Προσπάθειες καταβάλλονται για τον απεγκλωβισμό τους, ωστόσο οι συνθήκες δεν επιτρέπουν τον εντοπισμό των εισόδων του τούνελ. Σύμφωνα με το Ερυθρό Σταυρό, έως και 93.000 επιζώντες έχουν πληγεί από την καταστροφή. Οι πιθανότητες ανεύρεσης επιζώντων μειώνονται δραματικά, ενώ τα σωστικά συνεργεία πασχίζουν να φθάσουν στις περιοχές της καταστροφής, όπου οι συνθήκες δυσχεραίνουν την αποστολή πόσιμου νερού και προμηθειών.

Από την άλλη πλευρά των συνόρων, στο Θιβέτ, η βροχή, ο αποκλεισμός δρόμων, η μορφολογία του εδάφους και ο κίνδυνος νέων πλημμυρών δυσχεραίνουν το έργο των σωστικών συνεργείων. Η ζώνη της καταστροφής στο Θιβέτ είναι αποκλεισμένη για τους ξένους δημοσιογράφους και οι πληροφορίες προέρχονται αποκλειστικά από τα κρατικά μέσα ενημέρωσης της Κίνας.

Τόσο στο Θιβέτ όσο και στο Νεπάλ ο χείμαρρος του πάγου και της λάσπης έχει οδηγήσει στον σχηματισμό τεράστιων λιμνών που κινδυνεύουν να υπερχειλίσουν ή να υποχωρήσουν απειλώντας με νέα καταστροφή τις περιοχές και θέτοντας σε κίνδυνο όποιες προσπάθειες διάσωσης και αρωγής.

Με τον Γιανναρά τα πράγματα είναι διαφορετικά. Η επίδρασή του υπήρξε τεράστια, αλλά διάχυτη. Το λεξιλόγιό του πέρασε σε πολλούς, οι προβληματισμοί του έγιναν κοινός τόπος, οι διακρίσεις του χρησιμοποιούνται ακόμη και από ανθρώπους που δεν τον έχουν διαβάσει. Αλλά σπάνια ακούμε: “αυτό το γνωρίζουμε επειδή το έδειξε ο Γιανναράς“. Δεν άφησε πίσω του ένα παράδειγμα πάνω στο οποίο να μπορεί να οικοδομηθεί μια σχολή.

Γιατί; Η εύκολη απάντηση είναι ότι υπήρξε περισσότερο φιλόσοφος και συνθετικός στοχαστής παρά συστηματικός θεολόγος ή ιστορικός. Αυτό είναι αληθινό, αλλά δεν αρκεί. Το βαθύτερο πρόβλημα βρίσκεται αλλού. Ο Γιανναράς έφθασε σε μια εξαιρετικά ριζοσπαστική διάγνωση, αλλά δεν είχε το σθένος να φθάσει μέχρι τις τελευταίες συνέπειές της.

Ο ίδιος περιέγραψε δύο κόσμους που δεν διαφέρουν απλώς σε επιμέρους απόψεις. Από τη μια το πρόσωπο και από την άλλη το άτομο. Από τη μια η κοινωνία και από την άλλη ο ατομοκεντρισμός. Από τη μια η αλήθεια ως τρόπος υπάρξεως και σχέση, από την άλλη η αλήθεια ως αντικειμενική κατοχή και ιδεολογική βεβαιότητα. Από τη μια η Εκκλησία ως γεγονός κοινωνίας, από την άλλη η θρησκεία ως ατομική ηθική και μεταφυσική εξασφάλιση. Αν όμως όλα αυτά είναι αληθινά, τότε δεν έχουμε δύο απόψεις μέσα στον ίδιο πολιτισμό. Έχουμε δύο διαφορετικές ανθρωπολογίες, δύο διαφορετικές γνωσιολογίες, τελικά δύο διαφορετικούς τρόπους υπάρξεως. Και κάπου εκεί ο Γιανναράς σταμάτησε.

Δεν κατέβηκε από το λεωφορείο. Συνέχισε να συνομιλεί με τον κόσμο που ο ίδιος είχε περιγράψει ως ριζικά διαφορετικό. Συνέχισε να αναζητά στη δυτική φιλοσοφία τον μεγάλο συνομιλητή του. Ο Χάιντεγκερ παρέμενε παρών. Η νεωτερικότητα παρέμενε παρούσα. Η δυτική διανόηση παρέμενε το πεδίο στο οποίο έπρεπε να τεθεί το ορθόδοξο ερώτημα. Και εδώ αποκτά ιδιαίτερο συμβολισμό η επί δεκαετίες παρουσία του στην “Καθημερινή”. Το ερώτημα δεν είναι πώς η “Καθημερινή” χωρούσε τον Γιανναρά. Μια μεγάλη αστική εφημερίδα μπορεί κάλλιστα να φιλοξενεί έναν “αιρετικό” διανοούμενο. Μπορεί μάλιστα να τον χρειάζεται. Η παρουσία μιας αντισυμβατικής φωνής επιβεβαιώνει την πολυφωνία της χωρίς να απειλεί αναγκαστικά τις θεμελιώδεις παραδοχές της.

Γιανναράς και “Καθημερινή”

Το πραγματικό ερώτημα είναι το αντίστροφο: Πώς χωρούσε ο Γιανναράς τον εαυτό του επί δεκαετίες στην “Καθημερινή”; Πώς ένας στοχαστής που περιέγραφε τον νεωτερικό τρόπο ως ανθρωπολογικά και πολιτισμικά διαφορετικό από τον εκκλησιαστικό τρόπο μπορούσε να παραμένει επί δεκαετίες οργανικός συνομιλητής ενός από τα χαρακτηριστικότερα μέσα της ελληνικής αστικής νεωτερικότητας;

Δεν πρόκειται για το αν έπρεπε να γράφει ή να μη γράφει σε μια συγκεκριμένη εφημερίδα. Η “Καθημερινή” εδώ είναι περισσότερο σύμβολο παρά κατηγόρημα. Το ζήτημα είναι ότι ο Γιανναράς δεν αποδέχθηκε υπαρξιακά όλο το κόστος της δικής του διανοητικής διαπίστωσης. Έλεγε ότι βρισκόμαστε απέναντι σε άλλον πολιτισμό, αλλά εξακολουθούσε να του μιλά σαν να μπορούσε να τον πείσει.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται η τεράστια διαφορά με τον Ιωάννη Ρωμανίδη. Ο Ρωμανίδης δεν ενδιαφέρθηκε να γίνει αποδεκτός από το παράδειγμα που απέρριπτε. Και γι’ αυτό μπορούσε να γίνει ενοχλητικός, απόλυτος, μερικές φορές υπερβολικός. Αλλά ακριβώς αυτή η αποφασιστικότητα τού επέτρεψε να κάνει κάτι που ο Γιανναράς δεν έκανε. Να ορίσει σύνορα.

Δεν είπε απλώς ότι η δυτική θεολογία δίνει διαφορετικές απαντήσεις. Είπε ότι ξεκινά από διαφορετικές προϋποθέσεις. Δεν επιχείρησε απλώς να δώσει καλύτερη απάντηση στις ερωτήσεις της σχολαστικής θεολογίας. Αμφισβήτησε τις ίδιες τις ερωτήσεις. Έθεσε απέναντί τους την εμπειρική θεολογία, την κάθαρση, τον φωτισμό και τη θέωση, την εμπειρία των Προφητών, των Αποστόλων και των Πατέρων, τη Ρωμηοσύνη ως ιστορικό και εκκλησιαστικό κόσμο. Με τον Ρωμανίδη μπορεί κάποιος να διαφωνήσει σφόδρα. Δεν μπορεί όμως εύκολα να αναρωτηθεί από πού ξεκινά.

Τι ορίζει η Σχολή

Και ακριβώς αυτό χρειάζεται μια σχολή. Πρώτες αρχές. Ο π. Γεώργιος Μεταλληνός προχώρησε με διαφορετικό τρόπο. Πήρε μεγάλο μέρος αυτής της ρήξης και το κατέβασε στο πεδίο της ιστορίας. Εκεί όπου ο Γιανναράς μπορούσε να μιλά για ελληνικό και δυτικό τρόπο, ο Μεταλληνός αναζητούσε το ιστορικό ίχνος. Ρωμηοσύνη, Φραγκοκρατία, Τουρκοκρατία, κοινότητες, εκκλησιαστικοί θεσμοί, κράτος, αυτοκέφαλο, βαυαρική Αντιβασιλεία, δυτικές επιδράσεις.

Γι’ αυτό ο Μεταλληνός έγινε σημείο αναφοράς. Δεν άφησε απλώς ισχυρές διατυπώσεις. Άφησε έναν τρόπο να πηγαίνεις από τη θέση στην πηγή και από την πηγή πίσω στην ερμηνεία. Ο μητροπολίτης Ιερόθεος Βλάχος έκανε το τρίτο βήμα. Συστηματοποίησε σε ένα τεράστιο και αναγνωρίσιμο corpus την πατερική και ησυχαστική θεολογία, τη θεραπευτική μέθοδο της Εκκλησίας, τη σχέση κάθαρσης, φωτισμού και θέοσης, τη διάκριση νου και λογικής και την εμπειρική γνώση του Θεού. Δεν άφησε απλώς ιδέες. Άφησε χάρτη. Γι’ αυτό και η διαφορά μεταξύ των τεσσάρων είναι τελικά αποκαλυπτική:

• Ο Ρωμανίδης άφησε παράδειγμα.
• Ο Μεταλληνός άφησε μέθοδο, ιστορική τεκμηρίωση και συνέχεια.
• Ο Ιερόθεος Βλάχος άφησε συστηματοποίηση.
• Ο Γιανναράς άφησε ένα εξαιρετικά ισχυρό λεξιλόγιο κριτικής.
• Αλλά το λεξιλόγιο δεν αρκεί για να γεννηθεί σχολή.

