Ο πόλεμος ξέσπασε γιατί ο Δικηγορικός Σύλλογος Αθηνών δεν τιμώρησε πειθαρχικά το μέλος του Ζ.Κ. για το βαρύτατο πειθαρχικό παράπτωμα, να ζητήσει από την Αστυνομία τηλεφωνικά από τα έδρανα των δικηγόρων κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης του Ποινικού Εφετείου Λαμίας, να προβεί στη σύλληψη ολόκληρης της σύνθεσης του δικαστηρίου και του εισαγγελέα της έδρας.

Για την πράξη εκείνη, η τότε πρόεδρος του Αρείου Πάγου κ. Χλάπα ζήτησε από τον τότε πρόεδρο του ΔΣΑ την άσκηση πειθαρχικής δίωξης κατά της Ζ.Κ., που απάντησε ότι για την άσκηση της απαιτείται η κοινοποίηση  σε αυτόν των σχετικών πρακτικών του δικαστηρίου, τα οποία όμως μπορούσε να τα αναζητήσει οίκοθεν. Έκτοτε ίσως και λόγω του απορρήτου της πειθαρχικής διαδικασίας δεν υπάρχει καμιά ανακοίνωση ούτε καν διαρροή αν ασκήθηκε κατά της Ζ.Κ. πειθαρχική δίωξη και αν ναι, σε ποιο στάδιο βρίσκεται, όπως δεν υπάρχει πληροφορία για τυχόν πειθαρχικές ευθύνες δικαστών.

Εξ αιτίας της σιωπής αυτής δίνεται η εντύπωση, ότι ο ΔΣΑ καλύπτει το μέλος του και έτσι δίνει το δικαίωμα στην ΕΝΔΕ να παραπονιέται δίκαια, ότι οι δικαστές δεν προστατεύονται από τα θεσμικά όργανα για  τις εναντίον τους επιθέσεις των δικηγόρων κατά την ενάσκηση των καθηκόντων τους.

Συνεπώς η άσκηση και η  τάχιστη περαίωση της πειθαρχικής διαδικασίας κατά της δικηγόρου Ζ.Κ. αποτελεί το κυριότερο κομβικό σημείο για την εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ ΔΣΑ και ΕΝΔΕ και τη λήξη του μεταξύ τους ακήρυκτου πολέμου, που συνεχίζεται με διάφορες φάσεις και προκαλεί μεγάλη φθορά στο κύρος και επίδραση στη λειτουργία της δικαιοσύνης.

ΔΣΑ και ΔΣΘ στα… όπλα

Δεν γνωρίζω την επόμενη κίνηση των εμπολέμων μερών, αλλά ο πόλεμος εξελίσσεται πλέον  σε επίπεδο γοήτρου και όχι στην επίλυση των κομβικών σημείων, που τους χωρίζουν, τα οποία πρέπει να λύνονται έμπρακτα  και όχι μόνο με συνέδρια. Εξάλλου υπάρχει αντιπαράθεση μεταξύ δικηγόρων και δικαστών και σε άλλα δικαστήρια της χώρας, όπως πρόσφατα στα δικαστήρια της Σπάρτης, Καλαμάτας και Γυθείου.

Εκεί οι δικηγόροι απαίτησαν με την αποχή από τα καθήκοντα τους και πέτυχαν με προσωρινή αναστολή του μέτρου να εισέρχονται στο δικαστήριο με ηλεκτρονικό έλεγχο, ενώ στη Θεσσαλονίκη με απόφαση του ΔΣΘ οι δικηγόροι απέχουν από τις δίκες στις οποίες προεδρεύει συγκεκριμένος πρωτοδίκης. Ο λόγος είναι ότι ο πρωτοδίκης δεν κράτησε την εκδίκαση υπόθεσης για να διευκολύνει δικηγόρο, που δίκαζε σε διπλανή αίθουσα.

Η λειτουργία των δικηγορικών συλλογών και των πειθαρχικών συμβουλίων τους εποπτεύεται από τον υπουργό Δικαιοσύνης, που όπως φαίνεται ούτε έχει ζητήσει από τον ΔΣΑ την άσκηση και την τάχιστη περαίωση της πειθαρχικής διαδικασίας κατά της Ζ.Κ., που θα συμβάλει στη λήξη του προαναφερόμενου πολέμου και στη διαφύλαξη του κύρους της δικαιοσύνης. Ούτε προσέφυγε στο ΣτΕ, για να ακυρώσει σωρεία αποφάσεων διαφόρων δικηγορικών συλλόγων.

Οι αποφάσεις αυτές κηρύσσουν αποχή των δικηγόρων από τα δικαστήρια για μη νόμιμη αιτία και μη νόμιμα αιτήματα με αποτέλεσμα να  επιφέρουν μέγιστη ταλαιπωρία στους διαδίκους και μάρτυρες και καθυστερούν την απονομή της δικαιοσύνης. Έτσι όμως με την ανοχή του υπουργού Δικαιοσύνης και των αρμοδιοτήτων που τους παρέχει, οδηγούμεθα αργά αλλά σταθερά σε “κράτος δικηγόρων” και μάλλον αποφύγαμε το “κράτος δικαστών”, ενώ θα έπρεπε με προσπάθεια και συναίνεση όλων να επικρατήσει  η κατά τον Αριστοτέλη μεσότητα.

Ας θυμηθούμε τον Δάντη!

Φοβάμαι, ότι όσο συνεχίζεται ο αδελφοκτόνος πόλεμος και οι δικαστές νοιώθουν ότι απειλείται η λειτουργική τους ανεξαρτησία και ότι είναι απροστάτευτοι από τις εναντίον τους επιθέσεις (των δικηγόρων) θα συσπειρώνονται γύρω από την συνδικαλιστική τους ηγεσία με αντίκτυπο στην ομαλή λειτουργία της δικαιοσύνης. 

Για τους δικηγόρους και δικαστές από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα έχει αναπτυχθεί μια τεράστια λογοτεχνία από την οποία, για τη διάσωση της λογοτεχνικής μνήμης, σταχυολογώ δύο χαρακτηριστικές αναφορές από κείμενα των κορυφαίων λογοτεχνών, του Δάντη και του Σαίξπηρ: Στη Θεία Κωμωδία του Δάντη οι ψυχές των επίορκων (διεφθαρμένων) δικαστών και πολιτικών βασανίζονται στον όγδοο κύκλο της Κόλασης.

Ο Δάντης τους κατατάσσει στους barrattieri (δωροδοκούμενους αξιωματούχους/ καταχραστές) κατηγορία στην οποία ανήκουν οι δικαστές και οι πολιτικοί, που χρηματίζονται για να βγάζουν αποφάσεις ή για να πουλούν δημόσια αξιώματα. Ο Σαίξπηρ στο θεατρικό έργο Ερρίκος 6ος μέρος 2ο πράξη 4η σκηνή 2η βάζει τον Ντικ τον χασάπη να λέει: «Το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνουμε, είναι να σκοτώσουμε όλους τους δικηγόρους» (The first thing we do, let’s kill all the lawyers). Και  στα δύο κείμενα έχουν αναφερθεί λογοτέχνες, συγγραφείς και πολιτικοί και έχουν δοθεί διάφορες ερμηνείες, που μπορούν εύκολα να αναζητηθούν.

Το περιστατικό σημειώθηκε κάτω από αδιευκρίνιστες συνθήκες (διενεργείται προανάκριση) στις 2:45 τα ξημερώματα, ενώ ο παθών βρισκόταν σε μεζεδοπωλείο της πόλης. Πάντως οι παρευρισμόμενοι (μεταξύ των οποίων και δημοτικός σύμβουλος) κατέθεσαν ότι «ήταν σίγουρα αυτοτραυματισμός».

Ο κ. Βοϊδονικόλας, που είναι επικεφαλής της Κοινωφελούς Δημοτικής Επιχείρησης Πειραιά (ΚΟΔΕΠ) αυτοτραυματίσθηκε με πιστόλι στον προσαγωγό και αρχικά διακομίσθηκε στο σχετικά κοντινό Τζάνειο νοσοκομείο, όπου διασωληνώθηκε, και εν συνεχεία διακομίσθηκε στο Λαϊκό Νοσοκομείο, όπου χειρουργήθηκε. Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι εξετάζεται η επιστροφή του του στη ΜΕΘ του Τζανείου, για να συνεχιστεί η νοσηλεία του. Στο σημείο του περιστατικού εντοπίστηκαν ένας κάλυκας και μία βολίδα.

Ο Γιάννης Βοϊδονικόλας, απόστρατος στρατιωτικός με καταγωγή από τη Μάνη, υπηρέτησε στον Στρατό Ξηράς (Ειδικές Δυνάμεις). Αποφοίτησε από τη Σχολή Μονίμων Υπαξιωματικών (ΣΜΥ) το 1991, πέρασε από όλα τα σχολεία των Ειδικών Δυνάμεων (Καταδρομών) και έχει λάβει μέρος σε Νατοϊκή αποστολή στη Βοσνία (1996). Αποστρατεύτηκε το 2011.

Ο ξάδελφός του Σταύρος Βοϊδονικόλας είναι επίσης απόστρατος αξιωματικός, αλλά του Λιμενικού Σώματος -υπηρέτησε για 29 χρόνια και διετέλεσε Διοικητής των Κλιμακίων Ειδικών Αποστολών του Λιμενικού (ΚΕΑ/ΛΣ). Και αυτός υπήρξε πρώην αντιδήμαρχος Πειραιά και τώρα νυν αντιπεριφερειάρχης Πειραιά -από το 2025.

Ο Γιάννης Βοϊδονικόλας είναι παντρεμένος και έχει έναν γιο, τον Γιώργο. Ο γιος του ακολουθεί επίσης την πατρική παράδοση και δραστηριοποιείται ενεργά στα κοινά και στη Νέα Δημοκρατία. Η οικογένεια Βοϊδονικόλα έχει βαθιές ρίζες και μεγάλη επιρροή στην περιοχή των Μανιάτικων στον Πειραιά. Στο ευρύτερο σόι ανήκε και ο παλιός γνωστός επιχειρηματίας της νύχτας Ντίνος Βοϊδονικόλας (γνωστός στο παρελθόν και ως ο «Κάπο της Μάνης»), ο οποίος έφυγε από τη ζωή στις αρχές του 2024.

