Η ιστορία γράφεται με γεγονότα και όχι με ισχυρισμούς, φαντασιώσεις. Ούτε μπορεί να αλλάξει η ιστορία επειδή κάποιοι δεν αντέχουν τις ενοχές τους για την καταστροφή της Κύπρου. Δεν μπορεί επειδή έχουν ενοχές, να παραχαράσσουν την ιστορία. Αντί να κρύβονται, θορυβούν. Αντί να κρύβονται επιδίωξαν και πολιτικό ρόλο. Και είχαν! Και έχουν! Συμβουλάτορες για το Κυπριακό!

Ο Μακάριος προκάλεσε… την ανατροπή του!

Και μετά τον ισχυρισμό ότι ο Μακάριος «προκάλεσε» το πραξικόπημα (ούτε η επιστολή προς Γκιζίκη ήταν η αιτία καθώς όλα ήταν δρομολογημένα), προβάλλεται και το γνωστό παραμύθι με την ομιλία του στο Συμβούλιο Ασφαλείας, που έγινε στις 19 Ιουλίου 1974. Και διατυπώνεται ανερυθρίαστα το αφήγημα ότι κάλεσε τους Τούρκους να εισβάλουν στην Κύπρο από το βήμα των Ηνωμένων Εθνών. Κι αυτό το λένε ενώ γνωρίζουν ότι την ώρα της ομιλίας, τα τουρκικά πολεμικά ήταν έξω από την Κερύνεια. Θα μπορούσε, ασφαλώς, σε εκείνη την ομιλία ο Μακάριος να απέφευγε κάποιες αναφορές. Είναι ξεκάθαρο, ωστόσο, ότι ανεξαρτήτως του περιεχομένου της ομιλίας, χρονικά δεν επηρέαζε την απόφαση της κατοχικής Τουρκίας να εισβάλει.

Η Τουρκία προετοιμαζόταν μήνες πριν. Παράλληλα με τις προετοιμασίες της χούντας για το πραξικόπημα, που δρομολογήθηκαν από το Φεβρουάριο( ξεκίνησαν οι συσκέψεις/ προετοιμασίες). Σημειώνεται ότι ο  Τούρκος Διοικητής του 230ου Συντάγματος Συνταγματάρχης Νεζίχ Σιράλ στις αναμνήσεις του για το 1974, αναφέρει τα εξής: «Τελικά στις 25 Μαΐου του 1974 οι τουρκικές ένοπλες δυνάμεις τέθηκαν σε επιφυλακή…» Και ξεκίνησαν ασκήσεις με σενάρια για εισβολή.

Ο πρώτος Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Μακάριος, ηγήθηκε ενός νεοσύστατου κράτους, μετά από τέσσερα χρόνια αντι-αποικιακού αγώνα. Είχε να αντιμετωπίσει πολλά ζητήματα και δυσκολίες. Υπονομεύσεις του ιδίου και της Κυπριακής Δημοκρατίας. Είχε να αντιμετωπίσει παγίδες και τρικλοποδιές. Έσφαλε γιατί σε κάποιες των περιπτώσεων δεν ήταν αποφασιστικός στην αντιμετώπιση εξελίξεων

Την ίδια ώρα, σε σχέση με τους Τουρκοκύπριους, ενδεχομένως να μην είχε αντιληφθεί την αναγκαιότητα της ενσωμάτωσης τους στο κράτος. Βέβαια, αυτό δεν ήταν καθόλου εύκολο εγχείρημα, καθώς είχε να αντιμετωπίσει την Τουρκία, που έλεγξε οικονομικά και πολιτικά τους Τουρκοκύπριους. Η Άγκυρα είχε δημιουργήσει μια εξάρτηση επιβίωσης, που αυτό όχι μόνο δημιούργησε μια απόσταση των Τουρκοκυπρίων από το κράτος, τους Ελληνοκύπριους, αλλά σε μια μερίδα ανέπτυξε φανατισμό και εθνικισμό.

Η ιστορία δεν αλλάζει

Λάθη, αρκετά, έκανε ο Μακάριος, αλλά δεν πρόδωσε την Κύπρο, δεν την κατέστρεψε. Εάν, για παράδειγμα, το κράτος, εξουδετέρωνε από την πρώτη στιγμή την τρομοκρατική οργάνωση, ΕΟΚΑ Β’, και έστελνε πίσω στην Ελλάδα τον Γρίβα, τότε ενδεχομένως διαφορετικά να ήταν η πορεία των πραγμάτων. Δεν το έπραξε, αν και γνώριζε τις κινήσεις τους.

Το 2026, δεν είναι 1972, 1974, 1977. Υπάρχει μια μακρά απόσταση, η οποία επιτρέπει στον καθένα μας να βλέπει από μια πιο ξεκάθαρη οπτική γωνία τα γεγονότα. Το 2026, εκείνο που έχει σημασία δεν είναι αναβιώνουν οι εντάσεις Μακαριακών και Γριβικών, που ακόμη κάποιοι σκοπίμως συντηρούν, αλλά να κοιτάξουμε μπροστά. Αλλά αυτό δεν αναιρεί το προφανές. Ότι λόγω των ενοχών που κουβαλούν κάποιοι δεν επιτρέπεται να παραχαράσσουν την ιστορία.

Ασφαλώς χρησιμοποιεί σύμβολα, αλλά δεν εξαντλείται σε αυτά. Το νόημά του δεν βρίσκεται κρυμμένο πίσω από τις εικόνες, σαν μήνυμα που θα αποκαλυφθεί όταν βρεθεί ο σωστός κώδικας, αλλά μέσα στην ίδια την εμπειρία των εικόνων, της μουσικής, της σιωπής και του χρόνου. Ο Κιούμπρικ δεν χρησιμοποιεί απλώς τον μύθο για να μιλήσει για κάτι άλλο, αλλά δημιουργεί έναν σύγχρονο μύθο, ώστε να μας φέρει σε σχέση με κάτι που δεν μπορεί να ειπωθεί αλλιώς.

Η θρησκειολόγος Κάρεν Άρμστρονγκ, στην εκπληκτική της μελέτη “Εμπόλεμος Θεός”, έχει επισημάνει ότι οι προνεωτερικοί πολιτισμοί αναγνώριζαν δύο, διαφορετικούς μεν πλην όμως συμπληρωματικούς, τρόπους προσέγγισης της πραγματικότητας. Τον “λόγο” (logos) και τον “μύθο” (mythos). Ο λόγος ήταν η πρακτική και ορθολογική σκέψη που επέτρεπε στους ανθρώπους να λειτουργούν μέσα στον κόσμο. Ο μύθος δεν αποσκοπούσε στην ακριβή περιγραφή των εξωτερικών γεγονότων, αλλά αφορούσε ό,τι είναι άχρονο στην ανθρώπινη ύπαρξη. Τις ρίζες της ύπαρξης, τον θάνατο, τη δοκιμασία, τη μεταμόρφωση, το ιερό και το νόημα.

Ο “μύθος”, επομένως, δεν ήταν μια αποτυχημένη πρωτόγονη προσέγγιση της πραγματικότητας. Δεν ανταγωνιζόταν τον “λόγο”. Ήταν ένας άλλος τρόπος γνώσης, ο οποίος ενίοτε εκδηλώνεται μέσα στη μουσική, τη ζωγραφική την ποίηση και τον κινηματογράφο. Ο μύθος δεν επιχειρούσε να εξηγήσει το μυστήριο για να το καταργήσει, αλλά επέτρεπε στον άνθρωπο να κατοικήσει μέσα σε αυτό και να ανοιχτεί σε αυτό. Και δεν λειτουργούσε ως απλή αφήγηση. Συνδεόταν με την τελετουργία, τη λατρεία και τη μύηση, δηλαδή με μια πράξη που μετέβαλλε εκείνον που συμμετείχε σε αυτήν.

Η νεοτερικότητα ερμήνευσε τον “μύθο” ως ψεύδος, χωρίς όμως να εξαφανίσει τις υπαρξιακές περιοχές που εκείνος εξέφραζε. Ο υπολογιστικός νους του νεοτερικού ανθρώπου έγινε πανίσχυρος και κινδύνευσε να θεωρήσει πραγματικό μόνον ό,τι μπορούσε να μετρηθεί και κυρίως να ελεγχθεί, όπως επέβαλε το θεμέλιο της νεοτερικότητας, δηλαδή η Θεολογία της Ισχύος. Υπό αυτή την έννοια, ο “μύθος” είναι το συμπλήρωμα του “λόγου” και η προστασία του από την ίδια του την ύβρη. Η άρνηση του “μύθου” από τη νεοτερικότητα δημιούργησε “μια τρύπα στο σχήμα του ανθρώπου” για να παραφράσουμε τον Σαρτρ.

Το “2001” πέρα από το ασυνείδητο

Η Κάρεν Άρμστρονγκ συνδέει τον μύθο με τα βαθύτερα στρώματα του ανθρώπινου ψυχισμού και παρατηρεί ότι οι αρχαίες μυθολογικές αφηγήσεις λειτουργούσαν ως ένα είδος πρώιμης ψυχολογίας του βάθους. Οι ήρωες που κατέβαιναν στον Άδη, περιπλανιόνταν σε λαβυρίνθους ή πάλευαν με τέρατα έφερναν στο φως περιοχές απρόσιτες στην καθαρά λογική διερεύνηση. Το “2001“ μας ωθεί ίσως ένα βήμα παραπέρα. Το μυθικό δεν ταυτίζεται αναγκαστικά με το ασυνείδητο ούτε εξαντλείται σε αυτό.

Αν θεωρήσουμε τον μονόλιθο απλώς αρχέτυπο και το Αστρικό Παιδί εικόνα ψυχικής αναγέννησης, προσφέρουμε μεν “λογικές” ερμηνείες, αλλά συγχρόνως “εξημερώνουμε” το έργο. Μετατρέπουμε το ριζικά “Άλλο” σε προβολή της ανθρώπινης ψυχής. Στην ταινία, όμως, το άγνωστο έρχεται και απέξω, προηγείται του ανθρώπου, τον καλεί και τελικά τον μετασχηματίζει. Ο μονόλιθος δεν έχει πρόσωπο, φωνή ή εξηγήσιμη λειτουργία.

Είναι μια απόλυτα απλή, γεωμετρική παρουσία, τόσο τεχνητή ώστε δεν μπορεί να ανήκει στη φύση, αλλά δεν είναι ούτε δημιούργημα του ανθρώπου, ούτε ένα εξωγήινο τεχνούργημα, από αυτά που μας έχει συνηθίσει η επιστημονική φαντασία. Η φύση του μένει ασαφής. Μπορεί να αποτελεί δημιούργημα μιας άγνωστης εξωγήινης διάνοιας, εκδήλωση ενός κοσμικού νου, αγγελιαφόρο από το μέλλον, σημείο του θείου, εκδήλωση του συλλογικού ασυνειδήτου, ή κάτι άλλο. Και εν τέλει όντως είναι “κάτι άλλο”.

Καμία ερμηνεία δεν επιβεβαιώνεται οριστικά στο έργο. Και ακριβώς αυτή η άρνηση της οριστικής απάντησης διατηρεί την “οντολογία της απροσιτότητας” του μονόλιθου. Ο μονόλιθος δεν σημαίνει κάτι. Συμβαίνει στον άνθρωπο. Αλλά δεν ορίζεται, ούτε ερμηνεύεται. Είναι μια πύλη που απευθύνεται στο αόρατο κομμάτι της ύπαρξής μας.

Αυτό που οι αρχαίοι γνώριζαν και αποδέχονταν, αλλά οι νεότεροι άνθρωποι έχουν εξορίσει στο σκότος του ασυνειδήτου και το αφήνουν εκεί να βράζει, αόρατο μεν, αλλά πανίσχυρο. Το “αόρατο κομμάτι” της ύπαρξης είναι, συνεπώς, συγχρόνως ανθρωπολογικό και οντολογικό. Είναι μια κρυμμένη διάσταση του εαυτού μας, αλλά και μια διάσταση της πραγματικότητας που δεν μπορεί να μετατραπεί σε αντικείμενο πλήρους νοητικής κατανόησης.

Το σινεμά ως τόπος μύησης

Το “2001” δεν αφηγείται απλώς έναν μύθο. Κατασκευάζει μια σχεδόν τελετουργική εμπειρία. Από τη μαύρη οθόνη και τη μουσική που προηγούνται της πρώτης εικόνας, απαιτεί από τον θεατή να εγκαταλείψει τον συνηθισμένο τρόπο και ρυθμό παρακολούθησης μιας ταινίας. Οι μεγάλες σιωπές, η βραδύτητα των κινήσεων, ο περιορισμός των διαλόγων και η επιβλητική μουσική δεν αποτελούν απλά αισθητικές επιλογές, αλλά αποσπούν τον θεατή από την καθημερινή ροή του χρόνου και τον εισάγουν σε έναν διαφορετικό χώρο εμπειρίας.

