Το σχόλιο αυτό, είτε με την ειρωνική είτε με τη σχετλιαστική (διαμαρτυρία, γκρίνια, παράπονο κλπ) σημασία, αναδεικνύει για μιαν ακόμα φορά το μέγιστο διαχρονικά ζήτημα της παραοικονομίας στη χώρα μας και του άδικου και αναποτελεσματικού φορολογικού συστήματος, παρά την ίδρυση, από το 2017, ανεξάρτητης αρχής για τη φορολογική διοίκηση.

Το μέγιστο αυτό κοινωνικό και οικονομικό ζήτημα (για το οποίο υπεύθυνες είναι οι κυβερνήσεις όλων των εποχών από τον … Ηρόδοτο (πενίη αεί ξύντροφος αναφέρει στο έργο του “Ιστορίαι”) έως σήμερα, το οποίο τώρα παρουσιάζεται με τον ψευδεπίγραφο τίτλο “οι αριθμοί πάσχουν, ο λαός ευημερεί”, αποτυπώνεται εναργέστατα και στα τελευταία στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ και της Eurostat για τη φτώχεια στη χώρα μας. Σύμφωνα με αυτά:

• Ο κίνδυνος φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού στην Ελλάδα το 2025 ανήλθε στο 27,5% του πληθυσμού (2.790.000 άτομα), κατατάσσοντας τη χώρα στη δεύτερη υψηλότερη θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση (όπου ο μέσος όρος διαμορφώθηκε στο 20,9%).
• Χωρίς τη συμβολή των συντάξεων (κατά 20,7 μονάδες) και τις κοινωνικές μεταβιβάσεις (μόνο 3,6 μονάδες, έναντι 7-8 μονάδων στην ΕΕ!) ο κίνδυνος φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού ανέρχεται σε 51,8% ή απειλεί περισσότερο από τον μισό πληθυσμό της χώρας (5.256.000 άτομα).
• Η παιδική φτώχεια (0-17 ετών) διαμορφώθηκε στο 22,8%, με την Ελλάδα να βρίσκεται στην τέταρτη χειρότερη θέση στην ΕΕ όσον αφορά τον κίνδυνο κοινωνικού αποκλεισμού στα παιδιά.
• Η γεωγραφική κατανομή εμφανίζει τέσσερις ελληνικές περιφέρειες να συγκαταλέγονται στις 24 χειρότερες ολόκληρης της ΕΕ (όπου το ποσοστό ξεπερνά το 31,5%) σε ποσοστό κινδύνου φτώχειας με τη δυσμενέστερη εικόνα στην Πελοπόννησο (38,1%) και στα Ιόνια Νησιά (35,7%).
• Το 26,4% του πληθυσμού (πάνω από 2.700.000 άτομα) ζη σε νοικοκυριά όπου το κόστος στέγασης ξεπερνά το 40% του διαθέσιμου εισοδήματος, έναντι μόλις 7,7% στην ΕΕ.(πρώτη η Ελλάδα στην ΕΕ).
• Το 18,1% του πληθυσμού δεν μπορεί να κρατήσει το σπίτι του επαρκώς ζεστό, έναντι 8,8% στην ΕΕ. (πρώτη στην ΕΕ και στην αδυναμία επαρκούς θέρμανσης).
• Οι πραγματικοί μισθοί, σύμφωνα με τις προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ακόμη και το 2026 θα παραμένουν κάτω από τα επίπεδα του 2019 στην Ελλάδα, όταν στην ΕΕ συνολικά θα βρίσκονται ήδη υψηλότερα.

Υπάρχει και η ελληνική εμπειρία

Γιατί όμως είναι “τίγκα τα σαββατοκύριακα η εθνική”; Όμως, σ’ αντίθεση με αυτή τη ζοφερή εικόνα των αριθμών, “τα σαββατοκύριακα είναι τίγκα η εθνική οδός” κι όχι μόνο! Όχι (βεβαίως, βεβαίως) λόγω της “συνετής και χρηστής δημοσιονομικής, φορολογικής, οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής” και της σημερινής (επί επτάμιση χρόνια) αυτοθαυμαζόμενης κυβέρνησης του Κυριάκου Μητσοτάκη για “εθνικές επιτυχίες”, αλλά λόγω της παταγώδους αποτυχίας της οικονομικής της πολιτικής με επίκεντρο κυρίως το φορολογικό σύστημα που κάθε χρόνο στολίζεται με τις γνωστές απογοητευτικές διαπιστώσεις και τις (ανεπίδεκτες μαθήσεως) συστάσεις τόσο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσο και από τον ΟΟΣΑ μετά τα γνωστά διπλωματικά “παρά την πρόοδο που έχει γίνει” σε μερικούς τομείς.

Υπενθυμίζω ότι γι’ αυτές τις “εθνικές επιτυχίες” ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης το τερμάτισε (ως της αλαζονείας και της αμετροέπειας!) υπογραμμίζοντας σε εκδηλώσεις και σε διεθνή φόρουμ ότι η ΕΕ μπορεί να αντλήσει διδάγματα και συγκεκριμένα “μαθήματα» από την ελληνική εμπειρία για την ενίσχυση της … παραγωγικότητας, την ανάπτυξη, τη δημοσιονομική πειθαρχία, τις … διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και τη … θωράκιση των θεσμών!!!

Η καταναλωτική δαπάνη στην Ελλάδα

Τους λόγους για την “τίγκα εθνική κατά τα σαββατοκύριακα”, παρά την ακρίβεια και το χαμηλότερο (μαζί με τη Βουλγαρία) κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε μονάδες αγοραστικής δύναμης, μπορεί να αναζητήσει κανείς στα επίσημα στοιχεία της Eurostat, σύμφωνα με τα οποία η τελική καταναλωτική δαπάνη στην Ελλάδα ως ποσοστό του ΑΕΠ είναι σημαντικά υψηλότερη από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία αποτελεί και βασικό σχεδόν μοχλό αύξησης του ΑΕΠ.

Η κατανομή της κατανάλωσης (ιδιωτικής και δημόσιας) ως ποσοστό του ΑΕΠ διαμορφώνεται ως εξής: Ιδιωτική Κατανάλωση στην Ελλάδα 69,9%, στην ΕΕ 52,8%. Δημόσια Κατανάλωση στην Ελλάδα 18,2%, στην 21,6%, συνολική κατανάλωση στην Ελλάδα 88,1%, έναντι 74,4% στην ΕΕ.

Οι συνέπειες είναι γνωστές: καθώς η συνολική κατανάλωση στην Ελλάδα απορροφά σχεδόν το 88% του παραγόμενου πλούτου, μένει πολύ μικρότερο περιθώριο για εγχώρια αποταμίευση και μεγάλες επενδύσεις παγίου κεφαλαίου (όπως υποδομές και βιομηχανία) σε σχέση με τα υπόλοιπα κράτη-μέλη της ΕΕ.

Ποιοί είναι οι λόγοι της υψηλότερης κατανάλωσης στην Ελλάδα σε σχέση με την ΕΕ. Οι λόγοι της υψηλής συμμετοχής της κατανάλωσης στο ΑΕΠ της Ελλάδας, η οποία αποτελεί πολιτική επιλογή και της σημερινής κυβέρνησης, σε σχέση με την ΕΕ οφείλεται, όπως έχουμε επισημάνει σε προηγούμενες αναλύσεις, κυρίως σε δομικές αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας, οι οποίες αναγκάζουν ή στρέφουν τους πολίτες να δαπανούν το μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους για τις καθημερινές τους ανάγκες, παρά σε κάποια πραγματική “καταναλωτική ευημερία”.

Διότι, σ΄ αντίθεση με την υψηλή κατανάλωση ως ποσοστό του ΑΕΠ, η πραγματική ατομική (κατά κεφαλήν) κατανάλωση στην Ελλάδα βρίσκεται περίπου 21 μονάδες κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, με το γνωστό (όχι τόσο παράδοξο για μιαν οικονομία που λειτουργεί ανορθόδοξα, δηλαδή σε πείσμα των φιλέκδικων οικονομικών νόμων επί δεκαετίες και ιδιαίτερα σήμερα) γεγονός: οι Έλληνες ξοδεύουν σχεδόν όλο το εισόδημά τους (υψηλό ποσοστό επί του ΑΕΠ), αλλά αγοράζουν λιγότερα αγαθά από τον μέσο Ευρωπαίο (χαμηλή αγοραστική δύναμη).

Διαπιστώσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Μετά από όλα αυτά, την απάντηση στο ερώτημα γιατί είναι τίγκα τα σαββατοκύριακα η εθνική οδός κι όχι μόνο, μπορούμε να την αναζητήσουμε και στις διαπιστώσεις της πρωτοποριακής έκθεσης Mind the Gap της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία προσφέρει μια ολοκληρωμένη αξιολόγηση των φορολογικών κενών στην ΕΕ και στα 27 κράτη μέλη της.

Στο Παράρτημα 12 που αφορά αποκλειστικά την Ελλάδα, παρουσιάζει μιαν ολοκληρωμένη εικόνα του ελληνικού φορολογικού συστήματος, η οποία έχει ως εξής: Η παραοικονομία στην Ελλάδα εκτιμάται στο 21% του ΑΕΠ (περίπου 45-55 δις. ευρώ, που κάνουν κι αυτά “τίγκα” την εθνική οδό!) , έναντι 17,6% στην ΕΕ. Όπως τονίζεται, η πρόκληση παραμένει σημαντική, με τον τομέα των αυτοαπασχολούμενων να αποτελεί το μεγαλύτερο μέρος της παραοικονομίας:

Το 67% των αυτοαπασχολούμενων δηλώνει εισόδημα κάτω από 10.000 ευρώ ετησίως, το 37% όλων των φορολογουμένων δηλώνει εισόδημα έως 5.000 ευρώ, το 79% του συνολικού δηλωθέντος εισοδήματος προέρχεται από μισθωτούς (αυτό σημαίνει σιγουριά και χωρίς κόστος, ότι, δηλαδή, οι μισθωτοί, των οποίων το εισόδημα παρακρατείται στην πηγή, επωμίζονται δυσανάλογα υψηλή φορολογική επιβάρυνση).

Η Ελλάδα διαθέτει τον υψηλότερο αριθμό φοροαπαλλαγών στην ΕΕ, με σημαντικό δημοσιονομικό αντίκτυπο: Συνολικές φορολογικές απαλλαγές: 1.116 περιπτώσεις (948 ειδικές + 148 γενικές εξαιρέσεις), διαφυγόντα έσοδα : 18,82 δισ. ευρώ (31% των συνολικών φορολογικών εσόδων), οι περισσότερες φοροαπαλλαγές αφορούν: φόρο εισοδήματος φυσικών προσώπων (249), φόρο νομικών προσώπων (233), τέλη χαρτοσήμου (76), ΦΠΑ (75).

