Όπως ανέφερε, πρόκειται για μια υπόθεση που τον ταλαιπώρησε επί έναν χρόνο, υπενθυμίζοντας ότι από την πρώτη στιγμή που η σχετική δικογραφία διαβιβάστηκε στη Βουλή ζήτησε ο ίδιος την άρση της ασυλίας του, παρά το γεγονός ότι – όπως είπε – δεν υπήρχε στοιχείο που να θεμελιώνει αδίκημα σε βάρος του.

Ο βουλευτής της ΝΔ επισήμανε ότι η ίδια η δικογραφία της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας ανέφερε πως δεν είχε καν αποπειραθεί να προβεί σε οποιαδήποτε παράνομη ενέργεια εις βάρος ευρωπαϊκών ή άλλων συμφερόντων. Παρά ταύτα, όπως σημείωσε, προσήλθε αυτοβούλως στην Εισαγγελία Αθηνών, όπου κατέθεσε τόσο προφορικά όσο και γραπτά τις εξηγήσεις του.

«Αυτή τη στιγμή φαίνεται ότι όλα παίρνουν τον δρόμο τους», ανέφερε χαρακτηριστικά, τονίζοντας ότι η διαδικασία εξελίχθηκε γρήγορα.

«Προτεραιότητά μου να ολοκληρωθεί η δικαστική διαδικασία»

Ο κ. Χατζηβασιλείου άφησε παράλληλα ανοιχτό το ενδεχόμενο να κινηθεί νομικά για την αποκατάσταση της φήμης του, ξεκαθαρίζοντας ωστόσο ότι προτεραιότητά του παραμένει η επίσημη ολοκλήρωση της δικαστικής διαδικασίας.

Αναφερόμενος στην κριτική που έχει δεχθεί η κυβέρνηση για την υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ, υποστήριξε ότι εάν η αρμόδια Εισαγγελία καθυστερούσε να αποφανθεί, υπήρχε κίνδυνος παραγραφής της υπόθεσης, γεγονός που, όπως είπε, θα άφηνε ένα άδικο στίγμα σε βάρος των εμπλεκομένων.

«Όταν κάποιος είναι αθώος, είναι αθώος», δήλωσε, επαναλαμβάνοντας ότι η δικογραφία δεν του απέδιδε καμία απόπειρα παράνομης πράξης.

Κλείνοντας, σχολίασε τις αναφορές περί «κυβερνητικής πλειοψηφίας υποδίκων» που είχαν διατυπωθεί το προηγούμενο διάστημα από πολιτικούς αντιπάλους, σημειώνοντας πως «μια συγγνώμη θα ήταν χρήσιμη».

2026-06-03_ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΓΙΑΝΝΗ ΜΑΝΤΖΟΥΡΑΝΗ

Με απλά λόγια: Ο σωστός σχεδιασμός και η σωστή εκτέλεση της συγκόλλησης (μέθοδος, παράμετροι, ακολουθία, προθέρμανση/θερμικές καταπόνηση, έλεγχοι) επηρεάζουν το πως λειτουργεί και συμπεριφέρεται το πλοίο στη θάλασσα για δεκαετίες». Αυτά μας τα λέει ο δρ Σταύρος Χιονόπουλος, που ξέρει στην πράξη τι εστί «τσιμπίδα»! Σήμερα είναι επίκουρος καθηγητής στον τομέα Μηχανικών και Μεταλλουργικών Δοκιμών και Ελέγχων του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής. Μας μιλά, στο πλαίσιο του αφιερώματος του SLpress.gr: «Τεχνολογίες αιχμής στη ναυτιλία και ο ρόλος των Πανεπιστημιακών Σχολών Ναυπηγών».

-Πως επιλέξατε τον τομέα των συγκολήσεων;

Η προσωπική μου σχέση στις συγκολλήσεις ξεκίνησε στο τέλος των σπουδών μου στη Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών του ΕΜΠ. Τότε, ο επιβλέπων καθηγητής της διπλωματικής μου εργασίας, ο οποίος πλέον δεν βρίσκεται στη ζωή, με παρότρυνε να τον ακολουθήσω στη Σχολή Ναυπηγών Μηχανικών του ΕΜΠ, όπου ο ίδιος μεταπηδούσε και να εκπονήσω μαζί του διδακτορική διατριβή πάνω στις συγκολλήσεις.

Μέχρι εκείνη τη στιγμή, ήξερα τις συγκολλήσεις μόνο μέσα από κάποιες αναφορές σε σχετικά με υλικά και κατεργασίες προπτυχιακά μαθήματα. Όταν όμως μου πρότεινε έρευνα στις συγκολλήσεις ναυπηγικού αλουμινίου, τόσο πειραματικά όσο και υπολογιστικά, θα έλεγα πως ενεργοποιήθηκε μέσα μου η δημιουργικότητα και η επιστημονική μου περιέργεια. Από εκεί και πέρα, τα υπόλοιπα είναι ιστορία.

Οι συγκολλήσεις δεν έγιναν απλώς το επαγγελματικό μου αντικείμενο, έγιναν τρόπος ζωής. Πέρα από τη διδακτορική μου διατριβή, εργάστηκα για περισσότερα από 15 χρόνια ως επικεφαλής σε θέματα ποιότητας συγκολλητής κατασκευής στα Ναυπηγεία Ελευσίνας. Παράλληλα, μέχρι σήμερα δραστηριοποιούμαι ως ελεύθερος επαγγελματίας με συμβουλευτική και τεχνική υποστήριξη σε συγκολλητές κατασκευές. Και ως μέλος ΔΕΠ στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, στο Τμήμα Ναυπηγών Μηχανικών, υπηρετώ ένα γνωστικό αντικείμενο που, όπως ορίζεται θεσμικά, αφορά καθαρά την παραγωγή πλοίου και τις ναυπηγικές συγκολλήσεις.

-Οι τρόποι συγκόλλησης α) είναι διαφορετικοί στα πλοία και β) πόσο σημαντικό είναι για την κατασκευή, την στεγανότητα του σκάφους γ) πόσο προσθέτει στο βάρος του και δ) αν πιστοποιείται η διαδικασία;

-α) Στον πυρήνα τους, οι μέθοδοι είναι οι ίδιες με αυτές που συναντάμε και σε βαριές μεταλλικές κατασκευές: κυριαρχούν οι συμβατικές συγκολλήσεις ηλεκτρικού τόξου (με διάφορες παραλλαγές), ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιούνται και συγκολλήσεις φλόγας.

Η διαφορά στη ναυπηγική δεν είναι μόνο “ποιά μέθοδος”, αλλά σε ποια κλίμακα, σε ποια θέση, με ποιες ανοχές, με ποια απαίτηση αξιοπιστίας και με ποιο παραγωγικό ρυθμό γίνεται η συγκόλληση. Σε μεγάλες ναυπηγικές μονάδες του εξωτερικού (Ευρώπη και κυρίως Ασία), όπου ο όγκος παραγωγής είναι τεράστιος, η αυτοματοποίηση είναι πολύ πιο έντονη και εφαρμόζονται σε μεγαλύτερη έκταση αυτοματοποιημένες διαδικασίες και συχνά μη συμβατικές τεχνικές.

β) Η συγκόλληση είναι το κύριο μέσο σύνδεσης των μεταλλικών στοιχείων ενός πλοίου. Δεν εξασφαλίζει απλώς ότι “δεν θα μπαίνει νερό”. Καθορίζει: τη στεγανότητα (δεξαμενές, διαμερίσματα, κύτος), αλλά και την αντοχή, τη δυσκαμψία, την κόπωση και τη μακροζωία της κατασκευής. Με απλά λόγια: ο σωστός σχεδιασμός και η σωστή εκτέλεση της συγκόλλησης (μέθοδος, παράμετροι, ακολουθία, προθέρμανση/θερμικές καταπόνηση, έλεγχοι) επηρεάζουν το πως λειτουργεί και συμπεριφέρεται το πλοίο στη θάλασσα για δεκαετίες.

(γ) Το βάρος των συγκολλήσεων σε μια σύγχρονη ναυπηγική κατασκευή αντιστοιχεί περίπου στο 2% έως 4% του συνολικού βάρους της μεταλλικής κατασκευής του πλοίου, δηλαδή του κύτους και όλων των μεταλλικών στοιχείων του. Πρόκειται για το υλικό προσθήκης που εισάγεται μέσω των ραφών συγκόλλησης και το οποίο, αν και σε κάθε επιμέρους σημείο φαίνεται μικρό, στο σύνολο της κατασκευής γίνεται ιδιαίτερα σημαντικό.

Για παράδειγμα, ένα επιβατηγό πλοίο μήκους περίπου 120 μέτρων, σαν αυτά που δραστηριοποιούνται στο Αιγαίο, έχει βάρος συγκολλήσεων της τάξης των 150-200 τόνων. Αν αυτό το βάρος το «μεταφράσουμε» σε συγκολλήσεις μίας στρώσης, μονοκόρδονες όπως λέμε, τότε το συνολικό μήκος των ραφών μπορεί να ξεπεράσει τα 200 χιλιόμετρα.