Διαχρονικά, σε σχέση με το ζήτημα αυτό, η μπάλα βρίσκεται μονίμως στο γήπεδο της Αθήνας, η οποία αποφεύγει κάθε συζήτηση. Σε αυτή τη φάση, η προοπτική αυτή επανέρχεται στο προσκήνιο, πλην όμως, δεν φαίνεται να υπάρχουν ενδείξεις για διαφοροποίηση της ελλαδικής πλευράς. Μακάρι, βέβαια, να υπάρξει αλλαγή στάσης και να προχωρήσει. Θα είναι πολύ σημαντικό.

Πρέπει να σημειωθεί ότι τα  τελευταία χρόνια υπήρξαν ευκαιρίες και η Τουρκία πρόσφερε αφορμές για να προχωρήσει η ανακήρυξη ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδος και Κύπρου. Η πρώτη ευκαιρία ήταν όταν ανακοινώθηκε το τουρκολιβυκό μνημόνιο και η δεύτερη τώρα, με την κύρωσή του. Στο ενδιάμεσο υπήρξαν και κάποιες κινήσεις της Άγκυρας με άλλες γειτονικές χώρες, όπως την Συρία, οι οποίες δεν προχώρησαν μετά την παρέμβαση της κυπριακής πλευράς και της ΕΕ.

Η ταλαιπωρημένη υπόθεση ΑΟΖ

Υπενθυμίζεται ότι, μετά το μνημόνιο Τουρκίας και Λιβύης, το 2019, η Αθήνα προχώρησε σε συμφωνία με το Κάϊρο (2020). Ήταν μια κίνηση με το στανιό. Η επιλογή της τμηματικής οριοθέτησης μεταξύ 27ου και 28ου μεσημβρινού άφηνε ανατολικότερα πεδίο δράσης στην Τουρκία. Παράλληλα, η Λευκωσία, το 2019, είχε προχωρήσει στην κατάθεση συντεταγμένων για καθορισμό Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης για τη θάλασσα απέναντι από τις ακτές της κατοχικής Τουρκίας. Είχε δε προτείνει στην Άγκυρα να αρχίσουν συζητήσεις επί του θέματος. Όπως είχε σημειωθεί τότε, επρόκειτο για μια κίνηση άσκησης κυριαρχικού δικαιώματος. Η κίνηση αυτή προετοιμάσθηκε πλήρως. Τεχνικά με σχέδια από το Κτηματολόγιο κι άλλες υπηρεσίες, και νομικά από τη Νομική Υπηρεσία. Η κατάθεση έγινε στη “Διεύθυνση Ωκεανικών Υποθέσεων και Δικαίου της Θάλασσας των Ηνωμένων Εθνών”.

Υπενθυμίζεται περαιτέρω ότι, μετά την κατάθεση των συντεταγμένων, που έγινε επί Νίκου Χριστοδουλίδη στο υπουργείο Εξωτερικών, στάλθηκε ρηματική διακοίνωση στην Τουρκία με πρόταση για έναρξη διαπραγματεύσεων οριοθέτησης διά συμφωνίας ή με απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης. Η ρηματική διακοίνωση επιδόθηκε στην πρεσβεία της Τουρκίας στην Αθήνα.  Η κατοχική δύναμη απέρριψε κάθε συζήτηση.

Ισοδύναμα τετελεσμένα

Η κίνηση εκείνη της Κυπριακής Δημοκρατίας θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι… έκλεινε το μάτι στην Αθήνα για να ανακηρύξουν τα δυο κράτη ΑΟΖ. Το θέμα, όμως, πέρασε κάτω από τα ραντάρ της Αθήνας. Οι λόγοι είναι γνωστοί. Και επειδή είναι γνωστοί, η κατοχική πλευρά συνεχίζει να επενδύει σε αυτή τη στάση και να προχωρά στην υλοποίηση των δικών της σχεδιασμών.

Η Αθήνα και η Λευκωσία μπορούν σήμερα υπό το φως των εξελίξεων που σημειώνονται να ανακοινώσουν την έναρξη συζητήσεων για καθορισμό θαλάσσιων ζωνών. Να εξαγγείλουν και να δρομολογήσουν τις συζητήσεις. Η αποτροπή περνά μέσα και από τη λογική του “ισοδύναμου τετελεσμένου”.  Αυτή η πολιτική δεν ανακαλύφθηκε τώρα. Είναι ένα εργαλείο που προσφέρεται για αποτροπή και δίνει δυνατότητες διαχείρισης στο διπλωματικό πεδίο.

Η ανακοίνωση του Αρχιεπισκόπου Συμεών

Η Ελληνορθόδοξη Ιερά Μονή του Θεοβαδίστου Όρους Σινά (Αγίας Αικατερίνης), προ έτους, μετά την εκλογή της ελαχιστότητός μου ως νέου Αρχιεπισκόπου Σινά και ενώ η από 28ης Μαΐου 2025 (ήτοι προ της εκλογής μου) απόφαση του Εφετείου της Ισμαηλίας δημιούργησε συγκεκριμένα τετελεσμένα στην αιγυπτιακή έννομη τάξη , έλαβε από την σεβαστή Αιγυπτιακή Κυβέρνηση σχέδιο συμφωνίας μεταξύ του κράτους της Αραβικής Δημοκρατίας της Αιγύπτου και της Ιεράς Μονής. Με την ως άνω προταθείσα συμφωνία επιδιώχθηκε να διευκρινισθούν περαιτέρω πτυχές της δικαστικής αποφάσεως και του τρόπου υλοποιήσεώς της, κατά τρόπο σύμφωνο με τα από αιώνων ισχύοντα, ώστε να εξασφαλισθεί απρόσκοπτα ο μοναστικός βίος της Μονής και να διευκρινισθεί η θέση και λειτουργία της στο πλαίσιο της σύγχρονης έννομης τάξεως της Αιγύπτου.

Η Μονή Σινά εισήλθε στον διάλογο δεσμευόμενη από την αιγυπτιακή νομοθεσία και τις αποφάσεις των αιγυπτιακών δικαστηρίων και με αίσθημα ευθύνης απέναντι στην μακραίωνη πνευματική της παρακαταθήκη, αλλά και υπευθυνότητος έναντι των Αρχών της Αιγύπτου, της χώρας του Νείλου εντός της οποίας ακμάζει εδώ και δεκαπέντε αιώνες.

Παράλληλα ζήτησε να της δοθεί άνεση χρόνου, προκειμένου να μελετήσει διεξοδικώς την πρόταση, να καταθέσει αντιπροτάσεις βελτιώσεως σημείων της συμφωνίας επί της πρακτικής εφαρμογής της (προς τούτο συμπληρώθηκε και με άλλα επεξηγητικά συνοδευτικά έγγραφα), αλλά και να συγκροτήσει με επιστημονικό τρόπο τον φάκελο που αφορά το status quo της και την τεκμηρίωση των υπό συζήτηση ακινήτων, φάκελος ο οποίος καταρτίστηκε ως επιστημονική πλέον μελέτη.

Με ιδιαίτερη ικανοποίηση επιθυμούμε να καταθέσουμε εμφατικώς ότι στο σημείο αυτό η Μονή είχε την κατανόηση της σεβαστής Αιγυπτιακής Κυβερνήσεως και του Εξοχωτάτου Προέδρου αυτής Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι, με αποτέλεσμα ο διάλογος να έχει παραταθεί ήδη πέραν του ενός έτους, κάτι στο οποίο συνέβαλε και η πρόσφατη περιπέτεια υγείας της ελαχιστότητός μου.

Συναντιλήπτορες και βοηθούς στην προσπάθεια αυτή είχαμε την Ελληνική Πολιτεία, αλλά και πολλούς άλλους φιλικούς κύκλους της Μονής ανά τον κόσμο. Είναι γνωστόν, ότι η Μονή Σινά απολαμβάνει ιστορικώς ιδιαίτερου καθεστώτος εκκλησιαστικής αυτονομίας. Παράλληλα όμως αποτελεί Κιβωτό της οικουμενικής Ορθοδοξίας και τα θέματα που την αφορούν αναδεικνύονται δυνητικώς σε μείζονα θέματα των ανά τον κόσμο Χριστιανών και ιδιαιτέρως των Ορθοδόξων πιστών. Έτσι δεν είναι τυχαίο ότι κατά το διαρρεύσαν διάστημα η Σιναϊτική Αδελφότητα έγινε αποδέκτης ποικίλων αντιφατικών εισηγήσεων και πληροφοριών από αρμοδίους και αναρμοδίους, από επαΐοντες και από καλοπροαιρέτως αγνοούντες.

Παρά ταύτα, χωρίς να αγνοεί ή να υποτιμά οποιαδήποτε τεκμηριωμένη γνώμη, η Αδελφότητα έκρινε ότι πρωτίστως είχε να ωφεληθεί τα μέγιστα από την μακραίωνη και αδιάκοπη εμπειρία των Αυτοκεφάλων Ορθοδόξων Εκκλησιών, και μάλιστα των Πατριαρχών της καθ΄ ημάς Ανατολής.

Στο πλαίσιο αυτό απευθυνθήκαμε στο νομοκανονικώς οικείο Πατριαρχείο Ιεροσολύμων, προκειμένου, μετά από λεπτομερή ενημέρωση περί του ως άνω σχεδίου συμφωνίας και των περί αυτήν, να λάβουμε την υπεύθυνη γνώμη της Σιωνίτιδος Εκκλησίας επί του θέματος. Ο Μακαριώτατος Πατριάρχης Ιεροσολύμων κ.κ. Θεόφιλος, διακρίνοντας ότι το θέμα χρήζει μείζονος θεωρήσεως, κατόπιν και δικής μας θελήσεως απευθύνθηκε περαιτέρω προς τον Παναγιώτατο Οικουμενικό Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίο, τον Μακαριώτατο Πατριάρχη Αλεξανδρείας κ.κ. Θεόδωρο, και προς τις Αυτοκέφαλες Εκκλησίες Κύπρου και Ελλάδος.

Σήμερα μετά μεγάλης συγκινήσεως δυνάμεθα να καταθέσουμε ότι όλες οι ως άνω Εκκλησίες, έχοντας ενημερωθεί λεπτομερώς, χαιρετίζουν διά πατριαρχικών και Συνοδικών Γραμμάτων, τα οποία καταχωρήθηκαν στο αρχείο της Μονής, και εκφράζουν την αμέριστη αδελφική τους συμπαράσταση για την υπογραφή της προαναφερόμενης συμφωνίας, με την ευχή και προσδοκία να συμβάλει στην ασφαλή διευθέτηση των εκκρεμών ζητημάτων και την διασφάλιση των ιστορικών και νομίμων δικαίων της Μονής.

