«Είναι ψέμα και ότι η ενοικίαση αποφασίστηκε επί κυβέρνησης Καραμανλή και το Κτηματολόγιο υλοποίησε την απόφαση αυτή. Οι εκλογές του 2009 έγιναν αρχές Οκτωβρίου, το συμβόλαιο το υπέγραψε το Κτηματολόγιο τον Απρίλιο του 2010 και η επιτροπή που απέρριψε την φτηνότερη προσφορά έγινε τον Οκτώβριο του 2009. Καμία κυβέρνηση Καραμανλή όπως λέει ψευδώς δεν ολοκλήρωσε τη διαδικασία. Και μου κάνει εντύπωση ότι λέει τόσα ψέματα στην τηλεόραση» συνέχισε ο κ. Γεωργιάδης.

Έσπευσε να επισημάνει πως: «Η επιτροπή αξιολόγησης ενέκρινε τις τέσσερις προσφορές από τις οποίες η 4η του κ. Ανδρουλάκη ήταν η φτηνότερη απορρίπτοντας την την πέμπτη που ήταν σημαντικά φτηνότερη. Για να καταλάβει ο κόσμος: Ο Ανδρουλάκης έδωσε τίμημα 10.500 ευρώ και αυτός που έκοψαν επί κυβέρνησης ΠΑΣΟΚ έδωσε 7.500 ευρώ. Άρα επί κυβερνήσεως ΠΑΣΟΚ ένα μεγάλο στέλεχος της νομαρχιακής Ηρακλείου κέρδισε ένα συμβόλαιο από το Δημόσιο. Έχουμε καταφανώς εύνοια της οικογένειας Ανδρουλάκη».

Σημείωσε πως «έχει ξεκινήσει με μια σειρά ψεμάτων: είπε ότι νοικιαζόταν από το 2004. Εγώ δεν το ξέρω αλλά εδώ δεν κολλάει κάτι: αν υπήρχε προηγούμενη σύμβαση με το κτηματολόγιο το 2004, γιατί έγινε ο διαγωνισμός το 2009 και το 2010; Αν ήταν σε άλλη υπηρεσία είναι άσχετο με αυτό που συζητάμε. Πονηρά ακούω, επίσης, το εξής: λέει ο Ανδρουλάκης δεν είναι το πρώτο συμβούλιο το 2010, ήταν το 2004. Οι εκλογές τότε ήταν το Μάρτιο, μήπως το συμβόλαιο που πήρε το 2004 έγινε προ των εκλογών; Να μας το παρουσιάσει γιατί αν έχει πάρει το συμβόλαιο πριν φύγει ο Σημίτης ακόμα χειρότερα γι’ αυτόν. Από την ώρα που μόνος του λέει ότι υπήρχε προηγούμενο συμβόλαιο, ποιον μήνα και με ποια διαδικασία;»

Κατέληξε λέγοντας πως: «Εγώ δεν έχω σκοπό να πάω τον Ανδρουλάκη στα δικαστήρια, είπα όμως ότι δεν μπορεί να κουνάει το δάχτυλο. Είναι ένας βαθύπλουτος, ένα εκατ. από εδώ και ένα από εκεί, και τώρα τον έπιασε ο πόνος για τον φτωχό Έλληνα. Αυτή την περίοδο δύο αρχηγοί με έχουν χρεώσει αρχηγό εγκληματικής οργάνωσης για την πολιτική δολοφονία τους: Ο Ανδρουλάκης και η Κωνσταντοπούλου. Η οικογένεια Ανδρουλάκη και ο κ. Ανδρουλάκης προσωπικά εισπράττει 10.000 ευρώ τον μήνα από το Δημόσιο. Για μένα είναι ηθικά απαράδεκτο για φέρελπι πρωθυπουργό και αρχηγό της αντιπολίτευσης».

Θα γίνω πιο συγκεκριμένος μέσα από ένα ιστορικό παράδειγμα: Difesa della natura λεγόταν η οικολογική-αισθητική “εκστρατεία” – παρέμβαση που ξεκίνησε ο μύθος του μοντερνισμού J. Beuys από το 1980 ως τον θάνατο του στο πλαίσιο της κοινωνικής γλυπτικής που από νέος ευαγγελιζόταν. Μια έκφραση-διαμαρτυρία για την υπεράσπιση της φύσης που χειμάζεται από τον ανθρώπινο φασισμό και για μια τέχνη που δεν θέλει να γίνει παρακολούθημα ή διακόσμηση της αστικής πλήξης αλλά να λειτουργεί ως επαναστατική ανατροπή και πρωτοπορία.

Ο Beuys ως γλύπτης και εννοιολογικός καλλιτέχνης με την φιλοδοξία αλλά και την οίηση ενός Michelangelo του εικοστού αιώνα, πίστευε ότι μπορούσε να ξαναπλάσει τον κόσμο. Αυτό ήταν: Ο τελευταίος ρομαντικός και ιδεαλιστής σ’ έναν κόσμο ραγδαίας, υλιστικής πραγμοποίησης.

Το κρίσιμο μέλλον της γλυπτικής

Και σήμερα; Σήμερα δεν απειλείται από την προελαύνουσα ισοπέδωση και την ραγδαία εμπορευματοποίηση μόνο η φύση αλλά και η τέχνη η ίδια και μάλιστα η πιο πολιτική και κοινωνική έκφραση της, η πιο δημόσια και δημοκρατική, η γλυπτική. Αυτή η ομαδική έκθεση γλυπτικής που περιλαμβάνει συμβολικά και δειγματοληπτικά λίγες και λίγους από τους εκατοντάδες (!) μαθητές του σπουδαίου δασκάλου Θόδωρου Παπαγιάννη και αποφοίτους του ιστορικού Α Εργαστηρίου Γλυπτικής της Ανώτατης Σχολής Καλών Τεχνών της Αθήνας στον σχεδόν μισόν αιώνα της θητείας του εκεί, θέλει να λειτουργήσει ως πράξη αντίστασης.