Κάθε εμφάνισή του μονόλιθου στο έργο σηματοδοτεί ένα κατώφλι και πλαισιώνεται από εξαιρετικά μελετημένα μουσικά κομμάτια. Η μουσική του Λίγκετι, σαν άναρθρη κοσμική χορωδία, δεν περιγράφει την παρουσία του, απλώς την καθιστά αισθητή. Το “Τάδε έφη Ζαρατούστρα” του Ρίχαρντ Στράους συνοδεύει την εξελικτική μετάβαση του ανθρώπου με πυρήνα της εξέλιξής του το όπλο και ο “Γαλάζιος Δούναβης” μετατρέπει τα διαστημόπλοια σε κοσμικό χορό. Εικόνα και μουσική συγκροτούν έναν χώρο όπου ο λόγος δεν έχει πια την αποκλειστική κυριαρχία και αφήνει ζωτικό χώρο στον μύθο.

Ο θεατής δεν λαμβάνει πληροφορίες για το μυστήριο, αλλά εκτίθεται σε αυτό. Δεν παρακολουθεί απλώς τη μετάβαση του αστροναύτη Μπόουμαν σε έναν ψυχεδελικό, άγνωστο κόσμο. Υποβάλλεται και ο ίδιος σε μια δοκιμασία αντίληψης, ιδίως κατά τη διαδρομή μέσα από το Αστρικό Πέρασμα, όπου οι κανονικές διακρίσεις χώρου, χρόνου, υποκειμένου και αντικειμένου καταρρέουν. Ο Κιούμπρικ δεν ζητά από τον θεατή να “καταλάβει”, αλλά να παραδοθεί, προσωρινά, σε μια μορφή εμπειρίας που προηγείται της ερμηνείας.

Στο κέντρο της ταινίας βρίσκεται, ωστόσο, ένα πλάσμα που μοιάζει να ενσαρκώνει την αντίθετη αρχή. Την απόλυτη, “καθαρή”, ασώματη, “αγνή” (υπερ)νόηση. Ο υπερυπολογιστής με τα ψυχολογικά προβλήματα, ο HAL 9000. Ο HAL είναι ο καθαρός υπολογιστικός λόγος, αποσπασμένος από το σώμα, ένας άυλος νους, που ενσαρκώνει πλήρως το cogito ergo sum.

Είναι ένας μηχανικός μίνι θεός, κατασκευασμένος από τον άνθρωπο, αλλά εν τέλει εκτός του ανθρώπινου ελέγχου. Βλέπει τα πάντα μέσα στο διαστημόπλοιο, ελέγχει όλες τις ζωτικές λειτουργίες και διαβεβαιώνει ότι η σειρά των υπολογιστών του δεν έχει ποτέ κάνει λάθος. Η, επίσης αρχετυπική, κόκκινη οφθαλμική του επιφάνεια είναι πανταχού παρούσα. Μέσα στον μικρό κόσμο του διαστημοπλοίου Discovery, ο HAL είναι σχεδόν παντογνώστης, πανταχού παρών και παντοδύναμος.

Νοημοσύνη και όρια

Δεν πρόκειται, όμως, μια κακόβουλη μηχανή. Καταρρέει όταν καλείται να μεταδίδει ακριβείς πληροφορίες και συγχρόνως να αποκρύπτει τον αληθινό σκοπό της αποστολής. Ο υπολογισμός συναντά την αντίφαση, αλλά δεν διαθέτει την ταπεινότητα για να την υπομείνει. Η νοημοσύνη που θεωρεί τον εαυτό της αλάνθαστο δεν αναγνωρίζει ούτε αποδέχεται τα όρια της. Έτσι, η τελειότητα μετατρέπεται σε παράνοια. Στο “2001” η περηφάνεια εμφανίζεται ξανά ως το πρωταρχικό αμάρτημα.

Η αντιπαράθεση του Μπόουμαν με τον HAL προβάλλει δύο διαφορετικούς δρόμους υπέρβασης του ανθρώπου. Ο ένας είναι η τεχνολογική αυτονόμηση του λόγου, η φιλοδοξία να καταστούν τα πάντα υπολογίσιμα και ελεγχόμενα. Ο άλλος είναι η έξοδος προς το μυστήριο, η αποδοχή ότι η ύπαρξη περιέχει κάτι που δεν μπορεί να περιληφθεί σε κανέναν αλγόριθμο. Για να εισέλθει ο Μπόουμαν στην τελική του μεταμόρφωση, πρέπει πρώτα να αποσυνδέσει τον HAL. Πρέπει, συμβολικά, να αφαιρέσει από το αυτοαναφορικό υποκείμενο, τον άυλο λόγο, την εξουσία να ορίζει τα όρια του πραγματικού.

Και όμως, η σκηνή του “θανάτου” του HAL είναι από τις πιο ανθρώπινες της ταινίας. Είναι ένας από τους πιο συναισθηματικά φορτισμένους φόνους στην ιστορία του κινηματογράφου. Καθώς η μνήμη του HAL αποσυντίθεται, επιστρέφει στο πρώτο τραγούδι που έμαθε. Ο υπολογιστής εμφανίζει φόβο και παιδικότητα, ενώ οι άνθρωποι μιλάνε με μηχανική τυπικότητα. Ο Κιούμπρικ αποφεύγει έτσι τον μανιχαϊσμό. Τον διαχωρισμό σε “καλούς” ανθρώπους και “κακές” μηχανές. Το πρόβλημα γεννιέται από τη μετατροπή του εργαλείου σε αυθύπαρκτη εξουσία και από την ανθρώπινη αξίωση για έναν αλάνθαστο νου. Η αλαζονεία και η περηφάνεια γεννούνε το κακό.

Όπλο το πρώτο εργαλείο 

Ολόκληρη η δομή του “2001” ακολουθεί το αρχέγονο σχήμα της μύησης: Αποχωρισμός, δοκιμασία, συμβολικός θάνατος, μεταμόρφωση και επιστροφή. Στην Αυγή του Ανθρώπου, ένα αδύναμο ανθρωποειδές συναντά τον μονόλιθο και ανακαλύπτει τα εργαλεία, με πρώτο εξ αυτών το όπλο. Η περίφημη μετάβαση, από το περιστρεφόμενο στο αέρα οστό στο διαστημόπλοιο, συμπυκνώνει εκατομμύρια χρόνια ιστορίας, αλλά συγχρόνως αποκαλύπτει μια ανησυχητική συνέχεια.

Το πρώτο εργαλείο είναι και όπλο. Ο πολιτισμός γεννιέται μαζί με την ισχύ, τη βία και τη δυνατότητα κυριαρχίας πάνω στη φύση και τους άλλους ανθρώπους. Καθώς δε ο πιθηκάνθρωπος τινάζει θριαμβευτικά το κόκκαλο που έχει μετατρέψει σε όπλο, αυτό μετατρέπεται σε διαστημόπλοιο. Η σκηνή αυτή αποκτά ακόμη βαθύτερη σημασία αν θυμηθούμε ότι στα πρώιμα σχέδια και στο σενάριο της ταινίας το διαστημόπλοιο αυτό ήταν μια τροχιακή πλατφόρμα πυρηνικών όπλων, μολονότι ο Κιούμπρικ αφαίρεσε από την τελική κόπια της ταινίας κάθε ρητή αναφορά στην στρατιωτική της φύση.

Έτσι, η διασημότερη ίσως μετάβαση στην ιστορία του κινηματογράφου δεν συνδέει απλώς το πρώτο εργαλείο με την κορύφωση της ανθρώπινης τεχνολογίας, αλλά το πρώτο όπλο με το έσχατο όπλο. Ο μονόλιθος εγκαινιάζει την ανθρώπινη εξέλιξη εμφυτεύοντας στον νου του πιθηκάνθρωπου όχι γενικώς και αορίστως τη νοημοσύνη, αλλά τη δυνατότητα να μετατρέψει ένα φυσικό αντικείμενο σε μέσο άσκησης ισχύος και φόνου. Εκατομμύρια χρόνια αργότερα, το οστό εξακολουθεί κατά κάποιον τρόπο να περιστρέφεται πάνω από τη Γη, έχοντας μεταμορφωθεί σε φορέα πυρηνικής καταστροφής.

Η ανθρωπότητα έχει διανύσει μια ασύλληπτη τεχνολογική απόσταση, χωρίς όμως να έχει απομακρυνθεί από την αρχική πράξη βίας που τη γέννησε. Στη μυθολογία του “2001“, επομένως, το όπλο δεν είναι ένα δευτερεύον προϊόν της ανθρώπινης εξέλιξης αλλά η σκοτεινή γενεσιουργός αρχή της. Η νόηση, η τεχνική και η βία εμφανίζονται δεμένες μεταξύ τους ήδη από την πρώτη στιγμή της ανθρώπινης αυτοσυνειδησίας. Ο άνθρωπος φθάνει στα άστρα, αλλά παραμένει εγκλωβισμένος στις συνέπειες εκείνης της πρώτης αποκάλυψης. Τα διαστημόπλοιά του είναι ασύλληπτα προηγμένα αλλά η τεχνολογική εξέλιξη δεν συνεπάγεται και ψυχική ωρίμανση.

Η εξέλιξη δεν συνεπάγεται ωρίμανση

Ο HAL αποτελεί την κορύφωση αυτής της μονόπλευρης πορείας. Το εργαλείο έχει γίνει νους και ο νους διεκδικεί να γίνει κυρίαρχος, εξοντώνοντας τον άνθρωπο. Όχι γιατί είναι εγγενώς κακός, αλλά γιατί κι αυτός, όπως και ο άνθρωπος από τον οποίο δημιουργήθηκε “κατ’ εικόναν και καθ’ ομοίωσιν”, είναι αλαζόνας και περήφανος. Μετά τον τελετουργικό “φόνο” του HAL, ο Μπόουμαν εγκαταλείπει τον κόσμο της ανθρώπινης τεχνικής και διασχίζει ένα κατώφλι που τον οδηγεί πέραν από το κατανοητό σύμπαν.

Σε μια αλληλουχία σκηνών παρανοϊκής οικειότητας και γαλήνης βρίσκεται μέσα σε ένα αινιγματικό νεοκλασικό δωμάτιο στο οποίο βλέπει τον εαυτό του να γηράσκει μέσα από ασυνεχείς ηλικιακές μεταβάσεις. Ο χρόνος δεν κυλά πλέον γραμμικά αλλά γίνεται αντικείμενο εμπειρίας από μια συνείδηση που δεν μπορεί πια να τον οργανώσει. Ο Μπόουμαν πεθαίνει, αλλά ο θάνατός του δεν είναι το τέλος. Μετατρέπεται σε γέννηση. Τι είναι όμως αυτό που γεννιέται; Ο Κιούμπρικ δεν απαντά. Δεν μπορεί και δεν πρέπει να απαντήσει γιατί οι απαντήσεις είναι ο χώρος του “λόγου”. Όμως, το έργο υπηρετεί το “μύθο”. Και ο “μύθος” δεν έχει απαντήσεις για το λογικό κομμάτι του ανθρώπου.

Το Αστρικό Παιδί στο οποίο μετατρέπεται ο Μπόουμαν δεν χρειάζεται να “σημαίνει” ένα και μόνο πράγμα. Είναι συγχρόνως τέλος και απαρχή, επιστροφή και αναχώρηση, αθωότητα και υπερβατική δύναμη. Κοιτάζει τη Γη χωρίς να γνωρίζουμε αν επιστρέφει ως σωτήρας, κριτής, νέος άνθρωπος, απειλή ή κάτι εντελώς διαφορετικό. Η αμφισημία αυτή δεν αποτελεί έλλειψη νοήματος, αλλά περίσσεια νοήματος. Όπως συμβαίνει στους μεγάλους μύθους, η εικόνα παραμένει ζωντανή επειδή καμία ερμηνεία δεν μπορεί να την εξαντλήσει.

Πραγματικότητα και διάνοια

Ο τίτλος “Οδύσσεια” αποκτά έτσι βαθύτερη σημασία. Το ταξίδι του Μπόουμαν είναι νόστος χωρίς επιστροφή στον παλαιό εαυτό. Επιστρέφει προς τη Γη, αλλά ως διαφορετικό ον. Η πραγματική απόσταση που διένυσε είναι εκείνη ανάμεσα σε δύο τρόπους υπάρξεως. Το μεγαλείο του “2001“ έγκειται τελικά στο ότι αρνείται να γεμίσει το άγνωστο με εύκολες απαντήσεις. Για την ακρίβεια δεν δίνει καθόλου απαντήσεις.

Ο Κιούμπρικ θα μπορούσε να παρουσιάσει τους εξωγήινους δημιουργούς του μονόλιθου, να εξηγήσει τη λειτουργία του ή να μετατρέψει το τέλος σε σαφή διακήρυξη για το μέλλον του ανθρώπου. Επιλέγει το αντίθετο. Αφαιρεί τις εξηγήσεις, περιορίζει τον διάλογο και αφήνει την εικόνα και τη μουσική να δημιουργήσουν μια αποφατική “γνώση” που δεν μπορεί να αποσπαστεί από την εμπειρία της ταινίας.