Το ίδιο πρόβλημα διακρίνεται σήμερα, ίσως ακόμη καθαρότερα, στον π. Νικόλαο Λουδοβίκο. Ο Λουδοβίκος είναι εξαιρετικά καλλιεργημένος, γνωρίζει βαθιά τη δυτική φιλοσοφία και θεολογία και διαθέτει σπάνια ικανότητα συνθέσεως. Κριτικάρει τη νεωτερικότητα, την ψυχανάλυση, τον ατομοκεντρισμό, τις δυτικές θεολογικές κατηγορίες. Αλλά και πάλι ο δυτικός κόσμος παραμένει ο μεγάλος συνομιλητής του. Διαρκώς συνομιλεί μαζί του. Και ακριβώς εδώ βρίσκεται το πρόβλημα…

Το Καράκας επιβεβαίωσε πως υπέγραψε «ιστορική» πετρελαϊκή συμφωνία με την Ουάσιγκτον, με την κ. Ροδρίγκες να τονίζει πως «ευχαριστεί θερμά» τον αμερικανό ομόλογό της Ντόναλντ Τραμπ, με ανακοίνωση που δημοσιοποίησε μέσω Telegram.

Σύμφωνα με την ίδια, η συμφωνία προβλέπει την «ανάπτυξη 17 στρατηγικών κοιτασμάτων», που περιέχουν δυνητικά ως και «65 δισεκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου», και θα έχει αποτέλεσμα «επένδυση 100 και πλέον δισεκατομμυρίων δολαρίων» στη χώρα και «φορολογικά έσοδα υψηλότερα από 209 δισεκατομμύρια για το κράτος».

«Για τον λαό της Βενεζουέλας, η συμφωνία αυτή θα προσελκύσει σχεδόν 100 δισεκατομμύρια δολάρια σε ιδιωτικές επενδύσεις, θα υποστηρίξει χιλιάδες καλοπληρωμένες θέσεις εργασίας και θα ευνοήσει την ανοικοδόμηση της οικονομίας» της χώρας της Λατινικής Αμερικής, ανέφερε εξάλλου ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο μέσω X.

Η Βενεζουέλα διαθέτει τα μεγαλύτερα επιβεβαιωμένα αποθέματα πετρελαίου στον πλανήτη — υπολογίζεται πως ξεπερνούν τα 303 δισεκατομμύρια βαρέλια. Όμως η παραγωγή της παραμένει συγκριτικά περιορισμένη το τρέχον διάστημα.

Παράλληλα, τα αμερικανικά στρατηγικά αποθέματα («strategic petroleum reserve», SPR) έχουν υποχωρήσει στο χαμηλότερο επίπεδο από τον Νοέμβριο του 1982, κατά δεδομένα της αμερικανικής υπηρεσίας πληροφόρησης για την ενέργεια (EIA).

Η Ουάσιγκτον δεσμεύτηκε να αποδεσμεύσει προοδευτικά 172 εκατομμύρια βαρέλια από τα 415 εκατ. που διέθετε στα SPR στα τέλη Φεβρουαρίου, προκειμένου να αμβλυνθούν τα προβλήματα εξαιτίας της διατάραξης του εφοδιασμού και της ανόδου των τιμών του πετρελαίου έπειτα από το ξέσπασμα του πολέμου σε εξέλιξη στη Μέση Ανατολή.

Σύμφωνα με τον Ντόναλντ Τραμπ, η «ιστορική» συναλλαγή των δυο χωρών θα οδηγήσει σε «σημαντική μείωση των τιμών» των καυσίμων «για όλους τους Αμερικανούς» τώρα και στο «μακρό μέλλον». Ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ακόμη ότι η συμφωνία αυτή «δεν θα κοστίσει τίποτα στους αμερικανούς φορολογούμενους».

Αμερικανικός έλεγχος

Μετά την αιματηρή αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση στις αρχές της χρονιάς που οδήγησε στην αιχμαλώτιση του μέχρι τότε προέδρου της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο, ο Ντόναλντ Τραμπ επιδιώκει να εντατικοποιηθεί εκ νέου η αξιοποίηση των αποθεμάτων πετρελαίου και αερίου της χώρας αυτής, υπό δική του πατρονία.

Η κυβέρνηση των ΗΠΑ προσπαθεί τελευταία να πιέσει αμερικανικές εταιρείες να δραστηριοποιηθούν στο κράτος της Λατινικής Αμερικής, ωστόσο τα αποτελέσματα είναι πενιχρά, καθώς θα απαιτούνταν πολύ βαριές επενδύσεις για την αποκατάσταση των πετρελαϊκών υποδομών της χώρας και για να εντατικοποιηθεί η εξόρυξη μαύρου χρυσού. Δισταγμούς προκαλούν επίσης οι κρατικοποιήσεις που είχαν κάνει κυβερνήσεις της Βενεζουέλας στο παρελθόν. Είχαν γίνει ιδίως δυο εθνικοποιήσεις που έπληξαν την ExxonMobil.

«Το κυριότερο πρόβλημα στη Βενεζουέλα» είναι «η ασφάλεια», σχολίασε μιλώντας στο Γαλλικό Πρακτορείο ο Τζον Κίλνταφ, αναλυτής της Again Capital. Κατά την άποψή του, η Ουάσιγκτον πιθανόν επιδιώξει να δημιουργήσει «ένα είδος κρατικής ζώνης όπου θα μπορούν να εγκατασταθούν αμερικανικές εταιρείες, να ασκούν τις δραστηριότητές τους χωρίς να υφίστανται συνέπειες» και να «εξαλείψει τον πολιτικό κίνδυνο που συνοδεύει συνήθως τις επενδύσεις στη Βενεζουέλα».

Σύμφωνα με τον Χόρχε Πινιόν, ερευνητή στο Ινστιτούτο Ενέργειας του πανεπιστημίου του Τέξας στο Όστιν, εξακολουθούν ακόμη να υπάρχουν αρκετές «σκοτεινά σημεία», ιδιαίτερα όσον αφορά τον κίνδυνο κάποια μελλοντική κυβέρνηση της Βενεζουέλας να αλλάξει απρόσμενα τους «κανόνες του παιγνιδιού», θέτοντας υπό αμφισβήτηση οποιαδήποτε συμφωνία που υπογράφεται σήμερα. Για τον ίδιο, οι πετρελαϊκοί κολοσσοί χρειάζονται «σταθερότητα» και εγγυήσεις για τις πελώριες επενδύσεις που κάνουν, όπως σημείωσε σε δηλώσεις του στο AFP.

Το sell-off έχει διεθνείς διαστάσεις, σύμφωνα με το Reuters. Η απόδοση του αμερικανικού 30ετούς Treasury έφθασε έως το 5,34%, στα υψηλότερα επίπεδα από το 2007, ενώ το 10ετές κινείται κοντά στο 4,6%, με το 5% να αποτελεί πλέον κρίσιμο ψυχολογικό όριο. Στη Γαλλία οι αντίστοιχοι τίτλοι βρίσκονται κοντά στο 4,9%, και στη Βρετανία γύρω στο 5,9%!

Οι ΗΠΑ βγάζουν την ουρά τους απ’ έξω!

Και όμως, Γαλλία και Βρετανία κλιμακώνουν την πίεση στη Ρωσία πρωταγωνιστώντας στην πολεμική και οικονομική βοήθεια στο καθεστώς του Ζελένσκι παρά τις προειδοποιήσεις της Μόσχας ότι κινδυνεύουν να γίνουν πολεμικοί στόχοι.  Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα ο υφυπουργός Άμυνας των ΗΠΑ Έλμπριτζ Κόλμπι που έφτασε την Πέμπτη στις Βρυξέλες να ενημερώσει τους συμμάχους, ότι η Ουάσιγκτον θέλει να επιταχύνει την μεταβίβαση της ευθύνης για τη συμβατική άμυνα στους ίδιους τους Ευρωπαίους!

Μήνυμα που από πολλούς ερμηνεύτηκε πως σε άμεση σύγκρουση με τη Ρωσία, οι ΗΠΑ είναι εκτός! Κατά συνέπεια ο Μακρόν με την Γαλλική οικονομία να έχει χρέος 115% του ΑΕΠ ή 3,5 τρισεκατομμύρια ευρώ και ο Μπέρναμ με την Βρετανική οικονομία να σπάει το φράγμα του 100% του ΑΕΠ ή 3 τρισεκατομμύρια λίρες, δεν μπορούν να ποντάρουν διαρκώς και εκ του ασφαλούς σε άμεσο πόλεμο με τη Ρωσία, υπολογίζοντας πως στα δύσκολα θα επέμβουν οι ΗΠΑ.

Και αυτό το πολεμικό παραλήρημα έχει αρχίσει να γίνεται αντιληπτό στους πολίτες των χωρών τους, αναδεικνύοντας σε όλες τις δημοσκοπήσεις, στην μεν Γαλλία να διεκδικούν την προεδρία της χώρας η ακροδεξιά Λεπέν με τον αριστεριστή Μελανσόν που τάραξε τα νερά προτείνοντας ολική διαγραφή του Γαλλικού χρέους, στη δε Βρετανία να σαρώνει στις δημοσκοπήσεις ο ακροδεξιός Φάρατζ. Παρόμοιο είναι το κλίμα και στη Γερμανία.