Αντίσταση απέναντι στην αποξένωση της γλυπτικής, της ιστορικής αυτής τέχνης, από το ευρύτερο κοινό – και μάλιστα στην ίδια της την κοιτίδα – αλλά στην υποβάθμιση της μέσα στο κυρίαρχο, εκπαιδευτικό μας σύστημα. Μοιάζει η γλυπτική με το αισθητικό – ιδεολογικό της εύρος να μην αφορά σε μια πολιτεία που γίνεται όλο και πιο συγκεντρωτική και αντιθεσμική υπηρετώντας περισσότερο τον τύπο παρά την ουσία της Δημοκρατίας. Γιατί περί αυτού πρόκειται. Αλίμονο αν, αναφερόμενοι στην τέχνη και μάλιστα στη γλυπτική, να μην υποχρεωθούμε να μιλήσουμε πολιτικά. Αυτό θα ήταν αυτοκατάργηση και του δημιουργού και του δημιουργήματος του.

Άρα με την έκθεση αυτή επαναφέρουμε στον δημόσιο διάλογο το τεράστιο ζήτημα της γλυπτικής ως δημόσιας τέχνης στην πατρίδα μας αλλά και τον κόσμο. Προσωπικά δεν ξέρω αν τίτλος αυτής της έκθεσης θα έπρεπε να είναι η υπεράσπιση, το εγκώμιο ή το requiem της γλυπτικής. Δεν είναι εδώ ούτε ο τόπος, ούτε το χρόνος για να εξηγήσω αναλυτικά τι εννοώ μιλώντας και για εγκώμιο αλλά και για ρέκβιεμ. Υπάρχουν πολλά, αναλυτικά και εξειδικευμένα κείμενα, και δικά μου και άλλων, πολύ σοβαρών μελετητών, που αναλύουν το πρόβλημα της γλυπτικής σήμερα. Τις αιτίες και τα αίτια της κρίσης της.

Αυτό όμως που έχω να πω και μέσα από το έργο του δάσκαλου Θόδωρου Παπαγιάννη – για το έργο του οποίου έχω μιλήσει διεξοδικά αλλού – αλλά και των πάμπολλων μαθητών του, αναγνωρισμένων καλλιτεχνών σήμερα, είναι ότι η γλυπτική όσο κι αν αμφισβητείται άλλο τόσο και αντιστέκεται εις πείσμα όλων των εμποδίων. Θεσμικών και μη. Τα συμπόσια γλυπτικής που διοργανώνουν ο Παπαγιάννης και οι φίλοι ή οι μαθητές του εδώ και δεκαετίες σε όλη την Ελλάδα, είναι ο αδιάψευστος μάρτυρας αυτής της αντίστασης. Κι αυτό είναι πολύ παρήγορο.

Ο αείμνηστος καθηγητής της ιστορίας της τέχνης Cesare Brandi, σημαντική πνευματική μορφή της Ιταλίας, παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στο ελληνικό, αναγνωστικό κοινό με την σπουδαία μελέτη του «Αρκάδιος ή περί γλυπτικής» (1983, εκδόσεις Νεφέλη). Στο βιβλίο αυτό τέθηκαν μισόν αιώνα πριν, τα κρίσιμα προβλήματα που επανεξετάζουμε αυτή τη στιγμή.

Θα υπογράμμιζα εδώ ότι η γλυπτική, η τέχνη γενικότερα, μερικές φορές, γίνεται η χαρούμενη έκφραση της απελπισίας, ο πιο γενναίος τρόπος να εξορκίσεις τον θάνατο ανασταίνοντας – μέσα από εικόνες και φόρμες – τους νεκρούς του. Τίποτα μακάβριο σ’ αυτό. Αντιθέτως. Και τώρα; Αυτές οι σχεδόν τρεις γενιές γλυπτών που αποφοίτησαν από το Α Εργαστήριο της ΑΣΚΤ με το πολύμορφο έργο τους που καλλιεργεί κάθε δυνατή έκφανση του τρισδιάστατου αντικείμενου εν χώρω και χρόνω – ένας πρώτος ορισμός της γλυπτικής και εν μέρει της αδελφής της, της αρχιτεκτονικής – είναι ελπιδοφόρα απάντηση…

Γιορτάζοντας την τέχνη

Είναι πολύ ευτυχής η σύμπτωση της συγκεκριμένης έκθεσης με το Συμπόσιο Γλυπτικής που οργανώνει ο Δήμος Αλίμου στον λόφο Πανί την ίδια περίοδο και με επιμελητή τον υπογράφοντα. Συμμετέχουν ο Θ. Παπαγιάννης, ο Χρ. Λαζαράκης, ο Β. Βασίλη, ο Δ. Σκαλκώτος, ο Γ. Σταματόπουλος.

Με συνεργάτες τον Γρηγόρη Βασιλείου, την Γεωργία Νίκα και τον Χρήστο Βαγιάτα. Και τον αρχαίο λόφο Πανί ένα ανοιχτό μουσείο εν τω γίγνεσθαι για όλους τους περιπατητές. Μία αληθινή γιορτή τέχνης με την γλυπτική, την πιο ελληνική τέχνη, πάλι στο επίκεντρο.

ΥΓ. Η γνώση της τέχνης μας, σύγχρονης και παλιότερης, δεν συνιστά ανώφελη πολυτέλεια αλλά πράξη ουσιαστικής αυτογνωσίας. Αναγκαιότητα σχεδόν υπαρξιακή. Η τέχνη μας είμαστε εμείς οι ίδιοι, είναι η καθημερινή ζωή μας αλλά…κάπως αλλιώς. Σαν μια μυστική δύναμη να έχει να μεταμορφώσει την πεζή μας καθημερινότητα σε μαγεία.

