Μια επιστήμη που την εισήγαγε στη σύγχρονη Ελλάδα και τη δημόσια σφαίρα ο μεγάλος Αλέξανδρος Παπαναστασίου και οι συνοδοιπόροι του στις αρχές του 20ου αιώνα. Η αρνητική σχέση της ελληνικής Δεξιάς με την Κοινωνιολογία παρέμεινε μια “σταθερά”, όπως έδειξε και η πριν από 5-6 χρόνια αφαίρεσή της από μάθημα Πανελληνίων Εξετάσεων στην Γ’ Λυκείου. Ως αποτέλεσμα αυτών των συνθηκών οι Έλληνες κοινωνιολόγοι της γενιάς του Τσουκαλά, μηδέ του ίδιου εξαιρουμένου, πραγματοποιούσαν συνήθως βασικές σπουδές στη Νομική και στη συνέχεια στο εξωτερικό σπούδαζαν κοινωνικές και πολιτικές επιστήμες.

Η πρώτη άνοιξη της ελληνικής κοινωνιολογίας

Ο Τσουκαλάς, γόνος αστικής οικογένειας, είχε μια αντίστοιχη διαδρομή. Ανήκε σε αυτό που θα μπορούσε ίσως να χαρακτηρισθεί μια ελληνική εκδοχή του “δυτικού μαρξισμού”, σύμφωνα με την γνωστή ορολογία του Πέρυ Άντερσον, στην περίοδο μετά το ’74 ή το ’81. Σε κάθε περίπτωση, το έργο του Τσουκαλά της δεκαετίας του ’70 και των αρχών της δεκαετίας του ’80 συγκροτεί –μαζί με το έργο άλλων σημαντικών διανοουμένων της περιόδου– εκείνο που ο Γιάννης Βούλγαρης έχει χαρακτηρίσει ως “κοινωνιολογικό παράδειγμα” στη μελέτη του ελληνικού κοινωνικού σχηματισμού.

Διανοούμενοι όπως οι γαλλοτραφείς Νίκος Σβορώνος (προηγούμενη γενιά), Κωστής Μοσκώφ, Κώστας Βεργόπουλος, Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, ο αγγλοτραφής Νίκος Μουζέλης, ο γερμανοτραφής-βεμπεριανός και λίγο μεγαλύτερος ηλικιακά Βασίλης Φίλιας, όπως και ο επίσης λίγο μεγαλύτερος ηλικιακά από τον Τσουκαλά, Νίκος Ψυρούκης (πιο κοντά στα σχήματα του “ανατολικού” μαρξισμού εκείνος), συγγράφουν και κυκλοφορούν τα μεγάλα έργα τους τη δεκαετία του ’70.

Με τις –σημαντικές σε αρκετά σημεία– διαφορές τους, τα έργα των συγκεκριμένων στοχαστών συγκροτούν ένα “κοινωνιολογικό παράδειγμα” για την ιστορική εξέλιξη του ελληνικού κοινωνικού σχηματισμού, εμπνευσμένο από τα νεομαρξιστικά σχήματα της θεωρίας της εξάρτησης, επιχειρώντας να διατυπώσουν πλαίσια ερμηνείας. Στο έργο τους εγγράφονται οι προβληματισμοί-προσανατολισμοί-αναζητήσεις και η ιστορική αυτογνωσία της πρώτης περιόδου της Γ’ Ελληνικής Δημοκρατίας/Μεταπολίτευσης. Πρόκειται για βιβλία που διαβάστηκαν ευρέως από μια κοινωνία, σε μια πολιτική αγορά που διψούσε για μακροσκοπικές ιστορικά προσεγγίσεις, απαλλαγμένες από την μετεμφυλιακή “εθνικοφροσύνη”.

Ο Τσουκαλάς βρίσκεται στο Παρίσι στα τέλη της δεκαετίας του ’60, όπου και θα παραμείνει για δέκα χρόνια, και ουσιαστικά διαμορφώνεται διανοητικά από την έκρηξη του διανοητικού στοχασμού-ριζοσπαστικής ατμόσφαιρας που πυροδότησαν τα κινήματα του 1968. Έχοντας διδακτικά και ερευνητικά καθήκοντα στα Πανεπιστήμια του Παρισιού, επηρεάζεται ιδιαίτερα από διανοούμενους όπως ο Λουί Αλτουσέρ, ο Πιερ Μπουρντιέ, ο Μισέλ Φουκό, ακόμα περισσότερο όμως από τον Σβορώνο, επιβλέποντα της διδακτορικής του διατριβής και τον επιστήθιο φίλο του Νίκο Πουλαντζά.

Κ. Τσουκαλάς: Το θεωρητικό έργο

Στο πλαίσιο διαμόρφωσης του “κοινωνιολογικού παραδείγματος” ερμηνείας της ελληνικής περίπτωσης, ο Τσουκαλάς συνεισφέρει, μεταξύ άλλων, με το κορυφαίο σύγγραμμά του, που είναι έργο αναφοράς και το διδακτορικό του “Εξάρτηση και Αναπαραγωγή – Ο κοινωνικός ρόλος των εκπαιδευτικών μηχανισμών στην Ελλάδα 1830-1922” (Θεμέλιο, 1976). Το βασικό ερμηνευτικό του σχήμα είναι η σχέση “ελλαδισμού-ελληνισμού” μέσα από την παρατηρούμενη ανάπτυξη των εκπαιδευτικών μηχανισμών.

Αλλά και σημαντικά βιβλία εκείνης της περιόδου είναι το “Κοινωνική Ανάπτυξη και Κράτος – Η συγκρότηση του δημόσιου χώρου στην Ελλάδα” (Θεμέλιο, 1980), όπου θα επιχειρήσει να ερμηνεύσει το “υπερτροφικό κράτος” σε συγκριτική προοπτική, το “Κράτος, Κοινωνία, Εργασία στη Μεταπολτική Ελλάδα” (Θεμέλιο, 1985), όπου μέσα από την περίφημη έννοια της “πολυσθένειας” των κοινωνικών υποκειμένων θα επιχειρήσει να ερμηνεύσει με όρους υλικούς την παρατηρούμενη διάσταση “ταξικής θέσης-ταξικής τοποθέτησης” –σύμφωνα με την πυκνή διατύπωση του Πουλαντζά– ως κομβικό ερμηνευτικό κλειδί στον σύγχρονο ελληνικό κοινωνικό σχηματισμό. Η διαμόρφωση ερευνητικών ερωτημάτων και ερμηνευτικών σχημάτων, γίνεται μέσα από τις εθνικές ιδιαιτερότητες στη διεθνική κίνηση και όχι στο πλαίσιο ενός “ανεύρετου εξαιρετισμού”. Στα σχήματα του “υπετροφικού κράτους” όσο και της “πολυσθένειας” θα ασκηθεί κριτική.

Για τις κοινωνικές και πολιτικές επιστήμες η κατάσταση-αντιμετώπιση από το ελληνικό κράτος θα αλλάξει μετά τις εκλογές του 1981. Θα υπάρξει μια προσπάθεια θεσμοποίησης της δυναμικής αυτής με τη σταδιακή συγκρότηση πανεπιστημιακών τμημάτων κοινωνικών επιστημών, στο πλαίσιο της Αλλαγής και του νόμου-πλαίσιου 1268/82 αλλά και με την εισαγωγή του μαθήματος της Κοινωνιολογίας στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση και ιδίως ως μαθήματος Πανελληνίων Εξετάσεων στην Γ’ Λυκείου.

Μια προσέγγιση αναφορικά με τη διαμόρφωση σχολών κοινωνιολογικής σκέψης στην Ελλάδα μετά τη “στιγμή 1981” υπερβαίνει προφανώς το παρόν σημείωμα. Πάντως, αποτελεί ένα ενδιαφέρον και προκλητικό κατά τη γνώμη μου ζήτημα. Ο Τσουκαλάς από τη δεκαετία του ’80 θα είναι καθηγητής στα ελληνικά Πανεπιστήμια και θα συνδεθεί ιδιαίτερα με το Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστήμιο Αθηνών. Παράλληλα, εκτός των ακαδημαϊκών του δημοσιεύσεων, αρθρογραφεί συστηματικά παρεμβαίνοντας στη δημόσια σφαίρα ως δημόσιος διανοούμενος.

Από την εξάρτηση στον εκσυγχρονισμό

Τη δεκαετία του ’80, όντας σταθερά ενταγμένος στην ανανεωτική κομμουνιστική Αριστερά, θα βλέπει και θα διαβάζει περισσότερο θετικά το ΠΑΣΟΚ απ’ ό,τι άλλοι διανοούμενοι του ίδιου χώρου, όπως ο συμφοιτητής και φίλος του Άγγελος Ελεφάντης, οι οποίοι θα είναι περισσότερο αρνητικοί. Η στιγμή 1989-90 και μετά, η ήττα της Αριστεράς του 20ου αιώνα διεθνώς, τον επηρεάζει σημαντικά. Κινείται στο πλαίσιο μεταξύ νέου αναθεωρητισμού-νέας σοσιαλδημοκρατίας και ανανεωτικής μετακομμουνιστικής Αριστεράς. Το στοιχείο αυτό κυρίως αλλά και η προσωπική φιλία και εκτίμηση προς τον Κώστα Σημίτη τον οδηγούν στην αφετηριακή συμμετοχή του στον κεντροαριστερό Όμιλο Προβληματισμού για τον Εκσυγχρονισμό της Κοινωνίας (ΟΠΕΚ) το 1991 και στη θετική προσέγγιση του “υπαρκτού εκσυγχρονισμού” μετά το 1996.

Η κίνηση από τη θεωρία της εξάρτησης στη θεωρία του εκσυγχρονισμού θα συμβεί και σε άλλους αριστερούς/κεντροαριστερούς διανοούμενους στη διανοητική-πολιτική συγκυρία της δεκαετίας του ’90, δείχνοντας στοιχεία “συνέχειας-ασυνέχειας” ανάμεσα στα θεωρητικά σχήματα. Ο Δημήτρης Μπελαντής σε ένα πολύ ενδιαφέρον κείμενό του στο περιοδικό “Θέσεις” επιχειρεί μια κριτική και εκτενή ανάλυση του συγκεκριμένου φαινομένου, στο άρθρο του “H στροφή των διανοουμένων: Για την αδιάκριτη γοητεία του ‘εκσυγχρονισμού’ στους αριστερούς διανοούμενους” (59/1997). Σε κάθε περίπτωση, μια αποτίμηση του “υπαρκτού εκσυγχρονισμού”, διανοητικά, πολιτικά, κυβερνητικά, εκφεύγει του παρόντος σημειώματος.