Δεν υπάρχει μηχανισμός αξιολόγησης της αποτελεσματικότητας των φορολογικών απαλλαγών. Η έκθεση προτείνει τη θέσπιση μόνιμου μηχανισμού αξιολόγησης και ζητεί τη συστηματική επανεξέταση και τον περιορισμό αυτών των εξαιρέσεων, ώστε να απλοποιηθεί το σύστημα και να διευρυνθεί η φορολογική βάση, αλλά αυτό δεν θα γίνει ποτέ, θα γίνει χαλασμός από την… αντιπολίτευση!

Η Ελλάδα εξαρτάται περισσότερο από τη φορολογία κατανάλωσης σε σύγκριση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (φόροι εργασίας: 39,7% των εσόδων, έναντι ΕΕ: 51,2%, φόροι κατανάλωσης: 38,9% των εσόδων, έναντι ΕΕ: 26,9%, φόροι κεφαλαίου: 21,4% των εσόδων, έναντι ΕΕ: 21,9%, έσοδα ΦΠΑ: 22,5% του συνόλου, έναντι ΕΕ: 18,3% και 8,8% του ΑΕΠ, έναντι ΕΕ: 7,1%).

Το φορολογικό σύστημα στην Ελλάδα

Το φορολογικό και κοινωνικό σύστημα στην Ελλάδα μειώνει την εισοδηματική ανισότητα σε πολύ μικρότερο βαθμό από τον μέσο όρο της ΕΕ, παρά την προοδευτική φορολογία της εργασίας. Με 31,8 %, η Ελλάδα είχε το 2024 δείκτη Gini για το ισοδύναμο διαθέσιμο εισόδημα σημαντικά υψηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ (29,3 %). Η Ελλάδα έχει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά κινδύνου φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού στην ΕΕ-27 (26,9 %, 5,9 ποσοστιαίες μονάδες πάνω από τον μέσο όρο της ΕΕ). Το 2025 το ποσοστό έγινε ακόμα υψηλότερο (27,5%).

Κενό φόρου εισοδήματος νομικών προσώπων: Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Κοινού Κέντρου Ερευνών της Επιτροπής (JRC), το κενό ανέρχεται σε περίπου 7,7% των εισπραττόμενων εσόδων φόρου εισοδήματος νομικών προσώπων (στοιχεία 2015), ποσοστό κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ (10,9%).

Κενό φόρου εισοδήματος φυσικών προσώπων: Η έκθεση εντοπίζει σημαντικό πρόβλημα υποδήλωσης εισοδημάτων, ιδίως μεταξύ των αυτοαπασχολούμενων. Το γεγονός ότι ένα εξαιρετικά μεγάλο ποσοστό ελευθέρων επαγγελματιών και αυτοαπασχολουμένων δηλώνει σταθερά εισοδήματα κάτω από το όριο του ανειδίκευτου εργάτη (βλέπε πιο πάνω).

Παράλληλα με τη διεύρυνση της βάσης των εισοδημάτων, η Κομισιόν συστήνει τη μετατόπιση του φορολογικού βάρους προτείνοντας τη μείωση της επιβάρυνσης στην εργασία και, αντίστοιχα, την αυστηροποίηση των “πράσινων” φόρων (π.χ. στα ορυκτά καύσιμα και το diesel κίνησης), ως μέσο για τη συμμόρφωση με τους κλιματικούς στόχους της ΕΕ.

Η έκθεση, σε επιμέλεια του Χριστόφορου Μαρίνου, Ιστορικού Τέχνης, συγκεντρώνει τα έργα που διακρίθηκαν ανάμεσα σε περισσότερες από χίλιες συμμετοχές που υποβλήθηκαν στον δεύτερο ανοιχτό καλλιτεχνικό διαγωνισμό της ΔΕΗ. Ζωγραφική, γλυπτική, χαρακτική, design, κινούμενη εικόνα, ηχητικές δημιουργίες, εγκαταστάσεις και performance συνθέτουν μια πολυσυλλεκτική έκθεση σύγχρονης τέχνης, μέσα σε έναν χώρο άρρηκτα συνδεδεμένο με τη βιομηχανική κληρονομιά της χώρας.

Οι δημιουργοί προσέγγισαν την ιστορία και τη βιομηχανική κληρονομιά της ΔΕΗ μέσα από διαφορετικά μέσα και σύγχρονες καλλιτεχνικές γλώσσες, αξιοποιώντας παράλληλα υλικό από τις συλλογές του Ιστορικού Αρχείου ΔΕΗ. Τα έργα φωτίζουν έτσι διαφορετικές πτυχές της διαδρομής της ΔΕΗ για περισσότερα από 75 χρόνια και της σχέσης της με την ελληνική κοινωνία, μέσα σε έναν χώρο που αποτελεί ουσιαστικό μέρος αυτής της ιστορίας.

Στα εγκαίνια της έκθεσης και την τελετή βράβευσης στελέχη της εταιρείας, καλλιτέχνες, εκπρόσωποι από τον χώρο του πολιτισμού και προσκεκλημένοι, περιηγήθηκαν στα 55 έργα που παρουσιάζονται στον Ιστορικό Ατμοηλεκτρικό Σταθμό Νέου Φαλήρου της ΔΕΗ.

Η Γενική Διευθύντρια Εταιρικών Σχέσεων & Επικοινωνίας Ομίλου ΔΕΗ, κα Σοφία Δήμτσα, δήλωσε σχετικά: «Για περισσότερα από 75 χρόνια η ΔΕΗ αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι του κοινωνικού και οικονομικού ιστού της χώρας με την τέχνη και τον πολιτισμό να έχουν σταθερή θέση σε αυτή τη διαδρομή.

Σήμερα, αυτή η σχέση εξελίσσεται, δημιουργώντας χώρο για νέες ιδέες, νέες φωνές και σύγχρονες μορφές καλλιτεχνικής έκφρασης. Με την έκθεση “Η ΔΕΗ Συναντά την Τέχνη Vol. 2”, οι ίδιοι οι δημιουργοί μάς προσκαλούν να δούμε μέσα από τη δική τους ματιά την ιστορία της ΔΕΗ, τη βιομηχανική της κληρονομιά και όσα η ενέργεια συμβολίζει για τη χώρα και τους ανθρώπους της. Η στήριξη του πολιτισμού αποτελεί για τη ΔΕΗ στρατηγική επιλογή με διαχρονικό χαρακτήρα, που συνδέει την ιστορική της παρακαταθήκη με τη σύγχρονη δημιουργία και ενισχύει τον διάλογο της τέχνης με την κοινωνία».

Ο ιστορικός της τέχνης και επιμελητής της έκθεσης, κ. Χριστόφορος Μαρίνος, ανέφερε σχετικά: «Ο ηλεκτρισμός άλλαξε ριζικά τον τρόπο με τον οποίο ζούμε και αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο. Άλλαξε όμως και την τέχνη, προσφέροντας στους δημιουργούς νέα μέσα και δυνατότητες έκφρασης. Η έκθεση “Η ΔΕΗ Συναντά την Τέχνη, vol. 2” διερευνά αυτή την αλληλεπίδραση, αποτυπώνοντας συγχρόνως ποικίλες και ενδιαφέρουσες όψεις της σύγχρονης ελληνικής τέχνης, της τέχνης που παράγεται σήμερα στην Ελλάδα. Έχοντας συγκεντρώσει περισσότερες από 1.000 συμμετοχές, τα 55 έργα που εκτίθενται, διακρίνονται για την πρωτοτυπία και την ευρηματική προσέγγιση του θέματος. Για μένα, η μεγαλύτερη πρόκληση ήταν ο ίδιος ο ΑΗΣ Νέου Φαλήρου, ένας χώρος με ισχυρή προσωπικότητα και ιστορία. Επιδίωξα να αναδείξω την ιδιαιτερότητά του, δημιουργώντας νέες, απρόβλεπτες σχέσεις ανάμεσα στα έργα και το βιομηχανικό περιβάλλον».

Πέντε βραβεία συνολικής αξίας €20.000

Πέντε από τα 55 έργα της έκθεσης απέσπασαν τα χρηματικά βραβεία του διαγωνισμού, συνολικού ύψους €20.000. Συγκεκριμένα, το 1ο βραβείο (€8.000) απονεμήθηκε στον Ορέστη Μαυρουδή, το 2ο βραβείο (€5.000) στον Διονύση Χριστοφιλογιάννη και το 3ο βραβείο (€3.000) στην  Σοφία Ντώνα. Το 4ο και το 5ο βραβείο, ύψους €2.000 το καθένα, απονεμήθηκαν στους VASKOS (Βασίλης Νούλας και Κώστας Τζημούλης) και τη Βιργινία Μαστρογιαννάκη αντίστοιχα.

Τα πέντε έργα που βραβεύτηκαν στον διαγωνισμό επέλεξε η επταμελής κριτική επιτροπή, με μέλη τις/τους Κατερίνα Γρέγου, Γιώργο Κουμεντάκη, Χριστόφορο Μαρίνο, Μαρία Μαυροειδή, Έλενα Μαυρομιχάλη, Θούλη Μισιρλόγλου και Γιώργο Τζιρτζιλάκη.

Η έκθεση «Η ΔΕΗ Συναντά την Τέχνη Vol. 2»

Η έκθεση παρουσιάζεται στις Ιστορικές Εγκαταστάσεις του Ατμοηλεκτρικού Σταθμού της ΔΕΗ στο Νέο Φάληρο (Σολωμού 1 & Δημητρίου Φαληρέως,15847 Πειραιάς) και θα είναι ανοιχτή στο κοινό έως και την Κυριακή 10 Ιανουαρίου 2027.

Ώρες λειτουργίας:

Τετάρτη– Παρασκευή: 17:00 – 21:00

Σάββατο – Κυριακή: 16:00 – 21:00

Κατά τις επίσημες αργίες, η έκθεση θα παραμένει κλειστή

Είσοδος ελεύθερη

Ο διαγωνισμός απευθύνεται σε μαθητές Δ΄, Ε΄ και ΣΤ΄ Δημοτικού και αποτελεί κοινή πρωτοβουλία της ΕΥΔΑΠ, του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού και του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Μετά τη συμβολική του εκκίνηση στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης τον περασμένο Σεπτέμβριο, η πρωτοβουλία ανοίγει πλέον τον δρόμο για την ενεργή συμμετοχή των σχολείων από κάθε γωνιά της χώρας.

Ενώνουμε δυνάμεις για το νερό

Σε μια περίοδο κατά την οποία η κλιματική κρίση και η λειψυδρία καθιστούν την προστασία των υδάτινων πόρων ολοένα πιο επιτακτική, η «Μεγάλη Μπλε Αποστολή» αναδεικνύει τη σημασία της γνώσης, της συνεργασίας και της συλλογικής δράσης. Γιατί η προστασία του νερού είναι υπόθεση όλων και απαιτεί συμμαχίες σε κάθε επίπεδο, με τη νέα γενιά να έχει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση μιας νέας κουλτούρας υπεύθυνης χρήσης του.