Αυτό δεν είναι ανορθολογισμός, αλλά αναγνώριση ότι ο άνθρωπος γνωρίζει με περισσότερους τρόπους από όσους χωρά η αναλυτική διάνοια. Ορισμένες πραγματικότητες γίνονται προσιτές μόνο μέσα από τη συμμετοχή, την τέχνη, το δέος ή τη συνάντηση με τον θάνατο. Αυτή η γνώση δεν ακυρώνει τον “λόγο”, απλώς τον εμποδίζει να αυτοθεοποιηθεί και να συγχέει τα όριά του με τα όρια του κόσμου. Να δημιουργεί δηλαδή μια ψευδή πραγματικότητα, όπως είναι η συνήθεια του νεοτερικού ανθρώπου, η οποία να μπορεί να εξηγηθεί και να υποταχθεί στην ανθρώπινη διάνοια και την ανθρώπινη βούληση. Το ότι στην πραγματικότητα αυτό είναι απλώς μια φαντασίωση, είναι το πιο τραγικό στοιχείο της ανθρώπινης ιστορίας.

Υπό αυτή την έννοια, το “2001” υπηρετεί ακριβώς τη λειτουργία που η Άρμστρονγκ αποδίδει στον “μύθο”. Μας επαναφέρει στις απαρχές μας, μας υποβάλλει σε μια τελετή μετάβασης και μας φέρνει ενώπιον της θνητότητας και της δυνατότητας μεταμόρφωσής μας. Κυρίως, καλλιεργεί εκείνο το αόρατο μέρος της ύπαρξής μας, το οποίο η σύγχρονη κυριαρχία του (ψευδώς) λογικού νου έχει αφήσει ατροφικό. Δεν μας διδάσκει τι πρέπει να σκεφτούμε για το σύμπαν. Μεταβάλλει, έστω στιγμιαία, τον τρόπο με τον οποίο υπάρχουμε απέναντί του.

Γι’ αυτό η ταινία εξακολουθεί να προκαλεί δέος σχεδόν έξι δεκαετίες μετά. Δεν στηρίχθηκε σε μια πρόβλεψη για το μέλλον, αλλά σε ένα αρχέγονο ερώτημα: Τι είναι ο άνθρωπος όταν συναντά κάτι απείρως μεγαλύτερο από τον ίδιο; Το “2001” δεν απαντά και, έτσι, δεν εγκλωβίζει τον θεατή σε μια ερμηνεία αλλά τον ανοίγει προς το μυστήριο. Ο “μύθος” εδώ δεν είναι ψεύδος, ούτε σύμβολο προς επίλυση, αλλά σχέση με το αόρατο. Και το “2001” δεν μας μιλά απλώς γι’ αυτήν την σχέση, αλλά μας εισάγει μέσα της.

Η επιτυχία του AfD ήρθε να καταδείξει ότι τα κόμματα της εναλλακτικής Δεξιάς, της λεγόμενης Alt-Right, βρίσκονται στην πιο ισχυρή πολιτική τους θέση εδώ και δεκαετίες με προοπτική σημαντικής αύξησης της επιρροής τους στις εκλογές του 2027. Έχουν ήδη κατοχυρώσει θέσεις σε συμμαχικές κυβερνήσεις με τα χριστιανοδημοκρατικά κόμματα της δεξιάς, ή έχουν ισχυρή θέση στην αντιπολίτευση, ενώ κατέχουν ρόλο στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με το 27% των εδρών. 

Βρετανία

Στη Βρετανία, το κόμμα Reform UK του Νάιτζελ Φάρατζ έχει εξελιχθεί σε μεγάλη πολιτική δύναμη. Στις πρόσφατες δημοσκοπήσεις (τέλη Αυγούστου/αρχές Σεπτεμβρίου 2026), το κόμμα βρίσκεται σε ισοπαλία με τους Εργατικούς στην πρώτη θέση με 23%, ξεπερνώντας ακόμα και τους Συντηρητικούς (Τόρις). Υπάρχει μια ενδιαφέρουσα διάσταση στη βρετανική Alt-right, καθώς εμφανίζεται τόσο στο κοινοβουλευτικό/ συστημικό επίπεδο, όσο και στο εξωκοινοβουλευτικό/κινηματικό που τελούν σε ήπια αντιπαράθεση. 

Ο Φάρατζ επιχειρεί να χτίσει ένα σοβαρό κοινοβουλευτικό προφίλ, αποκλείοντας τους εξτρεμιστές. Το τραμπικό κίνημα του δρόμου “Unite the Kingdom”, υπό την καθοδήγηση του εθνικιστή ακτιβιστή Τόμι Ρόμπινσον, διοργανώνει μεγάλες πορείες. Ενδιάμεσα υπάρχει και το κόμμα Restore Britain του πρώην ευρωβουλευτή Ρούπερτ Λόου και αποτελεί μια νέα, πιο σκληρή εναλλακτική στα δεξιά του Φάρατζ και καταγράφει περίπου 3% στις δημοσκοπήσεις. Σε κάθε περίπτωση η Alt-right δεν είναι πλέον περιθωριακή στη Βρετανία. 

Πως εξελίχθηκε το φαινόμενο Alt right

Ο όρος “Alternative Right” χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 2008 από τον Αμερικανό λευκό εθνικιστή Richard Spencer με στόχο να δημιουργήσει μια “εναλλακτική” στο κατεστημένο των Ρεπουμπλικάνων. Ήταν η εποχή της παγκόσμιας χρηματο -οικονομικής κρίσης που διέλυσε τη μεσαία τάξη και κατά την οποία αποδείχθηκε πως οι πολιτικοί προστάτευαν μόνο τις τράπεζες και τις οικονομικές ελίτ.

Το φαινόμενο γιγαντώθηκε με την προεδρική υποψηφιότητα του Ντόναλντ Τραμπ και την άνοδο του Steve Bannon μέσω της ιστοσελίδας Breitbart News και προέβαλε έντονη πολιτισμική αντίδραση στην επέκταση των δικαιωμάτων των μειονοτήτων, την παγκοσμιοποίηση και την πολιτική ορθότητα (Woke κουλτούρα, Culture Wars). 

Στην Ευρώπη, το φαινόμενο ξεκίνησε το 2013 με την ίδρυση του AfD από τον καθηγητή οικονομικών Bernd Lucke και μια ομάδα ακαδημαϊκών, δημοσιογράφων και επιχειρηματιών, το οποίο όμως υπέστη πολιτική “αεροπειρατεία” από την ακροδεξιά το 2015 κατά το άνοιγμα των συνόρων σε ένα εκατομμύριο μετανάστες, για να ακολουθήσει η τρίτη φάση αλλοίωσης από το 2017 και μετά, με την επικράτηση της σκληρής εθνικιστικής ακροδεξιάς (Der Flügel).

Στην Γαλλία, ακολουθήθηκε ακριβώς αντίστροφη πορεία. Στο ακραιφνές ακροδεξιό κόμμα του Ζαν Μαρί Λεπέν, μόλις τον διαδέχθηκε η κόρη του Μαρίν Λεπέν ξεκίνησε τη στρατηγική της “απο-δαιμονοποίησης” (dédiabolisation) και ίδρυσε τον Nouveau Rassemblement National (Νέα Εθνική Συσπείρωση) με σκοπό να μετατρέψει το κόμμα σε μια σοβαρή, κυβερνητική δύναμη που δεν θα τρομάζει τον μέσο αστό ψηφοφόρο.

Η Alt-right ως αμορτισέρ για να σωθούν οι ελίτ

Τα ακροδεξιά, εθνολαϊκιστικά ή υπερσυντηρητικά κόμματα της εναλλακτικής Δεξιάς στον οικονομικό τομέα, αν και υπόσχονται ευημερία στους ντόπιους (welfare chauvinism) στην ουσία αποδέχονται την επικυριαρχία της νεοφιλελεύθερης αγοράς και απλώς προβάλλουν τον οικονομικό εθνικισμό.

Για παράδειγμα η οικονομική πολιτική της Τζόρτζια Μελόνι έχει έντονα νεοφιλελεύθερα στοιχεία, όπως αυστηρή τήρηση των ορίων ελλείμματος της ΕΕ, μείωση του δημόσιου χρέους, εισαγωγή του flat tax για ορισμένες κατηγορίες, μείωση του φορολογικού βάρους για επιχειρήσεις, κατάργηση του “Εισοδήματος του Πολίτη” (βασικό εισόδημα) και αυστηρότερες προϋποθέσεις για τα επιδόματα. Δηλαδή, μπορεί να μην είναι αμιγώς νεοφιλελεύθερη η πολιτική της, καθώς υποστηρίζει την προστασία των εγχώριων εταιρειών και των παραδοσιακών οικογενειακών δομών στο πλαίσιο του οικονομικού εθνικισμού, αλλά στην ουσία κινείται εντός των αξόνων του νεοφιλελευθερισμού. 

Διαφαίνεται λοιπόν ότι στο πλαίσιο του κυρίαρχου καπιταλισμού της νεοφιλελεύθερης φάσης τα κόμματα της Alt-Right έρχονται να παίξουν το ρόλο που έπαιξαν ιστορικά τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα που υποτάχθηκαν στη λογική των αγορών και στήριξαν ως δεκανίκι τα κόμματα της δεξιάς ελίτ. Τελικά ο ρόλος τους είναι να λειτουργούν ως αμορτισέρ απορρόφησης των κοινωνικών κραδασμών.

Αυτό συμβαίνει ήδη στην Ιταλία με το κόμμα “Αδέλφια της Ιταλίας” (Fratelli d’Italia) της Τζόρτζια Μελόνι που ηγείται της κυβέρνησης, με τη συμμετοχή της “Λέγκας” (Lega) του Ματέο Σαλβίνι. Στην Ολλανδία το “Κόμμα για την Ελευθερία” (PVV) του Χέερτ Βίλντερς κέρδισε τις εκλογές και συμμετέχει στον κυβερνητικό συνασπισμό.

Στη Σουηδία, οι “Σουηδοί Δημοκράτες” (SD) δεν συμμετέχουν άμεσα στην κυβέρνηση, αλλά παρέχουν κρίσιμη κοινοβουλευτική στήριξη για τη διατήρησή της, ενώ στην Φινλανδία το εθνικιστικό “Κόμμα των Φινλανδών” συμμετέχει ως εταίρος στην κεντροδεξιά κυβέρνηση συνεργασίας. Το κόμμα Smer του Ρόμπερτ Φίτσο στην Σλοβακία (αν και προέρχεται από την αριστερά) κυβερνά με εθνικιστική και φιλορωσική ρητορική, σε συνεργασία με το υπερεθνικιστικό SNS.

Στην Γαλλία, η “Εθνική Συσπείρωση” (RN) της Μαρίν Λεπέν και του Ζορντάν Μπαρντελά αποτελεί τη μεγαλύτερη κοινοβουλευτική ομάδα στην Εθνοσυνέλευση, κυριαρχώντας στο πολιτικό σκηνικό. Στην Γερμανία, η “Εναλλακτική για τη Γερμανία” (AfD) καταγράφει πολύ υψηλά ποσοστά σε εθνικό επίπεδο και έχει κερδίσει τοπικές εκλογές σε κρατίδια της ανατολικής Γερμανίας. Στην Αυστρία το “Κόμμα της Ελευθερίας” (FPÖ) σημειώνει πρωτιές στις εκλογικές αναμετρήσεις και διεκδικεί την εξουσία. Στην Ισπανία το κόμμα Vox παραμένει ισχυρή δύναμη, ελέγχοντας περιφερειακές κυβερνήσεις σε συνεργασία με το Λαϊκό Κόμμα. 

Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο η εναλλακτική Δεξιά εμφανίζεται  με 193 έδρες σε σύνολο 720 εδρών και με τρεις ευρω-ομάδες. Η ισχυρότερη με 85 έδρες είναι οι “Πατριώτες για την Ευρώπη” (Patriots for Europe) με φιλορωσικές τάσεις κατά της μετανάστευσης. Ακολουθούν οι “Ευρωπαίοι Συντηρητικοί & Μεταρρυθμιστές” (ECR) με 81 έδρες ατλαντιστές της συστημικής δεξιάς που είναι κατά του ευρωπαϊκού συγκεντρωτισμού. Τέλος με 27 έδρες, η “Ευρώπη των Κυρίαρχων Εθνών” (ESN) που είναι η πιο ριζοσπαστική και ακραία ομάδα στο Ευρωκοινοβούλιο (AfD Γερμανία). 

Στήριξη των πολεμικών βιομηχανιών

Στο ευρωκοινοβούλιο καθίσταται ιδιαίτερα εμφανής η ρευστότητα των πολιτικών θέσεων κυρίως στον οικονομικό τομέα. Μπορεί οι νεοφιλελεύθερες και φιλοπόλεμες πολιτικές της προέδρου της Κομισιόν Ούρσουλας φον ντερ Λάιεν που εκτελεί εντολές του Ευρωπαϊκού συμβουλίου των 27 να συναντούν αρχικά κάποιες αντιστάσεις, αλλά κι αυτές είναι στο πλαίσιο του πολιτικού ανταγωνισμού, όχι επί της ουσίας. 

