Ούτε τα αίτια είναι γνωστά, ούτε η κατάσταση των τραυματιών, αλλά τα τουρκικά μέσα δεν κάνουν αναφορά σε σενάρια δολιοφθοράς και γενικά τείνουν ή σε βλάβη ή σε ανθρώπινο λάθος. Το περιστατικό σημειώθηκε γύρω στις 5:30 π.μ. στην βιομηχανική ζώνη της Σαμψούντας, σε μονάδα χάλυβα και σιδήρου.

Samsun’da demir çelik fabrikasında patlama: 2 işçi yaralandıhttps://t.co/hRDbgfktqV

— BirGün Gazetesi (@BirGun_Gazetesi) August 23, 2026

Σύμφωνα με τις πρώτες πληροφορίες η έκρηξη σημειώθηκε όταν δύο εργαζόμενοι εισήλθαν στην αίθουσα ελέγχου για να ενεργοποιήσουν το σύστημα ελέγχου. Παράθυρα και πόρτες στην αίθουσα ελέγχου υπέστησαν ζημιές. Πληρώματα της αστυνομίας και ασθενοφόρων έφτασαν στο σημείο μετά την αναφορά της έκρηξης. Έχει ξεκινήσει έρευνα για το περιστατικό.

Είναι σαφές πως η αντίληψη αυτή εκφράζεται και στη συμπεριφορά της σε όλα τα πεδία της εξωτερικής πολιτικής, όπως το Κυπριακό, τα ελληνοτουρκικά, τα ευρωτουρκικά. Η σκλήρυνση της στάσης της δεν πρόκειται για παιχνίδι τακτικής, αλλά επιλογή, η οποία καθορίζει τη δική της μεγάλη εικόνα. Στην Άγκυρα εκτιμούν – και με αυτό το σκεφτικό ενεργούν – ότι οι συγκυρίες ευνοούν μια πιο σκληρή γραμμή, μέσα από την οποία θα υλοποιήσουν τα σχέδιά τους.

Η τακτική της κλιμάκωσης, αν και δεν είναι καινούργια στη σημερινή συγκυρία, διαμορφώνει δεδομένα που επηρεάζουν τις εξελίξεις. Είναι συνεπώς σαφές ότι βρισκόμαστε ενώπιον δεδομένων, που φαίνεται να επηρεάζουν, τόσο την Ελλάδα, όσο και την Κύπρο, δύο κράτη, τα οποία έχει μονίμως στο στόχαστρο η κατοχική Τουρκία και εργάζεται στη λογική της φινλανδοποίησής τους.

“Θύμα” το Κυπριακό

Η Άγκυρα ουδέποτε έχει αντιμετωπίσει το Κυπριακό μεμονωμένα. Θεωρεί την Κύπρο “δικό της οικόπεδο”, χώρος επιρροής της, και το εντάσσει μονίμως στους ευρύτερους σχεδιασμούς. Σε αυτή τη λογική κινείται διαχρονικά. Σε ό,τι αφορά τις εξελίξεις στο Κυπριακό, όπως αυτές διαμορφώνονται μετά την επίσκεψη του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, στην Κύπρο, η τουρκική στρατηγική παραμένει αναλλοίωτη και αφορά τον έλεγχο του νησιού, είτε μέσα από μια συμφωνία είτε και χωρίς.

Ταυτόχρονα υιοθετεί την γνωστή τακτική του ροκανίσματος του χρόνου, μέχρι και την αποχώρηση του Γενικού Γραμματέα από τη θέση του. Στο πλαίσιο αυτό, χωρίς να αρνείται να συμμετάσχει σε  διαδικασίες διαβουλεύσεων (και όχι διαπραγματεύσεων), ταυτόχρονα δεν κάνει πίσω στις επιδιώξεις της. Θέλει εν τω μεταξύ να μη φορτωθεί τις όποιες ευθύνες σε ενδεχόμενο αδιέξοδο.

Ο “καλός” και ο κακός

Το τουρκικό παιχνίδι του “καλού” και του “κακού” δεν είναι καινούργιο και κάθε φορά αλλάζουν οι ρόλοι μεταξύ της Άγκυρας και του εγκάθετού της στα κατεχόμενα. Στην προκειμένη περίπτωση αυτός που αναμενόταν να παίξει το ρόλο του “καλού”, ο Τουφάν Έρχιουρμαν, αποφεύγει να αποστασιοποιηθεί από την Άγκυρα και μερικές φορές την ξεπερνά στις τοποθετήσεις του. Ο πρώην κατοχικός ηγέτης, Μεχμέτ Αλί Ταλάτ, έχοντας εμπειρία στη διαχείριση του Κυπριακού, προσπάθησε να δικαιολογήσει τη στάση Έρχιουρμαν αναφέροντας εν πολλοίς ότι δεν μπορεί να αποφασίζει χωρίς την Άγκυρα. Αυτό είναι γνωστό και δεδομένο.

Έχουν, όμως, ενδιαφέρον αυτά που είπε ο κ. Ταλάτ. Σε δηλώσεις του υποστήριξε ότι υπάρχει διάσταση απόψεων μεταξύ της Τουρκίας και του εγκάθετου της, αλλά δεν λέγεται τούτο δημόσια: «Το έργο του ‘’προέδρου’’ δεν είναι εύκολο. Πιστεύω ότι και ο Έρχιουρμαν επιθυμεί λύση. Το πρόβλημα εδώ είναι ότι ο ‘’πρόεδρος’’ δεν μπορεί να ενεργεί μόνος του. Οποιαδήποτε λύση που δεν θα εγκρίνει η Τουρκία, δεν θα τεθεί σε ισχύ. Το έργο του δεν είναι καθόλου εύκολο, καθότι πρέπει να αντιμετωπίσει τόσο την ελληνοκυπριακή πλευρά και τη διεθνή κοινότητα, όσο και την Τουρκία. Έχει την υποχρέωση να εξασφαλίσει ότι η Τουρκία θα έχει την ίδια άποψη με την τουρκοκυπριακή πλευρά όσον αφορά το Κυπριακό».

Εν όψει συνάντησης

Αναμένεται ότι μετά τη συνάντηση του προέδρου Χριστοδουλίδη και του εγκάθετου της Άγκυρας, Τουφάν Έρχιουρμαν την ερχόμενη Τετάρτη, θα εντατικοποιηθούν οι επαφές τόσο των ιδίων όσο και των διαπραγματευτών. Τούτο θα συντηρήσει την κινητικότητα, ωστόσο, δεν φαίνεται να υπάρχει διάθεση στην κατοχική πλευρά να κάνει ούτε ένα βήμα προς τα εμπρός. Τόσο ο κ. Έρχιουρμαν όσο και ο διαπραγματευτής του, Μεχμέτ Ντάνα, που συνομιλεί απευθείας με το τουρκικό ΥΠΕΞ, έχουν περιορισμούς. Γνωρίζουν τα όρια τους και στο πλαίσιο αυτών κινούνται.

Το ζητούμενο είναι τι θα αποφασίσει για τη συνέχεια ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, όταν αρχές Σεπτεμβρίου θα γίνει η αξιολόγηση των διεργασιών στην Κύπρο. Θα συγκαλέσει ή όχι την άτυπη Πενταμερή; Θα αρκεστεί στην αποδοχή της πρόσκλησης από την Τουρκία ή θα θέλει να διασφαλίσει εκ των προτέρων ότι θα υπάρξει αποτέλεσμα;

Μέχρι το τέλος του τρέχοντος μηνός ή αρχές Σεπτεμβρίου, αναμένεται όπως ετοιμασθεί από πλευράς των εμπειρογνωμόνων των Ηνωμένων Εθνών το έγγραφο με τις συγκλίσεις. Το έγγραφο θα υποβληθεί στους εμπλεκόμενους, ώστε να αποτελέσει τη βάση για τις παραπέρα διαπραγματεύσεις. Ένα ζήτημα που αναμένεται να κρίνει πολλά είναι και η στάση των εμπλεκομένων έναντι του εγγράφου των συγκλίσεων.

Ο Αντόνιο Γκουτέρες έχει επενδύσει στα ευρωτουρκικά, αλλά σε κάποιο βαθμό και στα ελληνοτουρκικά. Θεωρεί πως όλα είναι συγκοινωνούντα δοχεία (Κυπριακό, ευρωτουρκικά, ελληνοτουρκικά). Το κλίμα, όπως το διαμορφώνει η τουρκική στάση, δεν ευνοεί, ωστόσο, τον σχεδιασμό Γκουτέρες, ο οποίος πάντως θα προσπαθεί για αποτέλεσμα στο Κυπριακό μέχρι τέλους.

