Γεννήθηκε το 1939 στην Αθήνα. Σπούδασε στην Νομική Αθηνών και από το 1965 Φιλοσοφία στο Παρίσι, όπου και δίδαξε (Βενσέν 1969-1974). Επέστρεψε και εγκαταστάθηκε οριστικά στην Ελλάδα το 1974. Η εργασία του επικεντρώνεται στην ερμηνευτική του ελληνισμού με ιδιαίτερη έμφαση στην κατανόηση των πνευματικών χαρακτηριστικών που κληροδότησε το Βυζάντιο στην Νεώτερη Ελλάδα, τα οποία εκείνος θεωρεί σπουδαία και απαραίτητα για την αυτοσυνειδησία του σύγχρονου Έλληνα.

Έχει εστιάσει στην προσπάθεια της βυζαντινής Αναγέννησης, που τελικά δεν ολοκληρώθηκε και διέπλασε τον νεοελληνικό ψυχισμό αναπηρικά, αφήνοντάς τον «έρμαιο των συγκυριών της ιστορικότητος». Στην Αθήνα δίδαξε κατά το παρελθόν, μεταξύ άλλων, στο Ίδρυμα Γουλανδρή-Χορν, ενώ μέχρι πρόσφατα δίδασκε στο Ίδρυμα Βασίλη και Μαρίνας Θεοχαράκη.

Η πλούσια βιβλιογραφία του Ράμφου

Η πλούσια βιβλιογραφία του αντικατοπτρίζει τις πνευματικές αναζητήσεις του, τις θέσεις και τις προτάσεις του αναφορικά με τον μαρξισμό, την οικουμενικότητα του ελληνικού πολιτισμού, τους συσχετισμούς της σύγχρονης πνευματικής δημιουργίας με την ελληνορθόδοξη παράδοση.

Μεταξύ πολλών άλλων, έχει δημοσιεύσει μελέτες για τον Πλάτωνα (Φιλοσοφία Ποιητική), τον Αριστοτέλη (Μίμησις εναντίον μορφής), τον Οιδίποδα Τύραννο (Το αίνιγμα και η μοίρα), τους ασκητές της ερήμου (Πελεκάνοι ερημικοί), καθώς και μία συλλογή άρθρων και δοκιμίων του «Μία καλοκαιρινή ευτυχία τρίζει» (1999).

Παρά την αυξανόμενη δημοφιλία τους, οι έρευνες δείχνουν ότι τα μη αλκοολούχα ποτά δεν χρησιμοποιούνται πάντα αποκλειστικά ως εργαλείο μείωσης του αλκοόλ. Σε ορισμένες περιπτώσεις καταναλώνονται παράλληλα με αλκοολούχα ποτά, γεγονός που δείχνει ότι η συμπεριφορά των καταναλωτών είναι πιο σύνθετη. Επιπλέον, επειδή τα προϊόντα αυτά δεν υπόκεινται στους ίδιους αυστηρούς περιορισμούς με το αλκοόλ, υπάρχει μεγαλύτερη ευελιξία στην προώθησή τους, κάτι που έχει δημιουργήσει συζητήσεις σχετικά με πιθανή στοχευμένη διαφήμιση σε ευάλωτες ομάδες, όπως οι νέοι ή οι έγκυες.

Νομοθεσία και Περιεκτικότητα σε Αλκοόλ (No & Low Alcohol)

Στην Ελλάδα και γενικότερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τα ποτά με πολύ χαμηλή ή μηδενική περιεκτικότητα σε αλκοόλ επιτρέπονται και κυκλοφορούν ελεύθερα στην αγορά, χωρίς να υπόκεινται στους ίδιους περιορισμούς πώλησης και διαφήμισης με τα κλασικά αλκοολούχα.

Στη διεθνή αγορά, τα προϊόντα αυτά διαχωρίζονται σε δύο βασικές κατηγορίες:No-Alcohol (Μηδενικό Αλκοόλ): Προϊόντα με απόλυτο μηδέν (0.0% ABV).Low-Alcohol (Χαμηλό Αλκοόλ): Προϊόντα με περιεκτικότητα έως περίπου 0.5% ABV.Ωστόσο, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι οι ενδείξεις όπως «χωρίς αλκοόλ» δεν σημαίνουν πάντα απόλυτο μηδέν.

Σε ορισμένα προϊόντα της κατηγορίας Low-Alcohol μπορεί να υπάρχουν ίχνη αλκοόλ (έως 0.5%) λόγω της διαδικασίας παραγωγής ή της φυσικής ζύμωσης. Αν και αυτή η ποσότητα είναι πρακτικά αμελητέα για τον μέσο άνθρωπο και δεν προκαλεί καμία επίδραση, απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή από ευάλωτες ομάδες, όπως οι έγκυες ή άτομα σε διαδικασία απεξάρτησης, που οφείλουν να επιλέγουν αποκλειστικά προϊόντα με την ένδειξη 0.0% ABV.

Mocktails: Τι Είναι, Πώς Παρασκευάζονται και το Κόστος τους

Τα mocktails είναι μη αλκοολούχα κοκτέιλ που μιμούνται την εμπειρία ενός κλασικού ποτού, χωρίς όμως να περιέχουν αλκοόλ. Συνήθως παρασκευάζονται από: Φρέσκους χυμούς φρούτων. Ανθρακούχο ή απλό νερό. Βότανα και μπαχαρικά (μέντα, βασιλικός, τζίντζερ κ.ά.).

Φυσικά σιρόπια ή γλυκαντικά. Εναλλακτικά μη αλκοολούχα spirits (αποστάγματα βοτάνων που προσομοιάζουν gin, ρούμι κ.λπ.)

Στόχος τους είναι να προσφέρουν μια γευστική απόλαυση και αισθητική εμπειρία αντίστοιχη με τα κλασικά κοκτέιλ. Ένα συχνό παράδοξο της αγοράς είναι ότι στα σύγχρονα μπαρ τα mocktails χρεώνονται συχνά στην ίδια τιμή με τα αλκοολούχα ποτά. Αυτό συμβαίνει διότι η δημιουργία ενός premium mocktail απαιτεί υψηλής ποιότητας (και συχνά ακριβά) non-alcoholic αποστάγματα, φρέσκες πρώτες ύλες και περίπλοκες τεχνικές mixology, ώστε να επιτευχθεί η σωστή γευστική ισορροπία και πολυπλοκότητα χωρίς τη χρήση αλκοόλ.

Τα Οφέλη της Αποχής από το Αλκοόλ

Ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα της επιλογής mocktails είναι η θετική επίδραση που μπορεί να έχει στη συνολική υγεία. Η κατανάλωση αλκοόλ έχει συνδεθεί με μια σειρά προβλημάτων υγείας, από ήπιες ενοχλήσεις μέχρι σοβαρές χρόνιες παθήσεις. Αντίθετα, η μείωση ή η αποφυγή του συμβάλλει στη βελτίωση της λειτουργίας πολλών συστημάτων του οργανισμού.

Ύπνος και Ξεκούραση

Ιδιαίτερα σημαντική είναι η επίδραση της αποφυγής του αλκοόλ στον ύπνο. Παρότι αρκετοί άνθρωποι θεωρούν ότι ένα ποτό βοηθά στη χαλάρωση, η πραγματικότητα είναι ότι το αλκοόλ διαταράσσει τη φυσιολογική αρχιτεκτονική του ύπνου. Επηρεάζει κυρίως τη φάση REM, η οποία είναι απαραίτητη για τη γνωστική αποκατάσταση, την επεξεργασία πληροφοριών και τη μνήμη. Ως αποτέλεσμα, κάποιος μπορεί να κοιμηθεί πιο εύκολα αλλά να ξυπνήσει λιγότερο ξεκούραστος. Αντίθετα, η αποχή από το αλκοόλ συνδέεται με βαθύτερο και ποιοτικότερο ύπνο, καλύτερη αποκατάσταση του οργανισμού και αυξημένη πνευματική διαύγεια κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Ενυδάτωση του Οργανισμού

Ένα επιπλέον πλεονέκτημα των zero-alcohol cocktails είναι ότι συμβάλλουν καλύτερα στη διατήρηση της ενυδάτωσης. Το αλκοόλ έχει ήπια διουρητική δράση, αυξάνοντας την απώλεια υγρών από τον οργανισμό και ενδεχομένως οδηγώντας σε αφυδάτωση. Αντίθετα, τα περισσότερα mocktails βασίζονται σε νερό, ανθρακούχο νερό, φρέσκους χυμούς και φρούτα, στοιχεία που μπορούν να υποστηρίξουν την επαρκή πρόσληψη υγρών κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Hangover

Τα mocktails, επειδή δεν περιέχουν αλκοόλ, δεν προκαλούν hangover. Αυτό σημαίνει ότι μετά την κατανάλωσή τους δεν εμφανίζονται συμπτώματα όπως πονοκέφαλος, ναυτία, αφυδάτωση, κόπωση ή μειωμένη συγκέντρωση, τα οποία συνήθως συνδέονται με την κατανάλωση αλκοόλ.

Επιπλέον, επειδή ο οργανισμός δεν επιβαρύνεται από τον μεταβολισμό της αιθανόλης, δεν δημιουργείται το τοξικό φορτίο που ευθύνεται σε μεγάλο βαθμό για τα συμπτώματα της επόμενης ημέρας. Έτσι, το άτομο μπορεί να επιστρέψει άμεσα στις καθημερινές του δραστηριότητες χωρίς «αποθεραπεία» ή μείωση της απόδοσης, γεγονός που καθιστά τα mocktails μια πιο λειτουργική επιλογή.

Γνωστική Λειτουργία

Η βελτίωση της ποιότητας του ύπνου επηρεάζει άμεσα και τη γνωστική λειτουργία. Η καλύτερη συγκέντρωση, η ταχύτερη επεξεργασία πληροφοριών, η βελτιωμένη μνήμη και η μεγαλύτερη πνευματική εγρήγορση αποτελούν συχνά οφέλη που παρατηρούνται σε άτομα που περιορίζουν το αλκοόλ. Η απουσία της μέθης και των επιπτώσεών της επιτρέπει επίσης καλύτερη κρίση και λήψη αποφάσεων, τόσο στην καθημερινότητα όσο και σε επαγγελματικές ή κοινωνικές δραστηριότητες.

Καρδιαγγειακή Υγεία και Ήπαρ

Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ έχει συνδεθεί με αυξημένη αρτηριακή πίεση, δυσμενείς μεταβολές στα επίπεδα χοληστερόλης και αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών νοσημάτων. Η επιλογή μη αλκοολούχων ποτών συμβάλλει στη μείωση αυτών των επιβαρυντικών παραγόντων, ενώ παράλληλα βοηθά στη διατήρηση της φυσιολογικής λειτουργίας των αγγείων και της καρδιάς. Επιπλέον, το ήπαρ επιβαρύνεται λιγότερο, καθώς δεν χρειάζεται να μεταβολίζει την αιθανόλη, γεγονός που μειώνει τον κίνδυνο λιπώδους διήθησης, ηπατικής φλεγμονής και άλλων ηπατικών παθήσεων.

Ψυχική Υγεία

Τα οφέλη επεκτείνονται και στην ψυχική υγεία. Αν και πολλοί άνθρωποι καταναλώνουν αλκοόλ ως μέσο χαλάρωσης, η συχνή κατανάλωσή του μπορεί να επιδεινώσει το άγχος και να επηρεάσει αρνητικά τη διάθεση. Η αποφυγή του συμβάλλει συχνά σε μεγαλύτερη συναισθηματική σταθερότητα, καλύτερη διαχείριση του στρες και μειωμένες διακυμάνσεις της διάθεσης. Παράλληλα, πολλά mocktails περιλαμβάνουν φυσικά συστατικά όπως χαμομήλι, μελισσόχορτο, λεβάντα και μέντα, τα οποία συνδέονται με αίσθημα χαλάρωσης και ευεξίας.

Κοινωνική Συμπεριληπτικότητα και Ασφάλεια

Σε κοινωνικό επίπεδο, τα mocktails προσφέρουν μια πιο συμπεριληπτική εμπειρία. Επιτρέπουν σε άτομα που δεν καταναλώνουν αλκοόλ για προσωπικούς, θρησκευτικούς, ιατρικούς ή άλλους λόγους να συμμετέχουν ισότιμα σε κοινωνικές εκδηλώσεις χωρίς να αισθάνονται αποκλεισμένοι ή να υφίστανται κοινωνική πίεση.