Είμαστε εμείς οι ίδιοι αλλά στην ιδανική εκδοχή μας. Αυτό συνιστά ό,τι αποκαλούμε τέχνη κι αυτή είναι η αναμορφωτική της δυνατότητα. Κι ας μην ξεχνάμε: Η τέχνη είναι διαλεκτικά αντίθετη προς κάθε μορφή εξουσίας ενσαρκώνοντας η ίδια την ουτοπία της διαρκούς επανάστασης. Κάτι που δεν αντιλαμβάνονται ούτε οι συνδικαλιστές ούτε κι οι γραφειοκράτες της τέχνης.

Εντωμεταξύ ο 43χρονος, που διώκεται για άμεση συνέργεια στην ανθρωποκτονία, κρίθηκε προφυλακιστέος μετά την απολογία του ενώπιον του 7ου τακτικού ανακριτή Θεσσαλονίκης. Ο ίδιος φέρεται να αρνήθηκε την κατηγορία, υποστηρίζοντας ότι δεν μπορούσε να φανταστεί ότι ο φυσικός δράστης θα έφτανε στο σημείο να αφαιρέσει ανθρώπινη ζωή. Όπως είπε, προσπάθησε να τον αποτρέψει, παίρνοντάς του το πιστόλι, αλλά ο δράστης κατάφερε να πυροβολήσει.

Ο 44χρονος φυσικός δράστης της δολοφονίας ζήτησε και πήρε νέα προθεσμία για να απολογηθεί σήμερα το μεσημέρι. Σύμφωνα με τις Αρχές, οι δύο κατηγορούμενοι είχαν πετάξει το πτώμα του 54χρονου στον Λουδία ποταμό, ενώ νωρίτερα είχαν κάνει χρήση ναρκωτικών.

Ο κ. Κικίλιας υπογράμμισε ότι «στο κομμάτι της παράνομης αλιείας έχουμε πραγματικά προβλήματα, τα οποία ζητούμε – επειδή τα θαλάσσια σύνορά μας είναι και ευρωπαϊκά σύνορα και το δίκαιο της θάλασσας ισχύει για όλους – να ρυθμιστούν αναλόγως. Ζητούμε από την Ευρωπαϊκή Ένωση να παρέμβει σε αυτό το επίπεδο. Θέλουμε να δοθούν λύσεις σε ένα ζήτημα ζωτικής σημασίας για έναν πολύ σημαντικό κλάδο για τη χώρα μας, που είναι η αλιεία».

Αντιθέτως, στο πεδίο της παράνομης μετανάστευσης, ο Υπουργός σημείωσε ότι με την Τουρκία «υπάρχει συνεργασία και προσπάθεια, έτσι ώστε να περιοριστούν οι μεταναστευτικές ροές», επισημαίνοντας ότι «το 2025 οι ροές από τη γείτονα χώρα μειώθηκαν κατά 45%».

Από την πλευρά του, ο κ. Καδής παρουσίασε τις πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο πλαίσιο του Συμφώνου για τον Ωκεανό και της στρατηγικής για την προστασία και αειφόρο διαχείριση των θαλασσών, ενώ αναφέρθηκε και στην εναρμόνιση των διαδικασιών ελέγχου της αλιείας στην Ελλάδα. Επιβεβαίωσε, δε, την εξαιρετική συνεργασία με το υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, τονίζοντας ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή βρίσκεται στη διάθεση της ελληνικής κυβέρνησης για τη στήριξη της εφαρμογής των ευρωπαϊκών πολιτικών στη χώρα μας.

Με τα τελευταία τουμ λόγια ο θανατοποινίτης ζήτησε συγγνώμη από την οικογένειά του και συγχώρεση από αυτήν του θύματος, ανέφερε ανακοίνωση της υπηρεσίας σωφρονισμού του Τέξας.

Η Λόρα Λι Κρέιν «ήταν αξιαγάπητη, δεν ήθελα ποτέ να της κάνω κακό. Είμαι αληθινά συντετριμμένος», είπε, σύμφωνα με την ανακοίνωση.

Η υπεράσπιση του Έντουαρντ Λι Μπέσμπι προσπάθησε να εμποδίσει την εκτέλεση της ποινής, επιχειρηματολογώντας πως ο άνδρας παρουσίαζε νοητική υστέρηση και κατά συνέπεια δεν ήταν ικανός να εκτελεστεί, χαρακτηρίζοντας την ποινή «απάνθρωπη και ασυνήθιστη» για άνθρωπο με πρόβλημα ψυχικής υγείας, κάτι που απαγορεύει το Σύνταγμα των ΗΠΑ.

Το ομοσπονδιακό Ανώτατο Δικαστήριο–στο οποίο κυριαρχούν συντηρητικοί δικαστές–απέρριψε την προσφυγή της υπεράσπισης και ακύρωσε την αναστολή της εκτέλεσης που είχε αποφασίσει κατώτερο δικαστήριο.

Με την εκτέλεση αυτή έφθασαν τις 12 ο αριθμός αυτών που έχουν γίνει από την αρχή της χρονιάς στις ΗΠΑ.

Ο Έντουαρντ Λι Μπέσμπι είναι ο 600ός κρατούμενος που εκτελέστηκε στο Τέξας από το 1982, τη χρονιά που η πολιτεία αυτή κατέστησε εκ νέου δυνατή την επιβολή της εσχάτης των ποινών.

Το Τέξας είναι η αμερικανική πολιτεία που καταφεύγει περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη στην θανατική ποινή. Στην πελώρια πολιτεία αυτή γίνεται το ένα τρίτο των εκτελέσεων στη χώρα.

