Ενόψει των εκλογών της 27ης Οκτωβρίου, το επιτελείο του Νετανιάχου έχει τοποθετήσει διαφημιστικές πινακίδες με εικόνες διαφόρων ηγετών, μεταξύ των οποίων και ο Τούρκος πρόεδρος Ερντογάν, με τη λεζάντα: «Θέλουν να χάσει ο Νετανιάχου». Στην αφίσα, εκτός του Ερντογάν, είναι τα πρόσωπα του Ιρανού Ανώτατου Ηγέτη, Μοτζταμπά Χαμενεΐ, του επικεφαλής της Χεζμπολάχ, Ναΐμ Κασέμ και του δημάρχου της Νέας Υόρκης, Ζόραν Μαμντάνι!

Ο Ερντογάν έχει ασκήσει δριμεία κριτική στην ισραηλινή επίθεση στη Γάζα μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023. Οι σχέσεις έχουν επιδεινωθεί περαιτέρω εξαιτίας των επιθετικών ενεργειών του Ισραήλ για την αναχαίτιση στολίσκων ακτιβιστών από την Τουρκία, οι οποίοι επιχειρούν να μεταφέρουν βοήθεια στη Γάζα.

Όμως, σε αντίθεση με άλλες χώρες που έχει πλήξει ο Νετανιάχου, όπως το Ιράν, η Τουρκία διαθέτει ισχυρούς συμμάχους. Είναι μέλος του ΝΑΤΟ και ο Ερντογάν διατηρεί στενές σχέσεις με τον πρόεδρο Τραμπ, ενώ ο Αμερικανός πρέσβης στην Άγκυρα καταδίκασε τις ισραηλινές επιθέσεις.

Η σχέση της Τουρκίας με το Ισραήλ, ωστόσο, δεν είναι χωρίς σκαμπανεβάσματα. Η Τουρκία ήταν η πρώτη χώρα με μουσουλμανική πλειοψηφία που αναγνώρισε το Ισραήλ και οι δύο χώρες είχαν κάποτε σημαντικές εμπορικές σχέσεις, αν και η Τουρκία δήλωσε κατά τη διάρκεια του πολέμου στη Γάζα ότι θα διακόψει κάθε εμπορική δραστηριότητα με το Ισραήλ.

Ο Γιαΐρ Γκολάν, ηγέτης της κεντροαριστερής αντιπολίτευσης των Δημοκρατών, χαρακτήρισε την επίθεση στη Συρία «προκλητική και επικίνδυνη», προειδοποιώντας ότι «μας φέρνει πιο κοντά σε μια αντιπαράθεση με την Τουρκία και βαθαίνει το ρήγμα με τους συμμάχους μας, με κυριότερο τις Ηνωμένες Πολιτείες». «Για ακόμη μία φορά, η στρατιωτική ισχύς χρησιμοποιείται για πολιτικούς υπολογισμούς και, για ακόμη μία φορά, το Ισραήλ πληρώνει το τίμημα σε επίπεδο ασφάλειας», δήλωσε.

Καχυποψία απέναντι στον Ερντογάν

Ο Ερντογάν, ο οποίος έχει επιτρέψει σε ηγέτες της Χαμάς να ζουν στην Τουρκία, έχει επίσης πολλούς επικριτές στο Ισραήλ, πέρα από τον κύκλο του Νετανιάχου. Ο δεξιός ηγέτης της αντιπολίτευσης Ναφτάλι Μπένετ, πρώην πρωθυπουργός, κατηγόρησε νωρίτερα φέτος τον Νετανιάχου ότι αγνοεί «μια νέα τουρκική απειλή», εστιάζοντας αποκλειστικά στο Ιράν.

Η Γκαλία Λίντενστραους, ανώτερη ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας (INSS) με έδρα το Τελ Αβίβ, δήλωσε ότι η αδιάλλακτη ρητορική του Ερντογάν δεν συμβάλλει ιδιαίτερα στην άμβλυνση των ισραηλινών ανησυχιών. «Υπάρχουν επίσης ανησυχίες ότι, όπως η Τουρκία φιλοξενεί τη Χαμάς, μπορεί να επιτρέψει σε ένοπλες ομάδες να δραστηριοποιούνται μέσα στη Συρία, οι οποίες στο μέλλον θα μπορούσαν να αποτελέσουν απειλή για το Ισραήλ», είπε.

Ωστόσο, σημείωσε ότι το Ισραήλ, το οποίο έχει δημιουργήσει αυτό που αποκαλεί ζώνη ασφαλείας στη νότια Συρία, έχει γενικά αποδεχθεί τα τουρκικά συμφέροντα στον βορρά. «Βλέπουμε τον Νετανιάχου να χρησιμοποιεί το αντιτουρκικό χαρτί. Νομίζω ότι το βλέπει ως κάτι που ενδεχομένως μπορεί να συσπειρώσει τη βάση του γύρω του», δήλωσε η Λίντενστραους.

Ο Νετανιάχου αντιμετωπίζει κατηγορίες από την αντιπολίτευση ότι δεν έχει επιτύχει τους στόχους των πολυάριθμων πολέμων του, όπως η ανατροπή της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν ή η καταστροφή της Χαμάς, δήλωσε η Γκιουνούλ Τολ, υπεύθυνη του Middle East Institute στην Ουάσιγκτον.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, μολονότι ο Ερντογάν έχει πολλούς επικριτές, οποιαδήποτε πιο άμεση δράση εναντίον της Τουρκίας κινδυνεύει να κάνει τον Νετανιάχου να μοιάζει με «έναν απερίσκεπτο ηγέτη που θα έκανε τα πάντα για να παραμείνει στην εξουσία», δήλωσε η Τολ.
«Αν ξεπεράσει αυτό το όριο, νομίζω ότι πρέπει να καταλάβει πως δεν θα είναι καλό για τον ίδιο, διότι υπάρχει επίσης ο απρόβλεπτος παράγοντας Τραμπ και ο Νετανιάχου δεν μπορεί να υπολογίζει στην υποστήριξή του», είπε.

Η ίδια εκτίμησε ότι, απορρίπτοντας τις ισραηλινές κατηγορίες, χωρίς να απαντήσει με απειλές ή εξαγγελίες αντιποίνων, η Τουρκία επέλεξε να μην κλιμακώσει την ένταση. «Ο Ερντογάν, ως λαϊκιστής ηγέτης, θα μπορούσε απλώς να είχε ακολουθήσει το ρεύμα και να πει: “Θα επιτεθούμε, θα ανταποδώσουμε”, και όμως δεν το έκανε», είπε.

Η Συρία στη μέση

Τα τουρκικά συμφέροντα στη Συρία επικεντρώνονταν ιστορικά στην αποτροπή της εξάπλωσης της δράσης Κούρδων μαχητών στην Τουρκία. Όμως σήμερα προτεραιότητα της Τουρκίας είναι η αναζωογόνηση της συριακής οικονομίας, ώστε να μπορέσουν να επιστρέψουν οι πρόσφυγες, αλλά και η ενίσχυση ενός ισχυρού περιφερειακού συμμάχου, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα, η Κύπρος και το Ισραήλ αντιπαρατίθενται με την Τουρκία στην Ανατολική Μεσόγειο, δήλωσε η Τολ.

Η Τουρκία έχει στηρίξει έντονα τον Σύρο πρόεδρο Αχμέντ αλ-Σαράα. Για τη Συρία, η πρόκληση είναι να μην μετατραπεί σε πεδίο σύγκρουσης άλλων δυνάμεων, δήλωσε ο ακαδημαϊκός Μαχέρ Ταμράν, στη Δαμασκό. «Πρέπει να αξιοποιήσει την τουρκοϊσραηλινή αντιπαλότητα για να ανακτήσει τη συριακή κυριαρχία», είπε. Τόσο η Τουρκία όσο και το Ισραήλ «συμφωνούν ως προς τη σταθερότητα της Συρίας, αλλά διαφωνούν ως προς τον ορισμό της ίδιας της σταθερότητας».

Ο Άιζενκοτ περνά μπροστά στα γκάλοπ

Στο εσωτερικό του Ισραήλ, ο Γκαντί Άιζενκοτ και το νέο αντι-Νετανιάχου μπλοκ της ισραηλινής αντιπολίτευσης κερδίζουν έδαφος ενόψει των εκλογών της 27ης Οκτωβρίου, με το κόμμα Yashar να περνά για πρώτη φορά μπροστά από το Λικούντ του Νετανιάχου. Σύμφωνα με δημοσκόπηση του Channel 13, το Yashar θα εξασφάλιζε 26 έδρες εάν οι εκλογές διεξάγονταν σήμερα, καταλαμβάνοντας την πρώτη θέση στην Κνεσέτ. Ωστόσο, το αντιπολιτευτικό μπλοκ θα έμενε στις 59 έδρες, δύο λιγότερες από τις 61 που απαιτούνται για τον σχηματισμό κυβέρνησης.

Το μπλοκ του Νετανιάχου συγκεντρώνει 51 έδρες, ενώ τα αραβικά κόμματα Raam και Hadash-Ta’al αναμένεται να καταλάβουν συνολικά 10 έδρες, γεγονός που καθιστά κρίσιμη τη στάση τους για τον σχηματισμό κυβέρνησης. Το Λικούντ ενισχύεται στις 23 έδρες, ενώ το Together, το νέο κόμμα των πρώην πρωθυπουργών Ναφτάλι Μπένετ και Γιαΐρ Λαπίντ, ανεβαίνει στις 13 έδρες. Οι δύο πολιτικοί προχώρησαν τον Απρίλιο στη συγχώνευση των κομμάτων τους, επιδιώκοντας να δημιουργήσουν ισχυρό αντίπαλο πόλο απέναντι στον Νετανιάχου.

Την ίδια εικόνα καταγράφει και νέα δημοσκόπηση του KAN, επιβεβαιώνοντας τη δυναμική του Άιζενκοτ. Το νέο μπλοκ της αντιπολίτευσης, που έχει ως βασικό στόχο την απομάκρυνση του Νετανιάχου από την πρωθυπουργία, εμφανίζει σταθερή άνοδο τις τελευταίες εβδομάδες.

Στις 27 Οκτωβρίου οι εκλογές

Οι πρόωρες εκλογές στο Ισραήλ έχουν προγραμματιστεί για τις 27 Οκτωβρίου, μετά την απόφαση της Κνεσέτ να αυτοδιαλυθεί, την οποία στήριξε και ο ίδιος ο Νετανιάχου. Η δημοσκοπική εικόνα έρχεται σε μια ιδιαίτερα δύσκολη συγκυρία για τον πρωθυπουργό. Ο Νετανιάχου βρίσκεται αντιμέτωπος με τη μακρά δικαστική διαδικασία για υποθέσεις διαφθοράς, ενώ η δημοτικότητά του έχει επηρεαστεί και από την αδυναμία της κυβέρνησής του να αντιμετωπίσει την κρίση με τη στράτευση των υπερορθόδοξων Εβραίων.

Η εξαίρεση των Χαρεντίμ από τη στρατιωτική θητεία έχει εξελιχθεί σε μείζον πολιτικό ζήτημα, την ώρα που οι κοσμικοί έφεδροι επωμίζονται το μεγαλύτερο βάρος των πολεμικών επιχειρήσεων. Η ηγεσία του ισραηλινού στρατού έχει προειδοποιήσει μάλιστα για σοβαρή πίεση στις εφεδρικές δυνάμεις.

Η κατάσταση έχει επιβαρυνθεί περαιτέρω από τις παρατεταμένες πολεμικές επιχειρήσεις και τις σημαντικές απώλειες του ισραηλινού στρατού, ιδιαίτερα στο μέτωπο του νότιου Λιβάνου. Με τις εκλογές να πλησιάζουν, ο Άιζενκοτ επιχειρεί να εμφανιστεί ως ο βασικός αντίπαλος του Νετανιάχου. Οι αριθμοί, ωστόσο, δείχνουν ότι ακόμη και εάν το μπλοκ της αντιπολίτευσης επικρατήσει, η μάχη για τις 61 έδρες και τον σχηματισμό κυβέρνησης παραμένει ανοιχτή.

Να σημειωθεί ότι έχουν προηγηθεί διεθνή δημοσιεύματα για ανεπίσημο δίαυλο επικοινωνίας του Λευκού Οίκου και των Φρουρών, αν και οι τελευταίοι διέψευσαν ότι πραγματοποιείται κάθε επικοινωνία. Όμως, κουρδικές πηγές του Ιράκ υποστηρίζουν ότι μηνύματα πράγματι μεταφέρονται μεταξύ των δύο πλευρών, με κεντρικό πρόσωπο τον πρόεδρο της Περιφέρειας του Κουρδιστάν, Νετσιρβάν Μπαρζανί.

Πηγές προσκείμενες στην προεδρία της Περιφέρειας του Κουρδιστάν ανέφεραν στο Al Arabiya/Al Hadath ότι ο Μπαρζανί άρχισε να διαδραματίζει ρόλο μεσολαβητή μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν από τις αρχές Μαρτίου, λίγες ημέρες μετά την έναρξη των αεροπορικών επιδρομών της Ουάσινγκτον και του Ισραήλ κατά της Τεχεράνης.

Εκείνη την περίοδο, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η απευθείας επικοινωνία μεταξύ Αμερικανών και Ιρανών αξιωματούχων ήταν ιδιαίτερα δύσκολη. Ο πρόεδρος της Περιφέρειας του Κουρδιστάν φέρεται έκτοτε να έχει πραγματοποιήσει επαφές με υψηλόβαθμους αξιωματούχους τόσο των ΗΠΑ όσο και του Ιράν, με βασικό στόχο την αποκλιμάκωση της έντασης.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στις επαφές του Μπαρζανί με τον Ισμαΐλ Καανί, διοικητή της επίλεκτης Δύναμης Κουντς των Φρουρών της Επανάστασης. Σύμφωνα με τις πληροφορίες, οι δύο άνδρες συναντήθηκαν δύο φορές στη Βαγδάτη, μία τον Ιούλιο και μία στις αρχές Αυγούστου. Κατά τις συναντήσεις αυτές, ο Μπαρζανί φέρεται να μετέφερε ανεπίσημα μηνύματα μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης, στο πλαίσιο της προσπάθειας να περιοριστεί ο κίνδυνος περαιτέρω στρατιωτικής κλιμάκωσης. Οι συγκεκριμένες επαφές πραγματοποιούνται υπό καθεστώς μεγάλης μυστικότητας. Κουρδική πηγή υποστήριξε, μάλιστα, ότι η διαμεσολάβηση έχει συμβάλει και στον περιορισμό των ιρανικών επιθέσεων εναντίον στόχων στην Περιφέρεια του Κουρδιστάν.

Υπάρχουν αναφορές ότι στο σχέδιο εξαγοράς των Φρουρών λειτούργησε ο Μπαρζανί ως ένα είδος διαμεσολαβητή, αλλά δεν υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση ότι ο Κούρδος ηγέτης ανέλαβε τέτοιον ρόλο, πέραν των προσπαθειών αποκλιμάκωσης. Το βίντεο που παραθέτουμε στην αρχή ως επισυναπτόμενο σύνδεσμο αναφέρει ότι σχετικό ρόλο ανέλαβε ο στρατάρχης Μουνίρ, όχι ο Μπαρζανί.  Πάντως, ο ρόλος του Μπαρζανί δεν περιορίζεται, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, στις σχέσεις ΗΠΑ-Ιράν. Ο Κούρδος ηγέτης έχει αναλάβει παράλληλα διαμεσολαβητική προσπάθεια μεταξύ Βαγδάτης και Δαμασκού, η οποία φέρεται να έχει και την υποστήριξη της Ουάσινγκτον.

Στο μεταξύ το Ιράν ανέφερε πως δεν έχει σχέση με δύο επιθέσεις με δύο μη επανδρωμένα αεροσκάφη που σημειώθηκαν τη Δευτέρα εναντίον του ιδιωτικού γραφείου του πρωθυπουργού της Περιφέρειας του Κουρδιστάν και εγκαταστάσεων της υπηρεσίας ασφαλείας Parastin. Ιρακινή κουρδική πηγή εκτίμησε ότι η επίθεση ενδέχεται να επηρεάσει αρνητικά τον μεσολαβητικό ρόλο του Μπαρζανί και τις προσπάθειες διατήρησης των ανεπίσημων διαύλων μεταξύ των δύο αντιμαχόμενων πλευρών. Το timing που σημειώθηκε η επίθεση, εν μέσω των σχετικών αναφορών είναι άκρως χαρακτηριστικό…

Ιράν: Θα χάσετε και τον οικονομικό πόλεμο

Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί προειδοποίησε στις 20 Αυγούστου ότι η νέα εκστρατεία του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας, την οποία ο ίδιος αποκαλεί “Οικονομικό D-Day”, θα οδηγήσει την Ουάσιγκτον σε «νέα ήττα».

