Και μάλλον δεν είναι τυχαίο ότι, όσο πλησιάζει η συγκεκριμένη ημερομηνία, τόσο ανεβαίνουν οι τόνοι από την κυβερνητική πλευρά. Η επιλογή του Αλέξη Τσίπρα και της ΕΛΑΣ να παρουσιάσουν το πρόγραμμά τους πριν από την ομιλία του πρωθυπουργού φαίνεται ότι έχει ενοχλήσει ιδιαίτερα το κυβερνητικό επιτελείο, το οποίο επιχειρεί να μετατοπίσει τη συζήτηση από το περιεχόμενο όσων πρόκειται να ανακοινωθούν στο κατά πόσο παραβιάζεται ή όχι μια πολιτική «παράδοση» δεκαετιών.

Έχει, μάλιστα, ιδιαίτερο ενδιαφέρον ότι κυβερνητικά στελέχη επιμένουν πως η παρουσία Τσίπρα δεν τους προκαλεί κανέναν φόβο, την ίδια στιγμή που επανέρχονται διαρκώς στο θέμα και ανεβάζουν συνεχώς την ένταση της αντιπαράθεσης. Από την «πρωτοφανή στα χρονικά απρέπεια» του Παύλου Μαρινάκη μέχρι το «παλιόπαιδο» του Άδωνι Γεωργιάδη, η εμφάνιση του πρώην πρωθυπουργού στη Θεσσαλονίκη έχει βρεθεί στο επίκεντρο της κυβερνητικής ρητορικής, πριν ακόμη παρουσιαστεί το πρόγραμμα της ΕΛΑΣ.

Πυρά από Μαρινάκη

Ο Παύλος Μαρινάκης, μετά την επίθεση που εξαπέλυσε με συνέντευξή του στην εφημερίδα «Μακεδονία της Κυριακής», επανήλθε σήμερα με συνέντευξή του στο ραδιόφωνο του ΣΚΑΪ.

«Νομίζω ότι ο κ. Τσίπρας, όσο και να προσπαθεί να παρουσιαστεί ως κάτι διαφορετικό, ειδικά όταν το όνομά του μπαίνει δίπλα στην έννοια «πρόγραμμα Θεσσαλονίκης», τότε νομίζω ότι οι αντιδράσεις του κόσμου είναι από αντιδράσεις απαξίωσης μέχρι υπενθύμισης τραγελαφικών καταστάσεων, που, δυστυχώς, όταν ήρθε ο κ. Τσίπρας στην εξουσία, μόνο για γέλια δεν ήταν γιατί υποφέραμε όλοι με τα γνωστά αποτελέσματα. Τσίπρας και πρόγραμμα Θεσσαλονίκης, λοιπόν, το τελευταίο πράγμα που μπορεί να δημιουργήσει σε έναν πολιτικό αντίπαλο είναι φόβο. Από εκεί και πέρα, το είπα και προ ημερών σε συνέντευξή μου, εμείς επί της αρχής δεν υποτιμούμε κανέναν αντίπαλο, πολλώ δε μάλλον έναν άνθρωπο ο οποίος εξελέγη Πρωθυπουργός.

Ως προς τα θέματα καθαρότητας και εντιμότητας, νομίζω ότι τις απαντήσεις τις έχουν δώσει οι ίδιοι οι Υπουργοί του κ. Τσίπρα, με πρώτο τον κ. Κοντονή. Μην τα επαναλαμβάνουμε, ασχέτως αν αποφεύγει ο ίδιος να απαντήσει όταν ερωτάται στις συνεντεύξεις που δίνει για τα πολλά ερωτήματα τα οποία έχει αφήσει αναπάντητα για τα πεπραγμένα του, κυρίως σε θέματα υποτιθέμενης εντιμότητας. Και για την ουσία αυτού που με ρωτήσατε, για να το επαναλάβω, πολλές φορές ο τύπος στην πολιτική είναι κάτι πολύ ουσιαστικό.

Είναι μια παράδοση η οποία τηρείται από όλες τις αντιπολιτεύσεις όλα αυτά τα χρόνια, συμπεριλαμβανομένων των ετών που ήταν Πρωθυπουργός ο κ. Τσίπρας. Ουδέποτε ο Κυριάκος Μητσοτάκης, ενώ ήταν και πρώτος στις δημοσκοπήσεις και, μάλιστα, για τα τρία από τα τεσσεράμισι χρόνια που ήταν Πρωθυπουργός ο κ. Τσίπρας, δεν τόλμησε να προηγηθεί του τότε νόμιμα εκλεγμένου Πρωθυπουργού. Αυτό, προφανώς, δεν είναι το πιο σημαντικό που απασχολεί τους πολίτες, αλλά δείχνει πολλά για τον χαρακτήρα και τον τρόπο που αντιλαμβάνεται την πολιτική – πολύ αλαζονικό, θα μου επιτρέψετε να πω – ο κ. Τσίπρας», είπε αρχικά ο κυβερνητικός εκπρόσωπος και συνέχισε:

«Δεν έχει να κάνει με το πού είναι το ξενοδοχείο. Έχει να κάνει με το πλαίσιο γύρω από το οποίο γίνεται μια ομιλία. Γνωρίζουν οι πολίτες ότι είναι ένα έθιμο το οποίο έχει και πάρα πολλή ουσία μέσα του. Στην αρχή της χρονιάς, όχι επειδή αυτό συμβαίνει στη Θεσσαλονίκη, αλλά επειδή είναι η έναρξη αυτού που λέμε χρονιάς σχολικής, ακαδημαϊκής ή «σεζόν», όλες οι πολιτικές δυνάμεις περιγράφουν το πρόγραμμά τους. Οι κυβερνήσεις το τι θα εφαρμόσουν, οι αντιπολιτεύσεις το τι θα έκαναν αν ήταν στην κυβέρνηση. Αυτό με πολύ μεγάλο και έντονο συμβολισμό γίνεται εδώ και δεκαετίες στη Θεσσαλονίκη, θέλοντας να σταλεί και ένα μήνυμα στήριξης στη Μακεδονία, στη Βόρεια Ελλάδα.

Είναι προφανές, λοιπόν, ότι ο κ. Τσίπρας «σπάει» μία παράδοση, δεδομένου μάλιστα του γεγονότος ότι δεν είναι ούτε καν αρχηγός Αξιωματικής Αντιπολίτευσης. Και θα πω και κάτι: Επειδή είδα την απάντηση, μετά από πάρα πολλές ώρες, του κόμματος του κ. Τσίπρα, της ΕΛΑΣ, πρώτον δεν ισχύει αυτό που λένε ότι σε όλες τις κοινοβουλευτικές συζητήσεις κλείνει ο Πρωθυπουργός και κάνουν, μάλιστα, και μία άσχετη, εντελώς εκτός λογικής, σύγκριση μεταξύ της ΔΕΘ και των κοινοβουλευτικών συζητήσεων, αλλά ακόμα και έτσι όπως το λένε δεν ισχύει. Σε κάποιες κοινοβουλευτικές συζητήσεις, όπως είναι ο Προϋπολογισμός ή η πρόταση δυσπιστίας, κλείνει ο Πρωθυπουργός, αλλά το κυριότερο, το ξαναλέω, είναι ότι είθισται να ανοίγει τη ΔΕΘ ο εκάστοτε πρωθυπουργός, να περιγράφει το πρόγραμμά του, της κυβέρνησης και στη συνέχεια τα υπόλοιπα κόμματα, κοινοβουλευτικά και εξωκοινοβουλευτικά, να παρουσιάζουν τις δικές τους θέσεις και απόψεις».

Σε ερώτηση που δέχθηκε για το τι περιμένει ότι θα ανακοινώσει ο Αλέξης Τσίπρας, τόνισε: «Η διαφορά του κυρίου Τσίπρα από όλους τους υπόλοιπους μαθητευόμενους μάγους της μεταπολιτευτικής Ελλάδας, ένας εκ των οποίων ήταν και ο κύριος Τσίπρας το 2012 – 2015, είναι ότι έχει υπάρξει πρωθυπουργός της χώρας. Ήταν ο πρωθυπουργός που αύξησε ή επέβαλε πάνω από τριάντα νέους φόρους. Και επειδή είμαι ελεύθερος επαγγελματίας, θα σας θυμίσω ότι λίγο πριν φύγει ο κύριος Τσίπρας, λόγω του νόμου Κατρούγκαλου, που στην πραγματικότητα ήταν νόμος Τσίπρα, ο ελεύθερος επαγγελματίας, πέραν του φόρου εισοδήματος που ήταν στο 29% με 100% προκαταβολή για τις ατομικές επιχειρήσεις και τα φυσικά πρόσωπα, που τώρα είναι 50% (η προκαταβολή), είχε και έναν επιπλέον δυσβάσταχτο φόρο, που ήταν οι ασφαλιστικές εισφορές, οι οποίες υπολογίζονταν επί του τζίρου. Δηλαδή «τιμωρούσε» έναν ελεύθερο επαγγελματία ο οποίος ήθελε να βγάλει παραπάνω ή δήλωνε παραπάνω. Θυμάμαι ότι είχαμε φτάσει στο σημείο, αν αθροίζαμε φόρους και εισφορές, να δίναμε το 85% του εισοδήματός μας πίσω στο κράτος. Αυτό το 29% έχει γίνει πλέον 20%. Και αν έχεις παιδιά 18%, 16%, 9% ή και 0, αυτό το 100% έχει γίνει 50%. Και πολλοί άλλοι φόροι, όπως το τέλος επιτηδεύματος για φυσικά πρόσωπα, έχουν καταργηθεί ή έχουν μειωθεί. Άρα, ο τελευταίος εν δυνάμει πρωθυπουργός ή πρώην πρωθυπουργός που μπορεί να μιλήσει σε έναν ελεύθερο επαγγελματία για φόρους και να τον πάρει στα σοβαρά ο ελεύθερος επαγγελματίας νομίζω ότι είναι ο κύριος Τσίπρας».

Βαριές κατηγορίες από Γεωργιάδη

Ο υπουργός Υγείας, υιοθετώντας τη ρητορική του κυβερνητικού εκπροσώπου, ο οποίος σε δηλώσεις του στη «Μακεδονία της Κυριακής» έκανε λόγο για «πρωτοφανή στα χρονικά απρέπεια», χαρακτήρισε τον Αλέξη Τσίπρα ως… παλιόπαιδο.

«Η πράξη του κ. Τσίπρα να προηγηθεί του κ. πρωθυπουργού δείχνει για άλλη μία φορά ότι δεν έχει νόημα να επενδύσει στο rebranding του κ. Τσίπρα. Πάντα παλιόπαιδο ήταν και ένα παλιόπαιδο παραμένει», είπε μιλώντας στον ΣΚΑΪ.