Αντίστοιχα, σε ένα δεξαμενόπλοιο μήκους περίπου 250 μέτρων, το βάρος των συγκολλήσεων φτάνει τις αρκετές εκατοντάδες τόνων, ενώ το συνολικό μήκος των ραφών μπορεί να ξεπεράσει τα 500 χιλιόμετρα. Για φανταστείτε: Απόσταση Αθήνας- Θεσσαλονίκης. Αν μιλήσουμε δε για την περίπτωση των σύγχρονων πλοίων μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων, τα οποία πλέον ξεπερνούν τα 400 μέτρα σε μήκος, τα μεγέθη είναι ακόμη πιο εντυπωσιακά: το βάρος των συγκολλήσεων υπερβαίνει τους 1.000 ή και τους 2.000 τόνους, ενώ το συνολικό μήκος συγκολλήσεων ξεπερνά τα 2.000 χιλιόμετρα.

Τα μεγέθη αυτά δείχνουν ότι η συγκόλληση δεν είναι μια «δευτερεύουσα» λεπτομέρεια της ναυπηγικής κατασκευής. Επηρεάζει το συνολικό βάρος, κυρίαρχα το κόστος παραγωγής και τη συμπεριφορά του πλοίου σε όλη τη διάρκεια ζωής του. Για τον λόγο αυτό, ο σωστός σχεδιασμός των συγκολλήσεων δεν αφορά μόνο την αντοχή και τη στεγανότητα, αλλά και τη συνολική βελτιστοποίηση της κατασκευής.

-Πείτε μας για την τεχνολογία 3D, τι νέο φέρνει για την επισκευή πάνω στο πλοίο;

Η τρισδιάστατη τεχνολογία στα μεταλλικά στοιχεία δεν περιορίζεται πλέον σε εργαστηριακές εφαρμογές. Στη ναυπηγική εξελίσσεται μια μορφή προσθετικής κατασκευής (Additive Manufacturing – A.M.) με χρήση ηλεκτρικού τόξου και σύρματος (Wire-Arc A.M – WAAM), όπου το μεταλλικό κράμα «χτίζεται» στρώση-στρώση με απόλυτα ελεγχόμενο τρόπο. Αξιοποιούνται οι συμβατικές μέθοδοι συγκόλλησης που συναντάμε στη ναυπηγική όχι για την ένωση δύο στοιχείων, αλλά για δημιουργία νέου υλικού με συγκεκριμένη γεωμετρία.

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι αντί να αντικαθίσταται ένα ολόκληρο εξάρτημα, μπορεί να ανακατασκευάζεται μόνο το φθαρμένο τμήμα του, με ελεγχόμενη προσθήκη μετάλλου. Έτσι, μειώνεται ο χρόνος ακινησίας του πλοίου, περιορίζεται το κόστος και επιτυγχάνονται πιο στοχευμένες και τεχνικά ορθές επισκευές.

Μακροπρόθεσμα, η τεχνολογία αυτή μπορεί να επιτρέψει την παραγωγή ή ανακατασκευή εξαρτημάτων απευθείας επάνω στο πλοίο, με ψηφιακές οδηγίες από το τεχνικό γραφείο και κατάλληλο εγκατεστημένο εξοπλισμό. Μια τέτοια εξέλιξη θα μεταβάλλει ριζικά τη φιλοσοφία της εφοδιαστικής αλυσίδας: λιγότερα αποθέματα ανταλλακτικών, λιγότερες μεταφορές, περισσότερη ψηφιακή διαχείριση τεχνικών δεδομένων.

Αυτό φυσικά απαιτεί αυστηρό έλεγχο, κανονιστικό πλαίσιο από τους νηογνώμονες, το οποίο ωστόσο ήδη διαμορφώνεται και υψηλό επίπεδο τεχνικής υποστήριξης. Όμως ως κατεύθυνση, πρόκειται για μια αλλαγή φιλοσοφίας: από την παραδοσιακή εφοδιαστική διαχείριση ανταλλακτικών, σε μια ψηφιακά υποστηριζόμενη, επιτόπια παραγωγή υψηλής τεχνολογίας.

-Πότε ιδρύθηκε το εργαστήριο συγκολήσεων, τι μαθαίνει στους φοιτητές και γιατί να γίνεται αυτό σε πανεπιστημιακό επίπεδο και όχι σε μια τεχνική σχολή;

Το Εργαστήριο Ναυπηγικών Συγκολλήσεων υπάρχει ουσιαστικά από την περίοδο λειτουργίας του Τμήματος στο πλαίσιο του πρώην Τεχνολογικού Εκπαιδευτικού Ιδρύματος. Με τη μετεξέλιξη του Τμήματος και την ένταξή του στην Πολυτεχνική Σχολή του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής, το εργαστήριο αναβαθμίστηκε και επαναπροσδιορίστηκε, ώστε να ανταποκρίνεται στο επίπεδο σπουδών ενός διπλωματούχου Ναυπηγού Μηχανικού.

Σήμερα το εργαστήριο έχει πολλαπλή αποστολή. Πρώτον, εκπαιδευτική. Οι φοιτητές δεν μαθαίνουν απλώς πώς εκτελείται μια συγκόλληση, αλλά κατανοούν σε βάθος τη φυσική της διεργασίας, τη μεταλλουργία, τις θερμικές παραμορφώσεις, την αντοχή και την κόπωση των κατασκευών, καθώς και τα πρότυπα και τις απαιτήσεις ποιότητας.

Εκπαιδεύονται επίσης στις μη καταστρεπτικές μεθόδους ελέγχου και λαμβάνουν ουσιαστικά στοιχεία που σχετίζονται με τον ρόλο του επιβλέποντος μηχανικού συγκολλήσεων και, κυρίως, του επιθεωρητή συγκολλήσεων, ρόλοι ιδιαίτερα σημαντικοί για την επαγγελματική τους πορεία και για την ασφάλεια των κατασκευών.

Δεύτερον, το εργαστήριο έχει ερευνητικό χαρακτήρα. Λειτουργεί ως χώρος ανάπτυξης και δοκιμής νέων τεχνολογιών, υλικών και μεθόδων, συνδέοντας τη θεωρία με τη βιομηχανική πράξη και μεταφέροντας σύγχρονη τεχνογνωσία στη ναυπηγική παραγωγή. Τρίτον, επιτελεί ρόλο διασύνδεσης με την αγορά. Μέσω συνεργασιών με ναυπηγεία, τεχνικές εταιρείες και θεσμικούς φορείς, συμβάλλει στη μεταφορά τεχνογνωσίας και στην τεχνική υποστήριξη της βιομηχανίας.

Γιατί όμως αυτό να γίνεται σε πανεπιστημιακό επίπεδο και όχι σε μια τεχνική σχολή; Η τεχνική σχολή εκπαιδεύει τον τεχνίτη που εκτελεί τη συγκόλληση. Το πανεπιστήμιο εκπαιδεύει τον μηχανικό που τη σχεδιάζει, τη βελτιστοποιεί, την πιστοποιεί και αναλαμβάνει την ευθύνη της συνολικής κατασκευής. Πρόκειται για διαφορετικό επίπεδο γνώσης και ευθύνης. Ο ναυπηγός μηχανικός οφείλει να γνωρίζει όχι μόνο «πώς γίνεται», αλλά «γιατί γίνεται έτσι» και «ποιες συνέπειες έχει» σε επίπεδο αντοχής, ασφάλειας και διάρκειας ζωής του πλοίου.
Με αυτή τη φιλοσοφία λειτουργεί το εργαστήριο: ως χώρος εκπαίδευσης, έρευνας και ουσιαστικής σύνδεσης με την παραγωγή, στο επίπεδο που απαιτεί η σύγχρονη ναυπηγική βιομηχανία.

-Πόσο επικίνδυνη είναι αυτή η εργασία, έχει μέλλον;

Η συγκόλληση είναι μια εργασία που μπορεί να γίνει επικίνδυνη όταν δεν τηρούνται οι κανόνες. Υπάρχουν κίνδυνοι από αναθυμιάσεις και καπνούς, από την ακτινοβολία του τόξου, από τη θερμότητα και τα εγκαύματα, από ηλεκτρικούς κινδύνους, από κακές εργονομικές στάσεις, αλλά και από την εργασία σε κλειστούς χώρους ή σε ύψος, κάτι ιδιαίτερα συνηθισμένο στη ναυπηγική. Ωστόσο, σήμερα υπάρχουν σαφείς κανονισμοί, μέσα ατομικής προστασίας και οργανωμένες διαδικασίες που, όταν εφαρμόζονται σωστά, καθιστούν τη συγκόλληση μια απολύτως ελεγχόμενη και επαγγελματική δραστηριότητα.

Όσο για το μέλλον της, είναι ισχυρό. Οι μεταλλικές κατασκευές δεν πρόκειται να εκλείψουν. Αντίθετα, η ενεργειακή μετάβαση, τα νέα καύσιμα, οι αυξημένες απαιτήσεις αξιοπιστίας, οι επισκευές και οι μετασκευές πλοίων δημιουργούν ακόμη μεγαλύτερη ανάγκη για εξειδικευμένους επαγγελματίες. Όχι μόνο για ικανούς συγκολλητές, αλλά και για μηχανικούς συγκολλήσεων και επιθεωρητές που μπορούν να λαμβάνουν σωστές τεχνικές αποφάσεις.

Αυτός ακριβώς είναι και ο ρόλος της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης: να διαμορφώνει σύγχρονους μηχανικούς, με γνώση των κινδύνων, των κανονισμών και της τεχνολογίας, ώστε να δίνουν τεκμηριωμένες οδηγίες, να οργανώνουν την ασφάλεια και να διασφαλίζουν την ποιότητα σε κάθε στάδιο της κατασκευής.

