις εκλογές σαν παιχνίδι που υπονομεύει τα εθνικά συμφέροντα. Από την πλευρά του ο Μητσοτάκης κάλεσε τον πολιτικό του αντίπαλο να μην εμπλέκει ζητήματα εξωτερικής πολιτικής στην εσωτερική πολιτική αντιπαράθεση. «Αυτό δείχνει βαθιά ανευθυνότητα. Οφείλω να σας ζητήσω να το αποσύρετε» δήλωσε, χωρίς ωστόσο να αποδοκιμάσει τις δηλώσεις του δικού του υπουργού, Φλωρίδη.

Η ελληνοτουρκική διένεξη συχνά οδηγεί σε σκληρή ρητορική. Δεν είναι, άλλωστε, η πρώτη φορά που οι ελληνοτουρκικές σχέσεις οξύνονται κατά τις προεκλογικές περιόδους. «Όταν πλησιάζουν οι εκλογές, οι εντάσεις τείνουν να αυξάνονται και στη συνέχεια υποχωρούν ξανά. Το έχουμε δει και στο παρελθόν», δήλωσε νωρίτερα αυτόν τον μήνα ο πρώην υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων, Εγκεμέν Μπαγίς. Το προεκλογικό ρολόι, άλλωστε, έχει αρχίσει να χτυπά και στην Τουρκία.

Οι τουρκικές εκλογές είναι προγραμματισμένες για το 2028 και το τουρκικό Σύνταγμα δεν επιτρέπει τρίτη προεδρική θητεία στον Ταγίπ Ερντογάν. Αυτό θα μπορούσε να αλλάξει μόνο εάν προκηρύσσονταν πρόωρες εκλογές. «Έρχονται εκλογές και εύχομαι κάθε επιτυχία», δήλωσε πρόσφατα ο Ερντογάν, προαναγγέλλοντας –σύμφωνα με ερμηνείες– πρόωρη προσφυγή στις κάλπες.

Περί “στρατηγικής περικύκλωσης”

Είναι ενδεικτικό ότι αυτή την περίοδο τα φιλοκυβερνητικά ΜΜΕ στην Τουρκία έχουν αυξήσει σημαντικά τη ρητορική τους περί “στρατηγικής περικύκλωσης” της Τουρκίας από την ενισχυμένη στρατιωτική συνεργασία μεταξύ Ελλάδας και Ισραήλ. Η αντίληψη περί “περικύκλωσης” δεν περιορίζεται μόνο στα τουρκικά ΜΜΕ. Ο ίδιος ο Χακάν Φιντάν έχει αναφερθεί δημοσίως στην τριμερή συνεργασία Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ και στην τουρκική ανησυχία για μια εξέλιξη που –κατά την Άγκυρα– μπορεί να δημιουργεί εικόνα περικύκλωσης της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Αναφερόμενος στο Ισραήλ, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών προειδοποίησε την Ελλάδα να μην καταστεί εργαλείο για «εκείνους που επιθυμούν να αποσταθεροποιήσουν την περιοχή και να τη βυθίσουν στο χάος». Και κάπου εδώ αρχίζει το δεύτερο, ίσως πιο ενδιαφέρον, σκέλος της ιστορίας. Αναφερόμαστε στο ρόλο ορισμένων ΜΜΕ, που μετατρέπουν τον φόβο σε καθημερινή ενημέρωση.

Στην Ελλάδα και την Τουρκία, η ένταση στις διμερείς σχέσεις δεν υπάρχει μόνο στο επίπεδο των πραγματικών διπλωματικών ή στρατιωτικών εξελίξεων. Αναπαράγεται, μεγεθύνεται και αποκτά υπόσταση και μέσα από τα ΜΜΕ. Στην Ελλάδα, η δήλωση Φλωρίδη για το ενδεχόμενο τουρκικής εισβολής μετατράπηκε αμέσως σε πολιτικό γεγονός, αλλά αυτό έγινε με κριτική διάθεση για την προεκλογική σκοπιμότητα του υπουργού Δικαιοσύνης κι όχι για να οξύνουν τις διμερείς σχέσεις.