«Το λεγόμενο “Οικονομικό D-Day” αποτελεί αντιπερισπασμό από την ίδια την κρίση της Αμερικής: πρωτοφανές χρέος και εκρηκτική αύξηση του κόστους εξυπηρέτησης των τόκων», έγραψε ο Αραγτσί την Πέμπτη στο X. «Η επιμονή σε αποτυχημένες πολιτικές θα οδηγήσει μόνο σε νέα ήττα και θα ενισχύσει την εχθρότητα των Ιρανών», ανέφερε, προσθέτοντας ότι η αμερικανική «οικονομική τρομοκρατία» απειλεί την παγκόσμια οικονομία.

Την Τετάρτη, ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι εξαπολύει «οικονομικό πόλεμο και απομόνωση σε πρωτοφανή κλίμακα» εναντίον του Ιράν.
Όπως δήλωσε, η νέα εκστρατεία θα περιλαμβάνει «τη συντριπτικότερη οικονομική επιχείρηση που έχει επιβληθεί ποτέ εναντίον οποιασδήποτε χώρας» και θα προβλέπει αυστηρές οικονομικές κυρώσεις εναντίον κάθε κυβέρνησης ή οργανισμού που βοηθά την Τεχεράνη να παρακάμπτει τις αμερικανικές κυρώσεις.

Ο Τραμπ ανέφερε ως πρακτικές που θα τιμωρούνται το λαθρεμπόριο πετρελαίου, οι συμφωνίες ανταλλαγής νομισμάτων (swap lines), οι μεταφορές μετρητών, οι εταιρείες συναλλάγματος, τα νηολόγια πλοίων και οι εταιρείες-βιτρίνες. Ωστόσο δεν αναφέρθηκε συγκεκριμένα στα μέτρα και στις κυρώσεις που σκοπεύει να προωθήσει. Την περασμένη εβδομάδα ήδη ο αμερικανός υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ απειλούσε το Ιράν ότι θα αντιμετωπίσει οικονομική απομόνωση που «δεν είχε γνωρίσει ποτέ πριν ο κόσμος». Αν και οι εχθροπραξίες έχουν μειωθεί σε ένταση , η κατάσταση παραμένει τεταμένη στη Μέση Ανατολή έπειτα από σχεδόν έξι μήνες πολέμου.

Νέες επιθέσεις των Χούθι

Οι αντάρτες Χούθι της Υεμένης ανακοίνωσαν σήμερα ότι εξαπέλυσαν επιθέσεις με drones κατά του σαουδαραβικού αεροδρομίου Νατζράν και μιας εγκατάστασης της Aramco στην ίδια πόλη, κοντά στα σύνορα με την Υεμένη. Οι φιλοϊρανοί αντάρτες «διεξήγαγαν με επιτυχία δύο στρατιωτικές επιχειρήσεις χρησιμοποιώντας μη επανδρωμένα αεροσκάφη: η πρώτη στόχευσε μια ευαίσθητη σαουδαραβική τοποθεσία στο αεροδρόμιο Νατζράν και η δεύτερη στόχευσε τις εγκαταστάσεις της Aramco στο Νατζράν », δήλωσε ο στρατιωτικός εκπρόσωπός τους, Γιαχία Σαρί σε ανακοίνωση που ανήρτησε στο Telegram.

Δεν έχει υπάρξει μέχρι στιγμής επιβεβαίωση των επιθέσεων από τη σαουδαραβική πλευρά. Οι Χούθι έχουν πραγματοποιήσει πρόσφατα επιθέσεις κατά της Σαουδικής Αραβίας, με νεκρούς και τραυματίες, σε εγκαταστάσεις της Aramco, αλλά και κατά σαουδαραβικών δεξαμενόπλοιων στην Ερυθρά Θάλασσα.

Το αδιέξοδο

Ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ εναντίον του Ιράν, τον οποίο ο Τραμπ εξαπέλυσε τον Φεβρουάριο, έχει σε μεγάλο βαθμό περιέλθει σε αδιέξοδο, καθώς η Τεχεράνη εξακολουθεί να κρατά κλεινά τα Στενά του Ορμούζ, ενώ η Ουάσιγκτον διατηρεί ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών και των ακτών. Ωστόσο, ο Αμερικανός πρόεδρος δέχεται πιέσεις να τερματίσει το αδιέξοδο, καθώς η άνοδος του ενεργειακού κόστους που προκάλεσε το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ έχει πλήξει τον ίδιο και το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα στις δημοσκοπήσεις ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών.

Οι υψηλές τιμές του πετρελαίου έχουν επίσης προκαλέσει επικίνδυνη άνοδο των επιτοκίων των αμερικανικών κρατικών ομολόγων, καθιστώντας ακριβότερη την εξυπηρέτηση του αμερικανικού χρέους και διευρύνοντας περαιτέρω το ήδη διογκωμένο δημοσιονομικό έλλειμμα. Την Τρίτη, το ομοσπονδιακό χρέος των ΗΠΑ έφτασε σε επίπεδο-ρεκόρ, στα 40 τρισ. δολάρια. «Οι Ηνωμένες Πολιτείες βυθίζονται ολοένα βαθύτερα σε μια μαύρη τρύπα χρέους», έγραψε το CNN, χαρακτηρίζοντας την εξέλιξη «δυσοίωνο ορόσημο».

Με δεδομένα τη δυσαρέσκεια στην κοινή γνώμη και στην πολιτική σκηνή των ΗΠΑ για τον πόλεμο, καθώς και τη μείωση διαφόρων καίριων κατηγοριών πυρομαχικών στα αποθέματα των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων, ο Τραμπ, που αρέσκεται να προβάλει το προφίλ του απρόβλεπτου, μοιάζει τελευταία να έχει υιοθετήσει μάλλον στάση αναμονής σε στρατιωτικό επίπεδο.

Τί λένε Ιρανοί αξιωματούχοι

Ο Ιρανός υφυπουργός Εξωτερικών Καζέμ Γαριμπαμπαντί καταδίκασε επίσης τις δηλώσεις Τραμπ, γράφοντας στο X ότι η Ουάσιγκτον στράφηκε στον «οικονομικό πόλεμο» αφού απέτυχε να πετύχει τους στόχους της στρατιωτικά. «Ισχυρίζονται ότι το Ιράν βρίσκεται στα πρόθυρα της ήττας και κρέμεται από μια κλωστή, κι όμως παρακαλούν όλους τους συμμάχους τους να τους βοηθήσουν», ανέφερε ο Γαριμπαμπαντί.

«Το πρόβλημα είναι οι λανθασμένοι υπολογισμοί τους. Κάθε φορά που προσπαθούν να τους καλύψουν, καταλήγουν να δημιουργούν μια ακόμη μεγαλύτερη αποτυχία για τους ίδιους», πρόσθεσε. «Ο στρατιωτικός πόλεμος απέτυχε να πετύχει τους στόχους του και τώρα ονόμασαν την επόμενη αποτυχία τους “οικονομικό πόλεμο”.»

Ο Μεχντάντ Σεπαχβάντ, πρώην οικονομικός σύμβουλος της Κεντρικής Τράπεζας του Ιράν, δήλωσε στο CNBC ότι, αν και τέτοιου είδους κυρώσεις πλήττουν το Ιράν, η χώρα έχει αποδείξει ότι μπορεί να αντέχει και να αντιστέκεται στις πιέσεις. Το Ιράν είναι μια μεγάλη χώρα με τεράστιους φυσικούς πόρους και έχει προσαρμοστεί επί δεκαετίες στη ζωή υπό ένα αυστηρό καθεστώς αμερικανικών κυρώσεων.

«Παρά τον υψηλό πληθωρισμό και τις συνθήκες ύφεσης, τα καταστήματα εξακολουθούν να είναι γεμάτα τρόφιμα και βασικά αγαθά και δεν υπάρχει ένδειξη μαζικών αγορών πανικού», δήλωσε ο Σεπαχβάντ. Κατέληξε ότι οι αναλυτές θα πρέπει να είναι «λίγο πιο προσεκτικοί» απέναντι στην άποψη ότι η ιρανική οικονομία βρίσκεται στα πρόθυρα της κατάρρευσης.

Οι βαλλιστικοί πύραυλοι του Ιράν

Αφού δέχτηκε την επίθεση που εξαπέλυσαν από κοινού οι ΗΠΑ και το Ισραήλ την 28η Φεβρουαρίου, η Τεχεράνη ανταπέδωσε βάζοντας στο στόχαστρο κράτη της περιοχής, συμμάχους της Ουάσιγκτον, κατόπιν κλείνοντας το στενό του Ορμούζ, θαλάσσια οδό καίριας σημασίας για το παγκόσμιο εμπόριο υδρογονανθράκων. Η Ουάσινγκτον ανταπάντησε επιβάλλοντας αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια στον Κόλπο.

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα κατηγόρησαν προχθές Τρίτη το Ιράν ότι εκτόξευσε δυο βαλλιστικούς πυραύλους εναντίον τους, που έπεσαν στη θάλασσα, στοχοποιώντας τη «διεθνή ναυσιπλοΐα». Το ιρανικό ΥΠΕΞ το διέψευσε, “απέρριψε” την κατηγορία. Αντιδρώντας, η διπλωματία των ΗΑΕ ανακοίνωσε ότι αναστέλλονται μέχρι νεοτέρας όλες «οι εμπορικές ανταλλαγές και οι χρηματοοικονομικές συναλλαγές» με το Ιράν.

Από την άλλη, «οποιαδήποτε βοήθεια ή διευκόλυνση παρέχεται στον επιτιθέμενο αμερικανικό στρατό ισοδυναμεί με συμμετοχή στις αμερικανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις», διεμήνυσε, απευθυνόμενος στις χώρες του Κόλπου, ο επικεφαλής των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων στρατηγός Αλί Αμπντουλαχί, κατά το πρακτορείο MEHR.

Οι δυο χώρες, τις οποίες χωρίζει το στενό του Ορμούζ, έχουν ιστορικούς και πολιτιστικούς δεσμούς. Μέχρι να ξεσπάσει ο πόλεμος, τα ΗΑΕ θεωρούνταν σημαντικός εμπορικός εταίρος του Ιράν, που υφίσταται εκτενείς αμερικανικές κυρώσεις. Τα διπλωματικά εγχειρήματα μοιάζουν να παραμένουν σε αδιέξοδο. «Δεν διεξάγονται αυτή τη στιγμή ούτε συζητήσεις, ούτε συνομιλίες, ούτε προγραμματίζονται, με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν», τόνιζε προχθές ο αμερικανός πρόεδρος Τραμπ.

“Ξένη ανάμιξη”

Σύμφωνα με πηγή του Γαλλικού Πρακτορείου στην Ουάσιγκτον, οι επαφές έχουν πλέον ανασταλεί κι ο Τραμπ απαίτησε από τους συνεργάτες του να μην συνεχίσουν τον διάλογο με την Τεχεράνη όσο δεν προσεγγίζει τις αμερικανικές θέσεις. Η άλλη πλευρά δεν μοιάζει διατεθειμένη να εκπέμψει κανένα μήνυμα προς αυτή την κατεύθυνση. Ο ιρανός επικεφαλής διαπραγματευτής Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ επέμενε προχθές πως το στενό του Ορμούζ δεν πρόκειται να ανοίξει όσο η αμερικανική κυβέρνηση δεν εφαρμόζει τις δεσμεύσεις που ανέλαβε με το μνημόνιο κατανόησης του Ισλαμαμπάντ, που υπογράφτηκε από τους προέδρους των δυο χωρών τον Ιούνιο.

«Οι Αμερικανοί νομίζουν πως αν πιέσουν πιο δυνατά το Ιράν θα αποσπάσουν παραχωρήσεις που δεν συμπεριλαμβάνονταν ποτέ στη συμφωνία», σχολίασε μέσω X, αλλά η κυβέρνηση του προέδρου Τραμπ, την οποία χαρακτήρισε «μπουλούκι παλιάτσων», δεν μπορεί να βγάλει «λαγό από το καπέλο», συμπλήρωσε.Η καταρχήν συμφωνία, που προέβλεπε κατάπαυση του πυρός για 60 ημέρες και διαπραγματεύσεις ενόψει λύσης με διάρκεια, έγινε κομματάκια όταν ξανάρχισαν οι εχθροπραξίες τον Ιούλιο.

Ο Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ, ο οποίος χθες επισκέφτηκε τη Βαγδάτη, στηλίτευσε εξάλλου την «ξένη ανάμιξη, τη στιγμή που η αμερικανική κυβέρνηση πιέζει αυτήν του Ιράκ να αφοπλίσει ισχυρές ιρακινές ένοπλες οργανώσεις προσκείμενες στην Τεχεράνη, και κάλεσε να υπάρξει περιφερειακή ενίσχυση». Παράλληλα, το Ιράν και το Ομάν, στις δυο πλευρές του στενού του Ορμούζ, συζητούν εδώ κι εβδομάδες για τη μελλοντική διαχείριση της θαλάσσιας οδού.

Η Ισλαμική Δημοκρατία, η οποία στοχοποιεί πλοία που προσπαθούν να διασχίσουν το στενό χωρίς να ζητήσουν την άδεια της, εννοεί να προχωρήσει στην επιβολή τελών για παρεχόμενες υπηρεσίες στο στενό, κάτι που έχουν απορρίψει κατηγορηματικά οι ΗΠΑ και κάποιες πετρελαιοεξαγωγικές μοναρχίες στην περιοχή.

Ο μυστικός θαλάσσιος διάδρομος

Ο αμερικανικός στρατός έχει δημιουργήσει αθόρυβα έναν θαλάσσιο διάδρομο μέσω των Στενών του Ορμούζ, με στόχο τη μεταφορά εκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου καθημερινά από τον Περσικό Κόλπο προς τη διεθνή αγορά, σύμφωνα με δύο Αμερικανούς αξιωματούχους που μίλησαν στο Axios. Η επιχείρηση βρίσκεται σε εξέλιξη εδώ και αρκετές εβδομάδες και η Ουάσινγκτον τη θεωρεί σημαντική επιτυχία, την ώρα που οι διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη παραμένουν ουσιαστικά ανύπαρκτες και το αδιέξοδο εξακολουθεί να υφίσταται.

Όπως ανέφεραν οι Αμερικανοί αξιωματούχοι, κάθε βράδυ περίπου 15 έως 20 πετρελαιοφόρα διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, ακολουθώντας έναν νότιο θαλάσσιο δίαυλο που κινείται κατά μήκος των ακτών του Ομάν. Με τον τρόπο αυτό, περίπου 10 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως – ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο ήμισυ του όγκου που διακινούνταν πριν από τον πόλεμο – μεταφέρονται εκτός των Στενών και διοχετεύονται στις διεθνείς αγορές ενέργειας.

Η αμερικανική επιχείρηση αντιμετωπίζει μία από τις πιο σοβαρές επιπτώσεις του πολέμου: τη διατάραξη των προμηθειών πετρελαίου, η οποία είχε οδηγήσει σε απότομη άνοδο των διεθνών τιμών του αργού. Παρότι οι ποσότητες πετρελαίου που εξέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν χαμηλότερες σε σχέση με την προπολεμική περίοδο, οι Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι η επιχείρηση έχει ήδη αισθητή επίδραση στη διαθεσιμότητα πετρελαίου στις διεθνείς αγορές.

Η επιχείρηση δεν περιορίζεται μόνο στη συνοδεία πετρελαιοφόρων που μεταφέρουν ήδη φορτία. Ο αμερικανικός στρατός βοηθά επίσης άδεια πετρελαιοφόρα να εισέλθουν στον Περσικό Κόλπο από την Αραβική Θάλασσα μέσω των Στενών, να παραλάβουν πετρέλαιο από χώρες της περιοχής και στη συνέχεια να εξέλθουν ξανά προς τη διεθνή ναυσιπλοΐα. Οι πλήρεις λεπτομέρειες της επιχείρησης δεν είχαν γίνει γνωστές μέχρι σήμερα.