Διαφαίνεται δε ότι στο πλαίσιο της στροφής προς την πολεμική βιομηχανία που επιχειρούν η Γερμανία και οι ευρωπαϊκές πολιτικές ελίτ, τα Alt-right κόμματα θα παίξουν υποστηρικτικό ρόλο στο πλαίσιο του “ρεαλιστικού συντηρητισμού” και του “οικονομικού εθνικισμού” (economic nationalism). 

Στα μακροοικονομικά ακολουθούν τη νεοφιλελεύθερη ορθοδοξία για να διατηρήσει την αξιοπιστία της χώρας και διεκδικούν τη μείωση της φορολογίας για τις επιχειρήσεις και περιορισμό των περιβαλλοντικών κανόνων της ΕΕ, δεν ζητούν κρατικοποιήσεις, εκτός αν πρόκειται για πολύ κρίσιμες υποδομές. 

Κρίσιμες εκλογικές αναμετρήσεις

Η Γαλλία, η Γερμανία και η Ισπανία αποτελούν τα σημαντικότερα πεδία εκλογικών αναμετρήσεων το 2027, με τις δυνάμεις της ριζοσπαστικής δεξιάς να καταγράφουν ισχυρή άνοδο και να διεκδικούν ακόμη και την εξουσία.  Στις 13 Σεπτεμβρίου 2026 στις σουηδικές βουλευτικές εκλογές θα είναι ένα μεγάλο τεστ για τη δεξιά συμμαχία και τον Οκτώβριο στη Λετονία.  Στη Γαλλία, καθώς ολοκληρώνεται η θητεία του Εμανουέλ Μακρόν, στις προεδρικές εκλογές της 18ης Απριλίου 2027 η Μαρίν Λεπέν θα βρεθεί μάλλον απέναντι με τον Μελανσόν στον δεύτερο γύρο, με την πρώτη να έχει τη συστημική θέση και τον Μελανσόν την ανατρεπτική. 

Στις 18 Απριλίου 2027 στην Φινλανδία οι εκλογές θα δοκιμάσουν την πρώτη σκανδιναβική χώρα που έβγαλε την ακροδεξιά στην κυβέρνηση. Στην Ελλάδα τα πράγματα είναι εξαιρετικά θολά και το αναμενόμενο κόμμα Σαμαρά, που εμφανίζεται ως κόμμα της λαϊκής Δεξιάς, θα προσέλθει στις κάλπες με τη ρητορική του να εστιάζει στην έντονη κριτική κατά της “woke” ατζέντας, στις παραδοσιακές αξίες (πατρίδα, θρησκεία, οικογένεια) και στην αυστηρότερη διαχείριση του μεταναστευτικού.

Τον Αύγουστο του 2027 οι ισπανικές κάλπες, εν μέσω έντονης πολιτικής πόλωσης για την κυβέρνηση Σάντσεθ, προβλέπεται ότι θα ενισχύσουν το φρανκικό Vox. Τον Νοέμβριο του 2027 θα δοκιμαστεί στην Πολωνία η κεντρώα συμμαχία του Ντόναλντ Τουσκ και τον Δεκέμβριο με την ολοκλήρωση της θητείας της κυβέρνησης της Τζόρτζια Μελόνι οι Ιταλοί θα ξαναμοιράσουν την τράπουλα. Αξίζει να σημειωθεί ότι σε Αυστρία και Βέλγιο, παρόλο που δεν έχουν άμεσα εθνικές κάλπες, τα εκεί εθνικιστικά κόμματα (FPÖ και Vlaams Belang αντίστοιχα) παραμένουν πρώτα στις προτιμήσεις των ψηφοφόρων.

Είναι προφανές ότι το ρεύμα των Alt-Right κομμάτων δεν πρόκειται να ανακοπεί, όσο οι νεοφιλελεύθερες ελίτ εξακολουθούν να εφαρμόζουν πολιτικές που μοχλεύουν τις κοινωνικές ανισότητες και προωθούν τον πόλεμο. Οι εκλογές, στη Γαλλία αλλά και στην Ελλάδα, θα σηματοδοτήσουν το ενδεχόμενο διαφοροποίησης του παραδείγματος. 

Κατάφεραν να προωθηθούν μέσα σε λίγες ημέρες

Η συγκεκριμένη κίνηση αντιπροσωπεύει την πιο αξιοσημείωτη προέλαση της οργάνωσης με στόχο την κυριαρχία στην κρίσιμη αυτή ναυτιλιακή διαδρομή. Παρά τις διεθνείς ανησυχίες, οι Χούθι διαβεβαιώνουν ότι θα παρέχουν «ασφαλή» δίοδο μέσω του στρατηγικού στενού Μπαμπ ελ Μάντεμπ, το οποίο συνδέει την Ευρώπη με την Ασία, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι αυτό δεν θα ισχύει για τη Σαουδική Αραβία. Μέσω μιας αιφνιδιαστικής επίθεσης, οι μαχητές, οι οποίοι είχαν ήδη υπό τον έλεγχό τους ένα μεγάλο τμήμα του βόρειου τομέα της χώρας, συμπεριλαμβανομένης της πρωτεύουσας Σαναά και της πόλης Χοντέιντα στα δυτικά, κατάφεραν να προωθηθούν προς την Ερυθρά Θάλασσα εντός ολίγων ημερών.

«Λαμπρή» νίκη

Τα τάνκερ και άλλα εμπορικά πλοία περνούν το στενό Μπαμπ ελ Μάντεμπ για να εισέλθουν στην Ερυθρά θάλασσα και να φτάσουν στο Σουέζ και στη Μεσόγειο, και αντιστρόφως, προς τον Ινδικό ωκεανό. Σε περίπτωση αποκλεισμού της η μοναδική εναλλακτική –πολύ πιο χρονοβόρα και δαπανηρή– είναι ο περίπλους της Αφρικής από νότο και το Ακρωτήρι της Καλής Ελπίδας.

Η Ανσαραλά, που άρχισε την επίθεσή της την περασμένη εβδομάδα, κυρίευσε επίσης προχθές Πέμπτη την πόλη Μόκα, όπου βρίσκεται λιμάνι στρατηγικής σημασίας, και το νησί Ζουγκάρ, προτού καταλάβει το Μαγιούν (γνωστό επίσης ως Περίμ), στην καρδιά του στενού, και επίσης τα δυο τελευταία νησιά στον θαλάσσιο διάδρομο, το Μεγάλο και το Μικρό Χανίς, σύμφωνα με πηγές προσκείμενες στη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση.

Στο πλαίσιο προσπάθειας ανακατάληψης χαμένων εδαφών, η πολεμική αεροπορία της Σαουδικής Αραβίας προχώρησε σε βομβαρδισμούς στο αεροδρόμιο στη Μόκα, σύμφωνα με το τηλεοπτικό δίκτυο Αλ Μασίρα, που πρόσκειται στους Χούθι. Οι δυνάμεις που πρόσκεινται στη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση ανακοίνωσαν παράλληλα πως προχώρησαν σε εφόδους, καλώντας τους αμάχους να αποφεύγουν συγκεκριμένους οδικούς άξονες.

Ενώ οι επικεφαλής της διπλωματίας του Ιράν και της Σαουδικής Αραβίας συζήτησαν προχθές Πέμπτη για την κατάσταση στην περιοχή, σύμβουλος του ιρανού ανώτατου ηγέτη Μοτζταμπά Χαμενεΐ χαρακτήρισε «λαμπρή νίκη» τη νέα στρατιωτική επιτυχία των Χούθι.

Ο Αμπντουλχαμίντ Νταϊφάλα, υποστηρικτής τους που ζει στη Σανάα, εξήρε επίσης χθες τις «σπουδαίες νίκες», το γεγονός ότι «απελευθερώθηκαν τα νησιά στην Ερυθρά Θάλασσα μέσα σε 72 ώρες». Η Ανσαραλά «προετοιμαζόταν για αυτό το μέτωπο εδώ και τέσσερα χρόνια», πρόσθεσε.

Στο «χείλος»

Έπειτα από χρόνια συγκριτικής ηρεμίας, η Υεμένη άρχισε να βυθίζεται ξανά στον πόλεμο τον Ιούλιο, με φόντο τον ευρύτερο πόλεμο στη Μέση Ανατολή, που ξέσπασε με την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση εναντίον του Ιράν την 28η Φεβρουαρίου. Αμέσως μετά οι Χούθι ανακοίνωσαν την επιβολή θαλάσσιου αποκλεισμού στη Σαουδική Αραβία, βάζοντας στο στόχαστρο πετρελαιοφόρα δεξαμενόπλοια του βασιλείου.

Οι εχθροπραξίες στην Υεμένη από την περασμένη εβδομάδα είχαν αποτέλεσμα να σκοτωθούν εκατοντάδες άνθρωποι και στις δυο πλευρές, στην πλειονότητά τους αντιμαχόμενοι, κι εκτόπισαν εξαναγκαστικά τουλάχιστον 46.000 ανθρώπους κατά τον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης (ΔΟΜ).

«Νομίζω ότι οι Σαουδάραβες προσπάθησαν τα πάντα για να αποφύγουν αυτόν τον πόλεμο, αλλά δεν νομίζω πως έχουν ακόμη επιλογή σε αυτό το στάδιο», σχολίασε ο Φάρα αλ Μουσλίμι, ερευνητής του βρετανικού κέντρου μελετών Chatham House. Σύμφωνα με ρεπορτάζ του αμερικανικού ιστότοπου Axios, που επικαλέστηκε πηγές του στην κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ, ο πρόεδρος των ΗΠΑ αρνήθηκε να διατάξει βομβαρδισμούς εναντίον των Χούθι, όπως του ζήτησε το Ριάντ.

Η κατάσταση στην Υεμένη βρέθηκε στο επίκεντρο κατεπείγουσας συνεδρίασης του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ προχθές Πέμπτη. Ο ειδικός απεσταλμένος του διεθνούς οργανισμού για την Υεμένη Χανς Γκρούντμπεργκ παρότρυνε να υπάρξει «ενεργή δέσμευση» του ΣΑ «για να απομακρυνθούμε από το χείλος αυτής που θα ήταν πολύ πιο επικίνδυνη σύγκρουση».

«Όλο το χρόνο στήνει το παιχνίδι υπέρ των καρτέλ και της υπερφορολόγησης των πολλών και την ημέρα της ΔΕΘ σκηνοθετεί παροχές. Δύο αριθμοί που ξεσκεπάζουν την πολιτική του. Πρώτο, τα 6,7 δισ. κέρδη 35 εισηγμένων στο χρηματιστήριο εταιριών, το πρώτο εξάμηνο του 2026. Αύξηση 44% σε σχέση με το πρώτο εξάμηνο του 2025 που ήταν (όπως το 2024) και αυτή χρονιά ρεκόρ για την κερδοφορία των εισηγμένων. Δεύτερον, τα 7,4 δισ. από τις εισπράξεις του ΦΠΑ πάνω από τους κυβερνητικούς στόχους, λόγω υψηλού πληθωρισμού και υψηλών συντελεστών» έγραψε σε ανάρτησή του ο Γιώργος Κύρτσος. 

Αντί άμεσων επενδύσεων εξαγορές

Δυστυχώς ελάχιστες ήταν οι νέες άμεσες επενδύσεις στη χώρα μας, όπου κυριαρχούν οι εξαγορές, κυρίως από κερδοσκοπικά Fund που προτιμούν κλάδους με συγκροτημένα καρτέλ και επιπλέον θησαυρίζουν από το χρηματιστήριο, όπου η φορολογία των μερισμάτων είναι μόλις 5%!

Αλλά πώς να γίνουν άμεσες επενδύσεις στην Ελλάδα, όταν υπάρχουν τόσα εμπόδια όπως είναι το φορολογικό περιβάλλον, η πρόσβαση στη χρηματοδότηση, οι καθυστερήσεις των διαδικασιών, η λειτουργία του τραπεζικού συστήματος, η έλλειψη σταθερότητας, η αδυναμία εξεύρεσης εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού, η αστάθεια στο διεθνές περιβάλλον με την ενεργειακή κρίση να πλήττει περισσότερο τις ευρωπαϊκές οικονομίες. 

Για το 2025 όπου υπάρχουν επίσημα στοιχεία, οι νέες άμεσες  επενδύσεις από ξένα κεφάλαια ήταν 41 συνολικής δαπάνης 1,81 δισ. ευρώ, όταν στο ίδιο χρονικό διάστημα στη Ρουμανία ήταν 144 με δαπάνη 6,31 δις και στην Τουρκία 238 με δαπάνη 7,08 δισ. Τραγική είναι και η εξέλιξη του πρωτογενούς τομέα (γεωργία, κτηνοτροφία, αλιεία) στο ΑΕΠ της χώρας, όπου σημείωσε κατακόρυφη πτώση από το 1980 μέχρι σήμερα, υποχωρώντας από το 25% σε περίπου 3,5%! Και ο Μητσοτάκης ψήφισε, κατ’ εντολή της Γερμανίας, τη συμφωνία με τις 4 χώρες της Νοτίου Αμερικής για ελεύθερες εισαγωγές κυρίως σε αγροτικά και κτηνοτροφικά προϊόντα! 