-Η ψηφιακή τεχνολογία, η ρομποτική, καταργούν τις θέσεις εργασίας στον τομέα αυτό;

Η ψηφιακή τεχνολογία και η ρομποτική δεν καταργούν συνολικά τις θέσεις εργασίας· τις μετασχηματίζουν. Η αυτοματοποίηση αναλαμβάνει το πιο επαναλαμβανόμενο, βαρύ και συχνά πιο επικίνδυνο μέρος της εργασίας, αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί νέους ρόλους: προγραμματισμό, επίβλεψη, ποιοτικό έλεγχο, συντήρηση εξοπλισμού, διαχείριση δεδομένων και πιστοποίηση διαδικασιών. Με άλλα λόγια, μειώνεται η απλή χειρωνακτική επανάληψη και αυξάνεται η ανάγκη για τεχνική εξειδίκευση και υψηλότερο επίπεδο γνώσης.

Στη ναυπηγική, λόγω της μεγάλης κλίμακας των κατασκευών και της πολυπλοκότητας της γεωμετρίας σε πολλά σημεία, θα υπάρχει πάντα ανάγκη για ανθρώπινο δυναμικό. Η ρομποτική και τα ψηφιακά συστήματα αυξάνουν την παραγωγικότητα και την ακρίβεια, αλλά δεν υποκαθιστούν τον μηχανικό και τον εξειδικευμένο τεχνικό. Αντίθετα, ενισχύουν τον ρόλο τους και, σε πολλές περιπτώσεις, διευρύνουν την ανάγκη για καλά εκπαιδευμένους επαγγελματίες που μπορούν να διαχειριστούν, να ελέγξουν και να βελτιστοποιήσουν τις νέες τεχνολογίες.

-Μπορεί να συνδεθεί το εργαστήριο με την αγορά – υπάρχουν προγράμματα που υλοποιούνται μέσω του εργαστηρίου;

Η σύνδεση του εργαστηρίου με την αγορά δεν είναι απλώς επιθυμητή· είναι απαραίτητη. Ένα πανεπιστημιακό εργαστήριο οφείλει να έχει διπλή αποστολή: αφενός την εκπαίδευση και την έρευνα, αφετέρου την ουσιαστική διασύνδεση με την παραγωγή και τις πραγματικές ανάγκες της βιομηχανίας.

Η σύνδεση αυτή επιτυγχάνεται μέσα από συνεργασίες με ναυπηγεία, βιομηχανικές μονάδες και θεσμικούς φορείς. Το εργαστήριο μπορεί να παρέχει τεχνικές υπηρεσίες και μελέτες, να αναπτύσσει και να επικυρώνει διαδικασίες συγκόλλησης, να υποστηρίζει την πιστοποίηση τεχνικού προσωπικού, να διενεργεί δοκιμές και επιθεωρήσεις, να παρέχει τεκμηρίωση και εξειδικευμένες εκπαιδεύσεις ή σεμινάρια.

Παράλληλα, προχωρούμε σταδιακά στη διαμόρφωση προτάσεων για συμμετοχή και υλοποίηση ερευνητικών έργων, ώστε η γνώση που παράγεται στο πανεπιστήμιο να επιστρέφει στην πράξη και να ενισχύει την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής ναυπηγικής και βιομηχανικής δραστηριότητας. Στόχος μας είναι το εργαστήριο να λειτουργεί ως γέφυρα: ανάμεσα στη θεωρία και την πράξη, στην εκπαίδευση και την παραγωγή, στην γνώση και την εφαρμογή.

-Όλα αυτά μαζί, όπως η συγκόλληση ως διαδικασία

Θέλω να τονίσω κάτι που ίσως δεν φαίνεται εύκολα προς τα έξω: η συγκόλληση δεν είναι απλώς μια τεχνική διαδικασία. Είναι ένας ολόκληρος κόσμος. Απασχολεί ανθρώπους από τεχνικό προσωπικό βασικής εκπαίδευσης έως ερευνητές και ακαδημαϊκούς υψηλής εξειδίκευσης. Αφορά τον πυρήνα της μεταλλικής κατασκευής ενός πλοίου.

Έχει τεχνικό, επιστημονικό και παραγωγικό ρόλο ταυτόχρονα. Δεν είναι μόνο τέχνη, ούτε μόνο επιστήμη, ούτε απλώς μια παραγωγική διαδικασία που πρέπει να έχει ποιότητα, αντοχή, υψηλή παραγωγικότητα και χαμηλό κόστος. Είναι πεδίο κρίσιμων αποφάσεων: από το στάδιο του σχεδιασμού, στην επιλογή υλικών και διαδικασιών, στην υλοποίηση, στον έλεγχο, μέχρι και το κλείσιμο του κύκλου ζωής ενός ναυπηγήματος.

Αυτό προσπαθούμε να μεταδώσουμε στους φοιτητές μας: ότι η συγκόλληση είναι στρατηγικό εργαλείο. Ότι κάθε απόφαση γύρω από αυτή επηρεάζει την ασφάλεια, τη διάρκεια ζωής, το περιβαλλοντικό αποτύπωμα και την οικονομική βιωσιμότητα της κατασκευής.
Παράλληλα, θεωρούμε χρέος μας να το αναδείξουμε και στην αγορά. Η σωστή κατανόηση της σημασίας των συγκολλήσεων μπορεί να οδηγήσει σε κατασκευές υψηλής προστιθέμενης αξίας, σε βελτιωμένη ενεργειακή απόδοση, σε μειωμένες εκπομπές και σε ουσιαστική συμβολή στην πράσινη μετάβαση της ναυτιλίας και της βιομηχανίας γενικότερα.

Η συγκόλληση δεν είναι μια διεκπεραιωτική ή αναγκαστική διαδικασία στη μεταλλική κατασκευή. Είναι ο πρωταγωνιστής και ο καθοριστικός της παράγοντας. Δεν ακολουθεί απλώς την κατασκευή, τη διαμορφώνει. Σε μεγάλο βαθμό, κα θορίζει το μέλλον της σύγχρονης ναυπηγικής.

Ειδικότερα, προβλέπει ότι το ΑΕΠ θα αυξηθεί 1,9% το 2026 και 2% το 2027, πολύ κοντά δηλαδή στο 2,1% που διαμορφώθηκε το 2025.

Οι εκταμιεύσεις από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, που εκτιμάται ότι θα αυξηθούν από 2,6 % του ΑΕΠ το 2025 σε 4,4 % του ΑΕΠ το 2026, θα στηρίξουν τις επενδύσεις, ενώ η αύξηση της απασχόλησης, οι μειώσεις στη φορολογία εισοδήματος φυσικών προσώπων και τα μέτρα για την ενεργειακή κρίση θα στηρίξουν την κατανάλωση, παρά τις υψηλές τιμές της ενέργειας, σύμφωνα με τον Οργανισμό. Οι εξαγωγές αναμένεται να αυξηθούν σταδιακά το β ́ εξάμηνο του 2026 καθώς θα βελτιώνεται η διεθνής ζήτηση.

Ο ΟΟΣΑ εκτιμά ότι οι κίνδυνοι για την ανάπτυξη είναι ισορροπημένοι, υπό την προϋπόθεση ότι η παραγωγή ενέργειας και οι εξαγωγές από τη Μέση Ανατολή θα ανακάμψουν, όπως αναμένεται, από το γ’ τρίμηνο. Μια καλύτερη από την αναμενόμενη πορεία του τουρισμού θα μπορούσε να τονώσει την ανάπτυξη, ενώ τυχόν καθυστερήσεις στην απορρόφηση των πόρων της ΕΕ ή παρατεταμένες διαταραχές στις αγορές ενέργειας θα μπορούσαν να επηρεάσουν αρνητικά τις προοπτικές.

Για τον πληθωρισμό (με βάση τον εναρμονισμένο δείκτη καταναλωτή), ο ΟΟΣΑ προβλέπει ότι θα αυξηθεί από 2,9% το 2025 στο 4,2% εφέτος, λόγω των υψηλότερων τιμών ενέργειας, για να υποχωρήσει στο 2,6% το 2027.

Όσον αφορά τα δημόσια οικονομικά, προβλέπει υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα – στο 2,6 % του ΑΕΠ το 2026 και 2,7 % του ΑΕΠ το 2027 – μετά από το ιστορικά υψηλό πλεόνασμα 4,4 % του ΑΕΠ το 2025. Για το δημόσιο χρέος προβλέπει ότι θα μειωθεί στο 129,8% του ΑΕΠ το 2027 από 135,8% το 2026 και 146,1% το 2025.

«Η συνετή δημοσιονομική πολιτική και η ταχεία μείωση του χρέους θα πρέπει να εξακολουθήσουν να αποτελούν προτεραιότητα, καθώς οι προκλήσεις που απορρέουν από τη γήρανση του πληθυσμού και τις επενδυτικές ανάγκες θα παραμείνουν υψηλές», σημειώνει η έκθεση. «Ο περιορισμός των φορολογικών δαπανών και η συνέχιση των προσπαθειών για τη μείωση της φοροδιαφυγής θα δημιουργούσε πρόσθετα δημοσιονομικά περιθώρια για την ενίσχυση των δαπανών για την εκπαίδευση και την υγειονομική περίθαλψη», προσθέτει.