Η εξέλιξη αυτή δίδει, βεβαίως, στην Σιναϊτική Αδελφότητα και εις εμέ προσωπικώς τον επιστηριγμό να προχωρήσουμε στην υπογραφή της Συμφωνίας στο εγγύς μέλλον μόλις η κατάσταση της υγείας μου το επιτρέψει, οπότε θα οριστεί μετά των Πατέρων και της αιγυπτιακής κυβερνήσεως η συγκεκριμένη ημερομηνία υπογραφής.

Η ως άνω, όμως, εξέλιξη αποτελεί πρωτίστως έκφραση της ενότητος των Ορθοδόξων Εκκλησιών της Ανατολής. Το Θεοβάδιστο Όρος Σινά χαίρει διότι δια των τιμίων Πατριαρχικών και Συνοδικών Γραμμάτων, αποδέκτης των οποίων έγινε, στάθηκε αφορμή να επαναβεβαιωθεί η ενότητα αυτή για μία ακόμη φορά, και διότι η ευρισκομένη «ἐν γῇ ἐρήμῳ καὶ ἀβάτῳ καὶ ἀνύδρῳ» Μονή του Σινά απολαμβάνει της αγάπης και του εμπράκτου επιστηριγμού τους εν απολύτω ομοφωνία.

Μέσα στο κλίμα αυτό της πλέον εμπεδωμένης εμπιστοσύνης μεταξύ Αραβικής Δημοκρατίας της Αιγύπτου και Μονής Σινά, είμεθα βέβαιοι ότι μετά τη σημερινή ανακοίνωση περί της ως άνω συμφωνίας εκλείπει πλέον ο λόγος έκδοσης της απόφασης
του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου της Αραβικής Δημοκρατίας της Αιγύπτου.

Είμαστε βέβαιοι ότι κατά την περίοδο εφαρμογής της Συμφωνίας, το κλίμα εμπεδωμένης εμπιστοσύνης μεταξύ Αραβικής Δημοκρατίας της Αιγύπτου και Μονής Σινά θα μας επιτρέψει να οριστικοποιήσουμε συγκεκριμένες εκκρεμότητες που τυχόν ανακύψουν επί της Συμφωνίας και των συνοδευτικών της εγγράφων.

Ευχαριστούντες θερμώς τους Σεπτούς Προκαθημένους και τας περί αυτούς Ιεράς Συνόδους, αναπέμπομεν δοξολογίαν στον Παντοκράτορα Κύριον και ταπεινώς φρονούμε ότι η μεσιτεία της πολιούχου αγίας μεγαλομάρτυρος Αικατερίνης έφερε ἐν θαυμαστῇ ἑνότητι το σύνολο της εν τη καθ’ ημάς Ανατολή Ορθοδοξίας παρά το πλευρόν της Μονής Σινά, στον θεσμό της οποίας επαναβεβαιώνεται η μακραίωνη, βαθειά και αδελφική σχέση δύο κρατών και μεγάλων πολιτισμών, της Αιγύπτου και της Ελλάδος. Τέλος, απευθυνόμενοι προς πάντας διαβεβαιώνουμε ότι το Θεοβάδιστο Όρος Σινά είναι Χάριτι Θεού «στην θέση του», με τους Πατέρες να το διακονούν, να αγωνίζονται και να υποδέχονται κάθε προσκυνητή, επισκέπτη και περιηγητή.

Με την αλλαγή στο χρώμα των φύλλων, τη σταδιακή πτώση της θερμοκρασίας και την ετήσια επιστροφή του ζεστού καφέ, η μετάβαση από το καλοκαίρι στο φθινόπωρο μπορεί να κάνει την αναδρομή στο παρελθόν ιδιαίτερα ελκυστική, ανεξάρτητα από τον ενθουσιασμό μας για τη νέα εποχή. Οι μεταβάσεις συνεπάγονται αλλαγή, και η αλλαγή εμπεριέχει από τη φύση της την έννοια της απώλειας· έτσι, αυτά τα “τέλη” —όσο μικρά κι αν είναι— τα βιώνουμε ως μια μορφή απώλειας, εξηγεί η ψυχολογία.

Η αναδρομή σε κάτι οικείο μας προσφέρει ένα αίσθημα συνέχειας και σταθερότητας, το οποίο αναζητούμε όταν νιώθουμε ότι το έδαφος κάτω από τα πόδια μας μετατοπίζεται. Αυτές οι απώλειες μπορεί να πάρουν διάφορες μορφές. Για κάποιους, το τέλος του καλοκαιριού σηματοδοτεί το κλείσιμο μιας πιο ξέγνοιαστης περιόδου.

Η έναρξη της νέας σχολικής ή ακαδημαϊκής χρονιάς μπορεί επίσης να φέρει μαζί της την επιστροφή στις υποχρεώσεις. Για τους μαθητές, αυτό παίρνει τη μορφή νέων προκλήσεων ή άγνωστων περιβαλλόντων. Και για τους γονείς, η περίοδος της επιστροφής στο σχολείο σηματοδοτεί το πέρασμα του χρόνου ή το σταδιακό άδειασμα της οικογενειακής εστίας. Τέλος, όπως και η Πρωτοχρονιά, το φθινόπωρο φέρνει μαζί του το βάρος των προσδοκιών για ένα νέο ξεκίνημα ή για έναν “νέο εαυτό”.

Το φθινόπωρο είναι γεμάτο ερεθίσματα

Το φθινόπωρο είναι επίσης γεμάτο αισθητηριακά ερεθίσματα που μπορούν να ανασύρουν σωματικές αναμνήσεις, προτού καν συνδέσουμε συνειδητά το ερέθισμα με μια συγκεκριμένη ανάμνηση. Ακόμη και πριν καταλάβουμε τι μας θυμίζουν αυτά τα ερεθίσματα, παρασυρόμαστε σε αναμνήσεις που είναι εγγεγραμμένες στο σώμα ή στο νευρικό μας σύστημα. Αυτός ο τύπος μνήμης είναι “σιωπηρός” – δηλαδή πρόκειται περισσότερο για μια σωματική αίσθηση παρά για κάτι που μπορούμε εύκολα να περιγράψουμε με λόγια.

Πρόκειται, στην πραγματικότητα, για το ίδιο τμήμα του συστήματος μνήμης που καταγράφει τραύματα τα οποία συνέβησαν πριν αποκτήσουμε τη δυνατότητα ομιλίας, όταν ήμασταν ακόμη βρέφη. Αν και οι μυρωδιές τείνουν να αποτελούν τα πιο ισχυρά ερεθίσματα για την ανάκληση αναμνήσεων, οποιοδήποτε από τα δίκτυα αισθητηριακής μνήμης μας —είτε οπτικό είτε ακουστικό— μπορεί να έχει παρόμοια επίδραση.

Και το φθινόπωρο προσφέρει πλήθος πιθανών ερεθισμάτων: την πρώτη μυρωδιά καπνού από ξύλα που αναμειγνύεται με τον δροσερό αέρα, τη μυρωδιά των υγρών ή ξερών φύλλων, ή εκείνο το κερί με άρωμα φθινοπώρου που βγάζετε κάθε χρόνο. Η αλλαγή στα χρώματα των φύλλων, το ενωρίτερο ηλιοβασίλεμα και το ιδιαίτερο χρυσαφένιο φως του φθινοπώρου μπορούν [επίσης] να κάνουν μια συνηθισμένη στιγμή να φαντάζει οικεία. Οι μεταβολές στο κελάηδημα των πουλιών και η γνώριμη φωνή ενός σχολιαστή αγώνων ποδοσφαίρου την Κυριακή μπορούν επίσης να λειτουργήσουν ως ισχυρά ερεθίσματα φθινοπωρινών αναμνήσεων.

Σταθερά σημεία αναφοράς

Το αίσθημα νοσταλγίας μπορεί να αποκαλύψει τι είναι αυτό που ίσως χρειαζόμαστε καθώς μεταβαίνουμε σε μια νέα εποχή. Η τάση προς τη νοσταλγία συχνά υποδηλώνει ότι αναζητούμε κάτι που προσφέρει ασφάλεια. Αυτό μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικό για την αντιμετώπιση νέων κεφαλαίων στη ζωή μας, τα οποία ενδέχεται να φαντάζουν ξένα, απειλητικά ή υπερβολικά δύσκολα για να τα διαχειριστούμε.

Αυτή η επιθυμία ίσως εξηγεί γιατί τείνουμε να επιστρέφουμε σε γνώριμες τηλεοπτικές σειρές, ταινίες ή βιβλία —όπου ορισμένοι χαρακτήρες φαντάζουν σαν παλιοί φίλοι και γνωρίζουμε ήδη την κατάληξη της ιστορίας— αντί να ξεκινάμε κάτι εντελώς καινούργιο.

Ο εγκέφαλός μας τείνει να προτιμά το προβλέψιμο έναντι του απρόβλεπτου, επισημαίνουν οι ψυχολόγοι, προσθέτοντας ότι συνδέουμε το άγνωστο με έναν βαθμό κινδύνου και απειλής για την ασφάλειά μας, καταστάσεις που ίσως δεν είμαστε πάντα πρόθυμοι να αντιμετωπίσουμε.

Έτσι, καθώς αλλάζουν οι εποχές και ερχόμαστε αντιμέτωποι —συνειδητά ή ασυνείδητα— με την αβεβαιότητα για το τι μέλλει γενέσθαι (είτε πρόκειται για αλλαγές στον καιρό είτε για αλλαγές στη ζωή μας με την έναρξη της νέας περιόδου), το να βρίσκουμε σταθερά σημεία αναφοράς σε οικεία και απολύτως προβλέψιμα πράγματα λειτουργεί εξαιρετικά καθησυχαστικά για το νευρικό μας σύστημα.

Η επιστροφή σε γνώριμες εμπειρίες κατά τη διάρκεια της ζωής μας —όπως η παρακολούθηση μιας οικείας σειράς ή η ανάγνωση ενός αγαπημένου βιβλίου— μπορεί να μας επανασυνδέσει με τον παλιό μας εαυτό και με την εικόνα της ζωής μας την εποχή που βιώναμε αυτές τις εμπειρίες για πρώτη φορά.