Ο Τσουκαλάς πάντως και στην προσέγγιση αυτή θα έχει όρια, που θέτουν η διανοητική του αυτονομία, η πολιτική του κουλτούρα και πιθανόν μια απαισιοδοξία που διαχέεται στις δημόσιες παρεμβάσεις του και έχει σχέση με την κατάσταση της Αριστεράς διεθνώς. Αναφέρει χαρακτηριστικά σε μια πρόσφατη συνέντευξή του στη Lifo και στον Γιάννη Πανταζόπουλο στις 2-5-2025: «Στο σημερινό πλαίσιο, το δύσκολο και το πρωτόγνωρο, δυσκολευόμαστε να ορίσουμε την κοινωνική αλληλεγγύη και μαζί της και το νόημα της Αριστεράς. Από τη δεκαετία του ’80 το αίτημα της κοινωνικής αλληλεγγύης και δικαιοσύνης εξανεμίστηκε από το αίτημα της ασύδοτης ελευθερίας. Ο φιλελευθερισμός έχει εξελιχθεί σε δόγμα και έχουμε φτάσει σε ένα σημείο να επικρατεί αμηχανία για το τι μπορεί να σημαίνει Αριστερά.

»Αυτό έχει οδηγήσει στην αδυναμία των σοσιαλδημοκρατικών ή αριστερών κομμάτων να αναδιανείμουν τους πόρους υπέρ των αδυνάτων. Ταυτόχρονα, όλα καλούνται να υπηρετήσουν την ιδέα μιας μετρήσιμης ανάπτυξης. Ακούμε συνεχώς για ανάπτυξη, χωρίς να διερευνάται τι είναι το “καλό”. Μας ενδιαφέρει στις μέρες μας μόνο να μάθουμε τι είναι “πολύ”. Όσο περισσότερο, τόσο καλύτερο. Από το “πάν μέτρον άριστον” έχουμε εξελιχθεί στο ότι δεν υπάρχει πλέον κανένα μέτρο. Βαθμιαία κρινόμαστε από την υπεροχή μας έναντι των άλλων […]

»Σε μια εποχή που η πληροφορία υπερχειλίζει, νιώθω ότι είναι ολοένα και πιο δύσκολο να βρεις χώρο για στοχασμό ή να υποκαταστήσεις τον θόρυβο με τη σκέψη. Είμαστε εκτεθειμένοι σε έναν βόμβο πληροφοριών. Κάπως έτσι οδηγούμαστε στην πλήρη αδυναμία να σκεφθούμε το οτιδήποτε σε βάθος. Και, δυστυχώς, όλο και περισσότερες λέξεις στην εποχή μας έχουν χάσει το νόημά τους. Words, words, words. Μιλάμε για μετα-δημοκρατία, για ύστερο καπιταλισμό ή για μεταπολιτική. Όλες αυτές οι λέξεις δεν έχουν συγκεκριμένο περιεχόμενο. Απλώς τις χρησιμοποιούμε για να περιγράψουμε μια κατάσταση που έχει αλλάξει, αλλά ταυτόχρονα δεν ξέρουμε να ορίσουμε και τι ακριβώς είναι. Μια διάχυτη χρήση των μετα-λέξεων καθιστά τη γλώσσα των social media τόσο ισχνή που δεν μπορεί να αποκωδικοποιήσει το νόημα του κόσμου στις μέρες μας. Το κάνει όλο και πιο δυσανάγνωστο».

Σε μια από τις τελευταίες δημόσιες παρεμβάσεις του, στην ομιλία του ενώπιον της Ακαδημίας Αθηνών, με την εκλογή του ως μέλος της στην έδρα της Κοινωνιολογίας, με τίτλο “Προς ένα νέο ιστορικό συμβιβασμό: Ανατροπές και αδιέξοδα”, τον Οκτώβριο 2025, διακρίνεται στο λόγο του Τσουκαλά, μια τάση υπέρβασης της διάχυτης απαισιοδοξίας, της “αριστερής μελαγχολίας”, χρησιμοποιώντας τον τίτλο του γνωστού βιβλίου του Έντσο Τραβέρσο.

Ο Τσουκαλάς στη διανοητική συγκυρία μετά το 1990, είχε μέτωπο ενάντια στη “μονόδρομη σκέψη”, στον ολοκληρωτισμό της “νεοφιλελεύθερης δογματικής”, στη μονοδιάστατη προσέγγιση της ποσοτικής έρευνας και της στατιστικής ως αποκλειστικής μεθοδολογίας στις πολιτικές και κοινωνικές επιστήμες και στην υποβάθμιση της θεωρίας, στοιχεία που συνδέονται κατά τη γνώμη του με τα ευρωπαϊκά προγράμματα και τους υλικούς όρους εξάρτησης-απώλειας της αυτονομίας των ερευνητών, πανεπιστημιακών, διανοουμένων.

Αυτά επισημαίνει στην πολύ ενδιαφέρουσα συνέντευξη-συνομιλία που είχε το 2014, στους πανεπιστημιακούς καθηγητές Αντώνη Λιάκο και Βαγγέλη Καραμανωλάκη και η οποία υπάρχει στο διαδίκτυο. Λίγο πριν από την εκλογική νίκη του ΣΥΡΙΖΑ, τον Ιανουάριο 2015, με τον οποίο εκλέχθηκε βουλευτής στο ψηφοδέλτιο Επικρατείας και παρέμεινε βουλευτής μέχρι τον Αύγουστο 2015. Η δημόσια αποτίμηση της συγκεκριμένης εμπειρίας εκ μέρους του ήταν προσεκτική.

Στο πλαίσιο της ανωτέρω αντίθεσής του στην προοπτική ιδιωτικοποίησης της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, ο Τσουκαλάς συντάχθηκε με το κίνημα ενάντια στην αναθεώρηση του άρθρου 16 του Συντάγματος την περίοδο 2006-2007. Υπενθυμίζω για την ιστορία στο σημείο αυτό βιωματικά και για λόγους ιδιότυπης επικαιρότητας τη συμμετοχή του Τσουκαλά στην εκδήλωση στο Βύρωνα, στο κινηματοθέατρο Λουϊζα, τον Ιανουάριο 2007, που διοργάνωσε η Πρωτοβουλία μελών ΠΑΣΟΚ ενάντια στην αναθεώρηση του άρθρου 16 του Συντάγματος (Π-16), στην οποία εκτός του Τσουκαλά, συμμετείχε ο εμβληματικός Αναστάσιος Πεπονής, καθώς και ο νυν δήμαρχος Βύρωνα, τότε Δημοτικός Σύμβουλος, Αλέξης Σωτηρόπουλος. Όπως επίσης και την επιμονή του Αριστομένη Συγγελάκη για την απεύθυνση πρόσκλησης συμμετοχής στον Τσουκαλά.

Ο στοχαστής Τσουκαλάς, με τον γοητευτικό γραπτό και προφορικό του λόγο, την αύρα του, δεν είναι πλέον μαζί μας. Είναι όμως το έργο του. Οι επόμενες γενιές θα διαβάζουν το “Εξάρτηση και Αναπαραγωγή” μαζί με άλλα έργα εμβληματικά έργα της δεκαετίας του ’70, σημαντικών Ελλήνων διανοουμένων. Θα μάθουν να μελετούν τις εθνικές ιδιαιτερότητες του ελληνικού κοινωνικού σχηματισμού μέσα στη διεθνική κίνηση της ιστορίας, με το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον.

Βέβαια την μομφή της μιζέριας ο πρωθυπουργός την απέδωσε ευθέως στην αντιπολίτευση που του ασκεί κριτική, είναι σαφές όμως ότι συμπεριλαμβάνει και τους πολίτες που επιμένουν να είναι δυσαρεστημένοι γιατί δεν τα βγάζουν πέρα, καθώς έχει μειωθεί το βιοτικό τους επίπεδο επί της νεοφιλελεύθερης διακυβέρνησής του.

Προφανώς είναι όλοι εκείνοι που δεν αντιλαμβάνονται το μέγεθος της επιτυχίας της ελληνικής οικονομίας με την πρόωρη καταβολή 13 δισεκατομμυρίων ευρώ το 2026, που όπως ανέφερε προστίθενται στα 36 δισεκατομμυρίων ευρώ συνολικά πρόωρων αποπληρωμών επί των ημερών της κυβέρνησης του. 

Επιστροφή στη μιζέρια…

Το ότι προσπαθεί να χτίσει ένα “εθνικό αφήγημα” που να καλύπτει έναν θετικό απολογισμό της επταετίας (δεν έχει και πολλά να προβάλει) και μία αντίστοιχη προοπτική για τον επόμενο κυβερνητικό κύκλο που θέλει να ανοίξει ο Κυριάκος είναι σαφές. Εκείνο που προκαλεί εντύπωση είναι η επιθετικότητα, όχι απλώς εναντίον της αντιπολίτευσης, αλλά εναντίον της κοινωνίας, που δεν συμμερίζεται τις επιτυχίες του. Προκαλεί απορία εάν αποκαλύπτοντας την πριγκιπική του αντίληψη για την άσκηση της εξουσίας και την περιφρόνηση για τον “μίζερο λαό” θεωρεί ότι κερδίζει πολιτικούς πόντους. 

Ο Μητσοτάκης έχει να αντιμετωπίσει τα ταπεινά προβλήματα της καθημερινότητας, δηλαδή την ακρίβεια για τους πολλούς, αλλά και την κλιμάκωση των προκλήσεων της Τουρκίας που ενταφιάζει οριστικά την πολιτική των “ήρεμων υδάτων”, όπως βάφτισε την υποχωρητικότητα έναντι της Άγκυρας.