Μέσα από έρευνα, βιωματικές δραστηριότητες, δημιουργικότητα και ομαδική εργασία, οι μαθητές καλούνται να αναγνωρίσουν τις προκλήσεις που συνδέονται με τη διαχείριση του νερού, να εντοπίσουν περιπτώσεις σπατάλης και να αναπτύξουν πρακτικές και καινοτόμες προτάσεις για την προστασία και την εξοικονόμησή του. Στόχος είναι κάθε σχολείο να αποτελέσει έναν ενεργό πυρήνα ευαισθητοποίησης, μεταφέροντας τη γνώση και τις καλές πρακτικές από τη σχολική τάξη στην οικογένεια και την τοπική κοινωνία.

Η πρόσκληση συμμετοχής είναι ανοιχτή σε όλη τη σχολική κοινότητα. Η ΕΥΔΑΠ καλεί τους ενδιαφερόμενους να γνωρίσουν τον διαγωνισμό και να δηλώσουν συμμετοχή, αλλά και γονείς και πολίτες να ενημερωθούν για την πρωτοβουλία και να συμβάλουν στη διάδοση του μηνύματός της.

Η προστασία του νερού είναι μια υπόθεση που μας ενώνει όλους. Και η μεγαλύτερη αλλαγή μπορεί να ξεκινήσει από μια σχολική τάξη. Με κάθε σχολείο που συμμετέχει, με κάθε ιδέα και κάθε μικρή πράξη, η «Μεγάλη Μπλε Αποστολή» γίνεται μια ολοένα μεγαλύτερη συμμαχία για το νερό.

Μάθετε περισσότερα και εγγράψτε το σχολείο σας εδώ.

Οι δηλώσεις συμμετοχής πραγματοποιούνται από τις 23 Οκτωβρίου έως τις 11 Δεκεμβρίου.

Το θεμελιώδες ζήτημα δεν είναι πλέον ποιος κυβερνά τη Σαναά (Sana’a), αλλά το πώς ένας ασύμμετρος δρώντας – που λειτουργεί σχεδόν ως κράτος – μπορεί να ανατρέψει τους καθιερωμένους κανόνες της ναυσιπλοΐας. Επίσης, τίθεται το ερώτημα: ποιος – αν υπάρχει κάποιος – μπορεί να εγγυηθεί την ασφάλεια των ζωτικής σημασίας παγκόσμιων θαλάσσιων οδών, όταν πολλαπλά κρίσιμα περάσματα ανά τον κόσμο τίθενται ταυτόχρονα εκτός λειτουργίας;

Στρατηγικό πλαίσιο

Η Ερυθρά Θάλασσα, με μήκος 1.400 μιλίων – ένας θαλάσσιος διάδρομος μεταξύ της βορειοανατολικής Αφρικής και της Αραβικής Χερσονήσου – αποτελεί μία από τις κρισιμότερες αρτηρίες για τις παγκόσμιες θαλάσσιες μεταφορές. Η διαδρομή εκτείνεται από τη Διώρυγα του Σουέζ, στον βορρά, έως τα Στενά Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, στον νότο. Μέσω αυτής της θαλάσσιας οδού διακινείται ετησίως περίπου το 12% με 15% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου, αξίας άνω του 1 τρισεκατομμυρίου δολαρίων. Αντιστοιχεί σε περίπου 30% της παγκόσμιας διακίνησης εμπορευματοκιβωτίων (containers).

Η εν λόγω οδός εξυπηρετεί περίπου το 15% των παγκόσμιων μεταφορών πετρελαίου και άλλων φορτίων, καθώς και σημαντικό όγκο μεταφορών υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Μέσω αυτής διεξάγεται περίπου το 95% του θαλάσσιου εμπορίου μεταξύ Ασίας και Ευρώπης. Το σημαντικότερο, ίσως, στοιχείο είναι ότι το 90% των υποθαλάσσιων καλωδίων οπτικών ινών, που συνδέουν την Ευρώπη με την Ασία, διέρχεται από αυτή τη θαλάσσια οδό.

Τα τελευταία χρόνια, αυτή η κρίσιμης στρατηγικής σημασίας θαλάσσια οδός έχει βρεθεί αντιμέτωπη με ενεργές παρεμβάσεις από τους Υεμενίτες αντάρτες Χούθι, οι οποίοι υποστηρίζονται από το Ιράν. Μια παρατεταμένη παρεμπόδιση στην Ερυθρά Θάλασσα —ιδίως από τους Χούθι, οι οποίοι είναι έμπειροι στη μάχη και διαθέτουν όλο και καλύτερο οπλισμό και εξοπλισμό— θα προκαλούσε σοβαρές καθυστερήσεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες, θα εκτόξευε τις τιμές της ενέργειας και θα απειλούσε σοβαρά την παγκόσμια οικονομία.

Η εκεχειρία στην Υεμένη του 2022, η οποία επιτεύχθηκε με τη μεσολάβηση του ΟΗΕ, δεν τερμάτισε ποτέ επίσημα τον εμφύλιο πόλεμο, ωστόσο περιόρισε τις σφοδρότερες συγκρούσεις για σχεδόν τέσσερα χρόνια. Αυτή η κατάσταση «παγώματος» έλαβε απότομο τέλος τη δεύτερη εβδομάδα του Σεπτεμβρίου του 2026, όταν οι δυνάμεις των Χούθι διέσπασαν το επί τέσσερα χρόνια σχεδόν στατικό μέτωπο στην Υεμένη, κατέλαβαν το λιμάνι της Μόχα(Mocha), πήραν τον έλεγχο του νησιού Περίμ (Μαγιούν){Perim(Mayun)} –το οποίο δεσπόζει στο στενό Μπαμπ ελ Μαντάμπ – και κατέλαβαν το σύμπλεγμα των νησιών Χανίς (Μεγάλα και Μικρά).

Η προέλαση των Χούθι 

Οι μονάδες των Χούθι προέλασαν συνδυάζοντας τον τακτικό αιφνιδιασμό με μια εφοδιαστική υποστήριξη που είχε προετοιμαστεί από καιρό· κατέλαβαν τη Μόχα μέσα σε περίπου 48 ώρες και στη συνέχεια κινήθηκαν προς το Περίμ και το σύμπλεγμα των νησιών Χανίς(Hanish island’s). Με τον τρόπο αυτό, έθεσαν ολόκληρη τη νότια ακτογραμμή της Ερυθράς Θάλασσας – καθώς και ένα από τα δύο σημαντικότερα σημεία διέλευσης πετρελαίου παγκοσμίως – υπό την ουσιαστική επιρροή ενός ένοπλου κινήματος που ευθυγραμμίζεται με το Ιράν.

Οι κυβερνητικές δυνάμεις, που υποστηρίζονται από τη Σαουδική Αραβία, αποχώρησαν από την ακτή, ενώ οι αεροπορικές επιδρομές του Ριάντ στο αεροδρόμιο της Μόχα, καθώς και οι ενισχύσεις που εστάλησαν από το Άντεν, δεν κατάφεραν να ανακόψουν την προέλαση. Περίπου 50.000 άνθρωποι εκτοπίστηκαν, επιδεινώνοντας μια ανθρωπιστική κρίση την οποία ο ΟΗΕ κατατάσσει ήδη στις χειρότερες παγκοσμίως: περισσότεροι από 22 εκατομμύρια Υεμενίτες έχουν ανάγκη από βοήθεια, ενώ 18,3 εκατομμύρια αντιμετωπίζουν οξεία επισιτιστική ανασφάλεια.

Οι Χούθι ακολούθησαν τα εδαφικά κέρδη με την πιο σφοδρή επιδρομή πυραύλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών εναντίον της Σαουδικής Αραβίας εδώ και χρόνια, χτυπώντας ενεργειακές υποδομές και, για πρώτη φορά, επιχειρώντας πλήγμα προς τα περίχωρα της Μέκκας  –μια προσπάθεια που το Ριάντ λέει ότι αναχαίτισε και οι Χούθι αρνούνται. Η χρονική στιγμή δεν ήταν τυχαία.

Ο αγωγός Ανατολής-Δύσης της Σαουδικής Αραβίας, η κύρια παράκαμψη του βασιλείου γύρω από ένα ήδη διαταραγμένο Στενό του Ορμούζ, χτυπήθηκε από ιρακινές πολιτοφυλακές που υποστηρίζονται από το Ιράν τον Σεπτέμβριο, και η ροή πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας μέσω του Μπαμπ αλ-Μαντάμπ φέρεται να κατέρρευσε από περίπου 3 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα σε περίπου 400.000, αναγκάζοντας τα δεξαμενόπλοια να ανασχεδιάσουν σε δαπανηρές παρακάμψεις στο Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας.

Σύμφωνα με τον Abdulkhaleq Abdallah, πολιτικό αναλυτή στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα: «Οι δυνάμεις της κυβέρνησης της Υεμένης ήταν σαν πύργος από τραπουλόχαρτα. Δεν προέβαλαν καμία αντίσταση. Καμία απολύτως. Καμία απολύτως». Η προέλαση αυτή δεν συνέβη μεμονωμένα. Εκτυλίχθηκε στο πλαίσιο ενός ήδη ενεργού περιφερειακού πολέμου, ο οποίος ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου 2026 με πλήγματα των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν.

Ο ναυτικός αποκλεισμός 

Ο πόλεμος αυτός έχει οδηγήσει, έκτοτε, σε ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμένων, σε παρεμπόδιση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ από το Ιράν, καθώς και στην κατάρρευση του κύριου αγωγού της Σαουδικής Αραβίας που αποτελούσε εναλλακτική οδό προς την Ερυθρά Θάλασσα.

Για πρώτη φορά στη μεταπολεμική ιστορία (μετά το 1945) της ενεργειακής ασφάλειας στον Κόλπο, τα δύο βασικά θαλάσσια περάσματα στρατηγικής σημασίας της περιοχής έχουν τεθεί ταυτόχρονα εκτός λειτουργίας ή υπό σοβαρό περιορισμό. Η κατάρρευση των δυνάμεων που υποστηρίζονταν από τη Σαουδική Αραβία απέφερε στους Χούθι ένα επιπλέον λάφυρο, πέρα ​​από τον έλεγχο εδαφών: ένα σημαντικό απόθεμα προηγμένου οπλισμού – αμερικανικής και σαουδαραβικής προέλευσης – το οποίο εγκαταλείφθηκε από τις δυνάμεις που υποχωρούσαν.