Στόχος η διχοτόμηση του Αιγαίου

Η τουρκική στρατηγική στηρίζεται, ως γνωστό, στο δόγμα της “Γαλάζιας Πατρίδας” κι αυτό προωθείται χωρίς καμία διάθεση για διαφοροποίηση. Το πρόσφατο προεδρικό διάταγμα στην Τουρκία με το οποίο έχει ανακηρύξει δυο Θαλάσσια Πάρκα, σε Βόρειο Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο, αποτυπώνει τις τουρκικές διεκδικήσεις. Επιχειρεί να επιβάλει τετελεσμένα και το κυριότερο προσπαθεί να εκφοβίσει την Αθήνα, να τεντώσει το σχοινί με ρίσκο, με κίνδυνο να φθάσουν οι σχέσεις στα άκρα.

Η Άγκυρα δεν προχώρησε σε δηλώσεις για τα Θαλάσσια Πάρκα για να απαντήσει σε αποφάσεις της Ελλάδος που, ειρήσθω εν παρόδω, συνάδουν όλες με το διεθνές δίκαιο, αλλά για να κάνει ένα ακόμη βήμα προς την διχοτόμηση του Αιγαίου. Με τα δύο Θαλάσσια Πάρκα η Τουρκία, σύμφωνα με τον αναλυτή Νίκο Μελέτη, επαναφέρει τη θέση ότι η μέση γραμμή ορίζεται μεταξύ των ηπειρωτικών ακτών των δύο χωρών, αγνοώντας πλήρως την ύπαρξη των νησιών και των θαλάσσιων ζωνών που αυτά δικαιούνται, ώστε τελικά η τουρκική υφαλοκρηπίδα να εκτείνεται μέχρι το μέσο του Αιγαίου, ακόμη και δυτικά των ελληνικών νησιών. Πρόκειται για μια πολιτική, που έχει καθοριστεί από το 1973 και την οποία η Άγκυρα ακολουθεί και προωθεί με συνέπεια.

Αναλυτές εκτιμούν πως η Τουρκία κινείται ακραία, θεωρώντας πως η Ελλάδα φοβάται να αντιδράσει. Το θέμα, βέβαια, δεν είναι τόσο απλό. Εάν σε αυτές τις κινήσεις η Αθήνα αντιδράσει υποτονικά, τότε αυτό θα εκληφθεί από την Άγκυρα ως ένδειξη αδυναμίας και φόβου και θα προχωρήσει περαιτέρω. Οπότε είναι σαφές πως για την Αθήνα η αντίδραση αποτελεί μονόδρομο.

Η Ηλεκτρική Διασύνδεση

Ένα ακόμη ζήτημα, που αναμένεται να απασχολήσει σύντομα είναι η επανέναρξη των εργασιών των ερευνών για το καλώδιο Ηλεκτρικής Διασύνδεσης Κρήτης-Κύπρου. Όπως είναι γνωστό, μετά την είσοδο της γαλλικής Meridiem στο επιχειρηματικό σχήμα του GSI, θα πρέπει να αναμένεται η επανέναρξη των ερευνών, που έχουν σταματήσει λόγω τουρκικής παρέμβασης με φρεγάτες.

Η κατοχική δύναμη απαιτεί για λόγους, που συνδέονται με την αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας στην περιοχή, να εκδίδει η ίδια NAVTEX. Τούτο όμως θα σημαίνει ότι η περιοχή δεν είναι μόνο αμφισβητούμενη, αλλά τουρκική. Κι αν ακόμη η γαλλική εταιρεία αποφασίσει, για να προχωρήσει το έργο, να στραφεί προς την Τουρκία για παραχώρηση άδειας για έρευνες, τούτο δεν λύνει το πρόβλημα. Γιατί δύσκολα ελληνική κυβέρνηση θα δεχθεί κάτι τέτοιο ή θα κάνει τα στραβά μάτια. Μια τέτοια κίνηση της γαλλικής εταιρείας θα είναι κίνηση προσαρμογής στις τουρκικές απαιτήσεις, και θα έχει κόστος για την Ελλάδα.

Την ίδια ώρα, είναι σαφές πως η αμερικανική υποστήριξη στο έργο, όπως εκφράσθηκε από εκπρόσωπο του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, δεν σημαίνει πως διασφαλίζει και ομαλή διενέργεια των ερευνών ή ότι θα σταματήσει την τουρκική αντίδραση. Όλα αυτά θα κριθούν επί του πεδίου, ο΄ταν ξαναρχίσουν  κάποια στιγμή οι έρευνες. Αυτή τη φορά από τους Γάλλους.

Στο μεταξύ ο γραμματέας του ιρανικού Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας Μοχσέν Ρεζαΐ δήλωσε χθες Σάββατο ότι η Τεχεράνη θα θεωρήσει «εχθρούς» όποια χώρα συμμετάσχει «στον οικονομικό πόλεμο» των ΗΠΑ.

«Οποιαδήποτε χώρα συμμετέχει στην εφαρμογή οικονομικών περιορισμών εις σε βάρος μας θεωρείται εχθρός», δήλωσε ο Ιρανός αξιωματούχος.

Απειλές προς τρίτες χώρες από το Ιράν

«Δηλώνουμε σε όλες τις χώρες γύρω μας και σε όλες τις χώρες του κόσμου: μην συμμετέχετε στον οικονομικό πόλεμο που διεξάγεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες», τόνισε ο Ρεζαΐ μιλώντας στην κρατική τηλεόραση, μετά την ανακοίνωση από την Ουάσινγκτον της ενίσχυσης των οικονομικών κυρώσεων που έχουν στόχο να αυξήσουν την πίεση επί της Τεχεράνης.

Αν οι χώρες αρνηθούν «να πάρουν αποστάσεις» από τις ΗΠΑ, το Ιράν «θα πλήξει τα συμφέροντά τους», πρόσθεσε ο ίδιος. «Ακόμη δεν έχουμε επιτεθεί στα αμερικανικά οικονομικά συμφέροντα» και «μέχρι στιγμής έχουμε στοχοθετήσει μόνο στρατιωτικές βάσεις, αλλά, αν θέλουν να μας επιβάλλουν οικονομικές κυρώσεις, οι ΗΠΑ διαθέτουν πετρελαϊκές και οικονομικές εταιρείες γύρω από το Ιράν και αλλού και θα τις πλήξουμε», υπογράμμισε ο Ρεζαΐ.    Αν ο Τραμπ «αναλάβει δράση, η αντίδρασή μας θα είναι σαν σεισμός», κατέληξε.

Ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ θα παραχωρήσει συνέντευξη Τύπου στις 14:00 (τοπική ώρα, 21:00 ώρα Ελλάδας) αύριο Δευτέρα, εν μέσω προειδοποιήσεων για την αποκάλυψη «των σκληρότερων κυρώσεων στην Ιστορία» εις βάρος του Ιράν.

Η Ουάσινγκτον έχει καλέσει άλλες κυβερνήσεις, περιλαμβανομένου του Πεκίνου, να συμμετάσχουν στις προσπάθειες απομόνωσης της ιρανικής οικονομίας. Ωστόσο, η Κίνα, στρατηγικός οικονομικός εταίρος του Ιράν, έχει επικρίνει αυτήν την πρωτοβουλία, υποστηρίζοντας ότι οι αμερικανικές «κυρώσεις και πιέσεις» δεν θα επιλύσουν τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή.

Μεταξύ των σημαντικότερων εμπορικών εταίρων του Ιράν είναι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τα οποία ανακοίνωσαν την Τρίτη ότι αναστέλλουν «όλες τις εμπορικές και χρηματοοικονομικές συναλλαγές» με τη χώρα μέχρι νεοτέρας.

Bacalhau à Brás: Οι Πορτογάλοι λένε πως υπάρχουν περισσότερες από 365 συνταγές με μπακαλιάρο, μία για κάθε ημέρα του χρόνου. Είτε πρόκειται για υπερβολή είτε όχι, αρκεί μια επίσκεψη σε ένα παραδοσιακό εστιατόριο της Λισαβόνας για να καταλάβει κανείς ότι ο μπακαλιάρος κατέχει ξεχωριστή θέση στην τοπική κουζίνα.

Μία από τις πιο αγαπημένες συνταγές είναι το Bacalhau à Brás, που συνδυάζει ξαλμυρισμένο μπακαλιάρο με λεπτοκομμένες πατάτες, αυγά, κρεμμύδι, μαϊντανό και μαύρες ελιές. Πρόκειται για ένα πλούσιο σε γεύση και ιδιαίτερα χορταστικό πιάτο που συναντάται σχεδόν σε κάθε παραδοσιακό εστιατόριο της πόλης. Διατροφικά, ο μπακαλιάρος αποτελεί εξαιρετική πηγή πρωτεΐνης υψηλής βιολογικής αξίας, ενώ περιέχει σημαντικά θρεπτικά συστατικά, όπως σελήνιο και βιταμίνη Β12.