Όσο για την Ελλάδα δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας. Τα έχει φροντίσει όλα ο Μητσοτάκης που δανείζεται κλέβοντας τους Έλληνες πολίτες.  Άλλωστε όταν σκάσει η φούσκα, αυτός θα είναι ασφαλής εκτός εξουσίας.

Αλλά έως εδώ, διότι στη συνέχεια «εξειδικεύοντάς»  τις 11 «δεσμεύσεις» έδωσε  την εντύπωση ότι δεν εφάρμοσε τη διδακτική συμβολή του θυμόσοφου ελληνικού λαού πως «δεν μιλάς για σκοινί στο σπίτι του κρεμασμένου» ή, μάλλον, στην περίπτωση του ιδιωτικού χρέους, πολλών «κρεμασμένων», που βρίσκονται σε όλη τη συνεπή ελληνική κοινωνία, την δυστυχή πραγματική οικονομία χωρίς χρηματοδότηση από τις «ρυθμίσεις», και στην οικονομία, που είναι αδύναμη να ανταποκριθεί στον αναπτυξιακό, παραγωγικό, επενδυτικό ρόλο και  την εξασφάλιση  των αναγκαίων δεικτών ευημερίας. 

Παρουσιάζοντας μάλιστα  το μέγεθος του προβλήματος του ιδιωτικού χρέους αυτό το σκοινί με τη θηλειά έγιναν πιο έντονα  με τους αριθμούς που ανέφερε, ότι δηλαδή σχεδόν 80 δισεκατομμύρια ευρώ είναι σήμερα το μη εξυπηρετούμενο χρέος που βρίσκεται είτε σε τράπεζες είτε έχει μεταβιβαστεί σε Funds και γίνεται η διαχείρισή του από servicers, που διαχειρίζονται συνολικά περισσότερο από 92 δισεκατομμύρια ευρώ δανείων, που αφορούν 2,6 εκατομμύρια οφειλέτες, καταγγέλλοντας τον διπλασιασμό επί της σημερινής κυβέρνησης των συνολικών συμβολαιογραφικών πράξεων πλειστηριασμών.

Οι ληξιπρόθεσμες οφειλές

Στην Εφορία οι ληξιπρόθεσμες οφειλές έχουν φτάσει στα 114 δισεκατομμύρια, πάνω από 3,5 εκατομμύρια (σημείωση δική μου: πάνω από 4.000.000!)  φορολογούμενοι έχουν ληξιπρόθεσμες οφειλές και 1,6 εκατομμύρια βρίσκονται ήδη αντιμέτωποι με αναγκαστικά μέτρα είσπραξης. Την ίδια στιγμή, οι ληξιπρόθεσμες οφειλές προς τα ασφαλιστικά ταμεία έχουν ξεπεράσει τα 52 δισεκατομμύρια ευρώ. Ακόμη και στην ενέργεια οι οφειλές των καταναλωτών προς τους προμηθευτές ηλεκτρικού ρεύματος έχουν φτάσει περίπου τα τρία δισεκατομμύρια ευρώ.

Στη συνέχεια, αντιφάσκων  προς την παραπάνω δική του εύστοχη επισήμανση ότι «το ιδιωτικό χρέος το ιδιωτικό χρέος δεν αφορά μόνο όσους χρωστούν, αφορά όλη την κοινωνία και όλη την οικονομία», με τις υπ’ αριθμόν 1,2,3 και 8 «δεσμεύσεις»  κορύφωσε την τεράστια ηθικοκομματική διάσταση της χιονοστιβάδας του ιδιωτικού χρέους με την ολοένα διευρυνόμενη ηθική χαλάρωση και διακινδύνευση, όπως επισημαίνει το Ελεγκτικό Συνέδριο, εις βάρος των συνεπών φορολογουμένων, ασφαλισμένων και δανεικοληπτών, με τις 150 περίπου (τρεις κατά μέσον όρο αποφάσεις ετησίως) «ρυθμίσεις» ή «περαιώσεις εκκρεμών υποθέσεων» (έτσι λέγονταν παλαιότερα) που ανακοινώθηκαν τα τελευταία 50 χρόνια, με τα γνωστά εφιαλτικά αποτελέσματα που θα παρουσιάσω στη συνέχεια. 

Περαιτέρω αύξηση των χρεοφειλετών 

Συγκεκριμένα, με την πρώτη «δέσμευση» για τους ευάλωτους οφειλέτες «προβλέπεται προσωρινή κρατική συνεισφορά, μειωμένες δόσεις την πρώτη τριετία και αποπληρωμή έως και σε 35 χρόνια», δηλαδή σε… 420 δόσεις!!! Ύστερα, με τη δεύτερη «δέσμευση» συνεχίζεται απείρως βελτιωμένη, αυξημένη και διευρυμένη η γνωστή επί… 50 χρόνια τακτική των ρυθμίσεων των οφειλών όλων των φυσικών και νομικών προσώπων με κύρια (προσέξετε: κύρια!) οφειλή  έως… 500.000 ευρώ (προς την εφορία, ασφαλιστικά ταμεία και δήμους) με τη θέσπιση «νέας ρύθμισης 120 δόσεων» (δηλαδή  δέκα ετών!).

Ακόμα, με την τρίτη «δέσμευση» ενισχύεται ακόμα περισσότερο, μεταξύ άλλων, η μέριμνα για τους «ευαλώτους» οφειλέτες με «την αύξηση  των εισοδηματικών και περιουσιακών κριτηρίων «με τιμαριθμική αναπροσαρμογή τους, ώστε να μην απαξιώνονται κάθε χρόνο λόγω της αύξησης του κόστους ζωής», δίδοντας, όπως τονίζεται, «μεγαλύτερο βάρος στο πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα του οφειλέτη», ενώ  του συνεπούς είναι «ενός κατώτερου θεού», διότι, όπως πάλι, τονίζεται, «μια ρύθμιση έχει αξία, όταν μπορεί πραγματικά να την τηρήσει ο δανειολήπτης», ενώ ο συνεπής είναι… δεδομένος! Αμ δε! Βλέπε πιο κάτω.  

Ηθικώς προκλητική η… επιβράβευση… ασυνεπών!

Άφησα τελευταία, σε «αξιολόγηση», την όγδοη «δέσμευση» διότι πέρα από ηθικώς προκλητική είναι και κοινωνικώς ανάλγητη, καθώς οι μόνιμοι σχεδόν ασυνεπείς παίρνουν και… bonus! Διαβάστε: «Επιβραβεύουμε και τη συνέπεια του δανειολήπτη. Εάν ένας οφειλέτης έχει τηρήσει τη ρύθμισή του για τουλάχιστον τρία χρόνια και στη συνέχεια την απωλέσει (το επίσημο κείμενο του ΠΑΣΟΚ διατηρεί την επίσημη από το κράτος… ανορθογραφία, αντί του ορθού «απολέσει», καθώς μόνο στην οριστική το ρήμα διατηρεί την αύξηση με «ω»!) λόγω μιας νέας οικονομικής αδυναμίας ή περιπέτειας, το μη ρυθμισμένο μέρος της αρχικής απαίτησης δεν θα αναβιώνει ολόκληρο. Μειώνεται αναλογικά, με βάση όσα έχουν ήδη αποπληρωθεί και δεν επιβαρύνεται με τόκους υπερημερίας».

Μονομερείς διακηρύξεις «για αρχές, αξίες και ευαισθησία»…

Και ύστερα από όλες αυτές τις τέσσερις «δεσμεύσεις», ο κ. Ανδρουλάκης ολοκλήρωσε την παρουσίασή των παρεμβάσεων «ενός ολοκληρωμένου σχεδίου για την αντιμετώπιση του ιδιωτικού χρέους», με τις  ακόλουθες «διακηρύξεις» για «αρχές μας και αξίες μας,  κοινωνική μας ευαισθησία» για «ανάγκη η Ελλάδα να ξαναποκτήσει αξιοπρέπεια για όλους, όχι μόνο για τους ισχυρούς» (ερώτηση: όσοι «χρωστούν έως … 500.000 ευρώ» είναι … ανίσχυροι;):

• Είναι ένα σχέδιο που  επιβραβεύει αυτούς που αγωνίζονται, τους αγωνιστές της καθημερινότητας». Δηλαδή, οι συνεπείς οφειλέτες  δεν είναι αγωνιστές της καθημερινότητας»!
• «Το σχέδιο του ΠΑΣΟΚ δεν επιβραβεύει  τους στρατηγικούς κακοπληρωτές, το σχέδιο ΠΑΣΟΚ δεν επιτρέπει μαζί με τα ξερά να καίγονται και τα χλωρά, να καίγονται και οι αγωνίες και οι προσπάθειες και οι κόποι». Όχι ακόμα. Θα περιμένουν και άλλες δόσεις, διαγραφές και άλλα … 35 χρόνια!
• «Δεν ζητάμε να χαριστούν χρέη, ζητάμε δίκαιους κανόνες» με  … 420 δόσεις!

Δεν διαβάζουν χρήσιμες εκθέσεις!