Η ποινή του θανάτου έχει καταργηθεί σε 23 από τις 50 αμερικανικές πολιτείες. Σε άλλες τρεις–Καλιφόρνια, Όρεγκον, Πενσιλβάνια–εφαρμόζεται μορατόριουμ στην εφαρμογή της, δυνάμει αποφάσεων των κυβερνητών τους.

Το Σάββατο 16 Μαΐου, στις 11.30, ο πρωθυπουργός θα συμμετάσχει σε πάνελ συζήτησης για την τεχνητή νοημοσύνη στο πλαίσιο του Συνεδρίου. Την Κυριακή 17 Μαΐου, στις 12.05, ο πρωθυπουργός θα μιλήσει στο κλείσιμο των εργασιών του Συνεδρίου.

Το Σάββατο 16 Μαΐου θα πραγματοποιηθούν οι ομιλίες του Γενικού Διευθυντή της Νέας Δημοκρατίας Γιάννη Σμυρλή, του προέδρου του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος Manfred Weber, του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκου Χριστοδουλίδη, του Γενικού Γραμματέα της Κοινοβουλευτικής Ομάδας Μάξιμου Χαρακόπουλου, των αντιπροέδρων του κόμματος Κωστή Χατζηδάκη και Άδωνι Γεωργιάδη και του Εισηγητή της Νέας Δημοκρατίας στην Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος Ευριπίδη Στυλιανίδη.

Χαιρετισμό κατά τη διάρκεια των εργασιών του Συνεδρίου θα απευθύνουν εκπρόσωποι κρατών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εκπρόσωποι του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος και του ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, καθώς και εκπρόσωποι άλλων κομμάτων του ελληνικού Κοινοβουλίου.

Παράλληλα, τη δεύτερη μέρα των εργασιών του Συνεδρίου θα πραγματοποιηθούν οι τοποθετήσεις των συνέδρων σε οκτώ θεματικές ενότητες, οι οποίες είναι: «Κοινωνικό Κράτος για όλους – Νέες προοπτικές και ευκαιρίες», «Ισχυρή Ελλάδα», «Δυνατή Οικονομία – Δυνατή Ελλάδα», «Ελλάδα προορισμός για όλους – Μεγάλα έργα & υποδομές», «Σύγχρονο Κράτος για όλους», «Ασφαλής Ελλάδα», «Με τους νέους οικοδομούμε την Ελλάδα του μέλλοντος» και «2030: Η Ελλάδα δυνατή, η Νέα Δημοκρατία μπροστά».

Την Κυριακή 17 Μαΐου θα πραγματοποιηθούν οι ομιλίες του Γραμματέα της Πολιτικής Επιτροπής Στέλιου Κονταδάκη, του Επιτρόπου Βιώσιμων Μεταφορών και Τουρισμού Απόστολου Τζιτζικώστα, της Γενικής Γραμματέως του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος Dolors Montserrat, της Προέδρου της Βουλής των Αντιπροσώπων της Κύπρου και του Δημοκρατικού Συναγερμού Αννίτας Δημητρίου και του Προέδρου της Οργανωτικής Επιτροπής Θεόδωρου Ρουσόπουλου, ενώ χαιρετισμό θα απευθύνουν η Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Roberta Metsola και ο πρώην Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Jean-Claude Juncker.

Στο Συνέδριο θα υπάρχουν περίπτερα ξένων Ιδρυμάτων που έχουν διαχρονική συνεργασία με τη Νέα Δημοκρατία (Konrad-Adenauer, Wilfried Martens, Hanns Seidel), περίπτερο του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, του Ινστιτούτου Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Καραμανλής (ΙΔΚΚ), καθώς και δύο περίπτερα νεοφυών επιχειρήσεων στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης.

Στην περίπτωση αυτή αφενός η ανερχόμενη δύναμη ζητά μεγαλύτερο ρόλο, επιρροή και ασφάλεια, ενώ από την άλλη η κυρίαρχη δύναμη φοβάται απώλεια της ισχύος της κι έτσι δημιουργείται αμοιβαία καχυποψία, ενώ ακόμα και μικρές κρίσεις μπορούν να κλιμακωθούν δυσανάλογα. Τούτο προς το παρόν εδράζεται σε περιφερειακούς πολέμους, όπως είναι και η επίθεση στο Ιράν, η οποία έχει δυσμενή αποτελέσματα, εκτός από την παγκόσμια οικονομία, ιδιαίτερα στον τομέα της ενέργειας για την Κίνα.

Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι θα οδηγηθούμε απαραίτητα σε ολοκληρωτικό πόλεμο, όμως δημιουργείται ένα περιβάλλον αυξημένης έντασης και ανασφάλειας ανάμεσα στα κράτη και οι διεθνείς σχέσεις γίνονται πιο εύθραυστες και απρόβλεπτες. Ένα από τα βασικότερα αποτελέσματα αυτής της κατάστασης είναι η κλιμάκωση του ανταγωνισμού σε όλα τα επίπεδα, όπως το στρατιωτικό, το οικονομικό, το τεχνολογικό, αλλά και το διπλωματικό.

Τα κράτη αυξάνουν τις στρατιωτικές τους δαπάνες, ενισχύουν τις συμμαχίες τους και επιδιώκουν να περιορίσουν την επιρροή του αντιπάλου τους. Παράλληλα, αναπτύσσεται ένα αρνητικό κλίμα που δυσκολεύει τη συνεργασία ακόμη και σε ζητήματα κοινού ενδιαφέροντος, όπως η παγκόσμια οικονομία, η ενεργειακή ασφάλεια ή η κλιματική κρίση.