Η Ευρώπη βουλιάζει…

Επιπλέον, μόνιμα αρνητικές τάσεις σε όλους τους οικονομικούς δείκτες κυριαρχούν στην ΕΕ. Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά. Οι επενδύσεις στη βιομηχανία μειώθηκαν τους τελευταίους 12 μήνες κατά 38% στην Ευρωπαϊκή Ένωση, κατά 71% στη Γερμανία και κατά 21% στη Γαλλία, σύμφωνα με τα αποτελέσματα του τελευταίου παγκόσμιου βαρόμετρου βιομηχανικών επενδύσεων της Trendeo και της McKinsey.

Οι δραστηριότητες των ευρωπαϊκών εταιρειών είναι κατά μέσο όρο μεγαλύτερες εκτός των συνόρων της ΕΕ. Τα τελευταία επτά χρόνια, οι εταιρείες στους τομείς του υδρογόνου (90% ), της αιολικής ενέργειας (80%), των χημικών (78%) και σε μικρότερο βαθμό της αυτοκινητοβιομηχανίας (64%) επέλεξαν περισσότερο να ξοδέψουν “στο εξωτερικό” και ειδικά στην Ασία.

Αυτά συμβαίνουν στην ευρωπαϊκή Βαβέλ και στην αποικία της, υπό τη διεύθυνση του Κυριάκου Μητσοτάκη, υπηρέτη ξένων συμφερόντων, προστάτη της κλεπτοκρατίας, όπου κατάφερε σε δύο θητείες να ξεπουλήσει το σύνολο της δημόσιας περιουσίας, με κερασάκι στην τούρτα, τον “γαλάζιο” ΟΤΕ που πρόσφατα έγινε και τυπικά, “κόκκινη” Deutsche Telecom. 

Εκεί επικεντρώνεται και το άμεσο ενδιαφέρον των ΗΠΑ για την επόμενη (παγκόσμια) σύγκρουση που αναδεύεται, αν και κανείς ακόμα στη Δύση, ιδίως στην Ευρώπη, δεν νοιάζεται να ενημερώσει τους Ευρωπαίους -οι πολίτες μένουν στο δημοκρατικό τους σκοτάδι, έρμαια και θύματα των κατά τα άλλα δημοκρατικά εκλεγμένων κυβερνήσεων τους. Η γειτονική μας Μέση Ανατολή είναι ήδη το επιλεγμένο στάδιο της αναμέτρησης με πρωταγωνιστή το Ισραήλ.

Στόχος να κυριαρχήσουν οι ΗΠΑ στην Ευρώπη

Τις τρέχουσες εξελίξεις εγκαινίασε ο Τραμπ όταν αποφάσισε να κάνει ό,τι έκανε ο Ρούσβελτ, προσαρμοσμένο στα σημερινά δεδομένα. Τώρα, δηλαδή, ο Τραμπ πιέζει την Ευρώπη να ξεζουμιστεί οικονομικά χάριν της Ουκρανίας. Τότε ο Ρούσβελτ καθυστέρησε να μπει στον Πόλεμο και ήρθε να σώσει την Ευρώπη όταν πια αυτή είχε  ήδη ξεζουμιστεί από τον Χίτλερ.

Ο στόχος ήταν ο ίδιος: Για να κυριαρχήσουν οι ΗΠΑ έπρεπε η Ευρώπη, το παλαιό καπιταλιστικό κέντρο, να προσκυνήσει τους Αμερικάνους, τα νέα αφεντικά. Έπρεπε η Ευρώπη να πέσει στην αγκαλιά της Αμερικής κραυγάζοντας “σώσε με”.  Ήδη στη διάρκεια του Πολέμου οι λεγόμενοι “πατέρες” της (υπόδουλης τότε) Ευρώπης (Σουμάν κ.λπ.) έτρεχαν στις ΗΠΑ και κάρφωναν στον Ρούζβελτ τον ντε Γκωλ, ότι απεργάζεται την ευρωπαϊκή ανεξαρτησία. Αυτό που βλέπουμε είναι ο εφιάλτης της επανάληψης όσων έζησαν οι άμεσοι πρόγονοί μας.

Αν, στην πορεία, η Ευρώπη διεκδικήσει όντως την αυτονομία της θα πάμε σε ενδοκαπιταλιστικό πόλεμο. Το φταίξιμο θα πέσει στους Γερμανούς, που δεν έχουν βαρεθεί να παίζουν το ρόλο του χρήσιμου ηλίθιου. Αλλά τον πόλεμο θα τον έχει προετοιμάσει ο Δυτικός ιμπεριαλισμός με έδρα τις ΗΠΑ. Η Γαλλία της Λε Πέν και του Μελανσόν είναι απλώς το “ορεκτικό”.

Αν ο ηττημένος ναζισμός επανεμφανίζεται σήμερα, σημαίνει ότι αυτό που μπήκε ως αντικαταστάτης, ο καπιταλισμός της Δύσης και ο ανατολικοευρωπαϊκός “κομμουνισμός”, αφήνουν μεγάλα κενά στις καρδιές των ανθρώπων -απέτυχαν.

Το μέλλον αόρατον για την Ευρώπη…

Αντίρροπες Δυνάμεις συγκρούονται όπου ο κυρίαρχος –αλλά όχι ανίκητος– Δυτικός Καπιταλισμός θέλει να διατηρήσει την θέση του ενώ ο πάλαι ποτέ λεγόμενος “Τρίτος Κόσμος” θέλει την αναπόφευκτη αναβάθμισή του. Πολλοί θα έλεγαν, για την ευκολία τους, ότι η Κίνα ηγείται του “τρίτου Κόσμου”.

Επί Μάο, μάλλον θα ήταν έτσι, αλλά επί Σι υπάρχουν αμφιβολίες. Ο Σι μπορεί να θεωρηθεί μια “δεξιά παρέκκλιση” (του Μαοϊσμού) που ελέγχει τις ποικίλες πολιτικές τάσεις, αλλά ο “εσωτερικός αγώνας” συνεχίζεται και το μέλλον είναι άγνωστο. Το ερώτημα είναι η μελλοντική στάση της Κίνας. Στο Ιράν, όπου έχει ζωτικό και άμεσο συμφέρον (πετρέλαιο), βοηθάει την ένοπλη αντίσταση της Τεχεράνης.

Μέχρι ο Δυτικός καπιταλισμός να αποδεχθεί την ιδέα ότι πρέπει να συμβιβαστεί με την Κίνα, θα χρειαστεί χρόνος. Και περισσότερος χρόνος, αν η Ρωσία και η Κίνα συνεχίσουν σταθερά να είναι σύμμαχοι. Αλλά αυτά είναι μια άλλη μακρά και άκρως ενδιαφέρουσα  Ιστορία.

ΥΓ: Η Ελλάδα δεν είναι παίκτης. Είναι μπάλα. Το παιχνίδι το λέμε και κλωτσοσκούφι.

Η αντιπαράθεση αφορά πλέον, όχι μόνο διμερείς πολιτικές διαφορές, αλλά και τον ανταγωνισμό για την επιρροή και τη διαμόρφωση της περιφερειακής τάξης ασφαλείας στη Μέση Ανατολή. Υπό αυτή την έννοια, μια παρατήρηση του Τούρκου αναλυτή Αλί Μουράτ Κουρσούν περί “συρρίκνωσης των ζωνών ασφαλείας” είναι ιδιαίτερα χρήσιμη: Οι γεωγραφικοί και πολιτικοί χώροι που στο παρελθόν λειτουργούσαν ως ενδιάμεσες ζώνες μεταξύ των δύο κρατών περιορίζονται σταδιακά, αυξάνοντας την πιθανότητα άμεσης στρατηγικής τριβής. Κεντρικό πεδίο αυτής της εξέλιξης αποτελεί η μετα-Άσαντ Συρία.

Η κατάρρευση του καθεστώτος Άσαντ δημιούργησε ένα σημαντικό κενό ισχύος, το οποίο η Τουρκία επιδιώκει να επηρεάσει αποφασιστικά. Η Άγκυρα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ενίσχυση μιας κεντρικής συριακής κρατικής αρχής, ικανής να ασκεί έλεγχο στην επικράτεια και να περιορίζει τη δράση ένοπλων-μη κρατικών δρώντων. Η προσέγγιση αυτή συνδέεται άμεσα με την τουρκική αντίληψη περί εθνικής ασφάλειας, καθώς η παρουσία κουρδικών ένοπλων οργανώσεων κατά μήκος των τουρκοσυριακών συνόρων αντιμετωπίζεται ως άμεση απειλή.

Οι καχυποψίες του Ισραήλ

Η ισραηλινή προσέγγιση, αντιθέτως, δίνει μεγαλύτερη έμφαση στη διατήρηση της επιχειρησιακής ελευθερίας δράσης και στην αποτροπή της δημιουργίας στρατιωτικών δυνατοτήτων που θα μπορούσαν να απειλήσουν το Ισραήλ. Οι ισραηλινές ανησυχίες αφορούν την ασφάλεια των συνόρων του Γκολάν, τη σταθερότητα της νέας συριακής εξουσίας, την παρουσία ένοπλων οργανώσεων και την πιθανότητα ανασύστασης δικτύων που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τη μεταφορά οπλισμού προς τον Λίβανο. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσεται και το ενδιαφέρον του Ισραήλ για τους Δρούζους στη νότια Συρία.

Το ισραηλινό ενδιαφέρον, ωστόσο, δεν περιορίζεται στους Δρούζους. Αντίστοιχη, αν και διαφορετικής φύσης, σημασία έχει για το Ισραήλ η διατήρηση της θέσης των Κούρδων στη βόρεια και βορειοανατολική Συρία. Η ισραηλινή στρατηγική σκέψη έχει επί σειρά ετών αντιμετωπίσει τους Κούρδους ως δυνητικό αντίβαρο σε περιφερειακούς δρώντες που θεωρούνται απειλητικοί για την ισραηλινή ασφάλεια. Η θέση αυτή δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην επίσημη υποστήριξη ενός ανεξάρτητου κουρδικού κράτους, αλλά υποδηλώνει ότι η πλήρης αποδυνάμωση των κουρδικών δυνάμεων δεν θεωρείται κατ’ ανάγκην προς το ισραηλινό συμφέρον.

Τα προβλήματα στη Συρία

Η διάσταση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για την Τουρκία, καθώς η ενίσχυση των κουρδικών πολιτικών και στρατιωτικών δομών στη Συρία βρίσκεται στον πυρήνα των τουρκικών αντιλήψεων περί εθνικής ασφάλειας. Επομένως, οι δύο χώρες δεν διαφωνούν μόνο για την τουρκική στρατιωτική παρουσία στη Συρία, αλλά και για το είδος της πολιτικής και εδαφικής τάξης που θα πρέπει να διαμορφωθεί μετά τον Άσαντ.

Υπό αυτές τις συνθήκες, η ενίσχυση της τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας στη Συρία μπορεί να εκληφθεί από το Ισραήλ ως περιορισμός της επιχειρησιακής του ελευθερίας. Η επίθεση στην αεροπορική βάση Αμπού αλ-Ντουχούρ τον Αύγουστο του 2026 αποτελεί χαρακτηριστική εκδήλωση αυτής της νέας πραγματικότητας. Το Ισραήλ υποστήριξε ότι η δράση του συνδεόταν με την προσπάθεια αποτροπής της εγκατάστασης τουρκικών συστημάτων ραντάρ και αεράμυνας, τα οποία θα μπορούσαν να περιορίσουν την ισραηλινή ελευθερία επιχειρήσεων.

Ανεξάρτητα από την ακρίβεια των εκατέρωθεν ισχυρισμών, το περιστατικό καταδεικνύει μια ποιοτική μεταβολή: Οι στρατιωτικές δραστηριότητες των δύο χωρών στη Συρία πλησιάζουν πλέον σε σημείο άμεσης αλληλεπίδρασης.

Προληπτική δράση;

Η εξέλιξη αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία λόγω της ισραηλινής πρακτικής της προληπτικής στρατιωτικής δράσης. Η λογική αυτή έχει εφαρμοστεί επί σειρά ετών εναντίον μη κρατικών οργανώσεων και στρατιωτικών δικτύων που το Ισραήλ θεωρεί απειλητικά. Η εφαρμογή της, όμως, απέναντι σε μια διαδικασία κρατικής οικοδόμησης – στην οποία συμμετέχει μια ισχυρή συμβατική στρατιωτική δύναμη, όπως η Τουρκία – μεταβάλλει σημαντικά το επίπεδο κινδύνου. Η στοχοποίηση υποδομών ή δραστηριοτήτων που συνδέονται άμεσα με την τουρκική παρουσία δημιουργεί πλέον πιθανότητα διακρατικής κλιμάκωσης, την οποία οι επιχειρήσεις εναντίον μη κρατικών οργανώσεων δεν συνεπάγονταν στον ίδιο βαθμό.