«Ελέγχουμε τη νότια λωρίδα των Στενών του Ορμούζ εδώ και δύο μήνες. Οι Φρουροί της Επανάστασης μπορεί να προκαλούν προβλήματα, αλλά δεν ελέγχουν τα Στενά. Εμείς τα ελέγχουμε», δήλωσε ένας από τους Αμερικανούς αξιωματούχους που έχει άμεση γνώση της επιχείρησης.

Η ειδική δύναμη που επιβλέπει την επιχείρηση στον Ορμούζ διοικείται από το αρχηγείο του αμερικανικού στρατού στο Φορτ Μπραγκ της Βόρειας Καρολίνας. Η ομάδα συντονίζεται με τους περιφερειακούς εταίρους των ΗΠΑ στον Κόλπο και καταρτίζει καθημερινά λίστες με τα πλοία που εξέρχονται από τον Περσικό Κόλπο μέσω των Στενών προς την Αραβική Θάλασσα. Παράλληλα, καταγράφονται τα μισθωμένα άδεια πετρελαιοφόρα που ταξιδεύουν από την Αραβική Θάλασσα μέσω των Στενών προς τα λιμάνια των χωρών του Κόλπου, ώστε να παραλάβουν νέα φορτία πετρελαίου.

Κάθε βράδυ τα πλοία κινούνται οργανωμένα: μία μεγάλη γραμμή εξόδου σε συγκεκριμένο χρονικό παράθυρο και μία ξεχωριστή γραμμή εισόδου σε άλλο χρονικό διάστημα. Στη συνέχεια διέρχονται από τον νότιο θαλάσσιο διάδρομο ακολουθώντας τις οδηγίες του αμερικανικού στρατού. Η αμερικανική Πολεμική Αεροπορία έχει αναπτύξει, επίσης, μαχητικά αεροσκάφη για την προστασία των πλοίων από πιθανές επιθέσεις με ιρανικούς πυραύλους κρουζ και μη επανδρωμένα αεροσκάφη.

Σύμφωνα με τους Αμερικανούς αξιωματούχους, η επιχείρηση κατέστη δυνατή μετά την πρόσφατη δίμηνη εκστρατεία της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ (CENTCOM), η οποία υποβάθμισε σημαντικά τα συστήματα ραντάρ και θαλάσσιας επιτήρησης του Ιράν. Οι ιρανικές δυνάμεις έχουν, πλέον, περιορισμένη εικόνα της ναυτικής κίνησης στον νότιο διάδρομο των Στενών.

Η επιτήρηση βασίζεται σε λίγα ραντάρ που κατάφεραν να επαναφέρουν σε λειτουργία, καθώς και σε «παρατηρητές» που βρίσκονται σε μικρά ταχύπλοα των Φρουρών της Επανάστασης. Επειδή, σύμφωνα με τις αμερικανικές εκτιμήσεις, οι Ιρανοί είναι σε μεγάλο βαθμό «τυφλοί», εκτοξεύουν drones και πυραύλους κρουζ προς γενικές περιοχές όπου εκτιμούν ότι μπορεί να κινούνται πλοία.

Ορισμένα πλοία έχουν πληγεί από τις ιρανικές επιθέσεις, ωστόσο πολλές από αυτές αποτράπηκαν από τον αμερικανικό στρατό. Μόνο αυτή την εβδομάδα, οι αμερικανικές δυνάμεις κατέρριψαν οκτώ ιρανικά drones και δύο πυραύλους κρουζ, σύμφωνα με έναν από τους αξιωματούχους.

Συνεχίζονται οι εξαγωγές πετρελαίου

Οι Αμερικανοί αξιωματούχοι αναφέρουν ότι τις τελευταίες δύο εβδομάδες 15 έως 20 πετρελαιοφόρα διέρχονταν κάθε βράδυ από τα Στενά του Ορμούζ μέσω του νότιου διαδρόμου, διατηρώντας τις εξαγωγές πετρελαίου σε λειτουργία. Οι μέσες ημερήσιες εξαγωγές αυξάνονται και πλέον πλησιάζουν τα 10 εκατομμύρια βαρέλια. Μάλιστα ορισμένες νύχτες, μάλιστα, η ποσότητα πετρελαίου που μεταφέρθηκε έξω από τον Κόλπο έφτασε τα 15 έως 20 εκατομμύρια βαρέλια.

Όπως αναφέρθηκε, μία νύχτα αυτή την εβδομάδα είχαν προγραμματιστεί περισσότερα από 20 πλοία να εισέλθουν και να εξέλθουν από τα Στενά μέσω της νότιας λωρίδας, με περίπου 15 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου να μπορούν να μεταφερθούν προς τις διεθνείς αγορές.

Από την πλευρά του ο  Τραμπ δήλωσε στο Axios ότι «τεράστια ποσότητα πετρελαίου βγαίνει από τα Στενά του Ορμούζ», προσθέτοντας ότι οι ΗΠΑ δεν διαπραγματεύονται αυτή τη στιγμή με το Ιράν. «Χάνουν χρόνο. Είναι χάσιμο χρόνου να διαπραγματεύεσαι μαζί τους», είπε χαρακτηριστικά. Ο Αμερικανός πρόεδρος πρόσθεσε ότι «οι Ιρανοί έχουν ακόμη κάποια δύναμη να πολεμήσουν, αλλά συνολικά είναι σκιά του εαυτού τους».

Υποστήριζε κομμουνιστικές και αναρχικές ιδέες, ενώ είχε συμμετάσχει στην οργάνωση της άμυνας της εβραϊκής κοινότητας ενάντια στα πογκρόμ πριν από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και την εποχή του ρωσικού εμφυλίου πολέμου στην Ουκρανία. Αργότερα, είχε υπηρετήσει στη Γαλλική Λεγεώνα των Ξένων. Όπως αποδείχθηκε, ο Schwartzbard ήταν ο ίδιος τραγικό θύμα των πογκρόμ των Ουκρανών εθνικιστών, καθώς στη διάρκειά τους είχε χάσει ολόκληρη σχεδόν την οικογένειά του. Ως εκ τούτου, η πράξη του είχε και προσωπικά κίνητρα αντεκδίκησης.

Η δίκη του, που ξεκίνησε στο Παρίσι, το φθινόπωρο του 1927, έλαβε μεγάλες διαστάσεις, και τράβηξε τα φώτα της δημοσιότητας. Στην πορεία των ακροάσεων, ως κεντρικό ζήτημα της δικαστικής διαδικασίας αναδείχθηκε όχι το προσωπικό δράμα του εκτελεστή, αλλά η εν γένει απόδοση πολιτικών και ποινικών ευθυνών για τα πογκρόμ των κρίσιμων ετών 1918-1920. Για την τροπή που πήρε η δίκη συνέβαλε το γεγονός ότι ως μάρτυρες υπεράσπισης κατέθεσαν Εβραίοι που επέζησαν των μαζικών δολοφονιών και διώξεων σε χωριά και πόλεις της Ουκρανίας.

Επιπλέον, την αλληλεγγύη τους προς τον κατηγορούμενο εξέφρασαν δημοσίως εβραϊκές οργανώσεις αλλά και πολλοί διανοούμενοι και επιστήμονες. Ανάμεσά τους βρίσκουμε και “βαριά” ονόματα, όπως ο φιλόσοφος Ανρί Μπεργκσόν, ο ζωγράφος Μαρκ Σαγκάλ, οι συγγραφείς Ρομέν Ρολάν, Ανρί Μπαρμπύς, Μαξίμ Γκόρκι και Βικτώρ Μαργκερίτ, καθώς και οι φυσικοί Άλμπερτ Αϊνστάιν και Πολ Λανζεβέν.

Ο συνήγορος υπεράσπισης Henri Torres (κομμουνιστής κατά το Μεσοπόλεμο, γκωλικός στη συνέχεια) προσπάθησε να αποδείξει ότι ο Schwartzbard δεν διέπραξε ένα συνηθισμένο έγκλημα, αλλά εκδικήθηκε τον πολιτικό και στρατιωτικό ηγέτη αυτών που διενήργησαν τα πογκρόμ. Αυτή η τακτική αλλά και ο θόρυβος που δημιουργήθηκε απέδωσαν, και τελικά, οι ένορκοι αθώωσαν πανηγυρικά τον Schwartzbard, κρίνοντας ότι ορθώς εκτέλεσε τον Πετλιούρα, ως υπεύθυνο για τα πογκρόμ κατά των Εβραίων της Ουκρανίας.

Αντιεβραϊκά πογκρόμ

Τα αντιεβραϊκά πογκρόμ ήταν αρκετά συνηθισμένα στην Εβραϊκή Ζώνη Εγκατάστασης (Pale of Settlement, στα ρωσικά черта оседлости) της τσαρικής Ρωσίας. Η Ζώνη συστάθηκε το 1792 από τη Μεγάλη Αικατερίνη, μετά τον πρώτο διαμελισμό της Πολωνίας και περιλάμβανε ολόκληρη την έκταση των σημερινών κρατών της Λευκορωσίας και της Μολδαβίας, το μεγαλύτερο τμήμα της Ουκρανίας, την κεντρική και ανατολική Πολωνία, τμήμα της Λιθουανίας και τις δυτικές περιοχές της Ρωσίας. Σκοπός του μέτρου, που τελικά ίσχυσε μέχρι το 1917, ήταν η ώθηση των Εβραίων να εγκατασταθούν στις νότιες περιοχές της Νέας Ρωσίας, βορείως των ακτών της Μαύρης Θάλασσας. Σύμφωνα με το περιοριστικό πλαίσιο που νομοθετήθηκε, οι Εβραίοι δεν επιτρεπόταν να μετακινηθούν ανατολικότερα με εξαίρεση περιοχές της Σιβηρίας.

Σε αυτό το σημείο αξίζει να αναφερθεί ένα γεγονός, το οποίο, μάλλον, δεν είναι ευρέως γνωστό. Το πρώτο αντιεβραϊκό πογκρόμ στη Ρωσική Αυτοκρατορία διενεργήθηκε στην Οδησσό τον Ιούνιο 1821, με πρωτοβουλία των Ελλήνων της πόλης! Σε αυτό το –σημαντικότερο τότε– λιμάνι της αυτοκρατορίας, που μετρούσε λίγες δεκαετίες ύπαρξης, Έλληνες και Εβραίοι είχαν από 10% συμμετοχή στην πολυεθνική σύνθεση του πληθυσμού της πόλης. Μεταξύ τους ο οικονομικός ανταγωνισμός για τον έλεγχο του εμπορίου, και κυρίως του σίτου, ήταν σφοδρός.

Το πογκρόμ υποκινήθηκε από την φρικτή είδηση που έφεραν ταξιδιώτες Έλληνες από την Κωνσταντινούπολη, πως, μετά τον απαγχονισμό του Πατριάρχη Γρηγορίου Ε΄, τρεις Εβραίοι –έχουν καταγραφεί και τα ονόματά τους– αγόρασαν τη σωρό του για να τη διαπομπεύσει ο εβραϊκός όχλος, όπως και έγινε. Τελικώς, η σωρός, που βρέθηκε στη θάλασσα από Έλληνα καπετάνιο, μεταφέρθηκε στην Οδησσό. Την ημέρα της κηδείας, καθώς περνούσε η πομπή στους δρόμους της πόλης, η φήμη λέει ότι Εβραίοι δεν έβγαλαν τα καπέλα τους, και αυτό αποτέλεσε την αφορμή της επίθεσης, στην οποία συμμετείχαν επίσης Κοζάκοι και στρατιώτες. Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία, το τραγικό αποτέλεσμα των επιθέσεων ήταν η δολοφονία 17 Εβραίων και ο τραυματισμός περισσοτέρων από 60. Η αντιπαλότητα μεταξύ των δύο κοινοτήτων κράτησε ολόκληρο τον 19ο αιώνα, με αρκετές φάσεις έξαρσης.

Το ιστορικό των πογκρόμ

Αν και τα πογκρόμ είχαν αυξηθεί στο μεταίχμιο του 19ου με τον 20ο αιώνα, λόγω και της αντιδραστικής πολιτικής του τσάρου Νικολάου Β΄, μετά τις επαναστάσεις του 1917 και κυρίως κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου, εξαπλώθηκαν ραγδαία. Ασφαλώς, ήταν μια περίοδος κατά την οποία επικράτησε το απόλυτο χάος, με πολλούς αντιμαχόμενους στρατούς ταυτόχρονα, και η αναρχία που επικράτησε οδηγούσε σε πράξεις απίστευτης βαρβαρότητας, ιδιαίτερα μεταξύ του άμαχου πληθυσμού. Σε αυτό το περιβάλλον του τρόμου και της βίας, ο εβραϊκός πληθυσμός θα υποστεί μεμονωμένες αλλά και μαζικές διώξεις.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχει συγκεντρώσει η σύγχρονη ιστορική έρευνα, κατά τη διάρκεια του ρωσικού εμφυλίου πολέμου, υπήρξαν 887 περιπτώσεις που μπορεί να χαρακτηριστούν ως πογκρόμ. Από αυτές, οι 307 (το 25%) αποδίδονται στους “Πράσινους”, δηλαδή σε διαφόρους ημιανεξάρτητους στρατούς, με επικεφαλής Αταμάνους, που συχνά άλλαζαν πολιτικά στρατόπεδα. Ένας από αυτούς ήταν για παράδειγμα ο Γκριγκόριεφ που νίκησε το ελληνικό εκστρατευτικό σώμα στην Οδησσό.

Στους Λευκοφρουρούς (όπως οι στρατοί του Βράγγελ ή του Ντενίκιν) καταλογίζονται 213 ενέργειες (17%). Πρέπει, ωστόσο, να σημειωθεί ότι δεν ήταν λίγοι οι Εβραίοι που πολέμησαν μέσα από τις γραμμές των Λευκών, κυρίως από τα ανώτερα κοινωνικά στρώματα. Το μικρότερο ποσοστό αντιεβραϊκών πογκρόμ αποδίδεται στις μονάδες του Κόκκινου Στρατού, 106 (8,5%). Τα σοβαρότερα από αυτά καταγράφονται την άνοιξη του 1918, καθώς ο Κόκκινος Στρατός υποχωρούσε από την Ουκρανία υπό την πίεση των Γερμανών.

Ουκρανοί εθνικιστές κατά Εβραίων

Η πλειοψηφία των αντιεβραϊκών πογκρόμ διαπράχθηκε, ωστόσο, από τον στρατό του Πετλιούρα, 493 ενέργειες (40%). Βασικός λόγος αυτής της συμπεριφοράς ήταν η διαχρονική εχθρότητα του ουκρανικού αγροτικού πληθυσμού αλλά και στρωμάτων της πόλης προς το πολυπληθές εβραϊκό στοιχείο, που είχε αναλογικά ισχυρότερη οικονομική θέση. Σε αυτά τα αρνητικά αισθήματα, προστέθηκε και η αναμφίβολα στενότερη σύνδεση του εβραϊκού πληθυσμού με τον μπολσεβικισμό.

Για τους Ουκρανούς εθνικιστές, οι Εβραίοι ήταν εκ προοιμίου ύποπτοι ότι τρέφουν συμπάθειες προς τους κομμουνιστές και ότι τους βοηθούν να καταλάβουν την εξουσία. Κι αν αυτό ίσχυε έως ένα σημαντικό βαθμό μέχρι το 1919, επιταχύνθηκε μετά και από τα αντιεβραϊκά πογκρόμ, καθώς ο εβραϊκός πληθυσμός θεώρησε ότι μόνο υπό τη σοβιετική κυριαρχία μπορούσε να εξασφαλιστεί η ασφάλεια του. Απτή απόδειξη της αύξησης της εβραϊκής υποστήριξης προς τον Κόκκινο Στρατό καταδεικνύει το γεγονός ότι μονάδες του συγκροτήθηκαν αποκλειστικά από Εβραίους, όπως το 1ο Εβραϊκό Σύνταγμα.

Η πλειοψηφία των αντιεβραϊκών πογκρόμ από ουκρανικής πλευράς έγιναν κυρίως από τα τέλη του 1918 και το 1919. Είναι ακριβώς τότε που τα ηνία της UPR και του UNA τα κατέχει ο Πετλιούρα. Ο ίδιος, προηγουμένως, δεν προερχόταν από τους κύκλους των φανατικότερων Ουκρανών εθνικιστών. Ήταν μάλλον μετριοπαθής, με σοσιαλιστικές ιδέες και μέχρι και το 1917 υποστήριζε την πολιτιστική και διοικητική αυτονομία της Ουκρανίας, εντός της Ρωσικής Αυτοκρατορίας.