Το μόνο χαρτί που διαθέτει είναι το πακέτο που θα μοιράσει στην ΔΕΘ και που οι πληροφορίες επιμένουν ότι θα κινείται στο 1,8 με δύο δισ. ευρώ. Όπως λένε θα αποσκοπεί κυρίως στους ελεύθερους επαγγελματίες, τους μικρομεσαίους επιχειρηματίες και τους συνταξιούχους. Προς το παρόν έχουν μείνει εκτός οι αγρότες που ετοιμάζονται να τον υποδεχθούν, καθώς σχεδόν κανένα από τα αιτήματα των πολυήμερων κινητοποιήσεων τους δεν έχει ικανοποιηθεί.

Ο πρωθυπουργός θα εντάξει τις φετινές εξαγγελίες στην εκλογική στόχευση, εξαγγέλλοντας μέτρα που η υλοποίησή τους θα γίνει σε βάθος δύο τριών ετών, ώστε να τελεί υπό την παραμονή της ΝΔ στην κυβέρνηση. Εν ολίγοις “ψηφίστε μας για να δείτε ελαφρύνσεις και ενισχύσεις τα επόμενα χρόνια”. 

Πάντως η αντιμετώπιση της ακρίβειας εξακολουθεί να είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα της κυβέρνησης. Οι διεθνείς οιωνοί είναι αρνητικοί και όπλα στην φαρέτρα της – πέρα από την συμφωνία κυρίων με τους εκπροσώπους της εφοδιαστικής αλυσίδας – δεν φαίνεται να διαθέτει. 

Το τέλος των ήρεμων νερών και ο Κυριάκος

Εάν το ένα μέτωπο για την κυβέρνηση είναι η ακρίβεια, το άλλο που προέκυψε από την κλιμάκωση των προκλητικών ενεργειών της Άγκυρας είναι τα ελληνοτουρκικά. Μάλιστα σε αυτό αποδίδει ιδιαίτερη βαρύτητα καθώς τα εθνικά αποτελούν πεδίο κριτικής από τον Αντώνη Σαμαρά (ήδη έκανε τοποθέτηση μετά τις ενέργειες της Τουρκίας για τα θαλάσσια πάρκα) και ενισχύουν την δυσαρέσκεια της δεξιάς κομματικής βάσης. 

Τα θαλάσσια πάρκα που ανακοίνωσε η Τουρκία και που εκτείνονται και εντός της ελληνικής ΑΟΖ και θεωρούνται προανάκρουσμα της θεσμοθέτησης από την τουρκική εθνοσυνέλευση της “Γαλάζιας Πατρίδας”, ενταφιάζουν την πολιτική των ήρεμων υδάτων, στην οποία έχει επενδύσει η ελληνική κυβέρνηση από την υπογραφή της Διακήρυξης των Αθηνών του 2023. 

Στην χθεσινή του ανάρτηση ανέφερε ο Μητσοτάκης: «Η θέση μας είναι ξεκάθαρη και δεν αλλάζει: Η Ελλάδα κινείται με βάση το Διεθνές Δίκαιο, ασκεί τα δικαιώματά της και δεν πρόκειται να αφήσει απειλές ή παράνομες διεκδικήσεις να καθορίσουν τις αποφάσεις της. Διάλογος δεν σημαίνει υποχώρηση».

Η τοποθέτηση του προκάλεσε ομοβροντία από τα κόμματα της αντιπολίτευσης. «Τα “ήρεμα νερά” τελείωσαν, η  αδράνεια και η υποχωρητικότητα δεν είναι επιλογή», αναφέρει ο εκπρόσωπος του ΠΑΣΟΚ. Το ΚΚΕ αναφέρει: «Ο κ. Μητσοτάκης επιμένει να κρύβει ότι ο διάλογος με την Τουρκία σημαίνει υποχωρήσεις». Ο ΣΥΡΙΖΑ κάνει λόγο για «την απουσία, εδώ και επτά χρόνια, συνεκτικής εθνικής στρατηγικής έναντι της Τουρκίας».

Συνεντεύξεις Γεραπετρίτη 

Απάντηση στις αιτιάσεις για την “αποτυχημένη εξωτερική πολιτική της κυβέρνησης” επιχειρεί να δώσει ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης με συνεντεύξεις. Παρότι φυσικά υπερασπίζεται την επιλογή των “ήρεμων νερών” και της προσέγγισης του διαλόγου, προβάλλοντας τα “θετικά τους αποτελέσματα” ωστόσο σημειώνει ότι «τα ήρεμα νερά δεν είναι αυτοσκοπός».

Παράλληλα αποκρούει την κριτική, υπογραμμίζοντας ότι οι μονομερείς ενέργειες της Τουρκίας εκτός του διεθνούς δικαίου δεν παράγουν τετελεσμένα. Η αντιπολίτευση υπογραμμίζει ότι ναι μεν οι μονομερείς ενέργειες δεν παράγουν έννομα αποτελέσματα, ωστόσο παράγουν τετελεσμένα επί του πεδίου, όπως έγινε με την παρεμπόδιση της πόντισης του καλωδίου στην Κάσο που έχει παγώσει από το 2024. 

H κλιμάκωση από την πλευρά της Άγκυρας κάνει εμφανές ότι συνολικά η πολιτική των “ήρεμων νερών” δεν δημιούργησε κλίμα που να οδηγεί σε επίλυση των διαφορών μας με διάλογο ή διαιτησία. Αντίθετα τα εκμεταλλεύτηκε ως άλλοθι η Τουρκία (την φιλία με την Ελλάδα) για να βελτιώσει την θέση της στον διεθνή χώρο και στην Ευρώπη. Σε κάθε περίπτωση το να κατηγορηθεί για “υποχωρητικότητα” ή για “Πρέσπες του Αιγαίου” θα ήταν καταστροφικό για την κυβέρνηση στον δρόμο προς τις κάλπες. 

Οδό διαφυγής αναζητά ο Κυριάκος

Μία κλιμάκωση της αντιπαράθεσης με την Τουρκία στο Αιγαίο μπορεί να αποτελεί μία κάποια λύση για τον Μητσοτάκη προκειμένου να συσπειρώσει ξανά ένα κοινό και να έχει ελπίδες στις εκλογές. Στόχος του είναι πάντα να συγκρατήσει την υποχώρηση και να πετύχει ένα ποσοστό που θα του επιτρέψει να ελέγξει τις πολιτικές εξελίξεις την επομένη των εκλογών. 

Μία διαφορετική οπτική εκφράζει ο ΣΥΡΙΖΑ με την κριτική του για το θέμα της πρόωρης αποπληρωμής του χρέους. Δεν αμφισβητεί απλώς το οικονομικό σκεπτικό της κυβέρνησης, υποστηρίζει επιπλέον ότι η πρόωρη αποπληρωμή χρέους συνιστά «Μια άθλια πρακτική που την ακολουθεί μόνο και μόνο για να αναβαθμίσει την πιθανότητα να του προσφέρουν οι ισχυροί της Ευρώπης ένα υψηλό αξίωμα στην ΕΕ».

Η αμερικανική ισχύς ναι μεν παραμένει τεράστια, αλλά αποδεικνύεται λιγότερο απεριόριστη, περισσότερο δαπανηρή και δυσκολότερα αναπληρώσιμη από όσο θεωρούσαν τόσο οι φίλοι όσο και οι αντίπαλοι των ΗΠΑ. Και όταν το κατεστημένο κέντρο του διεθνούς συστήματος αρχίζει να εμφανίζει τέτοιου είδους όρια, δημιουργούνται ευκαιρίες όχι μόνο για τις άλλες μεγάλες δυνάμεις, αλλά και για μια ολόκληρη κατηγορία φιλόδοξων περιφερειακών κρατών.

Η εξέγερση της “κατώτερης αριστοκρατίας”

Θα μπορούσαμε να παρομοιάσουμε το σημερινό διεθνές σύστημα με μια ιεραρχική κοινωνία, στην κορυφή της οποίας βρίσκεται μια μικρή “ανώτερη αριστοκρατία” μεγάλων δυνάμεων. Ακριβώς από κάτω της υπάρχει μια “κατώτερη αριστοκρατία” ισχυρών περιφερειακών κρατών, τα οποία δεν αρκούνται πλέον στον ρόλο του τοπικού συμμάχου ή του υπεργολάβου ασφαλείας. Αντιθέτως, υποβλέπουν τις θέσεις των ανώτερων δυνάμεων και επιδιώκουν να μετατραπούν σε αυτόνομους πόλους ισχύος.

Όταν όμως η ανώτερη αριστοκρατία βρίσκεται σε κρίση και εξαρτάται ολοένα περισσότερο από την κατώτερη, η σχέση αυτή δεν ενισχύει κατ’ ανάγκην τη συνοχή του συστήματος. Αντιθέτως, μπορεί να επιταχύνει την υπονόμευσή του. Οι περιφερειακές δυνάμεις αξιοποιούν τους δεσμούς τους με τις μεγάλες δυνάμεις, όχι μόνο για να εξυπηρετήσουν τις τελευταίες, αλλά και για να ενισχύσουν τις δικές τους αυτόνομες φιλοδοξίες.

Οι δυνάμεις της κατώτερης αριστοκρατίας, εργαλειοποιούν τη γεωγραφική τους θέση και μετατρέπουν τη χρησιμότητά τους σε μέσο διαρκούς εκβιασμού. Παράλληλα, ελίσσονται μεταξύ ανταγωνιστικών κέντρων ισχύος, επιδιώκοντας να αποσπάσουν οφέλη από όλους χωρίς να δεσμεύονται πλήρως έναντι κανενός.

Η Τουρκία αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση αυτής της κατηγορίας. Η Άγκυρα δεν αντιλαμβάνεται τον εαυτό της ως απλό σύμμαχο της Δύσης ούτε ως περιφερειακό συμπλήρωμα της αμερικανικής ισχύος. Αξιοποιεί τη συμμετοχή της στο ΝΑΤΟ, τη γεωγραφική της θέση, τις σχέσεις της με τη Ρωσία, το άνοιγμά της προς την Κίνα, τον μουσουλμανικό κόσμο και την Κεντρική Ασία, ώστε να οικοδομήσει έναν αυτόνομο τουρκοευρασιατικό πόλο, ο οποίος, αργά ή γρήγορα, θα απειλήσει και τη θέση των Ηνωμένων Πολιτειών.

