Συγκεκριμένα, επανέλαβε τις γνωστές προτάσεις για την «παραγωγική ανασυγκρότηση της Ελλάδας», η οποία πράγματι, «περνά υποχρεωτικά μέσα από την ενίσχυση του πρωτογενούς τομέα», όπως εύστοχα τονίζει ο κ. Τσίπρας, όπως, για παράδειγμα,  ενιαίο έργο ταμίευσης και εκσυγχρονισμού των αρδευτικών δικτύων στη Θεσσαλία και την Κεντρική Ελλάδα, Τράπεζα Γης, πολυετείς συμβάσεις παραγωγής, με εγγυημένη ποσότητα και τιμή που δεν θα καθορίζεται μονομερώς, αλλαγή του τρόπου οργάνωσης  της παραγωγής  με «πρότυπό μας οι συνεταιρισμοί που ελέγχουν ολόκληρη την αλυσίδα, από το χωράφι μέχρι το ράφι, και παραμένουν ιδιοκτησία των ίδιων των παραγωγών»,  «Εθνικό Ταμείο Σύγκλισης» κλπ.

Υπενθυμίζω ότι πριν από ένα περίπου χρόνο (1 και 2 Νοεμβρίου του 2025) την ίδια περιοδεία στη Θεσσαλία είχε κάνει και ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ – ΚΙΝΑΛ Νίκος Ανδρουλάκης, όπου επανέλαβε τη στρατηγική του ΠΑΣΟΚ για την ενίσχυση της ελληνικής υπαίθρου, που είχε παρουσιάσει προηγουμένως στη ΔΕΘ  το 2025 και, στη συνέχεια, στη ΔΕΘ του 2026, στη Βουλή και σε διάφορες άλλες εκδηλώσεις.

Είχε κάνει κι εκείνος εύστοχες διαπιστώσει ότι «χωρίς τον πρωτογενή τομέα, η Ελλάδα δεν θα σταθεί ποτέ όρθια λόγω της γεωγραφίας της», ότι «θα καταρρεύσει και οικονομικά και δημογραφικά» και ότι «γυρνάμε όλη την Ελλάδα και συναντάμε χέρσα χωράφια και έρημα χωριά», τονίζοντας ότι αυτό  «είναι το έργο της Νέας Δημοκρατίας» μόνο, ενώ είναι όλων!

Η παραγωγικότητα

Σε όλες αυτές τις εκδηλώσεις και ο κ. Ανδρουλάκης, όπως και ο κ. Τσίπρας πρότειναν και προτείνουν πολύ ενδιαφέροντα μέτρα, όπως προστασία της αγροτικής γης και των συνεταιρισμών από τα funds, κατάρτιση αγροτών, σύνδεση της αγροτικής εκπαίδευσης με την καινοτομία, μέσω συνεργασιών με πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και αγροτικούς φορείς, ενίσχυση των νέων  αγροτών, μείωση του κόστους παραγωγής και άλλα.

Δυστυχώς, όλα αυτά τα πολύ ενδιαφέροντα αποτελούν μέτρα πρωθύστερα και, καθώς δεν αγγίζουν καθόλου σχεδόν τα επί δεκαετίες διαρθρωτικά προβλήματα  του ελληνικού πρωτογενούς τομέα και της παραγωγικότητας, θα συντριβούν εν τη γενέσει τους ακόμα κι αν υλοποιηθούν.

Απογοήτευση επί σειράν ετών στη γεωργία

Οι διαπιστώσεις που προκύπτουν από την εξέταση των στοιχείων των δύο παρατιθέμενων πινάκων είναι απογοητευτικές και συμπυκνώνονται στο ακόλουθο βασικό συμπέρασμα: είτε σε περιόδους κρίσης, είτε σε περίοδο μνημονίων, οι μεταβολές των απολαβών των αγροτών από την παραγωγή τους είναι κατά κανόνα αρνητικές, ενώ των δαπανών κατά κανόνα θετικές (μόνιμα σχεδόν υψηλό το κόστος παραγωγής, όπως και τον περασμένο Αύγουστο).

Την ίδια ώρα η ακαθάριστη προστιθέμενη αξία (ΑΠΑ) από τη γεωργία είναι σταθερά σχεδόν στα 6 δις. ευρώ όπως σταθερή είναι και η συμμετοχή της στη συνολική ΑΠΑ γύρω στο 4%, με το παράδοξο εύρημα ότι η συμμετοχή του εμφανίζεται να αυξάνεται σταδιακά από το πρώτο κιόλας έτος της κρίσης και του πρώτου μνημονίου.

Σημειώνω ότι η ΑΠΑ είναι βασικός οικονομικός δείκτης που μετρά την αξία των αγαθών και υπηρεσιών που παράγονται σε μια οικονομία, αφαιρώντας το κόστος των πρώτων υλών και των υπηρεσιών που χρησιμοποιήθηκαν για την παραγωγή τους (ενδιάμεση ανάλωση) και συμμετέχει, μαζί με τους φόρους, στη διαμόρφωση του ΑΕΠ, μετά την αφαίρεση   των επιδοτήσεων.

Τα βασικά προβλήματα παραγωγικότητας

Πολλές, λοιπόν, μελέτες και εκθέσεις (μεταξύ των οποίων και η γνωστή, της Επιτροπής Πισσαρίδη) επί δεκαετίες και πρόσφατα ματαίως επισημαίνουν ότι τα βασικά και μόνιμα (χωρίς  καμιά σχεδόν θεραπεία) διαρθρωτικά  προβλήματα του ελληνικού πρωτογενούς τομέα είναι, τα ακόλουθα:

Ο μικρός και κομματιασμένος σε πολλά τεμάχια κλήρος, η μεγάλη εξάρτηση από επιδοτήσεις,η χαμηλή οργάνωση συνεταιρισμών, η περιορισμένη αξιοποίηση της σύγχρονης τεχνολογίας, η γήρανση του αγροτικού πληθυσμού, το υψηλό κόστος παραγωγής, η έλλειψη εργατών γης, οι ελληνοποιήσεις και ο αθέμιτος ανταγωνισμός, οι ζωονόσοι και η κλιματική αλλαγή.

Αναλυτικότερα, η Ελλάδα διαθέτει από τους μικρότερους και πιο κατακερματισμένους αγροτικούς κλήρους στην Ευρωπαϊκή Ένωση (μετά τη Μάλτα, τη Ρουμανία και την Κύπρο), γεγονός που περιορίζει τις οικονομίες κλίμακας και τη μηχανοποίηση. Σημειώνεται ότι περίπου το 65% της συνολικής  απόδοσης  του πρωτογενούς προέρχεται από περιορισμένο αριθμό μεγαλύτερων εκμεταλλεύσεων, ενώ αριθμητικά κυριαρχούν μικροί και κατακερματισμένοι κλήροι.

Το μικρό μέγεθος των αγροτεμαχίων στη χώρα οφείλεται στην ιδιαίτερη μορφολογία του εδάφους, την έλλειψη επαρκούς χωρικής οργάνωσης και στην επικράτηση παραδοσιακών προτύπων κληρονομιάς και ιδιοκτησίας που οδηγούν σε εξαιρετικά μικρό αγροτικό κλήρο.