Στην Τουρκία, η στρατιωτική συνεργασία Ελλάδας-Ισραήλ παρουσιάζεται από φιλοκυβερνητικά ΜΜΕ ως μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής περικύκλωσης. Έτσι δημιουργείται ένας γνώριμος μηχανισμός. Η πολιτική ρητορική τροφοδοτεί τα ΜΜΕ. Τα ΜΜΕ αναπαράγουν και ενισχύουν τη ρητορική. Η ένταση επιστρέφει στην πολιτική συζήτηση και ο κύκλος συνεχίζεται. Η απειλή αποκτά υπόσταση μέσα από τίτλους, τηλεοπτικά παράθυρα, αναλύσεις, χάρτες, σενάρια, μίλια, εξοπλιστικά προγράμματα και δηλώσεις.

Τα ίδια και τα ίδια

Αλήθεια, πόσο οι πολίτες παίρνουν στα σοβαρά όλες αυτές τις αναλύσεις, την κινδυνολογία και τα σενάρια που ανακυκλώνονται καθημερινά; Στην Ελλάδα ανησυχούν, αλλά είναι άλλα πιο άμεσα προβλήματα που τους απασχολούν. Η καθημερινότητα των πολιτών βρίσκεται αλλού. Ασφαλώς υπάρχει η ελληνοτουρκική διένεξη. Υπάρχουν στρατιωτικές συνεργασίες, διαφορετικές στρατηγικές επιλογές και δηλώσεις που προκαλούν ένταση. Άλλο αυτό, όμως, κι άλλο η καθημερινή καλλιέργεια ενός κλίματος όπου ο πόλεμος εμφανίζεται σαν διαρκώς επικείμενος.

Κάποιοι φαίνεται να νομίζουν ότι οι πολίτες στις δύο χώρες κοιμούνται και ξυπνούν κολλημένοι στις οθόνες, με τις απειλές, τους χάρτες, τα μίλια, τα εξοπλιστικά προγράμματα και όλα τα συμπαρομαρτούντα που κατακλύζουν καθημερινά την επικαιρότητα. Η καθημερινότητα των πολιτών είναι αλλού. Πολύ πιο σύνθετη, πολύ πιο πραγματική και, για εκατομμύρια ανθρώπους, πολύ πιο πιεστική. Η ακρίβεια, η οικονομία, τα καύσιμα, οι μισθοί, οι συντάξεις, τα ενοίκια, οι λογαριασμοί, το κόστος του σούπερ μάρκετ, τα σχολεία και τα παιδιά. Και ένας δύσκολος χειμώνας που βρίσκεται προ των πυλών.

Αυτά είναι που καθορίζουν την καθημερινότητα των ανθρώπων. Ο πολίτης ζει καθημερινά μετρώντας το εισόδημά του και τα έξοδα του μήνα. Μετρά αν ο μισθός ή η σύνταξη θα φτάσει μέχρι το τέλος. Και όταν η πολιτική και μιντιακή συζήτηση μετακινείται διαρκώς από αυτά τα προβλήματα στα σενάρια πολέμου που εμφανίζονται με αξιοσημείωτη συχνότητα παραμονές εκλογών, η απόσταση από την πραγματικότητα γίνεται ακόμη μεγαλύτερη.

Ο κόσμος έχει μια διαφορετική καθημερινότητα να διαχειριστεί. Και, τελικά, πολύ πιο ενδιαφέροντα πράγματα να ζήσει. Έχει τη ζωή του έξω από την τηλεόραση, έχει την οικογένειά του, τους φίλους του, τη δουλειά του, τις χαρές και τις αγωνίες του. Ίσως γι’ αυτό και η κόπωση απέναντι σε αυτή την αδιάκοπη αναπαραγωγή σεναρίων να γίνεται ολοένα πιο εμφανής. Ο κόσμος βαρέθηκε την υπερβολή, την κινδυνολογία και τον διαρκή φόβο. Και τα χαμηλά ποσοστά τηλεθέασης, όπου καταγράφονται, θέτουν τουλάχιστον ένα ερώτημα για το κατά πόσο το τηλεοπτικό και μιντιακό περιεχόμενο εξακολουθεί να ανταποκρίνεται στο ενδιαφέρον του κοινού. Γιατί ο πολίτης δεν είναι υποχρεωμένος να ζει τη ζωή που του σερβίρουν οι τηλεοπτικές οθόνες. Έχει τη δική του.