Ο υπουργός Υγείας σημείωσε ότι «η πράξη αυτή είναι πράξη που κάνει ένα παλιόπαιδο. Η ΔΕΘ έχει μια χορογραφία, κάποιους κανόνες, αυτοί τηρούνται απαρέγκλιτα εδώ και 70 χρόνια. Δεν έχει σκεφτεί κανείς να τους παραβιάσει. Οι πιο σκληροί πολιτικοί αντίπαλοι, οι μεγαλύτερες πολιτικές μάχες. Κανείς δεν σκέφτηκε να πάει να κάνει κάτι τέτοιο. Το κάνει πρώτος ο κ. Τσίπρας, γιατί είναι ένα παλιόπαιδο. Αυτός είναι ο πραγματικός χαρακτήρας. Δεν μπορεί να αλλάξει».

Τι απάντησε η ΕΛΑΣ

Για «πανικό» από την πλευρά του πρωθυπουργού έκανε λόγο σε ανακοίνωσή της, χθες, Κυριακή (23/8), η ΕΛΑΣ, μετά τις δηλώσεις του Παύλου Μαρινάκη για την παρουσίαση του προγράμματος του κόμματος του Αλέξη Τσίπρα.

«Οι δηλώσεις του κυβερνητικού εκπροσώπου σχετικά με την παρουσίαση του προγράμματος της ΕΛΑΣ στις 2 του Σεπτέμβρη στη Θεσσαλονίκη από τον Αλέξη Τσίπρα, προδίδουν πρωτοφανές έλλειμμα αυτοπεποίθησης αλλά και πανικό από την πλευρά του πρωθυπουργού. Και ο πανικός είναι πάντοτε κακός σύμβουλος», ανέφερε χαρακτηριστικά και σημείωνε:

«Το ότι ο κ. Μητσοτάκης θα μιλήσει φέτος στα εγκαίνια της ΔΕΘ λίγες ημέρες μετά την ομιλία του Αλέξη Τσίπρα, υπό κανονικές συνθήκες θα μπορούσε να εκληφθεί ως πλεονέκτημα, όπως πλεονέκτημα θεωρείται και στη Βουλή πάντοτε το γεγονός ότι ο πρωθυπουργός μιλάει μετά τον αντίπαλό του».

«Ο κ. Μητσοτάκης όμως έχει τόσο μεγάλο έλλειμμα αυτοπεποίθησης που τίποτα δεν μπορεί να του δώσει πλεονέκτημα. Ακριβώς γιατί αυτό που τρέμει είναι η σύγκριση ανάμεσα στις ανεκπλήρωτες υποσχέσεις και τα πεπραγμένα του. Η σύγκριση ανάμεσα στην πολιτική αλήθεια και την προπαγάνδα. Η σύγκριση ανάμεσα στην εντιμότητα και τη διαφθορά», σημείωνε η ανακοίνωση της ΕΛΑΣ.

Εκτιμώ ότι αυτή η αναμέτρηση θα έρθει σε κάποια χρονική στιγμή, δεδομένου ότι οι δύο χώρες έχουν αντιδιαμετρικές ασυμβίβαστες λογικές τόσο στο Αιγαίο όσο και στην Κύπρο. Και προς τα εκεί βαδίζουμε γιατί η κυβέρνηση με την υποχωρητικότητά της, δίνει συνέχεια στην Τουρκία την δυνατότητα να κάνει πράξη βήμα- βήμα την αναθεωρητική της λογική.

Η μαθηματική προσέγγιση

Θα σταθώ σε μία διένεξη επτά ημερών, χρησιμοποιώντας την μαθηματική λογική της θεωρίας Markov, που είναι μάθημα των Στοχαστικών Ανελίξεων, και διδάσκεται στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα της χώρας. Θα έστηνα τρεις καταστάσεις :

Ε= Ελληνικό πλεονέκτημα
Ι= Ισορροπία/ αμφίπλευρη κατάσταση
Τ= Τουρκικό πλεονέκτημα.
Κάθε μέρα το σύστημα θα βρίσκεται σε μία από αυτές τις καταστάσεις και με κάποια πιθανότητα μεταβαίνει στην επόμενη κατάσταση.

Έχουμε λοιπόν τον πίνακα Markov:

p12= η πιθανότητα με δεδομένο ότι είμαστε σε ελληνικό πλεονέκτημα πηγαίνουμε σε κατάσταση ισορροπίας
P31= η πιθανότητα ότι βρισκόμαστε σε τουρκικό πλεονέκτημα και μεταβαίνουμε σε ελληνικό πλεονέκτημα
P23 = η πιθανότητα ότι βρισκόμαστε σε ισορροπία και πάμε σε τουρκικό πλεονέκτημα, κλπ, για όλα τα
Pij , i, j = 1,2,3

Το πιο λογικό είναι να επιλέξω ως: Πο = ( 0 , 1 , 0) δηλαδή θεωρούμε την ημέρα 0 ότι υπάρχει ισορροπία, και με κάποια λογική θα αναπτύξουμε παρακάτω τον τρόπο κατασκευής του παραπάνω πίνακα P. Στο τέλος θα υπολογίσουμε τις πιθανότητες της 7ης ημέρας: Π7= πο . Ρ^7, δηλαδή πολλαπλασιάζουμε τον πίνακα Πο με τον πίνακα P με εκθέτη το 7.

Ωστόσο το θέμα εδώ, είναι ότι δεν γνωρίζουμε τις πιθανότητες του πίνακα P, με την υπόθεση ότι η καλή μέρα φαίνεται από την αρχή της διαμάχης. Αν όμως τα πλεονεκτήματα των επιχειρήσεων της κάθε πλευράς μεταβάλλονται από μέρα σε μέρα, ο πίνακας αυτός μπορεί να μεταβάλλεται  ανάλογα των απωλειών και της επιχειρησιακής κατάστασης των δύο πλευρών την επόμενη ημέρα. Γι’ αυτό θα ήταν προτιμότερο, να πάμε ως εξής:

Και θα ξεκινούσαμε πάλι με: Πο = ( 0 ,1, 0) την 0 μέρα ως κατάσταση ισορροπίας. Το πρόβλημα τώρα είναι πως θα γεμίσουμε τον πίνακα P και τους επόμενους, ώστε να είμαστε κατά το δυνατόν αντικειμενικοί. Για τον σκοπό αυτό θα δημιουργήσουμε ένα δείκτη Dt= Et- Tt, δηλαδή την διαφορά ισχύος μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Αν Dt > 0 ευνοεί την Ελλάδα , αν Dt < 0 ευνοεί την Τουρκία, αν Dt=0 έχουμε ισορροπία, και στη συνέχεια θα μετατρέψουμε το Dt σε πιθανότητες μετάβασης. Π1= Πο. P1 , Π2= Π1. P2, … και τελικά Π7= Πο.P1.P2…P7

Ο αιφνιδιασμός

Για να μπορέσουμε να θέσουμε τις πιθανότητες από μέρα σε μέρα, ισχυρό σημείο είναι ο αιφνιδιασμός, και θα ήταν θετικό να δημιουργούμε ένα νέο δείκτη Dt για την Ελλάδα και έναν την Τουρκία:

Και μπορούμε να βάλουμε και άλλες παραμέτρους ανάλογα τις συνθήκες , όπως υποστήριξη από άλλες χώρες, διάταξη δυνάμεων κλπ, με αυτό τον τρόπο εφόσον τα στοιχεία είναι αξιόπιστα, μπορούμε να δημιουργήσουμε τους πίνακες και να έχουμε προσεγγιστικά αποτελέσματα. Ωστόσο, οι συντελεστές ισχύος και οι συντελεστές βαρύτητας θα πρέπει να καθοριστούν από τους ειδικούς επιχειρησιακούς αξιωματικούς, μετά από συνεργασία των τριών όπλων για να είναι κοντά στην πραγματικότητα.

Ανέλιξη Poisson

Ας προσεγγίσουμε το πρόβλημα λίγο διαφορετικά, χωρίς να ξεφεύγουμε από την αρχική μας μαθηματική λογική Markov. Αν θεωρήσουμε ότι οι επιχειρησιακές μεταβολές συμβαίνουν ως τυχαία γεγονότα με ρυθμό λt , τότε θα ήταν χρήσιμο να χρησιμοποιήσουμε την ανέλιξη Ρoisson. Αν θεωρήσουμε N(t) είναι ο αριθμός των γεγονότων μέχρι την χρονική στιγμή t , τότε Ν(t) ~ Poisson( λt).

Στην περίπτωσή μας έχουμε δύο ανεξάρτητες μεταβλητές poisson

Nε( t) ~ Poisson( λε.t) για την Ελλάδα, και Nτ(t) ~ Poisson ( λτ.t) για την Τουρκία.
Θεωρούμε D(t)= Nε(t) – Nτ( t)
Αν D(t) > 0 έχουμε ελληνικό επιχειρησιακό πλεονέκτημα
Αν D(t) < 0 ,έχουμε τουρκικό επιχειρησιακό πλεονέκτημα.
Αν D(t) =0 έχουμε επιχειρησιακή ισορροπία.
Τώρα έχουμε την διαφορά δύο ανεξάρτητων μεταβλητών poisson και σε αυτή την περίπτωση θα πάμε με Skellam κατανομή, δηλαδή
D(t) ~ Skellam ( λε.t , λτ.t) και υπολογίζουμε τις πιθανότητες
P ( D(t) ) >0 , P( D( t) ) < 0 , P( D(t)) =0

Κάθε μέρα οι poisson διαδικασίες δίνουν τις μεταβολές και από αυτές κατασκευάζουμε τον νέο πίνακα μετάβασης όπου οι παράμετροι λε, λτ είναι οι ρυθμοί των επιχειρησιακών γεγονότων ανά ημέρα της Ελλάδας και της Τουρκίας.

Ένα παράδειγμα επτά ημερών

Ας δούμε ένα απλό παράδειγμα παράδειγμα 7 ημερών και ας υποθέσουμε λε= 0.8 γεγονότα/ ημέρα που ευνοούν την Ελλάδα, και λτ= 0.7 γεγονότα/ ημέρα που ευνοούν την Τουρκία.

Nε(t) ~ Poisson( 0.8t) και Ντ(t) ~ Poisson( 0.7t)
Στις 7 ημέρες θα έχουμε: D= Nε- Ντ που ακολουθεί Skellam κατανομή. Μετά από πράξεις προκύπτει    P(D>0) = 52.36% , πλεονέκτημα για την Ελλάδα,
P(D<0) = 35.45% πλεονέκτημα για την Τουρκία,
και P( D=0) = 12.19% κατάσταση ισορροπίας.