Ο Πετλιούρα υπήρξε μέλος του λεγόμενου Διευθυντηρίου, και επικεφαλής του στρατού που είχε συγκροτηθεί, με τη βοήθεια του οποίου επεδιώκετο η ανατροπή του στρατηγού Σκοροπάντσκι, τον Νοέμβριο του 1918, μετά την αποχώρηση των κατοχικών γερμανο-αυστριακών στρατευμάτων. Οι Ουκρανοί εθνικιστές εισήλθαν νικηφόροι στο Κίεβο τον επόμενο μήνα, αλλά σύντομα η κατάσταση ξεφεύγει από τα χέρια τους, καθώς αδυνατούν να συγκροτήσουν έναν σοβαρό κρατικό μηχανισμό.

Στην Ουκρανία επικράτησε χάος, ενώ ο Κόκκινος Στρατός προελαύνανε, αναγκάζοντας τα στρατεύματα του UNR να υποχωρούν διαρκώς: από το Κίεβο στο Φαστίβ, μετά στη Βίνιτσα, μετά στο Ρίβνε… Όπως έλεγαν τότε: “το Διευθυντήριο βρίσκεται σε ένα βαγόνι τρένου και ολόκληρη η επικράτειά του βρίσκεται κάτω από το βαγόνι”! Ο Βινιτσένκο, μέλος του Διευθυντηρίου, υποστηρικτής ενός κομμουνισμού με εθνική διάσταση και αντίπαλος του Πετλιούρα, περιέγραψε τον μηχανισμό του UNR εκείνης της εποχής ως “στρατόπεδο τσιγγάνων σε βαγόνια τρένων”, όπου οι υπουργοί μάλωναν, τα στρατεύματα ήταν σχεδόν ανύπαρκτα και μόνο το αρχηγείο και οι αταμάνοι, με επικεφαλής τον αρχηγό Αταμάνο (τον Πετλιούρα), παρέμεναν.

Οι σφαγές

Καθ’ όλη τη διάρκεια του 1919, ο UNR υποχωρούσε, πολεμώντας τους μπολσεβίκους, τους Λευκούς και τις τοπικές ένοπλες δυνάμεις, χάνοντας εδάφη και τον έλεγχο των στρατευμάτων του. Σε όλη αυτή την περίοδο, εκ μέρους του UNR εξαπολύθηκε ένα μεγάλο κύμα εβραϊκών πογκρόμ σε διάφορες περιοχές, όπως της Πολτάβας, στο κυβερνείο του Τσερνίγκοφ, στο Κίεβο, στο Ζιτόμιρ, στο Ποντόλσκ, στο Τσερνόμπιλ. Ένα από τα πιο άγρια πογκρόμ έλαβαν χώρα στην πόλη Όβρουτς, στο κυβερνείο της Βολινίας. Εκεί, μέχρι το 1918, ζούσαν περίπου 6.000 Εβραίοι. Όπως και στις άλλες ανατολικοευρωπαϊκές πόλεις, οι περισσότεροι ασχολούνταν με το εμπόριο, ενώ πολλοί ήταν τεχνίτες και εργάτες.

Στο Όβρουτς είχαν προηγηθεί πογκρόμ κατά τη διάρκεια της Πρώτης Ράντα (Μάρτιος 1917 – Απρίλιος 1918), όταν η 165η Ουκρανική Λεγεώνα, με ντόπιους και αγρότες από τα γύρω χωριά, λεηλάτησαν εβραϊκά σπίτια και κυνήγησαν όποιον Εβραίο συναντούσαν. Ωστόσο, όσα διαπράχθηκαν μετά την ανάληψη της εξουσίας από τον Πετλιούρα αποδείχθηκαν πιο σκληρά. Στις 25 Δεκεμβρίου 1918, απόσπασμα του UNR εισήλθε στην πόλη υπό τη διοίκηση του αταμάνου Κόζιρ-Ζίρκα και διέπραξε φοβερές σφαγές, με πρόσχημα την στήριξη των Εβραίων προς τους μπολσεβίκους.

Παροδικά, το πογκρόμ σταμάτησε, χάρη στα τεράστια ποσά που δόθηκαν από τους πλούσιους Εβραίους της πόλης. Όμως, στις 16 Ιανουαρίου 1919, την παραμονή της υποχώρησης των εθνικιστών από το Οβρούτς υπό την πίεση των μπολσεβίκων, ο Κοζίρ-Ζίρκα εξαπέλυσε νέο αγριότερο πογκρόμ, το οποίο είχε ως αποτέλεσμα  200 Εβραίοι να εκτελεστούν, πάνω από 1.200 εβραϊκά σπίτια να λεηλατηθούν, και ουσιαστικά να διαλυθεί ολοκληρωτικά η εβραϊκή κοινότητα της πόλης.

Τραγικά ήταν και τα αποτελέσματα του πογκρόμ που διενεργήθηκε από τους Ουκρανούς εθνικιστές στο Προσκούριβ (τώρα Χμελνίτσκι) τον Φεβρουάριο του 1919. Η σφαγή ακολούθησε μια αποτυχημένη εξέγερση των μπολσεβίκων, που κατέστειλε ο Ιβάν Σεμεσένκο, διοικητής της Ταξιαρχίας Κοζάκων της Ζαπορίζια. Για την εξέγερση ο Σεμεσένκο κατηγόρησε τους Εβραίους και έστειλε τους στρατιώτες να επιτεθούν, ημέρα Σάββατο, στα εβραϊκά σπίτια.

Οι δολοφονίες διαπράχθηκαν, κυρίως με λεπίδες, ξιφολόγχες και σπαθιά. Ολόκληρες οικογένειες σφάχτηκαν μέσα στα σπίτια τους. Μαχαιρώθηκε ακόμη και ο ιερέας του χωριού, που προσπάθησε να σταματήσει το φονικό. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, τα θύματα εκείνη την ημέρα ξεπέρασαν τα 1.200, ενώ στη συνέχεια πέθαναν και σχεδόν οι μισοί από τους πάνω από 600 τραυματίες. Καθώς η κατάσταση βγήκε εκτός ελέγχου, το πογκρόμ στο Προσκούριβ κράτησε μόνον μια μέρα, αντί για τρεις, όπως ήταν το αρχικό σχέδιο. Οι Κοζάκοι, όμως, δεν σταμάτησαν εκεί, αλλά κατευθύνθηκαν στο Φέλστιν (τώρα Γκβαρντέϊσκο) όπου επιδόθηκαν πάλι σε ένα σκληρό πογκρόμ που οδήγησε στο θάνατο άλλους 600 Εβραίους.

Η ηρωοποίηση του Πετλιούρα από τον Ζελένσκι

Ο συνολικός αριθμός των Εβραίων της Ουκρανίας που έχασαν τη ζωή τους από τα πογκρόμ της περιόδου 1917-1921 κυμαίνεται σε 30-60 χιλιάδες. Στο ερώτημα για το πόσους θανάτους από αυτούς ευθύνεται ο Ουκρανικός Εθνικός Στρατός του Πετλιούρα δεν υπάρχει ασφαλής απάντηση, εκτός από το ότι σίγουρα ευθύνεται για τους περισσότερους.

Ο ίδιος ο Πετλιούρα, ευρισκόμενος σε απόγνωση και υποχωρώντας στις πολωνικές απαιτήσεις για τη δυτική Ουκρανία, συμμάχησε το 1920 με τον Γιόζεφ Πιλσούδσκι εναντίον των μπολσεβίκων. Αν και οι πολωνο-ουκρανικές δυνάμεις κατέλαβαν το Κίεβο, σύντομα υποχώρησαν υπό την πίεση του Κόκκινου Στρατού. Μετά το τέλος του σοβιετο-πολωνικού πολέμου, που σφραγίσθηκε με τη Συνθήκη της Ρίγας το 1921, τα σχέδια της ανεξάρτητης Ουκρανίας ναυάγησαν ολοσχερώς. Ο Πετλιούρα έζησε για λίγο ακόμη στην Πολωνία και το 1924, λόγω της παρέμβασης της σοβιετικής διπλωματίας, κατέφυγε στη Γαλλία, μέχρι να βρει τον θάνατο από τον Schwartzbard.

Έναν αιώνα αργότερα, στην ανεξάρτητη Ουκρανία, ο Πετλιούρα αποκαταστάθηκε και μάλιστα έχει ηρωοποιηθεί. Η τάση αυτή ξεκίνησε μετά την “πορτοκαλί επανάσταση” υπό την προεδρία του Γιούσενκο, αλλά εντάθηκε τα τελευταία χρόνια υπό την προεδρία του εβραϊκής καταγωγής, Ζελένσκι! Στα τέλη, μάλιστα, του 2025, η 152η Ταξιαρχία του ουκρανικού στρατού μετονομάστηκε σε “Σιμιόν Πετλιούρα”. Όσο για τον Schwartzbard, στο Κίεβο κυκλοφορεί η θεωρία ότι ήταν απλώς ένας πράκτορας της διαβόητης σοβιετικής Τσε-Κα…

Σε κάθε αγωνιστική, η έμπειρη δημοσιογραφική ομάδα της COSMOTE TV θα βρίσκεται στην «καρδιά» των εξελίξεων, προσφέροντας πλούσια κάλυψη των αναμετρήσεων και παρουσιάζοντας συνεντεύξεις, αναλύσεις και τα ρεπορτάζ των ομάδων, μέσα από pregame και postgame εκπομπές, καθώς και την εκπομπή «Sportshow».

Το πρόγραμμα των καναλιών COSMOTE SPORT για την 1η αγωνιστική της Stoiximan Super League περιλαμβάνει τα ματς ΑΕΚ-Ηρακλής (22/8, 20:00, COSMOTE SPORT 8HD), Ολυμπιακός-Ατρόμητος (22/8, 21:30, COSMOTE SPORT 9HD), ΟΦΗ-Βόλος Elabet (23/8, 19:30, COSMOTE SPORT 9HD) και Παναιτωλικός-Αστέρας Aktor (23/8, 21:30, COSMOTE SPORT 8HD). Τα κανάλια Novasports θα φιλοξενήσουν τα ματς Καλαμάτα-Άρης (22/8, 20:00) και ΠΑΟΚ-Λεβαδειακός (23/8, 21:00).

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο καθεστώς κυριαρχίας στο Αιγαίο. «Το καθεστώς κυριαρχίας στο Αιγαίο είναι απολύτως ξεκάθαρο. Η ελληνική κυριαρχία ορίζεται σαφώς και οριστικώς από διεθνή συμβατικά κείμενα και δεν επιδέχεται αμφισβήτηση», αναφέρει η ανακοίνωση, προσθέτοντας ότι «κάθε άλλη προσέγγιση αντιβαίνει στο Διεθνές Δίκαιο και θα λαμβάνει ανάλογη αντίδραση».

Παρά τους υψηλούς τόνους, το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών επαναλαμβάνει ότι η Αθήνα παραμένει προσηλωμένη στον διάλογο και στις σχέσεις καλής γειτονίας με την Τουρκία. Παράλληλα, επαναφέρει την πάγια ελληνική θέση ότι η μόνη ελληνοτουρκική διαφορά που μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο διευθέτησης είναι η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης, σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο.

Κρεσέντο και από το υπουργείο Άμυνας

Το τουρκικό υπουργείο Άμυνας, σε σημερινή του τοποθέτηση, επιχειρεί να αμφισβητήσει τον ελληνικό σχεδιασμό για τις ΑΠΕ, υποστηρίζοντας ότι αυτός «δεν έχει νομικές συνέπειες» για την Τουρκία και δεν μεταβάλλει τις θέσεις που διατηρεί η Άγκυρα για το Αιγαίο (θέσεις αναθεωρητικές που αντιβαίνουν στο διεθνές δίκαιο και το δίκαιο της Θάλασσας) συνεχίζοντας το κρεσέντο της τουρκικής προκλητικότητας.

Στην ανακοίνωσή του, μάλιστα, το τουρκικό ΥΠΑΜ επαναφέρει ευθέως την αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας σε νησιά, νησίδες και βραχονησίδες, κάνοντας λόγο για γεωγραφικούς σχηματισμούς «των οποίων η ιδιοκτησία δεν έχει μεταβιβαστεί στην Ελλάδα μέσω διεθνών συμφωνιών». Πρόκειται ουσιαστικά για επανάληψη της γνωστής τουρκικής θέσης περί «γκρίζων ζωνών», την οποία η Αθήνα απορρίπτει σταθερά, επιμένοντας ότι το καθεστώς κυριαρχίας στο Αιγαίο καθορίζεται σαφώς από τις διεθνείς συνθήκες.

Η σημερινή παρέμβαση του τουρκικού υπουργείου Άμυνας έρχεται μία ημέρα μετά την αντίστοιχη τοποθέτηση του εκπροσώπου του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών, Οντζού Κετσελί. Και ο Κετσελί είχε υποστηρίξει ότι το ελληνικό Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ δεν μπορεί να παράγει νομικές συνέπειες για την Τουρκία, επαναφέροντας την ίδια ακριβώς διατύπωση για γεωγραφικούς σχηματισμούς των οποίων, κατά την τουρκική θέση, η κυριαρχία δεν έχει μεταβιβαστεί στην Ελλάδα με διεθνείς συμφωνίες.

Με τις δύο διαδοχικές τοποθετήσεις από το τουρκικό ΥΠΕΞ και το υπουργείο Άμυνας, η Άγκυρα δείχνει ότι επιλέγει να προσδώσει κεντρικό πολιτικό χαρακτήρα στην αντίδρασή της απέναντι στον ελληνικό ενεργειακό σχεδιασμό. Παράλληλα, η Άγκυρα επιχειρεί να συνδυάσει την αμφισβήτηση του ελληνικού σχεδιασμού με μήνυμα περί διαλόγου, υποστηρίζοντας ότι τάσσεται υπέρ της επίλυσης των διαφορών μεταξύ των δύο χωρών «με βάση το διεθνές δίκαιο, την ισότητα και τις σχέσεις καλής γειτονίας».

«Η Τουρκία ευνοεί την επίλυση των προβλημάτων μεταξύ των δύο παράκτιων κρατών του Αιγαίου με βάση το διεθνές δίκαιο, την ισότητα και τις σχέσεις καλής γειτονίας, καθώς και την ανάπτυξη της ειρήνης, της σταθερότητας και της συνεργασίας στην περιοχή», αναφέρει χαρακτηριστικά σε προκλητικό ύφος το τουρκικό υπουργείο Άμυνας.

Κλιμάκωση της τουρκικής προκλητικότητας

Η νέα αντίδραση της Άγκυρας έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι ελληνοτουρκικές σχέσεις δοκιμάζονται εκ νέου από τις διαφορετικές θέσεις των δύο πλευρών για τον θαλάσσιο χώρο. Είχε προηγηθεί η τουρκική κίνηση με την ανακήρυξη θαλάσσιων πάρκων στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, στην οποία η Αθήνα απάντησε σε ιδιαίτερα υψηλούς τόνους, χαρακτηρίζοντας τις σχετικές ενέργειες παράνομες και ξεκαθαρίζοντας ότι δεν μπορούν να δημιουργήσουν τετελεσμένα εις βάρος ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.

Πλέον, η Άγκυρα επιχειρεί να μεταφέρει την ίδια λογική αμφισβήτησης και στο πεδίο του χωροταξικού σχεδιασμού για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, επαναφέροντας στο προσκήνιο μία από τις πλέον επίμονες τουρκικές διεκδικήσεις στο Αιγαίο.

Παρενοχλήσεις και στην Κύπρο

Σοβαρούς κινδύνους για την ασφάλεια των πολιτικών πτήσεων στον στον εναέριο χώρο της Κύπρου προκαλεί η δραστηριότητα μη εξουσιοδοτημένων αεροσκαφών και μη επανδρωμένων μέσων της τουρκικής Πολεμικής Αεροπορίας, σύμφωνα με καταγγελία της Παγκύπριας Συντεχνίας Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας. Ωστόσο, το Τμήμα Πολιτικής Αεροπορίας απάντησε πως το επίπεδο αεροπορικής ασφάλειας στον κυπριακό εναέριο χώρο παραμένει ιδιαίτερα υψηλό.

Η Συντεχνία δημοσιοποίησε συγκεκριμένο περιστατικό κατά το οποίο τουρκικό στρατιωτικό αεροσκάφος δεν ανταποκρινόταν στις κλήσεις του Κέντρου Ελέγχου Περιοχής Λευκωσίας στη Κύπρο, παρέκκλινε από την πορεία που προέβλεπε το σχέδιο πτήσης του και άρχισε να ανεβαίνει, την ώρα που επιβατικό Boeing 737-800 βρισκόταν σε κάθοδο στην ίδια περιοχή.