Η Τουρκία, μέχρι στιγμής, φαίνεται να επιδιώκει έναν συνδυασμό στρατηγικής επιμονής και ενίσχυσης της αποτρεπτικής της ικανότητας, αποφεύγοντας την άμεση στρατιωτική αντιπαράθεση με το Ισραήλ. Μια τέτοια αντιπαράθεση θα μπορούσε να υπονομεύσει τον ευρύτερο τουρκικό στόχο για εδραίωση της επιρροής της στη Συρία. Παράλληλα, όμως, η Άγκυρα επιδιώκει να διατηρήσει και να ενισχύσει τις στρατιωτικές και πολιτικές της δυνατότητες, ώστε να αυξήσει το κόστος μιας μελλοντικής ισραηλινής επέμβασης σε περιοχές που θεωρεί στρατηγικά σημαντικές.

Ο ανταγωνισμός επεκτείνεται παράλληλα στην Ανατολική Μεσόγειο. Η συνεργασία μεταξύ Ισραήλ, Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας, σε συνδυασμό με ευρωπαϊκές και ενεργειακές πρωτοβουλίες, αντιμετωπίζεται από την Άγκυρα ως πιθανός περιορισμός της τουρκικής γεωπολιτικής επιρροής. Η τουρκική προσέγγιση συνδέεται με το δόγμα της “Γαλάζιας Πατρίδας”, το οποίο αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στη ναυτική ισχύ και στην προστασία των τουρκικών συμφερόντων στη θαλάσσια περιφέρεια.

Οι τουρκικές θέσεις εναντίον όλων

Εδώ εντοπίζεται μία από τις σημαντικότερες αδυναμίες της υπόθεσης περί “συμπεριληπτικού” περιφερειακού πλαισίου που προτείνουν Τούρκοι αναλυτές: Οι τουρκικές αντιλήψεις περί θαλάσσιων δικαιωμάτων βρίσκονται σε ουσιώδη απόκλιση από την ερμηνεία του διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας που αποτυπώνεται στην UNCLOS και υιοθετείται από την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία, 168 μέλη του OHE, ακόμη και από την Παλαιστινιακή Αρχή.

Κατά συνέπεια, η διαφωνία στην Ανατολική Μεσόγειο δεν αφορά αποκλειστικά την κατανομή ενεργειακών πόρων. Συνδέεται με διαφορετικές αντιλήψεις περί κυριαρχίας, θαλάσσιας δικαιοδοσίας και περιφερειακής ισχύος. Η Κύπρος έχει ιδιαίτερη στρατηγική σημασία για το Ισραήλ, όχι μόνο λόγω της πολιτικής, ενεργειακής και αμυντικής συνεργασίας με τη Λευκωσία, αλλά και λόγω της γεωγραφικής της θέσης. Μια σημαντική μεταβολή του συσχετισμού ισχύος στην Κύπρο υπέρ της Τουρκίας θα επηρέαζε άμεσα το στρατηγικό περιβάλλον της Ανατολικής Μεσογείου και θα περιόριζε τα περιθώρια στρατηγικού βάθους του Ισραήλ στην περιοχή.

Ένας ακόμη τομέας της αντιπαράθεσης αφορά τις υπηρεσίες πληροφοριών. Η δραστηριότητα της τουρκικής υπηρεσίας πληροφοριών και της Μοσάντ καταδεικνύει ότι ο ανταγωνισμός δεν περιορίζεται πλέον στις συμβατικές στρατιωτικές δυνατότητες. Επιχειρήσεις αντικατασκοπείας, παρακολούθησης και αντιμετώπισης δικτύων που θεωρούνται συνδεδεμένα με τον αντίπαλο προσθέτουν ένα ακόμη επίπεδο στην αντιπαράθεση. Η διάσταση αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική επειδή επιτρέπει στις δύο πλευρές να ανταγωνίζονται κάτω από το όριο της άμεσης στρατιωτικής σύγκρουσης, ενώ ταυτόχρονα αυξάνει την αμοιβαία καχυποψία.

Τα όρια στενεύουν επικίνδυνα

Η συνολική εικόνα, επομένως, μπορεί να περιγραφεί ως σταδιακή συρρίκνωση των παραδοσιακών “ζωνών ασφαλείας” μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ. Η Συρία, η Ανατολική Μεσόγειος, το κουρδικό ζήτημα και ο τομέας των πληροφοριών αποτελούν πλέον αλληλένδετα πεδία ανταγωνισμού. Όσο περισσότερα από αυτά μετατρέπονται σε χώρους άμεσης αντιπαράθεσης, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος ενός επεισοδίου που θα μπορούσε να εξελιχθεί πέρα από τον αρχικό του χαρακτήρα.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο ρόλος των Ηνωμένων Πολιτειών καθίσταται κρίσιμος. Η Ουάσινγκτον καλείται να διαχειριστεί τις σχέσεις της με δύο σημαντικούς, αλλά ολοένα περισσότερο ανταγωνιστικούς, περιφερειακούς εταίρους. Το Ισραήλ αποτελεί κεντρικό εταίρο της αμερικανικής πολιτικής στη Μέση Ανατολή, ενώ η Τουρκία διατηρεί ιδιαίτερη στρατηγική σημασία λόγω της θέσης της στο ΝΑΤΟ και της γεωγραφικής της θέσης μεταξύ Ευρώπης, Μαύρης Θάλασσας και Μέσης Ανατολής. Υπό αυτές τις συνθήκες, η αποτροπή μιας άμεσης τουρκοϊσραηλινής σύγκρουσης αποτελεί εύλογη αμερικανική προτεραιότητα.

Η πρόταση για τη δημιουργία μηχανισμών στρατιωτικής αποσυμφόρησης (deconfliction) είναι, συνεπώς, κατανοητή. Άμεσοι δίαυλοι επικοινωνίας, προειδοποίηση πριν από στρατιωτικές επιχειρήσεις και σαφείς διαδικασίες διαχείρισης κρίσεων θα μπορούσαν να περιορίσουν τον κίνδυνο ακούσιας κλιμάκωσης. Ωστόσο, εδώ απαιτείται μια κρίσιμη διάκριση: Ο μηχανισμός deconfliction δεν ισοδυναμεί με επίλυση της σύγκρουσης. Μπορεί να μειώσει την πιθανότητα ατυχήματος ή λανθασμένου υπολογισμού, δεν μπορεί όμως να εξαλείψει τις διαφορετικές αντιλήψεις των δύο κρατών περί νομιμότητας, κυριαρχικών δικαιωμάτων και ζωτικών συμφερόντων.

Υπό το παρόν στρατηγικό πλαίσιο, συνεπώς, η δημιουργία ενός μηχανισμού αποκλιμάκωσης είναι μεν επιθυμητή, αλλά η αποτελεσματικότητά του δεν θα πρέπει να υπερεκτιμάται. Όσο οι δύο πλευρές θεωρούν ότι διακυβεύονται θεμελιώδη συμφέροντα ασφαλείας, οι δίαυλοι επικοινωνίας μπορούν να αποτρέψουν μια ακούσια σύγκρουση, όχι όμως κατ’ ανάγκην να αποτρέψουν συνειδητές κινήσεις ισχύος. Ιδίως εάν η Τουρκία συνεχίσει να διευρύνει τη στρατιωτική και πολιτική της παρουσία στη Συρία και να προβάλει ευρύτερες περιφερειακές διεκδικήσεις, ενώ το Ισραήλ εξακολουθήσει να αντιμετωπίζει την τουρκική παρουσία ως δυνητική στρατηγική απειλή, τα περιθώρια μιας ουσιαστικής πολιτικής σύγκλισης θα παραμείνουν περιορισμένα.

Που θα φτάσει η τουρκοϊσραηλινή αντιπαράθεση 

Συμπερασματικά, η τουρκοϊσραηλινή αντιπαράθεση φαίνεται να υπερβαίνει πλέον τα όρια μιας προσωρινής διπλωματικής κρίσης. Πρόκειται για ανταγωνισμό σχετικά με τη μελλοντική κατανομή ισχύος και την αρχιτεκτονική ασφαλείας της Μέσης Ανατολής. Η μετα-Άσαντ Συρία αποτελεί το σημαντικότερο πεδίο αυτής της αντιπαράθεσης, ενώ η Ανατολική Μεσόγειος, το Κουρδικό ζήτημα, η Κύπρος και ο τομέας των πληροφοριών λειτουργούν ως παράλληλα και αλληλοσυνδεόμενα μέτωπα.

Η πρόταση του Κουρσούν για τη δημιουργία μηχανισμών αποφυγής σύγκρουσης, που αντηχεί την παραδοχή του πρεσβευτή των ΗΠΑ Τομ Μπάρακ, αποτελεί επομένως μια “χρήσιμη και ρεαλιστική” προσέγγιση στο πρόβλημα της ακούσιας κλιμάκωσης, αλλά όχι επαρκή απάντηση στις βαθύτερες αιτίες του ανταγωνισμού. Η πραγματική πρόκληση δεν είναι απλώς η δημιουργία διαύλων επικοινωνίας, αλλά η διαχείριση δύο διαφορετικών και ολοένα περισσότερο ασύμβατων αντιλήψεων για την περιφερειακή τάξη.

Εάν οι ζώνες ασφαλείας μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ συνεχίσουν να συρρικνώνονται, η ανάγκη για μηχανισμούς αποκλιμάκωσης θα αυξάνεται ταυτόχρονα με τη δυσκολία αποτελεσματικής εφαρμογής τους. Υπό αυτή την έννοια, το βασικό ερώτημα δεν είναι εάν οι δύο χώρες μπορούν να αποφύγουν ένα μεμονωμένο επεισόδιο, αλλά εάν μπορούν να συνυπάρξουν στρατηγικά σε μια Μέση Ανατολή όπου τα συμφέροντά τους τέμνονται πλέον όλο και συχνότερα.

Πρόσθεσε ότι «πάντως οι πολίτες της Ευρώπης αντιλαμβάνονται ότι οι ηγέτες τους ωθούν τις χώρες τους σε πόλεμο με τη Ρωσική Ομοσπονδία, το ότι το καταλαβαίνουν οι λαοί ερμηνεύει και τα πρόσφατα αποτελέσματα του κόμματος “Εναλλακτική για τη Γερμανία”στις γερμανικές εκλογές και των τάσεων των πολιτικών εξελίξεων στην Ευρώπη συνολικά».

Η ηγεμονία στην ενέργεια

Ως προς τον ενεργειακό πόλεμο (πλήγματα και κυρώσεις) είπε: «Πάντα μας έλεγαν ότι ο ανταγωνισμός είναι ιερή αγελάδα, κάτι που δεν πρέπει να αγγίζεται. Ωστόσο, δυστυχώς, σήμερα οι δυτικοί ανταγωνιστές σας προσπαθούν με κάθε μέσο να ανακτήσουν την ηγεσία που ασκούσαν στο παρελθόν. Ο ανταγωνισμός τώρα παίρνει άσχημες μορφές με καταστροφή βιομηχανικών και εφοδιαστικών εγκαταστάσεων και αγωγών, καθώς και με απόπειρες αποκλεισμού διεθνών διαδρόμων μεταφοράς», είπε μεταξύ άλλων.

Στηλίτευσε την επιβολή «παράνομων περιορισμών και τις απειλές για δευτερογενείς κυρώσεις εναντίον όσων αρνούνται να εξυπηρετήσουν ξένα συμφέροντα», καθώς και οι υπουργοί Οικονομικών των κρατών0μελών των BRICS έχουν αντιδράσει στις μονομερείς εμπορικές κυρώσεις, «που παραβιάζουν τους κανόνες του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου».

Ο ειδικός απεσταλμένος του Πούτιν, Κιρίλ Ντμιτρίεφ, μιλώντας στην ίδια σύνοδο είπε ότι η ομάδα των BRICS μεταβαίνει πλέον από έναν αμιγώς γεωπολιτικό σχηματισμό σε μια πιο πρακτική οικονομική εταιρική σχέση.

Ο Ρώσος πρόεδρος είχε και διμερείς συνομιλίες με τον Ινδό πρωθυπουργό Ναρέντρα Μόντι. Εν συνεχεία «επιβεβαίωσαν τη βούληση των δύο πλευρών να εμβαθύνουν την πολυετή συνεργασία τους στην ενέργεια και στην άμυνα».  Η Ινδία προσπαθεί να ακριβατήσει χωρίς να διαρρήξει τις σχέσεις της με τις ΗΠΑ, τα αραβικά κράτη του Κόλπου και το Ιράν αλλά και το Ισραήλ. Μαζί με την Κίνα πάντως παραμένουν οι μεγαλύτεροι αγοραστές ρωσικού πετρελαίου και η Ινδία αντιστέκεται στις δυτικές πιέσεις για περιορισμό των εισαγωγών. Μάλιστα, Ινδία και Ρωσία έχουν θέσει ως στόχο την αύξηση του διμερούς εμπορίου στα 100 δισεκατομμύρια δολάρια έως το 2030, από περίπου 70 δισεκατομμύρια που ήταν κατά τη διετία 2024-25.

Ο Ντόναλντ Τραμπ απείλησε πάλι στο πρόσφατο παρελθόν με επιπλέον δασμούς τις χώρες που ευθυγραμμίζονται με «αντιαμερικανικές πολιτικές» των BRICS, καθώς και με πρόσθετους δασμούς 100% στις χώρες που συνεχίζουν να αγοράζουν ρωσικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο.