Η Ουάσινγκτον συχνά θεωρεί ότι χρησιμοποιεί την Τουρκία λόγω του μεγέθους, του πληθυσμού, της γεωγραφίας και του μεγάλου στρατεύματός της. Στην πραγματικότητα, όμως, συμβαίνει μάλλον το αντίστροφο. Δηλαδή, η Τουρκία χρησιμοποιεί την αμερικανική ανάγκη, ώστε να ενισχύσει τη δυνατότητά της να λειτουργήσει αύριο ανεξάρτητα από τις ΗΠΑ, πιθανώς δε και εναντίον των μακροπρόθεσμων συμφερόντων τους. Έτσι, η κατεστημένη μεγάλη δύναμη κινδυνεύει να επενδύει στον αυριανό ανταγωνιστή της.

Από τις “μεσαίες” στις ρυθμιστικές δυνάμεις

Ο Ιάπωνας διεθνολόγος Yoshihide Soeya έχει αναπτύξει συστηματικά την έννοια της διπλωματίας των μεσαίων δυνάμεων, χρησιμοποιώντας ως βασικό παράδειγμα την Ιαπωνία. Πρόκειται για κράτη που δεν μπορούν ή δεν επιθυμούν να εξελιχθούν σε πλήρως αυτόνομες μεγάλες δυνάμεις, διαθέτουν όμως επαρκή οικονομική, τεχνολογική, θεσμική και στρατηγική ισχύ ώστε να επηρεάζουν την περιφερειακή τάξη. Συνακόλουθα, μπορούν να λειτουργούν ως σταθεροποιητές, διαμεσολαβητές και συντελεστές εξισορρόπησης μεταξύ μεγαλύτερων ανταγωνιστικών πόλων.

Η λογική αυτή μπορεί να επεκταθεί. Δεν χρειάζεται να εξετάζουμε μόνο τι μπορούν να κάνουν οι μεσαίες δυνάμεις για τον εαυτό τους. Πρέπει να εξετάσουμε τι μπορούν να προσφέρουν στις μεγάλες δυνάμεις και συνολικά στη διεθνή αρχιτεκτονική. Σε έναν πληθωριστικό πολυπολικό κόσμο, η βέλτιστη στρατηγική των κατεστημένων μεγάλων δυνάμεων δεν είναι να εξαρτώνται από έναν ισχυρό και φιλόδοξο περιφερειακό υπεργολάβο. Αντιθέτως, πρέπει να επενδύουν σε ένα δίκτυο μικρότερων αλλά κρίσιμα τοποθετημένων κρατών, τα οποία μπορούν να εμποδίζουν την ανάδυση περιφερειακών ηγεμονιών, χωρίς να έχουν τη δυνατότητα να μετατραπούν τα ίδια σε ανταγωνιστικές μεγάλες δυνάμεις.

Θα μπορούσαμε να ονομάσουμε αυτήν τη φιλοσοφία “στρατηγική κατανεμημένων αντιβάρων”. Ακόμη πιο παραστατικά, θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για ένα είδος γεωπολιτικού βελονισμού. Συγκεκριμένα, όπως ο βελονισμός επιδρά σε επιλεγμένα σημεία ενός σύνθετου οργανισμού, έτσι και η μεγάλη δύναμη δεν χρειάζεται να ελέγχει το σύνολο μιας γεωγραφικής περιοχής ούτε να επενδύει σε έναν πανίσχυρο τοπικό τοποτηρητή. Μπορεί να ενισχύει συγκεκριμένα κράτη σε κρίσιμα γεωγραφικά σημεία, ώστε αυτά να ανακόπτουν τη συγκέντρωση της περιφερειακής ισχύος.

Οι χώρες αυτές δεν χρειάζεται να γίνουν τοπικοί ηγεμόνες. Δεν θα μπορούν άλλωστε. Μπορούν όμως να γίνουν δυνάμεις “άρνησης ηγεμονίας” φιλόδοξων νεοβαρόνων του διεθνούς συστήματος, όπως είναι η Τουρκία. Αυτά τα κράτη “στρατηγικού βέτο” δεν θα μπορούν να επιβάλουν τη βούλησή τους σε ολόκληρη την περιφέρεια, αλλά θα μπορούν να αποτρέψουν κάποιον άλλο από το να το πράξει, προωθώντας τα δικά τους συμφέροντα, αλλά και αυτά της “πολυπολικής ολιγαρχίας”, δηλαδή των μεγάλων δυνάμεων του διεθνούς συστήματος.

Η Ελλάδα ως γεωπολιτικός “κόφτης”

Εδώ ακριβώς προκύπτει ένας νέος ρόλος για την Ελλάδα. Η χώρα μας δεν χρειάζεται να υποκαταστήσει την Τουρκία ως περιφερειακή ηγεμονική δύναμη. Ούτε να ανταγωνιστεί το σύνολο των δημογραφικών, οικονομικών και στρατιωτικών της μεγεθών. Χρειάζεται όμως να αποκτήσει την ικανότητα να “κόψει τα φτερά” της τουρκικής ηγεμονικής στρατηγικής.

Αυτό σημαίνει να μπορεί η Ελλάδα να αρνηθεί στην Τουρκία τον έλεγχο του Αιγαίου, την ενοποίηση της λεγόμενης “Γαλάζιας Πατρίδας”, τη γεωπολιτική απομόνωση της Κύπρου, τη δημιουργία μιας ενιαίας τουρκικής κυριαρχικής δομής από τη Μαύρη Θάλασσα μέχρι τη Λιβύη και, τελικά, τη μετατροπή της Ανατολικής Μεσογείου σε τουρκικό “γαλάζιο έδαφος”.

Μια ισχυρή Ελλάδα μπορεί να εμποδίσει την Τουρκία να καταστεί ο αποκλειστικός διαμεσολαβητής μεταξύ Ευρώπης, Μέσης Ανατολής, Καυκάσου και Κεντρικής Ασίας. Μπορεί η Ελλάδα να ακυρώσει τη δυνατότητά της να μετατραπεί σε μια ανεξέλεγκτη ευρασιατική δύναμη, χωρίς όμως η ίδια η Ελλάδα να μπορεί ή να επιθυμεί να πάρει τη θέση της.

Αυτό ακριβώς καθιστά την ελληνική ισχύ ελκυστική για τις κατεστημένες μεγάλες δυνάμεις. Η Ελλάδα διαθέτει σαφή θεσμικά, δημογραφικά και γεωγραφικά όρια. Η συμμετοχή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η θαλάσσια γεωγραφία, το μέγεθός της και η απουσία μιας αυτοκρατορικής–αναθεωρητικής ιδεολογίας επιτρέπουν την ενίσχυσή της χωρίς να δημιουργείται ένας νέος ανεξέλεγκτος περιφερειακός διεκδικητής. Με απλά λόγια, η ελληνική ισχύς μπορεί να είναι επαρκής για να εμποδίσει μια περιφερειακή ηγεμονία, αλλά όχι για να δημιουργήσει μια νέα.

Η στρατηγική που πρέπει να “πουληθεί” και η Ελλάδα 

Αυτή η πρόταση δεν αφορά μόνο τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η ανάσχεση μιας ανεξέλεγκτης τουρκικής περιφερειακής ηγεμονίας εξυπηρετεί, για διαφορετικούς λόγους, τη Γαλλία, το Ισραήλ, την Αίγυπτο, την Ινδία, αλλά, επίσης, την Κίνα και τη Ρωσία. Η Γαλλία δεν επιθυμεί μια τουρκική Μεσόγειο. Το Ισραήλ δεν επιθυμεί να εγκλωβιστεί μέσα σε ένα τουρκικό “γαλάζιο έδαφος”. Η Ινδία δεν επιθυμεί την ενίσχυση του τουρκοπακιστανικού συμπλέγματος.

Η Κίνα χρειάζεται πολλαπλούς και ασφαλείς διαδρόμους προς την Ευρώπη και όχι την εξάρτησή της από έναν αποκλειστικό περιφερειακό ρυθμιστή. Η Ρωσία, παρά την τακτική συνεργασία της με την Άγκυρα, δεν επιθυμεί την ανεξέλεγκτη τουρκική επέκταση στον Καύκασο, στη Μαύρη Θάλασσα και στην Κεντρική Ασία.

Η στρατηγική αυτή, όμως, δεν πρόκειται να διαμορφωθεί μόνη της στα κέντρα αποφάσεων των άλλων κρατών και κατόπιν να προσφερθεί έτοιμη στην Ελλάδα. Αυτό θα ήταν εξόχως αφελές και δουλοπρεπές. Η ελληνική εξωτερική πολιτική πρέπει να επεξεργαστεί αυτήν την πρόταση, να την ονοματίσει και να την προωθήσει με διαφορετική γλώσσα προς κάθε αποδέκτη.

Σε κάθε περίπτωση η Ελλάδα δεν πρέπει να εμφανίζεται ως ένα φοβισμένο κράτος που ζητά προστασία απέναντι στην Τουρκία, αλλά ως αυτόνομος παραγωγός περιφερειακής ισορροπίας. Και φυσικά, σε καμία περίπτωση, δεν μπορεί να εμφανιστεί ότι τίθεται υπό την τουρκική σφαίρα επιρροής, γιατί τότε μετατρέπεται από δυνατότητα σε πρόβλημα προς επίλυση για τις κατεστημένης δυνάμεις του διεθνούς συστήματος… Η Ελλάδα λοιπόν δεν πρέπει να εμφανίζεται ότι ζητάει βοήθεια αλλά ότι προσφέρει μια αντιηγεμονική υπηρεσία στο διεθνές σύστημα, προστατεύοντας ταυτόχρονα τον εαυτό της και τα ζωτικά της συμφέροντα.

Αυτή λοιπόν μπορεί να είναι ένα μέρος μιας ελληνικής υψηλής στρατηγικής σε μια νέα εποχή “ασαφούς πολυπολικότητας”.  Οι κατεστημένες μεγάλες δυνάμεις δεν έχουν κανέναν λόγο να επενδύουν στους επίδοξους διαδόχους τους, αλλά στα στρατηγικά αντίβαρα που εμποδίζουν την ανάδυσή τους. Και η Ελλάδα μπορεί να γίνει το κρισιμότερο από αυτά τα αντίβαρα στην Ανατολική Μεσόγειο, όχι ως εντολοδόχος, αλλά ως αυθύπαρκτη ρυθμιστική δύναμη με δική της στρατηγική βούληση.