Παράλληλα, η απουσία αλκοόλ εξαλείφει πλήρως τους κινδύνους που σχετίζονται με τη μέθη, όπως τα ατυχήματα, η μειωμένη αντίληψη, η επικίνδυνη οδήγηση και οι λανθασμένες αποφάσεις. Επίσης, τα mocktails (με την προϋπόθεση ότι έχουν 0.0% ABV) αποτελούν μια απόλυτα ασφαλή επιλογή για εγκύους, οδηγούς, άτομα που λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή ή όσους βρίσκονται σε διαδικασία απεξάρτησης.

Non-addictive επιλογή

Το αλκοόλ είναι εθιστική ουσία και εκατομμύρια ενήλικες παγκοσμίως αντιμετωπίζουν διαταραχή χρήσης αλκοόλ. Η κατανάλωσή του συνδέεται με την απελευθέρωση «ευχάριστων» ενδορφινών, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε επιθυμία για επαναλαμβανόμενη χρήση και εξάρτηση. Τα mocktails, επειδή δεν περιέχουν αλκοόλ, εξαλείφουν τον κίνδυνο εθισμού και τις συνέπειες που σχετίζονται με αυτόν.

Διαβάστε την συνέχεια στο medNutrition

Η Γεωργία Τσακάλου είναι διαιτολόγος-διατροφολόγος

Σε συνεργασία με το medNutrition

Ένα είδος προληπτικής πολιτικής είναι και η έγκαιρη επέμβαση κατάσβεσης της φωτιάς, με την προϋπόθεση οι άνεμοι δεν είναι πολύ δυνατοί, ώστε να αποκλείουν μέσα κατάσβεσης σε φωτιές όπου δεν υπάρχουν γήινες προσβάσεις. Η έγκαιρη επέμβαση χρειάζεται έγκαιρη ενημέρωση και αυτή στο βαθμό που γνωρίζω είναι αρκετά ανεπτυγμένη. Η χρήση δικτύων επανδρωμένων και μη αεροπλάνων, καθώς και αισθητήρων συμβάλλουν αρκετά καλά στην έγκαιρη ενημέρωση. Μέρος της προληπτικής πολιτικής είναι και η ύπαρξη κατάλληλων επιχειρησιακών μονάδων κατάσβεσης φωτιάς και σε αυτόν τον τομέα δεν είμαι σε θέση να εκφράσω άποψη, παρά μόνον εάν κανείς είναι ειδικός.

Σε κάθε περίπτωση οι μέχρι σήμερα υπάρχουσες προληπτικές πολιτικές δεν έχουν λύσει το πρόβλημα. Φέτος στη Γαλλία και Ισπανία οι φωτιές δίνουν και παίρνουν παρά τις προτεραιότητες που δίνουν σε προληπτικές πολιτικές οι ευρωπαϊκές αυτές χώρες, σύμφωνα με τις δηλώσεις της εδώ αντιπολίτευσης, από την οποία δεν άκουσα να προτείνει και κάποια συγκεκριμένη διαφορετική προληπτική πολιτική από αυτές που ήδη εφαρμόζονται.

Στο στόχαστρο οι ανεμογεννήτριες

Τώρα τελευταία, με το συμβάν στη Βοιωτία, έχει ενεργοποιηθεί η αντίθεση στη χρήση ανεμογεννητριών, οι οποίες, υποτίθεται βάζουν φωτιά στα δάση. Μέχρι τώρα είχαμε την αντίθεση στην χρήση ανεμογεννητριών από υπερευαίσθητους πολίτες με προηγμένη αισθητική που απέκτησαν στις ζούγκλες των πόλεων.

Ως ειδικός με διδακτορικό στις μηχανικές επιστήμες από το πανεπιστήμιο Coloumbia της Νέας Υόρκης με έρευνα και ειδικότητα στον τομέα της ρευστομηχανικής, με βεβαιότητα σας λέω πως οι ανεμογεννήτριες δεν παράγουν φωτιά. Παράγουν κίνηση χρησιμοποιώντας ως καύσιμο τον άνεμο. Η κίνηση μεταδίδεται σε γεννήτρια ηλεκτρικού ρεύματος το οποίο μεταφέρεται σε μακρινές αποστάσεις με καλώδια. Ανθρώπινα λάθη στη χρήση γεννητριών ρεύματος προκαλούν φωτιά.

Η πολιτική των ιδιωτικών δικτύων είναι λάθος σε ό,τι αφορά την εύρυθμη λειτουργία τους, ενώ συγχρόνως στερεί το κράτος από την δυνατότητα να παρέμβει στην διαμόρφωση της τιμής της ενέργειας. Η παραγόμενη ενέργεια από ανεμογεννήτριες είναι μέχρι τώρα η φθηνότερη και είναι πιο κατάλληλη για χρήση σε ανοιχτούς χώρους λόγω του μικρού χώρου που αυτές καταλαμβάνουν σε σύγκριση με τα φωτοβολταϊκά – επίσης δεν επηρεάζουν το τοπικό κλίμα.

Τα θετικά

Στα βουνά τοποθετούνται στις κορυφογραμμές γιατί εκεί, σύμφωνα με τους νόμους της φυσικής, ο άνεμος αποκτά την μεγαλύτερη ταχύτητα. Η τοποθέτησή τους, φυσικά, πρέπει να γίνεται επί τη βάσει εθνικού σχεδίου που είναι προϊόν επιστημονικής μελέτης με βάση τη γεωγραφία των ανέμων και άλλων στοιχείων τοπικής ιδιομορφίας.

Η χρήση ανεμογεννητριών συμβάλλει στην παραγωγή φθηνής και καθαρής ενέργειας, μέρος της οποίας μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην εφαρμογή μιας αποτελεσματικής προληπτικής πολιτικής προστασίας των δασών από φωτιές γύρω από αστικές περιοχές που περιβάλλονται από βουνά με ένα πρόγραμμα ανακύκλωσης υδάτων.

Όπως έχω αναφέρει και άλλες φορές, η επεξεργασία των αστικών λυμάτων παράγει μεγάλες ποσότητες νερού με οργανικό φορτίο της τάξεως 7 με 8 mg/λίτρο, το οποίο, σήμερα, χύνεται σε ποτάμια, λίμνες ή στη θάλασσα. Για παράδειγμα, στην Ψυτάλλεια 750 χιλιάδες κυβικά μέτρα χύνονται, καθημερινώς, στη θάλασσα. Η πρότασή μου είναι η μεταφορά του νερού αυτού σε δεξαμενές υπερχείλισης στις βουνοκορφές μέσω των οποίων θα ποτίζονται όλες οι πλαγιές διατηρώντας τες συγχρόνως υγρές όλο το χρόνο, κάτι που αποτελεί εμπόδιο στην παραγωγή φωτιάς καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους.

Το πρόγραμμα αυτό εξάλλου ανεβάζει και τους υδροφόρους ορίζοντες στις περιοχές όπου βρίσκονται σε πολύ χαμηλά επίπεδα, λόγω άντλησης υπόγειων υδάτων για διάφορες χρήσεις. Με ένα σμπάρο, δηλαδή, όχι δυο αλλά τρία τρυγόνια! Παραγωγή καθαρής ενέργειας, προστασία των δασών από φωτιά και ανάπτυξή τους λόγω ποτίσματος και βελτίωση των υδροφόρων οριζόντων.

Και οι 22 ηγέτες της ΕΕ, με επικεφαλής την Τζόρτζια Μελόνι και τη Μέτε Φρεντέρικσεν, υπέγραψαν ανοιχτή επιστολή στην οποία υπογράμμιζαν την «ετοιμότητά τους να λάβουν κάθε αναγκαίο μέτρο» για να εμποδίσουν τη μετακίνηση μεταναστών προς την ηπειρωτική Ευρώπη.

Κανένας από αυτούς τους ηγέτες δεν φάνηκε να γνωρίζει, ή έστω να ενδιαφέρεται ότι η Θέουτα βρίσκεται ουσιαστικά ήδη εκτός της ζώνης Σένγκεν: Έλεγχοι διαβατηρίων και θεωρήσεων πραγματοποιούνταν και πραγματοποιούνται για όλους όσοι αναχωρούν από την περιοχή. Η απαίτηση για αναστολή της Σένγκεν, με άλλα λόγια, είχε περίπου τόσο νόημα όσο το να απαιτούσε κανείς να μεταφερθεί η Θέουτα… στη Νότια Αφρική.

Επιπλέον, το μικροσκοπικό μέγεθος της Θέουτας – λίγο κάτω από 20 τετραγωνικά χιλιόμετρα, δηλαδή, περίπου το ένα όγδοο της έκτασης των Βρυξελλών – και οι στενές σχέσεις της ΕΕ με το Μαρόκο, που συνορεύει με τον ισπανικό θύλακα, σήμαιναν ότι η συντριπτική πλειονότητα των περίπου 80.000 ανθρώπων που κολύμπησαν, σκαρφάλωσαν ή σύρθηκαν για να μπουν στην περιοχή, ήταν πολύ πιθανό να επιστραφούν. Πράγματι, λιγότερο από 48 ώρες αργότερα, οι περισσότεροι είχαν ήδη επιστραφεί.

Γιατί η υστερική αντίδραση της Ευρώπης;

Εν μέρει πρόκειται για πολιτική εκμετάλλευση: Το περιστατικό αποτέλεσε την τέλεια ευκαιρία για τη Μελόνι, τη Φρεντέρικσεν και άλλους ηγέτες που στρέφονται κατά των μεταναστών να επιτεθούν στις πολιτικές του Ισπανού πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ, τις οποίες θεωρούν φιλικές προς τους μετανάστες. Ωστόσο φαίνεται, επίσης, να αντανακλά μια ανησυχητική άγνοια σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί στην πραγματικότητα η μετανάστευση.

Ενδεικτικό είναι ότι στην επιστολή που υπέγραψαν η Μελόνι, η Φρεντέρικσεν και οι υπόλοιποι δεν υπάρχει καμία απολύτως αναφορά σε μία από τις βασικές αιτίες της κρίσης, η οποία έχει επιβεβαιωθεί από εκτενή επιτόπια δημοσιεύματα των New York Times, του Reuters και άλλων διεθνών μέσων: Την οικονομική εξαθλίωση που βιώνουν πολλοί άνθρωποι, ιδιαίτερα οι νέοι, στο Μαρόκο, όπου το ένα τρίτο [των νέων] ηλικίας 15 έως 25 ετών είναι άνεργο και το κατά κεφαλήν ΑΕΠ είναι μικρότερο από το ένα όγδοο εκείνου της Ισπανίας.

Ενδεικτικά, στη δική της επιστολή προς τον Σάντσεθ, η οποία δεν δόθηκε στη δημοσιότητα, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν επικεντρώθηκε σε μεγάλο βαθμό στην αντιμετώπιση των συμπτωμάτων, και όχι των βαθύτερων αιτιών των μεταναστευτικών ροών, για παράδειγμα, στην ενίσχυση των εξωτερικών συνόρων της ΕΕ, στην αποτροπή της διακίνησης ανθρώπων και στην ενίσχυση των επιστροφών.

Στην πραγματικότητα, η επιστολή περιείχε μόνο μία σύντομη αναφορά στην ανάγκη βελτίωσης των οικονομικών προοπτικών των τρίτων χωρών: Η Ευρώπη, έγραψε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, πρέπει «να ξεπεράσει τη διαχείριση της μετανάστευσης, ώστε να μπορέσουμε να συμβάλουμε στη δημιουργία των κατάλληλων ευκαιριών για τους ανθρώπους στις χώρες τους».

Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι ότι πολλά μέσα ενημέρωσης που δημοσίευσαν ρεπορτάζ για την επιστολή δεν μπήκαν καν στον κόπο να αναφέρουν αυτό το σημείο. Αντίθετα, επικαλέστηκαν την πιο αόριστη πρόταση της φον ντερ Λάιεν για «βελτίωση», σημειωτέον, όχι αύξηση της οικονομικής στήριξης της ΕΕ προς το Μαρόκο.