Το υλικό αυτό αναμένεται να ενισχύσει τις στρατιωτικές δυνατότητες των Χούθι, παρέχοντάς τους παράλληλα πολύτιμες πληροφορίες σχετικά με τον εξοπλισμό των αντιπάλων τους και τις επιχειρησιακές τους διαδικασίες. Οι δυνατότητες των Χούθι ενισχύονται περαιτέρω από τον ισχυρισμό τους ότι διαθέτουν υπερηχητικούς πυραύλους.

Οι στόχοι των Χούθι δεν περιορίζονται στα αντίποινα κατά των σαουδαραβικών πληγμάτων ή στην άσκηση πίεσης για τη χαλάρωση των οικονομικών περιορισμών. Φαίνεται πως επιδιώκουν να επαναχαράξουν τα όρια της εξουσίας, της νομιμοποίησης και της κυριαρχίας στην Υεμένη, επιδεικνύοντας την ικανότητά τους να ασκούν έλεγχο σε τρία αλληλένδετα πεδία: τον εναέριο χώρο, τον θαλάσσιο χώρο και το χερσαίο έδαφος που βρίσκεται υπό τον έλεγχό τους. Σε μια ενδιαφέρουσα εξέλιξη, φέρεται ότι Αμερικανοί αξιωματούχοι συναντήθηκαν με ηγέτες των Χούθι στο Μουσκάτ του Ομάν, γεγονός που οδήγησε στην απόφαση των ΗΠΑ να μην παρέμβουν για να συνδράμουν τις σαουδαραβικές επιχειρήσεις εναντίον των Χούθι.

Η συμφωνία με τους Χούθι 

Οι ΗΠΑ και οι Χούθι φαίνεται πως κατέληξαν σε μια μυστική συμφωνία, βάσει της οποίας θα επιτρεπόταν στα αμερικανικά πλοία να διέρχονται ελεύθερα από την Ερυθρά Θάλασσα, υπό την προϋπόθεση ότι η Ουάσιγκτον θα απείχε από άμεση παρέμβαση στον πόλεμο στην Υεμένη, υπό την ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας.

Μάλιστα, σύμφωνα με πληροφορίες, οι ΗΠΑ ακύρωσαν προγραμματισμένες αεροπορικές επιδρομές κατά στόχων των Χούθι λίγο πριν από την εκτέλεσή τους. Προσπαθώντας να εξασφαλίσει τις υποδομές της, η Σαουδική Αραβία παρέκαμψε την Ουάσινγκτον για να ενεργοποιήσει τη Συμφωνία Κοινής Άμυνας της Μέκκας παράλληλα με τις αναδυόμενες μεσαίες περιφερειακές δυνάμεις, την Τουρκία και το Πακιστάν.

Αυτή η αμυντική συμφωνία εισάγει ένα οξύ διπλωματικό δίλημμα. Ενώ οι αρχηγοί των ενόπλων δυνάμεων από την Άγκυρα και το Ισλαμαμπάντ πραγματοποίησαν έκτακτες συναντήσεις στο Ριάντ για να συντονίσουν την άμυνα, και τα δύο έθνη διστάζουν ιδιαίτερα να δεσμεύσουν χερσαίες δυνάμεις. Τόσο η Τουρκία όσο και το Πακιστάν αυτοαποκαλούνται διεθνείς μεσολαβητές.

Για το Ισλαμαμπάντ, ειδικότερα, οι υποχρεώσεις της απέναντι στη Σαουδική Αραβία έρχονται σε άμεση αντίθεση με την ευαίσθητη διπλωματική της θέση στον ευρύτερο πόλεμο ΗΠΑ-Ιράν. Υπήρξε ακόμη και μια υποτιθέμενη αποθαρρυντική αιγυπτιακή απάντηση που σχετίζεται με την πολυαναμενόμενη αντίδρασή τους εναντίον των Χούθι.

Η Σαουδική Αραβία ενδέχεται πλέον να βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα δύσκολο και περιορισμένο φάσμα επιλογών. Το να επιτραπεί στους Χούθι να εδραιώσουν τα κέρδη τους ενείχε τον κίνδυνο μετατροπής των τακτικών νικών σε μόνιμο στρατηγικό πλεονέκτημα, ενώ μια σφοδρή στρατιωτική απάντηση θα μπορούσε να προκαλέσει περαιτέρω πλήγματα από τους Χούθι, βαθύτερα στο εσωτερικό του βασιλείου.

Η σημασία της κρίσης

Η σημασία της κρίσης στην Ερυθρά Θάλασσα καθίσταται πολύ μεγαλύτερη αν εξεταστεί σε συνδυασμό με τα Στενά του Ορμούζ. Από την έναρξη του ευρύτερου πολέμου με το Ιράν τον Φεβρουάριο του 2026, ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν έχει διαταράξει μια διαδρομή μέσω της οποίας, πριν από τη σύγκρουση, διερχόταν περίπου το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου.

Υπό κανονικές συνθήκες, μια διαταραχή στα Στενά του Ορμούζ αυξάνει τη σπουδαιότητα των εναλλακτικών διαδρομών, συμπεριλαμβανομένης της Ερυθράς Θάλασσας. Συνεπώς, η πίεση που ασκούν οι Χούθι στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ εξαλείφει ακριβώς εκείνη την εναλλακτική διαδρομή που αποκτά μεγαλύτερη αξία όταν απειλούνται τα Στενά του Ορμούζ.

Ο αγωγός «Ανατολής-Δύσης» (East-West Pipeline) της Σαουδικής Αραβίας προοριζόταν να αποτελέσει μια επιπλέον δικλείδα ασφαλείας. Ο αγωγός αυτός, μήκους περίπου 1.200 χιλιομέτρων με κατάληξη το Γιανμπού, φέρεται να διοχέτευε τέσσερα έως πέντε εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως μετά το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ.

Ωστόσο, ο ίδιος ο αγωγός κατέστη ευάλωτος, καθώς ιρακινές πολιτοφυλακές που πρόσκεινται στο Ιράν φέρεται να έπληξαν σαουδαραβικές ενεργειακές υποδομές. Η διαταραχή που προέκυψε ανάγκασε τη Saudi Aramco να προχωρήσει σε μεταφορές πετρελαίου από πλοίο σε πλοίο ανοιχτά του Σοχάρ στο Ομάν, ενώ οι Ευρωπαίοι πελάτες έλαβαν ειδοποίηση για μηδενική παροχή ποσοτήτων για τον μήνα Οκτώβριο.

Το πρόβλημα των δύο στρατηγικών στενωπών

Η τιμή του πετρελαίου τύπου Brent φέρεται να ξεπέρασε τα 130 δολάρια ανά βαρέλι κατά την κορύφωση της διαταραχής. Το στρατηγικό πρόβλημα, επομένως, αφορά την έλλειψη πλεονάζουσας χωρητικότητας ή εναλλακτικών εφεδρειών (redundancy). Ένα θαλάσσιο σύστημα μπορεί, υπό κανονικές συνθήκες, να απορροφήσει μια διαταραχή σε μία διαδρομή, εφόσον παραμένει διαθέσιμη κάποια άλλη.

Όταν όμως απειλούνται ταυτόχρονα τα Στενά του Ορμούζ και το Μπαμπ ελ Μαντέμπ, ενώ παράλληλα είναι ευάλωτη και η κύρια εναλλακτική οδός της Σαουδικής Αραβίας (ο αγωγός), τότε το περιθώριο απορρόφησης περαιτέρω διαταραχών συρρικνώνεται σημαντικά.

Αυτή είναι η ουσία αυτού που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως «πρόβλημα των δύο στρατηγικών στενωπών». Δεν πρόκειται απλώς για την απειλή κατά δύο θαλάσσιων διόδων Η Τεχεράνη μπορεί να ενισχύσει τη θέση της κοντά στο Ορμούζ, ασκώντας πίεση μέσω μιας ομάδας που βρίσκεται στην ίδια πλευρά με αυτήν, κοντά στο Μπαμπ ελ Μαντάμπ.

Οι δυνάμεις των ΗΠΑ και των συμμάχων τους κατέστρεψαν εκατοντάδες συστήματα των Χούθι μόνο εντός του 2024. Ωστόσο, το κίνημα αποκατέστησε επανειλημμένα τις δυνατότητές του, αξιοποιώντας την εγχώρια παραγωγή και τις συνεχιζόμενες μεταφορές εξοπλισμού από το Ιράν.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις πολλών αναλυτών, έως τον Σεπτέμβριο του 2026, το κίνημα αποτελεί τον ισχυρότερο κρίκο στο περιφερειακό δίκτυο του Ιράν — είναι ισχυρότερο, καλύτερα εξοπλισμένο και ελέγχει περισσότερες στρατηγικής σημασίας περιοχές σε σχέση με οποιαδήποτε άλλη χρονική στιγμή από την περίοδο 2014-2015. Και όλα αυτά συμβαίνουν ενώ η Χεζμπολάχ, οι ιρακινές πολιτοφυλακές και οι ίδιες οι συμβατικές δυνάμεις του Ιράν έχουν αποδυναμωθεί εξαιτίας της άμεσης πολεμικής σύγκρουσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.

Η ιστορία τους περιλαμβάνει τόσο περιόδους συνύπαρξης με την εξουσία όσο και περιόδους διώξεων, θρησκευτικής καχυποψίας και εξέγερσης. Η σχέση τους με τις ετερόδοξες παραδόσεις της Ανατολίας, καθώς και με τον ευρύτερο κόσμο των μπεκτασήδων και των οπαδών των Σαφαβιδών, διαφοροποιούνταν ανάλογα με την εποχή και την ομάδα.

Η κεντρική οθωμανική διοίκηση, ιδιαίτερα από τις αρχές του 16ου αιώνα, αντιμετώπιζε με αυξανόμενη καχυποψία ορισμένα ετερόδοξα θρησκευτικά δίκτυα. Η αντιπαράθεση με τους Σαφαβίδες της Περσίας δεν ήταν απλώς μια σύγκρουση δύο δυναστειών. Περιλάμβανε και ιδεολογικές και θρησκευτικές διαστάσεις, καθώς ορισμένοι πληθυσμοί της Ανατολίας διατηρούσαν δεσμούς με το σαφαβιδικό κίνημα ή επηρεάζονταν από τη θρησκευτική του προπαγάνδα.

Η σύνδεση, όμως, των Καλεντερήδων με τους Σαφαβίδες δεν πρέπει να γενικεύεται σε όλες τις περιόδους και σε όλα τα μέλη του ρεύματος. Ούτε είναι ορθό να θεωρείται ότι κάθε περιπλανώμενος δερβίσης αποτελούσε πολιτικό αντίπαλο του σουλτάνου. Το ιστορικό ενδιαφέρον βρίσκεται ακριβώς στο γεγονός ότι οι μορφές θρησκευτικής ζωής που δεν εντάσσονταν εύκολα στους επίσημους θεσμούς μπορούσαν, σε ορισμένες συγκυρίες, να λειτουργήσουν ως δίκτυα κοινωνικής συσπείρωσης και πολιτικής κινητοποίησης.