Sardinhas Assadas: Αν επισκεφθείτε τη Λισαβόνα τους καλοκαιρινούς μήνες, δύσκολα θα αντισταθείτε στο άρωμα από τις ψητές σαρδέλες που ψήνονται στους δρόμους της πόλης, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια των εορτασμών του Αγίου Αντωνίου. Οι σαρδέλες είναι ψημένες στα κάρβουνα και συνήθως συνοδεύονται από βραστές πατάτες, σαλάτα ή μια φέτα ψωμί. Τα ψάρια αυτά αποτελούν μία από τις καλύτερες πηγές ω-3 λιπαρών οξέων, βιταμίνης D και ασβεστίου, όταν καταναλώνονται με τα μικρά τους κόκαλα.

Bifana: Ανάμεσα στις πιο δημοφιλείς επιλογές street food βρίσκεται η Bifana. Ένα αφράτο ψωμάκι γεμισμένο με πολύ λεπτές φέτες χοιρινού κρέατος, οι οποίες μαρινάρονται σε λευκό κρασί, σκόρδο και μπαχαρικά και στη συνέχεια μαγειρεύονται αργά σε χοιρινό λίπος μαζί με τη μαρινάδα τους. Το αποτέλεσμα είναι ένα ιδιαίτερα ζουμερό και γευστικό σάντουιτς, που αποτελεί μία από τις πιο χαρακτηριστικές street food επιλογές της Λισαβόνας.

Θαλασσινά: Η σχέση της Λισαβόνας με τη θάλασσα αποτυπώνεται σχεδόν σε κάθε μενού. Αχιβάδες, χταπόδι, γαρίδες, μύδια και πολλά ακόμη θαλασσινά πρωταγωνιστούν στην πορτογαλική κουζίνα. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά πιάτα είναι οι Amêijoas à Bulhão Pato, αχιβάδες μαγειρεμένες με ελαιόλαδο, σκόρδο, λευκό κρασί, λεμόνι και φρέσκο κόλιανδρο. Η συνταγή είναι απλή, αλλά αναδεικνύει μοναδικά τη φρεσκάδα των υλικών. Τα θαλασσινά αποτελούν εξαιρετική πηγή πρωτεΐνης υψηλής βιολογικής αξίας και προσφέρουν πολύτιμα θρεπτικά συστατικά, όπως ψευδάργυρο, ιώδιο και σελήνιο.

Pastel de Nata

Δεν γίνεται να φύγει κανείς από τη Λισαβόνα χωρίς να δοκιμάσει ένα ζεστό Pastel de Nata. Το τραγανό φύλλο και η βελούδινη κρέμα αυγού έχουν κάνει αυτό το μικρό γλυκό διάσημο σε όλο τον κόσμο, ενώ οι ρίζες του βρίσκονται στη συνοικία Μπελέμ, όπου δημιουργήθηκε πριν από περίπου δύο αιώνες.

Σερβίρεται συνήθως πασπαλισμένο με κανέλα ή ζάχαρη άχνη και συνοδεύεται ιδανικά από έναν δυνατό πορτογαλικό espresso. Προσωπικά, η πρώτη μπουκιά μού θύμισε τη δική μας μπουγάτσα με κρέμα, χάρη στον συνδυασμό του τραγανού φύλλου με τη βελούδινη κρέμα.

Ginjinha: Σε αρκετά σημεία της πόλης και ιδιαίτερα στις παλιές γειτονιές της Αλφάμα αξίζει να παρατηρήσετε τις ανοιχτές πόρτες ορισμένων σπιτιών. Εκεί, ηλικιωμένες κυρίες πουλούν σπιτική Ginjinha, το παραδοσιακό πορτογαλικό λικέρ από βύσσινο, σε μικρά σφηνάκια. Είναι μια από τις πιο αυθεντικές εικόνες της γειτονιάς και μια εμπειρία που δύσκολα συναντά κανείς σε άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Σε ορισμένα από αυτά τα μικρά στέκια μπορείτε να ζητήσετε τη Ginjinha και σε copo de chocolate, δηλαδή σε ένα μικρό ποτηράκι από σοκολάτα, το οποίο τρώγεται μόλις τελειώσετε το λικέρ.

Time Out Market Lisboa: Αν υπάρχει ένα σημείο που συγκεντρώνει τις γεύσεις ολόκληρης της Πορτογαλίας, αυτό είναι το Time Out Market Lisboa. Στεγάζεται στην ιστορική Mercado da Ribeira και φιλοξενεί εστιατόρια, μικρούς παραγωγούς και μερικούς από τους πιο γνωστούς σεφ της χώρας.

Είναι το ιδανικό μέρος για να δοκιμάσει κανείς πολλές διαφορετικές γεύσεις σε μία μόνο επίσκεψη, από παραδοσιακά πιάτα με μπακαλιάρο και φρέσκα θαλασσινά μέχρι τοπικά τυριά, κρασιά και φυσικά τα διάσημα Pastéis de Nata. Είτε αναζητάτε ένα γρήγορο γεύμα είτε θέλετε να εξερευνήσετε τη σύγχρονη πορτογαλική γαστρονομία, το Time Out Market αποτελεί στάση που δεν πρέπει να λείπει από το ταξίδι σας.

Η Λισαβόνα είναι ένας προορισμός που αξίζει να γνωρίσει κανείς και μέσα από τη γαστρονομία του. Από τον διάσημο μπακαλιάρο και τις ψητές σαρδέλες μέχρι το Pastel de Nata και τη Ginjinha, κάθε γεύση έχει τη δική της ιστορία. Αν βρεθείτε στην πορτογαλική πρωτεύουσα, αφήστε λίγο στην άκρη το πρόγραμμα και αφιερώστε χρόνο για να ανακαλύψετε τις τοπικές γεύσεις. Είναι ένας από τους πιο όμορφους τρόπους να γνωρίσετε πραγματικά την πόλη.

Η Δέσποινα Μαυρίδου είναι κλινική διαιτολόγος-διατροφολόγος

Σε συνεργασία με το medNutrition

Στις εικόνες από βίντεο φέρεται να καταγράφεται ο άνδρας να περιμένει τη γυναίκα, να της επιτίθεται με πυροβολισμούς και στη συνέχεια να αυτοκτονεί. Σύμφωνα με τις πρώτες πληροφορίες, η 45χρονη δεν διέμενε στην πολυκατοικία, αλλά εκεί μάλλον έμενε η κόρη της. Παράλληλα, εξετάζεται η σχέση που είχε το ζευγάρι, καθώς οι πληροφορίες αναφέρουν ότι ίσως το ζευγάρι δεν ήταν παντρεμένο.

Τι είπε γειτόνισσα για πυροβολισμούς

Γειτόνισσα είπε ότι τα ξημερώματα άκουσε τους πυροβολισμούς. Εμένα εδώ είναι το πατρικό μου, άκουσα τρεις πυροβολισμούς κατά τις 5:30 το πρωί», είπε γυναίκα που βρισκόταν στην περιοχή. Η ίδια τόνισε ότι δεν άκουσε κάποιο όχημα, ούτε παρατήρησε κάτι άλλο. Τα στοιχεία του άνδρα δεν έχουν γίνει ακόμη γνωστά, αλλά φέρεται να είναι συνομήλικος της γυναίκας.

Την έρευνα για την υπόθεση έχει αναλάβει η αρμόδια υπηρεσία της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος, ενώ συνεχίζεται η εξέταση του χώρου και η συλλογή καταθέσεων και άλλων στοιχείων, προκειμένου να εξακριβωθούν πλήρως όσα προηγήθηκαν της δολοφονίας.

Και στην ελληνική περίπτωση υπάρχουν σοβαροί λόγοι να υποστηριχθεί ακριβώς το αντίθετο. Το πραγματικό ελληνικό πρόβλημα δεν είναι μόνο το χρέος Η Ελλάδα παραμένει μια υπερχρεωμένη χώρα. Αυτό δεν αμφισβητείται. Αλλά το πρόβλημα μιας υπερχρεωμένης οικονομίας δεν λύνεται αποκλειστικά μειώνοντας τον αριθμητή του λόγου: Χρέος/ΑΕΠ. Υπάρχει και ο παρονομαστής. Και μακροπρόθεσμα αυτός είναι ίσως σημαντικότερος.

Ένα κράτος με χρέος 300 δισ. και ΑΕΠ 200 δισ. έχει λόγο χρέους 150%. Εάν χρησιμοποιήσει τα διαθέσιμά του για να μειώσει το χρέος στα 280 δισ., ο λόγος πέφτει στο 140%. Αν όμως κατορθώσει, μέσω παραγωγικών επενδύσεων, να αυξήσει διαχρονικά την παραγωγική του βάση και το ΑΕΠ φθάσει στα 250 δισεκατομμύρια, ακόμη και με χρέος 300 δισ. ο λόγος πέφτει στο 120%. Το παράδειγμα είναι σχηματικό, αλλά αναδεικνύει τη θεμελιώδη διαφορά ανάμεσα σε δύο στρατηγικές. Η πρώτη θεραπεύει το χρέος μειώνοντας το χρέος. Η δεύτερη το θεραπεύει αυξάνοντας την οικονομία που καλείται να το εξυπηρετήσει.