Όπως αντιλαμβάνεστε τα μαθηματικά είναι ένα εργαλείο που εφόσον του δοθούν αξιόπιστα δεδομένα μπορούν να προσεγγίσουν το αποτέλεσμα. Τα παραπάνω ήταν κάποια παραδείγματα για να σας δείξω τους μαθηματικούς μηχανισμούς, ώστε να προσεγγίζουμε τα αποτελέσματα.

Διαθέτουμε στις Ένοπλες Δυνάμεις καταξιωμένο επιστημονικό δυναμικό, το οποίο είναι ικανό να διαχειριστή παρόμοιες εφαρμογές εκτελώντας πολλές προσημειώσεις με αξιόπιστες παραμέτρους που αυτοί γνωρίζουν, ώστε να προκύψουν χρήσιμα συμπεράσματα, στην περίπτωση θερμού επεισοδίου – το οποίο είμαι της λογικής ότι είναι στο δρόμο… και δύσκολα θα το αποφύγουμε.

Οι Refurbished συσκευές έχουν περάσει όλους τους απαραίτητους τεχνικούς ελέγχους για να διασφαλιστεί ότι λειτουργούν 100% σωστά, προσφέροντας εξαιρετική απόδοση. Αποτελούν ιδανική επιλογή για όσους επιθυμούν να αποκτήσουν ένα premium smartphone σε πιο προσιτή τιμή, ενώ παράλληλα με τον τρόπο αυτό παρατείνεται η διάρκεια χρήσης των συσκευών και οι πρώτες ύλες που έχουν ήδη αξιοποιηθεί για την κατασκευή τους χρησιμοποιούνται για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Επιπλέον, έχουν 2 χρόνια εγγύηση, ενώ η υγεία της μπαταρίας τους είναι 85%+ και διακρίνονται, ανάλογα με την εξωτερική τους εμφάνιση, σε Grade A (εξαιρετική κατάσταση, σχεδόν σαν καινούργιο) και Grade B (σε πολύ καλή κατάσταση με μικρά σημάδια χρήσης).

Ενδεικτικά, οι καταναλωτές θα βρουν το iPhone 13 128GB Refurbished με Grade A στα 339,00€*** και με Grade B στα 309,00€, ενώ το iPhone 14 128GB Refurbished με Grade A στα 399,00€ και με Grade B στα 379,00€.

*H δυνατότητα αγοράς σε χαμηλότερη τιμή αφορά σε σύνδεση ή ανανέωση με 24μηνη δέσμευση στα φυσικά καταστήματα και στο cosmote.gr.
**Όροι Χρήσης στο germanos,gr & cosmote.gr.
***Όλες οι τιμές είναι ενδεικτικές και συμπεριλαμβάνουν ΦΠΑ.

Η απόδοση του αμερικανικού 10ετούς ομολόγου (ΤΒ) ανήλθε την περασμένη εβδομάδα στο 4,7%, από 4,6% προηγουμένως, η αντίστοιχη γερμανική ήταν 3,27%, η γαλλική 4,13% κι η ιταλική 4,1%, ενώ η απόδοση του ελληνικού δεκαετούς ομολόγου έμεινε σχεδόν αμετάβλητη στο 3,92-4,07%, λόγω της μαζικής επαναγοράς χρέους που πραγματοποιεί η κυβέρνηση με τα υπερέσοδα εκ της υπερφορολόγησης της οικονομίας, για την οποία η κυβέρνηση τηρεί αιδήμονα σιγή.

Τα αίτια της διεθνούς ρευστοποιήσεως ομολόγων αποδίδονται στην αναταραχή της παγκοσμίου οικονομίας και στον πληθωρισμό κόστους απ’ τη συνεχιζομένη άνοδο του πετρελαίου (Μπρεντ 87 $/β) και την ανταλλαγή πυρών στα στενά του Ορμούζ – αν και πολλά πετρελαιοφόρα περνούν σήμερα από τα χωρικά ύδατα του Ομάν, προστατευόμενα από το Αμερικανικό ναυτικό.

Νέα αγωνία για τις ΗΠΑ

Η μειωμένη ρευστότητα χρήματος στην διεθνή αγορά, απ’ τη στροφή των αγοραστών στις μετοχές υψηλής τεχνολογίας και οι μεγάλες στρατιωτικές δαπάνες των χωρών της Δύσεως εμπνέουν την κερδοσκοπία ότι θα μπορέσει ν’ αγοράσει το νέο δημόσιο χρέος πιο φθηνά του χρόνου και με υψηλότερα κέρδη. Στρέφεται τώρα στο ελβετικό φράγκο, καθώς το δολάριο υποχωρεί στα 86 σεντς ανά ευρώ, ενώ η παρέμβαση συγκρατεί το ιαπωνικό γιεν. Βεβαίως, επί ματαίω.

Η επαναγορά ομολόγων στις ΗΠΑ αναμένει τη δημοσίευση των πρακτικών της τελευταίας συνεδριάσεως της FD για να διαπιστώσει τις προθέσεις της Κεντρικής Τραπέζης για την πορεία των επιτοκίων, ενώ η παρούσα είναι η μεγαλύτερη έως τώρα διάψευση του προέδρου Τραμπ απ’ τις πολλές. Δεν είναι εύκολη η αντιμετώπιση του αμερικανικού δημοσίου χρέους 40 τρισ. $. Ήδη το δολάριο έπεσε στο 1,17 $ προς το ευρώ. Θα υποχωρήσει κι άλλο…

Η απλή μεταγραφή, κατά τη γνώμη μου, δεν πρέπει να είναι ο στόχος όταν σκηνοθετείται και ανεβαίνει εκ νέου ένα κλασικό έργο. Τα αρχαία έργα χαρακτηρίζονται συχνά από διαχρονικότητα, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό (λ.χ. βασικό θέμα της Ιλιάδας είναι η οργή και οι συνέπειες του πολέμου, ενώ βασικό θέμα των Ορεστείων είναι η προσωπική πάλη με τiς τύψεις). Όμως ο κάθε καλλιτέχνης προσφέρει μια νέα προσωπική οπτική γωνία, βασισμένος πιθανότατα στην επικαιρότητα και τις ανησυχίες του ίδιου.

Αυτό συμβαίνει ανέκαθεν ήδη από την αρχαιότητα· με αφορμή τα κατά περίπου τέσσερις αιώνες παλιότερα ομηρικά έπη και τον τρωικό κύκλο συνολικά, γράφονταν έργα που εξέταζαν με νέα ματιά τις κλασικές και πλέον καταγεγραμμένες και χιλιοειπωμένες ιστορίες (λ.χ. η Ελένη του Ευριπίδη γράφεται κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου για να αναδείξει την ματαιότητα όλων των πολέμων).

Έπειτα ακολούθησε η Αναγέννηση και ο Διαφωτισμός που έφεραν πίσω στη ζωή τους μύθους της αρχαιότητας, ζώντας όμως σε μία εντελώς διαφορετική εποχή από αυτή που γεννήθηκαν εξαρχής αυτοί οι μύθοι. Τελικά φτάνει ο νεωτερισμός που δίνει στον μύθο μια νέα διάσταση, αυτή του διαχρονικού συμβόλου στη τέχνη, ενώ ταυτόχρονα δανείζεται για τις επιστήμες ορολογία από αυτόν (S. Freud, οιδιπόδειο σύμπλεγμα και σύμπλεγμα της Ηλέκτρας). Μπορεί κανείς να αποκαλέσει τον Καβάφη ή τον Joyce προσβλητικό προς την κλασική κληρονομιά και τις αλλαγές που έκαναν ανούσιες;

Αυτό που μπορεί και ίσως πρέπει να κριθεί είναι ο βαθμός στον οποίο ταυτίζονται το πρωτότυπο με τη διασκευή, ούτως ώστε να γίνει φανερό πώς οι αλλαγές εξυπηρετούν το νέο νόημα που δίνει στο έργο ο καλλιτέχνης. Φυσικά μετά πρέπει να κριθεί και να αναλυθεί ως αυτόνομο έργο. Επομένως, ο εκάστοτε καλλιτέχνης δεν πρέπει να κατακρίνεται ακαριαία όταν αλλάζει και πειραματίζεται με ένα αρχαίο έργο. Εφόσον γίνεται, είτε έμμεσα, είτε άμεσα, σαφές ότι πρόκειται για διασκευή και όχι απλή μεταγραφή ή μετάφραση, είναι εύλογο να υπάρχει το ελεύθερο για παρεμβάσεις.

O κόσμος του σύγχρονου δημιουργού

Με αυτά στο νου, ας μιλήσουμε για την ταινία καθαυτή· το νέο αυτό υπερθέαμα του Hollywood δεν έχει σκοπό να διηγηθεί μια επική ιστορία υπέρλαμπρων ηρώων και μαγείας που διεγείρει την φαντασία. Ο Νόλαν πλάθει έναν κόσμο, ναι μεν με έντονο υπερφυσικό στοιχείο, ο οποίος είναι όμως ρεαλιστικός και βάναυσος, όπως συχνά υποδηλώνει η μυθολογία, αλλά σπανίως αναδεικνύεται.

Αποκορύφωμα αυτής της τάσης είναι η σεκάνς με την μάγισσα Κίρκη, η οποία μεταμορφώνει τους άντρες σε γουρούνια πλάθοντας κυριολεκτικά τα σώματά τους, με τρόπο επίπονο και ανατριχιαστικό. Στην ανάδειξη της φρίκης ορισμένων σημείων του έργου συντείνει και η προτίμηση του σκηνοθέτη να χρησιμοποιεί όσο το δυνατόν λιγότερα ψηφιακά γραφικά στις ταινίες του, που εντυπωσιάζει με την ευρηματικότητα του.

Συνειδητή επιλογή αποτελεί επίσης η πρόσμειξη τόσο χρονικών όσο και πολιτισμικών στοιχείων στο παρουσιαστικό της ταινίας (η ενδυμασία των χαρακτήρων, οι μεσαιωνικές τοποθεσίες, τα νορβηγικά πλοία). Βέβαια, αν και προκλήθηκε μεγάλη δυσαρέσκεια από λάτρεις της ιστορίας πριν ακόμα κυκλοφορήσει η ταινία, δεν αποσυντονίζει από την ουσία του έργου. Εκτός από λάτρεις της ιστορικής ορθότητας, το ευρύ κοινό πιθανότατα δεν αναγνωρίζει, ή απλώς δεν ενδιαφέρεται για τις ιστορικές ασυνταξίες του Νόλαν. Όσον αφορά τη σκοπιμότητα πίσω από αυτή την επιλογή, πιστεύω ότι ο εξυπηρετεί την αποστασιοποίηση από την εξιδανικευμένη και οικεία κλασική αρχαιότητα και τονίζει αυτόν τον διαφορετικό κόσμο.