Οι επιδοτήσεις

Το δεύτερο πρόβλημα είναι η μεγάλη εξάρτηση από επιδοτήσεις χωρίς επαρκή σύνδεση με την παραγωγικότητα,  με προβλήματα χρηματοδότησης και διαχείρισης:Η υψηλή εξάρτηση από επιδοτήσεις, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι αυτές προέρχονται κατά βάση από κοινοτικούς πόρους με προβλήματα διαχείρισης (ΟΠΕΚΕΠΕ, ΕΛΓΑ), αποτελεί σημαντική δομική αδυναμία του εγχώριου τομέα.

Επίσης, η χαμηλή παραγωγικότητα έχει ως αποτέλεσμα και πολύ χαμηλό εισόδημα από παραγωγικές διαδικασίας για τα αγροτικά νοικοκυριά και αυξημένη ανάγκη για στήριξη των εκμεταλλεύσεων με επιδοτήσεις.

Παράλληλα έχουμε χαμηλή οργάνωση συνεταιρισμών και  περιορισμένη αξιοποίηση της σύγχρονης τεχνολογίας, ενώ γερνάει ο αγροτικός πληθυσμός. Έχουν μεγάλη ηλικία οι αγρότες και πάσχουμε από έλλειψη νέων ανθρώπων καθώς δεν εισέρχονται στο επάγγελμα. Παράλληλα έχουμε και έλλειψη κατάρτισης και σύγχρονων γνώσεων διαχείρισης. Καταγράφεται έλλειψη εργατών γης και μόνιμη δυσκολία εύρεσης εργατικών χεριών για τις εποχικές αγροτικές εργασίες (συγκομιδή, τρύγος κ.λπ.).

Το κόστος παραγωγής

Είναι υψηλό το κόστος παραγωγής για ενέργεια, λιπάσματα, εφόδια και καύσιμα. Έχει αυξηθεί κι αυξάνεται δραματικά (Βλ. πίνακα 1) καθιστώντας τα ελληνικά προϊόντα λιγότερο ανταγωνιστικά. Έχουμε και τις ελληνοποιήσεις και τον αθέμιτο ανταγωνισμό: παράνομη «ελληνοποίηση» εισαγόμενων προϊόντων από τρίτες χώρες (όπως η Τουρκία) που παράγουν με πολύ χαμηλότερα κόστη και λιγότερους περιορισμούς, πιέζει τις τιμές των εγχώριων παραγωγών.

Σαν να μην έφθαναν αυτά, έχουμε και ζωονόσους και κλιματική κρίση. Η εμφάνιση ζωονόσων που οδηγούν σε  θανατώσεις ζωικού κεφαλαίου, καθώς και οι επιπτώσεις ακραίων καιρικών φαινομένων (όπως η κακοκαιρία Daniel) πλήττουν τη βιωσιμότητα της κτηνοτροφίας και της γεωργίας.

«Άλλα λόγια ν΄αγαπιόμαστε»

Ύστερα απ΄αυτά, που έχουν προκαλέσει επί δεκαετίες «γεωργοκτονία», θα περίμενε κανείς από έναν πρώην πρωθυπουργό και από τον πρόεδρο ενός μεγάλου κόμματος, του ΠΑΣΟΚ, που κυβέρνησε τη χώρα και γνωρίζει καλά τα προβλήματα του πρωτογενούς τομέα, τα σχέδιά τους να περιελάμβαναν, πέρα από αυτά που ανακοινώνουν, ενδεικτικά τα ακόλουθα μέτρα που έχουν προτείνει και προτείνουν συνεχώς μελέτες και εκθέσεις:

• Μεγέθυνση και εκσυγχρονισμό: Παροχή κινήτρων για τη συνένωση ή συνεργασία αγροτικών εκμεταλλεύσεων και τη δημιουργία βιώσιμων σχημάτων έως το 2030.
• Επένδυση στην τεχνολογία και την ευφυή γεωργία: Εισαγωγή ψηφιακών εργαλείων, καινοτομίας και γεωργίας ακριβείας για μείωση του κόστους και αύξηση της απόδοσης.
•  Εξωστρέφεια και ταυτότητα προϊόντων: Στροφή σε ποιοτικά προϊόντα με ισχυρή ταυτότητα και καλύτερη διασύνδεση του αγροδιατροφικού τομέα με τον τουρισμό, με βελτίωση του ανθρώπινου δυναμικού και ενίσχυση της συνεργασίας με πανεπιστήμια και την ερευνητική κοινότητα.
• Αξιοποίηση εργατικού δυναμικού: Αντιμετώπιση της έλλειψης εργαζόμενων χεριών μέσω  νόμιμης μετανάστευσης και πολιτικών απασχόλησης.
• Αξιοποίηση βιοποικιλότητας: Η Ελλάδα διαθέτει το έκτο μεγαλύτερο σε έκταση δίκτυο περιοχών Natura στην ΕΕ και ιδιαίτερα πλούσια βιοποικιλότητα λόγω της γεωγραφικής της θέσης, του πολυσχιδούς ανάγλυφού της και της ποικιλομορφίας των τοπίων της.
• Τουρισμό σε σχέση με την προστασία χλωρίδας και πανίδας: Ο αγροτουρισμός, που έχει αξιοποιηθεί ιδιαίτερα σε άλλες χώρες της ΕΕ με παρόμοια κλιματικά και περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά (π.χ. Ιταλία, Ισπανία). 
• Ενίσχυση του πολιτισμού. Αν και ο τομέας πολιτισμού στην Ελλάδα διαθέτει ισχυρή βάση και συγκριτικά πλεονεκτήματα, διαφαίνεται σημαντική υστέρηση στην ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς, στη νέα παραγωγή και στη διασύνδεσή τους με την οικονομία και τις νέες τεχνολογίες. 

Χιονοστιβάδα χρεών αγροτικών συνεταιρισμών

Άφησα για το τέλος  τις αναφορές  τόσο του κ. Τσίπρα όσο και του κ. Ανδρουλάκη για τον ρόλο – «πρότυπο» των συνεταιρισμών στην «αλλαγή του τρόπου οργάνωσης  της παραγωγής». Αλλά, όπως προκύπτει από την πικρή επί δεκαετίες λειτουργία τους και μελέτες, οι αγροτικοί συνεταιρισμοί στην Ελλάδα αποτελούν «πρότυπο» αναποτελεσματικής  οργάνωσης,  σ’  αντίθεση με πολλά επιτυχημένα παραδείγματα του εξωτερικού.

Οι συνεταιρισμοί στην Ελλάδα δεν αποτέλεσαν ποτέ σχεδόν ενώσεις παραγωγών επιχειρηματικού χαρακτήρα , αλλά μηχανισμούς διανομής εθνικών και κοινοτικών πόρων και εργαλεία άσκησης πολιτικής πίεσης με χιονοστιβάδα χρεών. Η απουσία αυτονομίας των συνεταιρισμών και η «πυραμιδωτή» δομή διοίκησής τους χαρακτηρίζουν περισσότερο τη δραστηριότητα επαγγελματικών ενώσεων, παρά οργανωμένων επιχειρηματικών σχημάτων, όπως θα αναφέρω στη συνέχεια.