Είναι απορίας άξιον ότι όλα τα παραπάνω παρουσιάσθηκαν και ελέχθησαν από αρχηγό ιστορικού και μεγάλου (με πολυετή διακυβέρνηση της χώρας) αρχηγό κόμματος (η ίδια απορία ισχύει και για τους άλλους αρχηγούς), μολονότι το Ελεγκτικό Συνέδριο, κατόπιν αιτήματος της Επιτροπής Θεσμών και Διαφάνειας της Βουλής, διενήργησε έλεγχο, του οποίου τα πορίσματα περιλαμβάνονται στην υπ΄ αριθμόν 7/2021 Έκθεσή του υπό τον τίτλο «Χρηματοδότηση από τις τράπεζες της πραγματικής οικονομίας:

Συνέβαλε η δημοσιονομική παρέμβαση του Κράτους στην αποκατάσταση της χρηματοπιστωτικής κανονικότητας;» την οποία κατέθεσε στη Βουλή και ετέθη υπόψη όλων των θεσμών. Μάλιστα, στην έκθεσή του αυτή το Ελεγκτικό Συνέδριο σχολιάζοντας τη συζήτηση στη Βουλή σχετικά με τα κόκκινα δάνεια επισημαίνει τα ακόλουθα (όχι και το τόσο κολακευτικά):

«Από την ανάγνωση των πρακτικών συνεδριάσεως της Βουλής όταν συζητούνται ζητήματα σχετικά με τα λεγόμενα κόκκινα δάνεια ή την επίσπευση των αναγκαστικών πλειστηριασμών προς ικανοποίηση απαιτήσεων εκ κόκκινων δανείων προκύπτει ότι η προσέγγιση των ομιλητών όχι μόνον ορισμένης πολιτικής ευαισθησίας αλλά όλων γενικώς δεν απορρέει από την ιδέα πρόληψης του ηθικού κινδύνου και θεραπείας της ηθικής χαλάρωσης, αλλά από την πρόθεση επίλυσης του κοινωνικού προβλήματος στέγασης όσων απειλούνται να απολέσουν την κύρια κατοικία τους λόγω μη εξυπηρετούμενου δανείου που συνήψαν.

Αν και δύναται στην εκτίμηση ορισμένων οι δύο προσεγγίσεις, η κοινωνική, της προστασίας της κύριας κατοικίας, και η τεχνική, της πρόληψης της ηθικής διακινδύνευσης, να συγκεκριμενοποιούνται, και οι δύο, στην κοινή αναζήτηση λύσης σχετικής με τον εντοπισμό των λεγόμενων στρατηγικών κακοπληρωτών, εν τούτοις είναι διαφορετικό να αναζητείται λύση σε ένα κοινωνικό κυρίως ζήτημα, με παρεμπίπτουσα παράμετρο την ηθική διακινδύνευση, και άλλο να τίθεται η πρόληψη ηθικής διακινδύνευσης ως το κεντρικό ζητούμενο με παράπλευρο απλώς το κοινωνικό ζήτημα.

Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και το Ελεγκτικό Συνέδριο έχουν επισημάνει ότι οι απαιτήσεις του Κράτους δικαίου συμπληρώνονται από τις απαιτήσεις της κοινωνικής διάστασης της κρατικής εξουσίας χωρίς να υφίσταται μια αναγκαία εκ προοιμίου προτεραιότητα του ενός έναντι του ετέρου. Συνεπώς, όταν είναι διαπιστωμένο ότι ένα πρόβλημα εμφανίζει έντονη κοινωνική διάσταση ή πτυχές δεν είναι επιτρεπτό να παρακάμπτεται η εξέταση, και λήψη υπόψη αυτών κατά τον δέονται τρόπο. Υπό την οπτική αυτή, ως δέων τρόπος λήψης υπ’ όψιν της κοινωνικής διάστασης του ζητήματος των κόκκινων δανείων δεν νοείται ο εντοπισμός του εντός ενός αμιγώς τεχνικού πλαισίου και ο χειρισμός της επίλυσής του προεχόντως από τεχνικούς, που άγονται κυρίως με γνώμονα την καταπολέμηση της ηθικής διακινδύνευσης».

Έτσι, αυτή η άγρια καταπολέμηση  της ηθικής διακινδύνευσης με τη συνεχώς διευρυνόμενη ηθική χαλάρωση με καταγγελίες και αρές αποβαίνει, όπως επισημαίνει το Ελεγκτικό Συνέδριο, και εις βάρος της πραγματικής οικονομίας με την ισχνότατη  χρηματοδότησή της από τις πλουσίως ανακεφαλαιοποιηθείσες  συστημικές (αδόκιμος όρος) τράπεζες.

Τα δύο άλλα αίτια  της μειωμένης χρηματοδότησης της πραγματικής οικονομίας είναι τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια και  η λεγόμενη αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση, τα οποία, όπως πάλι επισημαίνει το Ελεγκτικό Συνέδριο, «στοιχειοθετούν επιτακτική ανάγκη ικανή να δικαιολογήσει την επέμβαση του Κράτους προς άρση τους», καθώς, όπως προτείνει, «επιβάλλονται παρεμβάσεις ώστε να θεραπευθεί η ηθική χαλάρωση και εν γένει να αρθούν τα εμπόδια που οδηγούν τις τράπεζες σε επιφυλακτικές πολιτικές δανειοδότησης, να εντοπίζονται  οι στρατηγικοί κακοπληρωτές και να προστατεύονται οι πραγματικοί ευάλωτοι οφειλέτες, και «διευθέτηση της αναβαλλόμενης φορολογικής απαίτησης ώστε να μην προκαλεί στρέβλωση στη συμπεριφορά των τραπεζών». 

Προσωπικότητες κατά της ηθικής χαλάρωσης!

Σ΄ αντίθεση με τις συζητήσεις στη Βουλή των «κόκκινων δανείων» μόνο σχεδόν ως κοινωνικού προβλήματος στη Βουλή, από τις ακροάσεις των προσωπικοτήτων που διεξήχθηκαν, στην έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου, επισημαίνεται ότι στο πλαίσιο της έρευνας εξετάσθηκε  εκείνη που αναφέρεται στη μη χρηματοδότηση ειδικώς από τις ιδιωτικές τράπεζες της πραγματικής οικονομίας και που αφορά στην ηθική χαλάρωση.

Σύμφωνα με τη σχετική αυτή άποψη των προσωπικοτήτων «το βασικό πρόβλημα δεν θα ξεπερασθεί αν δεν εκλείψει η ηθική διακινδύνευση που έχει προκληθεί από την αδυναμία ή την αναστολή λήψης μέτρων αναγκαστικής εκτέλεσης εις βάρος των οφειλετών μη εξυπηρετούμενων δανείων. Ακόμη και αν εκλείψουν παντελώς τα υφιστάμενα κόκκινα δάνεια από τους ισολογισμούς των τραπεζών, ο κίνδυνος δημιουργίας νέων, καθώς θα παραμένει αδύνατη η λήψη μέτρων εις βάρος των μη εκπληρούντων τις υποχρεώσεις τους οφειλετών, θα διατηρεί την επιφυλακτικότητα των τραπεζών να χορηγούν δάνεια με προσιτά επιτόκια»…

Το επονείδιστο χρονικό των ρυθμίσεων από το 1978

Κι έτσι επιβεβαιώνεται για μιαν ακόμα φορά η διαπίστωσή μου στην αρχή της ανάλυσης ότι τα αίτια της συνεχούς διόγκωσης του ιδιωτικού χρέους (στο Δημόσιο και στις τράπεζες) είναι ηθικοκομματικά και ότι δεν εμφανίσθηκαν μόνο κατά την κρίση, αλλά και πριν και μετά  τα Μνημόνια.

Σημειώνω ότι σε όλες σχεδόν τις «ρυθμίσεις» από το 1978 έως σήμερα (όπως και στο μέτρο των 72 δόσεων που προβλέπει ελάχιστο ποσό κάθε μηνιαίας δόσης… 30 ευρώ και λήγει  στις 31 Δεκεμβρίου 2026 και εφαρμόζεται την ίδια στιγμή που υπάρχουν οι γνωστές  πάγιες ρυθμίσεις των 24 και 48 δόσεων) η ανταπόκριση των χρεοφειλετών ήταν και είναι πολύ περιορισμένη (με μόλις το 6,83% του πραγματικού ληξιπρόθεσμου υπολοίπου να  βρίσκεται σήμερα σε καθεστώς ρύθμισης), ενώ «χαλούσανε» και «χαλάνε» και τους συνεπείς που αυτομουντζώνονται ως… «βλάκες», όπως προκύπτει από το βιβλίο μου που κυκλοφόρησε το 2013 με όλο το επονείδιστο χρονικό των «ρυθμίσεων» από το 1978 και τα ολέθρια αποτελέσματά τους έως τότε.  Από το βιβλίο αυτό παραθέτω μια επισήμανση – προειδοποίηση, η οποία επαναλαμβάνεται  σχεδόν μονότονα σε όλες σχεδόν των παλαιών διοικητών της Τράπεζας της Ελλάδος  ως «φωνή βοώντος εν δημαγωγικώ ερήμω»:

-«Η συχνή χρήση του μέτρου της «περαίωσης» των εκκρεμών φορολογικών υποθέσεων αποτελεί μακροχρόνια κίνητρο για την αύξηση της φοροδιαφυγής, καθώς το στοιχείο αυτό τείνει να ενσωματώνεται στις προσδοκίες των φορολογουμένων» (επαναλαμβάνεται σχεδόν μονότονα σε όλες σχεδόν τις Εκθέσεις!)