Η Οδύσσεια του Νόλαν

Η κατά Νόλαν Οδύσσεια είναι μια ταινία με θέμα την κατάλυση των ηθικών αξιών που συντάσσουν την ανθρώπινη κοινωνία. Οι Έλληνες, που καταλαμβάνουν με δόλο την Τροία και κατασφάζουν τον πληθυσμότης, παραβιάζουν άγραφους ιερούς νόμους και τιμωρούνται από τους θεούς. Θέλοντας να δείξει αντίθεση μεταξύ Ελλήνων και Τρώων, ο σκηνοθέτης επιλέγει οι πρώτοι να φορούν σκούρα ρούχα, ενώ οι δεύτεροι λευκά. Τονίζεται ενδεχομένως μια αγνότητα που καταστρέφεται από την απληστία των νικητών.

Μια ακόμα επιλογή του Νόλαν, όσον αφορά το σενάριο, είναι να εντάξει και ιστορικά γεγονότα στην ταινία, βασισμένος σε νεότερες αρχαιολογικές θεωρίες για την κατάρρευση του Μυκηναϊκού πολιτισμού. Αναφέρονται πολύ συχνά οι “Λαοί της Θάλασσας” ως ληστές που λεηλατούν παράκτιες πόλεις και χωριά χωρίς κανένα έλεος. Επίσης ως βαθύτερη αιτία για τον Τρωικό πόλεμο αναφέρεται η κατάκτηση των εμπορικών δρόμων που κατείχε η Τροία.

Αν και γίνεται με τρόπο πολύ εμφανή, κλείνοντας το μάτι σε όσους γνωρίζουν την ιστορία της Εποχής του Χαλκού, πρόκειται για μια πολύ πρωτότυπη επιλογή που βεβαίως εξυπηρετεί το νόημα που θέλει να δώσει στην ταινία του ο Νόλαν, αφού αποδεικνύεται ότι οι “Λαοί της θάλασσας” δεν είναι άλλοι παρά οι Αχαιοί, που επιστρέφουν πάση θυσία στις εστίες τους.

Πηνελόπη, Αντίνοος και Τηλέμαχος

Εκτός από το παρουσιαστικό βέβαια, δεν είναι δυνατόν να γίνει λόγος για την Οδύσσεια, χωρίς να αναφερθούν οι χαρακτήρες της. Ο Νόλαν παίρνει τους αρχετυπικούς χαρακτήρες του Ομήρου και αλλάζει ορισμένα στοιχεία της ιστορίας τους, ώστε να αναδείξει όχι τον ηρωισμό ή την ηθική τους, αλλά την ευαισθησία και τον πόνο τους.

Η Πηνελόπη (Anne Hathaway) επισημαίνει και έλλογα ότι παρόλο που είναι ικανότατη να κρατήσει μόνη της τον θρόνο, κάτι που αποδεικνύουν τα τελευταία 20 χρόνια, ότι η γερουσία χρειάζεται και αναζητά έναν νέο βασιλιά, γιατί ποθεί έναν άντρα στον θρόνο της Ιθάκης. Η βασίλισσα πιέζεται να διαλέξει έναν από τους μνηστήρες, δίπλα στον οποίο θα βασιλέψει. Αν και ποτέ δεν χάνει την ελπίδα ότι ο Οδυσσέας θα επιστρέψει, έχει αρχίσει να χάνει την υπόστασή της, όπως εξάλλου και ολόκληρος ο θεσμός της βασιλείας στην Ιθάκη.

Ο σημαντικότερος υποψήφιος είναι ο Αντίνοος (Robert Pattinson), ένας υποχθόνιος, δειλός και άπληστος νεαρός που έχει καρφώσει το βλέμμα του στον θρόνο της Ιθάκης, στα πλούτη και στο συμφέρον του. Σε αντίθεση έρχεται με τον Τηλέμαχο (Tom Holland) ο οποίος, νεαρός άντρας πλέον, αναζητά τον πατέρα που δεν γνώρισε ποτέ, γιατί του λείπει η ισχύ και το κύρος να αναμετρηθεί μόνος του με τους μνηστήρες που κατακλύζουν το σπίτι του.

Αποκορύφωμα βεβαίως αυτής της τάσης είναι ο ίδιος ο πρωταγωνιστής· ο Οδυσσέας είναι αυτός που, όπως και στην Οδύσσεια του Ομήρου, εκτός από το όνομά του δίνει και ταυτότητά στο έργο· δεν είναι ο πολυμήχανος, δόλιος και ειρωνικός παραστρατισμένος βασιλιάς της Ιθάκης που παρουσιάζει ηρωικά ο Όμηρος, αλλά ένας στρατηγός που αναγκάστηκε να πάρει δύσκολες αποφάσεις για να πετύχει τους στόχους του και παλεύει με τις ενοχές και τις τύψεις για τις πράξεις του.

Κάθε τέρας και εμπόδιο με το οποίο έρχεται αντιμέτωπος του υποδεικνύει την ευθύνη που έχει απέναντι στους συντρόφους του, στο στόχο του και στον ίδιο του τον εαυτό. Πολύ εύστοχα, κατά τη γνώμη μου, ο Νόλαν συγχέει τους λωτοφάγους με το νησί της Καλυψούς· για έναν άνδρα που κατακλύζεται από τις τύψεις του παρελθόντος του, η λήθη είναι ο επίγειος παράδεισος.

Εν ολίγοις, η Οδύσσεια του Κρίστοφερ Νόλαν είναι ένα απολύτως σύγχρονο έργο. Αφορμάται από τους ομηρικούς ήρωες και μια πασίγνωστη ιστορία, για να υπενθυμίσει στους ακροατές ότι ο άνθρωπος είναι υπαίτιος για τον κόσμο στον οποίο ζει. Γι’ αυτό άλλωστε οι θεοί απέχουν σχεδόν συλλήβδην από την ταινία. Αν οι άγραφοι ιεροί νόμοι καταπατώνται τόσο εύκολα και χωρίς συνέπεια, τότε τι σταματάει την ανθρωπιστική κρίση;

Η Ελάς Γκουντούλα είναι φοιτήτρια του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας στο ΕΚΠΑ.

Η πλούσια μυθολογική διάπλαση, η κυριαρχία του μύθου, η κοσμογονία, οφείλεται στο ερώτημα τι είναι κόσμος ώσπου, ο κυρίαρχος λόγος θα αποδώσει την κατά νόον υψίστη σκέψη δια του φιλοσοφικού λόγου, τον κατά τον λόγο κόσμο. Σύμφωνα με τον Εμπεδοκλή κόσμος είναι ο λόγος που αποτελεί την ενότητα των διηρεμένων υπό του νείκους και των συγκλινόντων από τη φιλότητα.

Κατά τούτο δεν μπορεί να είναι άλλο από την διμορφούμενη κατάσταση στη φύση: «[…]υπό του νείκους και της φιλότητος» . Σύμφωνα με τις θέσεις του Ηράκλείτου, τον κόσμο “… ούτε τις Θεών ούτε ανθρώπων εποίησεν αλλ ην αεί έσται πύρ”, ενώ κατά τον Δημόκριτο στον κόσμο κυριαρχεί η μοίρα, ο λόγος δηλαδή που θέτει αυτό εδώ και εκείνο εκεί, κατά τη δυναμική του να είναι έτσι κι’ όχι αλλιώς. Θεωρώ ότι, στο Δημόκριτο, περισσότερο παρουσιάζεται η μοίρα ως αιτιοκρατική δύναμη, και όχι με την μοιρολατρική έννοια.

Στη λογική των ανωτέρω θα μπορούσε να καταλήξουμε στην άποψη ότι το πεδίο του κόσμου αποτελούν το είναι και το γίγνεσθαι μέχρι που, τη διαμόρφωση μιας κατάστασης θα διαδεχτεί μια άλλη υπό τη δυναμική και των δικών της νέων στοιχείων που την απαρτίζουν και τα οποία ταυτόχρονα προσδιορίζουν την επόμενη φάση και φύση αυτής.

Τι είναι κόσμος; Παράσταση του κόσμου

Η κυριαρχία επομένως του λόγου αυτού, θέτει τον ίδιο τον άνθρωπο στο κέντρο του κόσμου και κατά τούτο ο φιλοσοφικός λόγος καθίσταται λόγος ανθρωποκεντρικός, ήτοι λόγος τραγικός, λόγος στον οποίο αναζητείται ο κόσμος του όντος και της κοινωνίας. Ένας λόγος δια του οποίου ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται τα πράγματα και προσδίδει νόημα σ’ αυτά, ανάμεσα στην αλήθεια και το ψεύδος. Η πορεία επομένως από το χάος στην τάξη και από το σκότος στο φως διαμορφώνει για τον άνθρωπο τον τραγικό λόγο του τι αληθές και τι ψευδές, μια πορεία ανάμεσα στο είναι και το αντίθετο του, ως μη είναι.

Η παράσταση του κόσμου αυτή, στον Γοργία, λαμβάνει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά σε μια τροχιά ανάμεσα στο τι είναι κόσμος και τι το αντίθετό του, ως ακοσμία. Στο Γοργία το εκπληκτικό στοιχείο είναι ότι ενώ προσδιορίζει τον κόσμο ως σύνθεση πολλών στοιχείων που του προσδίδουν μορφή, τα αντίθετα στοιχεία συλλήβδην τα ορίζει ως “ακοσμία”. Κατά την άποψή μας θα μπορούσαν να ταυτίζονται με την έννοια του χάους, όπου η τάξη είναι η αναγκαιότητά του και ο κόσμος η έκφραση αυτής της τάξης. Έτσι εάν το χάος συνδυασθεί με το σκότος τότε ο κόσμος δεν μπορεί παρά να είναι το φως, η θέα αυτής της τάξης και τα στοιχεία του κόσμου η αλήθεια τού ίδιου του κόσμου και το αντίθετο αυτού η ακοσμία ως το ψεύδος αυτού.

Στο κέντρο της φιλοσοφικής αναζήτησης περί τον κόσμο επομένως και δη της πόλεως, τίθεται το “ευ”, γιατί η ανδρεία δεν αρκεί, αφού το νόημα στον κόσμο της πόλης προσδίδεται με την ευανδρεία, ο απλός αγώνας δεν μπορεί να σηματοδοτήσει το νόημα του κόσμου παρά ο καλός αγώνας. Ούτε η απλή ζωή αρκεί, παρά ο ευδαίμων βίος. Ο Θουκυδίδης επιβεβαιώνει την άποψη αυτή στον επιτάφιο όταν λεει “.. το ευδαίμον το ελεύθερον το δε ελεύθερον το εύψυχον..”, όπως και ο Πλάτων, ο οποίος επαγγέλλεται τον ευδαίμονα βίον.