Καλεντέρηδες: Η εξέγερση του 1527

Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση σύνδεσης της θρησκευτικής νομιμοποίησης με την ένοπλη αμφισβήτηση της οθωμανικής εξουσίας είναι η εξέγερση του Καλεντέρ Σαχ ή Καλεντέρ Τσελεμπή (Kalender Şah / Kalender Çelebi), το 1527, κατά τα πρώτα χρόνια της βασιλείας του Σουλεϊμάν Α΄.

Ο Καλεντέρ συνδεόταν με το περιβάλλον του Χατζή Μπεκτάς Βελή, μιας σημαντικής μορφής της μυστικιστικής παράδοσης της Ανατολίας. Οι γενεαλογικές του αξιώσεις αποτελούσαν στοιχείο της νομιμοποίησής του, αν και οι λεπτομέρειες της καταγωγής του δεν είναι όλες ιστορικά εξακριβωμένες.

Η εξέγερση εκδηλώθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία οι οικονομικές πιέσεις, οι διοικητικές μεταβολές και η δυσαρέσκεια τμημάτων των Τουρκομανικών πληθυσμών δημιουργούσαν πρόσφορο έδαφος για αμφισβήτηση της κεντρικής εξουσίας. Η στρατιωτική απασχόληση της αυτοκρατορίας σε εκστρατείες εκτός Ανατολίας περιόριζε επίσης τη δυνατότητά της να αντιμετωπίζει άμεσα τις εσωτερικές αναταραχές.

Γύρω από τον Καλεντέρ συσπειρώθηκαν δερβίσηδες, αμπντάλ, Τουρκομάνοι και άλλες δυσαρεστημένες ομάδες. Η θρησκευτική του ακτινοβολία συνέβαλε στη συγκρότηση ενός κινήματος που δεν εξαντλούνταν σε μια τοπική διαμαρτυρία. Η αμφισβήτηση της οθωμανικής εξουσίας συνδεόταν με κοινωνικά συμφέροντα, τοπικές αντιπαραθέσεις και δυσαρέσκεια για την κατανομή προνομίων και προσόδων.

Η αντίδραση της Υψηλής Πύλης συνδύασε στρατιωτική καταστολή και πολιτικούς χειρισμούς. Η αποδυνάμωση των συμμαχιών του Καλεντέρ, η απομάκρυνση υποστηρικτών του και η στρατιωτική πίεση οδήγησαν τελικά στην ήττα του. Ο ίδιος συνελήφθη και εκτελέστηκε το 1527 από τον Paşa, Ελληνικής καταγωγής Ibrahim (Θεόφιλο) Pargali (από την Πάργα).

Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι ο Καλεντέρ Σαχ καταγράφεται στην οθωμανική ιστοριογραφία και ως αρχηγός εξέγερσης που εντάσσεται στις πρώιμες εξεγέρσεις των Τζελαλήδων. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι Καλεντέρηδες ως θρησκευτικό ρεύμα ταυτίζονται συνολικά με τους Τζελαλήδες. Σημαίνει ότι σε συγκεκριμένες ιστορικές συγκυρίες θρησκευτικά δίκτυα, κοινωνικές δυσαρέσκειες και στρατιωτικές αντιπαραθέσεις μπορούσαν να συνδεθούν και να παράγουν ένα ευρύτερο εξεγερτικό κίνημα.

Η εξέγερση του 1527 προηγήθηκε της μεγάλης έκρηξης των Τζελαλήδων κατά τα τέλη του 16ου αιώνα. Αποκαλύπτει, ωστόσο, ήδη από την εποχή του Σουλεϊμάν Α΄, ότι η αυτοκρατορική ισχύς δεν εξάλειφε τις αντιθέσεις στην Ανατολία. Η πολιτική και θρησκευτική νομιμοποίηση μπορούσε να αποτελέσει τη βάση για την κινητοποίηση ομάδων που αμφισβητούσαν τις υφιστάμενες ιεραρχίες.

Τρία φαινόμενα, ένα ευρύτερο ιστορικό πρόβλημα

Η σύγκριση των Τζελαλήδων, των σουμπτάν και των Καλεντερήδων αναδεικνύει τόσο τις διαφορές τους όσο και τις συνδέσεις τους. Οι Τζελαλήδες εκφράζουν κυρίως την κρίση της αγροτικής κοινωνίας, τις μεταβολές του στρατιωτικού συστήματος και την αποδυνάμωση της επαρχιακής διοίκησης. Οι σουμπτάν αναδεικνύουν τις δυσλειτουργίες ενός εκπαιδευτικού μηχανισμού που δεν μπορούσε πλέον να προσφέρει σε όλους τους σπουδαστές τις επαγγελματικές προοπτικές που υπόσχονταν οι θεσμοί του.

Οι Καλεντέρηδες φανερώνουν τη δυναμική των εναλλακτικών θρησκευτικών δικτύων και τη δυνατότητα ορισμένων από αυτά να συνδεθούν με πολιτικές και κοινωνικές αντιπαραθέσεις. Κοινός παρονομαστής δεν ήταν μια ενιαία ιδεολογία ή μια κοινή επιδίωξη ανατροπής του σουλτάνου. Ήταν η αλληλεπίδραση ανάμεσα σε κοινωνικές εντάσεις, θεσμικές αδυναμίες, οικονομικές πιέσεις και ανταγωνιστικές μορφές εξουσίας.

Η Οθωμανική Αυτοκρατορία δεν ήταν ένα ακίνητο και ομοιογενές πολιτικό σύστημα. Η επέκτασή της, η αύξηση του πληθυσμού, οι πόλεμοι, η δημοσιονομική διαχείριση και η προσπάθεια ελέγχου της θρησκευτικής ζωής δημιουργούσαν συνεχείς προκλήσεις. Οι εξεγέρσεις δεν ήταν απλώς εξωτερικές επιθέσεις εναντίον ενός ισχυρού κράτους, αλλά εκδηλώσεις αντιθέσεων που αναπτύσσονταν μέσα στην ίδια την αυτοκρατορική κοινωνία.

Αυτό εξηγεί και γιατί η στρατιωτική καταστολή δεν αρκούσε πάντοτε για να αποκαταστήσει τη σταθερότητα. Η εξόντωση ενός αρχηγού μπορούσε να διαλύσει μια συγκεκριμένη εξέγερση, δεν εξαφάνιζε όμως την ανεργία, τη φορολογική πίεση, την ανασφάλεια της υπαίθρου ή τις αντιθέσεις γύρω από την πρόσβαση στα κρατικά αξιώματα.

Η ιστορία των κινημάτων αυτών φωτίζει επίσης τη σχέση ανάμεσα στη θρησκεία και στην πολιτική. Η θρησκευτική ταυτότητα δεν λειτουργούσε πάντοτε ως αυτόνομη αιτία εξέγερσης. Μπορούσε να προσφέρει γλώσσα νομιμοποίησης, δίκτυα αλληλεγγύης και ηγετικές μορφές σε ομάδες που είχαν ήδη κοινωνικούς, οικονομικούς ή πολιτικούς λόγους να αμφισβητούν την εξουσία.

Η σημασία τους για την κατανόηση της οθωμανικής ιστορίας

Οι εξεγέρσεις των Τζελαλήδων και οι στάσεις των σουμπτάν συνέβαλαν στην αποσταθεροποίηση μεγάλων περιοχών της Ανατολίας κατά την περίοδο μετά το 1590. Οι συνέπειές τους υπήρξαν μακροχρόνιες: πληθυσμιακές μετακινήσεις, εγκατάλειψη γης, διαταραχή της παραγωγής και μεταβολές στις σχέσεις ανάμεσα στην κεντρική διοίκηση και τις τοπικές κοινωνίες. Η κρίση δεν μπορεί να αποδοθεί σε έναν μόνο παράγοντα, καθώς η οικονομία, το κλίμα, ο πόλεμος και οι θεσμικές αδυναμίες αλληλεπιδρούσαν.

Οι Καλεντέρηδες, από την άλλη πλευρά, υπενθυμίζουν ότι η ιστορία της οθωμανικής Ανατολίας δεν μπορεί να ερμηνευθεί αποκλειστικά μέσα από τους επίσημους θρησκευτικούς και διοικητικούς θεσμούς. Οι περιπλανώμενοι δερβίσηδες, τα ετερόδοξα δίκτυα και οι τοπικές θρησκευτικές παραδόσεις αποτελούσαν ενεργά στοιχεία μιας σύνθετης κοινωνίας, στην οποία η θρησκευτική νομιμοποίηση μπορούσε να συνδεθεί με διαφορετικές μορφές πολιτικής δράσης.

Το ουσιαστικό συμπέρασμα είναι ότι η ισχύς μιας αυτοκρατορίας δεν εξαρτάται μόνο από την έκταση των εδαφών της, το μέγεθος του στρατού της ή την αποτελεσματικότητα της διοίκησής της. Εξαρτάται επίσης από την ικανότητά της να διαχειρίζεται τις κοινωνικές προσδοκίες, να διατηρεί τη νομιμοποίηση των θεσμών της και να προσαρμόζεται στις οικονομικές και δημογραφικές μεταβολές.

Οι Τζελαλήδες, οι σουμπτάν και οι Καλεντέρηδες δεν συγκρότησαν ένα ενιαίο επαναστατικό μέτωπο. Αποτελούν, όμως, διαφορετικές όψεις μιας ιστορικής πραγματικότητας που συχνά χάνεται πίσω από την εικόνα της οθωμανικής παντοδυναμίας: ακόμη και στην περίοδο της μεγαλύτερης εδαφικής και στρατιωτικής ακμής της, η αυτοκρατορία αντιμετώπιζε βαθιές εσωτερικές αντιθέσεις.

Η μελέτη τους δεν αφορά, επομένως, μόνο την ιστορία των εξεγέρσεων. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο ένα σύνθετο αυτοκρατορικό κράτος επιχειρούσε να διατηρήσει την κοινωνική συνοχή, να ελέγξει την περιφέρεια και να διαχειριστεί τις συγκρούσεις ανάμεσα στην κεντρική εξουσία και τις ομάδες που διεκδικούσαν θέση, πόρους και αναγνώριση μέσα σε αυτό..

Η επίθεση σημειώθηκε την Παρασκευή 23 Οκτωβρίου, την ώρα που μεγάλος αριθμός ανθρώπων είχε συγκεντρωθεί στην εκκλησία για την κηδεία.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες που δημοσιοποιήθηκαν από τις ιορδανικές αρχές, δύο ένοπλοι έφτασαν στην περιοχή με όχημα, αποβιβάστηκαν και άνοιξαν πυρ εναντίον των παρευρισκομένων, τη στιγμή που η τελετή ολοκληρωνόταν και οι άνθρωποι αποχωρούσαν από την εκκλησία.