Για μια οικονομία με σοβαρό παραγωγικό έλλειμμα, η δεύτερη δυνατότητα δεν μπορεί να αγνοείται. Η παραγωγικότητα στο 55% του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Και εδώ βρίσκεται το στοιχείο που αλλάζει ολόκληρη τη συζήτηση.

Ασθενείς παραγωγικές επιδόσεις

Στις συστάσεις του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου για το 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σημειώνει ότι η ελληνική παραγωγικότητα βρίσκεται μόλις στο 55% του μέσου όρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ίδια η Επιτροπή υποδεικνύει την αναβάθμιση υποδομών και την αύξηση του μεριδίου κλάδων υψηλότερης προστιθέμενης αξίας ως δρόμο για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας.

Το ΔΝΤ καταλήγει σε παρόμοια διάγνωση. Επισημαίνει ότι η επιχειρηματική δυναμική και η παραγωγικότητα παραμένουν χαμηλές, ότι οι συνολικές επενδύσεις εξακολουθούν να υπολείπονται σημαντικά των αντίστοιχων επιπέδων της Ευρωζώνης και ότι ιδιαίτερα οι μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν περιορισμούς στην πρόσβαση σε κεφάλαια.

Ο OECD το 2026 επαναλαμβάνει ότι, παρά την πρόοδο των τελευταίων ετών, η Ελλάδα εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από ασθενείς παραγωγικές επιδόσεις, σημαντικό επενδυτικό κενό και δυσκολία των μικρότερων επιχειρήσεων να επενδύσουν στην καινοτομία και στις νέες τεχνολογίες. Επομένως δεν συζητούμε θεωρητικά. Έχουμε μια χώρα με υψηλό χρέος, αλλά ταυτόχρονα με τεράστιο αναξιοποίητο παραγωγικό δυναμικό. Και αυτή ακριβώς είναι η στιγμή κατά την οποία η οικονομική πολιτική πρέπει να αποφασίσει πού αποδίδει περισσότερο το επόμενο διαθέσιμο δισεκατομμύριο. Τι κάνει ένας υπερχρεωμένος οφειλέτης όταν αρχίζει να αναπνέει;

Ας μεταφέρουμε για λίγο το πρόβλημα σε μια επιχείρηση. Μια εταιρεία έχει υπερδανειστεί, έχει φτάσει στα όρια της χρεοκοπίας, αναδιαρθρώνει τις υποχρεώσεις της και οι πιστωτές της μετατρέπουν σημαντικό μέρος του χρέους σε πολύ μακροπρόθεσμο και σχετικά φθηνό. Ύστερα από χρόνια αρχίζει επιτέλους να παράγει πλεονάσματα.

Τι πρέπει να κάνει; Να πάρει κάθε ευρώ που περισσεύει και να εξοφλήσει σήμερα μια υποχρέωση που λήγει το 2040; Ή να διατηρήσει ασφαλές απόθεμα ρευστότητας και να χρησιμοποιήσει μέρος του διαθέσιμου κεφαλαίου για να εκσυγχρονίσει τις εγκαταστάσεις της, να αγοράσει καλύτερα μηχανήματα, να αναπτύξει νέα προϊόντα, να αυξήσει την παραγωγικότητα των εργαζομένων της και τελικά να δημιουργήσει πολύ μεγαλύτερο εισόδημα από το οποίο θα εξυπηρετεί ευκολότερα το χρέος της;

Ορθολογικά θα έκανε και τα δύο, αλλά με σαφή προτεραιότητα: πρώτα εξασφαλίζει ότι δεν θα ξαναχρεοκοπήσει και κατόπιν επενδύει ώστε να γίνει παραγωγικότερη. Διαφορετικά κινδυνεύει να αποκτήσει έναν άψογο ισολογισμό και μια προβληματική επιχείρηση. Το ίδιο ισχύει, με τις αναγκαίες διαφορές, και για ένα κράτος. Δεν χρειαζόμαστε απλώς “περισσότερες κρατικές δαπάνες”. Εδώ απαιτείται μια κρίσιμη διάκριση.

Ποια στρατηγική απουσιάζει

Το επιχείρημα δεν είναι ότι τα πλεονάσματα πρέπει να μετατραπούν σε επιδόματα, προσλήψεις ή ανεξέλεγκτη κατανάλωση. Αυτό θα μπορούσε πράγματι να οδηγήσει την Ελλάδα πίσω στον ίδιο δρόμο που δημιούργησε το δημοσιονομικό πρόβλημα. Η εναλλακτική στην πρόωρη αποπληρωμή δεν είναι η κατανάλωση. Είναι η παραγωγική κεφαλαιοποίηση του πλεονάσματος. Και εδώ ακριβώς απουσιάζει μια μεγάλη ελληνική στρατηγική.

Το κράτος θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τον νέο δημοσιονομικό χώρο για να δημιουργήσει ισχυρά κίνητρα ώστε οι ίδιοι οι Έλληνες να επενδύσουν: φορολογικά κίνητρα για παραγωγικές επενδύσεις, επιτάχυνση αποσβέσεων για νέο εξοπλισμό, ευκολότερη πρόσβαση μικρομεσαίων επιχειρήσεων σε χρηματοδότηση, κίνητρα για συγχωνεύσεις και μεγέθυνση επιχειρήσεων, έρευνα και ανάπτυξη, αυτοματοποίηση, ψηφιοποίηση, εξαγωγική δραστηριότητα, μεταποίηση και παραγωγή υψηλότερης προστιθέμενης αξίας.

Δεν χρειάζεται το Δημόσιο να αποφασίσει ποιο εργοστάσιο θα κατασκευαστεί. Μπορεί να δημιουργήσει το οικονομικό περιβάλλον μέσα στο οποίο θα συμφέρει τον Έλληνα να επενδύσει το κεφάλαιό του στην παραγωγή αντί αποκλειστικά στην κατανάλωση ή στα ακίνητα. Και αυτό είναι πολύ διαφορετικό από τη λογική της κρατικά κατευθυνόμενης οικονομίας.

Το μεγάλο κόστος ευκαιρίας

Ας υποθέσουμε ότι η πρόωρη αποπληρωμή ενός δισεκατομμυρίου εξοικονομεί καθαρά 20 ή 30 εκατ. ευρώ ετησίως μετά την αφαίρεση της απόδοσης που θα είχαν τα διαθέσιμα. Η απόδοση είναι ασφαλής και επομένως έχει αξία. Αλλά το οικονομικό ερώτημα μόλις αρχίζει. Τι θα συνέβαινε εάν το ίδιο δισεκατομμύριο χρησιμοποιούνταν για να κινητοποιήσει δύο ή τρία δισεκατομμύρια ιδιωτικών επενδύσεων; Τι θα συνέβαινε εάν με φορολογικά και χρηματοδοτικά κίνητρα δημιουργούσε νέο παραγωγικό κεφάλαιο, νέες εξαγωγές, νέες επιχειρήσεις και υψηλότερη παραγωγικότητα;

Τότε η απόδοση δεν θα περιοριζόταν στους τόκους. Θα επέστρεφε στο κράτος μέσω υψηλότερου ΑΕΠ, μεγαλύτερων φορολογικών βάσεων, περισσότερης απασχόλησης και τελικά μικρότερου λόγου χρέους προς ΑΕΠ. Αυτό ακριβώς είναι το κόστος ευκαιρίας της πρόωρης αποπληρωμής. Δεν αρκεί να μας λέει η κυβέρνηση: “Εξοικονομήσαμε 150 εκατ. τόκους”. Πρέπει να απαντήσει στο εξής: “Τι θα μπορούσε να παράγει το κεφάλαιο που χρησιμοποιήσαμε για να εξοικονομήσουμε αυτά τα 150 εκατομμύρια;”

Και υπάρχει ένα μοναδικό παράθυρο ευκαιρίας. Η συγκυρία είναι ακόμη σημαντικότερη επειδή το Ταμείο Ανάκαμψης δεν θα διαρκέσει για πάντα. Το ΔΝΤ έχει ήδη προειδοποιήσει ότι καθώς ολοκληρώνεται η χρηματοδότηση του Next Generation EU, η ανάπτυξη κινδυνεύει να επιβραδυνθεί, ενώ εξακολουθούν να βαραίνουν την οικονομία η χαμηλή επένδυση, η υποτονική παραγωγικότητα και το δημογραφικό πρόβλημα. Ο OECD επίσης επισημαίνει ότι η ενίσχυση των επενδύσεων είναι κρίσιμη ακριβώς επειδή η χαμηλή παραγωγικότητα εξακολουθεί να περιορίζει την ανταγωνιστικότητα και το βιοτικό επίπεδο.

Αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε ένα περιορισμένο χρονικό παράθυρο. Διαθέτει ακόμη ευρωπαϊκά κεφάλαια. Διαθέτει δημοσιονομικά πλεονάσματα. Έχει αποκαταστήσει την πρόσβασή της στις αγορές. Το τραπεζικό σύστημα έχει σταθεροποιηθεί. Και διαθέτει πολύ μακροπρόθεσμη δομή δημόσιου χρέους.

Αν υπάρχει στιγμή για παραγωγική ανασυγκρότηση, είναι αυτή. Η παραγωγικότητα είναι και πολιτική χρέους. Εδώ βρίσκεται ίσως το μεγαλύτερο λάθος της δημόσιας συζήτησης. Αντιμετωπίζουμε την πολιτική χρέους και την αναπτυξιακή πολιτική σαν δύο διαφορετικά πράγματα. Δεν είναι. Για μια υπερχρεωμένη χώρα, η αύξηση της παραγωγικότητας είναι πολιτική μείωσης του χρέους. Εάν αυξηθεί μόνιμα η παραγωγικότητα, αυξάνεται το δυνητικό ΑΕΠ. Εάν αυξηθεί το δυνητικό ΑΕΠ, αυξάνεται η φορολογική βάση, χωρίς να χρειάζεται αύξηση φορολογικών συντελεστών.

Εάν αυξηθεί η φορολογική βάση, βελτιώνεται η δυνατότητα εξυπηρέτησης του χρέους. Και εάν το ΑΕΠ αυξάνεται ταχύτερα από το χρέος, ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ υποχωρεί. Γι’ αυτό το ΔΝΤ, ενώ εξακολουθεί να ζητά δημοσιονομική πειθαρχία και πρωτογενή πλεονάσματα, υπογραμμίζει ταυτόχρονα ότι οι σημαντικές επενδυτικές ανάγκες της Ελλάδας καθιστούν αναγκαία την προτεραιότητα στις δημόσιες επενδύσεις που ενισχύουν τη βιώσιμη ανάπτυξη.

Η χώρα να αποδείξει ότι μπορεί να παράγει

Δεν υπάρχει αντίφαση. Η παραγωγική ανάπτυξη δεν είναι η εναλλακτική της δημοσιονομικής εξυγίανσης. Είναι το επόμενο στάδιό της. Η Ελλάδα κινδυνεύει να κερδίσει τη μάχη του χρέους και να χάσει τη μάχη της παραγωγής. Η κυβέρνηση δικαιούται να θεωρεί επιτυχία το γεγονός ότι η Ελλάδα μπορεί σήμερα να αποπληρώνει πρόωρα τις υποχρεώσεις της. Η δυνατότητα όμως δεν συνεπάγεται και οικονομική σκοπιμότητα.

Ένα υπερχρεωμένο κράτος οφείλει ασφαλώς να μειώνει το χρέος του. Αλλά όταν το χρέος έχει αναδιαρθρωθεί σε μεγάλες διάρκειες, όταν υπάρχει επαρκές απόθεμα ασφαλείας και όταν η χώρα παρουσιάζει τεράστιο παραγωγικό κενό, το επόμενο διαθέσιμο ευρώ πρέπει να αξιολογείται όχι μόνο με βάση τον τόκο που εξοικονομεί αλλά και με βάση το εισόδημα που μπορεί να δημιουργήσει. Αυτή είναι η διαφορά μεταξύ λογιστικής και οικονομικής πολιτικής.

Η λογιστική λέει: χρωστάω 100, έχω 10, πληρώνω τα 10 και χρωστάω 90. Η αναπτυξιακή οικονομική πολιτική ρωτά: μπορώ να χρησιμοποιήσω ένα μέρος των 10 ώστε αύριο να παράγω 120 αντί για 100 και να εξυπηρετώ ευκολότερα τα 100 που χρωστάω; Δεν χρειάζεται να επιλέξουμε μεταξύ δημοσιονομικής υπευθυνότητας και ανάπτυξης. Χρειάζεται να καταλάβουμε ότι, μετά τη χρεοκοπία και την εξυγίανση, η δημοσιονομική υπευθυνότητα αλλάζει περιεχόμενο. Στην πρώτη φάση σημαίνει να σταματήσεις να δημιουργείς χρέος. Στη δεύτερη σημαίνει να εξασφαλίσεις τη βιωσιμότητά του.

Στην τρίτη όμως σημαίνει να επενδύσεις ώστε να μη μείνεις για πάντα μια φτωχή οικονομία που απλώς αποπληρώνει υποδειγματικά τους πιστωτές της. Η Ελλάδα έχει φτάσει σε αυτή την τρίτη φάση. Και με παραγωγικότητα που εξακολουθεί να βρίσκεται μόλις στο 55% του ευρωπαϊκού μέσου όρου, η μεγάλη οικονομική πρόκληση δεν είναι πλέον απλώς να αποδείξει ότι μπορεί να πληρώνει. Είναι να αποδείξει ότι μπορεί να παράγει.

Οι κυβερνήσεις της Ρώμης και του Βερολίνου διαφωνούν σχετικά με τη διαχείριση της λεγόμενης δευτερογενούς μετανάστευσης. Ο Σαλβίνι, ο οποίος είναι επίσης υπουργός Μεταφορών στον δεξιό τρικομματικό συνασπισμό της πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι, δήλωσε σε κομματική συγκέντρωση στο Τρέντο της βόρειας Ιταλίας:

«Η Γερμανία δεν έχει δικαίωμα να μας στείλει πίσω ούτε έναν παράνομο μετανάστη εφόσον πλοία γερμανικών μη κυβερνητικών οργανώσεων επιχειρούν στη Μεσόγειο και φέρνουν χιλιάδες παράνομους μετανάστες στην ακτή, στην Ιταλία και την Ευρώπη».

Ο επικεφαλής της Λέγκας είχε υιοθετήσει μια εξαιρετικά σκληρή γραμμή εναντίον των μεταναστών που φθάνουν με πλεούμενα και των οργανώσεων αρωγής στη διάρκεια προηγούμενης θητείας του ως υπουργός Εσωτερικών.

Το νέο σύμφωνο για το μεταναστευτικό

Ένα νέο σύμφωνο της ΕΕ για το άσυλο και τη μετανάστευση είναι σε ισχύ από τα μέσα Ιουνίου. Στη βάση αυτή, η Γερμανία και άλλες χώρες θέλουν να στέλνουν πίσω στην Ιταλία μετανάστες που εισήλθαν στην ΕΕ από τις ιταλικές ακτές και στη συνέχεια εισήλθαν σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Εντούτοις η Ρώμη δεν έχει δεχθεί να πάρει πίσω κανέναν μετανάστη από τη Γερμανία από τότε που τέθηκε σε ισχύ το νέο σύμφωνο.

Ακόμα και πριν απ’ αυτό, η Ιταλία είχε απορρίψει από το 2023 περίπου 80.000 αιτήματα επιστροφής μεταναστών που είχαν διατυπωθεί από άλλες χώρες, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία. Ο λόγος που επικαλούνταν ήταν ότι το ιταλικό εθνικό σύστημα υποδοχής ήταν πλήρως κορεσμένο. Σύμφωνα με ιταλικά μέσα ενημέρωσης, η διένεξη ανάμεσα στη Ρώμη και το Βερολίνο πρόκειται να συζητηθεί στο εγγύς μέλλον σε συνομιλίες ανάμεσα στους υπουργούς Εξωτερικών Ματέο Πιαντεντόζι και Αλεξάντερ Ντόμπριντ.

Η γερμανική έκθεση περί λιποταξιών που αναφέρει το γερμανικό και το ουκρανικό μέσο ενημέρωσης έρχεται σε μια περίοδο που η Ουκρανία αντιμετωπίζει πολύ μεγάλη έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού στο στρατό της. Η Kyiv Independent, αντιπολιτευόμενη αλλά πάντως αντιρωσική εφημερίδα, γράφει ότι ο στρατός στηρίζεται όλο και περισσότερο σε επιστρατεύσεις νεοσύλλεκτων, ενώ οι εθελοντές έχουν μειωθεί κάθετα.

Λιποτακτούν και από άλλα κράτη

Στη Γερμανία έχουν σταλεί για εκπαίδευση περισσότεροι από 25.000 Ουκρανοί στρατιώτες τα τελευταία τέσσερα χρόνια, σύμφωνα με την Bundeswehr, δηλαδή τις γερμανικές ένοπλες δυνάμεις. Η εκπαίδευση αυτή παρέχεται στο πλαίσιο της Αποστολής Στρατιωτικής Βοήθειας της ΕΕ προς την Ουκρανία (EUMAM UA), η οποία ξεκίνησε το 2022.