Το κύρος της στρατιωτικής ιστορίας ενισχύθηκε ακόμη περισσότερο, καθώς οι δυτικοί στρατοί συγκρότησαν επαγγελματικά σώματα αξιωματικών. Οι μελέτες εκστρατειών και οι βιογραφίες εξελίχθηκαν σε βασικά εκπαιδευτικά εργαλεία, όχι μόνο για τη διδασκαλία πρακτικών δεξιοτήτων, όπως η τακτική, η επιμελητεία και η αξιολόγηση του εδάφους, αλλά και για την καλλιέργεια άυλων χαρακτηριστικών, όπως ο χαρακτήρας, η αποφασιστικότητα και η ικανότητα λήψης αποφάσεων. Στρατιωτικοί ηγέτες, από τον Μαυρίκιο της Σαξονίας έως τον Μπέρναρντ Μοντγκόμερι και τον Τζορτζ Πάττον, κατέγραψαν τις εμπειρίες και τις κατευθυντήριες σκέψεις τους προς όφελος των μελλοντικών γενεών.

Η προσφυγή στην ιστορία για την άντληση παραδειγμάτων και ιδεών από δέκα χιλιάδες χρόνια πολέμου, κατά τον Μάτις, είναι ορθή και επιβεβλημένη. Ωστόσο, η κακή χρήση της ιστορίας εγκυμονεί κινδύνους που μπορεί να οδηγήσουν σε αντίθετα αποτελέσματα. Πρώτος ο Κλαούζεβιτς, ο ίδιος αξιόλογος ιστορικός, προειδοποίησε ότι «τα ιστορικά παραδείγματα διασαφηνίζουν τα πάντα και παρέχουν επίσης το πειστικότερο είδος επιχειρημάτων στο πεδίο της εμπειρικής γνώσεως. Τούτο περισσότερο από οπουδήποτε αλλού έχει εφαρμογή στην πολεμική τέχνη. Ωστόσο, τα ιστορικά παραδείγματα σπάνια χρησιμοποιούνται με επιτυχία».

Τα λάθη των στρατιωτικών “προφητών”

Ένας πρώτος κίνδυνος από την κακή χρήση της ιστορίας προέρχεται από την άπειρη ποικιλομορφία της. Το παρελθόν είναι μια ανεξάντλητη “αποθήκη” γεγονότων, από την οποία μπορούμε να αντλήσουμε επιχειρήματα για να αποδείξουμε σχεδόν οτιδήποτε – ή και το αντίθετό του. Όταν εξετάζουμε τα γεγονότα έξω από το ιστορικό τους πλαίσιο, μπορούμε εύκολα να βρούμε στοιχεία που ταιριάζουν με το επιχείρημα που θέλουμε να υποστηρίξουμε.

Ένας δεύτερος κίνδυνος προέρχεται από την υπεραπλούστευση σύνθετων γεγονότων, την παράβλεψη άγνωστων ή μη μετρήσιμων παραγόντων και την αναγωγή της ανθρώπινης συμπεριφοράς σε ορισμένες “επιστημονικές” αρχές. Ο Τζον Φούλερ υποστήριξε ότι η ιστορία απέδειξε πως όλες οι επιτυχημένες επιχειρήσεις ενσωμάτωναν οκτώ θεμελιώδεις αρχές. Η έρευνα του Μπάζιλ Λίντελ Χαρτ, αντίθετα, κατέληξε σε μία βασική αρχή: Την έμμεση προσέγγιση.

Ένας τρίτος κίνδυνος προέρχεται από την τάση να αποδίδουμε στα γεγονότα του παρελθόντος μεγαλύτερη συνοχή και αναγκαιότητα από εκείνη που είχαν στην πραγματικότητα. Συχνά ερμηνεύουμε τα γεγονότα μέσα από μια απλοϊκή σχέση αιτίου και αποτελέσματος, παραβλέποντας τον ρόλο του απροόπτου, της αβεβαιότητας και της τύχης στην εξέλιξή τους.

Ένας ακόμη κίνδυνος προέρχεται από την τάση ορισμένων υποστηρικτών ριζοσπαστικών αντιλήψεων για τον μελλοντικό πόλεμο, να αναδεικνύουν ορισμένους “αντισυμβατικούς” στρατιωτικούς θεωρητικούς σε οραματιστές, οι οποίοι υποτίθεται ότι αντιτάχθηκαν σε μια εδραιωμένη στρατιωτική κατεστημένη τάξη. Με τον τρόπο αυτό, οι ιστορικές τους θέσεις χρησιμοποιούνται συχνά για να δικαιολογήσουν την κριτική προς τους σύγχρονους στρατιωτικούς θεσμούς.

Ωστόσο, οι στρατιωτικοί “προφήτες” έχουν υποπέσει και αυτοί σε σοβαρά λάθη και λανθασμένες εκτιμήσεις. Ο Μπίλι Μίτσελ, πρωτοπόρος της αεροπορικής ισχύος, πίστευε ότι οι Ιάπωνες μπορούσαν να επιτεθούν στη Χαβάη, αλλά χωρίς αεροπλανοφόρα. Ο Λίντελ Χαρτ και ο Φούλερ, ένθερμοι υποστηρικτές των τεθωρακισμένων, ευθύνονται εν πολλοίς για το γεγονός ότι ο βρετανικός στρατός δημιούργησε τεθωρακισμένες μεραρχίες, αποτελούμενες σχεδόν αποκλειστικά από άρματα και όχι από συνδυασμένα όπλα. Ο σμήναρχος Τζον Μπόιντ, υπέρμαχος της αντίληψης ότι ο ελιγμός μπορούσε να υπερκεράσει τη λογική της φθοράς, άσκησε σημαντική επιρροή όχι μόνο στις ένοπλες δυνάμεις αλλά και στον επιχειρηματικό κόσμο.

Διδάγματα από τους πολέμους του εικοστού αιώνα

Εκτός από τους πολέμους του παρελθόντος, από τις αρχές του 20ού αιώνα οι στρατοί άρχισαν να ενδιαφέρονται για τους σύγχρονους πολέμους άλλων χωρών, προκειμένου να αντλήσουν διδάγματα για τη διεξαγωγή του πολέμου. Ο Ρωσοϊαπωνικός Πόλεμος (1904–1905) ήταν ο πρώτος που προσέλκυσε έναν πρωτοφανή αριθμό ξένων στρατιωτικών παρατηρητών. Συνολικά, περισσότεροι από 80 ξένοι στρατιωτικοί παρατηρητές, από περισσότερες από 16 χώρες, υπηρέτησαν με τον ρωσικό ή τον ιαπωνικό στρατό κατά τη διάρκεια του πολέμου.

Η σύγκρουση αυτή, ένας περιορισμένος πόλεμος που διεξήχθη στην Κορέα και τη Μαντζουρία, χαρακτηρίστηκε από τη χρήση σύγχρονων στρατιωτικών τεχνολογιών, όπως πολυβόλα, επαναληπτικά τυφέκια και πυροβόλα ταχείας βολής, σε κλίμακα που δεν είχε παρατηρηθεί ποτέ μέχρι τότε.

Παρά την εκτεταμένη αυτή δραστηριότητα, οι Ευρωπαίοι δεν άντλησαν από τον Ρωσοϊαπωνικό Πόλεμο τα διδάγματα που θα μπορούσαν να τους είχαν προετοιμάσει για τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι στρατιωτικοί σχεδιαστές της Ευρώπης δεν προέβλεψαν το αδιέξοδο και τη σφαγή που θα χαρακτήριζαν το Δυτικό Μέτωπο. Ούτε η εμπειρία του Ρωσοϊαπωνικού Πολέμου, ούτε η γνώση της καταστροφικής ισχύος των αμυντικών στρατιωτικών τεχνολογιών κατάφεραν να μετριάσουν τον ενθουσιασμό τους για τα εξαιρετικά επιθετικά σχέδια που είχαν προετοιμάσει.

Ακόμη και ένα μάλλον τεχνικό ζήτημα, όπως η εκτέλεση έμμεσων βολών πυροβολικού πίσω από προκαλύπτοντα όγκο με τη χρήση προωθημένων παρατηρητών, στάθηκε δύσκολο να υιοθετηθεί από τους ευρωπαϊκούς στρατούς. Τα έμμεσα πυρά, για παράδειγμα στη Βρετανία, εξακολουθούσαν να θεωρούνται πολύ τεχνικά, “αντιαθλητικά”, επιβαρυντικά για το ηθικό και μη πρακτικά στον πόλεμο κινήσεων.

Στους Βαλκανικούς Πολέμους που ακολούθησαν, το 1912-1913, οι μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες έστειλαν επίσης παρατηρητές, αν και όχι στην έκταση του Ρωσοϊαπωνικού Πολέμου. Και πάλι, η ανάγκη για στενή συνεργασία πυροβολικού και πεζικού, η ισχύς της άμυνας και η σημασία της υπεροχής του πυρός για την καταστολή του εχθρικού πυροβολικού κατά τη διάρκεια οποιασδήποτε επίθεσης, μετωπικής ή άλλης, δεν φαίνεται να αποτυπώθηκαν επαρκώς στη σκέψη των παρατηρητών. Η εμπειρία των Βαλκανικών Πολέμων επίσης απέτυχε να επηρεάσει ουσιαστικά τις στρατιωτικές δομές των άλλων ευρωπαϊκών κρατών σε σχέση με τη φύση του σύγχρονου πολέμου.

Κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου, ο Γερμανικός Στρατός ανέπτυξε ημιεπίσημες διαδικασίες μάθησης, συμπεριλαμβανομένων των εκθέσεων πεπραγμένων από μεραρχίες και σώματα στρατού. Το καλά οργανωμένο Γενικό Επιτελείο συγκέντρωνε αυτές τις αναφορές και ήταν σε θέση να εντοπίζει και να κοινοποιεί τα διδάγματα. που προέκυπταν από την πολεμική εμπειρία Το παράδειγμά του ακολούθησαν και οι άλλες μεγάλες δυνάμεις, αξιοποιώντας τόσο τη δική τους εμπειρία όσο και εκείνη των αντιπάλων τους.

Γαλλία και Γερμανία

Η γερμανική νίκη επί της Γαλλίας το 1940 γέννησε έναν ισχυρό μύθο: Ότι οι προοδευτικοί στρατιωτικοί στοχαστές του Γερμανικού Στρατού είχαν μελετήσει τα διδάγματα του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου και είχαν προβλέψει σωστά την επίδραση των αναδυόμενων τεχνολογιών, ενώ οι Γάλλοι στρατιωτικοί στοχαστές είχαν αποτύχει να κάνουν το ίδιο. Σύμφωνα με αυτή την αντίληψη, οι Γερμανοί “έβλεπαν μπροστά”, ενώ οι Γάλλοι προετοιμάζονταν να πολεμήσουν τον τελευταίο πόλεμο.

Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι λιγότερο ξεκάθαρη. Τόσο οι Γάλλοι όσο και οι Γερμανοί είχαν μελετήσει την ιστορία του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, αναζητώντας διδάγματα που θα μπορούσαν να εφαρμοστούν στο μέλλον. Και οι δύο είχαν μελετήσει τις αναδυόμενες τεχνολογίες και είχαν προσπαθήσει να προβλέψουν τις επιπτώσεις τους. Εν τούτοις, κατέληξαν σε διαμετρικά αντίθετα συμπεράσματα.

Οι Γάλλοι υπήρξαν πρωτοπόροι στον σχεδιασμό των αρμάτων μάχης με το Renault FT-17, το οποίο θα γινόταν η βάση για πολλά από τα άρματα μάχης που ακολούθησαν. Είχαν κατασκευάσει περισσότερα άρματα από οποιονδήποτε άλλο στρατό στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και τα είχαν χρησιμοποιήσει με επιτυχία σε σειρά μαχών. Θεωρούσαν ότι, μολονότι τα άρματα έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην επίτευξη της νίκης στον Μεγάλο Πόλεμο, το απόγειο της αποτελεσματικότητάς τους ανήκε πλέον στο παρελθόν.

Μελετώντας τις αναδυόμενες τεχνολογίες αντιαρματικών όπλων, είχαν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ο ανταγωνισμός μεταξύ αρμάτων μάχης και αντιαρματικών όπλων ευνοούσε τα δεύτερα στο άμεσο μέλλον. Επομένως, εφόσον τα άρματα δεν μπορούσαν πλέον να εφορμούν μόνα τους σε πεδία μάχης κορεσμένα από αντιαρματικά πυρά, έπρεπε να υποστηρίζονται από πυροβολικό και να επιχειρούν στο πλαίσιο συνδυασμένων όπλων. Μόνο αφού θα είχε διασπαστεί η εχθρική άμυνα, θα μπορούσαν τα τεθωρακισμένα και το πεζικό να κινηθούν με μεγαλύτερη ταχύτητα και να εκμεταλλευτούν την επιτυχία, χωρίς να εξαρτώνται στον ίδιο βαθμό από τη συνεχή υποστήριξη του πυροβολικού.

Στην αντίθετη πλευρά, ο Γερμανικός Στρατός, μελετώντας τις ίδιες πληροφορίες για τον τελευταίο πόλεμο και τις αναδυόμενες τεχνολογίες, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο καθοριστικός παράγοντας του μελλοντικού πολέμου δεν θα ήταν τόσο η ισχύς πυρός όσο η ταχύτητα των ελιγμών. Το άρμα μάχης μπορούσε να συνδυάσει σε μία πλατφόρμα τις δυνατότητες των ομάδων εφόδου (Stosstruppen), οι οποίες είχαν επιτύχει διασπάσεις το 1918, και του πυροβολικού, προσφέροντας παράλληλα τον παράγοντα της ταχύτητας που έλειπε από τον πόλεμο χαρακωμάτων. Η αντιμετώπιση της απειλής των αντιαρματικών όπλων θα επιτυγχανόταν μέσω της συγκέντρωσης και της ταχείας κίνησης μεγάλων αριθμών αρμάτων, τα οποία θα έβαλλαν ακόμη και κατά τη διάρκεια σύντομων στάσεων.

Η Γραμμή Μαζινό 

Φαινομενικά, η κατάκτηση της Γαλλίας το 1940 απέδειξε ότι οι Γερμανοί είχαν δίκιο και οι Γάλλοι άδικο. Ωστόσο, η εξέλιξη του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου παρέχει μια πιο σύνθετη εικόνα. Ο Γερμανικός Στρατός συνέχισε να σημειώνει σημαντικές επιτυχίες μέχρι το 1942, όταν οι αντίπαλοί του είχαν πλέον συσσωρεύσει όλο και περισσότερα αντιαρματικά όπλα και άρματα μάχης και είχαν μάθει να αναγνωρίζουν και να καλύπτουν τα αδύνατα σημεία που προηγουμένως είχαν εκμεταλλευτεί οι γερμανικές επιθέσεις.

Ενώ οι Γερμανοί θεωρούσαν τη Γραμμή Μαζινό ως επιτομή του αμυντικού πνεύματος, από το 1942 άρχισαν να κατασκευάζουν το Τείχος του Ατλαντικού, ένα φαραωνικό σύστημα οχυρώσεων μήκους περίπου 3.000 χιλιομέτρων, από τα σύνορα Γαλλίας- Ισπανίας έως το βόρειο άκρο της Νορβηγίας. Η εξέλιξη αυτή υπενθυμίζει ότι ακόμη και οι στρατοί που βασίζονται στην επιθετική κινητικότητα καταφεύγουν στην οχύρωση όταν οι επιχειρησιακές συνθήκες το απαιτούν.

Οι νεότεροι πόλεμοι

Ο Αραβοϊσραηλινός Πόλεμος του 1973 έλαβε τεράστια δημοσιότητα και οι δυτικοί στρατοί αναζήτησαν διδάγματα από έναν συμβατικό πόλεμο μεσαίας κλίμακας, ο οποίος διεξήχθη με όπλα που είχαν προμηθεύσει οι δύο υπερδυνάμεις στους αντιπάλους. Ορισμένοι παρατηρητές, ειδικοί και μη, έσπευσαν να αναγγείλουν ότι το σημαντικότερο δίδαγμα του πολέμου ήταν ο “θάνατος του άρματος”. Καταρχάς, η άποψη ότι το 1973 ο Ισραηλινός Στρατός ήταν εξοπλισμένος με πολλά άρματα, αλλά ανεπαρκές πεζικό, αποτελεί μύθο. Το 1973 διέθετε περίπου 50 επιλαρχίες αρμάτων και 50 τάγματα πεζικού.

Η ανάλυση του ίδιου του Ισραηλινού Στρατού κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, αν είχε συγκροτηθεί με περισσότερες μονάδες πεζικού και λιγότερες μονάδες αρμάτων, όπως υποστήριξαν ορισμένοι επικριτές, είναι πιθανό τα αραβικά κέρδη και οι ισραηλινές απώλειες να ήταν ακόμη μεγαλύτερα. Επιπλέον, μετά το 1973, το Ισραήλ προμηθεύτηκε περισσότερα άρματα και όχι λιγότερα, ενώ παράλληλα αύξησε το μέγεθος του στρατού του. Το 1982, κατά την εισβολή στον Λίβανο, διέθετε περίπου 90 επιλαρχίες αρμάτων και 80 τάγματα πεζικού.

Ο Πρώτος Πόλεμος του Κόλπου, το 1991 – η εκστρατεία, δηλαδή, για την απελευθέρωση του Κουβέιτ από την ιρακινή κατοχή – ήταν ένας σύντομος και αποφασιστικός πόλεμος, στον οποίο η τεχνολογία διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο. Ωστόσο στη συνέχεια, η τεχνολογία θεοποιήθηκε, ειδικά από τους Αμερικανούς αλλά όχι μόνο, σε τέτοιο βαθμό ώστε να θεωρηθεί ότι θα μπορούσε να λύσει όλα τα προβλήματα και ότι οι πόλεμοι θα μπορούσαν να κερδίζονται αποκλειστικά από την αεροπορία. Οι αμερικανικές επεμβάσεις στο Αφγανιστάν το 2001 και στο Ιράκ το 2003, μετά τις αρχικές επιτυχίες, προσγείωσαν τους πάντες στην πραγματικότητα του εδάφους.

Το βασικό δίδαγμα, επομένως, δεν είναι απλώς ότι οι στρατοί πρέπει να μελετούν την ιστορία. Είναι ότι πρέπει να μαθαίνουν σωστά από αυτήν. Η ίδια ιστορική εμπειρία μπορεί να οδηγήσει διαφορετικούς στρατούς σε διαφορετικά – και ακόμη και αντίθετα – συμπεράσματα. Η αξία της στρατιωτικής ιστορίας δεν βρίσκεται στην αναζήτηση έτοιμων συνταγών για τον επόμενο πόλεμο, αλλά στην κατανόηση των παραγόντων, των αλληλεπιδράσεων και των περιορισμών που διαμορφώνουν τα αποτελέσματα της πολεμικής αναμέτρησης.