Ο αρχικός απολογισμός έκανε λόγο για τουλάχιστον έξι νεκρούς και περίπου δέκα τραυματίες, ωστόσο νεότερη ενημέρωση ανέβασε τον αριθμό των τραυματιών στους 28 και υπέκυψε ένας εκ των τραυματιών. Από την πρώτη ανακοίνωση των αρχών είχε γίνει γνωστό ότι ορισμένοι από τους τραυματίες βρίσκονταν σε σοβαρή κατάσταση. Οι δύο δράστες κατάφεραν να απομακρυνθούν από το σημείο μετά τους πυροβολισμούς, με τις δυνάμεις ασφαλείας να ξεκινούν επιχείρηση αναζήτησής τους.

Το χωριό αυτό βρίσκεται σε απόσταση 200 χιλιομέτρων από την Συρία και 20 χιλιομέτρων από την Νεκρά Θάλασσα. Η τελευταία επίθεση σε αυτό είχε σημειωθεί προ δεκαετίας, όταν σκοτώθηκαν από τζιχαντιστές 15 άτομα -έπεσαν νεκροί σε μάχες και οι τέσσερις τζιχαντιστές, σύνολο 19 νεκροί. Μεταξύ των νεκρών ήταν και μια τουρίστρια από τον Καναδά. Οι δράστες της σημερινής επίθεσης είναι άγνωστο, προς το παρόν, από που ξεκίνησαν καθώς δεν υπάρχει μέχρι στιγμής ανάληψη ευθύνης.

Η μαρτυρία για τους πυροβολισμούς 

Αυτόπτης μάρτυρας, μιλώντας στο τηλεοπτικό δίκτυο Al-Mamlaka, περιέγραψε ότι οι ένοπλοι πυροβολούσαν για περίπου πέντε λεπτά πριν εγκαταλείψουν την περιοχή. Σύμφωνα με την ίδια μαρτυρία, τη στιγμή της επίθεσης βρίσκονταν εντός και εκτός της εκκλησίας από 150 έως 200 άνθρωποι, οι οποίοι είχαν συγκεντρωθεί για την τελετή.

Ο μάρτυρας ανέφερε επίσης ότι μεταξύ των θυμάτων βρίσκονταν κυρίως άνθρωποι ηλικίας από 50 έως 70 ετών. Οι συγκεκριμένες πληροφορίες προέρχονται από την περιγραφή του αυτόπτη μάρτυρα, ενώ οι αρχές έχουν επιβεβαιώσει την επίθεση και έχουν ξεκινήσει έρευνες για τον εντοπισμό των δραστών. Το Κυβερνείο Καράκ, όπου βρίσκεται το χωριό Χαμούντ, έχει πληθυσμό περίπου 375.000 κατοίκων και φιλοξενεί μεγάλη χριστιανική κοινότητα.

Καταδίκη της επίθεσης από το ελληνικό ΥΠΕΞ

Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών εξέδωσε ανακοίνωση με την οποία καταδικάζει την επίθεση στον ελληνορθόδοξο ναό του Αγίου Γεωργίου, εκφράζοντας παράλληλα τα συλλυπητήριά του στις οικογένειες των θυμάτων και ευχές για την ανάρρωση των τραυματιών. «Καταδικάζουμε απερίφραστα την ειδεχθή τρομοκρατική επίθεση στον ελληνορθόδοξο ναό του Αγίου Γεωργίου στο Κάρακ της Ιορδανίας. Εκφράζουμε τα ειλικρινή μας συλλυπητήρια στις οικογένειες των θυμάτων, την αλληλεγγύη μας στον ιορδανικό λαό και ευχές για ταχεία ανάρρωση των τραυματιών”, αναφέρει η ανακοίνωση.

Η ελληνική αντίδραση ακολούθησε τη γνωστοποίηση ότι στόχος των ενόπλων ήταν ελληνορθόδοξος ναός, με το υπουργείο Εξωτερικών να χαρακτηρίζει την επίθεση τρομοκρατική.

Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος της Ιορδανίας, Μοχάμεντ Αλ-Μομάνι, ανακοίνωσε την έναρξη έρευνας για την επίθεση, ενώ η διεύθυνση Δημόσιας Ασφάλειας γνωστοποίησε ότι βρίσκεται σε εξέλιξη επιχείρηση για τον εντοπισμό των δύο δραστών. Μέχρι στιγμής δεν έχουν δημοσιοποιηθεί πληροφορίες για την ταυτότητα των ενόπλων ή τα κίνητρά τους. Οι έρευνες επικεντρώνονται στις συνθήκες του περιστατικού και στον εντοπισμό των υπευθύνων, μετά την αιματηρή επίθεση που άφησε πίσω της επτά νεκρούς και 28 τραυματίες.

Ο Βασιλιάς της Ιορδανίας, Αμπντάλα Β΄, καταδίκασε την τρομοκρατική πράξη και υποσχέθηκε τη σκληρότερη δυνατή απάντηση. Οι τρομοκρατικές επιθέσεις στην Ιορδανία δεν είναι συχνές, καθώς η χώρα θεωρείται διαχρονικά από τις πιο σταθερές και ασφαλείς στην πολυτάραχη περιοχή της Μέσης Ανατολής. Επιθέσεις κατά Χριστιανών σημειώνονται συχνά στην Συρία, μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ και την άνοδο στην εξουσία εξτρεμιστών του Ισλάμ.

Αιματηρή επίθεση και στο Παρίσι 

Ο Αλι Ραμπέχ, δήμαρχος της Τραπ, πόλης σε προάστιο του Παρισιού, όπου πυρά ενόπλου σκότωσαν σήμερα το πρωί έναν άνθρωπο και τραυμάτισαν πέντε, εκ των οποίων τρεις σοβαρά, καταδίκασε σήμερα «την επίθεση με ρατσιστική χροιά και πιθανώς ισλαμοφοβική» ζητώντας «δημοκρατική ομόνοια». Ο υπουργός Εσωτερικών Λοράν Νουνιές έκανε λόγο για ένα «ξεκάθαρα τρομοκρατικό έγκλημα».

Ο δράστης, οδηγώντας με το όχημά τους στις γειτονικές με το Παρίσι πόλεις Τραπ και Λα Βεριέρ, άνοιξε πυρ εν κινήσει. Στην Τραπ χτυπήθηκε ένας παιδότοπος, όπου έχασε τη ζωή του ένας άνθρωπος, καθώς σφαίρες έπεσαν και ένα βενζινάδικο και ένα ιατρικό κέντρο. Στην γειτονική Λα Βεριέρ τραυματίστηκαν πέντε άνθρωποι, ανάμεσα στους οποίους και ένα 12χρονο κορίτσι

«Είμαστε συλλογικά υπεύθυνοι για αυτό που μόλις συνέβη και για αυτό μπορεί να συμβεί ξανά στη χώρα μας, και η ευθύνη μας είναι η αποκλιμάκωση, η διατήρηση της συνοχής της δημοκρατίας», δήλωσε ο Αλί Ραμπέχ στον Τύπο. «Ένα 12χρονο κορίτσι δίνει μάχη για τη ζωή του αυτή τη στιγμή, αφού έγινε στόχος πυρών αυτόματων όπλων στη χώρα μας. Το έγκλημα πιθανότατα βασίζεται σε λόγους “φυλετικούς”», είπε ο δήμαρχος και πρόσθεσε:

«Αυτή είναι πιθανώς μια από τις πρώτες, μια πρώτη απόπειρα μαζικής δολοφονίας με ισλαμοφοβική και ρατσιστική χροιά. Επαινώ το θάρρος των αστυνομικών που συνέλαβαν τον ύποπτο δράστη κατά τη διάρκεια της επίθεσης. Οι άνθρωποι που στοχοποιήθηκαν σήμερα θα μπορούσαν να ήταν η μητέρα μου, τα αδέρφια μου, οι κουνιάδες μου….», είπε ο Ραμπέχ, εμφανώς συγκινημένος.

«Πρέπει να έχουμε συλλογική σαφή εικόνα για το γεγονός ότι η ρητορική που ιδεολογικά οπλίζει όσους είναι ικανοί να αναλάβουν δράση, είναι εγκληματική και ως εκ τούτου πρέπει να καταδικαστεί ως τέτοια», τόνισε πριν καταλήξει: «Σε μια μεγάλη χώρα όπως η δική μας, πρέπει να υπερασπιζόμαστε την πολιτική ομόνοια». Από την πλευρά του ο Νουνιές, επισκεπτόμενος την Τραπ δήλωσε: «Πρόκειται σαφώς για τρομοκρατικό έγκλημα, μια εξαιρετικά σοβαρή πράξη».

«Πέντε αστυνομικοί «συνέλαβαν τον δράστη πολύ γρήγορα και πιθανότατα – η έρευνα θα επιβεβαιώσει ή όχι – σταμάτησαν αυτή τη δολοφονική επίθεση που θα συνεχιζόταν. Διήρκεσε λίγο περισσότερο από δεκαπέντε λεπτά και προκάλεσε πολλά θύματα», πρόσθεσε ο υπουργός. Η Εθνική Αντιτρομοκρατική Εισαγγελία ανέλαβε την υπόθεση και ξεκίνησε έρευνα για δολοφονία σε σχέση με τρομοκρατική επιχείρηση».

«Εάν αυτή η πράξη και αυτό το ρατσιστικό κίνητρο επιβεβαιωθούν από το δικαστικό σύστημα, ελπίζω προφανώς ότι ολόκληρο το έθνος θα σταθεί στο πλευρό των κατοίκων της Τραπ και της Λα Βεριέρ, των θυμάτων, επειδή δεν μπορούμε στη Γαλλική Δημοκρατία να ανεχτούμε το παραμικρό ρατσιστικό ή μεροληπτικό λόγο», δήλωσε η Ορόρ Μπερζέ, υπουργός Καταπολέμησης των Διακρίσεων, η οποία συνόδευε τον Νουνιές. «Και γνωρίζουμε ότι τα λόγια μπορούν να οδηγήσουν σε βία», πρόσθεσε, διαβεβαιώνοντας ότι «η κυβέρνηση είναι προφανώς ιδιαίτερα αφοσιωμένη στην καταπολέμηση όλων των μορφών διακρίσεων και στην καταπολέμηση του ρατσισμού».

Ο δράστης

Ο 39χρονος δράστης έχει ποινικό μητρώο και καταδίκες για οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ, για ναρκωτικά και για μικροκλοπές. Ο Kevin T. δεν ήταν καταγεγραμμένος στη «Λίστα S» των γαλλικών αρχών. Αυτό σημαίνει ότι ήταν εντελώς άγνωστος στις υπηρεσίες πληροφοριών και στην εγχώρια ασφάλεια (DGSI) για θέματα θρησκευτικού ή πολιτικού εξτρεμισμού πριν από την επίθεση.