Πώς να αξιοποιήσουμε τις θετικές πτυχές της νοσταλγίας

Αντί να μας αφήνει απλώς με μια αίσθηση μελαγχολίας για το παρελθόν, η νοσταλγία μπορεί, στην πραγματικότητα, να αποτελέσει ένα χρήσιμο εργαλείο για την ενίσχυση της συναισθηματικής μας ευεξίας. Η νοσταλγία λειτουργεί ως κινητήρια δύναμη για θετικά συναισθήματα και οι έρευνες δείχνουν πως αντλούμε αίσθημα ευεξίας προσμένοντας το μέλλον, απολαμβάνοντας το παρόν και αναπολώντας το παρελθόν. Το να αφιερώνουμε χρόνο για να βυθιστούμε σε μια ανάμνηση με ευγνωμοσύνη και εκτίμηση μπορεί να μας βοηθήσει να αναδείξουμε και να ενισχύσουμε καθοριστικές στιγμές χαράς, σύνδεσης και βαθιού νοήματος.

Η νοσταλγία μπορεί επίσης να μας δώσει τον χώρο να θρηνήσουμε και να αποχαιρετήσουμε το παρελθόν με υγιή τρόπο, καθώς καλούμαστε να διαχειριστούμε τις προκλήσεις ενός άγνωστου μέλλοντος. Αυτό μπορεί να εκδηλώνεται με διάφορους τρόπους: ένας νέος αναπολεί τα σχολικά χρόνια του λυκείου ενώ ετοιμάζει τις αποσκευές του για το πανεπιστήμιο, ένας γονιός αναθυμάται με συγκίνηση την πρώτη μέρα του παιδιού του στο νηπιαγωγείο καθώς εκείνο ετοιμάζεται για το Γυμνάσιο, ή αναμνήσεις από παλιές γιορτές έρχονται στην επιφάνεια καθώς πλησιάζουμε σε αυτές τις ίδιες περιστάσεις χωρίς τα αγαπημένα μας πρόσωπα για πρώτη φορά.

Η αναδρομή στο παρελθόν, αν και ενίοτε δύσκολη, μας βοηθά να ενσωματώσουμε τα βιώματά μας και να δώσουμε νόημα στη ζωή. Με αυτόν τον τρόπο, αντλούμε όφελος από τους ανθρώπους, τα μέρη και τις εμπειρίες που διαμόρφωσαν τη ζωή μας, αναγνωρίζοντας τι παραμένει κομμάτι του εαυτού μας καθώς προχωράμε μπροστά.

Σε συνεργασία με το womanidol

Στη σημερινή κρίση προβάλλεται ιδιαιτέρως και  το μεταναστευτικό, το οποίο η Ευρώπη συχνά αντιμετώπισε περισσότερο ως αντικείμενο πολιτικής αντιπαράθεσης παρά ως πεδίο μακροπρόθεσμου σχεδιασμού. Η μετανάστευση δεν είναι ένα ενιαίο φαινόμενο. Περιλαμβάνει ανθρώπους που αναζητούν εργασία, οικογένειες που επιδιώκουν μια καλύτερη ζωή, πρόσφυγες που εγκαταλείπουν πολέμους και διώξεις, αλλά και περιπτώσεις παράτυπης εισόδου ή παραμονής. Η διάκριση ανάμεσα σε αυτές τις κατηγορίες δεν είναι γραφειοκρατική λεπτομέρεια. Είναι προϋπόθεση μιας σοβαρής και δίκαιης πολιτικής.

Η Ευρώπη χρειάζεται αποτελεσματική διαχείριση των συνόρων, αξιόπιστες διαδικασίες ασύλου, συνεργασία με τις χώρες προέλευσης και διέλευσης, νόμιμες οδούς μετανάστευσης όπου αυτές απαιτούνται και εφαρμογή των αποφάσεων επιστροφής όσων δεν έχουν δικαίωμα παραμονής, σύμφωνα με το δίκαιο. Πέραν αυτών απαιτείται κυρίως μια συνεκτική πολιτική ενσωμάτωσης, με σαφείς υποχρεώσεις τόσο για τους νεοεισερχομένους όσο και για τους θεσμούς των χωρών υποδοχής.

Εδώ βρίσκεται ένα από τα πιο δύσκολα ζητήματα της σύγχρονης ευρωπαϊκής πραγματικότητας. Για χρόνια, η συζήτηση γύρω από την πολυπολιτισμικότητα κινήθηκε συχνά ανάμεσα στην αντίληψη ότι η πολιτισμική διαφορετικότητα θα οδηγήσει σχεδόν αυτόματα σε μια δημιουργική συνύπαρξη και, από την άλλη, στην πεποίθηση ότι κάθε πολιτισμική διαφορά αποτελεί απειλή για την κοινωνία. Και οι δύο προσεγγίσεις παραγνωρίζουν την ουσία του προβλήματος.

Η πολιτισμική διαφορετικότητα

Η πολιτισμική διαφορετικότητα δεν είναι από μόνη της ούτε πλεονέκτημα ούτε απειλή. Το αποτέλεσμα εξαρτάται από τις κοινωνικές συνθήκες, τους θεσμούς, την εκπαίδευση, τις πολιτικές ένταξης και την ύπαρξη κοινών κανόνων. Μια κοινωνία μπορεί να φιλοξενεί διαφορετικές γλώσσες, παραδόσεις και θρησκευτικές πεποιθήσεις, εφόσον διασφαλίζει ένα κοινό πλαίσιο δικαιωμάτων και υποχρεώσεων.

Αντίθετα, όταν η αναγνώριση της διαφορετικότητας μετατρέπεται σε ανοχή απέναντι στην απομόνωση, στην παραβίαση των δικαιωμάτων ή στην ανάπτυξη κλειστών κοινωνικών δομών, η ενσωμάτωση αποτυγχάνει. Όταν η πολιτεία δεν απαιτεί την εκμάθηση της γλώσσας, δεν εξασφαλίζει ουσιαστική συμμετοχή στην εκπαίδευση και στην εργασία και δεν εφαρμόζει με συνέπεια τον νόμο, αφήνει χώρο για την αποξένωση και την καχυποψία.

Μια δημοκρατική κοινωνία δεν μπορεί να λειτουργεί ως άθροισμα παράλληλων κοινοτήτων που δεν μοιράζονται στοιχειώδεις κανόνες δημόσιας ζωής. Η ισότητα των φύλων, η ελευθερία της συνείδησης, η προστασία των παιδιών, η απαγόρευση της βίας και η ισονομία δεν μπορούν να τίθενται υπό διαπραγμάτευση στο όνομα οποιασδήποτε πολιτισμικής ή θρησκευτικής παράδοσης. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι η ενσωμάτωση απαιτεί πολιτισμική ομοιομορφία ή εγκατάλειψη της καταγωγής. Σημαίνει ότι η συμμετοχή στην κοινή πολιτική κοινότητα προϋποθέτει αποδοχή των δημοκρατικών κανόνων, οι οποίοι θα πρέπει να οδηγεί σε καθολική προστασία όλων των πολιτών.

Ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά λάθη των προοδευτικών δυνάμεων είναι να αντιμετωπίζουν ορισμένες ανησυχίες για τη δημόσια ασφάλεια, τη μετανάστευση και την κοινωνική συνοχή, ως ζητήματα που ανήκουν αποκλειστικά στην πολιτική ατζέντα της συντηρητικής ή της ακροδεξιάς παράταξης. Με αυτόν τον τρόπο αφήνουν πραγματικά προβλήματα χωρίς πειστική απάντηση και επιτρέπουν σε ακραίες δυνάμεις να εμφανίζονται ως οι μόνες που ακούν τους πολίτες.

Τι σημαίνει προοδευτική πολιτική

Η ασφάλεια “συνάπτεται με την ελευθερία” είχε γράψει ο Αριστοτέλης και αποτελεί βασική προϋπόθεση της ελευθερίας. Οι εργαζόμενοι, οι οικογένειες, οι νέοι, οι ηλικιωμένοι και οι κάτοικοι κάθε γειτονιάς έχουν δικαίωμα να ζουν χωρίς φόβο. Η πολιτεία οφείλει να προστατεύει τους ανθρώπους από τη βία, να αντιμετωπίζει την εγκληματικότητα και να εφαρμόζει τον νόμο χωρίς διακρίσεις. Η ίδια υποχρέωση ισχύει και απέναντι στους μετανάστες, οι οποίοι δικαιούνται προστασία από τη βία, την εκμετάλλευση και τις διακρίσεις. Η εγκληματική συμπεριφορά είναι ατομική ευθύνη και δεν δικαιολογεί συλλογική ενοχοποίηση εθνικών ή θρησκευτικών ομάδων.

Η προοδευτική πολιτική δεν πρέπει να επιλέγει ανάμεσα στην ασφάλεια και στα δικαιώματα. Οφείλει να συνδυάζει την αποτελεσματική αστυνόμευση με τη λογοδοσία των αρχών, την πρόληψη, την κοινωνική πολιτική και την ισότιμη εφαρμογή του νόμου. Η καταστολή χωρίς πρόληψη δεν αντιμετωπίζει τις βαθύτερες αιτίες της παραβατικότητας. Η ανοχή στην παρανομία, όμως, δεν αποτελεί κοινωνική ευαισθησία. Είναι εγκατάλειψη εκείνων που έχουν περισσότερο ανάγκη την προστασία της πολιτείας. Η δημοκρατία δεν προστατεύεται με την υποτίμηση των ανησυχιών της κοινωνίας, αλλά με την αντιμετώπισή τους χωρίς προκαταλήψεις και χωρίς υποχώρηση από τις θεμελιώδεις αρχές της.

Η απάντηση, επομένως, δεν είναι ούτε η άνευ όρων αποδοχή κάθε πρακτικής στο όνομα της πολυπολιτισμικότητας ούτε ο αποκλεισμός του διαφορετικού στο όνομα της εθνικής ταυτότητας. Είναι η οικοδόμηση μιας δημοκρατικής κοινωνίας στην οποία η διαφορετικότητα είναι ελεύθερη, αλλά η νομιμότητα κοινή. Τα δικαιώματα καθολικά, αλλά και οι υποχρεώσεις πραγματικές. Η αλληλεγγύη δεδομένη, αλλά και η κοινωνική συμμετοχή έμπρακτη.

Θεωρίες. Και τι γίνεται μέχρι τότε. Η Ευρώπη βράζει. Ο κόσμος ξεσηκώνεται. Όπως τόνισε οδιάσημος σκηνοθέτης Κώστας Γαβράς σε συνέντευξη του, αυτό που γίνεται στη Γαλλία είναι πολύ πιο σοβαρό από τον Μάη του 68: «Πίσω από την εξέγερση των νέων σήμερα, βρίσκεται η βαθιά κρίση στην παιδεία, η καθημερινή αγωνία για την επιβίωση και η πλήρης απουσία ελπίδας για το μέλλον.  Οι Ευρωπαίοι πολιτικοί ηγέτες είναι πίσω από τις εξελίξεις και αδυνατούν να αντιληφθούν το πραγματικό μέγεθος και το βάθος της κοινωνικής αυτής κρίσης. Οι νέοι βλέπουν τους πολέμους, βλέπουν τους πάμπλουτους του πλανήτη να ασκούν τη δική τους πολιτική χωρίς να τους ενδιαφέρει τίποτα, γεγονός που τροφοδοτεί την ανάγκη τους για ριζική αντίδραση».