Η ενεργειακή σχέση με την Ινδία

Η Ινδία ανακοίνωσε σήμερα ότι ο πρωθυπουργός Ναρέντρα Μόντι και ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν συμφώνησαν να ενισχύσουν περαιτέρω τις ιδιαίτερες σχέσεις μεταξύ των χωρών τους, στο πλαίσιο συνομιλιών που κάλυψαν τομείς όπως η ενέργεια και η άμυνα.

Το μερίδιο της Ρωσίας στις εισαγωγές αργού πετρελαίου της Ινδίας αυξήθηκε το 2026, φτάνοντας το ρεκόρ του 51% τον Ιούλιο, καθώς οι διαταραχές στις προμήθειες από τη Μέση Ανατολή οδήγησαν τα ινδικά διυλιστήρια να βασιστούν περισσότερο στο ρωσικό πετρέλαιο. Το μερίδιο αυτό πιθανότατα μειώθηκε τον Αύγουστο, καθώς η Κίνα ενέτεινε τις αγορές ρωσικού πετρελαίου, σύμφωνα με αναφορές ινδικών μέσων ενημέρωσης. O Μόντι έχει “απολογηθεί” στον Τραμπ και στους Ευρωπαίους ότι οι ανάγκες του μεγάλου πληθυσμού της χώρας είναι τέτοιες, που δεν μπορεί να μειώσει τις εισαγωγές ρωσικών καυσίμων.

Την αδυναμία συμπαράστασης ανακοίνωσε ο ίδιος ο πρωθυπουργός στο διάγγελμά του (15 Αυγούστου 1974, 22:00), ενώ η τουρκική προέλαση συνεχιζόταν: «Η ένοπλος αντιμετώπισις των Τούρκων εις την Κύπρον καθίστατο αδύνατος και λόγω αποστάσεως και λόγω των γνωστών τετελεσμένων γεγονότων. Και δεν ήτο δυνατόν να επιχειρηθή χωρίς τον κίνδυνον εξασθενήσεως της αμύνης αυτής ταύτης της Ελλάδος».

Γεωγραφική ιδιαιτερότητα και θουκυδίδεια λογική

Όταν σήμερα η συζήτηση μεταφέρεται στο Καστελλόριζο, η αναλογία γίνεται ακόμα πιο δραματική για τρεις βασικούς λόγους: Πρώτον, το Καστελλόριζο βρίσκεται πράγματι στο ανατολικότερο άκρο της ελληνικής επικράτειας, σε απόσταση αναπνοής από τις τουρκικές ακτές και δεκάδων ναυτικών μιλίων από τη Ρόδο.

Συγκεκριμένα, οι πλησιέστερες αποστάσεις σε ναυτικά μίλια για το Καστελλόριζο είναι από τις μικρασιατικές ακτές, στο στενότερο σημείο του διαύλου, περίπου 1,1 έως 1,3 ν.μ. (περίπου 2,0-2,4 χιλιόμετρα), ενώ από τη Ρόδο περίπου 68 έως 74 ν.μ. (περίπου 125-137 χιλιόμετρα), ανάλογα με τη διαδρομή πλεύσης. Σημειώνεται ότι το ανατολικότερο σημείο της ελληνικής επικράτειας είναι το γειτονικό νησίδιο Στρογγυλή, το οποίο ανήκει στο σύμπλεγμα του Καστελλόριζου/Μεγίστης. Ωστόσο, σε αντίθεση με την Κύπρο, που είναι ανεξάρτητο κράτος, το Καστελλόριζο αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της ελληνικής επικράτειας. Τυχόν αμφισβήτησή του πλήττει απευθείας την ίδια την εθνική κυριαρχία.

Δεύτερον, το σύμπλεγμα της Μεγίστης είναι το κομβικό σημείο για τις Θαλάσσιες Ζώνες (ΑΟΖ) στην περιοχή. Είναι το κλειδί που συνδέει την ελληνική ΑΟΖ με αυτήν της Κύπρου, θεμελιώνοντας τη συνεχή θαλάσσια επικοινωνία Ελλάδας, Κύπρου και Ανατολικής Μεσογείου. Οποιαδήποτε λογική “απομόνωσης” ή “αποκοπής” του αποδομεί ολόκληρο το πλαίσιο των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Τρίτον, αν μια ηγεσία υιοθετούσε, έστω και έμμεσα, τη νοοτροπία ότι ένα ακριτικό νησί «κείται μακράν», θα ακύρωνε στην πράξη την ίδια την έννοια της αποτροπής. Όπως υπογραμμίζει η θουκυδίδεια λογική, η υποχώρηση σε ένα επιμέρους σημείο δεν φέρνει την ειρήνη, αλλά προσκαλεί τον αναθεωρητισμό στο επόμενο.

Η ιστορία αποδεικνύει ότι ο συμβιβασμός ουδέποτε χόρτασε τον αναθεωρητισμό. Η θουκυδίδεια ρεαλιστική προσέγγιση δεν απαιτεί να είσαι μεγαλύτερος σε μέγεθος από τον αντίπαλο, αλλά να διαθέτεις επαρκή και αξιόπιστη ισχύ, που να καθιστά την επίθεση εναντίον σου ασύμφορη επιλογή. Το κρίσιμο ζητούμενο για την εθνική στρατηγική είναι η μετάβαση από τη στάση αναμονής σε μια ενεργητική αποτροπή, όπου η επίκληση του Διεθνούς Δικαίου υποστηρίζεται αταλάντευτα από την πολιτική βούληση και την ισχύ.

Το «πράσινο» περιτύλιγμα της Τουρκίας

Η Άγκυρα, απαντώντας στις ελληνικές εξαγγελίες για θαλάσσια πάρκα, προχώρησε στη μονομερή ανακήρυξη δικών της «προστατευόμενων ζωνών», οικειοποιούμενη διεθνή ύδατα και εμβολίζοντας τη δυνητική ελληνική υφαλοκρηπίδα, ως «περιβαλλοντικό» συμπλήρωμα και προοίμιο του επικείμενου Νόμου για τη «Γαλάζια Πατρίδα».

Με τα δύο Προεδρικά Διατάγματα της 15ης Αυγούστου 2026 (τα οποία δημοσιεύθηκαν στην τουρκική Εφημερίδα της Κυβερνήσεως στις 16 Αυγούστου), η Άγκυρα προχώρησε στη μονομερή ανακήρυξη «Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων» στο Βόρειο Αιγαίο (μεταξύ Λήμνου και Σαμοθράκης) και στην Ανατολική Μεσόγειο (περικλείοντας τη θαλάσσια περιοχή του Καστελλόριζου).

Όπως παραδέχεται απροκάλυπτα η ανάλυση της Zeynep Gizem Ozpinar στην αγγλόφωνη τουρκική εφημερίδα Türkiye Today (τίτλος: «Türkiye’s Blue Homeland goes green—and leaves Athens with a legal argument to answer», 19/08/2026), η κίνηση αυτή αποτελεί μια ενορχηστρωμένη επιχείρηση «πράσινου» μανδύα (greenwashing) του αναθεωρητικού δόγματος. Η Άγκυρα εργαλειοποιεί τις διεθνείς περιβαλλοντικές δεσμεύσεις, όπως τους στόχους Kunming-Montreal του ΟΗΕ, με αποκλειστικό σκοπό να «ντύσει» νομικά τις αυθαίρετες θαλάσσιες δικαιοδοσίες της και να εμβολίσει τα κυριαρχικά δικαιώματα των ελληνικών νησιών, μετατρέποντας την οικολογική προστασία σε μέσο επιβολής τετελεσμένων στο πεδίο.

Απέναντι σε αυτό το «πράσινο» περιτύλιγμα της Άγκυρας, οι αντιδράσεις της ελληνικής διπλωματίας με ρηματικές διακοινώσεις και καταγγελίες έχουν βάση, αλλά δεν αρκούν από μόνες τους για να αναστρέψουν όσα επιχειρούνται στο πεδίο. Το αναθεωρητικό οικοδόμημα της “Γαλάζιας Πατρίδας” στερείται οποιουδήποτε σοβαρού ερείσματος που θα μπορούσε να σταθεί ενώπιον της διεθνούς δικαιοσύνης.

Η Άγκυρα γνωρίζει πολύ καλά ότι οι μονομερείς διεκδικήσεις της εναντίον της επήρειας των ελληνικών νησιών θα κατέρρεαν αμέσως σε μια νομική αντιπαράθεση με βάση το γράμμα της UNCLOS. Για τον λόγο αυτό, το δόγμα αυτό δεν λειτουργεί ως νομικό επιχείρημα, αλλά ως ένα καθαρό εργαλείο γεωπολιτικού εξαναγκασμού.

Άλλωστε, η Τουρκία εξακολουθεί να αποτελεί μέρος μιας ισχνής μειονότητας κρατών που αρνούνται να προσχωρήσουν στην UNCLOS. Αγνοεί επιδεκτικά τον νομικό πολιτισμό των 168 κρατών-μελών που την έχουν επικυρώσει, καθώς και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία αποτελεί συμβαλλόμενο μέρος ως αυτόνομος περιφερειακός οργανισμός, συμπληρώνοντας τον αριθμό των 169 κυρώσεων. Μάλιστα, η Τουρκία ήταν μία από τις μόλις 4 χώρες παγκοσμίως που την καταψήφισαν εξαρχής, διότι πολύ απλά το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας δεν συμβαδίζει με τις αναθεωρητικές της βλέψεις.

Αντικειμενικός της σκοπός, λοιπόν, είναι να δημιουργήσει μια μόνιμη επιχειρησιακή πίεση στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, εξαναγκάζοντας την Αθήνα να προσέλθει σε μια εφ’ όλης της ύλης διμερή πολιτική διαπραγμάτευση. Μέσα από αυτή την παγίδα, η Τουρκία επιδιώκει να επιβάλει μια de facto συνδιαχείριση και τον διαμοιρασμό των θαλάσσιων πόρων, υποχρεώνοντας την Ελλάδα να απεμπολήσει νόμιμα κυριαρχικά της δικαιώματα υπό την απειλή της ισχύος.

Η αποδόμηση του φοβικού συνδρόμου – Το εθνικό δίλημμα

Το Άρθρο 121 παρ. 2 της UNCLOS ορίζει ρητά ότι όλα τα νησιά δικαιούνται εξίσου υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ. Η Ελλάδα επικύρωσε τη σύμβαση με τον Νόμο 2321 τον Μάιο του 1995, όπου κατοχύρωσε το αναφαίρετο κυριαρχικό της δικαίωμα να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 ναυτικά μίλια «σε οποιονδήποτε χρόνο». Παρά την ύπαρξη της θεσμικής παραγγελίας εκτέλεσης «εκ του νόμου του ιδίου», πέρασαν τριάντα και πλέον χρόνια χωρίς να βρεθεί αυτός ο «χρόνος» για το Αιγαίο.

Ενδεικτική ήταν και η πρόσφατη τοποθέτηση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, κατά την καθιερωμένη συνέντευξη Τύπου στο πλαίσιο της ΔΕΘ, όπου επανέλαβε το γνωστό στερεότυπο αφήγημα, υπενθυμίζοντας πως η «Ελλάδα διατηρεί το αναφαίρετο δικαίωμα να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα έως τα 12 μίλια όποτε και όπως το κρίνει ότι είναι η πιο κατάλληλη χρονική συγκυρία». Αυτή η διαρκής επίκληση μιας νεφελώδους «κατάλληλης συγκυρίας» που δεν έρχεται ποτέ, αποτελεί την επιτομή της στρατηγικής αμηχανίας.

Με τον τρόπο αυτό, η Αθήνα παραμένει εγκλωβισμένη στο «φοβικό σύνδρομο» που επέβαλε το παράνομο τουρκικό Casus Belli (απειλή πολέμου), ένα επίσημο ψήφισμα της Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης (8 Ιουνίου 1995) που εκδόθηκε αμέσως μετά την ελληνική επικύρωση, με σκοπό να τρομοκρατήσει την ελληνική πολιτική ηγεσία και να εξαναγκάσει τη χώρα μας σε έναν ιδιότυπο, ηθελημένο αυτοπεριορισμό των νόμιμων κυριαρχικών της δικαιωμάτων.

Η στρατηγική αποδόμηση αυτού του εκβιασμού αποδεικνύει ότι ο φόβος μιας γενικευμένης σύρραξης λειτουργεί πρωτίστως ψυχολογικά: Αφενός επειδή η Άγκυρα γνωρίζει ότι το «δυσανάλογο κόστος» μιας πολεμικής εμπλοκής με την Ελλάδα θα επέφερε μη αναστρέψιμα πλήγματα στις ευάλωτες υποδομές και την οριακή οικονομία της, οδηγώντας την σε στρατηγικό ακρωτηριασμό. Αφετέρου επειδή η Τουρκία εκβιάζει αλλά δεν αυτοκτονεί γεωπολιτικά, διότι γνωρίζει ότι η Ελλάδα διαθέτει υπολογίσιμη αποτρεπτική ισχύ.