Για τα πρόσφατα μέτρα στήριξης έναντι της ενεργειακής κρίσης που έλαβε η κυβέρνηση, ο ΟΟΣΑ σημειώνει ότι θα πρέπει να καταργηθούν ταχέως καθώς θα μειώνεται η πίεση στις τιμές.

Ο Οργανισμός συνιστά περαιτέρω απλούστευση των διαδικασιών αδειοδότησης για επενδύσεις σε Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας καθώς θα συμβάλει στη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα. «Οι καθαρές εισαγωγές ενέργειας, ιδίως πετρελαίου και φυσικού αερίου, αντιστοιχούσαν στο 93 % της συνολικής προσφοράς ενέργειας, καθιστώντας την εξωτερική θέση της Ελλάδας ιδιαίτερα ευάλωτη σε διαταραχές στις διεθνείς αγορές ενέργειας», αναφέρει η έκθεση.

Ο ΟΟΣΑ αναφέρει ότι θα χρειαστεί ισχυρή και βιώσιμη ανάπτυξη για να αυξηθεί το βιοτικό επίπεδο με παράλληλη μείωση του χρέους.

Η συνέχιση των προσπαθειών, προσθέτει, για τη βελτίωση του ρυθμιστικού πλαισίου για τις επιχειρήσεις, η άρση των περιορισμών στην παροχή υπηρεσιών από ελεύθερους επαγγελματίες και η επαναπροσαρμογή των πολιτικών της αγοράς εργασίας προς την υψηλής ποιότητας εκπαίδευση και συμβουλευτικές υπηρεσίες θα ενίσχυαν τον ανταγωνισμό και τις επενδύσεις και θα βελτίωναν την παραγωγικότητα της εργασίας.

«Η Ελλάδα έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο στην αύξηση της παραγωγής ενέργειας από Ανανεώσιμες Πηγές, αλλά η εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα παραμένει υψηλή, ιδιαίτερα στον τομέα των μεταφορών και της στέγασης.

Η διευκόλυνση των επενδύσεων στην παραγωγική ρεύματος από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας με την περαιτέρω απλοποίηση και εξορθολογισμό των διαδικασιών αδειοδότησης θα βοηθούσε στην ταχύτερη μείωση των εκπομπών αερίων και στην ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας.

Επιπλέον, η στοχευμένη χρηματοδοτική στήριξη για ενεργειακές ανακαινίσεις κτιρίων και για ηλεκτρικά οχήματα θα στήριζε επίσης τις επενδύσεις για τη σταδιακή εξάλειψη των ορυκτών καυσίμων στους τομείς των μεταφορών και της στέγασης», καταλήγει η έκθεση.

Δύο σενάρια για την παγκόσμια οικονομία

Η εξέλιξη της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή παραμένει αβέβαιη, αλλά οι οικονομικές της συνέπειες είναι πιθανό να γίνουν αισθητές για κάποιο χρονικό διάστημα ακόμη και μετά τη λύση της, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ.

Για τον λόγο αυτό, ο Οργανισμός κατάρτισε δύο σενάρια για τις προοπτικές της παγκόσμιας οικονομίας: ένα όπου οι διαταραχές παραμένουν σχετικά σύντομες και ένα σενάριο παρατεταμένων διαταραχών, με ευρύτερες και πολύ πιο μακροχρόνιες αρνητικές συνέπειες.

Στο πρώτο σενάριο – όπου λαμβάνεται ως βάση ότι οι τιμές της ενέργειας θα μειώνονται σταδιακά από τα μέσα του 2026 και μετά, σύμφωνα με τις τρέχουσες προσδοκίες της αγοράς προθεσμιακών συμβολαίων – ο ΟΟΣΑ προβλέπει ότι η παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη θα επιβραδυνθεί από 3,4% το 2025 σε 2,8% το 2026 για να ανακάμψει στο 3,1% το 2027. Ο ετήσιος πληθωρισμός στις χώρες της G20 αναμένεται να αυξηθεί στο 4% το 2026 από 3,4% το 2025, για να μειωθεί στο 3,1% το 2027 καθώς οι πιέσεις στις τιμές ενέργειας και τροφίμων θα υποχωρούν σταδιακά.

Στο δεύτερο σενάριο, εάν οι διαταραχές διαρκέσουν μέχρι και το 2027, η παγκόσμια ανάπτυξη αναμένεται να επιβραδυνθεί σημαντικά, σε μόλις 2,1% το 2026 και 1,8% το 202, ενδεχομένως ωθώντας ορισμένες οικονομίες στην ύφεση ή κοντά σε αυτή. Η ανεργία θα αυξηθεί και οι επενδύσεις – συμπεριλαμβανομένων των επενδύσεων εντάσεως εργασίας στην Τεχνητή Νοημοσύνη – θα αποδυναμωθούν σημαντικά, ενώ θα αυξηθούν οι κίνδυνοι επανατιμολόγησης στις χρηματοπιστωτικές αγορές.

Η ρωσική Κρατική Ανακριτική Επιτροπή άρχισε ποινική έρευνα για «τρομοκρατική επίθεση», μετέδωσε το πρακτορείο ειδήσεων TASS, επικαλούμενο την εκπρόσωπο της εν λόγω Επιτροπής Σβετλάνα Πετρένκο.

Σύμφωνα με το ρωσικό υπουργείο Άμυνας, 354 ουκρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη καταρρίφθηκαν στη διάρκεια της περασμένης νύκτας πάνω από τη Ρωσία. Ο κυβερνήτης της ρωσικής περιφέρειας του Λένινγκραντ Αλεξάντρ Ντροζντένκο έκανε λόγο για κατάρριψη 50 μη επανδρωμένων αεροσκαφών μόνο στην περιφέρεια αυτή.

Στην Ουκρανία, στην πόλη της Χερσώνας (νότια), μια 86χρονη γυναίκα σκοτώθηκε σε επίθεση ρωσικού μη επανδρωμένου αεροσκάφους, σύμφωνα με τον επικεφαλής της τοπικής στρατιωτικής διοίκησης Γιάροσλαβ Σάνκο.

Αν και το σχετικό νομοσχέδιο θα παραμένει υπό διαβούλευση έως 15 Ιουνίου -και συνεπώς δεν αποκλείονται αλλαγές ή βελτιώσεις προ της κατάθεσης και ψήφισης- οι ενδιαφερόμενοι να ενταχθούν σε αυτήν θα πρέπει να προετοιμάζονται ήδη από τώρα πλέον, καθώς δεν θα αρκεί μια απλή αίτηση, αλλά θα πρέπει να προνοήσουν να έχουν άμεσα διαθέσιμο, τουλάχιστον το ποσό της α΄δόσης που θα κληθούν να καταβάλουν, με βάση τη διάρκεια της ρύθμισης που θα επιλέξουν.

Πρακτικά , πάντως, η αίτηση θα υποβάλλεται ηλεκτρονικά προς την ΑΑΔΕ και το ΚΕΑΟ. Η διαδικασία θα μείνει «ανοικτή» για αιτήσεις σχεδόν για έξι μήνες, μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2026.

Ποιοι κερδίζουν

Η νέα ρύθμιση θα προσφέρει τριπλάσιο χρόνο αποπληρωμής -έως και έξι χρόνια αντί για δύο- αλλά και πολύ χαμηλότερες δόσεις από την «πάγια» ρύθμιση των 24 δόσεων.

Ωστόσο για μικρά χρέη (κάτω των 2.200 ευρώ) οι 72 δόσεις περιορίζονται, καθώς προβλέπονται ως ελάχιστο ποσό δόσης τα 30 ευρώ. Για παράδειγμα, για βασική οφειλή 1.800 ευρώ προκύπτουν έως 60 δόσεις. Ενώ η υπαγωγή δεν θα είναι αυτόματη, αλλά θα απαιτείται αίτηση και τήρηση των προβλεπόμενων προϋποθέσεων.

Τα οφέλη πάντως για όσους ενταχθούν και παραμείνουν συνεπείς είναι σημαντικά. Με την υπαγωγή στη ρύθμιση και εφόσον τηρούνται οι όροι, χορηγείται αποδεικτικό φορολογικής ή ασφαλιστικής ενημερότητας (αναλόγως πού χρωστά ο οφειλέτης), αναστέλλεται η ποινική δίωξη για μη καταβολή ασφαλιστικών εισφορών (ή η εκτέλεση ποινής όπου τυχόν έχει ήδη επιβληθεί) και «παγώνουν» τα μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης σε βάρος της περιουσίας του οφειλέτη.

Παράλληλα, όμως, αναστέλλεται ο χρόνος παραγραφής των οφειλών για όσο διαρκεί η ρύθμιση, σε περίπτωση που δεν την εγκαταλείψει πρόωρα ο οφειλέτης. Ενώ, ακόμη και μετά την υπαγωγή, το Δημόσιο και οι ασφαλιστικοί φορείς διατηρούν ορισμένα δικαιώματα, όπως: εγγραφή υποθήκης, μη χορήγηση ενημερότητας για μεταβίβαση ακινήτου όταν η οφειλή δεν είναι διασφαλισμένη, ή και συμψηφισμό τυχόν απαιτήσεων του οφειλέτη με τις υποχρεώσεις του.