Το λάθος της Ευρώπης 

Δυστυχώς, οι σημερινές ενέργειες της Ευρώπης απλώς αυξάνουν την πιθανότητα να επαναληφθούν στο μέλλον περιστατικά παρόμοια με εκείνα της Θέουτας. Οι πλούσιες χώρες, μεταξύ αυτών και οι ευρωπαϊκές, έχουν περικόψει δραστικά τους προϋπολογισμούς τους για την εξωτερική βοήθεια τα τελευταία χρόνια, καθώς η γεωπολιτική αναταραχή τις ωθεί να δίνουν προτεραιότητα στις δαπάνες για άμυνα και ασφάλεια έναντι της αναπτυξιακής βοήθειας.

Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ [σ.σ. μια ομάδα που αποτελείται κυρίως από πλούσιες χώρες] τα πλούσια κράτη μείωσαν το 2025 την αναπτυξιακή βοήθεια κατά 23,1%, στο επίπεδο-ρεκόρ των 174,3 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Οι περικοπές της αμερικανικής βοήθειας ευθύνονταν για τα τρία τέταρτα της μείωσης, όμως σημαντικές περικοπές σημειώθηκαν και σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης, με τη Γερμανία, τη Γαλλία και τα θεσμικά όργανα της ΕΕ να μειώνουν όλες τις σχετικές δαπάνες κατά τουλάχιστον 10%.

Η καθαρή αναπτυξιακή βοήθεια προς το Μαρόκο έχει υποστεί ιδιαίτερα σοβαρό πλήγμα, καθώς μειώθηκε από 2,83 δισεκατομμύρια δολάρια το 2017 σε 1,03 δισεκατομμύρια δολάρια το 2024, δηλαδή κατά σχεδόν δύο τρίτα. Όπως έχει προειδοποιήσει ο Αλεξάντερ Ντε Κρο, επικεφαλής του ΟΗΕ για την ανάπτυξη και πρώην πρωθυπουργός του Βελγίου, τέτοιες περικοπές αυξάνουν αναπόφευκτα την πιθανότητα μελλοντικών μεταναστευτικών κρίσεων, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία η κλιματική αλλαγή και οι ένοπλες συγκρούσεις οδηγούν ήδη πολλούς ανθρώπους του Παγκόσμιου Νότου προς τον Βορρά.

Ο Ντε Κρο υπογραμμίζει ότι η παγκόσμια σταθερότητα συνδέεται άμεσα με τη δημιουργία οικονομικών ευκαιριών, την ανάπτυξη, τη δημιουργία θέσεων εργασίας και τη διαμόρφωση κοινωνιών χωρίς αποκλεισμούς. Κατά την άποψή του, η ενίσχυση των οικονομικών προοπτικών στις χώρες του Παγκόσμιου Νότου μπορεί να λειτουργήσει ως ανάχωμα στις μεταναστευτικές πιέσεις. Προειδοποιεί, παράλληλα, ότι το μεγαλύτερο λάθος που θα μπορούσε να κάνει η Ευρώπη θα ήταν να γυρίσει την πλάτη της στον υπόλοιπο κόσμο.

Ωστόσο, η αύξηση της αναπτυξιακής βοήθειας δεν αποτελεί πανάκεια. Άλλωστε, τα γεγονότα στη Θέουτα φαίνεται ότι πυροδοτήθηκαν και από άλλους παράγοντες, συγκεκριμένα από εκστρατείες παραπληροφόρησης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και από πολιτικές διαφωνίες μεταξύ Ραμπάτ και Μαδρίτης.

Επιπλέον, η μεγαλύτερη μεταναστευτική ροή προς την ΕΕ στη σύγχρονη ιστορία της, τα εκατομμύρια Ουκρανών που εισήλθαν στην Ένωση μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, δύσκολα θα μπορούσε να είχε αποτραπεί, εάν οι Βρυξέλλες παρείχαν αναπτυξιακή βοήθεια στη Μόσχα.

Ερωτήματα που δεν είναι ακαδημαϊκά

Πρώτον, η ολοένα και πιο εχθρική στάση των ηγετών απέναντι στους μετανάστες δεν έχει καταφέρει να περιορίσει – και πιθανότατα έχει ενισχύσει, τον δεξιό λαϊκισμό στην Ευρώπη. Το AfD στη Γερμανία, για παράδειγμα, είναι πλέον το δημοφιλέστερο κόμμα της χώρας και απειλεί να κερδίσει απόλυτη πλειοψηφία στις εκλογές των κρατιδίων του Σεπτεμβρίου. Η Γαλλία βρίσκεται στα πρόθυρα να εκλέξει πρόεδρο από το κόμμα της Λεπέν. Και η Ιταλία έχει ήδη μια πρωθυπουργό που εξυμνούσε τον Μουσολίνι, τη Μελόνι, η οποία ουδέποτε αποκήρυξε πλήρως τη νεοφασιστική κληρονομιά του κόμματός της. Η Φρεντέρικσεν, της οποίας οι αντι-μεταναστευτικές πολιτικές συχνά προβάλλονται ως παράδειγμα προς μίμηση για άλλους κεντρώους πολιτικούς, αποδυναμώθηκε επίσης σημαντικά στις φετινές βουλευτικές εκλογές στη Δανία. Η ακροδεξιά, αντίθετα, τριπλασίασε το ποσοστό των ψήφων της.

Δεύτερον, τίθεται το ερώτημα σε ποιον βαθμό η υπερβολική εστίαση της ΕΕ στη μετανάστευση έχει αποσπάσει πολύτιμη πολιτική προσοχή από άλλα, πιο επείγοντα προβλήματα. Ενδιαφέρει πραγματικά περισσότερο τους ψηφοφόρους η δημιουργία κόμβων επιστροφής από ό,τι, για παράδειγμα, η εκτίναξη των τιμών της ενέργειας και των τροφίμων;

Θα έπρεπε πράγματι η απέλαση Σύρων υπηκόων να αποτελεί προτεραιότητα, σε μια περίοδο κατά την οποία η Γερμανία χάνει μαζικά θέσεις εργασίας στη μεταποίηση; Και είναι πράγματι η ενίσχυση των συνόρων της ΕΕ αποτελεσματικότερος τρόπος αντιμετώπισης του λαϊκιστικού εξτρεμισμού, από την αύξηση των πραγματικών μισθών;

Ώρα Αποφάσεων

Στην πραγματικότητα, κάποια στιγμή στο όχι και τόσο μακρινό μέλλον, η δημογραφική πραγματικότητα θα υποχρεώσει τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής της ΕΕ να τα αντιμετωπίσουν. Όπως επισημαίνει ο Μάριο Ντράγκι στην έκθεσή του για την οικονομία της ΕΕ, η μείωση των γεννήσεων σημαίνει ότι η Ένωση «εισέρχεται στην πρώτη περίοδο της πρόσφατης ιστορίας της κατά την οποία η ανάπτυξη δεν θα υποστηρίζεται από την αύξηση του πληθυσμού».

Όπως επίσης σημειώνει, η προβλεπόμενη απώλεια δύο εκατομμυρίων εργαζομένων κάθε χρόνο από το 2040 θα μπορούσε να αντισταθμιστεί με υψηλότερη αύξηση της παραγωγικότητας. Αυτό, όμως, θα απαιτήσει από την ΕΕ να βάλει σε τάξη την οικονομία της, κάτι που οι ηγέτες της, οι οποίοι έχουν εμμονή με το μεταναστευτικό, φαίνεται να είναι εκ φύσεως ανίκανοι να κάνουν.

Εάν δεν υπάρξει αύξηση της παραγωγικότητας, υπάρχουν μόνο δύο ρεαλιστικές εναλλακτικές: Υψηλότερα επίπεδα μετανάστευσης, ή μόνιμη οικονομική στασιμότητα. Δυστυχώς, οι πρόσφατες εξελίξεις δείχνουν ότι η Ευρώπη τείνει να επιλέξει το δεύτερο.

Ο Ζοζέφ Αούν παρουσιάσθηκε επιφυλακτικός έναντι της τουρκικής πρότασης. Είναι γενικά επιφυλακτικός έναντι της Τουρκίας, ενώ γνωρίζει πόσο σημαντική είναι για τη χώρα του η Κυπριακή Δημοκρατία και ως κράτος-μέλος της ΕΕ. Η Λευκωσία αποτελεί τον σύνδεσμο μεταξύ της Κομισιόν και της Βηρυτού.

Σε ό,τι αφορά την Αίγυπτο, παρά τις εκατέρωθεν επιφυλάξεις, υπάρχουν και θέματα κοινού ενδιαφέροντος. Κοινά συμφέροντα, αλλά και διαφωνίες στη Λιβύη, Αιθιοπία, Σομαλία, Ερυθραία, Τζιμπουτί, Σουδάν, Σομαλιλάνδη. Η αμυντική συνεργασία των δυο χωρών φαίνεται να προχωρά. Έχει υπογραφεί, όπως είναι γνωστό, επιστολή προθέσεων από τους υπουργούς Άμυνας (στις 13 Ιουλίου στην Άγκυρα) ενώ έγιναν και κοινές αεροπορικές ασκήσεις (μια και με συμμετοχή Αζερμπαϊτζάν). Στην ατζέντα των δυο χωρών είναι και η αγορά στρατιωτικού εξοπλισμού της Αιγύπτου από την Τουρκία.

Η Λευκωσία παρακολουθεί από κοντά τα όσα διαδραματίζονται μεταξύ Τουρκίας και Αιγύπτου. Με την Αίγυπτο η Κύπρος έχει συνεργασία και στα ενεργειακά, που είναι και κρίσιμα και σημαντικά για το Κάϊρο. Προφανώς και η Αίγυπτος δεν εμπιστεύεται την Τουρκία του Ερντογάν και τούτο δεν μπορεί να υποβαθμίζεται, πλην όμως η επαναπροσέγγιση προχωρά. Αυτό που φαίνεται είναι ότι δεν πρέπει να αναμένονται πισωγυρίσματα στις σχέσεις της Κύπρου με τα γειτονικά αυτά κράτη.

Τουρκικός επεκτατισμός και στα ενεργειακά

Η κατοχική δύναμη επενδύει στα ενεργειακά και υπάρχει επεκτατικός σχεδιασμός, που καθιστά βαθμηδόν την Τουρκία “μεγάλη δύναμη”. Τελευταία κίνηση το Πακιστάν, ενώ υπάρχει στροφή και προς την Ινδία. Ενδιαφέρον έχουν οι δηλώσεις του υπουργού Ενέργειας και Φυσικών Πόρων της Τουρκίας, Alparslan Bayraktar, για τις δυνατότητες και προοπτικές της Τουρκίας στον ενεργειακό τομέα. Ανέφερε ότι στο πλαίσιο αυτό, διεξάγονται μελέτες για επέκταση των δυνατοτήτων παραγωγής των Τουρκικών Πετρελαίων (Türkiye Petroleri).

Συγκεκριμένα ανέφερε ότι «η συμφωνία του Kerküt που υπογράφθηκε με το Ιράκ αποτελεί σημαντικό μέρος αυτού του στόχου. Οι συμφωνίες για τους αγωγούς πετρελαίου και τα προγραμματισμένα νέα έργα, θα ενισχύσουν τη στρατηγική συνεργασία των δύο χωρών». Στη συνέχεια ανέφερε ότι καταβάλλονται προσπάθειες ώστε η Türkiye Petroleri να παραγάγει ένα εκατομμύριο βαρέλια ημερησίως.

Συνεχίζοντας, ανάφερε ότι η Τουρκία έχει υπογράψει συμφωνίες συνεργασίας με τις εταιρείες Exxon, Chevron, BP, Shell και Total, οι οποίες μετατρέπονται πλέον σε συγκεκριμένα έργα. «Η συμφωνία με την BP έχει μετατραπεί σ’ ένα συγκεκριμένο και εμπορικό έργο στο Kerküt. Αποκτήσαμε δύο κοιτάσματα στη Λιβύη, ένα στη θάλασσα και ένα στην ξηρά και εργαζόμαστε επίσης σ’ ένα μεγαλύτερο έργο. Στην Αφρική, οι δραστηριότητες μας συνεχίζονται στη Guinea-Bissau, την Αγκόλα και τη Λιβερία. Συνεχίζονται και οι δραστηριότητες μας στο Καζακστάν, το Αζερμπαϊτζάν, το Ιράκ και το Πακιστάν. Σύντομα θα αρχίσουμε τη διαδικασία σχετικά με τα θαλάσσια κοιτάσματα στο Μπαγκλαντές, ενώ η νέα τοποθεσία του “Oruç Reis” θα είναι το Πακιστάν. Η επόμενη χώρα θα είναι η Ινδία…», ανέφερε.