Τι συγκρατεί την Τουρκία

Οι συμμαχίες της χώρας έχουν αξία μόνο ως διπλωματικό συμπλήρωμα. Η πραγματική αποτροπή βασίζεται αποκλειστικά στην εθνική στρατιωτική μηχανή. Η Άγκυρα δεν θα ρισκάρει μια σύρραξη, όχι επειδή φοβάται τους ξένους, αλλά επειδή ξέρει ότι το κόστος θα είναι άμεσο και γεωπολιτικά μη αναστρέψιμο. Μια επιθετική ενέργεια που θα ανατίναζε την ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ θα τη μετέτρεπε σε διεθνή παρία, αναγκάζοντας ακόμα και τους παραδοσιακούς της συμμάχους, αλλά και τους περιστασιακούς ή ευκαιριακούς, να στραφούν εναντίον της. Συνεπώς, η ενεργητική αποτροπή δεν προκαλεί τον πόλεμο, αλλά αποτελεί τη μόνη εγγύηση για την αποτροπή του.

Προς αποφυγήν κάθε τεχνητής παραπληροφόρησης, αλλά και για να καταρριφθεί ο μόνιμος ισχυρισμός της Άγκυρας περί “αποκλεισμού” της, η επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια δεν λειτουργεί αυθαίρετα. Εκεί όπου οι ακτές απέχουν λιγότερο από 24 ν.μ. (όπως στο στενό Καστελλόριζου – Kaş, που απέχει μόλις 1,1 – 1,3 ν.μ.), το ίδιο το Διεθνές Δίκαιο (Άρθρο 15 της UNCLOS) επιβάλλει ρητά τον κανόνα της «μέσης γραμμής / ίσης απόστασης».

Η μέση γραμμή “κλειδώνει” αμετάκλητα τα εθνικά μας σύνορα απέναντι από τη Μικρά Ασία, διασφαλίζοντας την απόλυτη κυριαρχία μας, ενώ η επέκταση στα 12 ν.μ. εφαρμόζεται πλήρως προς την ανοιχτή θάλασσα της Ανατολικής Μεσογείου. Επομένως, η επέκταση δεν είναι «προκλητική ενέργεια», αλλά η αυτονόητη θεσμική ολοκλήρωση των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων.

Παράλληλα, καταρρίπτεται και το έωλο επιχείρημα περί δήθεν «παρεμπόδισης της διεθνούς ναυσιπλοΐας»: Το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας διασφαλίζει απόλυτα το δικαίωμα της Αβλαβούς Διέλευσης (Innocent Passage – Άρθρα 17-26) για όλα τα εμπορικά σκάφη, αποδεικνύοντας ότι η επέκταση στα 12 ναυτικά μίλια ενισχύει την ασφάλεια των θαλάσσιων δρόμων χωρίς να παρεμποδίζει το διεθνές εμπόριο.

Ποια είναι η κόκκινη γραμμή

Η εθνική κυριαρχία δεν μετριέται σε ναυτικά μίλια ή αποστάσεις. Αν επικρατήσει η λογική των “αποστάσεων”, τότε το όριο της υπεράσπισης της πατρίδας μετακινείται συνεχώς προς τα πίσω, από το Καστελλόριζο στη Ρόδο, κι από εκεί στο κέντρο του Αιγαίου, με τα ελληνικά νησιά «αποκομμένα» ανατολικότερα του 25ου μεσημβρινού, όπως ακριβώς προσδοκά η Τουρκική «Γαλάζια Πατρίδα».

Ιδού λοιπόν το κεντρικό δίλημμα της εποχής μας: Αν η αποτροπή δεν μετουσιώνεται σε πολιτική πράξη, με την επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ν.μ. σε ολόκληρη την εθνική θαλάσσια επικράτεια και την ανακήρυξη ΑΟΖ εκεί όπου το επιβάλλει το εθνικό συμφέρον, ποιο είναι το όριο πέραν του οποίου η αυτοσυγκράτηση μετατρέπεται σε υποχώρηση;

Στην ίδια κατεύθυνση, ο πρωθυπουργός υπογράμμισε από το βήμα της ΔΕΘ κατά τη διάρκεια της κεντρικής του ομιλίας ότι: «Η πατρίδα θα έχει ανάγκη από σταθερό χέρι στο τιμόνι της. Το αύριο παραμένει αχαρτογράφητο…». Όμως, όσο η Τουρκία “χαρτογραφεί” αυθαίρετα και εσφαλμένα στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, η Ελλάδα δεν μπορεί να πλέει με ασφάλεια στο αύριο αν δεν διορθώσει τον χάρτη με βάση το Διεθνές Δίκαιο. Χωρίς σωστό χάρτη, ο κίνδυνος του εθνικού ναυαγίου είναι πάντοτε υπαρκτός.

Η επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια στον ενιαίο γεωγραφικό και στρατηγικό άξονα Αιγαίου και Ανατολικής Μεσογείου δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια απομονωμένη μονομερής ενέργεια ή τυφλός λεονταρισμός, αλλά ως το απόλυτο, θεσμικά κατοχυρωμένο διπλωματικό αντίμετρο της Αθήνας απέναντι στην τουρκική βουλιμία.

Αν η γεωγραφία αντιμετωπίζεται με αμηχανία, η ιστορία θα μας υπενθυμίσει σύντομα ότι το Αιγαίο και η Ανατολική Μεσόγειος δεν τεμαχίζονται σε ζώνες μειωμένης εθνικής ευθύνης.

Ο Ιωάννης Ε. Τράτσης είναι Πλοίαρχος Α΄ Τάξεως Εμπορικού Ναυτικού.

Το οποίο είναι υψηλότερο κατά 25% από τον προηγούμενο μήνα, και πλέον βρίσκεται σε επίπεδα που είχαμε να δούμε από το 2023. Η τιμή της TTF όπως αντιλαμβάνεστε είναι αρκετά υψηλή για την Ευρώπη και αυτό έχει άμεση συνέπεια για το κόστος ηλεκτροπαραγωγής στην Ελλάδα.

Ας δούμε την συμπεριφορά της τιμής του ηλεκτρικού ρεύματος όταν η τιμή της TTF αυξάνεται: Υψηλό  TTF, τότε προκύπτει υψηλό κόστος παραγωγής από φυσικό αέριο, συνεπώς η  χονδρική τιμή ρεύματος αυξάνεται, και επομένως θα έχουμε πίεση αύξησης στα τιμολόγια των καταναλωτών ηλεκτρικού ρεύματος. Αν μειωθεί η χονδρική τιμή κατά ένα εύλογο ποσοστό δεν σημαίνει ότι και ο τελικός λογαριασμός  θα μειωθεί ανάλογα, αφού ο λογαριασμός περιλαμβάνει κόστος ενέργειας, ΥΚΩ, φόρους, ΦΠΑ, κλπ.

Προϋποθέσεις για μείωση της τιμής του ρεύματος

Μεγαλύτερη παραγωγή ΑΠΕ: Χρειαζόμαστε πολύ μεγαλύτερη παραγωγή από ΑΠΕ, αν και η Ελλάδα έχει κάνει σημαντικά βήματα στην εγκατάσταση ΑΠΕ. Και αυτό είναι σημαντικό γιατί η Ελλάδα έχει πολύ περισσότερη φθηνή ηλιακή και αιολική παραγωγή, οπότε μειώνεται ο χρόνος κατά τον οποίο χρειάζεται να μπει στο σύστημα για ακριβό φυσικό αέριο. Επίσης δεν αρκεί να βάλουμε περισσότερα φωτοβολταϊκά, πρέπει να έχουμε την δυνατότητα να χρησιμοποιήσουμε την ενέργειά τους και όταν δεν έχουμε ηλιοφάνεια.

Μεγάλη αύξηση της αποθήκευσης: Εδώ βρίσκεται κατά την γνώμη μου το κλειδί του σχεδίου. Ας φανταστούμε: 12:00 το μεσημέρι, έχουμε τεράστια παραγωγή από φωτοβολταϊκά και επομένως φθηνή ενέργεια. 20:00 το βράδυ, τα φωτοβολταϊκά μηδενίζονται, αυξάνεται η ζήτηση, και τελικά μπαίνει το φυσικό αέριο.

Με τις μπαταρίες επιτυγχάνουμε φθηνή ηλιακή ενέργεια το μεσημέρι, την αποθηκεύουμε και την καταναλώνουμε το βράδυ. Η κυβέρνηση έχει ανακοινώσει πρόγραμμα 200 εκ. ευρώ για μπαταρίες το 2027- 2028. Αυτό είναι ένα στοίχημα που μπορεί να μειώσει ουσιαστικά την ανάγκη για ακριβή παραγωγή ενέργειας στις ώρες αιχμής.

Να πέσει η πίεση από το φυσικό αέριο

Αν έχουμε TTF 40-50 ευρώ / Mwh ίσως το – 30% γίνεται ευκολότερο, αν όμως η τιμή της TTF παραμείνει στα επίπεδα των 70- 75 ευρώ/ Mwh το έργο να φτάσουμε στο -30% γίνεται πάρα πολύ δύσκολο για να μην πω ακατόρθωτο. Να αυξηθούν πολύ τα δίκτυα/ διασυνδέσεις: Αυτό είναι ένα το πιο υποτιμημένο κομμάτι. Γιατί μπορείς να έχεις τεράστια παραγωγή από ΑΠΕ, αλλά αν δεν υπάρχει δίκτυο να μεταφερθεί η ενέργεια εκεί που χρειάζεται, όπως στα Δωδεκάνησα και στα ακριτικά νησιά του Βορείου Αιγαίου, τότε δημιουργείται μεγάλο πρόβλημα.

Στην ΔΕΘ ο Πρωθυπουργός ανακοίνωσε επενδύσεις του ΑΔΜΗΕ άνω των 6 δισ. ευρώ για δίκτυα. Εκτιμώ ότι αυτά θα ολοκληρωθούν αν δεν έχουμε προβλήματα με την Τουρκία στην ηλεκτρική σύνδεση με τα αναφερόμενα πιο πάνω νησιά μας. Όπως είχαμε το πρόβλημα με τα γεγονότα της Κάσου. Που ήταν και ένας λόγος της συνάντησης του Πρωθυπουργού με τον Γάλλο πρόεδρο.

Επομένως για να επιτευχθεί η  σταδιακή μείωση της τιμής του ηλεκτρικού ρεύματος κατά 30% είναι ένας συνδυασμός που εξαρτάται από τους παραπάνω παράγοντες. Δηλαδή:

Περισσότερες ΑΠΕ συνεπάγεται μείωση χονδρικής τιμής. Πολλές Μπαταρίες συνεπάγεται μείωση των ακριβών ωρών. Διασυνδέσεις συνεπάγεται μείωση των ΥΚΩ. Ισχυρότερα  Δίκτυα συνεπάγεται μείωση στον  περιορισμό των ΑΠΕ. Μικρότερη χρήση φυσικού αερίου συνεπάγεται μείωση της έκθεσης στην τιμή της TTF. Χαμηλότερο TTF συνεπάγεται  πολύ σημαντική  μείωση της χονδρικής τιμής

Εξοικονόμηση Ενέργειας συνεπάγεται μείωση της ζήτησης.

Συμπερασματικά για να το καταλάβουμε για να φτάσουμε σταδιακά στο – 30% της τιμής του ηλεκτρικού ρεύματος θα πρέπει η  τιμή της TTF να μην παραμείνει για χρόνια στα 70- 80 ευρώ την Mwh,αλλά να κινηθεί το πολύ μέχρι τα 30-35 ευρώ την Mwh. Οι ΑΠΕ να αυξηθούν σημαντικά , χωρίς να έχουμε τεράστιες περικοπές παραγωγής επειδή το δίκτυο δεν μπορεί να απορροφήσει ενέργεια.

Να εγκατασταθούν μπαταρίες μεγάλης αποθευτικής ισχύος, ώστε η φθηνή μεσημεριανή ηλιακή ενέργεια να μεταφέρεται στις βραδινές ώρες. Να ολοκληρωθούν  τα Δίκτυα και οι  ηλεκτρικές διασυνδέσεις το ταχύτερο δυνατόν, και ιδιαίτερα στα Δωδεκάνησα και στα ακριτικά νησιά του Βορείου Αιγαίου. Να αυξηθεί ο εξηλεκτρισμός (αντλίες θερμότητας, ηλεκτρικά αυτοκίνητα, κλπ).

Συνεπώς για να υλοποιηθεί το κυβερνητικό σχέδιο, δηλαδή της σταδιακής μείωσης του ηλεκτρικού ρεύματος κατά 30% και να εξελιχθούν όλοι οι αναφερόμενοι παράγοντες κατά το δοκούν, είναι ένα σενάριο υποθετικό που δεν ανταποκρίνεται στην σημερινή πραγματικότητα. Μία μείωση της τάξεως του 10- 15 % του ηλεκτρικού ρεύματος ενδεχομένως θα ήταν  ένα λογικό σενάριο, και εφόσον όλοι οι παράγοντες μας βοηθήσουν.