Οι γαλλικές αρχές τον περιγράφουν ως άτομο που δρούσε απομονωμένα, αντιμετώπιζε ψυχολογικά προβλήματα και εργαζόταν σε δομή απασχόλησης ατόμων με αναπηρία, χωρίς να έχει επίσημη ένταξη σε κάποια συγκεκριμένη πολιτική οργάνωση.

Το πρόγραμμα της διάσκεψης περιέλαβε: 1) Συζητήσεις στρογγυλής τράπεζας για την προώθηση των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ), 2) Παρουσιάσεις από τους υπευθύνους (UNAI SDGs Hub Vice-Chairs) για την προώθηση των ΣΒΑ μέσα από τη διδασκαλία, την έρευνα και την εξωστρέφεια, 3) Διεξαγωγή του 19ου ετήσιου επιστημονικού συνεδρίου για θέματα «Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής» και ειδική συνεδρία για θέματα Μεσιτείας (Brokerage) με σκοπό την ενημέρωση των ενδιαφερομένων για συμμετοχή τους σε προγράμματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, 4) Πολιτισμικές, κοινωνικές εκδηλώσεις που περιέλαβαν επίσκεψη στον αρχαιολογικό χώρο των Μυκηνών, επίσημα δείπνα προς τιμήν του κ. Μ. Νάσσερ και των μετεχόντων στο επιστημονικό συνέδριο.

Θέματα που προτάθηκαν από τον καθ. Δημ. Μαυράκη, Διευθυντή του ΚΕΠΑ και συζητήθηκαν ήταν: 1) η εκπαίδευση και κατάρτιση ατόμων για την αντιμετώπιση προβλημάτων τοπικών πληθυσμών στην υπο-σαχάρια περιοχή (θέμα που έχει τεθεί από το UNAI SDG1 Hub Vice-Chair for Outreach and partnership από το Σουδάν), αλλά και σε στρατόπεδα προσφύγων, 2) η ανάπτυξη «Χαμηλού κόστους», «Μικρής κλίμακας» συσκευών για οικογένειες και μικρούς καταυλισμούς όπως «Ηλιακοί φούρνοι», «Οικογενειακής κλίμακας συσκευές ΑΠΕ με ενσωμάτωση ηλιακών συσσωρευτών μικρής κλίμακας», «Συλλέκτες ατμοσφαιρικών υδρατμών για παραγωγή καθαρού νερού» και «Μικρής κλίμακας επιφανειακές φτερωτές παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας» από ποτάμια, 3) έκφραση αλληλεγγύης της ακαδημαϊκής κοινότητας προς τις γυναίκες του Αφγανιστάν.

Η 4η Διάσκεψη θα διεξαχθεί από το UNAI SDG11 Hub Chair (De Montfort University, UK) και η 5η Διάσκεψη από το UNAI SDG3 Hub Chair (University of Pretoria, S. Africa). Για τα οργανωτικά προβλήματα συγκροτήθηκε «τρόικα» αποτελούμενη από το ΚΕΠΑ και τα άλλα δύο πανεπιστήμια.

Από την πλευρά της, η Ρωσία θα μπορούσε να εξασφαλίσει εμπορικές συμφωνίες με αμερικανικές εταιρείες, χαλάρωση των κυρώσεων και αποκατάσταση των πολιτικών σχέσεών της με την Ουάσινγκτον.

Το πακέτο φέρεται ακόμη να προβλέπει την επανέναρξη των εξαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου προς την Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης της επαναλειτουργίας των αγωγών Nord Stream.

Σύμφωνα με τον Economist, Ουκρανοί αξιωματούχοι έχουν ενημερωθεί για το γενικό πλαίσιο των προτάσεων, χωρίς ωστόσο να γνωρίζουν τις πλήρεις λεπτομέρειες του νέου αμερικανικού σχεδίου. Κατά συνέπεια, το Κίεβο δεν έχει αποφανθεί αν αποδέχεται ή όχι τους όρους του σχεδίου.

Σχολιάζοντας το θέμα, ένας Ουκρανός αξιωματούχος δήλωσε στο περιοδικό ότι στο Κίεβο επικρατεί ανησυχία πως οι Αμερικανοί διαπραγματευτές ενδέχεται να προχωρήσουν σε επικερδείς οικονομικές συμφωνίες με τη Μόσχα πριν από τον τερματισμό του πολέμου. Σε μια τέτοια περίπτωση, σύμφωνα με την ουκρανική πλευρά, η Ρωσία θα μπορούσε να αποκομίσει οικονομικά και διπλωματικά οφέλη, ενώ οι εχθροπραξίες θα συνεχίζονταν.

Τι ζητά το Κίεβο

Το φερόμενο αμερικανικό σχέδιο ήρθε στη δημοσιότητα μετά τις κρίσιμες συναντήσεις που πραγματοποιήθηκαν στις 20 Οκτωβρίου στο Όσλο, με τη συμμετοχή του Ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι, του ειδικού απεσταλμένου των ΗΠΑ, Στιβ Γουίτκοφ και Ευρωπαίων ηγετών.

Οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν στην ασφάλεια της Ουκρανίας, στα εδαφικά ζητήματα, στις κυρώσεις κατά της Ρωσίας και στις οικονομικές προοπτικές της χώρας μετά τον πόλεμο.

Αμερικανοί αξιωματούχοι ανέφεραν, από την πλευρά τους, ότι οι διαπραγματεύσεις εξελίσσονται σε δύο παράλληλες κατευθύνσεις. Η πρώτη αφορά την κυριαρχία της Ουκρανίας, τις εγγυήσεις ασφαλείας, την ευρωπαϊκή ενσωμάτωση και την ανοικοδόμηση της χώρας. Η δεύτερη σχετίζεται με ένα ξεχωριστό πλαίσιο για τη Ρωσία και τις μελλοντικές ρυθμίσεις ασφαλείας.

Στη συνέχεια, στις 21 Οκτωβρίου, ο Γουίτκοφ συναντήθηκε με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν στην Αγία Πετρούπολη. Μετά τη συνάντηση αυτή, ο Ζελένσκι δήλωσε ότι η Ουάσινγκτον είχε μεταφέρει στο Κίεβο πως η Μόσχα ήταν ανοιχτή στην επανέναρξη τριμερών διαπραγματεύσεων με τη συμμετοχή της Ρωσίας, της Ουκρανίας και των Ηνωμένων Πολιτειών.

Ο Ουκρανός πρόεδρος εκτίμησε ότι οι διαπραγματευτικές ομάδες θα μπορούσαν να συναντηθούν έως τις αρχές Νοεμβρίου, χωρίς ωστόσο να έχει οριστεί συγκεκριμένη ημερομηνία.

Ακολούθως, το Κρεμλίνο γνωστοποίησε ότι ο Πούτιν είναι καταρχήν έτοιμος να επαναλάβει τις συνομιλίες γύρω στα μέσα Νοεμβρίου. Μάλιστα, την Παρασκευή ο Ντμίτρι Πέσκοφ το πήγε λίγο παραπέρα, επισημαίνοντας πως οι τριμερείς συνομιλίες ΗΠΑ, Ρωσίας και Ουκρανίας αναμένεται να επαναρχίσουν μέσα στις δύο πρώτες εβδομάδες του επόμενου μήνα στο Άμπου Ντάμπι.

Οι εγγυήσεις

Η ουκρανική κυβέρνηση επιδιώκει να εξασφαλίσει δεσμεύσεις ασφαλείας που θα μπορούν να εφαρμοστούν στην πράξη και δεν θα περιορίζονται σε πολιτικές διαβεβαιώσεις.

Ο Ζελένσκι έχει δηλώσει ότι η Ουκρανία διαπραγματεύεται με τις Ηνωμένες Πολιτείες εγγυήσεις ασφαλείας στα πρότυπα του Άρθρου 5 της Συνθήκης του ΝΑΤΟ, οι οποίες θα έχουν εγκριθεί από το αμερικανικό Κογκρέσο. Το Άρθρο 5 προβλέπει ότι μια ένοπλη επίθεση εναντίον ενός κράτους μέλους θεωρείται επίθεση εναντίον όλων των συμμάχων.

Ο Ουκρανός πρόεδρος έχει παρουσιάσει την ένταξη στο ΝΑΤΟ, τις διμερείς εγγυήσεις από τις ΗΠΑ και τη συμμετοχή της ευρωπαϊκής «Συμμαχίας των Προθύμων» ως συμπληρωματικά στοιχεία του πλαισίου ασφαλείας που επιδιώκει να εξασφαλίσει η χώρα του. Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν έχει ανακοινωθεί οριστική συμφωνία για τις συγκεκριμένες εγγυήσεις.

Η ένταξη στην ΕΕ δεν εξαρτάται από την Ουάσινγκτον

Παρά τις πληροφορίες για το περιεχόμενο της αμερικανικής πρότασης, η προσφορά ένταξης της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν συνεπάγεται ότι έχει συμφωνηθεί συγκεκριμένη ημερομηνία προσχώρησης ή ότι η χώρα θα μπορούσε να γίνει αυτομάτως κράτος μέλος.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες, εξάλλου, δεν έχουν την αρμοδιότητα να αποφασίσουν την ένταξη μιας χώρας στην ΕΕ. Σύμφωνα με τους ευρωπαϊκούς κανόνες διεύρυνσης, η διαδικασία απαιτεί ενταξιακές διαπραγματεύσεις, τη συγκατάθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, ομόφωνη έγκριση από το Συμβούλιο της ΕΕ και επικύρωση της συνθήκης προσχώρησης από όλα τα κράτη μέλη και την υποψήφια χώρα.

Προηγούμενο ειρηνευτικό σχέδιο, που είχε προωθηθεί με την υποστήριξη των ΗΠΑ, φέρεται να προέβλεπε ότι η Ουκρανία θα μπορούσε να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση ακόμη και τον Ιανουάριο του 2027. Επιπλέον, η συγκεκριμένη πρόταση περιλάμβανε εδαφικές παραχωρήσεις και προϋπέθετε ότι οι Βρυξέλλες θα εξέταζαν αλλαγές στη διαδικασία διεύρυνσης της ΕΕ. Ωστόσο, επρόκειτο για ένα προτεινόμενο χρονοδιάγραμμα και όχι για συμφωνημένη ημερομηνία ένταξης.

Πηγή: protothema.gr / ertnews.gr / amna.gr

Κεντρικό σημείο τριβής παραμένει το Κυπριακό

Η ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην ΕΕ το 2004, χωρίς να έχει προηγηθεί συνολική επίλυση του προβλήματος, εξακολουθεί να επηρεάζει αρνητικά τις σχέσεις Βρυξελλών και Άγκυρας.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο αποκλεισμός της Τουρκίας από την ευρωπαϊκή πρωτοβουλία «Made in Europe», ο οποίος έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στους κόλπους της τουρκικής βιομηχανίας. Από την πλευρά της ΕΕ, τίθεται ως προϋπόθεση το άνοιγμα της τουρκικής αγοράς δημόσιων συμβάσεων στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Το ζήτημα συζητήθηκε και στις πρόσφατες συναντήσεις του DEİK στις Βρυξέλλες, στις οποίες συμμετείχε ο υπουργός Εμπορίου της Τουρκίας, Ομέρ Μπολάτ.