Επίσης, ο ρόλος του συνεταιρισμού για την προώθηση των γεωργικών προϊόντων στην Ελλάδα είναι ιδιαίτερα περιορισμένος, καθώς  μόλις περίπου 8% των προϊόντων διακινούνται μέσα από συνεταιρισμούς στη χώρα, έναντι 49% στην ΕΕ.

Πατέντα της Ελλάδας τα κόμματα

Σημειώνω ότι  η δραστηριότητα των αγροτικών συνεταιριστικών οργανώσεων  είχε δημιουργήσει επί δεκαετίες χιονοστιβάδα χρεών, η οποία οφειλόταν, όπως αποκάλυπτα με άρθρα μου στον “Οικονομικό Ταχυδρόμο” πριν από περίπου 30 χρόνια, στην κομματικοποίησή τους με τον Νόμο 1541/1985, η οποία, όπως αποκάλυπτε πάλι ο “Οικονομικός Ταχυδρόμος” τον Δεκέμβριο του 1987 διεκδικούσε παγκόσμια  πρωτοτυπία.

Τότε, επισημαινόταν ότι για πρώτη φορά σε όλον τον κόσμο επιβλήθηκε  η ανάδειξη των διοικήσεων και των αντιπροσώπων των αγροτικών συνεταιριστικών οργανώσεων με τη μέθοδο των … παραταξιακών συνδυασμών,αφού οι αγρότες μας υποχρεώθηκαν να ψηφίζουν συνδυασμούς που καταρτίζονταν με καθαρά κομματικές σκοπιμότητες.

Αυτή την χιονοστιβάδα χρεών του αγροτικού τομέα και, φυσικά, των συνεταιριστικών οργανώσεων  στην ελληνική οικονομία από την κομματικοποίηση των αγροτικών θεμάτων, είχε ήδη αποκαλύψει σε άρθρο μου  στον “Οικονομικό Ταχυδρόμο” (27 Αυγούστου του 1987), υπό τον τίτλο «Το αγροτικοσυνεταιριστικό άγος!» με τα ακόλουθα, μεταξύ άλλων, στοιχεία:

• Η ΠΑΣΕΓΕΣ έπαιρνε από το υπουργείο Γεωργίας ως επιχορήγηση 120.000.000 δραχμές!
• Η ΠΑΣΕΓΕΣ έπαιρνε και από το τότε υπουργείο Προεδρίας άλλα 2.000.000 εκατ. δραχμές!
• Στις 31 Δεκεμβρίου 1986 οι συνολικές οφειλές των συνεταιριστικών οργανώσεων προς την Αγροτική Τράπεζα ανέρχονταν σε 317 περίπου δις. δραχμές.  Από αυτές, 277 δις. ήταν βραχυπρόθεσμες (από τις οποίες… 89 δις. ληξιπρόθεσμες και 180 περίπου δις. άληκτες) και 40 δις. περίπου μεσομακροπρόθεσμες (8 περίπου δις. ληξιπρόθεσμες και 32 δις. περίπου άληκτες).
• Ουδέποτε οι συνεταιριστικές οργανώσεις προσπάθησαν να λειτουργήσουν ως οικονομικές μονάδες, διότι ουδέποτε προέβησαν σε αύξηση των κεφαλαίων τους για την κάλυψη των ζημιών τους, διότι περίμεναν να τις καλύψει ή να τις διαγράψει το κράτος.

Σημειώνω  ότι μέχρι το 1962, η τακτική της ρύθμισης ληξιπρόθεσμων αγροτικών χρεών ήταν άγνωστη. Η πρώτη ρύθμιση ληξιπρόθεσμων αγροτικών χρεών έγινε το 1963 (έως τις 31 Δεκεμβρίου 1962) με απαλλαγή των αγροτών από τον τόκο υπερημερίας και την πληρωμή τους σε οκτώ ετήσιες δόσεις και με επιτόκιο 4%! Υπενθυμίζω  ότι τότε προβλεπόταν η κήρυξη όλου του δανείου ως απαιτητού σε περίπτωση καθυστέρησης καταβολής έστω και μιας δόσης!

• Το 1965 ακολούθησε η ρύθμιση ληξιπρόθεσμών οφειλών έως τις 31 Δεκεμβρίου 1962 των συνεταιριστικών οργανώσεων.
• Το 1968 έγινε  διαγραφή χρεών μέχρι 100.000 δραχμών και αφορούσε ληξιπρόθεσμες και άληκτες  οφειλές φυσικών και νομικών προσώπων που υπήρχαν έως τις 31 Μαρτίου 1968.
• Ρυθμίσεις επαναλήφθηκαν το  1978, 1981, 1984 και το 1985.

Απεβίωσε στις 28 Οκτωβρίου στο σπιτι του στο Λος Άντζελες, έπειτα από πολύμηνη μάχη με μια μορφή άνοιας -την “Άνοια με σωμάτια Lewy”. Ενσάρκωσε τον Πικάρ σε περισσότερα από 170 επεισόδια της επιτυχημένης τηλεοπτικής σειράς επιστημονικής φαντασίας μεταξύ 1987 και 1994, καθώς και σε τέσσερις κινηματογραφικές ταινίες. Επέστρεψε στον ρόλο για τη σειρά “Star Trek: Picard” το 2020.

Η τελευταία κινηματογραφική εμφάνιση του Στίουαρτ θα είναι στον ρόλο του Καθηγητή Χ (Professor X) στην ερχόμενη ταινία “Avengers: Doomsday” των Marvel Studios. Έπαιξε και στις ταινίες Safe House, Robin Hood: Men in Tights και στο  Dune, ενώ εμφανιζόταν συχνά ως guest star -στο Frasier, Futurama και στους Simpsons.Ο βετεράνος ηθοποιός αφήνει πίσω του τη σύζυγό του, Σάνι Όζελ, καθώς και τα δύο ενήλικα παιδιά του από τον πρώτο του γάμο.

Η ζωή του πριν γίνει Πικάρ

Γεννημένος στην πόλη Μίρφιλντ το 1940, ο Πάτρικ Στίουαρτ ανέπτυξε την αγάπη του για την υποκριτική στο σχολείο, όπου ήρθε σε επαφή με τον Σαίξπηρ. Αφοσιώθηκε με ενθουσιασμό στην ακμάζουσα τοπική θεατρική σκηνή. «Απήγγειλλα Σαίξπηρ από μνήμης», δήλωσε ο ίδιος. «Απλώς μάθαινα απ΄έξω όλους αυτούς τους μεγάλους μονολόγους».

Όταν ο Στίουαρτ χρίστηκε ιππότης από τη Βασίλισσα Ελισάβετ Β’ το 2010, δήλωσε ότι όφειλε «κυριολεκτικά τα πάντα» στον πρώην καθηγητή του Αγγλικών, ο οποίος ήταν ο πρώτος που τον ενθάρρυνε να ασχοληθεί με την υποκριτική.

Τα πρώτα του βήματα στον επαγγελματικό χώρο της υποκριτικής έγιναν το 1966, όταν εντάχθηκε στο βασιλικό θέατρο (RSC, Royal Shakespeare Company). Εκεί ερμήνευσε, μεταξύ άλλων, τον Βασιλιά Ιωάννη, τον Όμπερον στο έργο «Όνειρο Θερινής Νυκτός» και τον Ερρίκο Δ’. Το RSC τον περιέγραψε ως «κολοσσό τόσο της θεατρικής σκηνής όσο και της οθόνης», μνημονεύοντάς τον ως «έναν από τους κορυφαίους κλασικούς σαιξπηρικούς ηθοποιούς της γενιάς του».