Τα παραπάνω θα μπορούσε να αποτελούν και επιβεβαίωση της απόψεώς μας ότι, ο άνθρωπος στην πορεία του από το χάος προς την τάξη και από το σκότος προς το φως, ένα μόνο σύμμαχο έχει τον αέναο αγώνα του ανάμεσα στο τι αληθές και το τι ψευδές των όντων. Τούτο σε μια κατάσταση συνεχώς ευμετάβλητη και απροσδιόριστη προς εξασφάλιση της εαυτού και αλλήλων ευδαιμονίας, με τον μοναδικό τρόπο τη συνεύρεση και τη συζήτηση. Αυτή η συζήτηση δεν μπορεί πουθενά αλλού να λάβει χώρα παρά μόνο στο κοινόν. Εκεί δηλαδή που συναντάται το “τ’ αυτόν και έτερον” με παρουσία και παρρησία.

Εκεί ακριβώς μόνο μπορεί να αναδειχθεί του λόγου η τραγικότητα, παρουσιάζοντας παράλληλα και την τραγική διάσταση της περατότητάς του. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε που ο χώρος στον οποίο άνθισε η τραγωδία ως μορφή τέχνης είναι ο αιώνας της μεγάλης αναζήτησης, ο 5ος Αιών της Δημοκρατίας, αφού το τι αληθές και τι ψευδές είναι και του Δήμου αγωνία, η οποία στον πυρήνα της εμπεριέχει αυτή την τραγικότητα.

Η ελληνική εμπειρία της έννοιας του Κόσμου

Το ζητούμενο επομένως για τον κόσμο είναι η πόλις, πολιτεία, ο πολίτης. Η πολιτεία, κατ΄ άλλους η ιδανική πόλις και ο ρόλος του ανθρώπου ως ζώον πολιτικόν. Στην πόλη αυτή, ο πολίτης καθίσταται στο κέντρο της αναζήτησης του λόγου και η Αιδώς και η Δίκη αποτελεί το βάθρο των πόλεων, “… Αιδώ τε και δίκην ιν ειεν κόσμοι πόλεων κόσμοι τε και δεσμοί φιλίας συναγωγοί”.

Έτσι υπό την έννοια αυτή, μπορεί να θεωρηθεί η Αθήνα κεκοσμημένη πόλις, κέντρο των αυτόνομων Ελληνίδων πόλεων. Από τον κόσμο αυτόν της Πόλεως και του μορίου αυτής τον Πολίτη, διαβαίνουμε στην πόλη του κόσμου, την Κοσμόπολη, τον κόσμο της οικουμένης κατά την οποία: “Ανδρών επιφανών πάσα γη βατή, Ψυχής γαρ αγαθής Πατρίς ο ξύμπας κόσμος..” .

Η απεικόνιση, η κοινωνικά κατεστημένη εικόνα του κόσμου δεν είναι ο κόσμος, παρά η απόσταση ανάμεσα στο φαίνεσθαι και το είναι, ανάμεσα στη γνώμη και την αλήθεια που γίνεται ανυπέρβλητη και ξαναγεννιέται διαρκώς. Η απόσταση αυτή δεν έχει τις ρίζες μόνο μέσα στην ατομική υποκειμενικότητα, αλλά κυρίως μέσα στην συλλογική υποκειμενικότητα, όπου η γνώμη καθίσταται εναρκτήρια απόφαση που καθιστά την αλήθεια μέσα από την εμπειρία του σκοτεινού ερέβους, μεταμορφώνοντας το χάος, προσδιορίζοντας το είναι του, με τη θέσπιση αξιών και τον ορισμό της τάξης.

Αυτός είναι ίσως και ο λόγος που η θεμελιώδης ελληνική εμπειρία αποτελεί παρουσίαση όχι του είναι και της νόησης, μάλλον, αλλά του αντιθέτου αυτών. Κατά τον πλέον ορθό τρόπο, τούτο τονίζει ο Αναξίμανδρος όταν λέει ότι, γιατί να υπάρχει “το τι” και μόνο, είναι αδικία, υπερβολή, βιαιότητα, επειδή με μόνο το γεγονός της ύπαρξης προσβάλλεται η τάξη του είναι, η οποία τελικώς κατ’ ουσίαν είναι επίσης, τάξη “του μη” – είναι . Άρα το είναι του κόσμου θεμελιώνεται μόνο μέσα από το “μη είναι” αυτού. Κατά τούτο η ιστορική εμπειρία μπορεί να αποτελέσει την έξοδό του ως μια πορεία ανάμεσα στο φαίνεσθαι και το είναι, όχι όμως ως ιστορική αναγκαιότητα!.

Η δίοδος, ο δίαυλος του κόσμου

Και Σήμερα ο κόσμος οδηγείται στην Κοσμόπολη, όμως από την κρύπτη των ερωτημάτων:

1. Ποιος κόσμος;
2. Για ποιον κόσμο; με ποιον άνθρωπο, σε ποια πόλη.

• Πάν-Κόσμον το παγκόσμιον; χάος ή εν δυνάμει τάξις στον κόσμο αυτό;
• Ποια πόλις- πολιτεία και ποιος πολίτης;
• Των ανθρώπων τα άστεα θα έχουν Θεσμούς – τεθμούς η θα είμαστε αθέμιστες και ανέστιοι; και
• Τους θεσμούς, Ποιος θέτει και για ποιόν;, σε ποιόν τόπο;

Κατά τον Αριστοτέλη “…… ο άπολις δια φύσιν και ου δια τύχην ήτοι φαύλος εστίν, ή κρείττων ή άνθρωπος ώσπερ και ο υφ’ Ομήρου λοιδορηθείς “αφήτωρ αθέμιστος ανέστιος ..” . Αποκτά επομένως μεγάλη σημασία και πολύ μεγάλο νόημα ακόμα και σήμερα η θέση του Αριστοτέλη, κατά την οποία: “…πολίτης δ’ απλώς ουδενί των άλλων ορίζεται μάλλον η τω μετέχειν κρίσεως και αρχής…” . Πολίτης δηλαδή δεν είναι άλλος παρά εκείνος που μετέχει κρίσεως (δίκης) και αρχής, διοίκησης.

Στον κόσμο αυτόν που διαμορφώνεται εμπροσθέν μας στον Παν – Κοσμον, στον Παγκόσμιο, εκ νέου τίθεται το πρόβλημα της συμπαντικής τάξης του κόσμου. Η πόλις τίθεται εκ νέου στο κέντρο της αναζήτησης με το ερώτημα ποία πόλις (πολιτεία), με ποίον πολίτη;. Η τάξη οφείλει να λαμβάνει υπόψη της τη διαμόρφωση της αρχής του μοιράζεσθαι, της συμμετοχής στη διαμόρφωσή της, που άπτεται τόσο αισθημάτων, ευθυνών, υποχρεώσεων όσο και ελπίδων.

Μέσω αυτής γεννιέται η μοίρα στην ευτυχία ή στη δυστυχία της πόλεως, αφού τα μέλη της πόλεως και του κόσμου μοιράζονται τα καθήκοντα που επιβάλλει και τα προνόμια που παρέχει. Η Jacqueline de Romilly** αυτή την αρχή την ονόμασε “κατανομή” και όπως ορθά τόνισε, είναι στην ουσία συνεργασία, κοινότητα και φιλία αδελφότητα. Το μοιράζεσθαι, η κατανομή αφορά και υλικά αγαθά που σχετίζεται όχι μόνο με την αριθμητική ισότητα στον κόσμο αυτό, αλλά και τη γεωμετρική ισότητα.

Η απόδοση ίσου πράγματος στον καθένα “το προσήκον εκάστω αποδιδόναι”, αφορά την πρώτη, το μοιράζεσθαι και η δεύτερη, η “κατανομή”, δηλώνει την απόδοση περισσοτέρων πραγμάτων με βάση την ανάγκη και την αξία, καθότι το αναγκαία άνισο, πιστοποιεί το όντως ίσο.

Για τη συνοχή του κόσμου ιδιαίτερα στην εφαρμογή των ανωτέρω αρχών κυρίαρχος είναι ο ρόλος του κλήρου, στοιχείο εξαιρετικά κρίσιμο στην διαμόρφωση της εξουσίας του κόσμου. Αυτό το στοιχείο αποτελούσε το σκληρό πυρήνα της πόλεως των Αθηνών σε πάρα πολλούς θεσμούς της και εξασφάλιζε την ισορροπία στην κατανομή της εξουσίας, με τη συμμετοχή τους σ’ αυτή και τη συγκρότηση του κόσμου της πόλεως.

Ως συμπέρασμα αυτής της ανάλυσης και έναυσμα για περαιτέρω συζήτηση τι θα μπορούσε να διατυπωθεί; Μόνο ένα ερώτημα: Σήμερα μπορεί να δομηθεί ξανά η πόλις, ως πόλις του κόσμου πλέον; και ποιός θα ήταν ο τρόπος λειτουργίας της έννοιας: “κοινόν”, στο οποίο “το τ’ αυτόν” θα καθίσταται ανήμπορο να ρευστοποιεί την αντικειμενική υπόσταση του ετέρου; ώστε, να συνεχίζει ο άνθρωπος την πορεία του από το σκότος προς το φως, θέτοντας τάξη στο χάος;

Αυτά είναι μερικά από τα αμείλικτα ερωτήματα στα οποία θα πρέπει να δοθεί απάντηση, λόγω και έργω, ως αντίσταση στην ειμαρμένη και στη φθορά, στο πλαίσιο της τραγικής διάστασης της περατότητας μας.

*Κείμενα της μελέτης αυτής αποτέλεσαν μέρος της ομιλίας μου στο 5ο Παγκόσμιο Συνέδριο Φιλοσοφίας της Διεθνούς Εταιρείας Οικουμενικού Διαλόγου, στην μεγάλη Αίθουσα τελετών του Πανεπιστημίου Αθηνών 19-23 Μαΐου 2003, με τον τίτλο: “Κόσμος , Παν – Κόσμον, Παγκόσμιον”. Ο συγγραφέας τότε ήταν Επίκουρος Καθηγητής στο ΕΚΠΑ.

**Paris. Στην ανάλυσή της η Romilly εύστοχα δανείζεται το παράδειγμα των Διοσκούρων Κάστορα και Πολυδεύκη (Πινδάρου Νεμεονίκαι, 10ος) κατ’ αντίθεση των Ετεοκλή και Πολυνίκη για την κατάκτηση της εξουσίας, Ευριπίδη Φοίνισσες , στοιχ. 531, επ.