Άλλοι 60.000 Ουκρανοί στρατιώτες έχουν εκπαιδευτεί στο ίδιο διάστημα σε 22 χώρες που δεν αναφέρονται αναλυτικά και δεν ξέρουμε ούτε ποιες είναι, ούτε πόσοι λιποτάκτησαν από αυτές. Μόνο για τη Γαλλία έχει αναφερθεί ένας αριθμός λιποτακτών – 50 στρατιώτες. Συνάγεται το συμπέρασμα ότι οι επιστρατευμένοι που δεν θέλουν να σκοτωθούν ή να σκοτώσουν, “επιλέγουν” την εκπαίδευση σε μια άλλη χώρα, ώστε να λιποτακτήσουν από εκεί χωρίς να περάσουν – όπως άλλοι – παράνομα τα σύνορα της πατρίδας τους για να γλιτώσουν το στρατό. Ουκρανοί αξιωματικοί έχουν δηλώσει στην βρετανική Telegraph ότι περίπου 20.000 στρατιώτες εγκαταλείπουν τις θέσεις τους κάθε μήνα.

Η εκπαίδευση στη Γερμανία περιλαμβάνει εκπαίδευση στη λειτουργία στρατιωτικού εξοπλισμού, χειρισμό όπλων, καμουφλάζ και παροχή πρώτων βοηθειών. Η Die Zeit ανέφερε ότι οι περισσότεροι στρατιώτες που λιποτάκτησαν δεν ήταν εθελοντές. Κάποιοι τεκμαίρεται ότι είδαν την στρατιωτική εκπαίδευση στο τεράστιο στρατόπεδο Άλτενγκραμποβ του γερμανικού κρατιδίου ως ευκαιρία να εγκαταλείψουν τις μονάδες τους και να παραμείνουν στη Γερμανία.

Τι περιμένει τον λιποτάκτη

Σύμφωνα με την ουκρανική νομοθεσία, η εγκατάλειψη στρατιωτικής μονάδας με σκοπό την αποφυγή της θητείας μπορεί να διωχθεί ως λιποταξία, αλλά γενικά αν ο λιποτάκτης τελικά δεχτεί να υπηρετήσει στο μέτωπο, δεν ακολουθείται ποινική διαδικασία. Η λιποταξία νομικά μπορεί να επιφέρει ποινή φυλάκισης έως και 12 ετών στην Ουκρανία.

Στην πράξη όμως ελάχιστοι καταδικάζονται, αφ’ ενός λόγω του μεγάλου αριθμού εκκρεμών υποθέσεων, αφ’ ετέρου επειδή η πολιτεία έχει μεγάλη ανάγκη από άνδρες, οπότε αντί για ποινή, τους δίνει μια “δεύτερη ευκαιρία”, να επιστρέψουν εντός 100 ημερών και να υπηρετήσουν στην μονάδα που οι ίδιοι θα επιλέξουν. Αυτό πάντως δεν αλλάζει το βασικό πρόβλημα των υπηρετούντων, ότι δηλαδή δεν παίρνουν άδειες, δεν υπάρχουν άνδρες για να τους αντικαταστήσουν στο μέτωπο και δεν ξέρουν πότε θα γυρίσουν στο σπίτι τους έστω και για λίγες ημέρες.

Οι στρατιώτες που λιποτακτούν στο εξωτερικό, αντιμετωπίζουν επίσης αβέβαιο νομικό καθεστώς. Έχοντας εν προκειμένω σταλεί επίσημα στη Γερμανία από την ουκρανική κυβέρνηση, δεν θεωρούνται εκτοπισμένοι και επομένως δεν δικαιούνται ασύλου, σύμφωνα με την Die Zeit. Η ΕΕ συμφώνησε επίσημα τον Ιούλιο να ανανεώσει την προσωρινή προστασία για 4,4 εκατομμύρια Ουκρανούς πρόσφυγες για ένα ακόμη έτος, ενώ η Γερμανία και άλλες χώρες της ΕΕ έχουν προχωρήσει σε αυστηρότερους κανόνες για τους νεοαφιχθέντες Ουκρανούς άνδρες στρατιωτικής ηλικίας – η οποία είναι ιδιαίτερα διευρυμένη και περιλαμβάνει άνδρες ηλικίας 23 έως 60 ετών. Εν γένει η ΕΕ έχει αυστηροποιήσει το καθεστώς για την υποδοχή ανδρών.

Όσον αφορά ειδικά τη Γερμανία, Βερολίνο και Κίεβο συζητούν επίσης τρόπους να ενθαρρύνουν και, ενδεχομένως, να πιέσουν τους Ουκρανούς άνδρες που ζουν στη Γερμανία να επιστρέψουν στην Ουκρανία, δήλωσε ο πρέσβης της Ουκρανίας στη Γερμανία, Ολέξι Μακεΐεφ. Μέχρι στιγμής καμία χώρα από όσο γνωρίζουμε δεν έχει παράσχει άσυλο σε Ουκρανό λιποτάκτη.

Αβεβαιότητα

Σύμφωνα με πρόσφατες αποφάσεις ευρωπαϊκών δικαστηρίων (όπως της Τσεχίας και της Δανίας), η επιστράτευση και η υποχρέωση άμυνας μιας χώρας απέναντι σε μια ξένη εισβολή θεωρούνται θεμελιώδη καθήκοντα του πολίτη και όχι ποινική ή πολιτική δίωξη, οπότε αρνούνται να χορηγήσουν άσυλο σε λιποτάκτες. Από την άλλη, πολλοί άνδρες που λιποτακτούν μπορούν να συνεχίσουν να ζουν σε μια ξένη χώρα “στην παρανομία” τρόπον τινά, ώστε να μην απελαθούν και αναγκασθούν να υπηρετήσουν.

Ο αριθμός των ανδρών που έχουν λιποτακτήσει εν γένει εκτιμάται από τις ουκρανικές αρχές ότι είναι περίπου 200.000-250.000. Υπάρχουν θεωρητικά στα δικαστήρια πάνω από 200.000 εκκρεμείς υποθέσεις αυθαίρετης εγκατάλειψης μονάδας και 50.000 υποθέσεις καθαρής λιποταξίας. Εκτιμάται ότι κάθε μήνα εγκαταλείπουν τη μονάδα τους 20.000 άνδρες, που είτε επανέρχονται με τη θέλησή τους, είτε αναζητούνται.

Σύμφωνα με το ρωσικό υπουργείο Άμυνας ο αριθμός των Ουκρανών λιποτακτών φθάνει τους 480.000, εκ των οποίων περίπου 161.500 εξακολουθούν να αναζητούνται. Γενικά πάντως και τα ρωσικά μέσα αναφέρουν τον αριθμό που παραδέχονται και οι Ουκρανοί – τις 20.000 το μήνα, πολλοί από τους οποίους επανέρχονται στο στράτευμα. Ο αριθμός των δικογραφιών που σχηματίσθηκαν πάντως στο πρώτο εξάμηνο του 2026 είναι σχεδόν διπλάσιος από τον περυσινό – αυξήθηκε φέτος κατά 84%.

Η Deutsche Welle, επικαλούμενη στοιχεία από το Γραφείο του Γενικού Εισαγγελέα της Ουκρανίας, αναφέρει ότι ο αριθμός των καταγεγραμμένων ποινικών υποθέσεων για AWOL (μη εξουσιοδοτημένη εγκατάλειψη μονάδας) και λιποταξία από την έναρξη της σύγκρουσης έχει ξεπεράσει τις 290.000. Διευκρινίζεται πάντως ότι για τον ίδιο άνδρα μπορεί να σχηματισθεί πάνω από μια δικογραφία οπότε ο αριθμός των δικογραφιών δεν αντιστοιχεί απαραιτήτως σε ισάριθμα φυσικά πρόσωπα.

Λιποτακτούν και Ρώσοι

Λιποταξίες καταγράφονται και στο ρωσικό στρατό, αλλά οι δικαστικές υποθέσεις είναι μόνον 28.000, παρότι το στράτευμα των Ρώσων είναι πολύ μεγαλύτερο από των Ουκρανών. Όπως αναφέρουν αντιπολιτευόμενα ρωσικά μέσα και δυτικά μέσα, οι λιποταξίες είναι πολύ λιγότερες στο ρωσικό στρατό.

Τα δυτικά μέσα αναφέρουν και εκεί μια αύξηση στο φαινόμενο, αλλά ενώ γράφουν για “δεκάδες χιλιάδες λιποτάκτες”, τα ίδια γράφουν ότι έχουν ανοιχτεί μόνον 1.189 υποθέσεις εγκατάλειψης θέσης το 2024 και διπλάσιες το 2026. Δεν ξεκαθαρίζουν αν πρόκειται για λιποταξίες ή για άνδρες που εγκατέλειψαν τη θέση τους προσωρινά.

Οι ουκρανικές υπηρεσίες αναφέρουν ότι έχουν λιποτακτήσει 25.000 άνδρες από το ρωσικό στρατό, μέσα στο 2025. Έκθεση του ΟΗΕ που συντάχθηκε από Βουλγάρα υπήκοο τo 2025  αναφέρει ότι, είχαν λιποτακτήσει 50.000 άνδρες από το ρωσικό στρατό, αλλά η ίδια παρέθετε στην ίδια έκθεση ότι είχαν σχηματισθεί μόνο 13.500 δικογραφίες.