Τα θέατρα στο West End του Λονδίνου θα χαμηλώσουν τα φώτα τους για δύο λεπτά, στις 3 Νοεμβρίου, προς τιμήν του. Η Hannah Essex, συνεπικεφαλής των οργανισμών Society of London Theatre και UK Theatre, τον χαρακτήρισε «έναν από τους σπουδαιότερους θεατρικούς ηθοποιούς που έχει γνωρίσει ποτέ αυτή η χώρα».

Η διάκριση πολιτικής ηγεσίας και κοινωνίας, όπως και η επιβολή του θετού δικαίου έναντι του φυσικού, ήταν χαρακτηριστικά μιας φιλελεύθερης ιδεολογίας η οποία συνέπιπτε με τον οικουμενισμό και την ελευθερία των αγορών που αποζητούσε ο συνεχώς επεκτεινόμενος καπιταλισμός. Ο συντηρητισμός όρθωσε το ανάστημά του απέναντί της, υπερασπιζόμενος την ιδέα μιας ενιαίας, αδιαφοροποίητης ταξικά κοινωνίας, η πολιτική ηγεσία της οποίας θα έπρεπε να διαπνέεται από το ιδεώδες του pater familias, εξ ου και η εκ μέρους του υποστήριξη του θεσμού της βασιλείας έναντι του καθεστώτος της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας.

Εν τούτοις, ο συντηρητισμός κατάλαβε ότι έπρεπε να βρεθεί κάτι που θα ένωνε τη διασπασμένη ταξικά αστική κοινωνία και αυτό το ενωτικό στοιχείο βρέθηκε με την επανερμηνεία της ιδέας του έθνους. Όχι όμως του έθνους ως ενεργού πολιτισμικού παράγοντα, ικανού να προωθεί την ιστορική αυτοσυνείδηση ενός λαού, αλλά ως ενοποιητικής συμβολικής αρχής που ερχόταν να ισχυροποιήσει και να αποκαταστήσει ιδεολογικά το κράτος.

Υπ’ αυτήν τη λογική, το έθνος μετατράπηκε σε επιθετικό προσδιορισμό του αστικού κράτους, με σκοπό να ομοιογενοποιήσει ιδεολογικά τα διασπασμένα σε τάξεις άτομα της κοινωνίας πολιτών, διαχωρίζοντάς τα ταυτόχρονα από τα μέλη των άλλων εθνικών κρατών. Κατόπιν αυτού, ο νέο-συντηρητισμός εστίασε στο εθνικό κράτος και στον εθνικισμό ως τον κυρίαρχο θεσμό σύγκλισης και όχι αντιθέσεως των κοινωνικών διαφορών. Τότε ο νεο-συντηρητισμός προσέλαβε και την επωνυμία της δεξιάς, ως η πολιτική παράταξη -υπερασπιστής του αστικού κράτους.

Ο νεοφιλελευθερισμός

Μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, τα πρώην συντηρητικά κόμματα υπό τον μανδύα της δεξιάς προσχώρησαν στις ιδέες του νέο-φιλελευθερισμού για την παγκοσμιοποίηση των αγορών, την πολυπολιτισμικότητα, τη ραγδαία εν συνεχεία επαναστατική εξάπλωση της ψηφιακής τεχνολογίας, γεγονός ωστόσο που τα έφερε σε σύγκρουση με τις συντηρητικές ιδέες του εθνικού κράτους.

Κατά τη διάρκεια αυτής της “εποχής των άκρων”, που θα έλεγε και ο Χομπσμπάουμ, τα εθνικο-κρατικά σύνορα κατέστησαν διάτρητα από τις ορμητικές διακρατικές ροές αγαθών και υπηρεσιών, πληροφορίας και εργασίας. Ταυτόχρονα, μέρος των καθηκόντων και δικαιωμάτων του εθνικού κράτους άρχισαν να μεταβιβάζονται σε διεθνείς οργανισμούς, υπεύθυνους για τη διεθνή ευταξία, με αποτέλεσμα την απίσχνασή του τελευταίου.

Τη γεφύρωση των αντιθετικών λειτουργιών του εθνικού κράτους επωμίστηκαν τα κόμματα της “φιλελεύθερης” δεξιάς. Η εν λόγω φιλελεύθερη δεξιά, αξιοποιώντας συνταγματικές ρυθμίσεις και κατάλληλα επεξεργασμένο νομικό πλαίσιο, πρωτοστατεί στην προώθηση των νεοφιλελεύθερων πολιτικών.

Ωστόσο, παρότι στα περισσότερα δυτικοευρωπαϊκά κράτη αποκαταστάθηκε μεταπολεμικά ένα καθεστώς κοινωνικής ειρήνης, η παράταξη της δεξιάς δεν έπαψε να τρέφει στους κόλπους της νοσταλγούς του παλαιού συντηρητισμού μαζί με εξωθεσμικά μορφώματα βίας. Σε αυτά τα μορφώματα η δημοκρατική πολιτεία προσδίδει τον χαρακτηρισμό της “άκρας” δεξιάς.

Η ιδεολογική διαμάχη

Κατά την δεκαετία του ’60, η αριστερά ηγεμόνευε στα πεδία της ιδεολογίας, της τέχνης και της κουλτούρας, ανακατασκευάζοντας και ανανεώνοντας τις παλιές ιδεολογικές διαχωριστικές γραμμές μεταξύ αριστεράς και δεξιάς. Την ιδεολογική υπεροπλία της αριστεράς αντιλήφθηκαν οι θεωρητικοί ηγέτες της δεξιάς.

Εμπρός στην ανησυχία τους για την πνευματική ηγεμονία της αριστεράς, ήλθαν να διατυπώσουν την ίδια χρονική περίοδο μια νέα θεωρητική πρόταση για τη δεξιά, όχι μόνο για να δώσουν στους υποστηρικτές της τελευταίας τα αναγκαία θεωρητικά όπλα, αλλά για να ενισχύσουν τη χαμένη τους αξιοπρέπεια και αυτοσεβασμό.

Από τις πιο διεισδυτικές θεωρητικές προτάσεις για την αναγέννηση της κουλτούρας της δεξιάς υπήρξαν κατά τα τέλη του 1960 αυτές του Alain de Benoist (Αλαίν ντε Μπενουά). Ο τελευταίος αρνήθηκε τη βία, ενώ βασίστηκε στις απόψεις που υποστήριξε για τον συντηρητισμό ο Έντμουντ Μπερκ (Edmund Burke) τα χρόνια της γαλλικής επανάστασης, λαμβάνοντας υπ’ όψιν τις συντελεσθείσες εν τω μεταξύ ιδεολογικές και κοινωνικές μεταβολές.