Ο πρωθυπουργός προανήγγειλε ότι από την 1η Σεπτεμβρίου στο πλαίσιο της μείωσης των τιμών στα σουπερμάρκετ θα υπάρξει και πρωτοβουλία και για μειώσεις τιμών στα σχολικά είδη. Παράλληλα, όσον αφορά στα ελληνοτουρκικά, ξεκαθάρισε ότι «δεν συζητούμε τίποτα πέραν της οριοθέτησης υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο».

Για την ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης στις 31 Αυγούστου ο Κυριάκος Μητσοτάκης τόνισε στην εισαγωγική του τοποθέτηση στο υπουργικό συμβούλιο: «Τον Ιούλιο του 2020 η πατρίδα μας εξασφάλισε το μεγαλύτερο πακέτο, ως ποσοστό του ΑΕΠ, στην ΕΕ: 36 δις ευρώ σε δάνεια και επιχορηγήσεις».

«Με την αξιοποίηση των πόρων αυξήθηκε το ελληνικό ΑΕΠ σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, μεγάλη πρόοδος στις επενδύσεις, όταν σε πολλές χώρες παρουσίασαν μείωση, επιταχύνθηκαν μεγάλες μεταρρυθμίσεις. Ψηφιοποίηση δημοσίου, ολοκλήρωση κτηματολογίου, παρεμβάσεις στην αγορά ενέργειας με ΑΠΕ, ηλεκτρικά λεωφορεία, Μετρό Θεσσαλονίκης – την Πέμπτη τα εγκαίνια της επέκτασης προς Καλαμαριά, προληπτικές εξετάσεις, 136 μεταρρυθμιστικά ορόσημα, απομένουν δύο να ολοκληρωθούν, το 2028 η Ελλάδα θα παραλάβει πρώτη τα καινούρια Canadair», υπογράμμισε.

«Στη ΔΕΘ θα παρουσιάσουμε τους άξονες της οικονομικής πολιτικής για το 2027 και τον Οδικό Χάρτη της πατρίδας μας προς το 2030», σημείωσε. «Ορόσημο τα 200 χρόνια από την ίδρυση του ελληνικού κράτους για να βρει τη χώρα πιο ισχυρή και παραγωγική και πιο έτοιμη να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις μιας ιδιαιτέρως ταραγμένης εποχής», επισήμανε ο πρωθυπουργός.

Ο Μητσοτάκης για χρεός-Τουρκία 

«Οι εξ ανατολών αντιδράσεις που ακολουθούν τις δικές μας δράσεις δεν επηρεάζουν τον σχεδιασμό μας. Οι περιοχές ελληνικής κυριαρχίας προκύπτουν από το Διεθνές Δίκαιο και είμαστε έτοιμοι να τις προασπίσουμε ανά πάσα στιγμή. Θέλουμε καλές σχέσεις με τους γείτονές μας. Δεν συζητούμε, όμως, τίποτα πέραν της οριοθέτησης υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Προφανώς θέλουμε καλές σχέσεις γειτονίας με την Τουρκία αλλά δεν συζητούμε με την Τουρκία τίποτα πέραν της οριοθέτησης», ξεκαθάρισε.

Για το δημόσιο χρέος είπε πως «σημαντική παρακαταθήκη να απαλλάσσουμε τη νέα γενιά από τα βάρη των προηγούμενων, από τις αρχές της δεκαετίας του ’80 – να θυμηθούμε πότε εκτοξεύτηκε – επιλογή ευθύνης και για το σήμερα και για τις επόμενες γενιές. Για πρώτη φορά μια κυβέρνηση σταθερά μειώνει το χρέος με τέτοια ταχύτητα που η Ελλάδα πολύ σύντομα δεν θα είναι η πιο υπερχρεωμένη χώρα στην Ευρώπη. Απορώ με την ανευθυνότητα κάποιων να υποβιβάζουν μία μεγάλη εθνική επιτυχία σε αντικείμενο μικροκομματικού ανταγωνισμού σε μία στιγμή που η Ελλάδα δανείζεται φθηνότερα από χώρες όπως η Γαλλία και η Ιταλία».

Για τον πληθωρισμό ανέφερε πως «το μεγαλύτερο ζήτημα που αφορά την ελληνική κοινωνία και οικογένεια. Οι τιμές σε τρόφιμα, όπως λάδι φρούτα και λαχανικά εμφανίζονται μειωμένες αυτό το μήνα σε σχέση με τον προηγούμενο». Όπως είπε, «την 1η Σεπτεμβρίου που θα ισχύσει η Εθνική Συμφωνία Μείωσης Τιμών, θα υπάρξουν πρωτοβουλίες και από την αγορά για τα σχολικά είδη».

Το ΠΑΣΟΚ

Δήλωση Κώστα Τσουκαλά, Εκπροσώπου Τύπου ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής: “Τη στιγμή που η Τουρκία επιχειρεί να δημιουργήσει τετελεσμένα στο Αιγαίο, ο Πρωθυπουργός επέμεινε και σήμερα από το βήμα του υπουργικού συμβουλίου να ωραιοποιεί την κατάσταση.
Δεν έκανε, ως συνήθως, καμία αυτοκριτική για την παραβίαση εκ μέρους της Τουρκίας της Διακήρυξης των Αθηνών και για το γεγονός ότι το δόγμα των «ήρεμων νερών» στο οποίο επένδυσε, χρησιμοποιήθηκε από τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ως προβιά για να κρύψει τις αναθεωρητικές του λογικές.

Σήμερα η κυβέρνηση που ανέκρουσε πρύμναν ότι «τα ήρεμα νερά δεν είναι αυτοσκοπός», οφείλει να απαντήσει: Γιατί ο Πρωθυπουργός διστάζει να θέσει θέμα ευρωπαϊκών κυρώσεων εις βάρος της Τουρκίας στους εταίρους μας; Η Τουρκία με συνεχώς νομικά ανυπόστατες ενέργειες, διεκδικεί τίτλους «συνιδιοκτησίας» στο Αιγαίο. Θα το επιτρέψουμε; Η απάντηση για το ΠΑΣΟΚ είναι ξεκάθαρη: Όχι. Αυτόν τον φοβικό Πρωθυπουργό θα εμπιστευτούμε να σηκώσει το τηλέφωνο στις 3 τα ξημερώματα;”, αναφέρει.

Επίθεση σε Τσίπρα από Μαξίμου

Την ίδια στιγμή εντείνονται οι επιθέσεις στον Αλέξη Τσίπρα, όχι από τον πρωθυπουργό, αλλά από μία σειρά γαλάζια στελέχη. Για παράδειγμα, σκληρή κριτική, με αιχμή, τόσο την πολιτική του αξιοπιστία όσο και τη διαφάνεια γύρω από το πολιτικό του εγχείρημα, του άσκησε ο διευθυντής Ψηφιακής Επικοινωνίας του Πρωθυπουργού, Νίκος Ρωμανός,. Αναφερόμενος στην προσπάθεια επανατοποθέτησης του Τσίπρα στον δημόσιο διάλογο, ο Ρωμανός αμφισβήτησε ευθέως ότι υπάρχει οποιαδήποτε ουσιαστική πολιτική διαφοροποίηση σε σχέση με το παρελθόν.

«Δεν έχω δει καμία διαφορετική αντίληψη, τίποτα διαφορετικό στον δημόσιο διάλογο από τον κ. Τσίπρα. Βλέπω τα ίδια, ίσως με άλλο περιτύλιγμα», ανέφερε χαρακτηριστικά, σημειώνοντας παράλληλα ότι η αξιοπιστία κάθε νέας εξαγγελίας κρίνεται και από το πολιτικό παρελθόν εκείνου που την καταθέτει. Ο Ρωμανός έθεσε, όμως, με ακόμη μεγαλύτερη ένταση το ζήτημα της διαφάνειας στη χρηματοδότηση του πολιτικού εγχειρήματος του  Τσίπρα.

«Κάθε φορά που ρωτάμε ποιος πληρώνει το κόμμα Τσίπρα, μας απαντούν για τα δάνεια της ΝΔ. Αυτή ακριβώς είναι η διαφορά. Μπαίνεις στο site της ΝΔ και βλέπεις ακριβώς τι ξοδεύει, τι έσοδα έχει και τι χρωστάει. Αυτά μπορώ να τα δω εγώ για τον Τσίπρα; Πώς μπορεί να κουνάει τη σημαία της διαφάνειας για τη χώρα όταν έχει μηδενική διαφάνεια», σημείωσε ο Νίκος Ρωμανός, θέτοντας εμφατικά θέματα λογοδοσίας σχετικά με την οικονομική λειτουργία του πολιτικού εγχειρήματος του Αλέξη Τσίπρα.

Στο πλαίσιο της συζήτησης, ρώτησε τον εκπρόσωπο της ΕΛΑΣ. στο πάνελ, πόσο κοστίζουν τα γραφεία στην Αμαλίας, πως πληρώνονται οι εκδηλώσεις, οι παραγωγές, τα πάγια του κόμματος, υποστηρίζοντας ότι όλα τα σχετικά στοιχεία θα έπρεπε να είναι διαθέσιμα και διαφανή, όπως συμβαίνει με τα υπόλοιπα κόμματα.

Επίθεση και από Π. Μαρινάκη

Αναφερόμενος στην παρουσία του Τσίπρα στη Θεσσαλονίκη, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Πάυλος Μαρινάκης σχολίασε ότι η σύνδεση του πρώην πρωθυπουργού με την έννοια «πρόγραμμα Θεσσαλονίκης» προκαλεί, όπως είπε, από απαξίωση έως υπενθύμιση όσων συνέβησαν την περίοδο της διακυβέρνησής του.

«Τσίπρας και πρόγραμμα Θεσσαλονίκης, λοιπόν, το τελευταίο πράγμα που μπορεί να δημιουργήσει σε έναν πολιτικό αντίπαλο είναι φόβο», ανέφερε, διευκρινίζοντας πάντως ότι η κυβέρνηση δεν υποτιμά κανέναν πολιτικό αντίπαλο και πολύ περισσότερο έναν άνθρωπο που έχει εκλεγεί πρωθυπουργός.

Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος επέκρινε ιδιαίτερα την επιλογή του κ. Τσίπρα να προηγηθεί χρονικά του πρωθυπουργού στη Θεσσαλονίκη. Υπενθύμισε ότι, όταν ο Κυριάκος Μητσοτάκης ήταν αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης, δεν είχε προηγηθεί ποτέ τού τότε πρωθυπουργού στη ΔΕΘ, ακόμη και όταν η ΝΔ προηγείτο στις δημοσκοπήσεις.