Η “παγίδα του Θουκυδίδη” και η ιστορία

Ωστόσο, η ιστορία δείχνει επίσης ότι οι μεγάλες δυνάμεις μπορούν να αποφύγουν τη σύγκρουση όταν επιλέγουν τη διπλωματία, τον διάλογο και την ισορροπία συμφερόντων, κάτι που δοκιμάστηκε μεταπολεμικά, έστω ως “ισορροπία τρόμου” μεταξύ Ανατολής και Δύσης.
Κατά συνέπεια αν μπορούμε να πούμε ότι η παγίδα του Θουκυδίδη έχει σήμερα μία ιδιαίτερη αξία, αυτή είναι ότι “δεν προβλέπει έναν αναπόφευκτο πόλεμο, αλλά ότι λειτουργεί ως προειδοποίηση για τις μεγάλες δυνάμεις, πως όταν κυριαρχούν στις διεθνείς σχέσεις ο φόβος και η ανασφάλεια, οι λανθασμένοι χειρισμοί μπορούν να οδηγήσουν σε καταστροφικές συνέπειες για ολόκληρους λαούς και πολιτισμούς”.

Κανείς δεν πρέπει να ξεχνά ότι μετά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο βγήκαν και οι δυο πόλεις χαμένες, όπως και οι σύμμαχοί τους, αλλά το κυριότερο είναι ότι διεκόπη με δραματικό τρόπο η εξέλιξη του πολιτισμού και των πολιτικών κοινωνιών, που είχε φτάσει πριν από αυτόν σε επίπεδα αξιοζήλευτα και αξεπέραστα, ακόμα κι από την δική μας εποχή.

Η βίαιη αυτή διακοπή της εξελικτικής κοινωνίας υψηλότατου επιπέδου, που αποδυνάμωσε τις πιο ισχυρές και οργανωμένες πολιτικές οντότητες του τότε γνωστού κόσμου, οδήγησε ουσιαστικά στην κατάρρευσή του, με συνέπεια τη σταδιακή αντικατάστασή του, αρχικά από την αυτοκρατορική περίοδο και στη συνέχεια από τον Μεσαίωνα και τον σκοταδισμό με την κυριαρχία διάφορων θρησκευτικών φανατισμών, οι οποίοι κρατούν ακόμα δέσμια την ανθρωπότητα.

Το γεγονός των αλλεπάλληλων συρράξεων σε όλη την περιοχή της Μέσης Ανατολής, εδώ και 100 χρόνια, αλλά και των τρομοκρατικών επιθέσεων σε όλον τον κόσμο με γνώμονα τις φανατικο-θρησκοληπτικές διαφοροποιήσεις, καταδεικνύει με τον πιο εύγλωττο τρόπο, τον (δύσκολο) δρόμο που πρέπει να διανύσουμε ως παγκόσμια κοινότητα, για να δημιουργηθούν σήμερα ελεύθερες πολιτικές-δημοκρατικές κοινωνίες.

Συμπερασματικά, οι υπερδυνάμεις θα πρέπει να σκέφτονται πρωτίστως τις συνέπειες (και για τις ίδιες) που μπορεί να έχουν αυτές οι μεγάλης ισχύος και αποτελέσματος συρράξεις (ιδιαίτερα με τα όπλα μαζικής καταστροφής που έχουν αναπτυχθεί) για το μέλλον της ανθρωπότητας, αλλά και συνολικά για την ύπαρξη ζωής στον πλανήτη.

Στο σημείο ειδοποιήθηκαν και έσπευσαν άμεσα οι αρμόδιες αρχές και ασθενοφόρο, ωστόσο ήταν ήδη αργά.

Τα ακριβή αίτια του θανάτου της παραμένουν μέχρι στιγμής αδιευκρίνιστα, ενώ οι αρχές διεξάγουν έρευνα για τις συνθήκες κάτω από τις οποίες σημειώθηκε το τραγικό περιστατικό.

Πάντως, η ίδια η ανάλυση αυτή δεν είναι ουδέτερη. Εδράζεται σε συγκεκριμένες πολιτισμικές και γνωσιακές παραδοχές της Δύσης, οι οποίες συχνά προβάλλονται ως καθολικές. Το παρόν άρθρο επιχειρεί να δείξει ότι η “Παγίδα του Θουκυδίδη” αποτελεί σε μεγάλο βαθμό μια αυθαίρετη πολιτισμική κατασκευή, προϊόν της δυτικής αντίληψης περί γραμμικού και ντετερμινιστικού χρόνου και του ατομοκεντρικού παραδείγματος που χαρακτηρίζει τον Δυτικό Πολιτισμό.

Συγκεκριμένα, η Ρεαλιστική Σχολή των Διεθνών Σχέσεων αποδίδει μεγάλη βαρύτητα στους συσχετισμούς ισχύος και στις δομικές πιέσεις που αυτοί δημιουργούν. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η “Θουκυδίδεια Παγίδα” αποκτά τη μορφή νόμου της ιστορίας. Δηλαδή, όταν εμφανίζεται μια αναδυόμενη δύναμη τότε αυτή απειλεί μια εδραιωμένη, ακριβώς λόγω της ανόδου της και τότε η σύγκρουση είναι αναπόφευκτη.

Η ανάγνωση αυτή, όμως, αντλεί από τη δυτική πολιτισμική πρόσληψη του χρόνου και της ιστορίας ως γραμμικής, τελεολογικής και νομοτελειακής διαδικασίας. Το κυρίαρχο στη νεωτερικότητα νευτώνειο επιστημολογικό παράδειγμα, έχοντας ως “κυρίαρχη μεταφορά” (dominant metaphor) την εικόνα του “κόσμου-ρολογιού”, καλλιεργεί την εντύπωση ότι η ιστορία κινείται βάσει αναγκαιότητας, οδηγώντας σε μια μορφή ιστορικής μοιρολατρίας.