Εκείνο, που δεν είναι γνωστό, σε αυτή τη φάση, είναι οι σχεδιασμοί της κατοχικής δύναμης στην Ανατολική Μεσόγειο. Οι όποιες συζητήσεις είχαν ξεκινήσει με τη Συρία, κυρίως για οριοθέτηση ΑΟΖ, δεν έχουν προχωρήσει.

«Οι χώρες της περιοχής αντιλήφθηκαν ότι η ασφάλεια δεν είναι εμπόρευμα που προμηθεύεσαι από ψεύτες μεσάζοντες», δήλωσε ο Ισμαΐλ Μπαγαΐ κατά την διάρκεια της εβδομαδιαίας συνέντευξης Τύπου αναφερόμενος στην Ουάσινγκτον, σύμμαχο των τριών χωρών που υπέγραψαν την συμφωνία. Οι χώρες του Κόλπου, κάποτε πυλώνες σταθερότητας στην Μέση Ανατολή, έγιναν συστηματικά στόχος ιρανικών επιθέσεων κατά την διάρκεια του πολέμου σε αντίποινα για την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση κατά του Ιράν που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου.

«Οι χώρες της περιοχής δεν μπορούν πλέον να υπολογίζουν στις εγγυήσεις ασφαλείας που υπόσχονταν οι Ηνωμένες Πολιτείες στο παρελθόν», δήλωσε ο εκπρόσωπος της ιρανικής διπλωματίας. Η Τεχεράνη δεν έχει λόγους «να ανησυχεί ότι η συμφωνία αυτή κατευθύνεται εναντίον της», είπε επικαλούμενος «τους βαθείς θρησκευτικούς, ιστορικούς και πολιτισμικούς δεσμούς» ανάμεσα στις τρεις αυτές χώρες και το Ιράν.

Νέος επικεφαλής Εθνικής Ασφαλείας

Ο πρώην αρχηγός των Φρουρών της Επανάστασης του Ιράν, Μοχσέν Ρεζαΐ, διορίστηκε επικεφαλής του ανώτατου οργάνου εθνικής ασφάλειας της χώρας, όπως ανακοίνωσε η ιρανική προεδρία. «Λόγω της παραίτησης του Μοχαμάντ Μπαγκέρ Ζολγκαντάρ από τη θέση του γραμματέα του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας και του διορισμού του σε νέα καθήκοντα, ο Πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν όρισε τον Μοχσέν Ρεζαΐ ως επικεφαλής του εν λόγω οργάνου», δήλωσε στην πλατφόρμα X ο εκπρόσωπος της προεδρίας, Μεχντί Ταμπαταμπαΐ.

Ο 71χρονος Ρεζαΐ ηγήθηκε των Φρουρών από το 1981 έως το 1997 —θητεία που κάλυψε σχεδόν όλη τη διάρκεια του πολέμου Ιράν-Ιράκ— προτού αναλάβει διάφορα υψηλόβαθμα πολιτικά αξιώματα. Πρόσφατα υπηρέτησε ως στρατιωτικός σύμβουλος του νέου Ανώτατου Ηγέτη, Αγιατολάχ Μοτζτάμπα Χαμενεΐ.

Ο Ρεζαΐ δήλωσε τον Ιούλιο ότι ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ —που βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο της συνεχιζόμενης σύγκρουσης μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών— ήταν «πιο σημαντικός από δεκάδες ατομικές βόμβες». Ο προκάτοχός του, ο Ζολγκαντάρ, ήταν επίσης πρώην διοικητής των Φρουρών και ανέλαβε την ηγεσία του συμβουλίου τον Μάρτιο.

Τραμπ: Παραμένουμε διακριτικοί

Υποβαθμίζοντας τις ιρανικές απαιτήσεις, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε κατά τη διάρκεια συνέντευξης που παραχώρησε στον ειδησεογραφικό ιστότοπο Axios χθες ότι οι ΗΠΑ παραμένουν «διακριτικές» και περιορίζονται να «παρατηρούν το Ιράν με τον καλπάζοντα πληθωρισμό του και την οικονομία του σε πολύ κακή κατάσταση», σε βαθμό που κατ’ αυτόν εγείρεται κίνδυνος να μην μπορεί να καταβάλλει μισθούς στους στρατιωτικούς του.

Οι ΗΠΑ επέβαλαν εκ νέου τον Ιούλιο αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών στον Κόλπο ο οποίος, πάντα κατά τον Αμερικανό πρόεδρο, επέτεινε την οικονομική κρίση στο Ιράν. «Θα φέρει αποτέλεσμα. Πάντα φέρνει αποτέλεσμα», έκρινε ο ρεπουμπλικάνος, που έχει πολλαπλασιάσει τις αντιφατικές δηλώσεις για τον πόλεμο. «Είναι σαν παρτίδα σκακιού», πρόσθεσε.

Στην καρδιά της σύγκρουσης βρίσκεται πλέον το στενό του Ορμούζ, που έκλεισε η Τεχεράνη και οι ισχυροί Φρουροί της Επανάστασης τόνισε πως θεωρούν «θέατρο του πολέμου κι όχι μόνο θαλάσσια οδό». «Η τρέχουσα στρατηγική μας είναι να διατηρήσουμε αυτό το στενό κλειστό ωσότου ο εχθρός να αποδεχτεί όλους τους όρους μας», συνόψισαν.

Πολύ πάνω ακόμη κι από τα ζητήματα του προγράμματος πυρηνικής ενέργειας και των πυραύλων του Ιράν, που επικαλέστηκε –μεταξύ άλλων– όταν εξαπέλυε την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση στα τέλη Φεβρουαρίου, το να ανοίξει ξανά αυτό το πέρασμα ζωτικής σημασίας για το διεθνές εμπόριο υδρογονανθράκων αποτελεί την προτεραιότητα υπ’ αριθμόν 1 για τον Ντόναλντ Τραμπ. Τις τελευταίες ημέρες επαναλάμβανε ότι οι υποτιθέμενες διαπραγματεύσεις για αυτό πήγαιναν πολύ καλά και ότι θα ξανάνοιγε άμεσα.

Όμως οι όροι που έθεσε προχθές Σάββατο η Τεχεράνη πιθανόν οδηγούν σε νέο μπραντεφέρ: οι ΗΠΑ πρέπει να «βάλουν οριστικά τέλος στον πόλεμο και στην επιθετικότητα» εναντίον του Ιράν και των συμμάχων του, συμπεριλαμβανομένων αυτών στην Υεμένη και στο Ιράκ, να προχωρήσουν στην άρση του αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών, στην άρση των οικονομικών κυρώσεων και να αποδεσμεύσουν «χωρίς όρους» τα παγωμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία.

Πολλές από αυτές τις διευθετήσεις πάντως περιέχονταν ήδη στο μνημόνιο κατανόησης που υπέγραψαν οι πρόεδροι των δυο κρατών στα μέσα Ιουνίου, κι υποτίθεται πως άνοιξε τον δρόμο για να διεξαχθούν ευρύτερες διαπραγματεύσεις, ενώ επέτρεψε να ανοίξει για μερικές ημέρες το στενό και να πέσουν οι τιμές του πετρελαίου, προτού η διαδικασία εκτροχιαστεί.

Ενώ έχουν αποκαλυφθεί διαφωνίες ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ισραήλ στο πλαίσιο του πολέμου, ο ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου επέμεινε χθες στην πτυχή που αφορά το πρόγραμμα πυρηνικής ενέργειας του Ιράν, λέγοντας πως «με συμφωνία ή χωρίς», η Ισλαμική Δημοκρατία, ορκισμένος εχθρός του εβραϊκού κράτους, «δεν θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα».

“Μισο-διαπραγματευόμαστε”

Διαψεύδοντας για ακόμη μια φορά ότι διεξάγονται διαπραγματεύσεις με την Ουάσινγκτον –όπως έχει υποστηρίξει επανειλημμένα ο Αμερικανός πρόεδρος– ο επικεφαλής της ιρανικής διπλωματίας έκανε λόγο χθες περί «ανταλλαγής μηνυμάτων μέσω ενδιάμεσων». «Δεν θα μιλούσα για διαπραγμάτευση. Θα μιλούσα για ανταλλαγή μηνυμάτων», σημείωσε ο Αμπάς Αραγτσί. Απέκλεισε κάθε ενδεχόμενο συνέχισης των συνομιλιών όσο δεν σταματούν «οι αμερικανικές παραβιάσεις» της καταρχήν συμφωνίας, του λεγόμενου μνημονίου κατανόησης του Ισλαμαμπάντ.

Το Ιράν τονίζει πως δεν κάνει διάλογο παρά μόνο με το Ομάν, το σουλτανάτο στην άλλη πλευρά του Ορμούζ, για να οριστεί το μελλοντικό δρομολόγιο των πλοίων που θα το διασχίζουν. Οι συνομιλίες αυτές βρίσκονται στην «τελική φάση» τους, επανέλαβε ο κ. Αραγτσί. «Μισο-διαπραγματευόμαστε μαζί τους», είπε ο Ντόναλντ Τραμπ στη συνέντευξή του στον Axios. Η Τεχεράνη αρνείται την επιστροφή στο status quo ante, στην προπολεμική κατάσταση, κι εννοεί να επιβάλει τέλη για παρεχόμενες υπηρεσίες στο Ορμούζ, παρά τη ρητή εναντίωση των ΗΠΑ.

Παύση των βομβαρδισμών

Οι αμερικανικοί βομβαρδισμοί έχουν ανασταλεί εδώ και πάνω από μια εβδομάδα· ωστόσο ο Ντόναλντ Τραμπ είχε ορίσει ως προϋπόθεση για την αναστολή αυτή το κλείσιμο «συμφωνίας» για να ανοίξει το στενό και «γρήγορα». Σε άλλο μέτωπο του πολέμου, που μόλις ξανάνοιξε, το Υεμενίτικο κίνημα Ανσαραλά, γνωστό επίσης με το επώνυμο της οικογένειας των ηγετών του, των Χούθι, ανακοίνωσε χθες Κυριακή ότι έπληξε με drones διυλιστήριο του σαουδαραβικού κολοσσού του πετρελαϊκού τομέα ARAMCO στην Ερυθρά θάλασσα.

Το Ριάντ, που υποστηρίζει τη διεθνώς αναγνωρισμένη Υεμενίτικη κυβέρνηση στον πόλεμο εναντίον των ανταρτών, ανακοίνωσε ότι πυρκαγιά –την αιτία της οποίας δεν ξεκαθάρισε– τέθηκε υπό έλεγχο επιτόπου. Οι Χούθι εκτόξευσαν επίσης βαλλιστικούς πυραύλους κι έστειλαν μη επανδρωμένα εναέρια συστήματα εναντίον «στρατευμάτων του Σαουδάραβα εχθρού και αποθήκες όπλων στην περιοχή όπου βρίσκεται η Μόκα», λιμάνι στη νότια Υεμένη· σύμφωνα με ιατρική πηγή, σκοτώθηκαν τουλάχιστον 11 άνθρωποι, στρατιωτικοί, καθώς και άμαχοι.

Έπειτα από τέσσερα χρόνια συγκριτικής ηρεμίας, οι εχθροπραξίες ξανάρχισαν τον Ιούλιο, καθώς άνοιξε νέο κεφάλαιο στην περιφερειακή ανάφλεξη έπειτα από τον πόλεμο που εξαπέλυσαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εναντίον του Ιράν την 28η Φεβρουαρίου.