Κατά τον κ. Μαρινάκη, η ΔΕΘ αποτελεί εδώ και δεκαετίες ένα πολιτικό ορόσημο, στο οποίο πρώτα ο εκάστοτε πρωθυπουργός παρουσιάζει το κυβερνητικό πρόγραμμα και στη συνέχεια τα κόμματα της αντιπολίτευσης καταθέτουν τις δικές τους προτάσεις. Υποστήριξε, μάλιστα, ότι η επιλογή του κ. Τσίπρα να «σπάσει» αυτή την παράδοση, ενώ δεν είναι αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης, δείχνει «πολύ αλαζονικό» τρόπο αντίληψης της πολιτικής.

Σκληρή ήταν η κριτική του κυβερνητικού εκπροσώπου και για τις οικονομικές εξαγγελίες που ενδέχεται να κάνει ο πρώην πρωθυπουργός. Ο κ. Μαρινάκης υπενθύμισε τη φορολογική πολιτική της περιόδου 2015-2019, σημειώνοντας ότι επί κυβέρνησης Τσίπρα επιβλήθηκαν ή αυξήθηκαν περισσότεροι από 30 φόροι.

Άδωνις: Παλιόπαιδο ο Τσίπρας!

Αναφορικά με την ομιλία του Τσίπρα, η οποία θα προηγηθεί αυτής του πρωθυπουργού, ο υπουργός Υγείας είπε: «Μου δείχνει για άλλη μια φορά, ότι δεν έχει νόημα κάποιος να επενδύσει στο rebranding του Τσίπρα. Πάντα ένα παλιόπαιδο ήταν, παλιόπαιδο παραμένει. Η ΔΕΘ έχει κάποιους κανόνες, οι οποίοι τήρουνται απαρέγκλιτα εδώ και 70 χρόνια. Δεν έχει σκεφτεί κανείς να τους παραβιάσει… το κάνει πρώτος ο Αλέξης Τσίπρας γιατί είναι ένα παλιόπαιδο».

Σχετικά με τις δημοσκοπήσεις που δείχνουν το κόμμα του Τσίπρα δεύτερο με ποσοστό γύρω στο 17%, ο κ. Γεωργιάδης σχολίασε: «Ο κ. Τσίπρας μαζεύει αυτούς που άφησε το 2023… είναι αυτό επιτυχία; Το ποσοστό θα το δούμε στην κάλπη. Δεν υποτιμώ και δεν αγνοώ κανέναν. Απλώς σχολιάζω αυτά που βλέπω. Ο κ. Τσίπρας έφυγε από την ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ ως αποτυχημένος γιατί πήρε 17,7%, άρα εάν πάρει τώρα 17,7% παραμένει αποτυχημένος».

Ο υπουργός Υγείας άσκησε σκληρή κριτική και στον πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ, Νίκο Ανδρουλάκη, με αφορμή τη δημοσκοπική εικόνα του κόμματος.

Σε αυτό το σημείο αναδύεται η έννοια της εκκλησιαστικής διπλωματίας: Μια μορφή μη κρατικής διεθνούς δράσης που δεν διαθέτει στρατιωτικό εξαναγκασμό ή οικονομικές κυρώσεις, αλλά στηρίζεται στην πνευματική αυθεντία, στην κανονική και ιστορική νομιμοποίηση, στα υπερεθνικά δίκτυα, στη διασπορά, στον πολιτισμό και στην ικανότητα δημιουργίας σχέσεων εμπιστοσύνης. Η εκκλησιαστική διπλωματία μπορεί να λειτουργήσει ως ήπια ισχύς· μπορεί όμως και να μετατραπεί σε πεδίο ανταγωνισμού, όταν εκκλησιαστικοί θεσμοί ή θρησκευτικά σύμβολα εντάσσονται σε κρατικές γεωπολιτικές στρατηγικές.

Θρησκευτική και εκκλησιαστική διπλωματία

Η θρησκευτική διπλωματία αποτελεί τον ευρύτερο όρο. Περιλαμβάνει την αξιοποίηση της θρησκευτικής πίστεως, των θρησκευτικών κοινοτήτων και του διαθρησκειακού διαλόγου για την πρόληψη συγκρούσεων, τη διαμεσολάβηση, την ειρηνευτική διαδικασία ή την ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας. Μπορεί να ασκείται από κράτη, διεθνείς οργανισμούς, μη κυβερνητικούς φορείς ή άτυπα δίκτυα προσωπικοτήτων.

Η εκκλησιαστική διπλωματία είναι ειδικότερη. Αφορά τη θεσμική διεθνή δράση συγκεκριμένων Εκκλησιών, Πατριαρχείων, εκκλησιαστικών οργανισμών και κανονικών εκπροσώπων τους. Η νομιμοποίησή της δεν προέρχεται από την κρατική κυριαρχία αλλά από την εκκλησιαστική τάξη, την αποστολική και ιστορική συνέχεια, την ποιμαντική ευθύνη και την αναγνωρισμένη πνευματική παρουσία. Για τον λόγο αυτό δεν πρέπει να ταυτίζεται ούτε με την κρατική διπλωματία ούτε με μια τεχνική δημοσίων σχέσεων.

Ανάλογη διάκριση απαιτείται από την πολιτιστική διπλωματία. Η τελευταία αξιοποιεί τη γλώσσα, την τέχνη, την εκπαίδευση και την πολιτιστική κληρονομιά για τη δημιουργία σχέσεων και θετικών αντιλήψεων. Η εκκλησιαστική διπλωματία ασφαλώς διαθέτει πολιτισμική διάσταση, αλλά ο πυρήνας της είναι θεσμικός, κανονικός, εκκλησιολογικός και ποιμαντικός. Εάν αποκοπεί από αυτόν τον πυρήνα, κινδυνεύει να εκφυλιστεί σε εργαλειακή χρήση της Εκκλησίας για αλλότριους σκοπούς.

Το Οικουμενικό Πατριαρχείο ως υπερεθνικός εκκλησιαστικός δρών

Το Οικουμενικό Πατριαρχείο κατέχει ιδιαίτερη θέση μέσα στην Ορθόδοξη Εκκλησία ως Πρώτος Θρόνος και πρώτος μεταξύ ίσων. Η θέση αυτή δεν πρέπει να ερμηνεύεται με όρους κοσμικής υπερεξουσίας. Συνδέεται με συγκεκριμένες κανονικές αρμοδιότητες, ιστορικά προνόμια, ευθύνη διακονίας της πανορθόδοξης ενότητας και διεθνή συμβολική ακτινοβολία.

Η διαχρονική παρουσία του στην Κωνσταντινούπολη, η ποιμαντική του ευθύνη σε κοινότητες της διασποράς και η συμμετοχή του στον διαχριστιανικό και διαθρησκειακό διάλογο του προσδίδουν έναν πραγματικά υπερεθνικό χαρακτήρα. Η δράση του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος απέδειξε ότι ένας εκκλησιαστικός θεσμός μπορεί να εισαγάγει ηθικά και θεολογικά κριτήρια σε μια παγκόσμια συζήτηση, να συνεργάζεται με πανεπιστήμια, κυβερνήσεις και διεθνείς οργανισμούς και να διαμορφώνει συνειδήσεις χωρίς να διαθέτει μέσα καταναγκασμού.

Αυτό είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα ήπιας ισχύος: Επιρροή μέσω κύρους, συνέπειας, πειθούς και ηθικής αξιοπιστίας. Παρόμοια λειτουργία μπορούν να έχουν οι πρωτοβουλίες για την ειρήνη, την προστασία των χριστιανικών μνημείων, την ελευθερία της θρησκευτικής συνειδήσεως και τη συνύπαρξη των λαών. Η Εκκλησία δεν υποκαθιστά την κρατική διπλωματία· μπορεί όμως να δημιουργεί δίαυλους επικοινωνίας εκεί όπου η επίσημη πολιτική συναντά καχυποψία ή αδυναμία.

Η Ουκρανία: το “Russkiy Mir”

Η ουκρανική εκκλησιαστική κρίση ανέδειξε με τον εντονότερο τρόπο τη διασταύρωση κανονικού δικαίου, εθνικής ταυτότητας, πολιτικής κυριαρχίας και γεωπολιτικού προσανατολισμού. Η χορήγηση του Τόμου Αυτοκεφαλίας στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας το 2019 δεν παρέμεινε στο επίπεδο μιας εσωτερικής εκκλησιαστικής πράξεως. Εντάχθηκε σε ένα περιβάλλον οξύτατης σύγκρουσης μεταξύ Κιέβου και Μόσχας και προκάλεσε βαθύτατη ρήξη στις σχέσεις του Οικουμενικού και του Πατριαρχείου Μόσχας.

Η εξέλιξη αυτή δεν επιτρέπει απλουστεύσεις. Οι Εκκλησίες δεν είναι μηχανικά παραρτήματα κρατών, ούτε κάθε κανονική απόφαση αποτελεί προϊόν γεωπολιτικού σχεδιασμού. Ωστόσο, οι εκκλησιαστικές δικαιοδοσίες επηρεάζουν τη συγκρότηση συλλογικών ταυτοτήτων και μπορούν να αποκτήσουν στρατηγική σημασία όταν συνδέονται με ζητήματα ανεξαρτησίας, εθνικής μνήμης και διεθνούς ευθυγράμμισης.

Ιδιαίτερα αποκαλυπτική είναι η ιδεολογική χρήση του “Ρωσικού Κόσμου” – του Russkiy Mir. Η έννοια προβάλλει έναν κοινό ιστορικό και πολιτισμικό χώρο που συγκροτείται γύρω από τη ρωσική γλώσσα, την κοινή μνήμη και την Ορθοδοξία. Ως πολιτισμικός δεσμός δεν είναι καθεαυτή προβληματική. Όταν όμως μετατρέπεται σε νομιμοποιητικό πλαίσιο πολιτικής επιρροής, εδαφικών αξιώσεων ή αμφισβήτησης της κυριαρχίας άλλων λαών, η θρησκευτική παράδοση εργαλειοποιείται και η εκκλησιαστική μαρτυρία υποτάσσεται στη γεωπολιτική σκοπιμότητα.