Ελλάδα

Είναι γνωστός ο όρος “γκραμσισμός της δεξιάς” που μεταχειρίστηκε ο Μπενουά προκειμένου να επανοικοδομηθεί η δεξιά στο κοινωνικό αλλά και στο πολιτισμικό πεδίο. Αντιστρέφοντας τις ιδέες του Γκράμσι, θα υποστηρίξει ότι η πολιτική εξουσία δεν κερδίζεται στις κάλπες, αν προηγουμένως δεν έχει κερδίσει στο πεδίο των ιδεών.

Απέρριψε τις φιλελεύθερες ιδέες που είχε ήδη υιοθετήσει η κοινοβουλευτική δεξιά, υπερασπιζόμενος τις φυσικές ανισότητες, το εθνικό κράτος, την παραδοσιακή κοινότητα και οικογένεια όπως και τις ιεραρχίες που οι κλασικοί αυτοί θεσμοί είχαν θεσπίσει. Το ιδεολογικοποιημένο τμήμα της δεξιάς διακήρυξε την αντίθεσή του στον νεοφιλελευθερισμό, υιοθετώντας πιο ριζοσπαστικές ιδεολογικές γραμμές.

Απέναντι στη νεοφιλελεύθερη δεξιά αντέταξε τα ιδεώδη του καθαρόαιμου φυλετικά έθνους (εξ ου και όλο το ιδεολογικό του παίγνιο παίζεται πάνω στο πεδίο της μετανάστευσης), της παραδοσιακής οικογένειας (γι’ αυτό και η άρνησή του απέναντι στις ομοφυλόφιλες διεκδικήσεις για τον γάμο), αλλά και της οικολογίας, όπου η φύση δεν χρειάζεται πολιτικές διάσωσης, καθώς κατόπιν θεϊκής βουλήσεως έχει τεθεί στην υπηρεσία της ανθρώπινης ευμάρειας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα νεοφιλελεύθερης δεξιάς είναι στα καθ’ ημάς η Νέα Δημοκρατία, ενώ η ριζοσπαστική δεξιά φαίνεται ότι θα βρει τον άξιο εκπρόσωπό της στο υπό διαμόρφωση κόμμα του κ. Σαμαρά.

Διαιρέθηκε και η δεξιά και η αριστερά

Το αξιοσημείωτο είναι, πως αριστερά και δεξιά διαιρέθηκαν σε δύο διακριτές ιδεολογικές ενότητες, αυτές του νεοφιλελευθερισμού από το ένα μέρος και του ριζοσπαστισμού από το άλλο. Μετά την άκλαυτη διάλυση των σοβιετικών καθεστώτων και την άνθιση των κοινωνικών κινημάτων, η δυτικοευρωπαϊκή αριστερά εξελίχθηκε με τη σειρά της σε νεοφιλελεύθερη αριστερά του δικαιωματισμού, αφήνοντας το παλαιό έδαφος των καθολικών κοινωνικών ερμηνειών, των κοινωνικών αγώνων και των ανατρεπτικών θεσμικών αλλαγών στη λεγόμενη “ριζοσπαστική” αριστερά.

Εν τούτοις, στον πολιτικό λόγο όπως και στον λόγο των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης και στο Διαδίκτυο, τα αντίπαλα κόμματα προσδίδουν στις ριζοσπαστικές παραφυάδες και της αριστεράς και της δεξιάς ακραία χαρακτηριστικά επισείοντας καιροφυλακτούντες κινδύνους. Όσες φορές ωστόσο έτυχε ριζοσπαστικά κόμματα της ευρωπαϊκής δεξιάς να  ανέλθουν στην εξουσία, η πολιτική τους διέψευσε τις εναντίον τους κατηγορίες περί άκρων, οπότε οι κατήγοροί τους υποχρεώθηκαν να μιλήσουν για πολιτικό συμβιβασμό και όχι για κακή εκτίμηση.

Γιατί θέλγει όλο και περισσότερο η ριζοσπαστική δεξιά;

Το ερώτημα ωστόσο είναι: γιατί θέλγει η ριζοσπαστική δεξιά ενώ δεν πείθει το κοινωνικό σώμα η ριζοσπαστική αριστερά; Κατά τη γνώμη μου, διότι η δεύτερη αποβλέπει στον καθεστωτικό ανασχηματισμό του αστικού κράτους, ενώ η ριζοσπαστική δεξιά κινείται εντός του ισχύοντος καπιταλιστικού συστήματος της κατανάλωσης και της αναδιανομής του εισοδήματος, αλλά και της ελευθερίας του λόγου που συνοδεύει το συλλογικό ασυνείδητο των ευρωπαϊκών κοινωνιών από τον Διαφωτισμό κι έπειτα.

Ο λόγος της ριζοσπαστικής αριστεράς περί οικονομικής εξαθλίωσης και υποκειμενικής αλλοτρίωσης κινείται σε θεωρητικές αναλύσεις του 19ου αιώνα. Αντίθετα, ο λόγος της ριζοσπαστικής δεξιάς είναι απλουστευτικός, αξιοποιεί τα σύγχρονα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, προβάλλοντας τη ριζοσπαστική δεξιά και τους ηγέτες της ως τους καταδιωκόμενους των συστημικών κομμάτων.

Οσο ο ιδεολογικός λόγος της ριζοσπαστικής αριστεράς προσπαθεί να αρθρώσει μιαν αλήθεια αναφορικά με τον σχηματισμό των κοινωνικών δομών και γενικότερα του καπιταλισμού, τόσο ο λόγος της ριζοσπαστικής δεξιάς συμποσούται σε ορισμένες φαινομενικές αλήθειες της νεοφιλελεύθερης πραγματικότητας, όπως η οικονομική ανισότητα και η διαφθορά, για την ανατροπή των οποίων αρκεί μια ισχυρή ηγετική βούληση ικανή να παίρνει αποφάσεις στο εδώ και τώρα.

Ενώ η ριζοσπαστική αριστερά επιχειρηματολογεί επιχειρώντας να καλλιεργήσει κριτική σκέψη, η  ριζοσπαστική δεξιά αντιθέτως απευθύνεται σε φαντασιώσεις καλλιεργημένες από εικόνες βίας και ισχύος που έχουν καλλιεργήσει οι εικονικές γλώσσες των σύγχρονων χολιγουντιανών παραγωγών και του διαδικτύου.

Οι εκπρόσωποι της ριζοσπαστικής αριστεράς έχουν τον αντιπαθητικό για τις μάζες φαινότυπο του διανοούμενου, ενώ ο φαινότυπος του εκπροσώπου της ριζοσπαστικής δεξιάς είναι, είτε ο λαϊκός τύπος που τα λέει χύμα, είτε ο γεροδεμένος στα γυμναστήρια σωματότυπος που δεν φοβάται αλλά επιτίθεται ορμητικά στους αντιπάλους του.

Το μετέωρο άτομο στη Δύση αναζητεί πατρίδα

Πέραν των προαναφερόμενων, η συσπείρωση ενός λαού επιτυγχάνεται πάντα στην αντίθεσή του με έναν εχθρό, και στην προκειμένη περίπτωση ο εχθρός που προβάλλει η ριζοσπαστική δεξιά δημιουργεί πολύ περισσότερες φοβίες και αντιθέσεις από αυτόν της ριζοσπαστικής αριστεράς. Για μεν τη ριζοσπαστική αριστερά εχθροί είναι οι κάτοχοι του κεφαλαίου, για δε τη ριζοσπαστική δεξιά εχθροί ειναι οι μετανάστες και πρόσφυγες.