Οι Χούθι ανακοίνωσαν κατόπιν αποκλεισμό των Σαουδαραβικών πλοίων και λιμανιών στην Ερυθρά θάλασσα, που προσέλαβε ακόμη μεγαλύτερη σημασία για το εμπόριο υδρογονανθράκων μετά την παράλυση του Ορμούζ. Έπληξαν επίσης επανειλημμένα το σουνιτικό βασίλειο, για πρώτη φορά έπειτα από την κατάπαυση του πυρός που είχε διαπραγματευτεί ο ΟΗΕ το 2022 και τηρείτο παρότι τυπικά η ισχύς της είχε εκπνεύσει. Η Σαουδική Αραβία που μπήκε επανειλημμένα στο στόχαστρο του Ιράν κατά τη διάρκεια του πολέμου, υπέγραψε την Παρασκευή συμφωνία με το Πακιστάν και την Τουρκία που προβλέπει αμοιβαία άμυνα.

* Οι Περιφερειακές Ενότητες Κορινθίας, Αργολίδας, Αρκαδίας και Λακωνίας της Περιφέρειας Πελοποννήσου

* Η Περιφέρεια Κρήτης

* Οι Περιφερειακές Ενότητες Βοιωτίας, Φθιώτιδας, Φωκίδας και Ευβοίας (συμπεριλαμβανομένης της νήσου Σκύρου) της Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας

* Οι Περιφερειακές Ενότητες Λέσβου, Χίου, Σάμου και Ικαρίας της Περιφέρειας Βορείου Αιγαίου

* Οι Περιφερειακές Ενότητες Κυκλάδων της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου

* Η Περιφερειακή Ενότητα Αχαΐας της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας

Από την Πολιτική Προστασία υπενθυμίζεται ότι η κατάσταση κινητοποίησης Red Code προβλέπει την πλήρη κινητοποίηση, ενεργοποιώντας και αναπτύσσοντας το αναγκαίο ανθρώπινο δυναμικό και τα αντίστοιχα προς τις ανάγκες, υλικά και μέσα για την ετοιμότητα ενόψει επαπειλούμενου κινδύνου, για την αντιμετώπιση εκτάκτων αναγκών και τη διαχείριση των συνεπειών από την εκδήλωση καταστροφικού φαινομένου, ενώ παράλληλα δρομολογούνται δράσεις βραχείας αποκατάστασης, αρωγής και υποστήριξης για τη μετρίαση των επιπτώσεων της καταστροφής.

Στο πλαίσιο αυτό, οι Δήμοι και οι Περιφέρειες στις παραπάνω περιοχές καλούνται να συγκαλέσουν άμεσα τα Τοπικά Επιχειρησιακά Συντονιστικά Όργανα Πολιτικής Προστασίας (Τ.Ε.Σ.Ο.Π.Π.) και τα Περιφερειακά Επιχειρησιακά Συντονιστικά Όργανα Πολιτικής Προστασίας (Π.Ε.Σ.Ο.Π.Π.) αντίστοιχα, προκειμένου να εξετάσουν θέματα που συνδέονται με την ετοιμότητα και την αντιμετώπιση κινδύνων από την εκδήλωση δασικών πυρκαγιών.

Παράλληλα, η Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας συνιστά στους πολίτες να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί και να αποφεύγουν ενέργειες στην ύπαιθρο που μπορούν να προκαλέσουν πυρκαγιά από αμέλεια, όπως το κάψιμο ξερών χόρτων και κλαδιών ή υπολειμμάτων καθαρισμού, η χρήση μηχανημάτων που προκαλούν σπινθήρες όπως δισκοπρίονα, συσκευές συγκόλλησης, η χρήση υπαίθριων ψησταριών, το κάπνισμα μελισσών, η ρίψη αναμμένων τσιγάρων, κ.α. Επίσης, υπενθυμίζεται ότι κατά τη διάρκεια της αντιπυρικής περιόδου απαγορεύεται η καύση των αγρών.

Σε περίπτωση που αντιληφθούν πυρκαγιά, οι πολίτες παρακαλούνται να ειδοποιήσουν αμέσως την Πυροσβεστική Υπηρεσία στον αριθμό κλήσης 199.

Για περισσότερες πληροφορίες και οδηγίες αυτοπροστασίας από τους κινδύνους των δασικών πυρκαγιών, οι πολίτες μπορούν να επισκεφθούν την ιστοσελίδα της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας στην ηλεκτρονική διεύθυνση civilprotection.gov.gr.

Η εικόνα από Κουβαρά

Καλύτερη είναι η εικόνα της φωτιάς που ξέσπασε το πρωί της Δευτέρας (10.08.2026) σε χαμηλή βλάστηση στην περιοχή του Κουβαρά Αττικής. Λόγω των ισχυρών ανέμων, οι φλόγες πήραν γρήγορα διαστάσεις ενώ πυκνοί μαύροι καπνοί έκαναν τη μέρα νύχτα.

Η ατμόσφαιρα στον Κουβαρά Αττικής είναι αποπνικτική. Διάσπαρτα κτίρια, πτηνοτροφικές μονάδες και αυτοκίνητα όπου βρίσκονται στο σημείο παραδόθηκαν στις φλόγες. «Η πυρκαγιά κινείται ανατολικά στον ορεινό όγκο της περιοχής και βρίσκεται σε χαράδρα» είπε μιλώντας στην ΕΡΤnews η Εκπρόσωπος Τύπου της Πυροσβεστικής, Έφη Παπαβραμοπούλου.

Νωρίτερα, στάλθηκε μήνυμα του 112 για εκκένωση του Αγίου Στυλιανού προς Καλύβια. Το μήνυμα αναφέρει: «Πυρκαγιά στην περιοχή σας. Αν βρίσκεστε στη περιοχή Αγίου Στυλιανού Κουβαρά της Περιφερειακής Ενότητας Ανατολικής Αττικής απομακρυνθείτε προς Καλύβια Θορικού. Ακολουθείτε τις οδηγίες των Αρχών».

Στη μάχη για την κατάσβεσή της επιχειρούν συνολικά επιχειρούν 197 πυροσβέστες με 7 ομάδες πεζοπόρων της 1ης και 8ης ΕΜΟΔΕ, Εθελοντές, και 42 οχήματα, (συμπεριλαμβανομένων 23 πυροσβεστών με 4 οχήματα από Γαλλία και 24 πυροσβεστών με 5 οχήματα από Ρουμανία που βρίσκονται στη χώρα μας στο πλαίσιο του προγράμματος προεγκατάστασης Ευρωπαίων πυροσβεστών) ενώ από αέρος επιχειρούν 2 αεροσκάφη και 7 ελικόπτερα εκ των οποίων το ένα για το συντονισμό τους.

Σε επιφυλακή η Πυροσβεστική

Λόγω των προβλέψεων για ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες, το Πυροσβεστικό Σώμα, όπως ανακοινώθηκε, διατηρεί σε εφαρμογή το 2ο στάδιο επιχειρησιακής ετοιμότητας. και θα αυξηθούν οι περιπολίες εναέριας επιτήρησης, καθώς και οι περιπολίες από Πυροσβεστικές, Αστυνομικές και Στρατιωτικές δυνάμεις.

Επιπρόσθετα, το προσωπικό των Πυροσβεστικών Υπηρεσιών των ανωτέρω Περιφερειακών Ενοτήτων βρίσκεται σε μερική επιφυλακή, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι αυξημένες υπηρεσιακές απαιτήσεις, που πιθανόν να προκύψουν λόγω πολύ υψηλού κινδύνου πυρκαγιάς (κατηγορία κίνδυνου 4).

Ταυτόχρονα, για τις περιοχές πολύ υψηλού κινδύνου, τίθεται σε εφαρμογή το Σχέδιο δράσεων Πολιτικής Προστασίας για την αντιμετώπιση κινδύνων λόγω δασικών πυρκαγιών, σύμφωνα με το οποίο, μεταξύ άλλων, προβλέπεται, η εφαρμογή του μέτρου της προληπτικής απαγόρευσης της κυκλοφορίας οχημάτων και παραμονής εκδρομέων σε εθνικούς δρυμούς, δάση και “ευπαθείς” περιοχές.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν έκρυψε από την αρχή ότι αποσκοπούσε στην συνολική νεοφιλελεύθερη αποδιάρθρωση της ελληνικής οικονομίας και κοινωνίας. Η υπόσχεση όμως ότι αυτό θα συνοδευόταν με την αναβάθμιση της ελληνικής οικονομίας και την βελτίωση των όρων διαβίωσης της πλειονότητας της κοινωνίας και της διεθνούς θέσης της χώρας διαψεύστηκε, όπως άλλωστε προέβλεπαν όσοι δεν παίρνουν τις υποσχέσεις στην ονομαστική τους αξία και επιμένουν σε βαθύτερες αναγνώσεις. 

Απογοητευτικός απολογισμός Μητσοτάκη

Η επταετία Μητσοτάκη χαρακτηρίζεται από την αιμορραγία των δημόσιων πόρων προς ιδιωτικά συμφέροντα. Ο τελικός απολογισμός είναι απογοητευτικός: Παρά τον πακτωλό ευρωπαϊκών και εγχώριων πόρων που είχε στη διάθεση του, περί τα 100 δισ. μαζί με το μαξιλάρι που του κληροδότησε ο ΣΥΡΙΖΑ, οι επιδόσεις της ελληνικής οικονομίας λίγο βελτιωμένες είναι σε σχέση με το 2019, ενώ δεν έχουν φθάσει τα προ κρίσης επίπεδα. 

Τα μέτρα που διαφημίζει η κυβέρνηση σε όλους του τομείς δεν είναι σχεδιασμένα για την ανάπτυξη, ή πολύ περισσότερο την μετασχηματισμό της ελληνικής οικονομίας, ή την προστασία από τις φυσικές καταστροφές (πχ από πλημμύρες, πυρκαγιές, λειψυδρία κλπ), αλλά με γνώμωνα την κατανομή των κονδυλίων σε φιλικά ιδιωτικά συμφέροντα (ακόμη και στην άμυνα) και την περαιτέρω διάχυση σε εκλογικές πελατείες. Η μετατροπή του μελλοντικού συμπεθέρου από μικρομεσαίο σε επιχειρηματία ολκής και της ΓΕΚ-ΤΕΡΝΑ σε εθνικό εργολάβο είναι ενδεικτικές.

Ο Μητσοτάκης συμπεριφέρεται ως ο κεντρικός πάτρωνας που χρησιμοποιεί το κράτος για να απομυζά την κοινωνία μέσω της υψηλής έμμεσης φορολόγησης και ακολούθως κατευθύνει τους πόρους με ατομικά και συλλογικά ρουσφέτια σε εκλογικές πελατείες και υποστηρικτές, που θα του εξασφαλίσουν την απρόσκοπτη παραμονή του στην εξουσία και την επανεκλογή. 

Την επταετία Μητσοτάκη η διεθνής θέση της χώρας δεν έχει βελτιωθεί, ενώ αντίθετα έχει συντελεσθεί υποχώρηση στις σχέσεις με την Τουρκία, η οποία σταδιακά επιβάλλει την αναθεωρητική της ατζέντα, δίχως να χρειαστεί καν να συγκρουστεί έστω στο διπλωματικό πεδίο. Στο κοινωνικό πεδίο η δημογραφική καθίζηση έφθασε στο χαμηλότερο σημείο, ενώ και στο μεταναστευτικό έχουν διπλασιαστεί οι άδειες παραμονής μεταναστών σε σχέση με την περίοδο Τσίπρα, παρά τις ακροδεξιές κορώνες του Θάνου Πλεύρη.

Μέσα στην αλαζονεία του, ο Μητσοτάκης έφερε τον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών ως αποκορύφωμα της διάλυσης του κοινωνικού ιστού και μαζί και των παραδόσεων της Δεξιάς. Η μείωση του κοινωνικού κράτους μέσω της ιδιωτικοποίησης της υγείας, της παιδείας, της ασφάλισης κλπ γίνεται πλέον αισθητή, με την υποβάθμιση των υπηρεσιών και την άνοδο του κόστους των υπηρεσιών. 