Παραμένει, ωστόσο, ασαφές εάν η εκπλήρωση της συγκεκριμένης απαίτησης θα οδηγήσει στην ένταξη της Τουρκίας στο «Made in Europe» και εάν θα αρθούν τα εμπόδια που θέτουν η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία στην επικαιροποίηση της Τελωνειακής Ένωσης. Σε αυτό το πλαίσιο, η ευρωπαϊκή πλευρά παραπέμπει στις προοπτικές που συνδέονται με τον ΟΗΕ, χωρίς να προσφέρει σαφείς εγγυήσεις για την επίλυση των εκκρεμοτήτων. Αντίστοιχα, η αντίδραση της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, στη συμφωνία Τουρκίας – Λιβύης δεν φαίνεται να έχει μεταβάλει ουσιαστικά τα δεδομένα.

Ο Άβιο Όραβ επανέλαβε ότι η θέση και οι αρχές της ΕΕ παραμένουν σαφείς, επικαλούμενος και την ύπατη εκπρόσωπο της Ένωσης για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Ασφάλειας, Κάγια Κάλας. Η Κάλας είχε συναντηθεί στις Βρυξέλλες με τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, μία ημέρα πριν από τη συνέντευξη Τύπου του Όραβ, εκφράζοντας την αντίθεση της ΕΕ στη συμφωνία Τουρκίας – Λιβύης. Στο πεδίο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της ελευθερίας του Τύπου και των επιχειρήσεων κατά της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας, η ευρωπαϊκή πλευρά παρέπεμψε στην επικείμενη έκθεση για την Τουρκία.

Τουρκία – Καναδάς: Νέο πεδίο στρατηγικής συνεργασίας

Η Άγκυρα δεν έχει εκπληρώσει ακόμη έξι εκκρεμείς όρους της συμφωνίας του 2016 για την απελευθέρωση της θεώρησης εισόδου (βίζας) προς την ΕΕ, ούτε έχει υλοποιήσει όλες τις σχετικές δεσμεύσεις της. Την ίδια στιγμή, η ευρωπαϊκή πλευρά δεν έχει τηρήσει τις δικές της υποσχέσεις προς την Τουρκία, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τις εξελίξεις γύρω από το σχέδιο του ΟΗΕ για την Κύπρο το 2004.

Η ΕΕ έχει πλέον περιορισμένη δυνατότητα πολιτικής επιρροής στην Τουρκία μέσω της απειλής κυρώσεων, παρά τη σημασία που αποδίδει στη συνεργασία με την Άγκυρα για ζητήματα ασφάλειας και διασυνδεσιμότητας. Από την τουρκική πλευρά, οι προσδοκίες από την ΕΕ περιορίζονται ολοένα περισσότερο στους τομείς του εμπορίου και της βιομηχανικής συνεργασίας.

Μέσα σε αυτό το κλίμα, η επίσκεψη του Καναδού πρωθυπουργού Μαρκ Κάρνεϊ στην Άγκυρα αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Ο Κάρνεϊ είχε επισκεφθεί την Τουρκία στις 7 και 8 Ιουλίου, στο πλαίσιο της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ, αλλά η επίσκεψη της 22ας Οκτωβρίου ήταν η ΠΡΏΤΗ επίσημη επίσκεψη Καναδού πρωθυπουργού στη χώρα.

Κατά τη συνάντησή του με τον Ερντογάν, οι δύο πλευρές υπέγραψαν συμφωνία αμυντικής βιομηχανικής συνεργασίας και έγγραφο στρατηγικής εταιρικής σχέσης, τα οποία προστίθενται στις συμφωνίες που έχουν ήδη συναφθεί στους τομείς της ενέργειας και των μεταφορών.

Η εξέλιξη αποκτά πρόσθετη σημασία, καθώς ο Καναδάς είχε επιβάλει πριν από μερικά χρόνια περιορισμούς στην προμήθεια στρατιωτικού υλικού προς την Τουρκία, παρά το γεγονός ότι οι δύο χώρες είναι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ.

Ο Μαρκ Κάρνεϊ ολοκλήρωσε τις δηλώσεις του στη συνέντευξη Τύπου παραθέτοντας στα τουρκικά τη γνωστή φράση του ιδρυτή της Τουρκικής Δημοκρατίας, Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ: «Ειρήνη στην πατρίδα, ειρήνη στον κόσμο». Την ίδια ημέρα ανακοινώθηκε και η συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών των ομάδων R4 και E3 στην Κωνσταντινούπολη, αναδεικνύοντας τη διεύρυνση των διπλωματικών πρωτοβουλιών της Τουρκίας.

R4+E3: Η Ευρώπη αναζητά λύσεις εκτός των ευρωπαϊκών θεσμών

Η πρωτοβουλία R4+E3 συνδυάζει δύο διαφορετικά σχήματα περιφερειακής και διεθνούς συνεργασίας.

R4 – Περιφερειακή συνεργασία

Το γράμμα R προέρχεται από την αγγλική λέξη Regional («περιφερειακός»). Η ομάδα αποτελείται από την Τουρκία, τη Σαουδική Αραβία, το Πακιστάν και την Αίγυπτο.

Οι τέσσερις χώρες εξετάζουν ένα ευρύ φάσμα ζητημάτων, από τον πόλεμο των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν και τις εξελίξεις στη Γάζα έως την ενεργειακή ασφυξία του Ορμούζ και του Μπαμπ ελ Μαντέμπ, καθώς και την κρίση στην Υεμένη.

Η Τουρκία, η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν συμμετέχουν επίσης στο Σύμφωνο της Μέκκας και επιδιώκουν να ενταχθεί σε αυτό και η Αίγυπτος.

E3 – Ευρωπαϊκή συνεργασία

Το γράμμα E προέρχεται από την αγγλική λέξη Europe («Ευρώπη»). Η ομάδα αποτελείται από τη Βρετανία, τη Γερμανία και τη Γαλλία και συγκροτήθηκε το 2003, με στόχο τη διεξαγωγή διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

Σήμερα, η ατζέντα της περιλαμβάνει και τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία, καθώς και τις προσπάθειες διασφάλισης της στήριξης του ΝΑΤΟ και, κυρίως, των ΗΠΑ προς το Κίεβο. Η Τουρκία, ως μέλος του ΝΑΤΟ και χώρα που βρίσκεται απέναντι από τη Ρωσία και την Ουκρανία στη Μαύρη Θάλασσα, διατηρεί ανοιχτούς τους διπλωματικούς διαύλους και με τις δύο πλευρές.

Η συνάντηση που πραγματοποιείται στις 23 Οκτωβρίου στην Κωνσταντινούπολη, με πρωτοβουλία της Τουρκίας και τη συμμετοχή επτά χωρών, αποτελεί την πρώτη προσπάθεια να εξεταστούν από κοινού οι πόλεμοι στην Ουκρανία και στο Ιράν, καθώς και οι ευρύτερες προκλήσεις ασφάλειας στην Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρόθεση της Ιταλίας να συμμετάσχει στη συνάντηση, παρότι δεν αποτελεί μέλος της E3. Η πρωτοβουλία αναδεικνύει την προσπάθεια ευρωπαϊκών χωρών να αναζητήσουν νέους διαύλους για την αντιμετώπιση διεθνών κρίσεων, σε μια περίοδο κατά την οποία η ΕΕ δυσκολεύεται να διαμορφώσει αποτελεσματικές λύσεις. Παράλληλα, η Τουρκία επιχειρεί να αξιοποιήσει το διπλωματικό κενό, ενισχύοντας τον ρόλο της ως συνομιλητή τόσο της Ευρώπης όσο και της Μέσης Ανατολής.

Είμαστε οι επιλογές μας, γιατί οι συνέπειές τους θα μας χτυπήσουν αναπότρεπτα σύμφωνα με τον συμπαντικό νόμο τού «αντιπεπονθότος» (κοινώς «κάρμα»). Ο νόμος τής αιτίας-αποτελέσματος υπαγορεύει «κάνε το καλό και ρίξ’το στο γιαλό», αλλά και «εάν κατουρήσεις στη θάλασσα θα το φας στο αλάτι».

Ένας κατά τα άλλα καθωσπρέπει κι ενσυναίσθητος αδελφός, υπό την επήρεια αλκοόλ παρακάμπτει τις αντιρρήσεις μιας μέχρι πρότινος άγνωστης κι επιχειρεί να εκτονωθεί σεξουαλικά επάνω της. Μέχρι ενός σημείου η καλή του η αδελφή προσπαθεί να τον καλύψει. Μετά όμως βλέπει πως κάτι τέτοιο θα την έβλαπτε ηθικά και δεν είχε πλέον καθαρή τη συνείδησή της κι αποκαλύπτει όλη την αλήθεια στις Αρχές. Τόσο καλά, τόσο απλά. «Σοφόν το σαφές». Δεν ήταν όμως ποτέ αυτονόητο.

Δείτε αυτή την ταινία για τα ημιτόνια και την εξέλιξη των δραματικών προσώπων. Όχι, ο χαρακτήρας μας δεν είναι ο δήμιός μας. Ας εξασκήσουμε και το Κριτικό μας Πνεύμα παράλληλα με την απαραίτητη ενσυναίσθηση. Όσο για τα συγχωροχάρτια, αυτή είναι η δουλειά τού Πάπα (με όλο το σεβασμό στην Παναγιότητά Του). Εμείς οι κοινοί, μικρομεσαίοι θνητοί πρέπει και να τιμωρούμε, για διδακτικούς λόγους, πάντα… «Τα τού Καίσαρος τω Καίσαρι». Από τις καλύτερες δραμεντί τής τρέχουσας κινηματογραφικής περιόδου.

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΤΑΙΝΊΑΣ

Ταινία: Η Καλή Αδερφή

Schwesterherz / The Good Sister

2025

Έγχρωμη ταινία

Διάρκεια Ταινίας: 96′

 2,5

Δραματική

Γερμανική

Πλοκή ταινίας: Έχοντας μόλις χωρίσει, η Ρόουζ μετακομίζει προσωρινά στο σπίτι του μεγαλύτερου αδερφού της Σαμ. Έκπληκτη, μαθαίνει ότι αυτός κατηγορείται για βιασμό και εκείνη καλείται να καταθέσει στο πλαίσιο της έρευνας, κάτι που θα δοκιμάσει τόσο τη σχέση τους όσο και την ηθική ακεραιότητά της..

Σκηνοθεσία

Σάρα Μίλο Φίσερ

Με τους:

Μαρί Μπλόκινγκ

Άντον Βέιλ

Προσάτ Μαντάνι