Ο Σι ανέφερε την θεωρία ως παράδειγμα προς αποφυγή για τις αμερικανοκινεζικές σχέσεις: Δήλωσε στον Τραμπ πως «οι οικονομικές σχέσεις Κίνας-ΗΠΑ είναι αμοιβαία επωφελείς και χαρακτηρίζονται από αμοιβαίο όφελος» και πως «η επίτευξη της μεγάλης αναζωογόνησης του κινεζικού έθνους και το “Make America Great Again” μπορούν να συμβαδίζουν, στον αντίποδα αυτής της μοιρολατρίας. Να σημειωθεί ότι και ο ίδιος ο Άλισον δεν θεωρεί αναπόφευκτη την σύγκρουση ΗΠΑ-Κίνας.

ΗΠΑ, Κίνα και η “αναπόφευκτη” σύγκρουση

Στο υπόβαθρο της νοοτροπίας που περιγράψαμε διακρίνεται και η θεολογική-πολιτισμική κληρονομιά του Προτεσταντισμού και ιδίως του Καλβινισμού, όπου το δόγμα του προκαθορισμού έχει σημαντική θέση. Ο Μαξ Βέμπερ έχει δείξει πώς αυτό το πνευματικό υπόστρωμα επηρέασε τη συγκρότηση του καπιταλιστικού μοντέλου. Στο αμερικανικό φαντασιακό, η ιδέα ότι η πορεία είναι προκαθορισμένη επηρεάζει όχι μόνο τις οικονομικές και κοινωνικές αντιλήψεις, αλλά και τη γεωπολιτική συμπεριφορά.

Η αντίληψη ότι ΗΠΑ και Κίνα “πρέπει” να συγκρουστούν εντάσσεται σ’ αυτήν την κοσμοαντίληψη. Όμως, οι σύγχρονες θεωρίες του Χάους και της Πολυπλοκότητας (ChaoPlexity) ανατρέπουν αυτήν την εικόνα της νομοτέλειας. Στο πλαίσιο ενός χαοπλεξικού παραδείγματος πρόσληψης του κόσμου και των φαινομένων σ’ αυτόν, δεν υπάρχει αναγκαίο παρελθόν ούτε προκαθορισμένο μέλλον. Μικρές διαφοροποιήσεις μπορούν να παράγουν δυσανάλογες συνέπειες, διάχυτες στον χώρο και στον χρόνο (“φαινόμενο της πεταλούδας”). Η ιστορία δεν είναι μηχανιστική και μονογραμμική, αλλά ανοικτή και δυναμική. Υπό αυτό το πρίσμα, η “Θουκυδίδεια Παγίδα” δεν είναι νομοτελειακή πραγματικότητα, αλλά πολιτισμική προβολή.

Η “Θουκυδίδεια Παγίδα” ως φαντασιακή κατασκευή

Επιπροσθέτως, η Δύση, ιδίως μετά τον προτεσταντισμό και τον καπιταλισμό, διαμόρφωσε μια ατομοκεντρική κοσμοαντίληψη. Τα άτομα στο εσωτερικό των κρατών και τα κράτη στο διεθνές σύστημα νοούνται ως αυτόνομες μονάδες που βρίσκονται σε εγγενή ανταγωνισμό μεταξύ τους. Αυτή η θεώρηση, θεσμοθετημένη από θεωρίες όπως ο κοινωνικός δαρβινισμός, ο φιλελευθερισμός και ο νεοφιλελευθερισμός, φθάνει σήμερα στην ακραία της εκδοχή με την woke κουλτούρα, όπου το άτομο αποσυνδέεται από κάθε συλλογικό πλαίσιο.

Αντιθέτως, τόσο η αρχαιοελληνική παράδοση (πολίτης-οπλίτης, φάλαγγα) όσο και ο ελληνοχριστιανικός πολιτισμός (εκκλησιοκεντρικότητα, κοινωνιοκεντρικότητα) θεμελιώνουν την ύπαρξη πάνω στη σχέση, την κοινότητα και τη μετοχή κι όχι στην ανταγωνιστική μοναχικότητα.

Συνακόλουθα, κι αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, η ελληνοχριστιανική πολιτισμική παράδοση μπορεί σήμερα να προσφέρει ένα εναλλακτικό μοντέλο στη μελέτη των Διεθνών Σχέσεων, αλλά και στην πρακτική διαμόρφωση του διεθνούς συστήματος, όπου η ενότητα των δρώντων διατηρείται “εν ετερότητι”.

Συνδυαζόμενη με τη φιλοσοφία της αλληλεξάρτησης που προωθεί η Πρωτοβουλία για τον Παγκόσμιο Πολιτισμό της Κίνας (GCI), αυτή η προοπτική μπορεί να λειτουργήσει ως αντίβαρο στις ατομοκεντρικές και ντετερμινιστικές παραδοχές της Δύσης, προσφέροντας νέες δυνατότητες συνεργασίας και αποφυγής συγκρούσεων. Δεν είναι διόλου τυχαίο το βάρος που δείχνει η Κίνα στις Ελληνορωμαϊκές Κλασικές Σπουδές, που βρίσκονταν υπό διωγμό από μεγάλο μέρος του ακαδημαϊκού κατεστημένου της Δύσης.

Εν κατακλείδι λοιπόν, η “Θουκυδίδεια Παγίδα” δεν είναι μια παγκόσμια αναγκαιότητα, αλλά δυτική φαντασιακή κατασκευή. Η απελευθέρωση από την ντετερμινιστική φυλακή του μοιρολατρικού-γραμμικού χρόνου και του ατομοκεντρισμού αναδεικνύει τον ρόλο εναλλακτικών πολιτισμικών μοντέλων. Ο ελληνοχριστιανικός πολιτισμός, με τον κοινωνιοκεντρικό και εκκλησιοκεντρικό του χαρακτήρα, προσφέρει μια διαφορετική γνωσιακή βάση για την κατανόηση και τη διαχείριση των διεθνών σχέσεων, ανοίγοντας τον δρόμο για ένα νέο μοντέλο συνεργασίας και ειρηνικής συνύπαρξης παγκοσμίως.