Τι απαιτείται

Βασικές προϋποθέσεις για να υπαχθεί στη ρύθμιση ο οφειλέτης για τα χρέη του, είναι οι εξής:

1. να εντάξει υποχρεωτικά το σύνολο των προ του 2024 οφειλών του -και όχι επιλέγοντας ένα μέρος αυτών μόνον- εφόσον δεν τελούν σε αναστολή πληρωμής. Αν το επιθυμεί ο ίδιος, πάντως, μπορεί να εντάξει και οφειλές που τελούν σε αναστολή, εφόσον εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της ρύθμισης (δηλαδή κατέστησαν ληξιπρόθεσμες έως 31.12.2023)

2. οι συγκεκριμένες οφειλές (προ του 2024) να μην τελούσαν κατά την κρίσιμη ημερομηνία της 21ης Απριλίου 2026, σε καμία ενεργή ρύθμιση. Δεν επιτρέπεται δηλαδή «μεταπήδηση» στις 72 δόσεις, από άλλη ρύθμιση. Όποια ρύθμιση τυχόν ήταν ενεργή, πρέπει να συνεχίσει να εξυπηρετείται.

3. ο οφειλέτης θα πρέπει να μην δημιουργήσει άλλες εκκρεμείς ληξιπρόθεσμες οφειλές μετά το 2024. Αν τυχόν έχει και νέες οφειλές πρέπει, πριν την αίτηση υπαγωγής, είτε να τις εξοφλήσει άμεσα , είτε να τις τακτοποιήσει νόμιμα με την πάγια ρύθμιση (24 ή 48 δόσεων, ανάλογα με το είδος των οφειλών αυτών).

4. πριν την αίτηση υπαγωγής στις 72 δόσεις, θα πρέπει να έχει υποβάλει και όλες τις δηλώσεις φορολογίας εισοδήματος των τελευταίων πέντε ετών, για τις οποίες η προθεσμία έχει λήξει έως 31 Δεκεμβρίου 2025. Αν τις υποβάλει εκπρόθεσμα πριν την αίτηση προκειμένου να ενταχθεί στη ρύθμιση, θα πρέπει να τακτοποιήσει ή ρυθμίσει και τις τυχόν οφειλές που θα προκύψουν από τις δηλώσεις αυτές.

5. η υπαγωγή δεν ολοκληρώνεται απλά με την υποβολή της αίτησης, αλλά μόνο εφόσον ολοκληρωθεί και η πληρωμή της πρώτης δόσης η οποία, στην περίπτωση της εφορίας, πρέπει να καταβληθεί άμεσα -εντός τριών εργάσιμων ημερών από την αίτηση.

6. ο οφειλέτης πρέπει να μην έχει αμετάκλητη καταδίκη για φοροδιαφυγή ή λαθρεμπορία.

Από την ημερομηνία υπαγωγής η βασική οφειλή κεφαλαιοποιείται και διαγράφονται τυχόν πρόσθετα τέλη και προσαυξήσεις. Ωστόσο επιβαρύνεται με τόκο (5,84% για φορολογικές οφειλές).

Σε περίπτωση καθυστέρησης δόσης, ενεργοποιείται πρόσθετη επιβάρυνση. Η ρύθμιση χάνεται και αναβιώνουν μέτρα είσπραξης και προσαυξήσεις, αν δεν καταβληθούν δύο συνεχόμενες μηνιαίες δόσεις, ή αν υπάρξει καθυστέρηση άνω των δύο μηνών στις δύο τελευταίες δόσεις. Χάνεται επίσης αν δεν εξοφλούνται -ή δεν τακτοποιηθούν- και οι τυχόν άλλες τρέχουσες οφειλές προς εφορία και φορείς κοινωνικής ασφάλισης, μέσα στις προβλεπόμενες προθεσμίες.

Αντίστοιχη ρύθμιση προβλέπεται και για τα χρέη προς τον e-ΕΦΚΑ και το ΚΕΑΟ. Και στην περίπτωση αυτή, η ρύθμιση αφορά οφειλές που σχετίζονται με χρονικές περιόδους έως 31 Δεκεμβρίου 2023, με ελάχιστη δόση 30 ευρώ. Η αίτηση για τις ασφαλιστικές οφειλές θα υποβάλλεται ηλεκτρονικά έως 31 Δεκεμβρίου 2026 στο ΚΕΑΟ για τις βεβαιωμένες οφειλές και για όσες υπάγονται στην αρμοδιότητά του. Ενώ για οφειλές του πρώην ΝΑΤ ή άλλων φορέων, όπου η είσπραξη δεν ανήκει αποκλειστικά στο ΚΕΑΟ, η διαδικασία θα γίνεται στον αρμόδιο φορέα. Για τις ασφαλιστικές εισφορές, η πρώτη δόση θα καταβάλλεται μέχρι την τελευταία εργάσιμη ημέρα του μήνα υποβολής της αίτησης.

Νωρίτερα, ο στρατός του Κουβέιτ ανακοίνωσε πως δυνάμεις αντιαεροπορικής άμυνας επιχειρούσαν για να αποκρούσουν «επίθεση με drones και πυραύλους», για δεύτερη συνεχόμενη νύχτα, ενώ το πρακτορείο ειδήσεων του εμιράτου KUNA μετέδωσε ότι ήχησαν σειρήνες συναγερμού. Τη Δευτέρα, το υπουργείο Εξωτερικών του Κουβέιτ χαρακτήρισε το Ιράν «αποκλειστικά υπεύθυνο» για τις «ειδεχθείς» επιθέσεις.

Στην άλλη πλευρά, οι Φρουροί της Επανάστασης –ο ιδεολογικός στρατός της Ισλαμικής Δημοκρατίας– ανακοίνωσαν ότι έβαλαν στο στόχαστρο βάση του αμερικανικού στρατού στην περιοχή, όπως την περασμένη Πέμπτη, όταν το Κουβέιτ είχε ανακοινώσει παρόμοια επίθεση. Ανέφεραν ακόμη ότι στοχοποίησαν το αρχηγείο του αμερικανικού 5ου στόλου, που βρίσκεται στο Μπαχρέιν, με πυραύλους και μη επανδρωμένα εναέρια οχήματα εφόρμησης.  Πρόσθεσαν πως επρόκειτο για αντίποινα έπειτα από αμερικανική επίθεση εναντίον πύργου τηλεπικοινωνιών τους στο νησί Κεσμ. Η CENTCOM διέψευσε λίγο πριν από τις 03:00 (ώρα Ελλάδας) ότι χτυπήθηκε το αρχηγείο και αμερικανική αεροπορική βάση στην περιοχή.

Το Ιράν και οι ΗΠΑ έχουν αλληλοκατηγορηθεί επανειλημμένα για παραβιάσεις της κατάπαυσης του πυρός, που τέθηκε σε εφαρμογή την 8η Απριλίου, έπειτα από περίπου έναν μήνα εχθροπραξιών.

Οι έμμεσες διαπραγματεύσεις ανάμεσα στην Τεχεράνη και την Ουάσινγκτον για να τερματιστεί ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, που ξέσπασε την 28η Φεβρουαρίου με την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση εναντίον του Ιράν, μοιάζουν να βυθίζονται σε κινούμενη άμμο τις τελευταίες εβδομάδες.

Η υπόθεση αφορούσε καταγγελίες για παρατυπίες στο Συνέδριο, οι οποίες μάλιστα προήλθαν από τον ίδιο τον Κιλιτσντάρογλου, την “δοτή” ηγεσία του οποίου στηρίζουν περίπου 20 βουλευτές του CHP και ορισμένα στελέχη. Το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα κατήγγειλε ότι πρόκειται για μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας αποδυνάμωσης της εκλεγμένης ηγεσίας του.

Ο δε Ερντογάν δηλώνει πως “δεν ανακατευόμαστε στα εσωτερικά τους” και παρουσιάζει το ζήτημα ως απόφαση της Δικαιοσύνης, λόγω της προσφυγής της πρώην ηγεσίας του CHP. Στην ερντογανική Τουρκία ο ισχυρισμός αυτός γίνεται ελάχιστα πιστευτός και δικαίως, καθώς η χειραγώγηση της Δικαιοσύνης έχει φτάσει σε τρομακτικά επίπεδα, σε τέτοιο σημείο ώστε ο Τούρκος πρόεδρος να επιλέγει τον αντίπαλο του!

Ο Οζέλ έγραψε στο αμερικανικό περιοδικό Newsweek: «Η κρίση δημοκρατίας της Τουρκίας εξελίσσεται σε κρίση ασφάλειας με συνέπειες που μπορεί να ξεπερνούν κατά πολύ τα σύνορά μας. Όσα συμβαίνουν σήμερα στην Τουρκία δεν αφορούν μόνο όσους δίνουν σημασία στη δημοκρατία, αλλά θα πρέπει να απασχολούν κάθε έναν που ενδιαφέρεται για τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα της Ευρώπης, του ΝΑΤΟ, της Μαύρης Θάλασσας, της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής. Αν οι σημερινές τάσεις συνεχιστούν, η Τουρκία κινδυνεύει να οδηγηθεί σε ένα σημείο χωρίς προηγούμενο στην ιστορία του ΝΑΤΟ».