Σε ανάρτησή της, η Παγκύπρια Συντεχνία Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας αναφέρει ότι, πέραν της αυξημένης εναέριας κυκλοφορίας, οι ελεγκτές στο Κέντρο Ελέγχου Περιοχής Λευκωσίας, καθώς και στις προσεγγίσεις Λάρνακας και Πάφου, καταβάλλουν συνεχείς προσπάθειες για τη διασφάλιση της ασφάλειας των πτήσεων στην Κύπρο.

Όπως υποστηρίζει, το έργο τους επηρεάζεται από μη εξουσιοδοτημένα αεροσκάφη και UAV της τουρκικής Πολεμικής Αεροπορίας, τα οποία, σύμφωνα με τη Συντεχνία, επιχειρούν «σχεδόν συνεχώς» κατά μήκος κρίσιμων αεροπορικών διαδρομών και κοντά στα δύο αεροδρόμια της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η Παγκύπρια Συντεχνία Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας αναφέρει ότι τα προβλήματα δεν περιορίζονται στο συγκεκριμένο περιστατικό.

Όπως υποστηρίζει, μη εξουσιοδοτημένα αεροσκάφη και UAV της τουρκικής Πολεμικής Αεροπορίας επιχειρούν σχεδόν συνεχώς κατά μήκος κρίσιμων αεροδιαδρόμων, ακόμη και κοντά στα αεροδρόμια Λάρνακας και Πάφου. Οι ελεγκτές στο Κέντρο Ελέγχου Περιοχής Λευκωσίας και στις Μονάδες Προσέγγισης των δύο κυπριακών αεροδρομίων καλούνται να διαχειριστούν την αυξημένη εμπορική κίνηση, ενώ παράλληλα παρακολουθούν στρατιωτικά αεροσκάφη τα οποία δεν συνεργάζονται πάντοτε με τις αρμόδιες υπηρεσίες της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Κατά τη Συντεχνία, αυτή η κατάσταση συνεχίζεται επί δεκαετίες, σε εικοσιτετράωρη βάση, και επιδεινώνεται από την άρνηση της Άγκυρας να διατηρεί αμφίδρομη επικοινωνία με το Κέντρο Ελέγχου Λευκωσίας. Η καταγγελία κοινοποιήθηκε μέσω της πλατφόρμας Χ σε ευρωπαϊκούς και διεθνείς φορείς της αεροπορίας, μεταξύ των οποίων η EASA, ο Eurocontrol και η IATA.

Μπαράζ παραβιάσεων

Να σημειωθεί πως έχει προηγηθεί η ανακήρυξη-πρόκληση από τον Ερντογάν των δύο «εθνικών θαλάσσιων πάρκων» στο βόρειο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, τα οποία εντάσσονται στο αναθεωρητικό δόγμα της “Γαλάζιας Πατρίδας”, αλλά και το μπαράζ παραβιάσεων της τουρκικής πολεμικής αεροπορίας, το οποίο συνεχίζεται και σήμερα.

Συγκεκριμένα, μη επανδρωμένα τουρκικά αεροσκάφη (UAV) πραγματοποίησαν παραβάσεις στο FIR Αθηνών και παραβιάσεις του εθνικού εναέριου χώρου. Σύμφωνα με ανακοίνωση του ΓΕΕΘΑ (20.08.2026), τρία UAV Τουρκίας πέταξαν στο FIR Αθηνών χωρίς να καταθέσουν σχέδιο πτήσης, παραβιάζοντας τους κανόνες εναέριας κυκλοφορίας. Επίσης, σημειώθηκε και μία παραβίαση του εθνικού εναέριου χώρου. Τα τουρκικά drones αναγνωρίστηκαν και αναχαιτίστηκαν σύμφωνα με τους διεθνείς κανόνες, κατά πάγια πρακτική:

Τουρκικές παραβάσεις Κ.Ε.Κ. στο F.I.R. Αθηνών – Παραβιάσεις Ε.Ε.Χ. την 20η Αυγούστου 2026

Σχηματισμοί:

Μεμονωμένα: 3 UAV
Σύνολο αεροσκαφών : 3
Οπλισμένα: –
Παραβάσεις: 4
Παραβιάσεις: 1
Εμπλοκές: –
Περιοχή: Βορειοανατολικό, Κεντρικό και Νοτιοανατολικό Αιγαίο

Χτες προέβη σε 25 παραβιάσεις του εθνικού εναέριου χώρου και 14 παραβάσεις των κανόνων εναέριας κυκλοφορίας στο FIR Αθηνών. Οι οκτώ από τις παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου έγιναν από τουρκικά μαχητικά F-16 ενώ σε μια περίπτωση η παράνομη δραστηριότητα της Τουρκικής πολεμικής αεροπορίας στο Αιγαίο εξελίχθηκε σε εικονική αερομαχία με ελληνικό αεροσκάφος επιφυλακής.

Συνολικά, πάνω από το Βορειοανατολικό, Κεντρικό και Νοτιοανατολικό Αιγαίο πέταξαν σήμερα Τρίτη επτά τουρκικά αεροσκάφη σε τρεις σχηματισμούς, (δύο μαχητικά f-16 ήταν οπλισμένα), ένα κατασκοπευτικό CN-235 και τέσσερα μη επανδρωμένα αεροσκάφη (UAV) τα οποία προέβησαν σε 17 παραβιάσεις.

Οι 3 παραβάσεις στο FIR Αθηνών έγιναν από τους σχηματισμούς των μαχητικών αεροσκαφών, οι 9 από τα UAV και οι υπόλοιπες 2 από το CN-235. Τα τουρκικά αεροσκάφη σύμφωνα με το ΓΕΕΘΑ, αναγνωρίστηκαν και αναχαιτίστηκαν από ελληνικά μαχητικά, σύμφωνα με τους διεθνείς κανόνες και κατά την πάγια πρακτική.

Πολιτικές αντιδράσεις

«Η τουρκική θεώρηση περί θαλασσίων πάρκων είναι παράνομη και δεν παράγει έννομο αποτέλεσμα», τόνισε πάντως νωρίτερα σήμερα ο υφυπουργός Εξωτερικών, Τάσος Χατζηβασιλείου, μιλώντας στο OPEN. Αναφερόμενος στα τουρκικά θαλάσσια πάρκα, εξήγησε ότι είναι παράνομα για δύο κυρίως λόγους.

Πρώτον, διότι εκτείνονται σε διεθνή ύδατα, όπου καμία χώρα δεν μπορεί μονομερώς να δημιουργεί προστατευόμενες ζώνες εκτός χωρικών υδάτων χωρίς συνεννόηση με τις όμορες χώρες και χωρίς τήρηση του Διεθνούς Δικαίου. Δεύτερον, διότι εκτείνονται εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας, πράγμα που δεν επηρεάζει νομικά τα ελληνικά δικαιώματα. «Δεν παράγουν έννομα αποτελέσματα», ανέφερε.

Οι πολιτικές αντιδράσεις της αντιπολίτευσης εστιάζουν και στο κρεσέντο των τουρκικών προκλήσεων, αλλά και στα δημοσιεύματα και τις αναφορές για απομάκρυνση των Patriot από την Κάρπαθο και την διαφαινόμενη μεταφορά τους στην Κρήτη, λόγω ενδεχόμενων αντιποίνων του Ιράν, σε πιθανή αμερικανική κλιμάκωση.

Για «υποτιθέμενη “επιφυλακή” της κυβέρνησης έναντι της απειλής από Τουρκία και Ιράν» κάνει λόγο, σε σημερινή του δήλωση, ο πρόεδρος της Ελληνικής Λύσης Κυριάκος Βελόπουλος, αναφέροντας: «Περίεργη η αντίληψη του Μεγάρου Μαξίμου περί “επιφυλακής”. Παραπέμπει σε “στρουθοκάμηλο”, η οποία βάζει το κεφάλι στην άμμο θεωρώντας ότι έτσι θα “γλιτώσει”, την ίδια στιγμή που ο πρωθυπουργός κάνει αδιάκοπα, διακοπές».

ΣΥΡΙΖΑ-ΕΛΑΣ

«Η επικίνδυνη εξωτερική πολιτική της δεξιάς κυβέρνησης, η απουσία συνεκτικής εθνικής στρατηγικής έναντι της Τουρκίας εδώ και επτά χρόνια, έχουν επιτρέψει στην Τουρκία να αμφισβητεί συστηματικά και προκλητικά τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας μας», υπογραμμίζει σε δήλωσή της η πρόεδρος της ΚΟ και τομεάρχης Εξωτερικών του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, Ρένα Δούρου.

«Χωρίς να κάνει βήμα πίσω από το παράνομο και αναθεωρητικό δόγμα της “Γαλάζιας Πατρίδας”, η Τουρκία επιχειρεί να παγιώσει τον έλεγχό της σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο, σε βάρος του διεθνούς δικαίου, με την ελληνική κυβέρνηση στο ρόλο του σχολιαστή/παρατηρητή», σημειώνει, επισημαίνοντας «ούτε λίγο ούτε πολύ η Τουρκία, κλιμακώνοντας την ένταση -τα ήρεμα νερά στο Αιγαίο υφίστανται μόνο στην εσωτερικής χρήσης προπαγάνδα της ελληνικής κυβέρνησης- επιβάλλει να ζητά η Αθήνα την… άδειά της για κάθε κίνησή της στο Αιγαίο!».

Καταλήγει λέγοντας «Ο ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ παραμένει προσηλωμένος στις πάγιες θέσεις του για την ανάγκη ανοικτών διαύλων και διαλόγου με την Τουρκία, με σαφείς κόκκινες γραμμές, με διεκδίκηση επιβολής ευρωπαϊκών κυρώσεων στην Τουρκία που κλιμακώνει τις προκλήσεις της και με αξιοποίηση των συμμαχιών της χώρας μας προκειμένου η Τουρκία να δεσμευτεί μακροπρόθεσμα στον ελληνοτουρκικό και ευρωτουρκικό διάλογο».

«Οι τουρκικές αντιδράσεις για το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, όπου επαναλαμβάνεται η ανυπόστατη τουρκική θεωρία περί “γκρίζων ζωνών”, συνιστά μία ακόμη απαράδεκτη τουρκική πρόκληση η οποία παραβιάζει ξεκάθαρα το διεθνές δίκαιο», υπογραμμίζει σε ανακοίνωσή του ο τομέας Εξωτερικής πολιτικής της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης (ΕΛΑΣ).

«Η κυβέρνηση καλείται επιτέλους να αντιδράσει δυναμικά απέναντι στις διαδοχικές τουρκικές προκλήσεις, καταγγέλλοντας τον τούρκικο αναθεωρητισμό και υπογραμμίζοντας στην Τουρκία τις σοβαρές επιπτώσεις που έχουν τέτοιες προκλήσεις τόσο σε επίπεδο διμερών σχέσεων όσο και στις ευρωτουρκικές σχέσεις, αξιοποιώντας και τη δυνατότητα επιβολής ευρωπαϊκών κυρώσεων», σημειώνει η ΕΛΑΣ, το κόμμα του πρώην πρωθυπουργού, Αλέξη Τσίπρα.

“Νίκη”

Η “Νίκη” σημειώνει: “Η κυβέρνηση, για ακόμη μία φορά, βαδίζει σε άκρως επικίνδυνα μονοπάτια καθώς με την πιθανή απομάκρυνση των Patriot από την Κάρπαθο στρώνει το κόκκινο χαλί στους «φίλους» Τούρκους. Αντί να φέρει πίσω τη συστοιχία από τη Σαουδική Αραβία, θυσιάζει την εθνική ασφάλεια και άμυνα της χώρας, στο βωμό των τουρκικών απαιτήσεων και της δήθεν ειρηνικής πολιτικής των «ήρεμων νερών»…

Αντί οι «άριστοι» να χαράξουν μία σοβαρή εθνική στρατηγική, απεργάζονται τη μεταφορά των πλατφορμών Patriot από το ακριτικό μας νησί για την κάλυψη άλλων αναγκών. Η ΝΙΚΗ παρακολουθεί τα τεκταινόμενα και θέτει μία σειρά από ξεκάθαρα ερωτήματα: Γιατί απογυμνώνεται η Κάρπαθος; Η μετακίνηση του αντιαεροπορικού και αντιπυραυλικού συστήματος από ένα τόσο νευραλγικό εθνικά σημείο στο Αιγαίο, αφήνει ένα επικίνδυνο κενό. Μήπως η σαθρή ηγεσία της χώρας, αναζητά προσχήματα για να ικανοποιήσει το όνειρο της Άγκυρας περί «αποστρατιωτικοποίησης» των νησιών μας;

Γιατί δεν επιστρέφουν οι Patriot από τη Σαουδική Αραβία για να ολοκληρωθεί η αμυντική αρχιτεκτονική; Εύλογη απορία ειδικά από τη στιγμή που το Ριάντ προχώρησε σε στρατηγική συμφωνία με την Τουρκία για τη δημιουργία του λεγόμενου «ισλαμικού ΝΑΤΟ». Αλήθεια, γιατί η Τουρκία δε στέλνει δικά της συστήματα να προστατεύσουν τις σαουδαραβικές πετρελαιοπηγές, τώρα που ενισχύθηκε η αμυντική συνεργασία τους;”, αναφέρει μεταξύ άλλων.

«Τώρα φροντίσαμε να το καταλάβουν καλά οι Τούρκοι» , είπε ο πρωθυπουργός του Ισραήλ απευθυνόμενος στον Ερντογάν και εμμέσως στον Αμερικανό “προκουράτορα” (λατινιστί, ο εξουσιοδοτημένος αντιπρόσωπος) του Τραμπ, Τομ Μπάρακ, που διαμαρτυρήθηκε για την επέμβαση στην Συρία – όχι των Τούρκων, αλλά των Ισραηλινών.

Πρόκειται για την σοβαρότερη μέχρι τούδε (άχρι) εμπλοκή των δύο αντιμαχομένων κρατών Ισραήλ και Τουρκίας, που άρχισε προ διετίας με την ανατροπή του Σύρου δικτάτορος Αλ Μπάσαρντ Αλ Άσαντ, με τουρκoαμερικανική επέμβαση και δεν φαίνεται να σταματάει εδώ – όσο η Τουρκία “το παίζει” τοποτηρητής της Αμερικής στην Μέση Ανατολή.

Το Ισραήλ ακολουθεί εθνική πολιτική στην Γάζα, στον Λίβανο και τώρα στην Συρία, που θεωρεί ότι εντάσσεται στην “σφαίρα επιρροής” του, ανεξαρτήτως του ποιος κατέχει την εξουσία, ο Αχμεντ Χουσεήν αλ Σαραά, ή άλλος αχυράνθρωπος του Τράμπ.

Ο Καραγκιόζης και o Μπάρακ

Η ιστορία θυμίζει το θέατρο σκιών του προσφιλούς Καραγκιόζη που ξυλοφορτώνει προληπτικώς έναν άλλον… μάγκα του γλυκού νερού. Τον Σταύρακα, ο οποίος διαμαρτύρεται για την διπλή σφαλιάρα που του έδωσε προληπτικά ο Καραγκιόζης. Ακολουθεί ένας διδακτικός διάλογος:

– Ρε Καραγκιόζο, αστεία ή στα σοβαρά με καρπάζωσες;
– Στα σοβαρά!
– Πάλι καλά. Γιατί, εγώ δεν σηκώνω αστεία!

Τον μύθο αυτό του αειμνήστου καραγκιοζοπαίχτη Ευγένιου Σπαθάρη (1924-2009) θύμισε η στάση του… Τομ Μπάρακ στον Ισραηλινό βομβαρδισμό, πολύ κοντά στη Αλεξανδρέττα που κατέλαβαν οι Τούρκοι το 1939 εν συμπαιγνία με τους Γάλλους του Βισί (στρατηγός Βεϋγκάν).