Για την οικονομία της δημόσιας συζήτησης επιτρέψτε μου να προτάξω μερικές διευκρινίσεις σχετικά με δύο σημαντικά  σημεία των σχολίων των παραπάνω αναγνωστών μου. Το πρώτο αφορά την εύστοχη διαπίστωση ότι τα τρία μνημόνια εφαρμόστηκαν από το ίδιο πολιτικό σύστημα που μας κατέστρεψε», την οποία έχει επιβεβαιώσει η ταπεινότητά μου με άρθρο και πίνακα των ίδιων … 70 διαχειριστών  στο SLpress (11 Ιουνίου 2025), που έως σήμερα  δαπάνησαν αλυσιτελώς πάνω από 2 τρις. ευρώ (ένα τρις.  ευρώ επί μνημονίων και ένα τρις. ευρώ από το 2019 έως σήμερα).

Η άλλη διευκρίνιση είναι συνέχεια της προηγούμενης, καθώς, όπως προκύπτει από το ίδιο άρθρο και από τη μνημειώδη έκδοση της Τράπεζας της Ελλάδος «Το Χρονικό της Μεγάλης Κρίσης 2008-2013» το ίδιο σχεδόν πολιτικό σύστημα που διαχειρίστηκε τα τρία μνημόνια και που διαχειρίζονται  πάνω από ένα τρις. ευρώ μετά το 2019 προκάλεσαν και το «πάνω», δηλαδή τη μεγαλοπρεπή  «φούσκα» 2001-2008, την οποία,  όπως έλεγε ο επί πολλά χρόνια διοικητής της  Ομοσπονδιακής (Κεντρικής) Τράπεζας των ΗΠΑ Άλαν Γκρίνσπαν, τη νιώθει κανείς   όταν σκάσει. Και οι Έλληνες τη νιώθουν κοροϊδευόμενοι από  2009 έως και το … 2070. Συνεπώς, όπως προκύπτει από την παραπάνω μνημειώδη μελέτη της Τράπεζας της Ελλάδος, αλλά και της Ακαδημίας Αθηνών, με την κρίση και τα μνημόνια δεν «σταμάτησε το παραγωγικό μοντέλο και η χώρα από παραγωγική έγινε παρασιτική». Δεν υπήρξε σχεδόν ποτέ.

Μερικά εγκλήματα για το δημόσιο χρέος

Όσον αφορά τώρα τη δημόσια συζήτηση για το δημόσιο και ιδιωτικό χρέος, κρίνω ότι είναι χρήσιμες μερικές ακόμα λεπτομέρειες:

-Το υψηλό δημόσιο χρέος είναι κακό όταν τα δανειζόμενα κεφάλαια δεν έχουν κανένα συντελεστή απόδοσης στην οικονομία και την κοινωνία (υποδομές και ευημερία» καθώς αναλίσκεται σχεδόν όλο (ακόμα και ένα μεγάλο μέρος του Προγράμματος Δημόσιων Επενδύσεων) για καταναλωτικούς σκοπούς ή κομματικές σκοπιμότητες. Απλώς αναφέρω δύο εγκλήματα, για τα οποία, αντί τιμωρίας τους, όλοι σχεδόν οι εναγείς ανταμείφθηκαν με την ανάδειξή τους στις θέσεις πρωθυπουργών, υπουργών, υφυπουργών, βουλευτών και διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος.

Σημειώνω, λοιπόν, ότι από το 2010 έως το 2018, οι μνημονιακές κυβερνήσεις επεβάρυναν τους Έλληνες πολίτες με αντιαναπτυξιακά και αντικοινωνικά  μέτρα λιτότητας 80 δις. ευρώ, από τα οποία μόνο περίπου 35 δις. ευρώ είχαν ικανοποιητικό  δημοσιονομικό αποτέλεσμα, ενώ  περίπου 45 δις. ευρώ τα κατάπιε η εφιαλτική ύφεση και η  διαχειριστική ανικανότητα.

Πήραν 138 δις. ευρώ από «κούρεμα» ομολόγων 

Το άλλο, πιο εναγές από το προηγούμενο, αφορά την πιο άγρια επίθεση κράτους κατά της ιδιωτικής περιουσίας (το τρίτο έγκλημα το οποίο και συνεχίζεται αφορά τις περικοπές συντάξεων το 2012 δεκάδων δις. ευρώ χωρίς πάλι κανένα αποτέλεσμα!), το οποίο, μολονότι περιγράφεται με μελανά στοιχεία στην παραπάνω μελέτη της Τράπεζας της Ελλάδος δεν βρέθηκε ούτε ένας το καταγγείλει και να το φέρει στη Βουλή (κόρακας κοράκου βγάζει μάτι;). Υπενθυμίζω ότι το πρώτο δίμηνο του 2012 ολοκληρώθηκαν οι διαπραγματεύσεις για το  πρόγραμμα μείωσης του χρέους με  «κούρεμα», δηλαδή. Όπως προκύπτει από την έκδοση της Τράπεζας της Ελλάδος «Το Χρονικό της Κρίσης: 2010-2013», το συνολικό καθαρό όφελος (μείωση του χρέους) των 137,9 δις. ευρώ που προέκυψε από το «κούρεμα»  των ομολόγων διατέθηκαν μόνο 51,2 δις. ευρώ, το υπόλοιπο τεράστιο ποσό των  … 86,7 δις.  ευρώ να πηγαίνει για τον Γάμο του Καραγκιόζη.

 Όπως σημειώνεται στην παραπάνω μελέτη της Τράπεζας της Ελλάδος, η επίδραση του παραπάνω «κουρέματος» στη μείωση του χρέους  «μετριάστηκε σημαντικά λόγω: α) της ανάγκης για ανακεφαλαιοποίηση των ελληνικών τραπεζών με έκδοση νέου χρέους ύψους 41 δις. ευρώ εντός του 2012, β) του δανεισμού ύψους 11,3 δις. ευρώ για την επαναγορά χρέους το Δεκέμβριο,  γ) του γεγονότος ότι η μείωση της αξίας των ομολόγων που διακρατούσαν τα ελληνικά ασφαλιστικά ταμεία ή άλλοι φορείς, ύψους 16,2 δις. ευρώ,  δεν οδήγησε σε μείωση του χρέους, επειδή επρόκειτο για ενδοκυβερνητικό χρέος, δ) του δανεισμού 4,5 δις. ευρώ για την παροχή ομολόγων του ΕΦΣΕ στα ασφαλιστικά ταμεία ως αντισταθμικού οφέλους έναντι της μείωσης των απαιτήσεων που υπέστησαν, ε) της ανάγκης δανεισμού 11,9 δισ. ευρώ για την κάλυψη του ελλείμματος του 2012 και στ) λοιπών υποχρεώσεων του Δημοσίου (π.χ. πληρωμές στον ΕΜΣ, πληρωμές παλαιών οφειλών κλπ) συνολικού ύψους 1,9 δισ. ευρώ». 

Το αποτέλεσμα είναι αποκαρδιωτικό, όπως προκύπτει από μια ματιά στον παρατιθέμενο πίνακα: Το χρέος από 301,1 δις. ευρώ το «επάρατο» 2009 διαμορφώθηκε στα 356,2 δις. ευρώ το 2011, για να μειωθεί (κατά 51,2 δις. ευρώ από το «κούρεμα» ) στα 305 δις. ευρώ το 2012, αλλά να ανεβαίνει συνεχώς και ολοταχώς και να φτάσει στο σημερινό «βιώσιμο» των 362,8 δις. ευρώ. Δηλαδή, σε σχέση με το 301,1 δις. ευρώ του 2009 αυξήθηκε κατά 61,7 δις. ευρώ, αλλά χωρίς το «κούρεμα» η αύξηση θα ήταν … 113,8 δις. ευρώ!!!

Μερικά δραματικά και ευτράπελα για το ιδιωτικό χρέος 

Ας πάμε τώρα στο δυσβάσταχτο, πράγματι, ιδιωτικό χρέος για το οποίο το ΠΑΣΟΚ -ΚΙΝΑΛ θα διοργανώσει στην Αθήνα ειδική εκδήλωση, όπου, προφανώς, δεν θα αναφερθούν λεπτομέρειες, σαν μερικές  αυτές που θα προσπαθήσει να υπενθυμίσει  η ταπεινότητά μου στη συνέχεια και που αποτυπώνονται στον παρατιθέμενο πίνακα με την εφιαλτική εξέλιξη του από το 2008 έως σήμερα. Και το ιδιωτικό χρέος δεν είναι  κακό όταν περιλαμβάνει οφειλές από δάνεια  προς χρηματοπιστωτικά ιδρύματα (τράπεζες), τα οποία  χρησιμοποιούνται για επενδύσεις (επιχειρηματικά), για στέγαση (η στεγαστική κρίση οφείλεται και στην ελλιπή επί πολλά χρόνια πιστωτική επέκταση στα νοικοκυριά  και για βελτίωση της ποιότητας ζωής, και τα οποία  εξυπηρετούνται σχεδόν κανονικά και χορηγούνται ή λαμβάνονται χωρίς τις παροιμιώδεις υπερβολές την περίοδο 2001-2008 για «Γαλοπούλα» τα Χριστούγεννα, για «Αρνί» το Πάσχα και … «Διακοπές» το καλοκαίρι, με τα γνωστά κομματικά ευτράπελα η εκάστοτε αντιπολίτευση να κατηγορεί την εκάστοτε κυβέρνηση (που προηγουμένως ήταν στην αντιπολίτευση!) για … «υπερχρέωση των νοικοκυριών», η οποία καταδείχθηκε μεγαλοπρεπώς από την κρίση και καταδεικνύεται συνεχώς έως σήμερα (βλέπε πίνακα). 

Γενική εικόνα εξέλιξης του ιδιωτικού χρέους κατά περίοδο

Για να μην κουράσω άλλο τους αναγνώστες μου και με άλλες λεπτομέρειες, θα παρουσιάσω στη συνέχεια εν συντομία απλώς  τη γενική εικόνα της πορείας και του συνολικού ιδιωτικού χρέους από το 2008 έως το 2025  κατά περίοδο:

-Περίοδος 2008–2010 (αρχή της κρίσης): Ο ιδιωτικός δανεισμός βρισκόταν σε υψηλά επίπεδα λόγω της προηγούμενης ευφορίας και άρχισε να διογκώνεται καθώς η οικονομία περνούσε σε ύφεση και τα εισοδήματα μειώνονταν. Την περίοδο αυτή, το ιδιωτικό χρέος αποτελούνταν κυρίως από τραπεζικά δάνεια. Οι οφειλές προς το Δημόσιο ήταν σε χαμηλά επίπεδα, καθώς η αγορά διέθετε ακόμα ρευστότητα.