Η απόφαση ήρθε μετά από περισσότερο από έναν χρόνο νομικής πίεσης σε στελέχη της αντιπολίτευσης, συμπεριλαμβανομένης της σύλληψης του δημάρχου Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου, που θεωρείται ευρέως ως ο σημαντικότερος πιθανός αντίπαλος του Ερντογάν. Να σημειωθεί πως και ο δημοφιλής δήμαρχος Άγκυρας, Μανσούρ Γιαβάς είναι υπό δικαστικό κλοιό, αν και ακόμα δεν έχει συλληφθεί ή καθαιρεθεί από το αξίωμα του.

Όλα αυτά αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας πειθαναγκασμού της αντιπολίτευσης, μέσω νομικών πιέσεων, που εμφανίζονται ως νομιμοφανείς. Όμως η κρίση δεν μπορεί να κατανοηθεί μόνο ως αυταρχικός ελιγμός από “τα πάνω”. Αναδεικνύει ένα βαθύτερο πρόβλημα μέσα στο ίδιο το CHP: Ένα κόμμα που επανειλημμένα υπόσχεται ανανέωση – και μόλις έδωσε τα πρώτα βήματα κατεύθυνσης προς αυτήν – ξεκίνησε ο σφοδρός εσωκομματικός εμφύλιος! Αν δεν είχε αυτήν την έστω και περιορισμένη εσωκομματική στήριξη ο Κιλιτσντάρογλου, δεν θα φτάναμε ως εδώ.

CHP: Έξι αρχηγοί από την ίδρυση του

Αρχικά να σημειώσουμε πως το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα, από την εμφάνιση του με την ίδρυση της Τουρκικής Δημοκρατίας το 1923, μετράει μόλις έξι αρχηγούς (με εξαίρεση δύο εξαιρετικά βραχυχρόνιων μεταβατικών ηγεσιών). Πρώτος βεβαίως, ο Μουσταφά Κεμάλ που κράτησε τα ηνία μέχρι τον θάνατο του, το 1938. Το τουρκικό καθεστώς ήταν μονοκομματικό μέχρι το 1945, όπου (υπό τον διάδοχο και στενό συνεργάτη του Κεμάλ, Ισμέτ Ινονού) εισήχθη ο πολυκομματισμός. Ο Ινονού έσπασε κάθε ρεκόρ ηγεσία στο CHP, καθώς κρατούσε τα ηνία μέχρι τον θάνατο του, το 1972!

Να σημειωθεί ότι ο πολυκομματισμός στην Τουρκία διατηρήθηκε, στην πραγματικότητα διευρύνθηκε, μετά το στρατιωτικό πραξικόπημα του 1960 που ανέτρεψε την κυβέρνηση του Δημοκρατικού Κόμματος υπό τον Μεντερές, του πολιτικού μέντορα του Ερντογάν. Με την εκλογική του νίκη τον Μάϊο του 1950, ο Μεντερές είχε τερματίσει 27χρονια απόλυτης-μονοκομματικής κυβέρνησης του CHP.

Με τον θάνατο του Ινονού, τα ηνία του κόμματος ανέλαβε ο πρωθυπουργός του “Αττίλα”, Μπουλέντ Ετσεβίτ, ο οποίος μάλιστα έστριψε το κόμμα προς τα Αριστερά (αλά τούρκα) και προσέγγισε την ΕΣΣΔ, λόγω και των ουκ ολίγων εντάσεων στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις εκείνη την περίοδο. Η θητεία Ετσεβίτ τερματίστηκε με το σκληρό πραξικόπημα του Κενάν Εβρέν, όπου απαγόρευσε όλα τα κόμματα, μεταξύ αυτών και το CHP. Μία ενδιαφέρουσα ιδιομορφία της Τουρκίας είναι πως μνημονεύεται μεν διαρκώς ο Κεμάλ, όχι όμως και το κόμμα που ο ίδιος ίδρυσε. Ακόμα και το CHP δεν εξαιρέθηκε από την απαγόρευση της χούντας.

Μάλιστα, το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα επανεμφανίστηκε-επανιδρύθηκε το 1992, σχεδόν 10 χρόνια μετά την πρώτη εκλογή του Τουργκούτ Οζάλ στην πρωθυπουργία. Τα ηνία πέρασαν στον Ντενίζ Μπαϊκάλ, έναν τυπικό-κομματικό γραφειοκράτη, που κράτησε το τιμόνι 18 ολόκληρα χρόνια. Ήταν αυτός που το 2002 προχώρησε σε μία καθοριστική απόφαση: Ως αρχηγός του CHP, στήριξε την συνταγματική αλλαγή για να επιτραπεί στον τότε νεοεκλεγέντα Ερντογάν να υπηρετήσει ως πρωθυπουργός (αν και είχε επικρατήσει στις εκλογές, δεν μπορούσε να γίνει πρωθυπουργός, λόγω της παλαιότερης καταδίκης-φυλάκισης του).

Σφοδρός πολέμιος του Ερντογάν τότε, ήταν και ο Ετσεβίτ, οποίος δεν είχε επιστρέψει στο CHP, αλλά στο Κόμμα της Δημοκρατικής Αριστεράς που είχε ιδρύσει η σύζυγος του, Ραχσάν. Ετσεβίτ και Μπαϊκάλ εμφανίστηκαν ως υπερασπιστές του κοσμικού κράτους, έναντι του νεοϊσλαμισμού του Ερντογάν. Το CHP, υπό τον Μπαϊκάλ, συμμετείχε στις μεγάλες διαδηλώσεις κατά της εκλογής του Αμπντουλάχ Γκιουλ στην Προεδρία της Δημοκρατίας, το 2007 (ένα χρόνο μετά τον θάνατο του Ετσεβίτ). Ήταν τότε που ο Μπαϊκάλ είχε υποσχεθεί πως αν χάσει τις εκλογές εκείνης της περιόδου, θα κολυμπήσει μέχρι την Ρόδο!

Ο Μπαϊκάλ, όχι μόνο δεν κολύμπησε, αλλά επέμεινε να κρατά τα ηνία του κόμματος παρά την ήττα-σοκ, μέχρι που εξαναγκάστηκε σε παραίτηση το 2010, έπειτα από “ροζ βίντεο” που κυκλοφόρησε με τον ίδιο και σύζυγο βουλευτή του! Τον διαδέχτηκε ο αλεβίτης Κιλιτσντάρογλου, οποίος, αν και κοινός υποψήφιος έξι αντιπολιτευόμενων κομμάτων, έχασε από τον Ερντογάν και στις προεδρικές του 2023 (είχε χάσει βεβαίως και τις πρότερες αναμετρήσεις). Οδηγήθηκε σε παραίτηση μετά το Συνέδριο που ακολούθησε (και εξέλεξε τον Οζέλ) αλλά ο Κιλιτσντάρογλου δεν είχε πει την τελευταία του λέξη…

Κόμμα δέσμιο μηχανισμών

Επομένως, αναφερόμαστε σε ένα κόμμα με ισχυρούς γραφειοκρατικούς-κατεστημένους μηχανισμούς που λειτουργούν ως “τροχοπέδη” και αναπαράγουν την ήττα. Επομένως, η κρίση στο κόμμα δεν αφορά μόνο καταστατικά, ηγεσίες ή εσωκομματικές ισορροπίες. Είναι βαθύτερη: Για ποιον και με ποιο σκοπό υπάρχει το CHP; Είναι κόμμα της αλλαγής που απευθύνεται στην κοινωνία, ή του κατεστημένου;

Το ερώτημα αυτό δεν είναι νέο. Στοιχειώνει το CHP από τη μετάβαση στον πολυκομματισμό μετά το 1945 και έγινε οξύτερο στις δεκαετίες 1960 και 1970, όταν το κόμμα προσπάθησε να αυτοπροσδιοριστεί ως “αριστερά του κέντρου”, χωρίς να διαρρήξει τις αυταρχικές του ρίζες.

Σήμερα αυτή η ασάφεια επιβιώνει με άλλη μορφή. Το CHP μιλά τη γλώσσα της σοσιαλδημοκρατίας, αλλά επί της ουσίας το ίδιο εκφράζουν τα μορφωμένα αστικά στρώματα, πολιτικές ελίτ και ορισμένους φιλελεύθερους, έχοντας μια προσεκτική σχέση προς το επιχειρηματικό κεφάλαιο. Μπορεί να απευθύνεται σε εργάτες, συνταξιούχους και νέους, αλλά δεν έχει οργανώσει αυτές τις κοινωνικές ομάδες ως ένα σταθερό-συμπαγές πολιτικό μπλοκ.

Γι’ αυτό η σημερινή κρίση δεν μπορεί να περιοριστεί σε πρόσωπα. Είναι χαρακτηριστικό πως οι διαφορές μεταξύ Οζέλ και Κιλιτσντάρογλου παραμένουν περιορισμένες σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και οικονομικής στρατηγικής. Επομένως, το βασικό ερώτημα παραμένει: Γιατί το κόμμα εμμένει να αναπαράγει την ίδια στρατηγική αδυναμίας; Το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα στα λόγια ομνύει στην ανανέωση, αλλά οι μηχανισμοί του επιστρέφουν στις παλιές συνήθειες: Σεβασμός στο κράτος, φόβος για τον κοινωνικό ριζοσπαστισμό, πάντα εν μέσω της διαρκούς προσπάθειας να συνδυάσει-υπηρετήσει τα “έξι βέλη του κεμαλισμού”.