Εδώ ακριβώς βρίσκεται η διπλή φύση της θρησκευτικής ισχύος. Η ίδια γλώσσα της πίστεως μπορεί να οικοδομήσει συμφιλίωση ή να ενισχύσει αποκλειστικές ταυτότητες. Η ίδια ιστορική μνήμη μπορεί να υπηρετήσει την κοινή αυτογνωσία ή να γίνει μηχανισμός πολιτικής κινητοποίησης. Για τον λόγο αυτό χρειάζεται θεολογική διάκριση και αναλυτική ακρίβεια, ιδίως όταν χρησιμοποιούνται έννοιες όπως “υβριδική επιρροή”. Δεν αποτελεί κάθε εκκλησιαστική παρέμβαση υβριδική απειλή· τέτοιος χαρακτηρισμός δικαιολογείται μόνο όταν η θρησκευτική επιρροή εντάσσεται αποδεδειγμένα σε συντονισμένη στρατηγική κρατικού καταναγκασμού, παραπληροφόρησης ή αποσταθεροποίησης.

Ανατολική Μεσόγειος: χώρος κρίσεων και δικτύων

Στην Ανατολική Μεσόγειο η εκκλησιαστική διπλωματία αποκτά ιδιαίτερο περιεχόμενο. Στην περιοχή συνυπάρχουν το Οικουμενικό Πατριαρχείο, τα πρεσβυγενή Πατριαρχεία Αλεξανδρείας, Αντιοχείας και Ιεροσολύμων, οι Εκκλησίες Ελλάδος και Κύπρου, αρχαίες χριστιανικές κοινότητες της Μέσης Ανατολής και ισχυρά δίκτυα διασποράς. Η παρουσία τους τέμνεται με τον ελληνοτουρκικό ανταγωνισμό, το Κυπριακό, τους πολέμους στη Μέση Ανατολή, την προστασία των προσκυνημάτων, τις μεταναστευτικές πιέσεις και την καταστροφή της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Η γεωπολιτική αξία αυτών των δικτύων δεν πρέπει να μετράται σαν να επρόκειτο για συμμαχίες στρατιωτικής ισχύος. Η σημασία τους βρίσκεται στην κοινωνική τους γείωση, στην πρόσβαση σε τοπικές κοινότητες, στη διατήρηση ιστορικής μνήμης και στην ικανότητα να μεταφέρουν μηνύματα πέρα από τα επίσημα κρατικά κανάλια. Τα Πατριαρχεία μπορούν να λειτουργήσουν ως φορείς διαλόγου και ανθρωπιστικής συνεργασίας, αλλά παραμένουν ταυτόχρονα ευάλωτα σε πολιτικές πιέσεις, δημογραφική αποδυνάμωση και ανταγωνισμούς δικαιοδοσίας.

Για τον Ελληνισμό, η Ορθοδοξία αποτελεί σημαντικό στοιχείο πολιτιστικής εγγύτητας με λαούς των Βαλκανίων, της Μαύρης Θάλασσας και της Μέσης Ανατολής. Η εγγύτητα αυτή δεν δημιουργεί αυτόματα κοινά γεωπολιτικά συμφέροντα. Ο Ορθόδοξος κόσμος δεν είναι ενιαίο πολιτικό μπλοκ: περιλαμβάνει διαφορετικά κράτη, εθνικές παραδόσεις και στρατηγικούς προσανατολισμούς. Επομένως, η επίκληση μιας γενικής “ορθόδοξης συμμαχίας” είναι αναλυτικά αδύναμη και πολιτικά επικίνδυνη. Αντίθετα, τα υπαρκτά εκκλησιαστικά και πολιτισμικά δίκτυα μπορούν να υποστηρίξουν στοχευμένες συνεργασίες, εφόσον γίνονται με σεβασμό στην αυτονομία των Εκκλησιών και στο διεθνές δίκαιο.

Αυθεντική εκκλησιαστική διπλωματία

Η θετική αποτίμηση της εκκλησιαστικής διπλωματίας δεν πρέπει να οδηγεί σε εξιδανίκευση. Οι εκκλησιαστικοί θεσμοί δρουν μέσα στην ιστορία, επηρεάζονται από εθνικές αντιπαραθέσεις και ενίοτε φέρουν εσωτερικές αδυναμίες. Η πνευματική αυθεντία δεν είναι μόνιμο και ανεξάντλητο κεφάλαιο· ενισχύεται από τη συνέπεια λόγου και πράξεως και αποδυναμώνεται όταν η εκκλησιαστική φωνή ταυτίζεται άκριτα με κυβερνητικές επιλογές ή εθνικούς ανταγωνισμούς.

Πρώτη προϋπόθεση είναι, συνεπώς, η θεσμική αυτονομία. Η συνεργασία Εκκλησίας και πολιτείας σε ζητήματα πολιτιστικής κληρονομιάς, ανθρωπιστικής προστασίας ή διεθνούς διαλόγου μπορεί να είναι θεμιτή και ωφέλιμη. Δεν πρέπει όμως να καταλήγει σε υποκατάσταση της εκκλησιαστικής αποστολής από κρατικές σκοπιμότητες. Η Εκκλησία δεν καλείται να γίνει ένας ακόμη βραχίονας εξωτερικής πολιτικής, αλλά να προσφέρει τη δική της μαρτυρία, ακόμη και όταν αυτή είναι κριτική προς την κρατική ισχύ.

Δεύτερη προϋπόθεση είναι η κανονική ακρίβεια. Στον ορθόδοξο χώρο οι έννοιες της αυτοκεφαλίας, της δικαιοδοσίας, του πρωτείου και της συνοδικότητας δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως απλές μεταβλητές ενός γεωπολιτικού υποδείγματος. Διαθέτουν θεολογικό και κανονικό περιεχόμενο που απαιτεί εξειδικευμένη γνώση. Όταν οι αναλυτές αγνοούν αυτή τη διάσταση, κινδυνεύουν να ερμηνεύσουν κάθε εκκλησιαστική διαφορά ως σύγκρουση συμφερόντων και να χάσουν το πραγματικό βάθος του προβλήματος.

Τρίτη προϋπόθεση είναι η λογοδοσία. Κάθε διεθνής εκκλησιαστική πρωτοβουλία οφείλει να υπηρετεί την ειρήνη, την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, τη θρησκευτική ελευθερία και την προστασία των ευάλωτων κοινοτήτων. Η αξιοπιστία δεν κρίνεται από τον αριθμό των υψηλών συναντήσεων αλλά από το κατά πόσον αυτές παράγουν σχέσεις, προστατεύουν πρόσωπα και ανοίγουν πραγματικούς διαύλους επικοινωνίας.

Τι μπορεί να πράξει η Ελλάδα

Η Ελλάδα έχει συμφέρον να μελετήσει συστηματικά τη θρησκευτική γεωπολιτική, όχι για να εργαλειοποιήσει την Εκκλησία αλλά για να κατανοεί έναν παράγοντα που ήδη επηρεάζει το διεθνές περιβάλλον. Η Διπλωματική Ακαδημία, τα πανεπιστήμια, οι στρατιωτικές σχολές, τα ερευνητικά κέντρα και οι θεσμοί της Εκκλησίας μπορούν να αναπτύξουν προγράμματα επιμόρφωσης για τη θρησκεία, το κανονικό δίκαιο, την πολιτιστική κληρονομιά και τη διεθνή ασφάλεια.

Χρειάζεται επίσης ένας σταθερός θεσμικός μηχανισμός παρακολούθησης των εκκλησιαστικών εξελίξεων, με επιστημονικό και συμβουλευτικό χαρακτήρα. Ένας τέτοιος μηχανισμός θα μπορούσε να συνδέει θεολόγους, κανονικολόγους, διπλωμάτες, ιστορικούς και αναλυτές ασφαλείας, χωρίς να συγχέει τις αρμοδιότητές τους. Η πολιτεία οφείλει να σέβεται την εκκλησιαστική αυτονομία· η Εκκλησία, αντιστοίχως, οφείλει να διαφυλάσσει την πνευματική της ελευθερία από κομματικές ή εθνικιστικές χρήσεις.

Σε πρακτικό επίπεδο απαιτούνται διεθνή συνέδρια, δίκτυα νέων επιστημόνων, προγράμματα προστασίας μνημείων και χριστιανικών κοινοτήτων, συνεργασίες με τα Πατριαρχεία και δομές διαθρησκειακού διαλόγου. Παράλληλα, η ελληνική δημόσια διπλωματία μπορεί να αναδείξει την ορθόδοξη πολιτιστική κληρονομιά ως γλώσσα ειρήνης, οικολογικής ευθύνης και σεβασμού του ανθρώπινου προσώπου, όχι ως εργαλείο αντιπαράθεσης με άλλες θρησκείες ή πολιτισμούς.
Συμπέρασμα

Η Ορθόδοξη εκκλησιαστική διπλωματία αποτελεί διακριτή μορφή διεθνούς παρουσίας. Η ισχύς της δεν είναι κυριαρχική αλλά σχεσιακή: πηγάζει από την εμπιστοσύνη, την ιστορική συνέχεια, την πνευματική αυθεντία, την κανονική ευθύνη και τα δίκτυα ανθρώπων και θεσμών που υπερβαίνουν τα σύνορα. Ακριβώς γι’ αυτό μπορεί να συμβάλει στην ειρήνη, στη διαμεσολάβηση, στην προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και στην οικοδόμηση ανθεκτικών κοινωνιών.

Η ίδια όμως δύναμη μπορεί να αλλοιωθεί όταν η Εκκλησία μετατρέπεται σε προέκταση κρατικής στρατηγικής ή όταν η πίστη χρησιμοποιείται για να νομιμοποιήσει ανταγωνισμούς ισχύος. Η ουσιαστική πρόκληση δεν είναι να αποκτήσει η Εκκλησία κοσμική ισχύ, αλλά να μεταφέρει στον διεθνή χώρο το ήθος της διακονίας, της αλήθειας και της καταλλαγής.

Στην ασταθή Ανατολική Μεσόγειο, η εκκλησιαστική διπλωματία μπορεί να αποτελέσει παράγοντα επικοινωνίας και σταθερότητας μόνο εφόσον παραμένει εκκλησιαστική: ελεύθερη από εργαλειοποιήσεις, κανονικά υπεύθυνη, θεολογικά θεμελιωμένη και ανοικτή στον διάλογο. Η αξία της δεν βρίσκεται στην υποκατάσταση της εξωτερικής πολιτικής, αλλά στην υπενθύμιση ότι η ασφάλεια των λαών δεν οικοδομείται μόνο με ισορροπίες φόβου. Οικοδομείται και με εμπιστοσύνη, δικαιοσύνη και σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

*Ο Αρχιμανδρίτης Βαρνάβας Σαράτσης είναι Υποψήφιος Διδάκτωρ Α.Π.Θ. – MSc Δημόσιας Διοίκησης (Εκκλησιαστικά Ιδρύματα και Οργανισμοί) – MSc Θρησκεία, Γεωπολιτική και Διεθνής Ασφάλεια – Αναλυτής Θρησκευτικής και Εκκλησιαστικής Διπλωματίας.