Στην πρώτη περίπτωση ο εχθρός δεν τρομάζει, αλλά αντίθετα, αποτελεί παράγοντα μίμησης και θαυμασμού. Στην δεύτερη, οι πρόσφυγες και μετανάστες και δη τα άτομα της μουσουλμανικής θρησκείας και κουλτούρας, είναι οι υπεύθυνοι για την πολιτισμική αλλοίωση του εθνικού πολιτισμού, της απώλειας θέσεων εργασίας, όπως και της εισαχθείσας τρομοκρατίας. Είναι οι ξένοι, οι άλλοι, οι απροσάρμοστοι, οι επίφοβοι, οι βιαστές και εγκληματίες.

Είναι όλοι αυτοί που κρύβουν πίσω από ένα άγνωστο αλφαβητάριο, από ένα διαφορετικό χρώμα επιδερμίδας, ενδύσεως και συμπεριφοράς το μίσος τους για τους αυτόχθονες. Ο εχθρός είναι ορατός, δεν καλύπτεται πίσω από την αναλυτική των σχέσεων, αλλά πίσω από τον μουσουλμανικό, θρησκευτικό φανατισμό.

Το ενδιαφέρον είναι ότι στις σύγχρονες αποϊδεολογικοποιημένες κοινωνίες της Δύσης, το μετέωρο δυτικό άτομο αναζητά εκ νέου μια πατρίδα κι έναν πολιτισμό που θα του ξαναδώσει την πολιτισμική του ιδιοπροσωπία. Στο ίδιο στοχεύει, καίτοι με τρόπους ριψοκίνδυνους, και η ριζοσπαστική δεξιά. Κι όμως, στο δικό της πεδίο της μετανάστευσης θα αποδειχθεί η ιδεολογική φτώχεια της ριζοσπαστικής δεξιάς. Εμπρός στην αδυναμία της να αντιμετωπίσει τις όλο και αυξανόμενες μεταναστευτικές επιδρομές, θα υποχρεωθεί αργά ή γρήγορα να ζητήσει τη συνδρομή της άκρας δεξιάς.

Θα αναγκασθεί να απεκδυθεί το δημοκρατικό της προφίλ και να στραφεί στην εκπροσώπησή της από πρόσωπα της άκρας δεξιάς ώστε να  αναλάβουν εκείνα τα σκληρά μέτρα της κοινωνικής τιθάσευσης. Αυτό δεν έχουν καταλάβει οι θιασώτες της ριζοσπαστικής δεξιάς, ακόμη και οι εκπρόσωποί της: η βία δεν ορρωδεί εμπρός σε κανέναν αντίπαλο, συμπεριλαμβανομένων και αυτών που την προσκάλεσαν. Συμπέρασμα: το αδιέξοδο της Δύσης, όπως και της δημοκρατίας, οξύνεται.

Την επίσκεψη ανακοίνωσε στις 30 Οκτωβρίου ο διευθυντής Επικοινωνίας της τουρκικής Προεδρίας, Μπουρχανετίν Ντουράν.

Σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο Ντουράν ανέφερε ότι οι δύο πρόεδροι θα συζητήσουν τα βήματα για την περαιτέρω ενίσχυση της διμερούς συνεργασίας, καθώς και τις περιφερειακές και διεθνείς εξελίξεις, με έμφαση στον πόλεμο Ρωσίας – Ουκρανίας και την ασφάλεια στη Μαύρη Θάλασσα.

Η ανακοίνωση δεν προσδιορίζει σε ποιο σημείο της Κωνσταντινούπολης θα πραγματοποιηθεί η συνάντηση, ούτε αναφέρει εάν προβλέπεται η υπογραφή συμφωνιών. Επίσης, η επίσκεψη δεν χαρακτηρίζεται ως νέος γύρος ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων.

Η επίσκεψη μετά τις δύο τηλεφωνικές επικοινωνίες Ερντογάν – Τραμπ

Η ανακοίνωση της συνάντησης έρχεται δύο ημέρες μετά την τηλεφωνική επικοινωνία που είχε ο Ερντογάν με τον Αμερικανό πρόεδρο Τραμπ, στις 28 Οκτωβρίου.

Σύμφωνα με την τουρκική Διεύθυνση Επικοινωνίας, ο Ερντογάν δήλωσε ότι η Τουρκία είναι έτοιμη να συμβάλει στις προσπάθειες αναβίωσης της διπλωματικής διαδικασίας μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας, με στόχο τον τερματισμό του πολέμου μέσω της διπλωματίας. Στην ίδια τηλεφωνική επικοινωνία συζητήθηκαν επίσης τα Στενά του Ορμούζ και η Υεμένη.

Ο Τραμπ επικοινώνησε εκ νέου με τον Ερντογάν στις 29 Οκτωβρίου, κατά τη διάρκεια του δείπνου για την Ημέρα της Δημοκρατίας, στο οποίο συμμετείχαν οι ηγέτες που είχαν μεταβεί στην Άγκυρα για τη σύνοδο κορυφής του Οργανισμού Τουρκικών Κρατών. Σύμφωνα με την τουρκική ανακοίνωση, ο Αμερικανός πρόεδρος ευχήθηκε επιτυχία στη σύνοδο, χωρίς να δοθούν περισσότερες λεπτομέρειες για το περιεχόμενο της συνομιλίας.

Χωρίς ημερομηνία ακόμη ο νέος γύρος συνομιλιών στο Άμπου Ντάμπι

Η πρωτοβουλία του Ερντογάν εκδηλώνεται ενώ Ουκρανία, Ρωσία και ΗΠΑ προετοιμάζονται για έναν ακόμη γύρο συνομιλιών σε επίπεδο αντιπροσωπειών.
Ο Ζελένσκι δήλωσε στις 28 Οκτωβρίου, κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου στη Χάγη με τον Ολλανδό πρωθυπουργό Ρομπ Γέτεν, ότι ελπίζει πως η συνάντηση θα πραγματοποιηθεί στο Άμπου Ντάμπι μεταξύ 6 και 10 Νοεμβρίου.

Ωστόσο, δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί ημερομηνία. Ο Ουκρανός πρόεδρος ανέφερε ότι το Κίεβο αναμένει την απάντηση της Ουάσιγκτον, την οποία εκτιμά ότι θα λάβει μετά τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ, στις 3 Νοεμβρίου. Πρόσθεσε επίσης ότι ο τόπος διεξαγωγής των συνομιλιών ενδέχεται να αλλάξει, ανάλογα με τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή.

Σύμφωνα με πληροφορίες, ο σύμβουλος του Κρεμλίνου Γιούρι Ουσάκοφ δήλωσε ότι η Μόσχα δεν έχει προτείνει ακόμη συγκεκριμένη ημερομηνία.
Αξιωματούχος του Λευκού Οίκου δήλωσε στο Türkiye Today ότι οι ΗΠΑ προσβλέπουν στη συμμετοχή τους στον επόμενο τριμερή γύρο συνομιλιών, ο οποίος αναμένεται να πραγματοποιηθεί σύντομα.