-Περίοδος Μνημονίων (2010–2018): Η τεράστια λιτότητα για  δημοσιονομική προσαρμογή και η κάθετη πτώση του ΑΕΠ οδήγησαν στη μετακύλιση του δημόσιου βάρους στην πραγματική οικονομία, επιβεβαιώνοντας την εύστοχη παρατήρηση του κ. Γιώργου Λυμπεράκη. Τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις αδυνατούσαν να αποπληρώσουν τα δάνειά τους, με αποτέλεσμα την εκτόξευση των «κόκκινων» δανείων. Η κατακόρυφη πτώση του ΑΕΠ και η αύξηση της ανεργίας οδήγησαν σε μαζική αδυναμία πληρωμών. Τα «κόκκινα» δάνεια άρχισαν να πνίγουν το τραπεζικό σύστημα, ενώ γεννήθηκε η γενιά των «στρατηγικών κακοπληρωτών». Το 2016  σημειώθηκε κορύφωση του τραπεζικού προβλήματος καθώς  τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια (NPLs) στις τράπεζες άγγιξαν το ιστορικό υψηλό των 107 δισ. ευρώ (περίπου το 50% των συνολικών δανείων). Ακόμα, η εμφανιζόμενη μείωση του μη εξυπηρετούμενου χρέους  στις τράπεζες την περίοδο 2017–2019 οφείλεται στη μαζική μεταβίβαση των «κόκκινων» δανείων από τις τράπεζες σε εταιρείες διαχείρισης (servicers / funds). Το τραπεζικό σύστημα άρχισε να αποφορτίζεται, αλλά το χρέος παρέμεινε ενεργό στην οικονομία, επιβαρύνοντας τους πολίτες.

-Μεταμνημονιακή περίοδος και Πανδημία (2019–2025): Το χρέος παρέμεινε σε υψηλά επίπεδα, παρά τις προσπάθειες εξυγίανσης των τραπεζών και τις πωλήσεις απαιτήσεων σε εταιρείες διαχείρισης (servicers), καθώς το ιδιωτικό χρέος έγινε πια δομικό (περισσότεροι από 4 εκατομμύρια οι οφειλέτες  στην εφορία και πάνω από 2 εκατομμύρια οι οφειλέτες  στα ασφαλιστικά ταμεία). Ειδικότερα, την περίοδο 2023–2025 παρά τη σταθερή  αύξηση του ΑΕΠ (κι όχι ανάπτυξη, που διαφέρει από το ΑΕΠ!) της  τάξης του 2%–2,1%, οι πληθωριστικές πιέσεις συγκράτησαν τα διαθέσιμα εισοδήματα. Το 2024 το χρέος διαμορφώθηκε γύρω στα 398,8 δισ. ευρώ, για να φτάσει στα 417 δισ. ευρώ στα τέλη του 2025.

Εφιαλτική και η εξέλιξη της Διεθνούς Επενδυτικής Θέσης της Ελλάδος

Με έκπληξη παρατηρώ ότι, σ΄ αντίθεση με το δημόσιο και το ιδιωτικό χρέος, το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, τα δημοσιονομικά αποτελέσματα, τον πληθωρισμό και την «ισχυρή ανάπτυξη» ένας σημαντικός δείκτης, όπως αυτός της Καθαρής Διεθνούς Επενδυτικής Θέσης της χώρας μας παραμένει, παραδόξως, στα «ασυζήτητα». Κι όμως, με τον δείκτη αυτόν μετριέται η οικονομική υγεία της χώρας, δηλαδή δείχνει πόσο εξαρτημένη είναι μια οικονομία από ξένα κεφάλαια και κατά πόσο μπορεί να ανταποκριθεί στις εξωτερικές της υποχρεώσεις. 

Σημειώνεται ο δείκτης αυτός  αποτυπώνει σε συγκεκριμένη χρονική στιγμή (τέλος τριμήνου και τέλος έτους) το ύψος των απαιτήσεων και υποχρεώσεων των κατοίκων Ελλάδος έναντι μη κατοίκων, παρουσιάζοντας τη διαφορά ανάμεσα σε απαιτήσεις και υποχρεώσεις. Οι απαιτήσεις και οι υποχρεώσεις αναλύονται στις βασικές κατηγορίες των άμεσων επενδύσεων, των επενδύσεων χαρτοφυλακίου, των λοιπών επενδύσεων, των συναλλαγματικών διαθεσίμων, καθώς επίσης και ανά τομέα οικονομίας, όπως Τράπεζα της Ελλάδος, λοιπά νομισματικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, γενική κυβέρνηση και λοιποί τομείς. Αν είναι Διεθνής Επενδυτική Θέση είναι  θετική, η χώρα είναι καθαρός πιστωτής του υπόλοιπου κόσμου. Αν είναι αρνητική, όπως μονίμως και συνεχώς επιδεινούμενη η χώρα μας, είναι καθαρός οφειλέτης.

Η πρώτη ρητή αναφορά στην επιχειρησιακή ενεργοποίηση της Ρήτρας Αμοιβαίας Άμυνας της Ε.Ε. (άρθρο 42.7 της Συνθήκης της Λισσαβώνας) αποτελεί πλέον μια νέα πραγματικότητα στην ευρωπαϊκή άμυνα. Τον Δεκέμβριο του 2025 καταφέραμε, για πρώτη φορά, η ευρωπαϊκή Αμυντική Βιομηχανία να αποκτήσει συγκεκριμένες, νομικά δεσμευτικές υποχρεώσεις έναντι ενός κράτους – μέλους  που βρίσκεται σε κρίση ή δέχεται ένοπλη επίθεση. Ουσιαστικά, η νομική και πολιτική Ρήτρα Αμοιβαίας Άμυνας έχει δημιουργήσει κι έναν βιομηχανικό μηχανισμό ανταπόκρισης σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.

Ως εισηγητής της Ομάδας των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών (S&D) στην Επιτροπή Βιομηχανίας, Έρευνας και Ενέργειας, κατά τη διαπραγμάτευση του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Αμυντικής Βιομηχανίας EDIP (European Defence Industry Programme), θεωρώ χρήσιμο να αναδειχθεί στη δημόσια σφαίρα αυτή η ιδιαίτερα σημαντική, ιδίως για τη χώρα μας, διάσταση, την οποία καταφέραμε να νομοθετήσουμε σε δεσμευτικό Κανονισμό της Ε.Ε.

Α. Η πρόνοια του Σημίτη και η νέα γεωπολιτική πραγματικότητα

Υπενθυμίζω ότι το 2009, η Συνθήκη της Λισσαβώνας περιείχε μία σημαντική καινοτομία: τη Ρήτρα Αμοιβαίας Συνδρομής σε περίπτωση που ένα κράτος μέλος δεχθεί επίθεση, στα πρότυπα του άρθρου 5 του ΝΑΤΟ. Συγκεκριμένα, το άρθρο 42 παράγραφος 7 της Συνθήκης της Λισσαβώνας προβλέπει ότι «σε περίπτωση κατά την οποία κράτος μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του, τα άλλα κράτη μέλη οφείλουν να του παράσχουν βοήθεια και συνδρομή με όλα τα μέσα που έχουν στη διάθεσή τους».

Αρχικά, η Ρήτρα αυτή είχε συμπεριληφθεί το 2003, από την τότε ελληνική κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ υπό τον Κώστα Σημίτη, στο κείμενο της Συνταγματικής Συνθήκης, συνέχεια της οποίας αποτέλεσε και η Συνθήκη της Λισσαβώνας. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι είχε ονομαστεί και «Ελληνική Ρήτρα», αφού η συμπερίληψή της ενίσχυε σημαντικά την αποτρεπτική δύναμη της χώρας.

Παρά την πολύ σημαντική αυτή εξέλιξη, δεκαεπτά χρόνια μετά την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Λισσαβώνας, πολύ λίγα πράγματα γνωρίζουμε για το τι πρακτικά σημαίνει. Είναι χαρακτηριστικό ότι τη μοναδική φορά που ενεργοποιήθηκε, το 2015 από τη Γαλλία, μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι, η όλη διαδικασία κρατήθηκε πίσω από κλειστές πόρτες. Ποτέ δεν μάθαμε ούτε το είδος της βοήθειας που ζήτησε η Γαλλία, ούτε τον τρόπο με τον οποίο παρασχέθηκε η βοήθεια, ούτε ποιος ανέλαβε τον συντονισμό.

Όμως οι νέες γεωπολιτικές συνθήκες που διαμορφώνονται στην ευρύτερη περιοχή μας, με τον πόλεμο στην Ουκρανία, τη συνεχιζόμενη αστάθεια στη Μέση Ανατολή, την ανάδειξη νέων αναθεωρητικών δυνάμεων στην περιοχή της Μεσογείου και την αμφιθυμία της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ, δεν επιτρέπουν τη «δημιουργική ασάφεια» που επικρατούσε μέχρι τώρα.

Έχει έρθει η ώρα η Ρήτρα Αμοιβαίας Άμυνας της Ένωσης να αποκτήσει σάρκα και οστά, ώστε όλοι οι Ευρωπαίοι πολίτες να γνωρίζουν ότι σε περίπτωση κρίσης, υπάρχει ένας ολοκληρωμένος μηχανισμός που εγγυάται την ασφάλειά τους.

Για χώρες όπως η Ελλάδα, που βρίσκονται στα εξωτερικά σύνορα της Ε.Ε. και αντιμετωπίζουν διαρκείς προκλήσεις ασφαλείας, η θεσμική αυτή εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Β. Από τη ρήτρα, στις γραμμές παραγωγής

Η επίκληση της Ρήτρας Αμοιβαίας Άμυνας (42.7) από ένα κράτος μέλος αποτελεί έναν από τους λόγους ενεργοποίησης της κατάστασης κρίσης στην ασφάλεια  εφοδιασμού και στις γραμμές παραγωγής αμυντικού υλικού. Από εκείνη τη στιγμή και μετά, ενεργοποιείται μία σειρά έκτακτων εργαλείων που αφορούν την ευρωπαϊκή Αμυντική Βιομηχανία, με βάση τα άρθρα 64 έως και 71 του EDIP.