Αυτό το θέμα αποκτά ιδιαίτερη επικαιρότητα (για μία ακόμα φορά), καθώς το χρέος των ΗΠΑ έφθασε τα 40 τρισεκατομμύρια δολάρια, οι οικονομίες της ευρωζώνης βρίσκονται σε δυσμενείς συνθήκες και η παγκόσμια οικονομία εμπεριέχει ποικίλα δίκτυα αλληλεξάρτησης.

Μη-γραμμικές δυναμικές στην οικονομία

Κεντρική έννοια της ανάλυσης είναι η μη-γραμμική δυναμική. Σε ένα οικονομικό σύστημα, μια μικρή διαταραχή δεν προκαλεί υποχρεωτικά μια αντίστοιχα μικρή και προσωρινή μεταβολή. Ανάλογα με τη σταθερότητα του συστήματος, μια αρχική απόκλιση μπορεί είτε να αποσβεστεί είτε να ενισχυθεί.

Επομένως, η ύπαρξη μιας κατάστασης ισορροπίας δεν σημαίνει ότι η οικονομία είναι απαραίτητα σταθερή. Ένα σύστημα μπορεί να βρίσκεται φαινομενικά σε ισορροπία, ενώ ταυτόχρονα να διαθέτει εσωτερικούς μηχανισμούς που ενισχύουν τις αποκλίσεις και το απομακρύνουν από αυτήν. Σε μη-γραμμικά συστήματα, μάλιστα, μια πολύ μικρή μεταβολή σε μια κρίσιμη συνθήκη μπορεί να οδηγήσει σε δυσανάλογα μεγάλη μεταβολή της συνολικής οικονομικής κατάστασης.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η θετική ανατροφοδότηση. Πρόκειται για μηχανισμό κατά τον οποίο οι συνέπειες μιας αρχικής μεταβολής επιστρέφουν στο σύστημα και ενισχύουν την ίδια μεταβολή. Για παράδειγμα, μια αρχική άνοδος στις τιμές περιουσιακών στοιχείων μπορεί να αυξήσει την εμπιστοσύνη των επενδυτών, να ενθαρρύνει νέες αγορές και δανεισμό και, συνεπώς, να προκαλέσει περαιτέρω άνοδο των τιμών.

Η αρνητική ανατροφοδότηση

Ο ίδιος μηχανισμός μπορεί να λειτουργήσει αντίστροφα σε μια περίοδο πτώσης, ενισχύοντας την απαισιοδοξία, τις πωλήσεις και τη μείωση των τιμών. Έτσι, μια περιορισμένη αρχική διαταραχή μπορεί να μετατραπεί σε μεγάλης κλίμακας οικονομική επέκταση ή αποσταθεροποίηση.Η υπερχρέωση και η χρηματοοικονομική μόχλευση ενισχύουν σημαντικά αυτούς τους μηχανισμούς.

Όταν ένας οικονομικός φορέας έχει υψηλή μόχλευση, μια σχετικά μικρή πτώση στην αξία των περιουσιακών του στοιχείων μπορεί να προκαλέσει πολύ μεγαλύτερη επιδείνωση της κεφαλαιακής του θέσης. Οι ζημίες μπορούν να οδηγήσουν σε αναγκαστικές πωλήσεις περιουσιακών στοιχείων, οι οποίες πιέζουν περαιτέρω τις τιμές και προκαλούν νέες ζημίες σε άλλους φορείς.

Παράλληλα, το χρέος δημιουργεί διαχρονικές υποχρεώσεις και μπορεί να οδηγήσει σε σπειροειδή διαδικασία υπερχρέωσης, κατά την οποία απαιτείται νέος δανεισμός για την εξυπηρέτηση παλαιότερων υποχρεώσεων. Έτσι, μια αρχικά περιορισμένη διαταραχή μπορεί να μετατραπεί σε σωρευτική χρηματοοικονομική αποσταθεροποίηση.

Πλέγματα αλληλεξάρτησης

Η κατάσταση γίνεται ακόμα πιο πολύπλοκη εξαιτίας των δικτύων οικονομικών αλληλεξαρτήσεων. Οι τράπεζες, οι επιχειρήσεις, τα νοικοκυριά, και τα κράτη δεν λειτουργούν ως ανεξάρτητες μονάδες, αλλά συνδέονται μέσω πιστώσεων, υποχρεώσεων, αγορών, και άλλων οικονομικών σχέσεων. Η διασύνδεση μπορεί να αυξάνει την αποτελεσματικότητα και τη δυνατότητα επιμερισμού πόρων και κινδύνων, ταυτόχρονα όμως δημιουργεί περισσότερους διαύλους μετάδοσης μιας αποτυχίας.

Μια αθέτηση υποχρέωσης από έναν οικονομικό φορέα μπορεί, επομένως, να προκαλέσει ζημίες στους πιστωτές του, οι οποίοι, με τη σειρά τους, μπορεί να περιορίσουν τη χρηματοδότηση ή να προχωρήσουν σε πωλήσεις, μεταδίδοντας την κρίση σε άλλους φορείς. Μια τοπική αποτυχία μπορεί έτσι να εξελιχθεί σε συστημική κρίση.

Η ανάλυση οδηγεί στην έννοια των μεταβάσεων φάσης. Ένα οικονομικό σύστημα μπορεί να απορροφά σχετικά εύκολα μικρές διαταραχές όσο βρίσκεται κάτω από ένα κρίσιμο επίπεδο αστάθειας. Όταν, όμως, παράγοντες όπως η μόχλευση, το χρέος, η ρευστότητα, και η δικτυακή διασύνδεση υπερβούν κρίσιμα επίπεδα, η ίδια διαταραχή μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτή αποσταθεροποίηση. Επομένως, το μέγεθος μιας κρίσης δεν εξαρτάται μόνο από το μέγεθος του αρχικού σοκ, αλλά και από την κατάσταση και τη δομή του συστήματος που το δέχεται.

Οικονομικά συστήματα και καταρρεύσεις

Το βασικό συμπέρασμα των εισηγήσεών μου είναι ότι η οικονομική κατάρρευση μπορεί να αποτελεί ενδογενή και φυσιολογική δυνατότητα ενός πολύπλοκου οικονομικού συστήματος. Η μη-γραμμική δυναμική εξηγεί την ενίσχυση των διαταραχών, η θετική ανατροφοδότηση τον αυτοενισχυόμενο χαρακτήρα τους, η μόχλευση τη δυσανάλογη επίδραση των μεταβολών στις τιμές, το χρέος τη συσσώρευση των υποχρεώσεων, η θεωρία δικτύων τη μετάδοση των κρίσεων, και η έννοια των μεταβάσεων φάσης τις απότομες αλλαγές μεταξύ σταθερότητας και αστάθειας.

Κατά συνέπεια, η κατανόηση μιας οικονομικής κρίσης δεν πρέπει να περιορίζεται στην αναζήτηση του εξωτερικού γεγονότος που την προκάλεσε. Εξίσου σημαντικό είναι να εξετάζεται η δομή που επέτρεψε σε μια αρχική διαταραχή να μετατραπεί σε συστημικό φαινόμενο. Μια οικονομία μπορεί να φαίνεται σταθερή, ενώ ταυτόχρονα συσσωρεύει υψηλότερη μόχλευση, μεγαλύτερο χρέος, και εντονότερη διασύνδεση. Όταν οι μηχανισμοί ενίσχυσης (δηλαδή θετικής ανατροφοδότησης) υπερβούν τις δυνάμεις σταθεροποίησης, η αστάθεια μπορεί να αναδυθεί από την ίδια τη λειτουργία του συστήματος.

Τελικά, οι οικονομικές κρίσεις μπορούν να θεωρηθούν αναδυόμενες ιδιότητες των αλληλεπιδράσεων μεταξύ οικονομικών φορέων. Οι επιμέρους φορείς μπορεί να ενεργούν ορθολογικά επιδιώκοντας την προστασία του κεφαλαίου, τη μείωση του κινδύνου ή τη μεγιστοποίηση της απόδοσης, ενώ το συλλογικό αποτέλεσμα των ενεργειών τους μπορεί να είναι η αύξηση της συστημικής αστάθειας.

Η οικονομία καθίσταται ιδιαίτερα ευάλωτη όταν οι συνήθεις μηχανισμοί δανεισμού, μόχλευσης, μεταβολής των τιμών, πιστοληπτικής ικανότητας, και χρηματοδότησης συνδέονται τόσο στενά, ώστε να αλληλοενισχύονται. Υπό αυτή την έννοια, τα μαθηματικά παρέχουν ένα πλαίσιο για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο ένα οικονομικό σύστημα μπορεί να παράγει ενδογενώς τη δική του αστάθεια και, τελικά, την κατάρρευσή του.