Οι προηγούμενοι γύροι συνομιλιών υπό την αμερικανική διαμεσολάβηση, δύο στο Άμπου Ντάμπι και ένας στη Γενεύη, δεν απέφεραν σημαντικά αποτελέσματα πέρα από μια ανταλλαγή αιχμαλώτων, σύμφωνα με το δημοσίευμα.

Η ατζέντα που προτείνει το Κίεβο περιλαμβάνει κατάπαυση του πυρός στον ενεργειακό και τον θαλάσσιο τομέα, ανταλλαγές αιχμαλώτων, απελευθέρωση των Ουκρανών πολιτών που κρατούνται στη Ρωσία και επιστροφή των Ουκρανών παιδιών.

Ο Ζελένσκι έχει δηλώσει ότι τα ζητήματα των εδαφών και των εγγυήσεων ασφαλείας μπορούν να διευθετηθούν μόνο σε επίπεδο ηγετών. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, δεν έχει συμφωνηθεί συνάντηση με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν.

Η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στη Μαύρη Θάλασσα στην ατζέντα

Ο Ερντογάν και ο Ζελένσκι είχαν συναντηθεί προηγουμένως στις 23 Σεπτεμβρίου, στον Τουρκικό Οίκο στη Νέα Υόρκη, στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ.

Σύμφωνα με την τουρκική Διεύθυνση Επικοινωνίας, ο Ερντογάν είχε δηλώσει τότε ότι η Τουρκία είναι έτοιμη να καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια για την επίτευξη μιας διαρκούς ειρήνης, επισημαίνοντας ότι θα συνεχιστούν οι προσπάθειες για την επανέναρξη των απευθείας διαπραγματεύσεων. Παράλληλα, είχε τονίσει ότι δεν υπάρχει καμία δικαιολογία για τις επιθέσεις εναντίον εμπορικών πλοίων στη Μαύρη Θάλασσα.

Από την πλευρά του, ο Ζελένσκι ανέφερε σε ανάρτησή του στο Telegram ότι συζήτησε με τον Τούρκο πρόεδρο τρόπους διασφάλισης της λειτουργίας του θαλάσσιου διαδρόμου εξαγωγών της Ουκρανίας.

Όπως εξήγησε, για να διατηρηθεί σε λειτουργία ο διάδρομος αυτός, η Ρωσία θα πρέπει να σταματήσει τις επιθέσεις στις ουκρανικές υποδομές, ώστε και η Ουκρανία να μπορέσει να αναστείλει τις δικές της επιθέσεις μεγάλης εμβέλειας.

Μέχρι στιγμής, η τουρκική Προεδρία δεν έχει ανακοινώσει συγκεκριμένα μέτρα για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας που θα μπορούσαν να τεθούν στο τραπέζι των συνομιλιών της 31ης Οκτωβρίου.

Εμπόριο, ενέργεια και συνεργασία στον τομέα των drones

Κατά τη συνάντηση του Σεπτεμβρίου, ο Ερντογάν είχε επισημάνει ότι η ενίσχυση της συνεργασίας στους τομείς της ενέργειας, της εξόρυξης και της αμυντικής βιομηχανίας θα μπορούσε να αποφέρει οφέλη και στις δύο χώρες.

Ο Ζελένσκι είχε αναφέρει ότι το ουκρανικό κοινοβούλιο είχε επικυρώσει τη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου με την Τουρκία, προσθέτοντας ότι στόχος των δύο χωρών είναι να αυξήσουν τον όγκο των διμερών εμπορικών συναλλαγών από 1 δισ. δολάρια σε 10 δισ. δολάρια.

Σύμφωνα με το γραφείο του Ουκρανού προέδρου, στη συνάντηση είχε συζητηθεί επίσης το ενδεχόμενο συμφωνίας για συνεργασία στον τομέα των μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones).

Κατά την προηγούμενη συνάντησή τους στην Κωνσταντινούπολη, στις 4 Απριλίου, οι δύο ηγέτες είχαν συμφωνήσει στην εμβάθυνση της συνεργασίας στον τομέα της ασφάλειας, συμπεριλαμβανομένων προγραμμάτων που θα αξιοποιούν την ουκρανική τεχνογνωσία, την τεχνολογία και την εμπειρία που έχει αποκτηθεί στο πεδίο των επιχειρήσεων, σύμφωνα με την Kyiv Post.

Ωστόσο, στην ανακοίνωση της 30ής Οκτωβρίου δεν γίνεται αναφορά σε κάποια συγκεκριμένη συμφωνία που πρόκειται να υπογραφεί κατά την επικείμενη συνάντηση.

Η Τουρκία έχει προσφερθεί και στο παρελθόν να φιλοξενήσει διαπραγματεύσεις

Μετά τη συνάντηση του Απριλίου, ο Ερντογάν είχε επαναβεβαιώσει την ετοιμότητα της Τουρκίας να συμβάλει στην επίτευξη μιας βιώσιμης ειρήνης, ενώ ο Ζελένσκι είχε δηλώσει ότι η Ουκρανία είναι έτοιμη να συμμετάσχει σε συνομιλίες στην Τουρκία, ακόμη και σε επίπεδο ηγετών, ανεξαρτήτως της μορφής που θα μπορούσαν να έχουν.

Στις 23 Σεπτεμβρίου, ο Ουκρανός πρόεδρος είχε εκφράσει επίσης τη στήριξή του στην προοπτική μιας τριμερούς συνάντησης σε επίπεδο ηγετών στην Τουρκία, εφόσον ο Ερντογάν μπορούσε να την οργανώσει.

Μέχρι στιγμής, η Άγκυρα δεν έχει ανακοινώσει τη διοργάνωση τριμερούς συνόδου κορυφής. Η επίσκεψη της 31ης Οκτωβρίου έχει παρουσιαστεί ως διμερής επίσκεψη εργασίας.

Οι πολυπολιτισμικές-πολυγλωσσικές-πολυθρησκευτικές κοινωνίες (είτε είναι αυτοκρατορίες είτε μεγάλες κυρίαρχες χώρες) έχουν ιδιαίτερο δραματουργικό ενδιαφέρον. Δεν είναι τυχαίο που η Τεργέστη, η Αλεξάνδρεια, η Σμύρνη, η Λισαβώνα τροφοδοτούν ποιητικά τοπία ασύλληπτης δραματικής εντάσεως.

Η μόνη ένστασή μου ως προς αυτήν την ταινία έγκειται στο ότι με μπερδεύει η έστω και έμμεση, έστω και μυθοπλαστική, έστω και σχηματική αναφορά σε αξιοσέβαστους πολιτικούς διεθνούς βεληνεκούς μιας φίλης και συμμάχου χώρας.

Θα προτιμούσα αντί για τη σύγχρονη αιγυπτιακή πολιτικοκοινωνική ιστορία να δω ένα φιλμ με φανταστικά πρόσωπα και τη γνωστή υπενθύμιση «οιαδήποτε ομοιότης με πρόσωπα ή πράγματα είναι εντελώς συμπτωματική». Αλλιώς μπερδεύονται τα όρια μεταξύ μυθοπλασίας και ιστορικού ντοκυμαντέρ με αποτέλεσμα να μειώνεται (ή και να ελαχιστοποιείται) η αισθητική ηδονή τού επαρκούς θεατή.