Η προεκλογική περίοδος στις δύο χώρες

Υπάρχει, ασφαλώς, μια εξήγηση για την επανεμφάνιση της πολεμικής ρητορικής. Η Ελλάδα οδηγείται προς τις εκλογές του 2027. Η Τουρκία έχει μπροστά της τις εκλογές του 2028, με το ζήτημα της τρίτης θητείας του Ερντογάν να καθιστά το ενδεχόμενο πρόωρης προσφυγής στις κάλπες πολύ πιθανό. Και η ιστορία των δύο χωρών έχει δείξει ότι στις προεκλογικές περιόδους μπορεί να αυξηθεί η θερμοκρασία στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ένταση είναι κατασκευασμένη, ή ότι δεν υπάρχουν πραγματικές διαφωνίες. Σημαίνει όμως ότι χρειάζεται διάκριση ανάμεσα στην πραγματικότητα και στον τρόπο με τον οποίο αυτή παρουσιάζεται στο εσωτερικό πολιτικό και μιντιακό πεδίο. Γιατί όταν μια προεκλογική συζήτηση φτάνει στο σημείο να παρουσιάζει σαν “αναπόφευκτη” μια εισβολή σε περίπτωση πολιτικής αστάθειας, η συζήτηση παύει να αφορά μόνο την εξωτερική πολιτική και τη διπλωματία. Γίνεται και μέρος της εσωτερικής πολιτικής αντιπαράθεσης.

Ελλάδα και Τουρκία παραμένουν δύο χώρες που, παρά τις σοβαρές διαφωνίες τους, είναι ταυτόχρονα γείτονες και σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ. Κι όμως, συχνά σε προεκλογική περίοδο, ο ίδιος κύκλος επαναλαμβάνεται: Μια δήλωση στην Άγκυρα, μια απάντηση στην Αθήνα. Ένας τίτλος στην Τουρκία, αναπαραγωγή στην Ελλάδα. Ένα νέο σενάριο, μια νέα προειδοποίηση και ο κύκλος αναπαράγεται… Μόνο που όπως προαναφέραμε, η ζωή των πολιτών βρίσκεται κυρίως στον αγώνα της καθημερινής επιβίωσης. Η ακρίβεια δεν είναι σενάριο. Οι μισθοί και οι συντάξεις δεν είναι προεκλογικό σύνθημα.

Το Καστελλόριζο

Στην Τουρκία δεν υπάρχουν μόνο όσοι προσπαθούν να προκαλέσουν προβλήματα. Υπάρχουν και ψύχραιμες φωνές. Ιδού ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα: «Σε μια χώρα όπου όλοι έχουν άποψη για τα πάντα, μιλούν για τα πάντα και κάθε κουβέντα γίνεται είδηση, άλλη μία μέρα στη χώρα ξημερώνει…». Έτσι η δημοσιογράφος Μπαρτσίν Γινάντς σχολίασε την τοποθέτηση του Μουράτ Μπαρντακτσί για το Καστελλόριζο και τις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Ο Μπαρντακτσί είχε γράψει: «Πρέπει να τελειώσει η εποχή των υποχωρήσεων»!. Υποστηρίζει ότι η Τουρκία, ακολουθώντας το παράδειγμα της Κίνας, θα μπορούσε να ξεκινήσει την κατασκευή τεχνητών νησιών, όχι μόνο γύρω από το Καστελλόριζο, αλλά και στις αμφισβητούμενες περιοχές του Αιγαίου. «Ποιος ξέρει σε τι κατάσταση θα έφερνε αυτό την Ελλάδα, η οποία το τελευταίο διάστημα γίνεται ολοένα και πιο προκλητική», έγραψε.

Και συνέχισε με μια ακόμη πιο προκλητική πρόταση, αναφερόμενος στα λύματα και τα απορρίμματα των πλοίων: «Φανταστείτε τα λύματα των πλοίων, τα απορρίμματα των φορτηγών πλοίων και των δεξαμενόπλοιων που διέρχονται από την περιοχή να καταλήγουν “κατά λάθος” γύρω από το νησί…»! Ο Μπαρντακτσί υπενθύμισε ότι το Καστελλόριζο δεν διαθέτει νερό και ότι οι ανάγκες του καλύπτονται από μονάδες αφαλάτωσης θαλασσινού νερού για να καταλήξει: Η μόλυνση της θάλασσας θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα στην Ελλάδα και να αποτελέσει «ένα εξαιρετικό διαπραγματευτικό χαρτί» στα χέρια της Τουρκίας!