Και η αντίδραση αυτή έφτασε και στην Ελλάδα όπου εκατοντάδες μαθητές που πέρασαν στις εισαγωγικές εξετάσεις για τα πανεπιστήμια, δεν έκαναν εγγραφή λόγω έλλειψης οικογενειακών πόρων!

Δεν τα ξέρει όλα αυτά ο Μητσοτάκης. Ασφαλώς τα ξέρει. Απλά αδιαφορεί καθώς βρίσκεται σε πορεία εξόδου έχοντας ξεπουλήσει όλη (!) τη δημόσια περιουσία, έχει επιτρέψει στα μεγάλα και εκτός παντός ελέγχου καρτέλ να αισχροκερδούν, και στις γαλάζιες ακρίδες να λυμαίνονται κρατικό και ευρωπαϊκό χρήμα, που τώρα στην τελική ευθεία, η διάθεση για περισσότερες “άρπαχτές” από τις απ’ ευθείας αναθέσεις έχει φουντώσει.

Ιδιωτική “δημοκρατία”!

Τίποτα δεν λειτουργεί στον τόπο πλέον. Η δημοκρατία έχει ιδιωτικοποιηθεί και παραδοθεί στις διαταγές του Μαξίμου. Ποια Παιδεία να τους απασχολήσει. Η δημόσια σε παρατεταμένη κρίση λειτουργεί προς όφελος των ιδιωτικών σχολείων και πανεπιστημίων; Η δημόσια Υγεία σε διαρκή υποβάθμιση προς όφελος των κερδοσκοπικών κεφαλαίων που έχουν εισβάλει με την άδεια και ενθάρρυνση της κυβέρνησης, εξαγοράζοντας όλα σχεδόν τα ιδιωτικά θεραπευτήρια;

Και ο ακλόνητος υπουργός χορεύει, φωνάζοντας παρατεταμένα σε εκδήλωση της φοιτητικής παράταξης της ΝΔ “Και ααα και ούου και Δαπ Νου Δυο Φου Κου”! Τίποτα δεν τον κουνάει. Η αστική ευγένεια που επικαλούντο οι ευπρεπείς δεξιοί παλαιότερα, επί Κυριάκου έχει πάει περίπατο. Καμιά σχέση με τις ιδρυτικές αρχές της παράταξης.

Θα “κουνήσει το τάβλι” ο Μητσοτάκης;

Μέχρι τις αρχές του καλοκαιριού ο Μητσοτάκης πρέπει να διασφαλίσει πως η οικονομική κρίση και στην Ελλάδα δεν θα πάρει εκρηκτικές διαστάσεις. Αν πάρει, που θα πάρει, πρέπει μετά “να κουνήσει το τάβλι” για να ξαναστήνουν τα πούλια σε επανάληψη της σίγουρα χαμένης παρτίδας. Μια προβοκάτσια σε εκδήλωση διαμαρτυρίας με μεγάλες καταστροφές και κάλεσμα στον στρατό να βοηθήσει, θεωρούν ότι μπορεί να τους ευνοήσει. Επικίνδυνο.

Μια στρατιωτική κρίση με την Τουρκία θα ήταν καλύτερη επιλογή, μόνο που για να μείνουν ασφαλείς οι ένοικοι του Μαξίμου, πρέπει να έχουν συνεννοηθεί με την Άγκυρα. Δεν το λες και εύκολο, όταν η Τουρκία έχει το πάνω χέρι και τον Τραμπ να δηλώνει: «Πάντα θα μιλάω με τον Πρόεδρο Ερντογάν. Είναι φίλος μου και πάντα θα τον ικανοποιώ». Θυμάστε τον Μητσοτάκη σε ρόλο mr Bean στη σύνοδο του ΝΑΤΟ να κινείται πλάι στο Τραμπ που συνομιλούσε με άλλους ηγέτες, χωρίς να του δίνει σημασία; Άλλωστε οι υπάλληλοι και μάλιστα οι υπάκουοι, δεν χρειάζονται πολλά-πολλά. Αρκεί να είναι πάντα υπάκουοι!

Και σα να μην έφταναν όλα αυτά έχει και το βασανιστήριο από τον Σαμαρά που θα ανακοινώσει το κόμμα του ταυτόχρονα με την προκήρυξη των εκλογών όποτε και αν γίνουν, σύμφωνα και με τη σύσταση του Καραμανλή! Τι ποσοστό θα του αφαιρέσει. Μήπως γι’ αυτό μίλησε για 25%;

Το θεμελιώδες ζήτημα δεν είναι πλέον ποιος κυβερνά τη Σαναά (Sana’a), αλλά το πώς ένας ασύμμετρος δρώντας – που λειτουργεί σχεδόν ως κράτος – μπορεί να ανατρέψει τους καθιερωμένους κανόνες της ναυσιπλοΐας. Επίσης, τίθεται το ερώτημα: ποιος – αν υπάρχει κάποιος – μπορεί να εγγυηθεί την ασφάλεια των ζωτικής σημασίας παγκόσμιων θαλάσσιων οδών, όταν πολλαπλά κρίσιμα περάσματα ανά τον κόσμο τίθενται ταυτόχρονα εκτός λειτουργίας;

Στρατηγικό πλαίσιο

Η Ερυθρά Θάλασσα, με μήκος 1.400 μιλίων – ένας θαλάσσιος διάδρομος μεταξύ της βορειοανατολικής Αφρικής και της Αραβικής Χερσονήσου – αποτελεί μία από τις κρισιμότερες αρτηρίες για τις παγκόσμιες θαλάσσιες μεταφορές. Η διαδρομή εκτείνεται από τη Διώρυγα του Σουέζ, στον βορρά, έως τα Στενά Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, στον νότο. Μέσω αυτής της θαλάσσιας οδού διακινείται ετησίως περίπου το 12% με 15% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου, αξίας άνω του ενός τρισεκατομμυρίου δολαρίων. Αντιστοιχεί σε περίπου 30% της παγκόσμιας διακίνησης εμπορευματοκιβωτίων (containers).

Η εν λόγω οδός εξυπηρετεί περίπου το 15% των παγκόσμιων μεταφορών πετρελαίου και άλλων φορτίων, καθώς και σημαντικό όγκο μεταφορών υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Μέσω αυτής διεξάγεται περίπου το 95% του θαλάσσιου εμπορίου μεταξύ Ασίας και Ευρώπης. Το σημαντικότερο, ίσως, στοιχείο είναι ότι το 90% των υποθαλάσσιων καλωδίων οπτικών ινών, που συνδέουν την Ευρώπη με την Ασία, διέρχεται από αυτή τη θαλάσσια οδό.

Τα τελευταία χρόνια, αυτή η κρίσιμης στρατηγικής σημασίας θαλάσσια οδός έχει βρεθεί αντιμέτωπη με ενεργές παρεμβάσεις από τους Υεμενίτες αντάρτες Χούθι, οι οποίοι υποστηρίζονται από το Ιράν. Μια παρατεταμένη παρεμπόδιση στην Ερυθρά Θάλασσα —ιδίως από τους Χούθι, οι οποίοι είναι έμπειροι στη μάχη και διαθέτουν όλο και καλύτερο οπλισμό και εξοπλισμό— θα προκαλούσε σοβαρές καθυστερήσεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες, θα εκτόξευε τις τιμές της ενέργειας και θα απειλούσε σοβαρά την παγκόσμια οικονομία.

Η εκεχειρία στην Υεμένη του 2022, η οποία επιτεύχθηκε με τη μεσολάβηση του ΟΗΕ, δεν τερμάτισε ποτέ επίσημα τον εμφύλιο πόλεμο, ωστόσο περιόρισε τις σφοδρότερες συγκρούσεις για σχεδόν τέσσερα χρόνια. Αυτή η κατάσταση “παγώματος” έλαβε απότομο τέλος τη δεύτερη εβδομάδα του Σεπτεμβρίου του 2026, όταν οι δυνάμεις των Χούθι διέσπασαν το επί τέσσερα χρόνια σχεδόν στατικό μέτωπο στην Υεμένη, κατέλαβαν το λιμάνι της Μόχα(Mocha), πήραν τον έλεγχο του νησιού Περίμ (Μαγιούν){Perim(Mayun)} –το οποίο δεσπόζει στο στενό Μπαμπ ελ Μαντάμπ – και κατέλαβαν το σύμπλεγμα των νησιών Χανίς (Μεγάλα και Μικρά).

Η προέλαση των Χούθι 

Οι μονάδες των Χούθι προέλασαν συνδυάζοντας τον τακτικό αιφνιδιασμό με μια εφοδιαστική υποστήριξη που είχε προετοιμαστεί από καιρό· κατέλαβαν τη Μόχα μέσα σε περίπου 48 ώρες και στη συνέχεια κινήθηκαν προς το Περίμ και το σύμπλεγμα των νησιών Χανίς(Hanish island’s). Με τον τρόπο αυτό, έθεσαν ολόκληρη τη νότια ακτογραμμή της Ερυθράς Θάλασσας – καθώς και ένα από τα δύο σημαντικότερα σημεία διέλευσης πετρελαίου παγκοσμίως – υπό την ουσιαστική επιρροή ενός ένοπλου κινήματος που ευθυγραμμίζεται με το Ιράν.

Οι κυβερνητικές δυνάμεις, που υποστηρίζονται από τη Σαουδική Αραβία, αποχώρησαν από την ακτή, ενώ οι αεροπορικές επιδρομές του Ριάντ στο αεροδρόμιο της Μόχα, καθώς και οι ενισχύσεις που εστάλησαν από το Άντεν, δεν κατάφεραν να ανακόψουν την προέλαση. Περίπου 50.000 άνθρωποι εκτοπίστηκαν, επιδεινώνοντας μια ανθρωπιστική κρίση την οποία ο ΟΗΕ κατατάσσει ήδη στις χειρότερες παγκοσμίως: περισσότεροι από 22 εκατομμύρια Υεμενίτες έχουν ανάγκη από βοήθεια, ενώ 18,3 εκατομμύρια αντιμετωπίζουν οξεία επισιτιστική ανασφάλεια.