Όσο για τον αμύητο θεατή, αυτός/αυτή/αυτό το τυχερό έλλογο όν αρκείται στις συναισθηματικές διακυμάνσεις ηρώων και ηρωίδων με αποτέλεσμα να μυθοποιεί περαιτέρω κινηματογραφικά είδωλα, όπως ο κύριος σταρ της ταινίας, που τον έχω δει και σε άλλα έργα και πάντα με καθηλώνει με τη μεγάλη γκάμα των εκφραστικών του δυνατοτήτων (και ικανοτήτων, βεβαίως).

Υπόδειγμα ηθοποιίας σε όλες τις φάσεις, ακόμα και στις δύσκολες σκηνές «θεάτρου εν τη αφηγουμένη ζωή [δοτική]». Προσωπικά, βλέποντας αυτή την καλογυρισμένη ταινία μού γεννήθηκε επιτακτική η ανάγκη να επισκεφθώ ξανά την πολυαγαπημένη μου Αλεξάνδρεια, αλλά και την κλιμακωτή πέτρινη πυραμίδα του Ζοζέρ (ή Τζόσερ) στη Σακκάρα.

Λατρεύω τούς Αιγύπτιους και θαυμάζω τον μακραίωνο πολιτισμό τους. Στερούμενος κάθε πολιτικής βλέψεως, απολαμβάνω την Ιστορία ως υλικό για παρατήρηση, από συγγραφική περιέργεια και μόνον. Δείτε αυτή την υπέροχη ταινία και δεν θα πλήξετε. Είναι ταυτόχρονα και ένα ιδιότυπο road-movie στο κατάφωτο Κάϊρο. Νομίζω ότι παρόμοια κινηματογραφικά έργα αυξάνουν το τουριστικό ρεύμα προς τη φίλη και γείτονα χώρα. Η Έβδομη Τέχνη στην υπηρεσία τού Πολιτισμού, αλλά και της τουριστικής βιομηχανίας.

Ταινία: Aετοί της Δημοκρατίας

Eagles of the Republic

2025

Έγχρωμη ταινία

Διάρκεια Ταινίας: 129′

Πολιτικό Θρίλερ

Γαλλοσουηδική Ταινία

Σενάριο ταινίας: Ο διασημότερος σταρ του αιγυπτιακού σινεμά πιέζεται από την κυβέρνηση για να πρωταγωνιστήσει σε μια προπαγανδιστική ταινία. Ο ίδιος προσπαθεί να αρνηθεί, αλλά εκβιάζεται με τρόπο ο οποίος τον μετατρέπει σε πιόνι περίπλοκων συνωμοσιών.

Σκηνοθεσία Ταινίας:

Ταρίκ Σαλέχ

Με τους:

Φάρες Φάρες

Λινά Κουντρί

Αμρ Γουέικντ

Συγκεκριμένα, οι οικιακοί και εταιρικοί πελάτες FTTH με πρόγραμμα ταχύτητας 50Mbps, 100Mbps, 300Mbps ή 500Mbps μπορούν να αναβαθμιστούν δωρεάν στην ταχύτητα 100Mbps, 300Mbps, 500Mbps & 1Gbps αντίστοιχα. Και όλα αυτά χωρίς καμία μεταβολή στο μηνιαίο πάγιό τους.

Η ενεργοποίηση της προσφοράς γίνεται εύκολα μέσα από το Telekom App ή στο MyTelekom, έως τις 30 Νοεμβρίου 2026. Με την ενεργοποίηση, ο πελάτης αποκτά άμεσα την αναβαθμισμένη ταχύτητα, την οποία διατηρεί μέχρι να αλλάξει πρόγραμμα .

«Η αξιόπιστη συνδεσιμότητα υψηλών ταχυτήτων είναι απαραίτητη για την καθημερινότητα των ανθρώπων και την ανάπτυξη των επιχειρήσεων. Στην Telekom εξελίσσουμε διαρκώς τα δίκτυά μας, ώστε οι πελάτες μας να απολαμβάνουν περισσότερες δυνατότητες, συμβάλλοντας παράλληλα στην ψηφιακή πρόοδο της Ελλάδας με στόχο να την φέρουμε στην κορυφή της Ευρώπης. Ευχαριστούμε τους συνδρομητές μας που δίνουν ζωή στο δίκτυό μας. Η δωρεάν αναβάθμιση των ταχυτήτων τους είναι ένας τρόπος να ανταποδώσουμε έμπρακτα την εμπιστοσύνη τους», δήλωσε ο Παναγιώτης Γαβριηλίδης, Chief Commercial Officer Consumer Segment Ομίλου ΟΤΕ.

Telekom Fiber: Το μεγαλύτερο δίκτυο οπτικών ινών στην Ελλάδα

To Telekom Fiber είναι το μεγαλύτερο δίκτυο οπτικών ινών στην Ελλάδα. Χάρη στις συνεχείς επενδύσεις για την επέκταση του δικτύου, το Telekom Fiber αναμένεται να καλύψει έως το τέλος του 2026 περισσότερα από 3,1 εκατ. νοικοκυριά και επιχειρήσεις (homes passed). Στόχος είναι η επέκταση σε περισσότερα από 4,6 εκατ. νοικοκυριά και επιχειρήσεις (homes passed) έως το 2030, καλύπτοντας τα τρία τέταρτα της χώρας.

Tο Telekom Fiber προσφέρει την ταχύτητα και την αξιοπιστία που απαιτούν οι σύγχρονες ψηφιακές ανάγκες, από την τηλεργασία και την τηλεκπαίδευση μέχρι την ταυτόχρονη σύνδεση πολλών συσκευών, το streaming υψηλής ανάλυσης και τις προηγμένες ψηφιακές εφαρμογές.

Επισυνάπτεται το Δελτίο με τα Οικονομικά Αποτελέσματα

OTE_Pr_Q32026_gr

«Στη σκιά της σβάστικας»

Στα χρόνια της ναζιστικής θηριωδίας, ο Καραγκιόζης έρχεται αντιμέτωπος με τον φασισμό και τη βαρβαρότητα του πολέμου. Συλλαμβάνεται από τους Γερμανούς κατακτητές και οδηγείται στο εκτελεστικό απόσπασμα. Με μοναδικά του όπλα το πνεύμα, το θάρρος και το αστείρευτο χιούμορ του, βρίσκει τον δικό του τρόπο να αντισταθεί στον φόβο και την τυραννία.

• Καραγκιοζοπαίχτης: Νικόλας Τζιβελέκης
• Μουσική συνοδεία: Κλέαρχος Κορκόβελος (κύμβαλο), Στέλλα Καταραχιά (ακορντεόν)
• Φιγούρες & σκηνικά: Ν. Τζιβελέκης, Μ. Κακόνι, Δ. Μπερέκος
προπώληση More.com: https://www.more.com/…/karagkiozis-by-night-7os-xronos/

Διάρκεια: 95’
Εισιτήρια από 10€

ΘΕΑΤΡΟ ΑΒΑΤΟΝ

Ευπατριδών 3, Γκάζι (250μ. από Μετρό Κεραμεικός)
Πληροφορίες: 210 3412689
Καραγκιόζης … by night – κάθε Παρασκευή | 21:00 | νέο έργο