Το κόμμα του απέσυρε την στήριξη προς την κυβέρνηση, θεωρώντας ότι κακώς αποδόθηκε ολιγωρία στον “δικό τους” υπουργό. Ανεξαρτήτως των αιτιάσεων των “Προοδευτικών”, υπάρχει αντικειμενικά κενό στο αμυντικό σύστημα αυτής της μικρής χώρας, συν το γεγονός ότι πολλοί πολίτες “προειδοποιήθηκαν” για πτήση και πτώση drone με SMS 60 λεπτά…. μετά το περιστατικό.

Το drone για το οποίο ξεσηκώθηκαν όλοι (αν και έχουν πέσει κι άλλα ουκρανικά drone στην πατρίδα τους) ήταν αυτό που προκάλεσε πυρκαγιά σε αποθήκη καυσίμων στην ανατολική πόλη Ρέζεκνε – μια πόλη που το 2015 είχε πληθυσμό κατά 45% ρωσικό, αλλά πλέον πολλοί έχουν παλιννοστήσει στην Ρωσία.

Τι λένε οι Ρώσοι

Η Λετονική κυβέρνηση, έντονα αντιρωσική, έχει βρεθεί σε αμηχανία, όπως και άλλες κυβερνήσεις βαλτικών κρατών, ήδη από τον Μάρτιο, λόγω πτώσης ουκρανικών drone στο έδαφός τους, πιθανόν από αστοχία των Ουκρανών. Το τελευταίο περιστατικό στη Λετονία, το πιθανότερο είναι να μην οφείλεται σε αστοχία, αλλά σε παρεμβολή της ρωσικής αεράμυνας. Τα drone, που είτε ξεκίνησαν, είτε διέσχισαν τον εναέριο της Λετονίας προτού καταρριφθούν σύμφωνα με τους Ρώσους, είχαν στόχο την Αγία Πετρούπολη, η οποία απέχει από το σημείο που έπεσε το ένα από αυτά, όσο η Αθήνα από τη Θεσσαλονίκη.

Οι Ρώσοι είπαν ότι αναχαίτισαν έξι drones με στόχο την Αγία Πετρούπολη και δεν αναφέρονται σε αποπροσανατολισμό ή κατάρριψη, όμως αναφέρουν ότι το ένα κατέπεσε στο Ρέζεκνε. Ευλόγως, δεν θα άφηναν τα drones να πλήξουν ρωσική μητρόπολη. Επιπλέον οι Ρώσοι καταγγέλλουν διαρκώς εδώ και μήνες ότι “κακώς οι χώρες της Βαλτικής εμπλέκονται όλο και περισσότερο στη σύγκρουση, διαθέτοντας τον εναέριό τους για επιθέσεις”. Όντως, τα drone αυτά δεν μπορούν να πλήξουν την περιφέρεια της Πετρούπολης, παρά μόνον περνώντας από τον εναέριο των όμορων κρατών.

Οι Λετονοί, όπως και οι Εσθονοί, αλλά και οι Λιθουανοί και οι Πολωνοί, επισήμως αρνούνται ότι έχουν εκχωρήσει τον εναέριό τους χώρο για επιθέσεις στη Ρωσία. Στην πράξη όμως, όχι μόνον δεν παίρνουν μέτρα για να αποτραπούν οι υπερπτήσεις των ουκρανικών drones, αλλά και όταν το Μάρτιο (ή και τώρα) πέφτουν ουκρανικά drones στα εδάφη τους, λένε ότι φταίνε οι Ρώσοι που τα αναχαιτίζουν, ή παρεμβαίνουν στην πλοήγησή τους και τα στέλνουν αλλού. Δεν είμαστε σε θέση να ξέρουμε αν μπορούν οι Ρώσοι να παρέμβουν στην πλοήγηση drone και να ορίσουν πολύ συγκεκριμένο νέο στόχο, αλλά σίγουρα μπορούν να προκαλέσουν “σύγχυση” στο λογισμικό και να αποπροσανατολίσουν το όχημα.

Οι Ουκρανοί θέλουν να βοηθήσουν!

Οι Ουκρανοί εν τω μεταξύ προσφέρθηκαν και να… συνδράμουν την Λετονία στην άμυνά της… κατά των Ρώσων. Όπως υποστήριξε ο υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας Αντρίι Σιμπίχα, «οι εκτροπές των drone οφείλονται στον ρωσικό ηλεκτρονικό πόλεμο που παρεμβάλλεται στα συστήματα πλοήγησης των αεροσκαφών» και προσέφερε μάλιστα στην Λετονική κυβέρνηση συνεργασία για την αποτροπή τέτοιων περιστατικών.

Οι κυβερνώντες Λετονοί, όσο αντι-Ρώσοι και αν είναι, δεν επιθυμούν να εμπλακούν περισσότερο στη σύγκρουση αναμιγνύοντας τους Ουκρανούς στην αεράμυνα της Λετονίας και ουσιαστικά δίνοντάς τους επισήμως πρόσβαση στα αμυντικά τους συστήματα εναντίον της Ρωσίας. Από την άλλη, δεν θέλουν ο “θόλος” τους να καταρρίπτει τα σμήνη των ουκρανικών drones, που οι Ρώσοι λένε ότι περνούν συστηματικά από τις χώρες της Βαλτικής.