Οι Χούθι ακολούθησαν τα εδαφικά κέρδη με την πιο σφοδρή επιδρομή πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών εναντίον της Σαουδικής Αραβίας εδώ και χρόνια, χτυπώντας ενεργειακές υποδομές και, για πρώτη φορά, επιχειρώντας πλήγμα προς τα περίχωρα της Μέκκας  –μια προσπάθεια που το Ριάντ λέει ότι αναχαίτισε και οι Χούθι αρνούνται. Η χρονική στιγμή δεν ήταν τυχαία.

Ο αγωγός Ανατολής-Δύσης της Σαουδικής Αραβίας, η κύρια παράκαμψη του βασιλείου γύρω από ένα ήδη διαταραγμένο Στενό του Ορμούζ, χτυπήθηκε από ιρακινές πολιτοφυλακές που υποστηρίζονται από το Ιράν τον Σεπτέμβριο, και η ροή πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας μέσω του Μπαμπ αλ-Μαντάμπ φέρεται να κατέρρευσε από περίπου 3 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα σε περίπου 400.000, αναγκάζοντας τα δεξαμενόπλοια να ανασχεδιάσουν σε δαπανηρές παρακάμψεις στο Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας.

Σύμφωνα με τον Abdulkhaleq Abdallah, πολιτικό αναλυτή στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα: «Οι δυνάμεις της κυβέρνησης της Υεμένης ήταν σαν πύργος από τραπουλόχαρτα. Δεν προέβαλαν καμία αντίσταση. Καμία απολύτως. Καμία απολύτως». Η προέλαση αυτή δεν συνέβη μεμονωμένα. Εκτυλίχθηκε στο πλαίσιο ενός ήδη ενεργού περιφερειακού πολέμου, ο οποίος ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου 2026 με πλήγματα των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν.

Ο ναυτικός αποκλεισμός 

Ο πόλεμος αυτός έχει οδηγήσει, έκτοτε, σε ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμένων, σε παρεμπόδιση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ από το Ιράν, καθώς και στην κατάρρευση του κύριου αγωγού της Σαουδικής Αραβίας που αποτελούσε εναλλακτική οδό προς την Ερυθρά Θάλασσα.

Για πρώτη φορά στη μεταπολεμική ιστορία (μετά το 1945) της ενεργειακής ασφάλειας στον Κόλπο, τα δύο βασικά θαλάσσια περάσματα στρατηγικής σημασίας της περιοχής έχουν τεθεί ταυτόχρονα εκτός λειτουργίας ή υπό σοβαρό περιορισμό. Η κατάρρευση των δυνάμεων που υποστηρίζονταν από τη Σαουδική Αραβία απέφερε στους Χούθι ένα επιπλέον λάφυρο, πέρα ​​από τον έλεγχο εδαφών: ένα σημαντικό απόθεμα προηγμένου οπλισμού – αμερικανικής και σαουδαραβικής προέλευσης – το οποίο εγκαταλείφθηκε από τις δυνάμεις που υποχωρούσαν.

Το υλικό αυτό αναμένεται να ενισχύσει τις στρατιωτικές δυνατότητες των Χούθι, παρέχοντάς τους παράλληλα πολύτιμες πληροφορίες σχετικά με τον εξοπλισμό των αντιπάλων τους και τις επιχειρησιακές τους διαδικασίες. Οι δυνατότητες των Χούθι ενισχύονται περαιτέρω από τον ισχυρισμό τους ότι διαθέτουν υπερηχητικούς πυραύλους.

Οι στόχοι των Χούθι δεν περιορίζονται στα αντίποινα κατά των σαουδαραβικών πληγμάτων ή στην άσκηση πίεσης για τη χαλάρωση των οικονομικών περιορισμών. Φαίνεται πως επιδιώκουν να επαναχαράξουν τα όρια της εξουσίας, της νομιμοποίησης και της κυριαρχίας στην Υεμένη, επιδεικνύοντας την ικανότητά τους να ασκούν έλεγχο σε τρία αλληλένδετα πεδία: τον εναέριο χώρο, τον θαλάσσιο χώρο και το χερσαίο έδαφος που βρίσκεται υπό τον έλεγχό τους. Σε μια ενδιαφέρουσα εξέλιξη, φέρεται ότι Αμερικανοί αξιωματούχοι συναντήθηκαν με ηγέτες των Χούθι στο Μουσκάτ του Ομάν, γεγονός που οδήγησε στην απόφαση των ΗΠΑ να μην παρέμβουν για να συνδράμουν τις σαουδαραβικές επιχειρήσεις εναντίον των Χούθι.

Η συμφωνία με τους Χούθι 

Οι ΗΠΑ και οι Χούθι φαίνεται πως κατέληξαν σε μια μυστική συμφωνία, βάσει της οποίας θα επιτρεπόταν στα αμερικανικά πλοία να διέρχονται ελεύθερα από την Ερυθρά Θάλασσα, υπό την προϋπόθεση ότι η Ουάσιγκτον θα απείχε από άμεση παρέμβαση στον πόλεμο στην Υεμένη, υπό την ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας.

Μάλιστα, σύμφωνα με πληροφορίες, οι ΗΠΑ ακύρωσαν προγραμματισμένες αεροπορικές επιδρομές κατά στόχων των Χούθι λίγο πριν από την εκτέλεσή τους. Προσπαθώντας να εξασφαλίσει τις υποδομές της, η Σαουδική Αραβία παρέκαμψε την Ουάσινγκτον για να ενεργοποιήσει τη Συμφωνία Κοινής Άμυνας της Μέκκας παράλληλα με τις αναδυόμενες μεσαίες περιφερειακές δυνάμεις, την Τουρκία και το Πακιστάν.

Αυτή η αμυντική συμφωνία εισάγει ένα οξύ διπλωματικό δίλημμα. Ενώ οι αρχηγοί των ενόπλων δυνάμεων από την Άγκυρα και το Ισλαμαμπάντ πραγματοποίησαν έκτακτες συναντήσεις στο Ριάντ για να συντονίσουν την άμυνα, και τα δύο έθνη διστάζουν ιδιαίτερα να δεσμεύσουν χερσαίες δυνάμεις. Τόσο η Τουρκία όσο και το Πακιστάν αυτοαποκαλούνται διεθνείς μεσολαβητές.

Για το Ισλαμαμπάντ, ειδικότερα, οι υποχρεώσεις της απέναντι στη Σαουδική Αραβία έρχονται σε άμεση αντίθεση με την ευαίσθητη διπλωματική της θέση στον ευρύτερο πόλεμο ΗΠΑ-Ιράν. Υπήρξε ακόμη και μια υποτιθέμενη αποθαρρυντική αιγυπτιακή απάντηση που σχετίζεται με την πολυαναμενόμενη αντίδρασή τους εναντίον των Χούθι.

Η Σαουδική Αραβία ενδέχεται πλέον να βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα δύσκολο και περιορισμένο φάσμα επιλογών. Το να επιτραπεί στους Χούθι να εδραιώσουν τα κέρδη τους ενείχε τον κίνδυνο μετατροπής των τακτικών νικών σε μόνιμο στρατηγικό πλεονέκτημα, ενώ μια σφοδρή στρατιωτική απάντηση θα μπορούσε να προκαλέσει περαιτέρω πλήγματα από τους Χούθι, βαθύτερα στο εσωτερικό του βασιλείου.

Η σημασία της κρίσης

Η σημασία της κρίσης στην Ερυθρά Θάλασσα καθίσταται πολύ μεγαλύτερη αν εξεταστεί σε συνδυασμό με τα Στενά του Ορμούζ. Από την έναρξη του ευρύτερου πολέμου με το Ιράν τον Φεβρουάριο του 2026, ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν έχει διαταράξει μια διαδρομή μέσω της οποίας, πριν από τη σύγκρουση, διερχόταν περίπου το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου.

Υπό κανονικές συνθήκες, μια διαταραχή στα Στενά του Ορμούζ αυξάνει τη σπουδαιότητα των εναλλακτικών διαδρομών, συμπεριλαμβανομένης της Ερυθράς Θάλασσας. Συνεπώς, η πίεση που ασκούν οι Χούθι στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ εξαλείφει ακριβώς εκείνη την εναλλακτική διαδρομή που αποκτά μεγαλύτερη αξία όταν απειλούνται τα Στενά του Ορμούζ.

Ο αγωγός “Ανατολής-Δύσης” (East-West Pipeline) της Σαουδικής Αραβίας προοριζόταν να αποτελέσει μια επιπλέον δικλείδα ασφαλείας. Ο αγωγός αυτός, μήκους περίπου 1.200 χιλιομέτρων με κατάληξη το Γιανμπού, φέρεται να διοχέτευε τέσσερα έως πέντε εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως μετά το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ.

Ωστόσο, ο ίδιος ο αγωγός κατέστη ευάλωτος, καθώς ιρακινές πολιτοφυλακές που πρόσκεινται στο Ιράν φέρεται να έπληξαν σαουδαραβικές ενεργειακές υποδομές. Η διαταραχή που προέκυψε ανάγκασε τη Saudi Aramco να προχωρήσει σε μεταφορές πετρελαίου από πλοίο σε πλοίο ανοιχτά του Σοχάρ στο Ομάν, ενώ οι Ευρωπαίοι πελάτες έλαβαν ειδοποίηση για μηδενική παροχή ποσοτήτων για τον μήνα Οκτώβριο.

Το πρόβλημα των δύο στρατηγικών στενωπών

Η τιμή του πετρελαίου τύπου Brent φέρεται να ξεπέρασε τα 130 δολάρια ανά βαρέλι κατά την κορύφωση της διαταραχής. Το στρατηγικό πρόβλημα, επομένως, αφορά την έλλειψη πλεονάζουσας χωρητικότητας ή εναλλακτικών εφεδρειών (redundancy). Ένα θαλάσσιο σύστημα μπορεί, υπό κανονικές συνθήκες, να απορροφήσει μια διαταραχή σε μία διαδρομή, εφόσον παραμένει διαθέσιμη κάποια άλλη.

Όταν όμως απειλούνται ταυτόχρονα τα Στενά του Ορμούζ και το Μπαμπ ελ Μαντέμπ, ενώ παράλληλα είναι ευάλωτη και η κύρια εναλλακτική οδός της Σαουδικής Αραβίας (ο αγωγός), τότε το περιθώριο απορρόφησης περαιτέρω διαταραχών συρρικνώνεται σημαντικά.