Πρόκειται για τις αρχές του Κεμάλ που εισήχθησαν στο ίδιο το τουρκικό Σύνταγμα το 1937: Ρεπουμπλικανισμός, Εθνικισμός, Λαϊκισμός, Κοσμικότητα/Λαϊκότητα, Κρατισμός και Επαναστατικότητα/Μεταρρυθμισμός. “Τα έξι βέλη” είναι το έμβλημα του κόμματος, μηχανισμοί του οποίου είναι διατεθειμένοι για εσωκομματικές μάχες χαρακωμάτων, εν μέσω των σκληρών διώξεων και της ελιτίστικης αντίληψης των κοσμικών-ανώτερων στρωμάτων του CHP, ότι “εμείς δεν είμαστε σαν αυτούς του Ερντογάν”, εμείς “ήμασταν νομοταγείς, πολιτισμένοι”, κτλ… Καλά όλα αυτά, αλλά δεν βοηθούν όταν έχεις να κάνεις με ένα αδίστακτο καθεστώς, υπό έναν μεγαλομανή ηγέτη που δεν έχει την πολυτέλεια της ήττας…

Χρήσιμοι ηλίθιοι του Ερντογάν

Ο Οζέλ, οργάνωσε συγκεντρώσεις μετά την σύλληψη του Ιμάμογλου, χωρίς όμως να καταφέρει να οργανώσει ένα κίνημα που να συνδυάζει την διαμαρτυρία κατά της καταστολής, με την οικονομική επιδείνωση στην Τουρκία, τον πληθωρισμό, τα όλο και υψηλότερα ενοίκια, την επιδείνωση των εργασιακών σχέσεων… Δεν έχει καταφέρει να εκφράσει τους “μη προνομιούχους”, όπως το είχε καταφέρει ο Ερντογάν, διαλύοντας το παραδοσιακό κομματικό κατεστημένο…

Το κρίσιμο ερώτημα σήμερα δεν είναι μόνο ποιος θα ηγηθεί του CHP. Είναι αν το κόμμα μπορεί να ορίσει πρόγραμμα, να έχει συμπαγή κοινωνική βάση και στρατηγική, εν μέσω της συνεχιζόμενης καταστολής και του επώδυνου εσωκομματικού εμφυλίου, με μηχανισμούς που να επιλέγουν τον δρόμο της πολιτικής αυτοκτονίας, λειτουργώντας ως “χρήσιμοι ηλίθιοι” του Ερντογάν.

Αυτό το σύστημα ξεκίνησε να παίρνει τη σημερινή του μορφή ήδη από τον 19ο αιώνα, όταν οι εταιρείες έπαψαν να θεωρούνται απλά εργαλεία οικονομικής δραστηριότητας και μετατράπηκαν σε νομικά πρόσωπα με συνταγματικά δικαιώματα σχεδόν ίσα με εκείνα των πολιτών. Η εξέλιξη αυτή ολοκληρώθηκε στις δεκαετίες του 1970 και κορυφώθηκε με αποφάσεις, όπως το Citizens United το 2010, δημιουργώντας έναν μηχανισμό όπου το χρήμα, η τεχνολογία, η στρατιωτική ισχύς και τα ξένα συμφέροντα συγκρούονται, αλλά και αλληλοτροφοδοτούνται σε ένα διαρκές παιχνίδι επιρροής.

Όλα ξεκίνησαν με μια απόφαση-σταθμό του Ανωτάτου Δικαστηρίου το 1886. Στην υπόθεση Santa Clara County v. Southern Pacific Railroad, το Δικαστήριο δεν εξέδωσε εκτεταμένη αιτιολογημένη απόφαση για τη φορολογική μεταχείριση των σιδηροδρομικών εταιρειών, όμως ο γραμματέας του συμπεριέλαβε στην περίληψη μια κρίσιμη διατύπωση: οι εταιρείες θεωρούνται “πρόσωπα” (persons) κατά την έννοια του 14ου Συντάγματος.

Το 14ο Σύνταγμα είχε ψηφιστεί το 1868 για να προστατεύσει τους πρώην σκλάβους, δίνοντας σε κάθε “πρόσωπο” ίση προστασία από τους νόμους, δικαίωμα ιδιοκτησίας και ασφάλειας από αυθαίρετες κρατικές ενέργειες. Με αυτή την ερμηνεία, όμως, οι εταιρείες απέκτησαν για πρώτη φορά συνταγματική θωράκιση. Από εκείνη τη στιγμή και μετά, μπορούσαν να επικαλούνται δικαιώματα ιδιοκτησίας και ίσης μεταχείρισης, ακριβώς όπως οι πολίτες. Ήταν η αφετηρία μιας μακράς πορείας κατά την οποία οι εταιρείες αναβαθμίστηκαν νομικά, αποκτώντας ολοένα μεγαλύτερη αυτονομία και ισχύ.

Δύο καίριες αποφάσεις

Δύο αποφάσεις στη δεκαετία του 1970 πήγαν αυτή την εξέλιξη ένα βήμα πιο πέρα και τη συνέδεσαν άμεσα με την πολιτική ζωή. Στο Buckley v. Valeo το 1976, το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ότι τα χρήματα που δαπανώνται για πολιτικές καμπάνιες αποτελούν μορφή ελευθερίας του λόγου, προστατευόμενη από την Πρώτη Τροπολογία. Δεν μπορούσε, λοιπόν, το κράτος να επιβάλλει όρια στις δαπάνες. Λίγο αργότερα, στο First National Bank of Boston v. Bellotti το 1978, το Δικαστήριο ακύρωσε την απαγόρευση της Μασαχουσέτης να εμπλέκονται εταιρείες σε δημοψηφίσματα μέσω οικονομικών δαπανών.

Οι εταιρείες, όπως και οι πολίτες, είχαν δικαίωμα να “μιλήσουν” πολιτικά με τα χρήματά τους. Η πρακτική συνέπεια ήταν ριζική: ενώ κάθε πολίτης έχει μία ψήφο, μια εταιρεία ή μια Πολιτική Επιτροπή Δράσης (PAC) μπορούσε πλέον να δαπανήσει εκατομμύρια ή δισεκατομμύρια σε διαφημίσεις, καμπάνιες και προπαγάνδα. Η οικονομική ισχύς μετατράπηκε σε πολλαπλασιαστική πολιτική επιρροή. Το “ένας άνθρωπος, μία ψήφος” αντικαταστάθηκε στην πράξη από την αρχή “όσα περισσότερα χρήματα, τόσο μεγαλύτερη επιρροή”.

Η κορύφωση αυτής της πορείας ήρθε το 2010 με την απόφαση Citizens United v. FEC. Το Ανώτατο Δικαστήριο, με ψήφους 5-4, ανέτρεψε πάνω από έναν αιώνα περιορισμών και άνοιξε διάπλατα την πόρτα σε Super PACs και dark money. Οι “ανεξάρτητες” πολιτικές δαπάνες – δηλαδή χρήματα που δεν πηγαίνουν απευθείας σε υποψήφιους, αλλά ξοδεύονται για να τους υποστηρίξουν – έγιναν απεριόριστες. Ακολούθησε το McCutcheon v. FEC το 2014, που κατήργησε και τα συνολικά όρια δωρεών.

Το αποτέλεσμα ήταν η γέννηση ενός συστήματος όπου υπερ-πλούσιοι και εταιρείες μπορούν να διαμορφώνουν την πολιτική ατζέντα σε βαθμό που υπερβαίνει κατά πολύ τη δυνατότητα του μέσου πολίτη. Οι ίδιες αυτές αποφάσεις δεν αφορούσαν μόνο την πολιτική χρηματοδότηση. Δημιούργησαν το νομικό πλαίσιο μέσα στο οποίο το χρήμα, η τεχνολογία και η στρατιωτική ισχύς άρχισαν να αλληλοδιαπλέκονται, με τρόπους που κάνουν το παλιό στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα να φαντάζει σχεδόν απλοϊκό.

Διαπλοκή κράτους, στρατού και ιδιωτικού κεφαλαίου

Σήμερα, το 2026, αυτό το σύμπλοκο έχει εξελιχθεί σε ένα δυναμικό πεδίο ανταγωνισμών και συμμαχιών, που περιλαμβάνει

• το Πεντάγωνο και το παραδοσιακό στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα (Lockheed Martin, RTX, Boeing),
• τις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες της Silicon Valley (Microsoft, Amazon, Google, Oracle),
• τις τράπεζες της Wall Street,
• τα venture capital (Επενδυτικό Κεφάλαιο Υψηλού Ρίσκο)

Η Anduril (εταιρεία drones και AI του Palmer Luckey) ξεκίνησε με εκατομμύρια από venture capital funds της Silicon Valley και private equity funds (Ιδιωτικά Επενδυτικά Κεφάλαια, αγοράζουν ολόκληρες εταιρείες (ή μεγάλα μερίδια) που είναι ήδη μεγάλες, αλλά όχι εισηγμένες στο χρηματιστήριο. Η Cerberus Capital (του Στίβεν Φάινμπεργκ, που είναι τώρα αναπληρωτής υπουργός Άμυνας) είναι ένα από τα μεγαλύτερα private equity funds του κόσμου (70 δισ. δολάρια), τους δισεκατομμυριούχους, τους πολιτικούς, τους δικαστές και ακόμη και ξένα κράτη.