Η Άγκυρα εντάσσει την ελληνική απόφαση στο πλαίσιο των «αλληλένδετων ζητημάτων του Αιγαίου» μεταξύ των δύο χωρών, υπογραμμίζοντας ότι η ελληνική κίνηση δεν επηρεάζει τις τουρκικές νομικές θέσεις.

Παράλληλα, το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών επαναφέρει τη θέση ότι οι ελληνοτουρκικές διαφορές θα πρέπει να αντιμετωπίζονται σύμφωνα με το πνεύμα της Διακήρυξης των Αθηνών για τις Σχέσεις Φιλίας και την Καλή Γειτονία, η οποία υπογράφηκε στις 7 Δεκεμβρίου 2023.

«Διατηρούμε τη θέση μας ότι πρέπει να υιοθετηθεί μια προσέγγιση συμβατή με τη Διακήρυξη των Αθηνών», αναφέρει η ανακοίνωση, προσθέτοντας ότι η Τουρκία, ως ένα από τα δύο παράκτια κράτη του Αιγαίου, είναι «πάντοτε έτοιμη για συνεργασία με την Ελλάδα».

Νέος γύρος αντιπαράθεσης Ελλάδας-Τουρκίας

Η νέα τουρκική τοποθέτηση έρχεται σε συνέχεια αντίστοιχων αντιδράσεων της Άγκυρας σε ελληνικές πρωτοβουλίες που αφορούν τον θαλάσσιο και χωροταξικό σχεδιασμό. Τον Αύγουστο, το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών είχε αντιδράσει και στο ελληνικό Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό, υποστηρίζοντας ότι δεν μπορεί να παράγει νομικά αποτελέσματα για την Τουρκία.

Η σημερινή ανακοίνωση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η αναφορά σε γεωγραφικούς σχηματισμούς των οποίων η κυριαρχία, κατά την τουρκική θέση, δεν έχει μεταβιβαστεί στην Ελλάδα μέσω διεθνών συνθηκών παραπέμπει ευθέως στη γνωστή τουρκική θέση για το καθεστώς ορισμένων νησίδων και βραχονησίδων στο Αιγαίο.

Την ίδια ώρα, η Άγκυρα επιλέγει να συνδυάσει την επανάληψη των πάγιων θέσεών της με αναφορά στον διάλογο και στη συνεργασία με την Ελλάδα, επικαλούμενη τη Διακήρυξη των Αθηνών και τον ρόλο των δύο χωρών ως παράκτιων κρατών του Αιγαίου.

Η Τουρκία αμφισβητεί αυτή την προσέγγιση και υποστηρίζει πολύ περιορισμένη επήρεια των ελληνικών νησιών στην περιοχή. Η χάραξη του τουρκικού πάρκου είναι επομένως γεωπολιτικά πολύ πιο σημαντική από ένα απλό πρόγραμμα προστασίας της φύσης. Αυτό θα φανεί με ξεκάθαρο τρόπο τη στιγμή που η Τουρκία θα προασπίσει στο πεδίο τα υποτιθέμενα δικαιώματα της, με κάποιο τυχαίο ή σκοπούμενο γεγονός.

Η Ελλάδα οφείλει έστω και καθυστερημένα να απαντήσει σε αυτή την ενέργεια, αλλά όχι βιαστικά, ούτε με σπασμωδικές κινήσεις αυτοπαγίδευσης. Με δεδομένο ότι η χώρα μας πολλά χρόνια τώρα έχει μία υποχωρητική στάση και αδράνεια στα εξωτερικά θέματα κυρίως με την Τουρκία, αλλά και αλλού, όπως με τη Λιβύη, θα πρέπει άμεσα να σχεδιάσει και να υλοποιήσει μία στρατηγική στο Αιγαίο που να διασφαλίζει τα δικαιώματά της με βάση το Διεθνές Δίκαιο. Η Ελλάδα, όπως έχουν δηλώσει όλες οι κυβερνήσεις, έχει το δικαίωμα να αποφασίσει “πού, πότε και με ποια γεωγραφική μορφή” θα ασκήσει την επέκταση στα 12 τα ναυτικά της μίλια και προς το Αιγαίο.

Τα 12 μίλια

Μία καθολική όμως επέκταση σήμερα με απότομο και κάθετο τρόπο “12 μίλια παντού”, μπορεί και να μην είναι απολύτως αναγκαία σε αυτή τη συγκυρία. Αντίθετα μία σταδιακή επέκταση στα 12 ναυτικά μίλια, για παράδειγμα στις περιοχές όπου η γεωγραφία το επιτρέπει χωρίς ιδιαίτερες επιπλοκές (όπως στα παράλια ανατολικά της ηπειρωτικής χώρας, μαζί με τα νησιωτικά συμπλέγματα που συνδέονται μ΄ αυτά – Σαμοθράκη, Θάσος, Σποράδες, Κυκλάδες – στα νότια της Πελοποννήσου και γύρω από την Κρήτη) και επέκταση στη συνέχεια γύρω από συγκεκριμένα νησιά και συμπλέγματα (στις δυτικές ακτές των νησιών του βορειοανατολικού Αιγαίου και τα Δωδεκάνησα), θα ήταν κάτι που θα έδινε ένα μήνυμα αποφασιστικότητας και υλοποίησης δικαιωμάτων, που απορρέουν ευθέως από το διεθνές δίκαιο, αποφεύγοντας σε αυτό το στάδιο τη σύγκρουση.

Παράλληλα απαιτείται πλήρης νομική προετοιμασία και κατάθεση των σχετικών συντεταγμένων στους διεθνείς οργανισμούς και στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία πρέπει να κληθεί να προστατεύσει και τα δικά της σύνορα. Αυτή είναι μία σώφρονα τακτική πολύ διαφορετική από μια ξαφνική ολιστική κίνηση που θα μπορούσε να οδηγήσει σε πολεμική σύγκρουση. Σε καμία περίπτωση πάντως δεν πρέπει να φανεί ότι η Ελλάδα κάνει “αντίποινα” για τα τουρκικά θαλάσσια πάρκα, γιατί είναι δύο διαφορετικά ζητήματα. Πρέπει να εμφανιστεί ότι ασκεί ένα προϋπάρχον κυριαρχικό δικαίωμα. Αυτό είναι πολύ ισχυρότερο νομικά και διπλωματικά.

Κατά συνέπεια έστω τώρα, σταδιακή επέκταση (ως προανεφέρθη) και πλήρης στρατιωτική και διπλωματική προετοιμασία, χωρίς να ανακοινωθεί όλη η στρατηγική εκ των προτέρων. Πρέπει να γίνει αποδόμηση διεθνώς των θέσεων της Τουρκίας και να καταστεί σαφές ότι τα πάρκα ως πράξεις δεν δημιουργούν δικαιώματα κυριαρχίας, ενώ αντίθετα η άσκηση του δικαιώματος των 12 ναυτικά μίλια ως ξεχωριστή, κυριαρχική επιλογή της Ελλάδας, δημιουργεί πλαίσιο άσκησης κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Τα 12 ναυτικά μίλια μίλια είναι πολύ ισχυρό χαρτί, για αυτό δεν πρέπει να το πετάξουμε πάνω στο τραπέζι από απλό εκνευρισμό ή ως κίνηση απελπισίας, αλλά μετά από κατάλληλη νομική προετοιμασία (που θα έπρεπε ήδη να έχει γίνει με χάρτες, συντεταγμένες κλπ), διεθνή στήριξη , στρατιωτική ετοιμότητα και καθαρό – ρεαλιστικό σχέδιο αποκλιμάκωσης.

Ολοκληρωμένη θαλάσσια πολιτική

Η Τουρκία σήμερα σκληραίνει ξανά τη θέση της, εξετάζοντας ακόμη και νομοθετική κατοχύρωση των δικών της αντιλήψεων για τη θαλάσσια δικαιοδοσία. Είναι κινήσεις που αποτελούν μέρος μιας στρατηγικής που έχει σχεδιαστεί από δεκαετίες στα πλαίσια της “Γαλάζιας Πατρίδας” και την υλοποιεί βήμα-βήμα, χωρίς ουσιαστική αντίδραση δυστυχώς τόσα χρόνια από την πλευρά μας.
Γι’ αυτό είναι σαφέστατα λάθος η συνέχιση της ελληνικής αδράνειας. Εξίσου λάθος όμως μπορεί να αποδειχτεί και μια κίνηση χωρίς προετοιμασία.

Αυτό επισημαίνεται ιδιαιτέρως γιατί αυτή η κυβέρνηση δεν μας έχει συνηθίσει στη λήψη ολοκληρωμένων μέτρων στρατηγικής και σχεδιασμού πολιτικής, ιδιαίτερα στα θέματα εξωτερικής πολιτικής (αλλά και εσωτερικής πολιτικής, όπως για παράδειγμα για τους ΟΤΑ που ψήφισε οχτώ (8) σχετικά νομοθετήματα σε επτά χρόνια. Άρα ψυχραιμία, ανακοίνωση προθέσεων στους διεθνείς οργανισμούς που συμμετέχουμε (πολιτικούς και αμυντικούς, ΕΟΚ, ΝΑΤΟ) και σταδιακή ανακοίνωση επέκτασης των ναυτικών μας μιλίων ανατολικά, είναι κάτι αναγκαίο και αναπόφευκτο για τη χώρα μας.

Σήμερα, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός έριξε κι άλλο λάδι στη φωτιά με δήλωση – μήνυμα προς Τουρκία και Συρία, ξεκαθαρίζοντας ότι το Ισραήλ δεν θα ανεχθεί τουρκική στρατιωτική παρουσία στη Συρία.