Αυτή είναι η ουσία αυτού που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως «πρόβλημα των δύο στρατηγικών στενωπών». Δεν πρόκειται απλώς για την απειλή κατά δύο θαλάσσιων διόδων Η Τεχεράνη μπορεί να ενισχύσει τη θέση της κοντά στο Ορμούζ, ασκώντας πίεση μέσω μιας ομάδας που βρίσκεται στην ίδια πλευρά με αυτήν, κοντά στο Μπαμπ ελ Μαντάμπ.

Οι δυνάμεις των ΗΠΑ και των συμμάχων τους κατέστρεψαν εκατοντάδες συστήματα των Χούθι μόνο εντός του 2024. Ωστόσο, το κίνημα αποκατέστησε επανειλημμένα τις δυνατότητές του, αξιοποιώντας την εγχώρια παραγωγή και τις συνεχιζόμενες μεταφορές εξοπλισμού από το Ιράν.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις πολλών αναλυτών, έως τον Σεπτέμβριο του 2026, το κίνημα αποτελεί τον ισχυρότερο κρίκο στο περιφερειακό δίκτυο του Ιράν — είναι ισχυρότερο, καλύτερα εξοπλισμένο και ελέγχει περισσότερες στρατηγικής σημασίας περιοχές σε σχέση με οποιαδήποτε άλλη χρονική στιγμή από την περίοδο 2014-2015. Και όλα αυτά συμβαίνουν ενώ η Χεζμπολάχ, οι ιρακινές πολιτοφυλακές και οι ίδιες οι συμβατικές δυνάμεις του Ιράν έχουν αποδυναμωθεί εξαιτίας της άμεσης πολεμικής σύγκρουσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.

Αλλά χωρίς ηγεσία και πολιτική σκόπευση απλώς ερεθίζουν τους (πολλούς και συντηρητικούς) Γάλλους αστούς, τρέφουν την πολύφερνη νύφη με το όνομα Λεπέν. Το μόνο ερώτημα της προκοπής είναι πότε επιτέλους θα δούμε τον Μακρόν με το τουφέκι στο χέρι, στιλ Αλιέντε (Χιλή), να υπερασπίζεται τη Δημοκρατία στο Παρίσι από τους Ρώσους εισβολείς. 

Ο Μακρόν, εύστοχη επιλογή του Ρότσιλντ, πιστό σκυλί που φυλάει το κοπάδι, σιγά που θα φοβηθεί τους προϋπολογισμένους θερμόαιμους μαθητές που σπάνε τζάμια. Η Γερμανία έχει τον Μερτς, ελπίζει στο AFD, έχει γερή μνήμη, ισχυρή νοσταλγία και ετοιμάζεται για τον τρίτο γύρο. Τι λείπει από τους “κόκκινους” ώστε οι Γερμανοί να γυρίζουν στο μαύρο; 

Οι ακέφαλοι και οι άμυαλοι

Ποιοι διαδηλώνουν και τι ζητάνε; Μήπως απαιτούν ανατροπή, άλλη σελίδα, από την ημερήσια Διάταξη του ευρω-ιερατείου; Αντί για βοήθεια στον Ζελένσκι που ρουφάει τα δις όπως τα παιδάκια την λεμονάδα, μήπως θέλουν να αυξήσουν οι Ευρωκράτες τους μισθούς των εργαζομένων; Να αυξήσουν τις συντάξεις; Α, μπα! 

Ειδικά η Λεπέν είναι σαν να μην έχει ακούσει ότι οι Ευρωκράτορες, με πρώτο τον Μακρόν, θέλουν να σφίξουν οι Γάλλοι το ζωνάρι για να ΄χει να τρώει ο Ζελένσκι το καταπέτασμα. Η Λεπέν ούτε λέξη. Καλό κορίτσι. Οι διαδηλωτές στη Γαλλία και όπου αλλού, αμολημένοι χωρίς πολιτική ηγεσία, είναι πρώτης γραμμής θύματα του θυμού τους και του κάθε Μακρόν. Η καθοριστική νίκη των ελίτ είναι ότι κατάφεραν να μείνουν οι πληβείοι ακέφαλοι. Χωρίς Ηγεσία.

Που είμαστε, λοιπόν; Είναι σχετικά απλό: Η Αμερική του Τραμπ ανοίγει και κλείνει την κάνουλα του Ρώσικου πετρελαίου κατά την κοινή βούληση με τον Πούτιν. Αυτοί που δεν τολμούν καν να σκεφτούν να κάνουν το ίδιο, το αυτονόητο, είναι όσοι είναι πεσμένοι στα γόνατα, ικέτες, από τον Μακρόν έως τον έσχατο Μητσοτάκη… Στην ηγεσία η Λεπέν που κάνει την πάπια, με τον Μελανσόν να λαχανιάζει στη γωνία. 

Τελικά πότε θα έρθουν οι Ρώσοι στο Παρίσι, στην Αθήνα και στη Ρώμη; Γιατί στη Βαρσοβία, ένα τσιγάρο δρόμος, τι να πάνε να κάνουν; Μας δουλεύουν κανονικά οι Ευρωκράτες. Προκαλούν τους Ρώσους ενώ δεν έχουν ούτε τα όπλα ούτε την ικανότητα ούτε τη θέληση να τους αντιμετωπίσουν σε πόλεμο.  Ποιος κοροϊδεύει ποιον; Είναι απλό: Όπως η Ελλάδα αφήνει την Κύπρο μόνη απέναντι στο τουρκικό καθεστώς “εισβολής και κατοχής” έτσι και η Ευρώπη έχει εγκαταλείψει την μοίρα της στην Αμερική. Θέλει αρετή και τόλμη η Ελευθερία… 

Γιατί, λοιπόν, η πολεμική ατμόσφαιρα; Επειδή ο δυτικός καπιταλισμός δεν μπορεί να ανακάμψει οικονομικά παρά μόνο με επενδύσεις στην πολεμική βιομηχανία. Η Αμερική βγήκε από το κραχ του 1928 όχι με το ειρηνικό new deal του Ρούσβελτ αλλά ρίχνοντας χρήμα στην πολεμική βιομηχανία, όπως ακριβώς έκανε και ο Χίτλερ. Μετά τα ξόδεψαν στον Πόλεμο και μετά πάλι στην πολεμική βιομηχανία για να αντιμετωπίσουν το “Σιδηρούν Παραπέτασμα”! Μια στάλα Ιστορία τονώνει τη μνήμη…

Τώρα τι γίνεται;

Σπάνε τζάμια και κεφάλια μαθητών, σταδιακά μπαίνουν και εργαζόμενοι στο παιχνίδι,  αλλά η Ευρώπη, καθεύδει, σαν τον Μητσοτάκη που ψάχνει και δεν ξέρει που θα σταματήσει, στο 40 στο 25, παρακάτω; “Απολείπειν θεός…”

ΥΓ. Τελευταία ελπίδα: ο Τραμπ να βάλει φωτιά στο Ιράν και στη Μέση Ανατολή, όπως υπόσχεται, και να γίνει κουλουβάχατα όλη η περιοχή. Και οι φοβισμένοι να αναζητήσουν σωτηρία στη χαμένη σταθερότητα. Ίδωμεν… 

Το σχόλιο αυτό, είτε με την ειρωνική είτε με τη σχετλιαστική (διαμαρτυρία, γκρίνια, παράπονο κλπ) σημασία, αναδεικνύει για μιαν ακόμα φορά το μέγιστο διαχρονικά ζήτημα της παραοικονομίας στη χώρα μας και του άδικου και αναποτελεσματικού φορολογικού συστήματος, παρά την ίδρυση, από το 2017, ανεξάρτητης αρχής για τη φορολογική διοίκηση.

Το μέγιστο αυτό κοινωνικό και οικονομικό ζήτημα (για το οποίο υπεύθυνες είναι οι κυβερνήσεις όλων των εποχών από τον … Ηρόδοτο (πενίη αεί ξύντροφος αναφέρει στο έργο του “Ιστορίαι”) έως σήμερα, το οποίο τώρα παρουσιάζεται με τον ψευδεπίγραφο τίτλο “οι αριθμοί πάσχουν, ο λαός ευημερεί”, αποτυπώνεται εναργέστατα και στα τελευταία στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ και της Eurostat για τη φτώχεια στη χώρα μας. Σύμφωνα με αυτά:

• Ο κίνδυνος φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού στην Ελλάδα το 2025 ανήλθε στο 27,5% του πληθυσμού (2.790.000 άτομα), κατατάσσοντας τη χώρα στη δεύτερη υψηλότερη θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση (όπου ο μέσος όρος διαμορφώθηκε στο 20,9%).
• Χωρίς τη συμβολή των συντάξεων (κατά 20,7 μονάδες) και τις κοινωνικές μεταβιβάσεις (μόνο 3,6 μονάδες, έναντι 7-8 μονάδων στην ΕΕ!) ο κίνδυνος φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού ανέρχεται σε 51,8% ή απειλεί περισσότερο από τον μισό πληθυσμό της χώρας (5.256.000 άτομα).
• Η παιδική φτώχεια (0-17 ετών) διαμορφώθηκε στο 22,8%, με την Ελλάδα να βρίσκεται στην τέταρτη χειρότερη θέση στην ΕΕ όσον αφορά τον κίνδυνο κοινωνικού αποκλεισμού στα παιδιά.
• Η γεωγραφική κατανομή εμφανίζει τέσσερις ελληνικές περιφέρειες να συγκαταλέγονται στις 24 χειρότερες ολόκληρης της ΕΕ (όπου το ποσοστό ξεπερνά το 31,5%) σε ποσοστό κινδύνου φτώχειας με τη δυσμενέστερη εικόνα στην Πελοπόννησο (38,1%) και στα Ιόνια Νησιά (35,7%).
• Το 26,4% του πληθυσμού (πάνω από 2.700.000 άτομα) ζη σε νοικοκυριά όπου το κόστος στέγασης ξεπερνά το 40% του διαθέσιμου εισοδήματος, έναντι μόλις 7,7% στην ΕΕ.(πρώτη η Ελλάδα στην ΕΕ).
• Το 18,1% του πληθυσμού δεν μπορεί να κρατήσει το σπίτι του επαρκώς ζεστό, έναντι 8,8% στην ΕΕ. (πρώτη στην ΕΕ και στην αδυναμία επαρκούς θέρμανσης).
• Οι πραγματικοί μισθοί, σύμφωνα με τις προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ακόμη και το 2026 θα παραμένουν κάτω από τα επίπεδα του 2019 στην Ελλάδα, όταν στην ΕΕ συνολικά θα βρίσκονται ήδη υψηλότερα.