• «Ο Νετανιάχου βλέπει την εχθρική στάση απέναντι στην Τουρκία ως πολιτικό «σωσίβιο» ενόψει των εκλογών.
• Επιπλέον, η κυβέρνηση Νετανιάχου, όπως έχει διαμορφωθεί σήμερα, έχει εγκαταλείψει κάθε διπλωματική προσπάθεια και κάθε απόπειρα διαλόγου. Το βασικό πρόβλημα της σημερινής κυβέρνησης είναι ότι ταυτίζει την ασφάλεια με τη διαρκή επιθετικότητα, αντί να τη συνδέει με τη σταθερότητα και τη διπλωματία.
• Τα λάθη του Νετανιάχου αποτελούν αντικείμενο συζήτησης και μέσα στην ισραηλινή κοινωνία. Η ισραηλινή αντιπολίτευση χαρακτηρίζει συχνά τη ρητορική του Νετανιάχου κατά της Τουρκίας “ανεύθυνη, υπερβολική και ανόητη”, επισημαίνοντας ότι προκαλεί ανησυχία στην κοινωνία.
• Ακόμη και Ισραηλινοί πολιτικοί παραδέχονται ότι το Ισραήλ χάνει, τη μία μετά την άλλη, πολλές από τις συμμαχίες του και υφίσταται σημαντική απώλεια αξιοπιστίας. Επιπλέον, δεν έχει προκύψει κανένα απτό όφελος από την πολιτική όξυνσης της έντασης με την Τουρκία.
•  Η Τουρκία είναι ένα από τα πιο έμπειρα και εδραιωμένα κράτη της περιοχής. Διαθέτουμε βαθιά ριζωμένη κρατική παράδοση. Είμαστε μια συνετή, ψύχραιμη και ισχυρή χώρα.
•  Η Ιστορία αποδεικνύει ξεκάθαρα ότι δεν υπάρχει τίποτα που δεν θα κάναμε προκειμένου να διασφαλίσουμε τη δική μας ασφάλεια, την επιβίωση του κράτους μας και την ευημερία του λαού μας. Η στάση αυτή παραμένει αμετάβλητη και σήμερα.
• Ταυτόχρονα, διαθέτουμε αρκετή εμπειρία ώστε να μην πέφτουμε στις παγίδες “δευτερευόντων παικτών”, όπως ο Νετανιάχου, οι οποίοι επιδιώκουν να υπονομεύσουν την ειρήνη και τη σταθερότητα στην περιοχή μας. Είμαστε μια χώρα που χαίρει παγκόσμιας εκτίμησης για μια προσέγγιση που θέτει ως προτεραιότητα την ειρήνη — τόσο στην περιοχή μας όσο και σε ολόκληρο τον κόσμο — και καταβάλλει ενεργές προσπάθειες για την επίτευξή της».

Το χρονικό της έντασης στην Συρία 

Λίγες ώρες πριν το Ισραήλ πλήξει ένα συριακό αεροδρόμιο κοντά στα τουρκικά σύνορα, τουρκική στρατιωτική αντιπροσωπεία βρισκόταν εκεί, ενώ ο Ερντογάν συνομιλούσε με τον Τραμπ. Τα ισραηλινά πολεμικά αεροσκάφη άρχισαν να βομβαρδίζουν το στρατιωτικό αεροδρόμιο Αμπού Ζουχούρ, κοντά στην πόλη Ιντλίμπ της Συρίας, στις 18 Αυγούστου, τα ξημερώματα. Στο αεροδρόμιο υπήρχαν δύο παλαιά αεροσκάφη Su-22 σοβιετικής κατασκευής, εκπαιδευτικά αεροσκάφη L-39 και ελικόπτερα που είχαν απομείνει από τον πόλεμο.

Ωστόσο, τα ισραηλινά αεροσκάφη δεν έπληξαν τα συριακά αεροσκάφη. Στόχευσαν απευθείας τα κτίρια, τις αποθήκες των εργοταξίων και τον διάδρομο προσγείωσης. Το στρατιωτικό αεροδρόμιο Αμπού Ζουχούρ είχε καταστραφεί κατά τον εμφύλιο πόλεμο και παρέμενε επί χρόνια εκτός λειτουργίας. Την επισκευή του είχε αναλάβει η Τουρκία.

Μία ημέρα πριν από την επίθεση, τουρκική στρατιωτική αντιπροσωπεία είχε μεταβεί στο Αμπού Ζουχούρ για επιτόπιες επιθεωρήσεις για την αποκατάσταση και την επαναλειτουργία του. Η τουρκική στρατιωτική αντιπροσωπεία επιθεώρησε τις εργασίες επισκευής του αεροδρομίου και αποχώρησε. Λίγες ώρες αργότερα, τις πρώτες πρωινές ώρες της 18ης Αυγούστου, ισραηλινά αεροσκάφη βομβάρδισαν εκ νέου τον διάδρομο και κατέστρεψαν για άλλη μία φορά τις εργασίες αποκατάστασης.

Ο Νετανιάχου δήλωσε ότι το Ισραήλ είχε εντοπίσει ενδείξεις πως η Άγκυρα σκόπευε να εγκαταστήσει στρατιωτική παρουσία νοτιότερα, κοντά στο Χαλέπι, και κατέστησε σαφές ότι δεν θα ανεχόταν την ανάπτυξη τουρκικών δυνάμεων σε σημείο που το Ισραήλ θεωρεί απειλητικό. Όπως είπε, η προειδοποίηση μεταφέρθηκε στην τουρκική πλευρά, αλλά προφανώς δεν ελήφθη αρκετά σοβαρά: «Έτσι, φροντίσαμε να το καταλάβουν καλύτερα».

Ο Μπάρακ διαψεύδει το Ισραήλ

Το αεροδρόμιο Αμπού Ζουχούρ βρισκόταν μεταξύ του Ιντλίμπ και του Χαλεπίου, κοντά στα τουρκικά σύνορα. Δεν βρισκόταν κοντά στα ισραηλινά σύνορα και, ακόμη και αν ολοκληρωνόταν η αποκατάστασή του, δεν βρισκόταν σε θέση από την οποία θα μπορούσε να αποτελέσει άμεση απειλή για το Ισραήλ. Η ισραηλινή κυβέρνηση έσπευσε να υποστηρίξει ότι η Συρία είχε αναπτύξει εκεί «δυνάμεις πληρεξουσίων» και ότι γι’ αυτό το χτύπησε. Με τον όρο «δυνάμεις πληρεξουσίων» εννοούσε τις φιλοϊρανικές δυνάμεις.

Ωστόσο, η κυβέρνηση της Δαμασκού είναι πλέον ο Άχμεντ αλ-Σάρα, πρώην ηγέτης της HTS, ο οποίος είχε πολεμήσει επί χρόνια το καθεστώς Άσαντ και τις φιλοϊρανικές δυνάμεις, με κυριότερη τη Χεζμπολάχ. Ούτε ο ίδιος ούτε η νέα συριακή κυβέρνηση είχαν σχέσεις με το Ιράν ή τη Χεζμπολάχ.

Πράγματι, η πρώτη αντίδραση ήρθε από τον πρεσβευτή των ΗΠΑ στην Άγκυρα, Τομ Μπάρακ. Ο Μπάρακ, μέσω του επίσημου λογαριασμού της αμερικανικής πρεσβείας στην Άγκυρα στο X, δήλωσε ότι η κυβέρνηση Σάραα ούτε επιτρέπει την παρουσία δυνάμεων πληρεξουσίων ούτε ακολουθεί επιθετική στάση. Αντίθετα, επέλεγε τη «μείωση της έντασης» με το Ισραήλ. Ο Αμερικανός πρέσβης, ο οποίος ουσιαστικά διέψευδε ευθέως τον ισραηλινό ισχυρισμό, υπογράμμισε ότι οι ΗΠΑ ανησυχούν για αυτή την «περιττή κλιμάκωση».

Ο Σύρος υπουργός βρισκόταν στην Τουρκία

Στην Άγκυρα, τα ραντάρ αεράμυνας του τουρκικού υπουργείου Εθνικής Άμυνας είχαν αρχίσει να παρακολουθούν τα ισραηλινά αεροσκάφη από τη στιγμή που απογειώθηκαν και κατευθύνθηκαν προς τα βόρεια, προς τα τουρκικά σύνορα. Ωστόσο, το Ισραήλ δεν είχε ενημερώσει την Τουρκία για την επίθεση μέσω των ΗΠΑ. Κι αυτό, παρότι το 2025, με τη μεσολάβηση του Αζερμπαϊτζάν, είχε καθοριστεί μια γραμμή αποτροπής συγκρούσεων μεταξύ ισραηλινών και τουρκικών πολεμικών αεροσκαφών. Τα ισραηλινά πολεμικά αεροσκάφη, όμως, είχαν φτάσει χωρίς προειδοποίηση μέχρι κυριολεκτικά δίπλα στην Τουρκία.

Σε μεταγενέστερη δήλωσή του στο Reuters, ο Μπάρακ ανέφερε ότι: η Τουρκία δεν είχε προειδοποιηθεί για τις ισραηλινές επιθέσεις, είχε παρακολουθήσει τα αεροσκάφη να κατευθύνονται προς την τουρκική επικράτεια, και, ως εκ τούτου, είχε λόγο να προετοιμάσει τη δική της απάντηση.

Η δήλωση αυτή δεν ήταν απλώς προσπάθεια να κατευνάσει την αντίδραση της Άγκυρας. Ήταν επίσης ένα μήνυμα προς το Ισραήλ ότι είχε ξεπεράσει τα όρια. Λίγες ώρες πριν από την επίθεση, αργά στις 17 Αυγούστου, ο πρόεδρος Ερντογάν είχε συνομιλήσει τηλεφωνικά με τον Τραμπ και του είχε ζητήσει να σταματήσει το Ισραήλ.

Μία ημέρα νωρίτερα, σε συνέντευξή του στο Al Jazeera, ο Ερντογάν είχε δηλώσει ότι η Τουρκία δεν θα παρασυρθεί από τις προκλήσεις του Ισραήλ, ότι δεν επιθυμεί πόλεμο, αλλά ούτε και φοβάται τον πόλεμο. Την ώρα που σημειωνόταν η επίθεση, ο υπουργός Εξωτερικών της Συρίας, Άσαντ Χασάν αλ-Σιμπάνι, βρισκόταν στην Τουρκία. Συναντήθηκε στην Κωνσταντινούπολη με τον Μπάρακ και συζήτησαν την ανοικοδόμηση της Συρίας, την ανάπτυξή της και την ενσωμάτωσή της στη διεθνή κοινότητα.

Συριακές πηγές επιβεβαίωσαν στο Bloomberg προηγούμενο δημοσίευμα του Reuters, σύμφωνα με το οποίο ο αρχηγός της Μοσάντ, Ρόμαν Γκόφμαν, επικοινώνησε την περασμένη εβδομάδα με τον Σύρο υπουργό Εξωτερικών αλ-Σιμπάνι. Οι ίδιες πηγές περιέγραψαν την επικοινωνία ως «κλήση προειδοποίησης», κατά την οποία το Ισραήλ «επαναδιατύπωσε τις κόκκινες γραμμές του». Αξιωματούχος ασφαλείας δήλωσε στο Kan News ότι το Ισραήλ είχε προσπαθήσει, μέσω έμμεσου διαλόγου, να καταλήξει σε συνεννόηση με τον Σύρο πρόεδρο αλ-Σαράα.

Όταν οι συνομιλίες απέτυχαν, το Ισραήλ ενημέρωσε τις ΗΠΑ, παρέχοντας ευαίσθητες πληροφορίες σχετικά με προσπάθειες της Τουρκίας να εγκατασταθεί σε συριακή στρατιωτική βάση περίπου 70 χιλιόμετρα από τα τουρκικά σύνορα. Το Ισραήλ χαρακτήρισε την κίνηση παραβίαση του υφιστάμενου status quo και έπληξε τη βάση προτού προλάβουν να φτάσουν εκεί τουρκικές δυνάμεις.

“Συγκρατημένη” οργή στην Άγκυρα

Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών καταδίκασε την ισραηλινή επίθεση, η οποία, όπως ανέφερε, στόχευε «την εδαφική ακεραιότητα και την ενότητα της Συρίας», και κάλεσε τη διεθνή κοινότητα να υιοθετήσει πιο αποφασιστική στάση απέναντι στην ισραηλινή επιθετικότητα.

Η δεύτερη δήλωση του Μπάρακ έμοιαζε να αποτελεί απάντηση σε αυτή την ανακοίνωση. Το υπουργείο Εξωτερικών φαίνεται πως κατάφερε προς το παρόν να εξισορροπήσει τις πιο σκληρές αντιδράσεις που εκφράστηκαν τόσο από το εσωτερικό του AKP, όσο και από την αντιπολίτευση. Στο ίδιο μήκος και η αντίδραση του διευθυντή Επικοινωνία της Τουρκίας που προαναφέραμε.

Δύο βασικές τουρκικές εκτιμήσεις

Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου και οι κυβερνητικοί εταίροι του είναι διατεθειμένοι να κάνουν κάθε είδους απερισκεψία προκειμένου να κερδίσουν τις ισραηλινές εκλογές στις 27 Οκτωβρίου, δηλαδή μία εβδομάδα πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου, οι οποίες είναι ζωτικής σημασίας για το πολιτικό μέλλον του Τραμπ. Ο Ερντογάν είχε μεταφέρει αυτή την εκτίμηση στον Τραμπ.

Η Άγκυρα είναι αποφασισμένη να μην απαντήσει στις προκλήσεις του Νετανιάχου, αλλά υπάρχουν και όρια. Εάν η υπόθεση φτάσει στο σημείο να σαμποτάρει τη διαδικασία «Τουρκία χωρίς τρομοκρατία», δηλαδή τη διαδικασία αφοπλισμού του PKK, ή εάν αγγίξει άμεσα τα συμφέροντα της Τουρκίας, η Άγκυρα δεν θα μείνει χωρίς απάντηση.

Η κυβέρνηση Τραμπ θα πρέπει να αξιοποιήσει την επιρροή της για να συγκρατήσει την κυβέρνηση Νετανιάχου, για να αποκατασταθούν η σταθερότητα και η ασφάλεια στη Μέση Ανατολή. Ένα βάρος που, από μόνος του, ο Μπάρακ δύσκολα μπορεί να σηκώσει.

Στις 28 πιο σημαντικές διεθνείς διοργανώσεις στα επτά ομαδικά σπορ (14 σε Ολυμπιακούς Αγώνες και 14 σε Παγκόσμια Πρωταθλήματα συνολικά για τα επτά αθλήματα – 14 διοργανώσεις ανδρών και 14 διοργανώσεις γυναικών), προστίθενται τα 11 Παγκόσμια Κύπελλα σε ποδόσφαιρο (1 διοργάνωση), βόλεϊ (5 διοργανώσεις – 2 σε άνδρες και 3 σε γυναίκες), πόλο (4 διοργανώσεις – από 2 σε άνδρες και γυναίκες), αλλά και στο χάντμπολ (1 διοργάνωση). Έτσι, το σύνολο των διοργανώσεων που εξετάζει η έρευνα αυτή είναι τριάντα εννέα (39).

Στο ποδόσφαιρο ανδρών στην έρευνα αυτή υπολογίζονται μόνο επτά ολυμπιακά τουρνουά (μεταξύ 1908-1948), αφού στις υπόλοιπες διοργανώσεις είτε συμμετείχαν σύλλογοι είτε ερασιτέχνες είτε οι εθνικές ομάδες κάτω των 23 ετών. Τα στοιχεία για την έρευνα αντλήθηκαν από τις επίσημες ιστοσελίδες των παγκόσμιων ομοσπονδιών των επτά αθλημάτων, την ιστοσελίδα olympics.com της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής (ΔΟΕ), και τη wikipedia.

Ποιος πήρε το χρυσό – Κατάταξη όλων των χωρών

Ο πίνακας 1 καταγράφει όλες τις χώρες που έχουν κατακτήσει την πρώτη θέση, σε μία τουλάχιστον από τις 39 παγκόσμιες διοργανώσεις στα επτά ομαδικά αθλήματα.

Σε παρένθεση στην πρώτη και στην τρίτη στήλη του πίνακα 1, αναγράφεται αντίστοιχα η θέση κάθε χώρας και ο αριθμός των διοργανώσεων με χρυσό μετάλλιο μόνο σε Ολυμπιακούς Αγώνες (Ο.Α.) και Παγκόσμια Πρωταθλήματα (Π.Π.), δηλαδή στις 28 διοργανώσεις.