Στο πεδίο των θεσμών παραβίασε βασικές αρχές του Συντάγματος και δημοκρατικής λειτουργίας του πολιτεύματος, εγκαθιδρύοντας ουσιαστικά καθεστώς κοινοβουλευτικής δικτατορίας, αφού η πλειοψηφία του στην βουλή νομιμοποιεί όλες τις παραβιάσεις, η δικαιοσύνη συγκαλύπτει και τα ΜΜΕ λευκαίνουν όλα του τα σκάνδαλα. Στο ερώτημα γιατί αντέχει ακόμη η απάντηση είναι ότι ένα 25% της κοινωνίας είναι ευνοημένο – πάντα είναι – ενώ παράλληλα έχει κατακερματίσει το πολιτικό σύστημα – όχι βέβαια δίχως τα κόμματα και πολιτικοί παράγοντες να έχουν τις δικές τους τεράστιες ευθύνες. 

Οι παροχές

Στο τέλος της δεύτερης τετραετίας του ο Μητσοτάκης θυμήθηκε την ανάγκη αλλαγής του παραγωγικού μοντέλου, υποσχόμενος ότι στην επόμενη τετραετία θα επενδύσει στην βιομηχανία. Παράλληλα την περασμένη εβδομάδα ανακοίνωσε εν χορδαίς και οργάνοις την είσοδο δύο γαλλικών εταιρειών στην κοινοπραξία για την πόντιση του ενεργειακού καλωδίου σύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου, σε μία προσπάθεια να ξεπεράσει μέσω των διεθνών ιδιωτικών συμφερόντων την ενδοτικότητα έναντι της Τουρκίας. 

Θα υποσχεθεί και άλλα στην πορεία προς τις εκλογές ο Μητσοτάκης, τα οποία ελάχιστη σημασία έχουν και αποσκοπούν στο να δημιουργούν επικοινωνιακά ψευδογεγονότα που προβάλλουν υπέρμετρα και δίχως καμία κριτική τα φιλικά ΜΜΕ, ώστε να δικαιολογούν τα προαποφασισμένα ποσοστά που του δίνουν οι δημοσκοπήσεις και να συντηρούν την εντύπωση ότι είναι μέσα στο παιχνίδι των πολιτικών εξελίξεων της επόμενης ημέρας. 

Οι επικοινωνιακές πομφόλυγες πείθουν όσους είναι ήδη αποφασισμένοι και αναζητούν άλλοθι, ωστόσο υπάρχει ένα στοιχείο που συντηρεί τον Μητσοτάκη και είναι οι παροχές που θα ανακοινώσει στην ΔΕΘ. 

Οι αρχικές πληροφορίες έκαναν λόγο για 1,5 με 2 δισ. ευρώ και έχουν φθάσει, σύμφωνα με τις τελευταίες διαρροές να ξεπερνούν σε ορίζοντα εκλογών τα 2,5 δισ. ευρώ. Θα είναι κατανεμημένες ώστε να συντηρούν προσδοκία απολαβών σε συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες και να μετατραπούν σε ψήφο. Μία πρόσφατη δημοσκόπηση έδειξε ότι το 51% των πολιτών επινεύει στην επιδοματική πολιτική, θεωρώντας ότι είναι προς την σωστή κατεύθυνση αλλά χρειάζονται περισσότερα.

Δίχως αφήγημα

Προφανώς η ελληνική κοινωνία μετά από μία επταετία Μητσοτάκη έχει εγκαταλείψει τις προσδοκίες αξιοπρεπούς διαβίωσης και αρκείται σε pass και επιδόματα. Η ηθική αξιολόγηση απάδει, το ερώτημα είναι εάν η αίσθηση μειωμένων προσδοκιών, πασπαλισμένη με ψευτο-επιχειρήματα του είδους ότι “δεν υπάρχει εναλλακτική”, θα υπερισχύσει ώστε να του δώσει το πάνω από 25% που επιδιώκει στις πρώτες εκλογές και να εκβιάσει τις πολιτικές εξελίξεις. 

Είναι όμως εμφανές ότι ο Μητσοτάκης δεν διαθέτει αφήγημα για να διεκδικήσει νέα τετραετία. Ήδη έχει αρχίσει και προβάλλει “ποια κυβέρνηση θα διαχειριστεί την προεδρία της ΕΕ και θα ολοκληρώσει την διαπραγμάτευση για τον επόμενο κοινοτικό προϋπολογισμό”. Πρόκειται για παραλλαγή του ίδιου επιχειρήματος “Μητσοτάκης ή Τσίπρας”, “Μητσοτάκης ή Ανδρουλάκης” και εν τελεί “Μητσοτάκης ή χάος”.

Φυσικά και η ΕΛΑΣ και το ΠΑΣΟΚ και ο Αντώνης Σαμαράς, ή μία προσωπικότητα κοινής αποδοχής, μπορούν να διαχειριστούν καλύτερα τις τύχες της χώρας. Εξαρτάται από το πώς τίθεται το ερώτημα. Άλλωστε στο ξεκίνημά του, πριν του φιλοτεχνήσει το προφίλ ο θηριώδης επικοινωνιακός μηχανισμός, ο Κυριάκος προκαλούσε ειρωνικά σχόλια ακόμη και μέσα στο κόμμα του – και θλίψη μετά από κάθε αναμέτρηση στην Βουλή με τον Αλέξη Τσίπρα. 

Υπάρχει εναλλακτική; 

Όσο αληθεύει ότι ένα σύστημα δεν αποχωρεί από την σκηνή εάν δεν ολοκληρώσει τον κύκλο του και δεν ξετυλίξει την πολιτική του, άλλο τόσο ισχύει ότι χρειάζεται ένας νέος φορέας να κάνει την εμφάνισή του δημιουργώντας προσδοκίες και προοπτική. Όχι κατ’ ανάγκη πλειοψηφικός αλλά πάντως καινοτόμος. Υπ’ αυτή την έννοια λίγη σημασία έχει εάν το κόμμα Τσίπρα ή το υπό ίδρυση κόμμα Σαμαρά συγκεντρώνουν μεγαλύτερα ή μικρότερα ποσοστά στις παρούσες δημοσκοπήσεις.

Το σημαντικό είναι εάν κομίζουν κάτι νέο στην ευρύτερη πολιτική συνθήκη, έστω και εάν μοιάζουν για παραλλαγές του παλαιού.  Για τον Τσίπρα το στίγμα του είναι θολό καθώς πολιτεύεται με συγκυριακούς και δημοσκοπικούς όρους (πχ το ερώτημα εάν είναι αριστερό κόμμα η ΕΛΑΣ δεν έχει απαντηθεί πειστικά, αφού υιοθετεί θέσεις με γνώμωνα να εκφράσει ένα απροσδιόριστο κεντρώο κοινό). 

Ο Σαμαράς αφήνει την υπόσχεση μίας συνολικής επανατοποθέτησης της χώρας και της Δεξιάς παράταξης. Προς το παρόν το σύστημα Μητσοτάκη δεν μπορεί να τον αντιμετωπίσει. Αντί για πολιτική επιδίδεται σε τακτικισμούς, εάν όχι σε κουτσομπολιό και παρασκηνιακούς εκβιασμούς. Το εάν με την παρουσίαση της ιδρυτικής πράξης, του προγράμματος και των ανθρώπων που θα το στελεχώνουν, ο Σαμαράς θα δημιουργήσει εδραία πεποίθηση ότι θα ανοίξει έναν νέο κύκλο για την χώρα μετά την παρακμή Μητσοτάκη είναι ζητούμενο.  

Οι λεπτομέρειες της συμφωνίας δεν έχουν ακόμη δημοσιοποιηθεί στο σύνολό τους. Αυτό όμως που ήδη γνωρίζουμε αρκεί για να τη διαφοροποιήσει από τις συνήθεις συμφωνίες στρατιωτικής συνεργασίας. Η ρήτρα σύμφωνα με την οποία μια επίθεση εναντίον ενός μέλους αφορά και τα υπόλοιπα δύο εισάγει σαφώς τη λογική της συλλογικής άμυνας. Δεν πρόκειται βεβαίως για ένα νέο ΝΑΤΟ, αφού δεν υπάρχει, τουλάχιστον προς το παρόν, κοινή στρατιωτική διοίκηση ή μόνιμος μηχανισμός επιχειρησιακού σχεδιασμού. Υπάρχει όμως κάτι πολύ περισσότερο από μια απλή πολιτική διακήρυξη.

Η εξέλιξη αυτή δεν εμφανίστηκε από το πουθενά. Σαουδική Αραβία και Πακιστάν είχαν ήδη προχωρήσει σε διμερή συμφωνία αμοιβαίας άμυνας, ενώ η στρατιωτική συνεργασία μεταξύ των δύο κρατών είναι παλαιά και ιδιαίτερα στενή. Κατά τη διάρκεια της τρέχουσας σύγκρουσης με το Ιράν, το Πακιστάν έχει ήδη αναπτύξει στη Σαουδική Αραβία στρατιώτες, μαχητικά αεροσκάφη και συστήματα αεράμυνας. Η ένταξη της Τουρκίας μεταβάλλει επομένως την κλίμακα του εγχειρήματος.

Η συμφωνία αλλάζει τις γεωπολιτικές εξισώσεις

Και εδώ ακριβώς αρχίζει η στρατηγική διάσταση της συμφωνίας. Τα τρία κράτη διαθέτουν διαφορετικά αλλά εξαιρετικά συμπληρωματικά χαρακτηριστικά. Η Σαουδική Αραβία διαθέτει τεράστιους χρηματοδοτικούς πόρους και μεγάλη ενεργειακή ισχύ. Το Πακιστάν διαθέτει μεγάλες ένοπλες δυνάμεις, στρατιωτική εμπειρία και, κυρίως, πυρηνικό οπλοστάσιο. Η Τουρκία διαθέτει μεγάλη στρατιωτική ισχύ, αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία και μια εξωτερική πολιτική που χρησιμοποιεί όλο και περισσότερο τη στρατιωτική ισχύ ως εργαλείο γεωπολιτικής επέκτασης.

Αν αυτά τα στοιχεία αρχίσουν να λειτουργούν συνδυαστικά, τότε δημιουργείται μια νέα εξίσωση: σαουδαραβικά κεφάλαια, τουρκική αμυντική βιομηχανία και πακιστανική στρατιωτική ισχύς.

Το σημαντικότερο επομένως δεν είναι αν το νέο σχήμα συμφωνίας θα αποκτήσει αύριο κοινό επιτελείο. Είναι αν θα οδηγήσει σε κοινά εξοπλιστικά προγράμματα, ασκήσεις, ανταλλαγή πληροφοριών και σταδιακή επιχειρησιακή διαλειτουργικότητα. Αν συμβεί αυτό, η Τουρκία θα αποκτήσει μεγαλύτερη αγορά για τα οπλικά της συστήματα, πρόσβαση σε κεφάλαια και ένα ευρύτερο στρατηγικό βάθος από την Ανατολική Μεσόγειο έως τον Περσικό και τη Νότια Ασία.

Η μάχη για τους εμπορευματικούς διαδρόμους

Υπάρχει όμως και μια δεύτερη διάσταση. Η συμμαχία μπορεί να αποκτήσει σημασία και στη μάχη για τον έλεγχο των εμπορευματικών ροών μεταξύ Ασίας και Ευρώπης. Εδώ ιδιαίτερη σημασία έχει ο India-Middle East-Europe Economic Corridor (IMEC), ο οποίος σχεδιάστηκε για να συνδέσει την Ινδία με την Ευρώπη μέσω του Κόλπου, της Σαουδικής Αραβίας και της Ανατολικής Μεσογείου, παρακάμπτοντας την Τουρκία. Η Άγκυρα είχε αντιδράσει εξαρχής σε αυτόν τον σχεδιασμό συμφωνίας, ακριβώς επειδή θεωρεί ότι η γεωγραφική της θέση πρέπει να της εξασφαλίζει κεντρικό ρόλο στις ροές εμπορίου και ενέργειας μεταξύ Ανατολής και Δύσης.