Υπάρχει και η ελληνική εμπειρία

Γιατί όμως είναι “τίγκα τα σαββατοκύριακα η εθνική”; Όμως, σ’ αντίθεση με αυτή τη ζοφερή εικόνα των αριθμών, “τα σαββατοκύριακα είναι τίγκα η εθνική οδός” κι όχι μόνο! Όχι (βεβαίως, βεβαίως) λόγω της “συνετής και χρηστής δημοσιονομικής, φορολογικής, οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής” και της σημερινής (επί επτάμιση χρόνια) αυτοθαυμαζόμενης κυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη για “εθνικές επιτυχίες”, αλλά λόγω της παταγώδους αποτυχίας της οικονομικής της πολιτικής με επίκεντρο κυρίως το φορολογικό σύστημα που κάθε χρόνο στολίζεται με τις γνωστές απογοητευτικές διαπιστώσεις και τις (ανεπίδεκτες μαθήσεως) συστάσεις τόσο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσο και από τον ΟΟΣΑ μετά τα γνωστά διπλωματικά “παρά την πρόοδο που έχει γίνει” σε μερικούς τομείς.

Υπενθυμίζω ότι γι’ αυτές τις “εθνικές επιτυχίες” ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης το τερμάτισε (ως της αλαζονείας και της αμετροέπειας!) υπογραμμίζοντας σε εκδηλώσεις και σε διεθνή φόρουμ ότι η ΕΕ μπορεί να αντλήσει διδάγματα και συγκεκριμένα “μαθήματα» από την ελληνική εμπειρία για την ενίσχυση της … παραγωγικότητας, την ανάπτυξη, τη δημοσιονομική πειθαρχία, τις … διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και τη … θωράκιση των θεσμών!!!

Η καταναλωτική δαπάνη στην Ελλάδα

Τους λόγους για την “τίγκα εθνική κατά τα σαββατοκύριακα”, παρά την ακρίβεια και το χαμηλότερο (μαζί με τη Βουλγαρία) κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε μονάδες αγοραστικής δύναμης, μπορεί να αναζητήσει κανείς στα επίσημα στοιχεία της Eurostat, σύμφωνα με τα οποία η τελική καταναλωτική δαπάνη στην Ελλάδα ως ποσοστό του ΑΕΠ είναι σημαντικά υψηλότερη από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία αποτελεί και βασικό σχεδόν μοχλό αύξησης του ΑΕΠ.

Η κατανομή της κατανάλωσης (ιδιωτικής και δημόσιας) ως ποσοστό του ΑΕΠ διαμορφώνεται ως εξής: Ιδιωτική Κατανάλωση στην Ελλάδα 69,9%, στην ΕΕ 52,8%. Δημόσια Κατανάλωση στην Ελλάδα 18,2%, στην 21,6%, συνολική κατανάλωση στην Ελλάδα 88,1%, έναντι 74,4% στην ΕΕ.

Οι συνέπειες είναι γνωστές: καθώς η συνολική κατανάλωση στην Ελλάδα απορροφά σχεδόν το 88% του παραγόμενου πλούτου, μένει πολύ μικρότερο περιθώριο για εγχώρια αποταμίευση και μεγάλες επενδύσεις παγίου κεφαλαίου (όπως υποδομές και βιομηχανία) σε σχέση με τα υπόλοιπα κράτη-μέλη της ΕΕ.

Ποιοί είναι οι λόγοι της υψηλότερης κατανάλωσης στην Ελλάδα σε σχέση με την ΕΕ. Οι λόγοι της υψηλής συμμετοχής της κατανάλωσης στο ΑΕΠ της Ελλάδας, η οποία αποτελεί πολιτική επιλογή και της σημερινής κυβέρνησης, σε σχέση με την ΕΕ οφείλεται, όπως έχουμε επισημάνει σε προηγούμενες αναλύσεις, κυρίως σε δομικές αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας, οι οποίες αναγκάζουν ή στρέφουν τους πολίτες να δαπανούν το μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους για τις καθημερινές τους ανάγκες, παρά σε κάποια πραγματική “καταναλωτική ευημερία”.

Διότι, σ΄ αντίθεση με την υψηλή κατανάλωση ως ποσοστό του ΑΕΠ, η πραγματική ατομική (κατά κεφαλήν) κατανάλωση στην Ελλάδα βρίσκεται περίπου 21 μονάδες κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, με το γνωστό (όχι τόσο παράδοξο για μιαν οικονομία που λειτουργεί ανορθόδοξα, δηλαδή σε πείσμα των φιλέκδικων οικονομικών νόμων επί δεκαετίες και ιδιαίτερα σήμερα) γεγονός: οι Έλληνες ξοδεύουν σχεδόν όλο το εισόδημά τους (υψηλό ποσοστό επί του ΑΕΠ), αλλά αγοράζουν λιγότερα αγαθά από τον μέσο Ευρωπαίο (χαμηλή αγοραστική δύναμη).

Διαπιστώσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Μετά από όλα αυτά, την απάντηση στο ερώτημα γιατί είναι τίγκα τα σαββατοκύριακα η εθνική οδός κι όχι μόνο, μπορούμε να την αναζητήσουμε και στις διαπιστώσεις της πρωτοποριακής έκθεσης Mind the Gap της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία προσφέρει μια ολοκληρωμένη αξιολόγηση των φορολογικών κενών στην ΕΕ και στα 27 κράτη μέλη της.

Στο Παράρτημα 12 που αφορά αποκλειστικά την Ελλάδα, παρουσιάζει μιαν ολοκληρωμένη εικόνα του ελληνικού φορολογικού συστήματος, η οποία έχει ως εξής: Η παραοικονομία στην Ελλάδα εκτιμάται στο 21% του ΑΕΠ (περίπου 45-55 δις. ευρώ, που κάνουν κι αυτά “τίγκα” την εθνική οδό!) , έναντι 17,6% στην ΕΕ. Όπως τονίζεται, η πρόκληση παραμένει σημαντική, με τον τομέα των αυτοαπασχολούμενων να αποτελεί το μεγαλύτερο μέρος της παραοικονομίας:

Το 67% των αυτοαπασχολούμενων δηλώνει εισόδημα κάτω από 10.000 ευρώ ετησίως, το 37% όλων των φορολογουμένων δηλώνει εισόδημα έως 5.000 ευρώ, το 79% του συνολικού δηλωθέντος εισοδήματος προέρχεται από μισθωτούς (αυτό σημαίνει σιγουριά και χωρίς κόστος, ότι, δηλαδή, οι μισθωτοί, των οποίων το εισόδημα παρακρατείται στην πηγή, επωμίζονται δυσανάλογα υψηλή φορολογική επιβάρυνση).

Η Ελλάδα διαθέτει τον υψηλότερο αριθμό φοροαπαλλαγών στην ΕΕ, με σημαντικό δημοσιονομικό αντίκτυπο: Συνολικές φορολογικές απαλλαγές: 1.116 περιπτώσεις (948 ειδικές + 148 γενικές εξαιρέσεις), διαφυγόντα έσοδα : 18,82 δισ. ευρώ (31% των συνολικών φορολογικών εσόδων), οι περισσότερες φοροαπαλλαγές αφορούν: φόρο εισοδήματος φυσικών προσώπων (249), φόρο νομικών προσώπων (233), τέλη χαρτοσήμου (76), ΦΠΑ (75).

Δεν υπάρχει μηχανισμός αξιολόγησης της αποτελεσματικότητας των φορολογικών απαλλαγών. Η έκθεση προτείνει τη θέσπιση μόνιμου μηχανισμού αξιολόγησης και ζητεί τη συστηματική επανεξέταση και τον περιορισμό αυτών των εξαιρέσεων, ώστε να απλοποιηθεί το σύστημα και να διευρυνθεί η φορολογική βάση, αλλά αυτό δεν θα γίνει ποτέ, θα γίνει χαλασμός από την… αντιπολίτευση!

Η Ελλάδα εξαρτάται περισσότερο από τη φορολογία κατανάλωσης σε σύγκριση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (φόροι εργασίας: 39,7% των εσόδων, έναντι ΕΕ: 51,2%, φόροι κατανάλωσης: 38,9% των εσόδων, έναντι ΕΕ: 26,9%, φόροι κεφαλαίου: 21,4% των εσόδων, έναντι ΕΕ: 21,9%, έσοδα ΦΠΑ: 22,5% του συνόλου, έναντι ΕΕ: 18,3% και 8,8% του ΑΕΠ, έναντι ΕΕ: 7,1%).

Το φορολογικό σύστημα στην Ελλάδα

Το φορολογικό και κοινωνικό σύστημα στην Ελλάδα μειώνει την εισοδηματική ανισότητα σε πολύ μικρότερο βαθμό από τον μέσο όρο της ΕΕ, παρά την προοδευτική φορολογία της εργασίας. Με 31,8 %, η Ελλάδα είχε το 2024 δείκτη Gini για το ισοδύναμο διαθέσιμο εισόδημα σημαντικά υψηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ (29,3 %). Η Ελλάδα έχει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά κινδύνου φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού στην ΕΕ-27 (26,9 %, 5,9 ποσοστιαίες μονάδες πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ). Το 2025 το ποσοστό έγινε ακόμα υψηλότερο (27,5%).

Κενό φόρου εισοδήματος νομικών προσώπων: Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών της Επιτροπής (JRC), το κενό ανέρχεται σε περίπου 7,7% των εισπραττόμενων εσόδων φόρου εισοδήματος νομικών προσώπων (στοιχεία 2015), ποσοστό κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ (10,9%).

Κενό φόρου εισοδήματος φυσικών προσώπων: Η έκθεση εντοπίζει σημαντικό πρόβλημα υποδήλωσης εισοδημάτων, ιδίως μεταξύ των αυτοαπασχολούμενων. Το γεγονός ότι ένα εξαιρετικά μεγάλο ποσοστό ελευθέρων επαγγελματιών και αυτοαπασχολουμένων δηλώνει σταθερά εισοδήματα κάτω από το όριο του ανειδίκευτου εργάτη (βλέπε πιο πάνω).

Παράλληλα με τη διεύρυνση της βάσης των εισοδημάτων, η Κομισιόν συστήνει τη μετατόπιση του φορολογικού βάρους προτείνοντας τη μείωση της επιβάρυνσης στην εργασία και, αντίστοιχα, την αυστηροποίηση των “πράσινων” φόρων (π.χ. στα ορυκτά καύσιμα και το diesel κίνησης), ως μέσο για τη συμμόρφωση με τους κλιματικούς στόχους της ΕΕ.