Ο προϋπολογισμός του Πενταγώνου, που φτάνει τα 886 δισεκατομμύρια δολάρια, συνεχίζει να τροφοδοτεί τους παραδοσιακούς αμυντικούς γίγαντες με συμβόλαια για συμβατικά οπλικά συστήματα. Ταυτόχρονα, όμως, μια νέα πολιτική οικονομία αναδύεται: η ζήτηση για τεχνητή νοημοσύνη, cloud computing και ανάλυση τεράστιων ποσοτήτων δεδομένων από δορυφόρους, drones και social media έχει οδηγήσει σε δισεκατομμύρια συμβόλαια προς τις Big Tech. Το Πεντάγωνο δεν είναι πια μόνο “αγοραστής” όπλων· έχει γίνει πεδίο όπου το ιδιωτικό κεφάλαιο εισβάλλει για να “διαταράξει” και να κερδοσκοπήσει.

Αυτή η μετάβαση δεν γίνεται χωρίς εντάσεις. Το παραδοσιακό στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα βλέπει την Silicon Valley ως απειλή, αλλά και ως ευκαιρία συνεργασίας. Τα venture capital και private equity funds, με επικεφαλής δισεκατομμυριούχους, όπως ο Elon Musk ή ο Palmer Luckey της Anduril, εισφέρουν γρήγορη καινοτομία, χαμηλότερο κόστος και “αναλώσιμα” συστήματα, όπως σμήνη drones.

Ταυτόχρονα, όμως, στελέχη του Πενταγώνου περνούν μέσα από τον μηχανισμό της “περιστρεφόμενης πόρτας” και καταλήγουν σε εκτελεστικές θέσεις σε tech εταιρείες ή ως σύμβουλοι venture funds. Ο νέος πρόεδρος του Γενικού Επιτελείου Ενόπλων Δυνάμεων, ο Νταν Κέιν, προέρχεται από τον χώρο των επενδυτών και έχει δεσμούς με funds, που επενδύουν σε αμυντικές startups. Ο Στίβεν Φάινμπεργκ, αναπληρωτής υπουργός Άμυνας, είναι συνιδρυτής της Cerberus Capital, ενώ ο Νταν Ντρίσκολ, υπουργός Στρατού, είχε καριέρα στα private equity. Αυτά τα πρόσωπα δεν είναι απλώς “διορισμοί”· είναι η ενσάρκωση της αλληλοδιαπλοκής μεταξύ κράτους, στρατού και ιδιωτικού κεφαλαίου.

Ο πόλεμος ως επενδυτικό προϊόν

Παράλληλα, οι τράπεζες της Wall Street και τα funds έχουν μετατρέψει τον πόλεμο σε επενδυτικό προϊόν. Το ιδιωτικό κεφάλαιο, που μετά την κρίση του 2008 και την πανδημία, αναζητούσε υψηλές αποδόσεις, στράφηκε στο Πεντάγωνο ως “γιγαντιαίο ταμείο” με εγγυημένα κέρδη. Η χρηματοπιστωτικοποίηση του πολέμου έχει δημιουργήσει ένα νέο “στρατιωτικο-βιομηχανικο-χρηματοπιστωτικό σύμπλεγμα”, όπου οι επενδυτές καθορίζουν στρατιωτικές προτεραιότητες μέσω λόμπι, think tanks και προγραμμάτων εκπαίδευσης.

Οργανώσεις όπως το Silicon Valley Defense Group, το Schmidt Futures του Έρικ Σμιντ ή το Special Competitive Studies Project λειτουργούν ως γέφυρες που ενώνουν την τεχνολογική καινοτομία με τις στρατιωτικές ανάγκες. Το αποτέλεσμα είναι μια διαρκής ένταση: η Silicon Valley υπόσχεται “επαναστατικά” όπλα, αλλά συχνά εξαρτάται ακόμη από κινεζικά εξαρτήματα ή αποτυγχάνει σε προγράμματα, όπως το Replicator για σμήνη drones. Το Πεντάγωνο, από την πλευρά του, υιοθετεί ιδέες, όπως modular παραγωγή και 3D printing, όχι μόνο για λόγους αποτελεσματικότητας, αλλά και για να ικανοποιήσει τους νέους επενδυτές.

Σε αυτό το πολυεπίπεδο παιχνίδι εισέρχονται και ξένα κράτη, χρησιμοποιώντας τα ίδια εργαλεία, που δημιούργησαν οι αμερικανικές αποφάσεις. Το dark money – αδιαφανή χρήματα που διοχετεύονται μέσω  οργανώσεων – αποτελεί ιδανικό κανάλι. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο Ελβετός δισεκατομμυριούχος Hansjörg Wyss. Ως ξένος υπήκοος δεν μπορεί να δωρίζει απευθείας, αλλά μέσω του Wyss Foundation και του Berger Action Fund έχει διοχετεύσει πάνω από 475-500 εκατομμύρια δολάρια από το 2016 σε δίκτυα, όπως το Arabella Advisors και το Sixteen Thirty Fund. Αυτά τα χρήματα έχουν χρηματοδοτήσει προοδευτικές καμπάνιες για το κλίμα, υπέρ των αμβλώσεων κοκ.

Ο άνθρωπος αυτός μάλλον εξυπηρετεί την ατζέντα του Νταβός, που είναι επίσης ένα διαφορετικό σύστημα. Το 2025, ο Γενικός Εισαγγελέας της Nebraska τον μήνυσε μαζί με έξι οντότητες για παράνομη ξένη χρηματοδότηση ballot initiatives, αποδεικνύοντας πώς ένας ξένος μπορεί να επηρεάζει αμερικανική πολιτική χωρίς να φαίνεται.

Παρόμοια, χώρες όπως το Κατάρ έχουν ξοδέψει εκατοντάδες εκατομμύρια σε νόμιμο lobbying μέσω FARA (Foreign Agents Registration Act – Νόμος Εγγραφής Ξένων Πρακτόρων), χρηματοδοτώντας think tanks, όπως το Brookings, πανεπιστήμια (Georgetown, Yale) και media για να διαμορφώσουν την αμερικανική άποψη για τη Μέση Ανατολή. Η Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ και άλλες χώρες κάνουν το ίδιο για όπλα και περιφερειακή υποστήριξη. Το αποτέλεσμα είναι ένας διαρκής ανταγωνισμός: το Πεντάγωνο και οι αμερικανικές εταιρείες θέλουν να ελέγξουν τις πωλήσεις όπλων, ενώ ξένα κράτη χρησιμοποιούν λόμπι και dark money για να επηρεάσουν πολιτικούς και δικαστές.

Ποια είναι η πραγματική εξουσία

Οι πολιτικοί βρίσκονται στο κέντρο αυτού του δικτύου, παίρνοντας δωρεές από όλες τις πλευρές, ενώ το Ανώτατο Δικαστήριο – με τις ίδιες αποφάσεις που ξεκίνησαν όλη αυτή την πορεία – λειτουργεί ως ο τελικός ρυθμιστής, που θωρακίζει τα συμφέροντα. Το Citizens United και τα Super PACs έχουν κάνει τις εκλογές του 2024 και τις midterms του 2026 ρεκόρ δαπανών, με δισεκατομμυριούχους και Big Tech να ξοδεύουν εκατοντάδες εκατομμύρια την ημέρα για lobbying, αλγορίθμους και content moderation. Δεν είναι πια απλώς “χρήμα = λόγος”, αλλά “έλεγχος του λόγου + χρήμα = υπερ-λόγος”.

Στο τέλος, αυτό που προκύπτει είναι ένα σύστημα εξαιρετικά πολύπλοκο, δυναμικό και αυτοτροφοδοτούμενο. Το στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα δεν έχει εξαφανιστεί· έχει μεταλλαχθεί σε ένα ευρύτερο δίκτυο, όπου η Silicon Valley, τα funds, οι τράπεζες, οι ξένες δυνάμεις και οι πολιτικοί συγκρούονται για μερίδια εξουσίας, προϋπολογισμών και επιρροής, ενώ ταυτόχρονα αλληλοεξαρτώνται. Όποιος περιορίζεται να κρίνει μόνο έναν Πρόεδρο ή μία εταιρεία, χάνει την ουσία: η πραγματική εξουσία είναι δομική, νομικά θωρακισμένη και βαθιά διαπλεκόμενη.

Και όσο αυτό το σύστημα παραμένει άθικτο, η δημοκρατία λειτουργεί περισσότερο ως επίφαση παρά ως πραγματική έκφραση της λαϊκής βούλησης. Η κατανόηση αυτής της πολυπλοκότητας είναι το πρώτο βήμα για να δούμε πέρα από τις επιφανειακές εικόνες και να αντιληφθούμε πώς πραγματικά λειτουργεί η εξουσία στην Αμερική του 21ου αιώνα. Με μία σημαντική υποσημείωση. Εάν η Κίνα ανοίξει κάποια στιγμή τις αγορές της, κανένα πρόβλημα δεν θα έχουν να μετακινηθούν και εκεί.

Ο Ραφαήλ Καλυβιώτης είναι πολιτικός επιστήμων, ιδρυτής της δεξαμενής σκέψεως “Δίκτυο Ελλήνων Συντηρητικών”, συνιδιοκτήτης του διαδικτυακού καναλού “Right2thebone” και Υποψήφιος Δρ. Γεωπολιτικής.