Η προσέγγιση Τουρκίας και Σαουδικής Αραβίας μπορεί να δημιουργήσει εναλλακτικές διαδρομές από τον Κόλπο προς την Ευρώπη μέσω τουρκικού εδάφους, αποδυναμώνοντας έτσι τον αρχικό σχεδιασμό του IMEC. Το Πακιστάν, από την πλευρά του, έχει κάθε λόγο να αντιμετωπίζει με επιφύλαξη έναν ινδοκεντρικό διάδρομο που θα ενίσχυε τη στρατηγική θέση της Ινδίας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η νέα συμμαχία δημιουργήθηκε για να ακυρώσει τον IMEC. Υπάρχει όμως εμφανής σύγκλιση συμφερόντων: η Τουρκία δεν θέλει να παρακαμφθεί, το Πακιστάν δεν θέλει να ενισχυθεί γεωπολιτικά η Ινδία και η Σαουδική Αραβία αποκτά περισσότερες εναλλακτικές οδεύσεις προς την Ευρώπη.

Τι σημαίνει η συμφωνία για την Ελλάδα

Για την Ελλάδα το ζήτημα της συμφωνίας δεν είναι ότι αύριο θα εμφανιστούν πακιστανικά μαχητικά στο Αιγαίο. Μια τέτοια εκτίμηση θα ήταν υπερβολική. Ούτε είναι δεδομένο ότι η Σαουδική Αραβία θα εμπλεκόταν σε μια ελληνοτουρκική κρίση. Το Ριάντ διατηρεί σημαντικές σχέσεις με την Αθήνα και οι βασικές στρατηγικές του προτεραιότητες βρίσκονται στον Περσικό και στην Ερυθρά Θάλασσα.

Υπάρχει όμως ένα κρίσιμο ερώτημα: τι θεωρείται “επίθεση” εναντίον ενός από τα συμβαλλόμενα κράτη; Σε μια ελληνοτουρκική σύγκρουση είναι σχεδόν βέβαιο ότι τόσο η Αθήνα όσο και η Άγκυρα θα ισχυρίζονται ότι αμύνονται. Το ακριβές εύρος της ρήτρας συλλογικής άμυνας είναι επομένως σημαντικό.

Ακόμη σημαντικότερη όμως είναι η μακροπρόθεσμη διάσταση. Η Τουρκία επιχειρεί να μετατραπεί σε κεντρικό κόμβο στρατιωτικών, οικονομικών και πολιτικών σχέσεων. Αναπτύσσει βάσεις, εξάγει όπλα, συνδέει τρίτες χώρες με την αμυντική της βιομηχανία και ταυτόχρονα επιδιώκει να καταστεί απαραίτητη για τη διακίνηση ενέργειας και εμπορευμάτων. Για την Ελλάδα αυτό σημαίνει ότι η απειλή δεν είναι μόνο στρατιωτική. Αν η Άγκυρα κατορθώσει να επαναφέρει μέσω Σαουδικής Αραβίας τις μεγάλες εμπορευματικές ροές προς την Τουρκία, τότε θα ενισχύσει ακόμη περισσότερο τη γεωοικονομική της θέση και θα περιορίσει τη σημασία της Ανατολικής Μεσογείου ως εναλλακτικής πύλης προς την Ευρώπη.

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται να αναζητήσει μια συμμετρική “αντιτουρκική συμμαχία”. Χρειάζεται να δημιουργήσει το δικό της πλέγμα ισχύος. Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν εδώ οι σχέσεις με την Ινδία, η οποία αντιμετωπίζει το Πακιστάν ως βασικό στρατηγικό αντίπαλο, αλλά και με την Κύπρο και το Ισραήλ. Παράλληλα, η Ελλάδα πρέπει να διεκδικήσει ενεργό ρόλο στον IMEC. Η σύνδεση Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ανατολικής Μεσογείου-Ευρώπης μπορεί να δώσει στη χώρα σημαντικό γεωοικονομικό ρόλο μέσω της ναυτιλίας, των λιμανιών και των μεταφορικών της υποδομών.

Πάνω απ’ όλα όμως, χρειάζεται ισχυρή εγχώρια αμυντική βιομηχανία. Διότι η Τουρκία δεν αυξάνει την ισχύ της μόνο αγοράζοντας όπλα. Την αυξάνει κατασκευάζοντας όπλα, δημιουργώντας εξαγωγικές αγορές και μετατρέποντας τις αμυντικές της σχέσεις σε πολιτική επιρροή. Η νέα συμφωνία δεν αλλάζει από μόνη της την ισορροπία στο Αιγαίο. Μπορεί όμως να αποτελέσει ένα ακόμη βήμα στη στρατηγική αναβάθμιση της Τουρκίας, αυτή τη φορά όχι μόνο στρατιωτικά αλλά και ως προς τον έλεγχο των μεγάλων εμπορευματικών ροών. Και αυτό είναι το στοιχείο που θα πρέπει πρωτίστως να προβληματίσει την Αθήνα.

Η ίδια υπηρεσία υπολογίζει πως το 2030 οι καταναλώσεις θα υπερδιπλασιασθούν στα 945 TWh, οπότε θα απαιτείται το ισοδύναμο του 1,5 εκατομμυρίου βαρελιών ανά ημέρα για την κάλυψη των αναγκών. Το μέγεθος αντιστοιχεί στην μέση ημερήσια άντληση ενός μεσαίου παραγωγού αργού πετρελαίου, που αναλώνεται απλώς για την εκπαίδευση του λογισμικού και την δυνατότητά του να απαντά σε ερωτήσεις, αλλά τα υπάρχοντα δίκτυα δεν έχουν την δυνατότητα διαχείρισής του.

Ήδη παρατηρείται μία στροφή προς την δημιουργία Bitcoin για την χρηματοδότηση εγκαταστάσεων παραγωγής ενέργειας χαμηλών ρύπων για τα κέντρα δεδομένων Τεχνητής Νοημοσύνης (ΑΙ), όπου οι καινοτόμες εταιρείες αγωνίζονται με μανία, για ότι άλλοτε οι όμιλοι πετρελαιοειδών μάχονται λυσσαλέα σε πολέμους με στόχο την διασφάλιση των προσβάσεών τους στην ενέργεια.

Η ενεργειακή αδηφαγία της ΤΝ (ΑΙ)

Η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας (International Energy Agency-IEA) υπολογίζει ότι έως το 2030 οι ενεργειακές απαιτήσεις των κέντρων δεδομένων Τεχνητής Νοημοσύνης (ΑΙ) θα διπλασιασθούν φθάνοντας τα 100 GW. Οι νέες επενδύσεις σε υποδομές και μικροεπεξεργαστές θα εκτιναχθούν στα $3 τρισεκατομμύρια, ενώ κατά τους υπολογισμούς της υπηρεσίας οι ενεργειακές ανάγκες των κέντρων σε παγκόσμια κλίμακα θα κινηθούν στα 945 TWh.

Όμως η αύξηση της προσφοράς ενέργειας δεν συμβαδίζει με τα χρονοδιαγράμματα της ανάπτυξης των κέντρων δεδομένων Τεχνητής Νοημοσύνης (ΑΙ), πόσο μάλλον με τις συνολικές ανάγκες της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΑΙ). Ήδη ο χρόνος διασύνδεσης με τα υπάρχοντα δίκτυα υπερβαίνει την τετραετία, ενώ και οι ελλείψεις στην προσφορά μετασχηματιστών επιδεινώνονται, με παράλληλα ανάδυση στενωπών στους διαδρόμους τροφοδοσίας των κέντρων. Οι εταιρείες παραγωγής ενέργειας αγωνίζονται να ανταποκριθούν στις τεράστιες ανάγκες τροφοδοσίας των μεγάλων κέντρων, αντιμετωπίζοντας όμως μεγάλα προβλήματα.

Πάντως η Νορβηγία και η Φινλανδία – με μεγάλη παραγωγή ενέργειας από υδροηλεκτρικά έργα και πυρηνικές εγκαταστάσεις –
προσελκύουν το ενδιαφέρον των εταιρειών καινοτόμου τεχνολογίας, προβάλλοντας παράλληλα και τις μικρότερες ανάγκες ψύξης λόγω κλιματολογικών συνθηκών. Το κόστος του βιομηχανικού ηλεκτρικού ρεύματος ανέρχεται σε μόλις 5 cents ανά kWh, το δίκτυο αποδεικνύεται εξαιρετικά σταθερό, σε αντίθεση με τις ΗΠΑ όπου το δίκτυο ταλανίζεται από συχνές διακοπές (τις περισσότερες σε παγκόσμιο επίπεδο), ενώ προβάλλεται και το πλεονέκτημα των ανανεώσιμων πηγών.

Η ενέργεια που τροφοδοτεί την δημιουργία του Bitcoin μετατοπίζεται με εντονότερο ρυθμό προς την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΑΙ) και τα υψηλών αποδόσεων κέντρα δεδομένων, αναδεικνύοντας μία αντιπαράθεση μεταξύ δύο εκ των πλέον ενεργειακά αδηφάγων βιομηχανιών του πλανήτη. Με τα μεγάλα κέντρα δεδομένων να αγωνίζονται για την διασφάλιση ενέργειας, τα όρια μεταξύ της δημιουργίας κρυπτονομισμάτων και υποδομών Τεχνητής Νοημοσύνης (ΑΙ) αρχίζουν να εξαϋλώνονται.

Αγώνας Αποδοτικότητας

Η οικονομία του Bitcoin ευνοεί τους δημιουργούς του, όταν ελέγχουν το ενεργειακό τους πεπρωμένο και με δεδομένες τις τρέχουσες τρομακτικές δυσχέρειες, κάθε μονάδα εξοικονόμησης ενεργειακού κόστους μεταφράζεται σε περιθώριο κέρδους. Το κόστος δημιουργίας ενός Bitcoin στην Νορβηγία ανέρχεται σε $50.000 με προοπτική να μειωθεί στα $40.000, με την προσθήκη νέων μονάδων παραγωγής, ποσόν που αντιστοιχεί σε λιγότερο από το 50% του μέσου παγκόσμιου όρου.

Το ενεργειακό κόστος ανέρχεται σε 4,3 cents ανά kWh, συμπεριλαμβανομένων φόρων, τιμολόγησης δικτύων και συντήρησης. Σε αντιπαραβολή το κόστος για δύο από τους μεγαλύτερους δημιουργούς κρυπτονομισμάτων, τους RIOT PLATFORMS και MARATHON DIGITAL, ανέρχεται σε 7-10 cents ανά kWh ανάλογα με την περιφέρεια και την εταιρεία ηλεκτροδότησης.

Ο γνωστός οίκος μετρήσεων και υπολογισμού στατιστικών μεγεθών MCKINSEY GLOBAL, υπολογίζει σε παγκόσμιο επίπεδο δαπάνες για υποδομές Τεχνητής Νοημοσύνης (ΑΙ) της τάξης των $7 τρισεκατομμυρίων έως το 2030, συμπεριλαμβάνοντας περισσότερα από $5 τρισεκατομμύρια που δεσμεύονται άμεσα για εκπαίδευση και φόρτο λειτουργίας. Όμως το τεράστιο κύμα δαπανών κινδυνεύει να συγκρουσθεί με ένα τείχος ελλειμμάτων στην προσφορά ενέργειας, από την στιγμή που η βιομηχανία ανακαλύπτει πως οι υποδομές της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΑΙ) δεν συνιστούν ζήτημα κεφαλαίων, αλλά πρόβλημα προσβάσεων σε ενεργειακή ισχύ.

Η πραγματική εξίσωση ενέργειας

Για πρώτη φορά η ενέργεια που τροφοδοτεί την δημιουργία του Bitcoin και αναζητείται και από την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΑΙ) δεν αντικατοπτρίζει το παρελθόν, αλλά το μέλλον. Οι συσκέψεις των καινοτόμων ομίλων εστιάζονται και σε ενεργειακά θέματα με επίκεντρο τα υδροηλεκτρικά έργα αντί για κοιτάσματα πετρελαίου, τους μικρούς αρθρωτούς πυρηνικούς αντιδραστήρες αντί για τις γεννήτριες πετρελαίου, με συνέπεια τα διευθυντικά στελέχη να σκέπτονται, όπως τα ανάλογα των ενεργειακών ομίλων που αναπτύσσουν μονάδες παραγωγής.