Πρόκειται για μηχανισμό που θυμίζει, σε επίπεδο οικονομικής διακυβέρνησης, τα εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν κατά την πανδημία για τα εμβόλια. Μεταξύ αυτών, για πρώτη φορά, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποκτά τη δυνατότητα να ζητήσει από αμυντικές βιομηχανίες να δώσουν προτεραιότητα στην παραγωγή συγκεκριμένων αμυντικών προϊόντων που είναι απαραίτητα για κράτος μέλος το οποίο έχει ζητήσει την ενεργοποίηση της ρήτρας, παρακάμπτοντας την εμπορική σειρά των παραγγελιών. Επιπλέον, επιταχύνονται οι διαδικασίες έκδοσης των απαραίτητων αδειών για τις ενδοενωσιακές μεταφορές αμυντικών προϊόντων, καθώς και για χωροταξικές – πολεοδομικές αδειοδοτήσεις εγκαταστάσεων παραγωγής αμυντικού εξοπλισμού.

Η πρακτική σημασία των παραπάνω, είναι προφανής. Ένα κράτος μέλος που βρίσκεται υπό επίθεση δεν μπορεί να περιμένει μήνες για διοικητικές εγκρίσεις, ή πολύπλοκες διαδικασίες εξαγωγών. Άλλωστε, η εμπειρία του πολέμου στην Ουκρανία κατέδειξε ότι οι σύγχρονες συγκρούσεις μετατρέπονται σε πολέμους βιομηχανικής παραγωγής. Δεν αρκεί να διαθέτει κανείς προηγμένα οπλικά συστήματα. Πρέπει να μπορεί να τα παράγει γρήγορα, σε μεγάλες ποσότητες και χωρίς διακοπές.

Γ. Το επόμενο βήμα: Ευρεία επιχειρησιακή ενεργοποίηση

Όλα  τα παραπάνω αποτελούν ασφαλώς ένα σημαντικό, αλλά όμως, μόνο το πρώτο βήμα. Απομένουν ακόμα να γίνουν πολλά ώστε η ρήτρα αμοιβαίας άμυνας να είναι πλήρως επιχειρησιακά λειτουργική, σε πολιτικό και στρατιωτικό επίπεδο. Απαιτείται πολλή δουλειά και κυρίως πολιτική βούληση από τα κράτη μέλη, ώστε εν λόγω ρήτρα να παρέχει το ίδιο αίσθημα και επίπεδο ασφάλειας, όπως η αντίστοιχη ρήτρα του ΝΑΤΟ.

Είμαστε περήφανοι που με τον αγώνα μας θέσαμε τις βάσεις, σε ένα κορυφαίο, υπαρξιακού χαρακτήρα, θέμα της Ένωσης. Για πρώτη φορά, η αλληλεγγύη στον τομέα της άμυνας δεν παραμένει μόνο πολιτική υπόσχεση. Αποκτά συγκεκριμένα εργαλεία βιομηχανικής, διοικητικής και επιχειρησιακής υποστήριξης, που ενισχύουν την αξιοπιστία της ευρωπαϊκής αποτροπής και μετατρέπουν την Αμυντική Βιομηχανία σε αναπόσπαστο πυλώνα της συλλογικής ασφάλειας της Ένωσης.

Για τη βέλτιστη δυνατή άνεση των μελών της ομάδας, όλα τα καθίσματα έχουν υποπόδια και τραπεζάκια όπως και θύρες USB. Η υπερπολυτελής έκδοση του λεωφορείου Volvo Irizar i8 πλαισιώνεται από προηγμένα συστήματα συνδεσιμότητας και multimedia καθώς διαθέτει σύνδεση WiFi, και σύνδεση με Android και Apple Car Play ενώ εσωτερικά έχει εγκατεστημένες 3 οθόνες TV και DVD player.

Όσον αφορά τη σχεδίαση, στην εξωτερική όψη του λεωφορείου δεσπόζουν το έμβλημα του Παναθηναϊκού, ο Παρθενώνας και η θεά Αθηνά, στοιχεία της ιστορικής ταυτότητας του συλλόγου ενώ ο εμβληματικός στίχος του ύμνου της ομάδας, «Σύλλογος Μεγάλος», ο οποίος είναι αποτυπωμένος στην οροφή έρχεται να συμπληρώσει με μεγαλοπρέπεια την ιστορία της ΠΑΕ Παναθηναϊκός.

Εσωτερικά, ο ειδικός κρυφός φωτισμός πράσινου χρώματος και τα υπερπολυτελή δερμάτινα καθίσματα με κεντημένο το λογότυπο της ομάδας καθώς και ο στίχος του ύμνου της ΠΑΕ Παναθηναϊκός, δημιουργούν ένα άκρως «Παναθηναϊκό περιβάλλον» και μια ατμόσφαιρα που είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ιστορία της ομάδας και την εταιρική της ταυτότητα.

Για την περαιτέρω ενίσχυση της άνεσης των μελών της ομάδας κατά τις μετακινήσεις τους, το λεωφορείο έχει μία εξοπλισμένη κουζίνα με φούρνο μικροκυμάτων, καφετιέρα και τρία ψυγεία τροφίμων.

Με την προμήθεια του Volvo Irizar i8 από τον Όμιλο Επιχειρήσεων Σαρακάκη, η ΠΑΕ Παναθηναϊκός υλοποίησε μία σημαντική επένδυση στις υποδομές της, προσφέροντας στους ποδοσφαιριστές και στο τεχνικό επιτελείο ένα όχημα τελευταίας γενιάς, το οποίο συγκαταλέγεται στα κορυφαία της ευρωπαϊκής αγοράς και αποτελεί επιλογή μερικών από τους μεγαλύτερους ποδοσφαιρικούς συλλόγους της Ευρώπης όπως της Real Madrid, της Liverpool και της Inter Milan.

Φάση Α: Αποκλεισμός της δεξιάς λωρίδας από το 16,7^ο χλμ. έως και το 16,115^ο χλμ., με την κυκλοφορία να διεξάγεται από την αριστερή και τη μεσαία λωρίδα.

Φάση Β: Αποκλεισμός της δεξιάς και της μεσαίας λωρίδας από το 17,6^ο χλμ. έως και το 16,25^ο χλμ., με την κυκλοφορία να διεξάγεται από την αριστερή λωρίδα.

Φάση Γ: Αποκλεισμός της δεξιάς και της μεσαίας λωρίδας από το 17,6^ο χλμ. έως και το 16^ο χλμ., με την κυκλοφορία να διεξάγεται από την αριστερή λωρίδα.

Φάση Δ: Αποκλεισμός της δεξιάς και της μεσαίας λωρίδας από το 17,6^ο χλμ. έως και το 15,17^ο χλμ., με την κυκλοφορία να διεξάγεται από την αριστερή λωρίδα.

Κατά τη διάρκεια των άνω κυκλοφοριακών ρυθμίσεων, αποκλεισμένος θα είναι ο κλάδος εισόδου του Α/Κ Τατοΐου. Οι οδηγοί που επιθυμούν να εισέλθουν στον αυτοκινητόδρομο από τον συγκεκριμένο κόμβο, θα κατευθύνονται μέσω κατάλληλης σήμανσης για είσοδο από τον Α/Κ Πύρνας. 

Σημειώνεται ότι, οι εργασίες θα πραγματοποιούνται Δευτέρα με Παρασκευή από τις 23:00 έως και τις 06:00 της επόμενης ημέρας.

Σε περίπτωση ταχύτερης ολοκλήρωσης των εργασιών, η κυκλοφορία θα αποκατασταθεί νωρίτερα από τον προγραμματισμένο χρόνο.

Η Νέα Οδός έχει λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα για την ασφάλεια και εξυπηρέτηση των οδηγών, ενώ σχετικές προσωρινές σημάνσεις θα τοποθετηθούν με στόχο την πλήρη ενημέρωση όλων των οδηγών.

Η Νέα Οδός ευχαριστεί για την κατανόηση και εφιστά την προσοχή των οδηγών καθώς οι τελευταίοι οφείλουν να συμμορφώνονται πλήρως με τη σχετική σήμανση.

Τα μέλη της αποτελούνταν από πρώην αξιωματικούς του στρατού της “Ουκρανικής Λαϊκής Δημοκρατίας” (UPR) και του “Στρατού της Γαλικίας” (UGA). Επικεφαλής της οργάνωσης τέθηκε, αρχικώς, ο πρώην πρόεδρος της “Δυτικής Ουκρανικής Λαϊκής Δημοκρατίας” (ZUNR) Ευγένιος Πετρουσέβιτς. Εν συνεχεία, ανέλαβε o συνταγματάρχης του στρατού της UPR Ευγένιος Κονοβάλετς, μέχρι τη δολοφονία του στο Ρότερνταμ, το 1938, από πράκτορα της ΕΣΣΔ, ως αντίποινα για τη βομβιστική επίθεση κατά του σοβιετικού προξενείου στο Λβοφ.

Η “Ουκρανική Στρατιωτική Οργάνωση” είχε την ευθύνη για μια μακρά σειρά από επιχειρήσεις εξόντωσης μερικών από τους σημαντικότερους Πολωνούς και μετριοπαθείς Ουκρανούς πολιτικούς. Ανάμεσα σε αυτές ξεχωρίζουν οι αποτυχημένες επιθέσεις κατά των προέδρων της Πολωνίας Ιωσήφ Πιλδσούσκι και Στανισλάβ Βοϊτσεχόφσκι. Οργάνωσε, επίσης, πλήθος βομβιστικών επιθέσεων σε εμπορικές εκθέσεις, σιδηροδρομικούς σταθμούς και γραμμές, ανατινάξεις αστυνομικών κτιρίων, καταστροφές τηλεγραφικών και τηλεφωνικών στύλων, ενώ, ταυτόχρονα, διέπραξε πάμπολλες ληστείες.