Εκείνο που θέλουν είναι να παραμείνουν επισήμως αμέτοχοι στη σύγκρουση, κάνοντας απλώς τα στραβά μάτια στα ουκρανικά μη επανδρωμένα οχήματα. Τώρα μάλλον θα ζητήσουν – ανεπισήμως – από την Ουκρανία να σταματήσει τις υπερπτήσεις, διότι επισήμως δεν μπορούν να ζητήσουν κάτι που έχουν δηλώσει ότι δεν ισχύει. Μιλάμε για μια αραιοκατοικημένη χώρα που έχει την μισή έκταση της Ελλάδας και λιγότερο από 1,8 εκατ. πληθυσμό – όλη η Βαλτική πάντως είναι αραιοκατοικημένη, με κατά μέσο όρο 30 κατοίκους ανά τ. χλμ.

Άγνωστο κατόπιν ποιας συμφωνίας, η όλη κατάσταση με τα ουκρανικά drone εκτραχύνθηκε από το Μάρτιο. Αν και λόγω της εντονότατης αντιρωσικής στάσης των κυβερνήσεων των χωρών της Βαλτικής, κάποιες πτώσεις αδέσποτων ουκρανικών drone αποσιωπώνται, εκτός και αν είναι ρωσικά: Έχει γίνει γνωστό ότι στη Φινλανδία έπεσαν πάνω από τρία, δύο έπεσαν μόνον στην πόλη Kouvola τον Μάρτιο, στην Εσθονία αναφέρθηκαν άλλα δύο επίσης τον Μάρτιο (καθώς ένα έπεσε σε καμινάδα εργοστασίου παραγωγής ενέργειας στο Auvere και δεν μπορούσε να αποσιωπηθεί), στην Λιθουανία έχει πέσει ένα σε λίμνη κοντά στα σύνορα με τη Λευκορωσία, και στη Λετονία πάνω από τρία – στις 7 Μαΐου έπεσαν δύο, με το ένα όπως προαναφέρεται να προκάλεσε πυρκαγιά σε αποθήκη καυσίμων.

Αν και οι Ρώσοι επιμένουν ότι έχουν πέσει σε αυτές τις χώρες πάνω από 150 ουκρανικά drones, οι Ουκρανοί (όχι οι χώρες της Βαλτικής) έχουν διαψεύσει, χαρακτηρίζοντας τον αριθμό “ρωσική προπαγάνδα”.

Οι πολιτικοί συσχετισμοί

Όσον αφορά τα πολιτικά πράγματα στην Λετονία, έτσι κι αλλιώς τον Οκτώβριο θα γίνονταν εκλογές. Στις τελευταίες εκλογές, το 2022, το κόμμα της πρωθυπουργού, η “Νέα Ενότητα” είχε λάβει το 18,9% των ψήφων και έβγαλε 26 έδρες, από τις συνολικά εκατό της Βουλής. Η Ένωση Πράσινων και Αγροτών το 12,44% έβγαλε 16 έδρες, το καθαρά δεξιό κόμμα “Ενωμένη Λίστα” (AS) έλαβε 11% και 15 έδρες – έχει κόντρα με το κυβερνών κόμμα, παρότι διαφωνούν σε ελάχιστα θέματα – το ακόμα πιο δεξιό Εθνική Συμμαχία έλαβε 9% και 13 έδρες.

Το κόμμα “Για τη Σταθερότητα!” (Stabilitātei! – S!) της Λετονίας είναι μεν κεντροδεξιό, αλλά ευρωσκεπτικιστικό και χαρακτηρίζεται από τους δυτικούς φιλορωσικό – έλαβε 7% και 11 έδρες. Το “τραμπικό”  κόμμα “Πρώτα η Λετονία” (LPV) που θέλει πιο συμβιβαστική στάση έναντι της Ρωσίας, έλαβε 6% και 9 έδρες, οι δε “Προοδευτικοί”, ευρωπαϊστές Σοσιαλδημοκράτες, έλαβαν επίσης 6% και 9 έδρες, ενώ δύο φιλορωσικά κόμματα διασπάστηκαν, πήραν 4% και 5,0% έκαστο και έμειναν εκτός Βουλής – το “Αρμονία” και το “Λετονική Ρωσική Ένωση”. Το τι θα γίνει τον Οκτώβριο, κανείς δεν μπορεί να το προβλέψει, αλλά θεωρείται πιο πιθανό να σχηματιστεί και πάλι κυβέρνηση με την κεντροδεξιά “Νέα Ενότητα” τους “Πράσινους και Αγρότες”, με τρίτο εταίρο την Ενωμένη Λίστα, παρά τις μικροδιαφορές τους,

Η κυβέρνηση πάντως αντιμετώπιζε προβλήματα εδώ και μήνες και ίσως η κρίση με τα drones να ήταν απλώς η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι. Η έως σήμερα πρωθυπουργός Σιλίνια ανέφερε σε ανάρτησή της στο μέσο κοινωνικής δικτύωσης Χ πως «η προτεραιότητά μου ήταν πάντα και παραμένει η ευημερία και η ασφάλεια του λαού της Λετονίας». Την ίδια ώρα, ο πρόεδρος της χώρας Έντγκαρς Ρίνκεβιτς προγραμματίζει διαβουλεύσεις με τα κόμματα για τον σχηματισμό νέας κυβέρνησης. Ο Ρίνκεβιτς, έντονα αντιρώσος και ανοιχτά gay, δεν θέλει επ ουδενί στην κυβέρνηση ακροδεξιά κόμματα που παίρνουν θέση κατά του γάμου και της υιοθεσίας από ομοφυλόφιλους.

Υπάρχει και το θέμα της παύσης του υπουργού Γεωργίας και ενός ακόμη πολιτικού προερχομένου από το κόμμα των Πράσινων και Αγροτών, αλλά αυτές οι δύο περιπτώσεις είναι άσχετες από το πρόβλημα των drones και αφορούν κακοδιαχείριση, ή και διαφθορά σε σχέση με την επεξεργασία και εξαγωγή ξυλείας.