Πίνακας 1

^{Σε πόσες από τις 39 παγκόσμιες διοργανώσεις έχει κατακτήσει κάθε χώρα χρυσό μετάλλιο στα επτά κύρια ομαδικά σπορ (άνδρες & γυναίκες – μέχρι 10-8-2026)
( ) = χωρίς τα Παγκόσμια Κύπελλα (Π.Κ.), δηλαδή μόνο σε Ο.Α. και Π.Π.}

Η Σοβιετική Ένωση είναι δεύτερη στις 39 διοργανώσεις (με χρυσό μετάλλιο σε 19), ενώ ακόμα παραμένει πρώτη (!) στις 28 διοργανώσεις (χρυσό σε 16). Από τις υφιστάμενες χώρες, πρώτες στα 39 είδη διοργανώσεων είναι οι ΗΠΑ (σε 22), η Ιταλία (σε 15), και η Ρωσία και η Γερμανία (από 13). Στα 28 είδη διοργανώσεων προηγούνται οι ΗΠΑ (με 15) και η Γερμανία (με 12), και ακολουθούν οι Ισπανία και Ιταλία (από 9).

Χρυσό μετάλλιο έστω και σε μία από τις 39 διοργανώσεις, έχουν κατακτήσει 38 υφιστάμενες χώρες. Εκτός από την Ελλάδα, άλλες δύο χώρες έχουν κατακτήσει την πρώτη θέση σε 4 διοργανώσεις, η Ιαπωνία και η Νορβηγία. Την ίδια επίδοση είχαν η Τσεχοσλοβακία και η Ανατολική Γερμανία. Η Κίνα έχει κατακτήσει χρυσό μετάλλιο, μόλις σε μία διοργάνωση παραπάνω από την Ελλάδα.

Στην κατάταξη των 39 διοργανώσεων η Τουρκία έχει κατακτήσει χρυσό σε μία, έχοντας την ίδια επίδοση με την Αγγλία, τη Νέα Ζηλανδία και το Μεξικό. Αν γίνει αναγωγή στο πληθυσμιακό μέγεθος κάθε χώρας, η Κροατία (χρυσό σε 6) έχει την καλύτερη επίδοση, και ακολουθούν η Δανία (σε 5), και η Νορβηγία (σε 4).

Η Βουλγαρία, η Ουκρανία, η Αυστρία, η Ελβετία, και η Πορτογαλία ακόμη δεν έχουν κατακτήσει χρυσό μετάλλιο σε καμία παγκόσμια διοργάνωση. Επίσης, η Κροατία έχει κατακτήσει την πρώτη θέση μόνο στους άνδρες, ενώ η Κίνα μόνο στις γυναίκες και ποτέ μέχρι σήμερα σε επίπεδο ανδρών.

Οι επιδόσεις της Ελλάδας

Μέχρι και το 1996, οι ελληνικές εθνικές ομάδες δεν είχαν κερδίσει ούτε ένα μετάλλιο σε παγκόσμια διοργάνωση στο ανώτατο αγωνιστικό ηλικιακό επίπεδο, σε κανένα από τα δύο φύλα. Η πρώτη φορά που ελληνική εθνική ομάδα, ανδρών ή γυναικών, κατέκτησε παγκόσμιο μετάλλιο, ήταν το 1997 από την Εθνική ανδρών πόλο στο World Cup.

Από τη δεκαετία 2000-2010 η Ελλάδα άρχισε σιγά-σιγά να ανεβαίνει επίπεδο, με αποτέλεσμα να έχει φθάσει πλέον πολύ ψηλά στην παγκόσμια συνολική κατάταξη στα ομαδικά αθλήματα. Οι καλύτερες επιδόσεις της Ελλάδας στις εννέα (9) μέχρι σήμερα παγκόσμιες διοργανώσεις που έχει κατακτήσει μετάλλιο στα ολυμπιακά ομαδικά σπορ, επιτεύχθηκαν τις παρακάτω χρονιές και μέσα σε διάστημα 22 ετών (2004-2026):

2004 (η εθνική γυναικών πόλο 2η στους Ολυμπιακούς Αγώνες),
2004 (η εθνική ανδρών πόλο 3η στο World League),
2005 (η εθνική γυναικών πόλο 1η στο World League),
2006 (η εθνική ανδρών μπάσκετ 2η στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα),
2011 (η εθνική γυναικών πόλο 1η στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα),
2021 (η εθνική ανδρών πόλο 2η στους Ολυμπιακούς Αγώνες),
2023 (η εθνική ανδρών πόλο 2η στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα),
2025 (η εθνική γυναικών πόλο 1η στο World Cup), και
2026 (η εθνική ανδρών πόλο 1η στο World Cup).

Στις 8 από τις 9 διοργανώσεις οι ελληνικές εθνικές ομάδες συμμετείχαν στον τελικό, ενώ κατέκτησαν χρυσό μετάλλιο σε 4 διοργανώσεις. Από τις 9 διοργανώσεις, 4 είναι στο πόλο ανδρών, 4 στο πόλο γυναικών, και 1 στο μπάσκετ ανδρών. Μέσα σε διάστημα 12 μηνών (Ιούλιος 2025 – Ιούλιος 2026) η Ελλάδα διπλασίασε τις διοργανώσεις στις οποίες έχει κατακτήσει την πρώτη θέση, από 2 σε 4. Στο εγγύς μέλλον, με τα σημερινά δεδομένα και εκτός συγκλονιστικού απροόπτου στα υπόλοιπα ομαδικά αθλήματα, η Ελλάδα μπορεί να φθάσει στην καλύτερη περίπτωση τα 7 είδη διοργανώσεων με χρυσό μετάλλιο, δηλαδή στα ολυμπιακά τουρνουά πόλο ανδρών και γυναικών, και στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα πόλο ανδρών. Το World League στην υδατοσφαίριση δεν διεξάγεται πλέον.

Η Εθνική ανδρών βόλεϊ στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας 2004 έχασε τη μεγαλύτερη ευκαιρία στην ιστορία της να διεκδικήσει παγκόσμιο μετάλλιο, αφού στον προημιτελικό με τις ΗΠΑ ενώ κέρδιζε 14-8 στο πέμπτο σετ, κατάφερε και έχασε τον αγώνα (!). Επίσης, η Εθνική ανδρών μπάσκετ στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Πεκίνου 2008, έχασε στον προημιτελικό από την Αργεντινή 80-78 αστοχώντας στο τελευταίο σουτ του αγώνα. Αυτές είναι ευκαιρίες που δεν παρουσιάζονται συχνά και η ιστορία γράφει, ότι η Ελλάδα ακόμη δεν έχει ολυμπιακό μετάλλιο ούτε στο μπάσκετ ούτε στο βόλεϊ. Έτσι, οι ελληνικές εθνικές ομάδες με ολυμπιακό μετάλλιο αντί να είναι τρεις ή τέσσερις, παραμένουν δύο μέχρι και σήμερα.

Τη μεγαλύτερη όμως ευκαιρία για να κατακτήσει την πρώτη θέση και σε πέμπτο είδος διοργάνωσης την απώλεσε το 2006, αφού στον τελικό του Μουντομπάσκετ ανδρών, λίγες ημέρες μετά την ιστορική νίκη επί των ΗΠΑ στον ημιτελικό κι ενώ ήταν το ακλόνητο φαβορί για το χρυσό κόντρα στην Ισπανία που αγωνίστηκε με σημαντικότατες ελλείψεις βασικών παικτών, η Εθνική δεν ανταποκρίθηκε στις προσδοκίες και τις προβλέψεις και ηττήθηκε καθαρά. Έχουν περάσει από τότε 20 χρόνια και ακόμη τέτοια ευκαιρία δεν έχει ξαναδοθεί στο ελληνικό μπάσκετ.

Από τα τρία σχετικά άρθρα για τις κατατάξεις των χωρών όλου του κόσμου στα επτά κύρια (7) ολυμπιακά ομαδικά αθλήματα στις μεγαλύτερες διεθνείς διοργανώσεις συνάγεται, ότι στις τριάντα εννέα (39) διοργανώσεις στα επτά ομαδικά σπορ, η Ελλάδα είναι 20η στον κόσμο στον αριθμό των διοργανώσεων (9) που κατέκτησε έστω χάλκινο μετάλλιο, 17η στον κόσμο στον αριθμό των διοργανώσεων (8) που συμμετείχε στον τελικό, και 20η στον κόσμο στον αριθμό των διοργανώσεων (4) που κατέκτησε χρυσό μετάλλιο. Οι 14 από τις 19 χώρες που προηγούνται της Ελλάδας στα χρυσά, έχουν μεγαλύτερο ή πολύ μεγαλύτερο πληθυσμό από την Ελλάδα, ενώ μόνο τρεις (Σερβία, Κροατία, Δανία) έχουν μικρότερο πληθυσμιακό μέγεθος.

Χωρίς τα Παγκόσμια Κύπελλα, δηλαδή στις είκοσι οκτώ (28) διοργανώσεις σε Ολυμπιακούς Αγώνες (Ο.Α.) και Παγκόσμια Πρωταθλήματα (Π.Π.) στα επτά ομαδικά αθλήματα, η Ελλάδα είναι 26η στον κόσμο στον αριθμό των διοργανώσεων (5) που κατέκτησε έστω χάλκινο μετάλλιο, 20η στον κόσμο στον αριθμό των διοργανώσεων (5) που συμμετείχε στον τελικό, και 30η στον κόσμο στον αριθμό των διοργανώσεων (1) που κατέκτησε χρυσό μετάλλιο και η οποία είναι επί του παρόντος η χειρότερη επίδοσή της. Οι 5 από τις 29 χώρες που είναι μπροστά από την Ελλάδα στα χρυσά, το οφείλουν στο χόκεϊ.

Δηλαδή, στις 4 από τις 6 κατατάξεις των χωρών, όπως αυτές απεικονίζονται στους τρεις συνολικά πίνακες των τριών σχετικών άρθρων, η Ελλάδα είναι στις πρώτες είκοσι (20) χώρες στον κόσμο. Εάν η Εθνική ανδρών στην υδατοσφαίριση, που δείχνει ότι διανύει την καλύτερη περίοδο της ιστορίας της, ανεβεί στο ψηλότερο σκαλί του βάθρου είτε στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα του 2027 ή του 2029 είτε στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Λος Άντζελες το 2028, τότε η Ελλάδα – όσον αφορά την κατάταξη των χρυσών μεταλλίων – θα βρεθεί στην 17η θέση (δηλαδή θα πάει τρεις θέσεις ψηλότερα) στις τριάντα εννέα (39) διοργανώσεις, και θα είναι στην 20η θέση (δηλαδή θα εκτιναχθεί δέκα θέσεις πιο πάνω) στις είκοσι οκτώ (28) διοργανώσεις, ceteris paribus.

Πράγματι, αν επιχειρούσαμε, με όλους τους κινδύνους που εμπεριέχει μια τόσο μεγάλη και υπεραπλουστευτική συμπύκνωση, να αποδώσουμε σε μία μόνο έννοια τη βαθύτερη διαφοροποίηση των δύο μεγάλων ρευμάτων που αναπτύχθηκαν στο εσωτερικό του Χριστιανισμού, θα καταλήγαμε στις δύο παραπάνω λέξεις. Όχι βέβαια ως απόλυτες ιστορικές κατηγορίες, ούτε ως αυθαίρετη διαίρεση μεταξύ μιας “κακής Δύσης” και μιας “καλής Ανατολής”, αλλά ως δύο ιδεοτυπικές οντολογικές “γραμματικές”. Ως δύο διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους μπορεί να νοηθεί ο Θεός, ο άνθρωπος, η ισχύς, η ετερότητα και τελικά η ίδια η σχέση.

Η διάκριση αυτή μπορεί να αποτελέσει έναν τρόπο ανάγνωσης της προβληματικής που αναπτύσσει ο π. Νικόλαος Λουδοβίκος γύρω από τη γένεση του χριστιανικού εαυτού, τη βούληση, την ισχύ και τις αναλογικές ταυτότητες. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι απλώς ποια χαρακτηριστικά αποδίδονται στον Θεό ή στον άνθρωπο, αλλά ποιο από αυτά αποκτά οντολογική προτεραιότητα. Είναι η ισχύς εκείνη που καθιστά δυνατή την ελευθερία, ή η ελευθερία εκείνη που δίνει νόημα και όρια στην ισχύ; Υπάρχει πρώτα μια παντοδύναμη βούληση που εισέρχεται κατόπιν σε σχέση, ή η ίδια η ύπαρξη πραγματώνεται εξαρχής ως ελεύθερη σχέση;

Διαφορετικές πτυχές του Χριστιανισμού

Από αυτή τη σκοπιά μπορούμε να μιλήσουμε, συμβατικά, για έναν Χριστιανισμό της Κυριαρχίας. Στο εσωτερικό του η παντοδυναμία τείνει να μετατρέπεται από ιδιότητα του Θεού σε θεμελιώδη οντολογική αρχή. Ο Θεός νοείται πρωτίστως ως απόλυτη βούληση, ως η ύπαρξη που δεν περιορίζεται από τίποτε και της οποίας η ελευθερία εκφράζεται ως απεριόριστη δυνατότητα ενεργείας. Σε ένα τέτοιο σχήμα ακόμη και η αμαρτία μπορεί εύκολα να προσλάβει κυρίως νομικό χαρακτήρα. Δεν αποτελεί πρωτίστως τραυματισμό της σχέσης, αστοχία του τρόπου υπάρξεως και απομάκρυνση από την κοινωνία, αλλά παράβαση ενός νόμου που απαιτεί αποκατάσταση της διασαλευθείσας τάξεως.

Η λέξη-κλειδί είναι το “απαιτεί”. Η σωτηρία μπορεί αντιστοίχως να περιγραφεί με όρους χρέους, δικαιοσύνης, ποινής και ικανοποίησης. Η ισχύς, ο νόμος και η βούληση σχηματίζουν έτσι ένα ενιαίο οντολογικό σύμπλεγμα και ο Θεός, ατύπως αλλά ουσιωδώς, αντιμετωπίζεται ως δέσμιος της ίδιας Του της Δικαιοσύνης, η οποία, με τη σειρά της, πηγάζει από την Ισχύ Του, ως πρωταρχική Του ιδιότητα.

Το παράδοξο είναι ότι η νεωτερική εξέγερση του ανθρώπου εναντίον ενός τέτοιου Θεού δεν κατήργησε αυτή την οντολογία. Απλώς αντέστρεψε τον φορέα της κυριαρχίας. Ο άνθρωπος απομάκρυνε τον Θεό από το κέντρο, αλλά κατέλαβε ο ίδιος τη θέση Του. Ο νεωτερικός άνθρωπος επεδίωξε να γίνει κύριος του εαυτού του, κύριος της φύσεως, κύριος της ιστορίας. Η βούληση για απελευθέρωση μετετράπη σε βούληση για έλεγχο. Η θεϊκή παντοδυναμία εκκοσμικεύτηκε σε ανθρωποκεντρική παντοδυναμία.

Έτσι, ο Χριστιανισμός της Κυριαρχίας μπορεί, μέσα από μια μακρά και ασφαλώς μη γραμμική ιστορική διαδικασία, προσέφερε ορισμένες από τις οντολογικές προϋποθέσεις μιας κουλτούρας του ελέγχου, που είναι κυρίαρχη στη Δύση. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι προκάλεσε νομοτελειακά τον ατομικισμό, τον τεχνοκρατισμό, τον ιμπεριαλισμό ή τη βούληση για ισχύ. Όμως παρείχε μια “γραμματική” για την ανάγνωση του κόσμου, δια της οποίας ο εαυτός μπορεί να κατανοηθεί ως κέντρο βουλήσεως και ο Άλλος ως εξωτερικό αντικείμενο με το οποίο η σχέση οργανώνεται πρωτίστως μέσω ισχύος.

Απέναντι σε αυτή την οντολογική δυνατότητα μπορούμε να τοποθετήσουμε έναν Χριστιανισμό της Ελευθερίας, όπως αυτός αναδύεται μέσα από την ελληνική Πατερική Παράδοση. Και σε αυτήν ο Θεός είναι παντοδύναμος. Όμως, η παντοδυναμία Του δεν αποτελεί αναγκαιότητα που Τον δεσμεύει. Ο Θεός δεν είναι αιχμάλωτος ούτε της ίδιας Του της ισχύος. Είναι απόλυτα ελεύθερος. Συνακόλουθα, η Δημιουργία δεν νοείται ως αναπόφευκτη εκδήλωση μιας απεριόριστης δύναμης, αλλά ως πράξη ριζικής ελευθερίας. Ο κόσμος υπάρχει επειδή ο Θεός, ελεύθερα, θέλει να υπάρξει κάτι που δεν είναι ο ίδιος.