Η ενέργεια συνιστά πλέον το απόλυτο αγαθό, όπως αποδεικνύει αρχικά το Bitcoin και αργότερα η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΑΙ), με έναν αδυσώπητο ανταγωνισμό για ηλεκτρόνια και κάθε σχεδιαστή αλυσσοδεσμών και αλγορίθμων να αποτελεί έναν έμπορο ενέργειας, μεταμφιεσμένο σε καινοτόμο της τεχνολογίας αιχμής. Όμως το πλεονέκτημα δεν εστιάζεται πλέον στην σχεδίαση αλγορίθμων, αλλά στην γεωγραφία και τις προσβάσεις στα ενεργειακά δίκτυα.

Η κινεζική διέξοδος

Η βιομηχανία της κατασκευής και λειτουργίας μεγάλων κέντρων δεδομένων διανύει φάση απογείωσης, από την στιγμή που οι εταιρείες καινοτόμου τεχνολογίας αγωνίζονται να αναπτύξουν τεράστια υπολογιστική ισχύ για να εξυπηρετήσουν τις ανάγκες των περίπλοκων λειτουργιών και της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΑΙ). Χιλιάδες κέντρα κατασκευάζονται ανά τον κόσμο, αλλά ορισμένες χώρες αναζητούν εναλλακτικές λύσεις χώρων εγκατάστασης και στρέφονται από τις επίγειες, στις υποβρύχιες.

Τον Μάϊο η Κίνα παρουσιάζει επίσημα το πρώτο υποβρύχιο κέντρο δεδομένων, τροφοδοτούμενο με αιολική ενέργεια, στις ακτές της Σαγκάης, με επένδυση $238 εκατομμυρίων, κατανάλωσης 24 MW. Το κέντρο στην περιοχή Lin-gang της Σαγκάης αναπτύσσεται από την HIGHCLOUD TECHNOLOGY και τον κρατικό οργανισμό κατασκευής τηλεπικοινωνιακών υποδομών, απέχοντας 15 χιλιόμετρα από τις ακτές, ποντισμένο σε βάθος 10 μέτρων, με την ενεργειακή τροφοδοσία του να διασφαλίζεται από συστάδα πλωτών ανεμογεννητριών. Κατασκευάζεται στην Ειδική Ζώνη Lin-gang που εντάσσεται στην Ζώνη Ελευθέρου Εμπορίου της Σαγκάης.

Οι ανάγκες ενεργειακής τροφοδοσίας του νέου κέντρου δεδομένων αποδεικνύονται λιγότερες από το ένα πέμπτο ενός ανάλογου δυναμικότητας σε επίγεια εγκατάσταση και εξυπηρετείται από ανανεώσιμες πηγές. Επιπλέον ψύχεται με φυσικό τρόπο λόγω της πόντισής σε σχετικά μικρό βάθος, μηδενίζοντας την ανάγκη υδροδότησης από τα επίγεια δίκτυα.

Σε συμβατικά επίγεια κέντρα δεδομένων η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας κατά 25% έως και 40% οφείλεται στις ανάγκες τροφοδοσίας του υδροδοτούμενου δικτύου αγωγών που περιβάλλει τους υπολογιστές του κέντρου, παρέχοντας ψύξη και αποτρέποντας την υπερθέρμανση. Η συγκεκριμένη μέθοδος συχνά προκαλεί τις αντιδράσεις των οργανώσεων προστασίας του περιβάλλοντος και των τοπικών κοινωνιών λόγω της υπερβολικής κατανάλωσης υδάτινων πόρων.

Η HIGHCLOUD TECHNOLOGY επισημαίνει ότι το νέο της εγχείρημα, βασίζεται κατά 95% στην τροφοδοσία του από ανανεώσιμες πηγές, με μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης κατά 22,8%, κατά 100% της ανάγκης χρήσης επίγειου χώρου και κατά 90% των απαιτήσεων υδροδότησης του δικτύου ψύξης.

Το 90% σε ΗΠΑ και Κίνα

Το Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο Ύδατος, Περιβάλλοντος και Υγείας του ΟΗΕ, εκτιμά πως τα κέντρα δεδομένων σε παγκόσμια κλίμακα θα αναλώνουν έως το 2030 9,3 τρισεκατομμύρια λίτρα, μέγεθος που αντιστοιχεί στις ανάγκες για πόσιμο νερό 1,3 δισεκατομμυρίου ανθρώπων. Κατά συνέπεια το πρόβλημα της υδροδότησης αναδεικνύεται σε ζωτικό για τους σχεδιαστές των κέντρων που αναγκάζονται να αναζητούν καινοτόμες εναλλακτικές λύσεις, για την ανάπτυξη και λειτουργία τους.

Η κινεζική κυβέρνηση υποστηρίζει σθεναρά την ανάπτυξη κέντρων δεδομένων με συγκεκριμένες πολιτικές επιλογές και χρηματοδοτήσεις, με τον ΟΗΕ να δημοσιεύει σε σχετική του αναφορά πως 32 χώρες φιλοξενούν κέντρα δεδομένων Τεχνητής Νοημοσύνης, αλλά σε ποσοστό ανώτερο του 90% του συνόλου, οι συγκεκριμένες εγκαταστάσεις εντοπίζονται στις ΗΠΑ και στη Κίνα. Οι δύο χώρες αποδύονται σε αγώνα δρόμου για να κατοχυρώσουν την δεσπόζουσα θέση τους στην αγορά της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΑΙ) και των περίπλοκων υπολογιστικών λειτουργιών.

Αν τα κέντρα δεδομένων των ΗΠΑ βασίζονται στα ορυκτά καύσιμα και ειδικά στο φυσικό αέριο για την κάλυψη των ενεργειακών τους αναγκών, η Κίνα επιταχύνει την μετάβαση προς τις ανανεώσιμες πηγές για τις ενεργειακές απαιτήσεις, μειώνοντας την εξάρτησή της από τα ορυκτά καύσιμα και αναβαθμίζοντας την ενεργειακή της ασφάλεια. Η HIGHCLOUD TECHNOLOGY εγκαινιάζει το πρώτο της υποβρύχιο κέντρο δεδομένων το 2023 στην τροπική νήσο Hainan, αλλά το αντίστοιχο του Lin-gang στην Σαγκάη, αποτελεί το πρώτο της που τροφοδοτείται από ανανεώσιμες πηγές. Στην πραγματικότητα η MICROSOFT αρχίζει να αναπτύσσει υποβρύχιο κέντρο δεδομένο το 2018 στις Ορκάδες νήσους (Orkney) της Σκωτίας, αλλά η πρόοδος εξελίσσεται υπερβολικά αργά.

Τα υποβρύχια και πλωτά κέντρα

Ο Dr Hanjiang Dong από το Πολυτεχνείο του Χόνγκ-Κονγκ εξηγεί πως η MICROSOFT στρέφει το βάρος της στην απόδειξη της αξιοπιστίας του υποβρύχιου εγχειρήματός της, ενώ η Κίνα προωθεί ταχύτατα την εμπορική ανάπτυξη, από την στιγμή που συνδυάζει ταχύτατα τις απαιτήσεις της αγοράς, την ναυπηγική μηχανολογία και την πολιτική υποστήριξη σε ένα αποκλειστικά εμπορικό πρόγραμμα.

Οι κίνδυνοι που συσχετίζονται με την ανάπτυξη υποβρύχιων κέντρων δεδομένων παραμένουν ακόμα ακαταγράφητοι, αν και επηρεάζουν λόγω ανόδου της περιβάλλουσας θερμοκρασίας τα θαλάσσια οικοσυστήματα. Όμως το πρόβλημα αφορά ιδιαίτερα περιορισμένο θαλάσσιο χώρο και οι ειδικοί του τομέα εμφανίζονται πεπεισμένοι για την απόλυτη διαχείρισή του κατά την λειτουργία των υποβρύχιων κέντρων.

Στην Ασία παρατηρείται αυξημένη κινητικότητα στην αναζήτηση εναλλακτικών λύσεων για την ανάπτυξη κέντρων δεδομένων, με την SAMSUNG HEAVY INDUSTRIES στην Νότιο Κορέα να προχωρεί σε μία νέα τεχνολογία για την δημιουργία πλωτών κέντρων δεδομένων σε πλοία. Η ναυπηγική εταιρεία ανήκει στον γνωστό όμιλο της SAMSUNG και πρόσφατα υπογράφει μία σύμβαση με την ελληνική ναυτιλιακή εταιρεία CAPITAL CLEAN ENERGY CARRIERS για την ναυπήγηση νέων πλωτών κέντρων δεδομένων.

Η SAMSUNG ήδη επιδεικνύει το πρωτότυπο υπό κλίμακα ενός πλωτού κέντρου δεδομένων κατανάλωσης 50 MW που λαμβάνει έγκριση από το Αμερικανικό Γραφείο Ναυτιλίας και τον γνωστό ασφαλιστικό οργανισμό LLOYD’S με σύστημα αυτό-αναπαραγόμενης ενέργειας ή με εξωτερική σύνδεση με επίγειο δίκτυο. Η εταιρεία πρόκειται να κινηθεί προς την κατασκευή κανονικών πρωτοτύπων για να διακριβώσει εάν το σχετικό της πρόγραμμα θα αποδειχθεί οικονομικά βιώσιμο.

Στην Ιαπωνία η HITACHI MITSUI O.S.K. LINES υπογράφουν πρόσφατα Μνημόνιο Κατανόησης (MOU) για την ανάπτυξη πλωτών συστημάτων για την στέγαση κέντρων δεδομένων Τεχνητής Νοημοσύνης (ΑΙ) με δυνατότητα αυτόνομης ενεργειακής λειτουργίας. Το πρότυπό τους διαφέρει από το αντίστοιχο της SAMSUNG ως προς το ότι βασίζεται σε μετασκευή ή μετατροπή ήδη υπαρχόντων πλοίων σε κέντρα δεδομένων, ενώ και στην συγκεκριμένη περίπτωση οι θαλάσσιοι υδάτινοι όγκοι αναμένεται να μειώσουν δραστικά τις ανάγκες υδροδότησης από επίγεια δίκτυα.

Ανανεώσιμες πηγές

Οι εταιρείες εμφανίζονται πλέον περισσότερο δημιουργικές στο θέμα της ανάπτυξης κέντρων δεδομένων με στόχο να μειώσουν το αποτύπωμά τους στο τοπικό περιβάλλον, από την στιγμή καταναλωτές και κυβερνήσεις αντιδρούν και καθυστερούν την ανάπτυξή τους. Οι εταιρικοί σχεδιασμοί στρέφονται αναγκαστικά στην αναζήτηση λύσεων, συνδυάζοντας ανανεώσιμες πηγές ενέργειας με δραστική μείωση των επίγειων χώρων και της χρήσης τοπικών δικτύων υδροδότησης.

Όσοι ελέγχουν χαμηλού κόστους ενέργεια από καθαρές πηγές και λύσεις αυτόνομης υδροδότησης θα κυριαρχήσουν στον επόμενο κύκλο, ενώ όσοι δεν τις διαθέτουν θα πιεσθούν προς το περιθώριο απλώς και μόνον λόγω των φυσικών νόμων. Η σημασία των συγκεκριμένων πλεονεκτημάτων διακρίνεται πλέον με μεγαλύτερη σαφήνεια, από την στιγμή που οι δαπάνες για την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΑΙ) επιταχύνονται στον τομέα της καινοτόμου τεχνολογίας.

Εταιρείες όπως η AMAZON, η NVIDIA, ή η META PLATFORMS, ωθούν ένα κύμα επενδύσεων εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων σε υποδομές Τεχνητής Νοημοσύνης (ΑΙ), αλλά κάθε νέα σύμβαση εκπαίδευσης, κάθε μηχανή συσχετισμών και κάθε μεγάλο κέντρο δεδομένων τελικά εξαρτάται αποκλειστικά από την πρόσβαση σε αξιόπιστη παροχή ενέργειας και απρόσκοπτη υδροδότηση.

Με τον καινοτόμο τεχνολογικό τομέα να ανακαλύπτει πως η ενέργεια εξελίσσεται σε ζωτική παράμετρο επιβίωσης, όπως και οι μικροεπεξεργαστές, ο έλεγχος χαμηλού κόστους μικρών ενεργειακών πηγών αναδύεται με την ιδιότητα ενός από τα πλέον πολύτιμα αγαθά της ψηφιακής οικονομίας.