Netanyahu on Türkiye and Syria:

I decided that we would establish a “security zone” in Syria against the possibility of a “jihadist invasion” from the Syrian area.

And in northern Syria there is Türkiye; it has a certain area there.

I do not want to see Türkiye coming south.… pic.twitter.com/6BjONlM9g7

— Clash Report (@clashreport) August 28, 2026

«Αποφάσισα ότι θα δημιουργήσουμε μια «ζώνη ασφαλείας» στη Συρία ενάντια στην πιθανότητα μιας «τζιχαντιστικής εισβολής» από την συριακή περιοχή. Και στη βόρεια Συρία υπάρχει η Τουρκία», σημείωσε σε συνέντευξή του ο Νετανιάχου, αναφερόμενος στις ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές που έπληξαν τη στρατιωτική αεροπορική βάση Αμπού αλ-Ντουχούρ στη βορειοδυτική Συρία

Όπως είπε η Τουρκία «έχει μια συγκεκριμένη περιοχή εκεί. Δεν θέλω να τη δω να έρχεται νότια. Το είπα αυτό και το μετέφερα και στο «συριακό καθεστώς»: μην κατεβείτε, μην τους αφήσετε να έρθουν νότια. Το μετέφερα και στους Τούρκους».

«Υπήρχε ένα συγκεκριμένο status quo, αλλά αυτοί το έσπασαν ή σκόπευαν να το σπάσουν. Έστειλα ένα μήνυμα — μέσω των Αμερικανών, με άλλα μέσα, αλλά και απευθείας στη Συρία — ότι δεν θα ανεχτούμε την τουρκική στρατιωτική οχύρωση σε ένα αεροδρόμιο νότια της περιοχής όπου βρίσκεται αυτή τη στιγμή η Τουρκία.

Προφανώς αυτό το μήνυμα δεν ελήφθη και έπρεπε να το δείξουμε με αυτό που ονομάζουμε, στην ορολογία μας, κινητικούς τρόπους. Έτσι το μεταφέραμε με κινητικούς τρόπους», ανέφερε εννοώντας τη χρήση στρατιωτικών μέσων.

«Δεν επιδιώκω αντιπαράθεση, αλλά ξέρω ένα πράγμα: δεν μπορείς να βασίζεσαι μόνο στις προθέσεις του εχθρού. Αν θέλεις να υπερασπιστείς το Κράτος του Ισραήλ, πρέπει συνεχώς να χτίζεις δυνατότητες που είναι ισχυρότερες από τις δυνατότητες του εχθρού – και των εχθρών σου», διεμήνυσε ο Νετανιάχου.

«Επειδή οι προθέσεις αλλάζουν. Και ξέρεις πότε αλλάζουν; Όταν είσαι αδύναμος. Σου επιτίθενται όταν είσαι αδύναμος και σε σέβονται όταν είσαι δυνατός. Κάνουν επίσης ειρήνη με τους ισχυρούς».

«Δεν κάνεις ειρηνευτικές συμμαχίες με τους αδύναμους. Επομένως, πρέπει να αυξάνουμε συνεχώς τη δύναμή μας».

«Η πραγματικότητα αλλάζει ραγδαία. Μια δύναμη καταρρέει, μια άλλη δύναμη ανεβαίνει» δήλωσε αιχμηρά για την Άγκυρα. «Αλλά η πιο σημαντική δύναμη που πρέπει να ανέβει είναι η δική μας», υπογράμμισε.

Μια πόλη με μεγάλη δύναμη

Στην περίοδο της ακμής της, η Καρθαία ήταν μια ανεξάρτητη και οργανωμένη πόλη. Περιβαλλόταν από ισχυρά τείχη μήκους άνω των δύο χιλιομέτρων, με πύργους και πύλες, ενώ διέθετε δημόσια κτήρια, ιερά και δικό της νόμισμα. Οι Καρθαιείς συμμετείχαν στις μεγάλες πολιτικές και στρατιωτικές εξελίξεις του αρχαίου ελληνικού κόσμου και είχαν στενές σχέσεις με την Αθήνα.

Η θέση της πόλης ήταν ιδιαίτερα σημαντική. Ο διπλός όρμος της Καρθαίας λειτουργούσε ως λιμάνι και σήμερα, μέσα στη θάλασσα, διακρίνεται ακόμη ο αρχαίος λιμενοβραχίονας, μήκους περίπου 160 μέτρων.

Οι ναοί του Απόλλωνα και της Αθηνάς

Ανάμεσα στα σημαντικότερα μνημεία που σώζονται σήμερα ξεχωρίζει ο ναός του Πυθίου Απόλλωνα, ένας δωρικός ναός που χρονολογείται περίπου στο 530 π.Χ. Βρισκόταν στο χαμηλότερο άνδηρο, κοντά στη θάλασσα, και αποτελούσε τον σημαντικότερο χώρο λατρείας της πόλης. Λίγο ψηλότερα βρίσκεται ο δωρικός ναός που έχει αποδοθεί στην Αθηνά, ο οποίος χρονολογείται περίπου στο 500 π.Χ. και θεωρείται ο παλαιότερος γνωστός δωρικός περίπτερος ναός στις Κυκλάδες.

Ανάμεσα στα μνημεία της Καρθαίας βρίσκονται επίσης το μνημειώδες Πρόπυλο, δημόσια κτήρια, το αρχαίο θέατρο και ένα εκτεταμένο συγκρότημα ρωμαϊκών θερμών. Όλα αυτά μαρτυρούν ότι η Καρθαία δεν ήταν απλώς ένας μικρός οικισμός, αλλά μια πραγματική αρχαία πόλη με οργανωμένη κοινωνική, θρησκευτική και πολιτική ζωή.

Η πόλη που χάθηκε

Η ιστορία της Καρθαίας συνεχίστηκε για πολλούς αιώνες. Η κατοίκηση στην περιοχή παρέμεινε έντονη μέχρι τουλάχιστον τον 7ο αιώνα μ.Χ., όταν όμως η αρχαία πόλη άρχισε πλέον να εγκαταλείπεται. Οι αρχαίοι ναοί ερειπώθηκαν και ορισμένοι χώροι χρησιμοποιήθηκαν για παλαιοχριστιανικές ταφές. Τελικά, οι τελευταίοι κάτοικοι εγκατέλειψαν την Καρθαία και η πόλη έπαψε να υπάρχει ως οργανωμένος οικισμός.

Για αιώνες, τα κατάλοιπά της παρέμειναν απομονωμένα μέσα στο φυσικό τοπίο της Κέας. Από τα τέλη του 17ου αιώνα άρχισαν να προσελκύουν περιηγητές και αρχαιοδίφες. Μάλιστα, αρχικά η περιοχή θεωρήθηκε ότι ήταν η αρχαία Ιουλίδα. Το 1811, όμως, ο Δανός αρχαιοδίφης Peter Oluf Brøndsted, μελετώντας τις επιγραφές, ταύτισε τη θέση με την Αρχαία Καρθαία.

Ένα αρχαιολογικό τοπίο χωρίς δρόμους

Ίσως αυτό που κάνει την Καρθαία τόσο ξεχωριστή σήμερα είναι ότι δεν υπάρχει οδική πρόσβαση μέχρι τον αρχαιολογικό χώρο. Η προσέγγιση γίνεται με τα πόδια, μέσα από παλιά μονοπάτια, ή από τη θάλασσα. Υπάρχουν τέσσερις παραδοσιακές διαδρομές που οδηγούν στην Καρθαία, ενώ υπάρχει και πρόσβαση από τον όρμο Καλισκιά.

Έτσι, η επίσκεψη δεν μοιάζει με μια συνηθισμένη επίσκεψη σε έναν αρχαιολογικό χώρο. Η διαδρομή αποτελεί μέρος της εμπειρίας. Όσο πλησιάζεις, οι αρχαίες πέτρες εμφανίζονται σταδιακά μέσα στη βλάστηση και στο άγριο κυκλαδίτικο τοπίο, ενώ στο βάθος ανοίγεται το Αιγαίο.

Και όταν τελικά φτάσεις στην Καρθαία, έχεις μπροστά σου κάτι περισσότερο από ερείπια. Έχεις ένα ολόκληρο αρχαίο τοπίο: ναούς, τείχη, θέατρο, δρόμους, κατοικίες και το αρχαίο λιμάνι, όλα μέσα σε ένα φυσικό περιβάλλον που έχει παραμείνει σε μεγάλο βαθμό αναλλοίωτο.

Από τη λήθη στην ανάδειξη

Η συστηματική αρχαιολογική έρευνα ξεκίνησε το 1902 από τη Γαλλική Αρχαιολογική Σχολή και συνεχίστηκε κατά τον 20ό αιώνα από την Ελληνική Αρχαιολογική Υπηρεσία, το Πανεπιστήμιο Αθηνών και το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών.

Τα τελευταία χρόνια πραγματοποιήθηκαν σημαντικές εργασίες συντήρησης, αναστήλωσης και ανάδειξης των μνημείων. Το έργο για την Καρθαία τιμήθηκε μάλιστα το 2017 με το Βραβείο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Πολιτιστική Κληρονομιά / Europa Nostra.

Δείτε εδώ το βίντεο:

Το βίντεο έχει δημοσιευθεί στο κανάλι του Θεόφιλου Μπάμπουλη Point Of View GR στο Youtube. Σκοπός του καναλιού είναι να αναδείξει το φυσικό κάλλος και τα αξιοθέατα του τόπου μας και του κόσμου.