Απέναντι στις προαναφερθείσες προκλήσεις, οι ΗΠΑ φαίνεται να επιλέγουν, όχι μια πολιτική διόρθωσης των ενδογενών προβλημάτων και ευπαθειών τους, αλλά μια πολιτική εξαγωγής και μετακύλισης αυτών, σε συνδυασμό με αρπακτικές και μιλιταριστικές πρακτικές, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση συνεχίζει να παραπαίει και ως προς τη θεμελιώδη συστημική σκέψη.

Εάν τελικά επιβεβαιωθούν τα σοβαρά ερωτήματα σχετικά με τα προσόντα και το ακαδημαϊκό έργο του, υπάρχει όμως ένα ακόμη καίριο ζήτημα: Ποιος τον διόρισε και πώς αξιολογήθηκε η υποψηφιότητά του; Το Cambridge έχει πλέον ανακοινώσει ανεξάρτητη έρευνα για τη διαδικασία του διορισμού του. Ένας θεσμός της Δύσης δεν μπορεί να επωφελείται από έναν διορισμό με συμβολική σημασία και, όταν ο συμβολισμός αυτός γίνεται μπούμερανγκ, να αφήνει ολόκληρο το βάρος στο ίδιο το άτομο για να αντιμετωπίσει τις θλιβερές επιπτώσεις.

Η θεσμική ευθύνη ή και η ηθική εμπλοκή ακόμη δεν εξαφανίζονται, επειδή αποκαλύφθηκαν προβλήματα με το άτομο αυτό. Από την όλη υπόθεση σαν να διακρίνεται κάπως, ότι ο καθηγητής αυτός, δυστυχώς, ήταν και φαντασιόπληκτος. Ή, να το πούμε αλλιώς, σαν να υπάρχει και ουκ ολίγη βλακεία σε πολλά απ’ όσα έλεγε.

Τί πιστεύω για την woke ατζέντα

Σε μια πρόσφατη ανάρτησή της με αφορμή την υπόθεση αυτή, η ψυχολόγος Νάνσυ Παπαθανασίου έθεσε ένα σημαντικό ζήτημα: Τι συμβαίνει όταν η εκπροσώπηση μιας μειονότητας σε έναν θεσμό είναι τόσο περιορισμένη, ώστε ένα ιδιαίτερα προβεβλημένο πρόσωπο να καταλήγει να σηκώνει συμβολικά το βάρος ολόκληρης της μειονότητας; Ο καθηγητής John Ellis, του Gonville and Caius College του Cambridge, έγραψε σε επιστολή του στον Guardian: «Τα πανεπιστήμια θα πρέπει να αντιμετωπίζουν τις δομικές ανισότητες με δομικές λύσεις, αντί να μεταθέτουν στα άτομα το βάρος να εκπροσωπούν την πρόοδο του ίδιου του θεσμού».

Η παρατήρηση της Παπαθανασίου με οδηγεί ένα βήμα παραπέρα. Το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι μόνο τι συμβολίζει ένας διορισμός, αλλά τι συμβαίνει όταν ένα πανεπιστήμιο χρειάζεται ένα πρόσωπο-σύμβολο για να αποδείξει ότι έχει, κουτσά-στραβά, αλλάξει. Αλλάξει, για να είναι σύμφωνο με το πνεύμα της woke ατζέντας ή κουλτούρας; Προσωπικά βλέπω αυτές τις θεωρήσεις με μισό μάτι, αντιπαθώ τη λέξη woke, αλλά ταυτόχρονα πιστεύω στην ανάγκη αλλαγών μέσα στην κοινωνία και, μέσα σε έναν θεσμό όπως το πανεπιστήμιο, υπό ένα αριστοτελικό πνεύμα και με τη φωνή της λογικής.

Τα περί woke ατζέντας είναι στάχτη με τη σέσουλα στα μάτια πολλών, και όσων την υπερασπίζονται (pro-DEI) ή και όσων την αντιπαλεύονται (anti-DEI) με τον ίδιο φανατισμό, έτσι ώστε, να μην ασχολείται κανείς με τον καπιταλισμό που μαζεύονται όλα τα λεφτά σε 5.000 χέρια – σε λίγο οι billionaires, μετά τα οικονομικά και τεχνολογικά ηνία που κρατούν, θα πάρουν και την πολιτική εξουσία – να φτωχοποιούνται οι πάντες, να φταίνε οι μετανάστες, ενώ έχουν καταστραφεί οι χώρες από τις οποίες φεύγουν (οι μουσουλμάνοι που φτάνουν στη Δύση, στην πλειοψηφία τους αντιμετωπίζουν προβλήματα ενσωμάτωσης), να προελαύνει η ΑΙ και τα data centers που αυτή χρειάζεται, και να απαβλακώνονται οι άνθρωποι με ένα κινητό στο χέρι, που είναι συνδεδεμένο στον υπόκοσμο των social media 24/7. Μιλήστε, κύριοι, nonstop για τη woke ατζέντα, όταν τα καλής ποιότητας τρόφιμα στα ράφια είναι απλησίαστα!

Μήπως ξεχάσαμε τον Καντ;

Ταυτόχρονα, όταν η εκπροσώπηση πολλών μειονοτήτων παραμένει περιορισμένη, τα λάθη ενός ανθρώπου μπορούν πολύ εύκολα να εργαλειοποιηθούν εναντίον μιας ολόκληρης ομάδας. Ένας προβεβλημένος διορισμός μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως απόδειξη προόδου, ενώ οι βαθύτερες αιτίες παραμένουν ως έχουν.

Εννοώ, κοντά στο πνεύμα της φράσης όσων δήλωσε και ο Nathan Cofnas – επι τη ευκαιρία, είναι αυτός που κατηγόρησε και τον Άρντεϊ για λογοκλοπή – και είναι μια φράση άκρως προσβλητική για την ανθρωπότητα: «Σε μια πραγματική αξιοκρατία, οι μαύροι θα εξαφανίζονταν από σχεδόν όλες τις υψηλές θέσεις εκτός από τα σπορ και τη διασκέδαση». Και τέτοια φράση δεν θυμίζει τις ανοησίες που έλεγε ο Χίτλερ με τα περί «Άριας φυλής»;

Και όταν το ίδιο άτομο – ο Άρντεϊ στη συγκεκριμένη περίπτωση – βρεθεί στο επίκεντρο μιας κρίσης, η αποτυχία ή τα λάθη του μπορούν να παρουσιαστούν ως απόδειξη ότι ολόκληρη η πολιτική DEI ήταν εξαρχής λανθασμένη. Μήπως τελευταία η Δύση, έχει ξεχάσει τον Αριστοτέλη, τον Σπινόζα και τον Καντ;

Το δίδαγμα από την υπόθεση Άρντεϊ

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η λύση είναι να κλείσουν ξανά οι πόρτες. Σημαίνει ότι πρέπει να ανοίξουν περισσότερες. Πώς; Μα η ουσιαστική ισότητα δεν μπορεί να βασίζεται σε μια χούφτα προβεβλημένους διορισμούς, αλλά σε μια διεύρυνση των πραγματικών ευκαιριών για περισσότερους, με ταυτόχρονη απαίτηση για τα ίδια υψηλά κριτήρια προσόντων, αξιολόγησης και λογοδοσίας για όλους.

Μένω μόνιμα στην Αμερική όπου η συζήτηση για το DEI και τη woke ατζέντα είναι ήδη έντονη και υποθέσεις όπως τού Άρντεϊ μπορούν εύκολα να μετατραπούν σε πυρομαχικά. Ίσως αυτή να ήταν μια καλύτερη κληρονομιά για τον Τζέισον Άρντεϊ, δηλαδή λιγότερος συμβολισμός, μα περισσότερες ευκαιρίες και μία ουσιαστικότερη δομική αλλαγή στις δύο ακτές του Ατλαντικού. Γιατί κάθε άνθρωπος που πεθαίνει νέος – φαντασιόπληκτος ή μη – είναι τραγωδία. Και λιγότερη φλυαρία για τη woke ατζέντα που αποπροσανατολίζει από τα πραγματικά προβλήματα που σπέρνει ο καπιταλισμός.

ΥΓ. Και το πανεπιστήμιο του Cambridge θα πρέπει να αναμετρηθεί με την ιστορία του – που είχε στις τάξεις του διανοητές όπως ο Russell και ο Wittgenstein, και απένειμε και ένα διδακτορικό στον Derrida– και να ξαναθυμηθεί την Ιουδαιοχριστιανική παράδοση που είναι το νευρικό σύστημα και η πολιτισμική αυτοπεποίθηση της Δύσης. Γιατί αν πέσει η Δύση θα χαθεί κι ο πλανήτης. Και η Δύση δεν θα πέσει αν είναι αποφασισμένη να δει κατάματα τα προβλήματα, και με λογική να φροντίσει για τους λαούς της.