Η αντίληψη του προσώπου

Εδώ εμφανίζεται η ετερότητα ως κομβικό στοιχείο στην οντολογία του Θεού, αλλά και του ανθρώπου. Ο Θεός δημιουργεί τον Άλλον χωρίς να τον απορροφά. Και τον δημιουργεί ελεύθερο ακόμη και να αρνηθεί τη σχέση μαζί Του. Η παντοδυναμία αποκαλύπτεται έτσι με έναν παράδοξο τρόπο. Όχι μόνο ως δυνατότητα ασκήσεως απεριόριστης ισχύος, αλλά και ως απόλυτη ελευθερία μη ασκήσεώς της ως κυριαρχίας. Ο Θεός είναι τόσο ελεύθερος, ώστε μπορεί να αφήσει χώρο στον Άλλον.

Εάν όμως η ετερότητα δεν αποτελεί απειλή αλλά προϋπόθεση της σχέσης, τότε αλλάζει ολόκληρη η ανθρωπολογία. Ο άνθρωπος δεν ολοκληρώνεται κατακτώντας απόλυτη αυτάρκεια. Γίνεται περισσότερο ο εαυτός του μέσα από τη σχέση. Η ελευθερία του δεν συνίσταται πρωτίστως στην απουσία περιορισμών, ούτε στην ικανότητα επιβολής της βούλησής του. Συνίσταται στη δυνατότητα να εξέλθει από τον κλειστό εαυτό προς τον Άλλον, χωρίς ούτε να τον απορροφήσει ούτε να απορροφηθεί από αυτόν.

Εδώ αποκτούν ιδιαίτερο νόημα η συνέργεια, η μετοχή, η θέωση και τελικά η έννοια του προσώπου. Στον Μάξιμο τον Ομολογητή και στον Γρηγόριο Παλαμά η ένωση Θεού και ανθρώπου δεν απαιτεί την εξαφάνιση της ετερότητας. Αντίθετα, η κοινωνία γίνεται τόσο βαθύτερη όσο πιο έντονη παραμένει η διάκριση. Ο άνθρωπος δεν γίνεται Θεός κατά φύσιν αλλά μετέχει ελεύθερα στη θεία ζωή. Έχουμε λοιπόν ένωση χωρίς συγχώνευση, σχέση χωρίς απορρόφηση, κοινωνία χωρίς κατάργηση της ετερότητας.

Υπό αυτό το πρίσμα μπορούμε να κατανοήσουμε καλύτερα και τον αναλογικό ή “πορώδη” εαυτό, τον οποίο αναδεικνύει ο π. Νικόλαος Λουδοβίκος. Υπό το φως αυτής της αντίληψης ο εαυτός δεν είναι ούτε αδιαπέραστο φρούριο, ούτε άμορφη ύπαρξη που διαλύεται μέσα στους άλλους. Αντιθέτως, διαθέτει υπόσταση και ετερότητα, αλλά, ταυτοχρόνως, είναι ανοικτός στη σχέση. Επιτρέπει, δηλαδή, στον Άλλον να εισέλθει στη διαμόρφωσή του, χωρίς όμως να παύει να είναι ο ίδιος. Η σχέση, με άλλα λόγια, δεν ακολουθεί απλώς την ταυτότητα, αλλά συμμετέχει στη διαρκή πραγμάτωσή της. Η σχέση είναι μέρος της ταυτότητας και όχι ένα επόμενο στάδιο, που προκύπτει όταν η ταυτότητα έχει ήδη προκύψει.

Κυριαρχία ή Ελευθερία;

Μπορούμε λοιπόν να διατυπώσουμε τη θεμελιώδη διαφορά των δύο ιδεοτύπων λέγοντας ότι στη Θεολογία της Κυριαρχίας η σχέση τείνει να υποτάσσεται στην ισχύ, ενώ στη Θεολογία της Ελευθερίας η ισχύς υποτάσσεται στη σχέση. Στην πρώτη περίπτωση, ελεύθερος είναι τελικά εκείνος που μπορεί να επιβάλει τη βούλησή του. Στη δεύτερη, ελεύθερος είναι εκείνος που μπορεί να σχετιστεί χωρίς να χρειάζεται να κυριαρχήσει. Στην πρώτη, ο Άλλος θέτει όρια στην ελευθερία μου. Στη δεύτερη, ο Άλλος καθιστά δυνατή την πραγμάτωσή της.

Η διάκριση αυτή δεν αποσκοπεί στο να καταδείξει την ύπαρξη δύο στεγανών ιστορικών Χριστιανισμών. Στην πραγματικότητα, η Δυτική Παράδοση περιέχει επίσης σοβαρά στοιχεία αγάπης, ελευθερίας και σχέσης, ενώ και ο Ορθόδοξος Κόσμος και η Ορθόδοξη θεολογία έχει υποστεί (καλώς ή κακώς) πολλές επιρροές από τη Δύση. Τις τελευταίες δεκαετίες, αν όχι τον τελευταίο αιώνα, μάλιστα, η Δύση αρχίζει –απρόθυμα και σταδιακά αλλά σταθερά– να μελετά σοβαρά την Ορθόδοξη Παράδοση και Πνευματικότητα. Πρόκειται λοιπόν για δύο οντολογικές δυνατότητες, οι οποίες μπορούν να συνυπάρχουν και να συγκρούονται μέσα στον ίδιο πολιτισμό και ακόμη μέσα στον ίδιο άνθρωπο. Το γεγονός, όμως, παραμένει ότι διαφέρουν ουσιωδώς στον οντολογικό τους πυρήνα.

Ακριβώς γι’ αυτό, όμως, η διάκριση μπορεί να έχει σημασία πέρα από τη θεολογία και να ασκεί σοβαρή, αν και αόρατη, επίδραση στη γεωπολιτική ταυτότητα και συμπεριφορά των δρώντων. Με άλλα λόγια, εάν ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον Θεό επηρεάζει ιστορικά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον άνθρωπο, και εάν η ανθρωπολογία επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο νοούμε την κοινωνία, την εξουσία και τον Άλλον, τότε οι δύο αυτές οντολογίες ενδέχεται να αφήνουν ίχνη πολύ πέρα από τα όρια της Εκκλησίας.

Εν κατακλείδι λοιπόν, πίσω από πολλές αντιθέσεις που χαρακτηρίζουν τις διαφορές Δυτικού Χριστιανισμού και Ορθοδοξίας, όπως, για παράδειγμα ατομικισμός και πρόσωπο, έλεγχος και συνέργεια, ομογενοποίηση και ετερότητα, κλειστή και ανοικτή ιστορία, να βρίσκεται ένα βαθύτερο ερώτημα. Ποιο είναι το ύψιστο ιδανικό του υπάρχειν; Η κυριαρχία ή η ελευθερία; Ίσως δε η ουσιαστικότερη διαφορά ανάμεσα στους δύο δρόμους να συμπυκνώνεται τελικά σε ένα παράδοξο. Ο Χριστιανισμός της Κυριαρχίας αναζητεί την ελευθερία μέσω της ισχύος, ενώ ο Χριστιανισμός της Ελευθερίας ανακαλύπτει την αληθινή ισχύ ακριβώς στην ελευθερία από την ανάγκη της κυριαρχίας.

Και αυτή η διαφορά είχε μεγάλες συνέπειες στη διαμόρφωση της γεωιστορικής πορείας του ευρωγενούς κόσμου μέχρι σήμερα και θα έχει και στο μέλλον. Άρα, δεν είναι κάτι που μπορούμε να αγνοήσουμε, αν όντως θέλουμε να έχουμε μια ρεαλιστική ανάγνωση του κόσμου, πέραν από υπεραπλουστευτικά ιδεολογήματα, τα οποία θέτουν την πραγματικότητα στην κλίνη του Προκρούστη και αν αυτή δεν συμφωνεί με αυτά, τόσο χειρότερα για την πραγματικότητα…

Στην πολιτική επιστήμη και στις διεθνείς σχέσεις, όπου οι δρώντες αλληλεπιδρούν στρατηγικά και διαθέτουν ατελή πληροφόρηση, αυτή η πειθαρχία του συλλογισμού έχει ιδιαίτερη σημασία. Η θεωρία παιγνίων, για παράδειγμα, χρησιμοποιείται εδώ και δεκαετίες για την ανάλυση της στρατηγικής αλληλεπίδρασης μεταξύ κρατών.

Μαθηματική λογική

Η βαθύτερη συμβολή των μαθηματικών αρχίζει από τη μαθηματική λογική. Η λογική μάς υποχρεώνει να διακρίνουμε ανάμεσα σε υπόθεση, συμπέρασμα, και αναγκαία προϋπόθεση. Στην πολιτική ανάλυση, αυτό σημαίνει ότι δεν αρκεί να υποστηρίζουμε πως «η αύξηση της στρατιωτικής ισχύος οδηγεί σε μεγαλύτερη ασφάλεια». Πρέπει να ρωτήσουμε: «Υπό ποιες συνθήκες; Πώς αντιδρούν οι άλλοι δρώντες; Τι συμβαίνει αν η ενίσχυση ενός κράτους ερμηνευθεί ως απειλή»;

Η μαθηματική λογική μετατρέπει επομένως μια ασαφή πολιτική θέση σε σύστημα προτάσεων και συνεπαγωγών. Αν ισχύουν οι προϋποθέσεις Α και Β, τότε αναμένεται το αποτέλεσμα Γ. Αν όμως μεταβληθεί η Β, μπορεί να αλλάξει και το συμπέρασμα. Αυτή η διαδικασία καθιστά ορατές τις κρυφές παραδοχές μιας θεωρίας. Έτσι, η μαθηματική σκέψη δεν προσφέρει μόνο υπολογισμούς· προσφέρει έλεγχο της ίδιας της σκέψης.

Μαθηματική ανάλυση: Η πολιτική ως δυναμικό σύστημα

Η μαθηματική ανάλυση, ιδιαιτέρως μέσω συναρτήσεων, μεταβολών, ορίων και δυναμικών συστημάτων, προσφέρει έναν διαφορετικό τρόπο κατανόησης της πολιτικής πραγματικότητας. Η πολιτική δεν αποτελεί στατικό σύνολο σχέσεων. Οι αποφάσεις μεταβάλλουν το περιβάλλον μέσα στο οποίο λαμβάνονται οι επόμενες αποφάσεις.

Για παράδειγμα, η αύξηση των στρατιωτικών δαπανών ενός κράτους μπορεί αρχικώς να αυξήσει την αίσθηση ασφάλειάς του. Αν όμως προκαλέσει αντίστοιχη αύξηση των δαπανών του αντιπάλου, το αρχικό πλεονέκτημα μπορεί να μειωθεί. Η πολιτική σχέση γίνεται έτσι δυναμική: η μεταβολή μιας μεταβλητής επηρεάζει άλλες μεταβλητές, οι οποίες με τη σειρά τους επιστρέφουν στο αρχικό σύστημα.

Η έννοια της “οριακής μεταβολής” είναι επίσης πολιτικώς σημαντική. Μια μικρή αλλαγή στην τιμή μιας παραμέτρου—για παράδειγμα στο κόστος ενός πολέμου ή στην πιθανότητα επιτυχίας μιας στρατιωτικής επιχείρησης—μπορεί να μεταβάλει δραστικά τη στρατηγική επιλογή ενός κράτους. Η ανάλυση τέτοιων “σημείων καμπής” επιτρέπει στον ερευνητή να αναζητήσει όχι μόνο ποιο αποτέλεσμα είναι πιθανότερο, αλλά πότε και γιατί ένα σύστημα μεταβαίνει από μία κατάσταση σε άλλη.

Η μελέτη μακροπολιτικών διαδικασιών αντιμετωπίζει ακριβώς τέτοιου είδους προβλήματα, όπως η δυναμική, η ενδογένεια, η χρονική επιμονή, και η αβεβαιότητα ως προς τη σωστή προδιαγραφή του μοντέλου.

Μαθηματική μοντελοποίηση: η τέχνη της αφαίρεσης

Η μαθηματική μοντελοποίηση αποτελεί ίσως την πιο ολοκληρωμένη εφαρμογή της μαθηματικής σκέψης. Ένα μοντέλο δεν είναι αντίγραφο της πραγματικότητας. Είναι μια ελεγχόμενη αφαίρεση από αυτήν. Ο ερευνητής επιλέγει ποιοι δρώντες έχουν σημασία, ποιες επιλογές διαθέτουν, ποιες προτιμήσεις έχουν, ποια είναι η διαθέσιμη πληροφορία, και πώς αλληλεπιδρούν. Το μοντέλο απομακρύνει τη δευτερεύουσα πολυπλοκότητα ώστε να αποκαλύψει έναν μηχανισμό.

Εδώ βρίσκεται και η επιστημολογική δύναμη του μοντέλου: αν αλλάξουμε μία υπόθεση και αλλάξει το αποτέλεσμα, μαθαίνουμε ποια υπόθεση είναι κρίσιμη. Η θεωρία παιγνίων αποτελεί χαρακτηριστικό, απλό, και ευνόητο παράδειγμα. Στις διεθνείς σχέσεις μπορεί να μοντελοποιήσει διαπραγματεύσεις, κρίσεις, πολέμους, συμμαχίες και συνεργασίες. Η έννοια της ισορροπίας Nash, για παράδειγμα, δείχνει ότι μια κατάσταση μπορεί να είναι σταθερή όχι επειδή είναι η καλύτερη δυνατή, αλλά επειδή κανένας δρών δεν έχει συμφέρον να αποκλίνει μονομερώς.

Από τη λογική στην εμπειρική πραγματικότητα

Η πραγματική δύναμη εμφανίζεται όταν λογική, ανάλυση, και μοντελοποίηση λειτουργούν ως ενιαία αλυσίδα: λογική → υπόθεση → μαθηματικό μοντέλο → πρόβλεψη → εμπειρικός έλεγχος → αναθεώρηση.

Ένα μοντέλο στρατηγικής αλληλεπίδρασης μπορεί, για παράδειγμα, να προβλέψει ότι η αβεβαιότητα για τις προθέσεις ενός αντιπάλου αυξάνει την πιθανότητα σύγκρουσης. Η πρόβλεψη μπορεί, στη συνέχεια, να μετατραπεί σε ελέγξιμη υπόθεση και να συγκριθεί με ιστορικά ή στατιστικά δεδομένα. Η σύγχρονη βιβλιογραφία έχει ακριβώς αναπτύξει τρόπους σύνδεσης των τυπικών μοντέλων με στατιστικά ελέγξιμες υποθέσεις.

Αυτό είναι ιδιαιτέρως σημαντικό, επειδή η πολιτική πραγματικότητα δεν αποδεικνύει από μόνη της μια θεωρία. Τα δεδομένα πρέπει να ερμηνεύονται μέσα από συγκεκριμένες υποθέσεις και μηχανισμούς. Επίσης, πρέπει να τονιστεί η διάκριση μεταξύ της εσωτερικής εγκυρότητας ενός μοντέλου και της εμπειρικής του καταλληλότητας. Η δεύτερη εξαρτάται από την ύπαρξη ρεαλιστικών παραδοχών και από τον σκοπό και την ιδεολογία του κατασκευαστή τού μοντέλου. Εξού και η μαθηματική σκέψη πρέπει να συνδυάζεται με ιστορική γνώση, θεσμική ανάλυση, πολιτική θεωρία, και ποιοτική έρευνα.

Συμπέρασμα

Η βαθύτερη αξία των μαθηματικών στις πολιτικές και διεθνείς σπουδές δεν βρίσκεται στην πρόβλεψη του μέλλοντος με μηχανική ακρίβεια. Βρίσκεται στην πειθαρχία της αφαίρεσης και του συλλογισμού. Η μαθηματική λογική αποκαλύπτει τις προϋποθέσεις των επιχειρημάτων· η μαθηματική ανάλυση επιτρέπει την κατανόηση μεταβολών και δυναμικών· η μαθηματική μοντελοποίηση απομονώνει μηχανισμούς μέσα στην πολυπλοκότητα.

Με αυτή την έννοια, τα μαθηματικά δεν “κάνουν” την πολιτική επιστήμη μαθηματική, αλλά την κάνουν πιο ακριβή ως προς τις έννοιες, πιο διαφανή ως προς τις υποθέσεις, πιο συνεπή ως προς τους επιλεγμένους σκοπούς, και πιο αυστηρή ως προς τα συμπεράσματα. Η μεγαλύτερη κατάκτηση δεν είναι ένας αριθμός ή μια εξίσωση, αλλά η δυνατότητα να μετατρέπουμε ένα σύνθετο πολιτικό ερώτημα σε ένα σύστημα σχέσεων που μπορούμε να εξετάσουμε, να αμφισβητήσουμε, και τελικώς να κατανοήσουμε βαθύτερα.