Η οργάνωση διατηρούσε στενές σχέσεις με τις γερμανικές υπηρεσίες, καθώς τον Μάιο του 1923 ο Κονοβάλετς σύναψε συμφωνία με τον επικεφαλής της γερμανικής υπηρεσίας στρατιωτικών πληροφοριών, Friedrich Gempp, βάσει της οποίας η “Ουκρανική Στρατιωτική Οργάνωση” θα διεξήγαγε κατασκοπευτική δραστηριότητα κατά της Πολωνίας. Η γερμανική πλευρά, σε αντάλλαγμα, υποχρεούτο να παράσχει οικονομική βοήθεια και στρατιωτικό εξοπλισμό για την υλοποίηση της τρομοκρατικής δράσης, καθώς και στρατιωτική εκπαίδευση που παρεχόταν σε στρατόπεδα της Ανατολικής Πρωσίας.

Μπαντέρα και τρομοκρατία

Από το 1929, η “Ουκρανική Στρατιωτική Οργάνωση” εντάχθηκε στην “Οργάνωση Ουκρανών Εθνικιστών” (OUN). Στόχος της OUN, της οποίας τα μέλη έφτασαν τα 30.000, ήταν η ίδρυση ενός ανεξάρτητου ενιαίου ουκρανικού κράτους και είχε σφόδρα αντιπολωνικό, αντισοβιετικό και αντικομουνιστικό προσανατολισμό. Με την ανάληψη της ηγεσίας της “Οργάνωσης Ουκρανών Εθνικιστών” από τον Στεπάν Μπαντέρα (1909-1959) –ο πατέρας και ο, εκ μητρός, παππούς του ήταν Ουνίτες ιερείς– εντάθηκαν οι τρομοκρατικές επιθέσεις.

Θύματα εκπρόσωποι της πολωνικής κρατικής διοίκησης, τοπικά επώνυμοι κομμουνιστές, αριστεροί και φιλοσοβιετικοί, καθώς και σοβιετικοί διπλωμάτες. Οι τρομοκρατικές επιθέσεις γίνοντας σε εκδίκηση και για τις συνέπειες του Χολοντομόρ, του Μεγάλου Λιμού, που στοίχησε εκατομμύρια θύματα στη σοβιετική Ουκρανία, όπως όμως και σε άλλες περιοχές της ΕΣΣΔ, το 1932-1933. Η οργάνωση δεν δίσταζε να διενεργεί δολοφονικές ενέργειες και κατά Ουκρανών, που έκρινε ότι πρόδιδαν τον αντιπολωνικό αγώνα.

Αν και σύμφωνα με το πρόγραμμα της “Οργάνωσης Ουκρανών Εθνικιστών” βασικοί εχθροί του ουκρανικού κινήματος ανεξαρτησίας ήταν οι κομμουνιστές, οι Ρώσοι και οι Πολωνοί, στο στόχαστρο της οργάνωσης συμπεριλήφθηκαν και οι Εβραίοι. Εξάλλου, ήταν ιδιαίτερα έντονες οι επιρροές της οργάνωσης από τα φασιστικά αντισημιτικά κινήματα της Ευρώπης. Στην αντιεβραϊκή κατεύθυνση επέδρασαν, όμως, και οι θέσεις του Ντμίτρο Ντοντσόφ (1883-1973), ενός από τους βασικούς θεωρητικούς του ουκρανικού εθνικισμού.

Ο γεννημένος στη Μελιτόπολη, της επαρχίας Ζαπαρόζιε, Ντοντσόφ συνέγραψε βιβλία με τίτλους όπως “Εθνικισμός”, “Σταυρός και ξίφος” και “Το πνεύμα της αρχαιότητάς μας”, εδραζόμενος στον κοινωνικό δαρβινισμό και τον nationalisme intégral (ολοκληρωτικό εθνικισμό), που είχε σαφή ρατσιστική χροιά. Η σκέψη του συνέβαλε καθοριστικά στη συγκρότηση της ιδεολογίας της “Οργάνωσης Ουκρανών Εθνικιστών” και επηρέασε σε σημαντικό βαθμό τους ηγέτες της, συμπεριλαμβανόμενου φυσικά του ίδιου του Μπαντέρα.

Οι παραδοσιακά κακές σχέσεις Εβραίων και Ουκρανών είχαν οξυνθεί περαιτέρω μετά τη δολοφονία, το 1926, του πρώην επικεφαλής του Διευθυντηρίου της “Ουκρανικής Λαϊκής Δημοκρατίας” Σεμιόν Πετλιούρα, από τον Εβραίο ποιητή Samuel Schwarzbard (σχετικό άρθρο στο SLpress):

Οι Ουκρανοί εθνικιστές, λόγω της υποστήριξης που έτυχε ο δράστης της δολοφονίας από τον εβραϊκό Tύπο, θεώρησαν συλλήβδην ενόχους τους Εβραίους για τη δολοφονία του εξόριστου πολιτικού. Ταυτόχρονα, οι Εβραίοι ήταν ύποπτοι για φιλο-μπολσεβίκικα αισθήματα και ότι διαδραμάτιζαν κομβικό ρόλο στη στήριξη του σοβιετικού καθεστώτος.

Όλα τα παραπάνω οδήγησαν στην εντατικοποίηση των αντιεβραϊκών ενεργειών της “Οργάνωσης Ουκρανών Εθνικιστών”. Τη δεκαετία του 1930, η οργάνωση διένεμε φυλλάδια, με τα οποία καλούσε σε μποϊκοτάζ των Εβραίων εμπόρων και την απόλυση Εβραίων εργατών, όπως, άλλωστε, και των Πολωνών και όποιων άλλων μη Ουκρανών. Επιπλέον, το 1935-1936, μέλη της πραγματοποίησαν επιδρομές σε πολλά χωριά, κατά τις οποίες πυρπολήθηκαν σπίτια Εβραίων. Αργότερα, η οργάνωση έκανε διάκριση μεταξύ των “απλών Εβραίων” και των “Εβραίων κομμουνιστών”, απαιτώντας οι πρώτοι να υποβληθούν μόνο σε οικονομικό μποϊκοτάζ, ενώ οι κομμουνιστές Εβραίοι να εξοντωθούν.

Οι ντρουζίνες στην υπηρεσία των ναζί

Με το μυστικό πρωτόκολλο της συμφωνίας Μόλοτοφ-Ρίμπεντροπ, (23 Αυγούστου 1939), τα σοβιετικά στρατεύματα εισέβαλαν στο πολωνικό έδαφος, 17 ημέρες έπειτα από τον γερμανικό στρατό, που έκανε το ίδιο την 1η Σεπτεμβρίου, από τα δυτικά. Η επίσημη δικαιολογία της Μόσχας ήταν η προστασία από τη ναζιστική προέλαση των ουκρανικών και λευκορωσικών πληθυσμών, οι οποίοι πλέον συμπεριλήφθηκαν σχεδόν εξ ολοκλήρου στη σοβιετική επικράτεια.

Ο συνολικός πληθυσμός που θα βρεθεί εντός της ΕΣΣΔ, μετά τα στρατιωτικά τετελεσμένα στην Πολωνία, θα είναι 13.299.000 άνθρωποι. Εκτός των Ουκρανών και Λευκορώσων, θα είναι επίσης άνω των 5.000.000 Πολωνών, αλλά και 1.109.000 Εβραίοι. Στους τελευταίους θα προστεθούν τους επόμενους μήνες μερικές ακόμη εκατοντάδες χιλιάδες, οι οποίοι θα μετακινηθούν από τις κατεχόμενες από τους Γερμανούς πολωνικές περιοχές προς τη σοβιετική Ουκρανία.

Έτσι, στις παραμονές του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, στο έδαφος της σοβιετικής Ουκρανίας βρίσκονταν περίπου 2.700.000 Εβραίοι. Εκείνη τη στιγμή, η περιοχή είχε τον μεγαλύτερο εβραϊκό πληθυσμό στην Ευρώπη, και υπολειπόταν παγκοσμίως μόνον από τις ΗΠΑ. Επρόκειτο, κυρίως, για αστικό πληθυσμό, καθώς σε πέντε μόνο πόλεις (Οδησσός, Κίεβο, Λβοφ, Χάρκοβο, Ντιεπροπετρόφσκ) ζούσε το 25% όλων των Εβραίων της τότε σοβιετικής Ουκρανίας. Σε επτά δυτικές περιοχές (Λβοφ, Βολινία, Ρίβνε, Ιβάνο-Φρανκίφσκ, Τερνόπιλ, Υπερκαρπαθία, Τσερναφτσί) διαβιούσαν περισσότεροι από 1.00.000 Εβραίοι, ενώ υπήρχαν, επίσης, και πολλές μικρές πόλεις και κωμοπόλεις, όπου οι Εβραίοι αποτελούσαν περισσότερο από το ήμισυ του συνόλου των κατοίκων.

Την ίδια περίοδο η “Οργάνωση Ουκρανών Εθνικιστών” είχε εντατικοποιήσει τη συνεργασία της με τις γερμανικές υπηρεσίες, συμβάλλοντας στην προετοιμασία της εισβολής του γερμανικού στρατού στη Σοβιετική Ένωση. Ανάμεσα σε άλλες αποστολές, μέλη της οργάνωσης συνέλλεγαν πληροφορίες εντός της σοβιετικής δυτικής Ουκρανίας σχετικά με τη θέση των στρατιωτικών μονάδων και των αποθηκών του Κόκκινου Στρατού. Ταυτόχρονα, βεβαίως, καλλιεργούσαν το έδαφος για την εκδήλωση λαϊκής αντισοβιετικής εξέγερσης.

Τον Φεβρουάριο του 1941, μεταξύ του διοικητή των γερμανικών χερσαίων δυνάμεων, στρατηγού von Brauchitsch, του αρχηγού της Γερμανικής Υπηρεσίας Πληροφοριών (Abwehr), ναυάρχου Wilhelm Canaris και του αρχηγού της OUN, Στεπάν Μπαντέρα, κλείστηκε συμφωνία για την εκπαίδευση 800 Ουκρανών, ως έναν πρώτο πυρήνα του ουκρανικού στρατού που θα πολεμούσε στο πλευρό της Βέρμαχτ. Βάσει αυτής της συμφωνίας, συγκροτήθηκαν οι “Ντρουζίνες” – η ονομασία παρέπεμπε στη στρατιωτική ακολουθία των ηγεμόνων στο μεσαιωνικό Ρως.

Το σώμα αποτελείτο από δύο τάγματα, το ένα του Βορρά, με την ονομασία Nachtigal (Αηδόνι), με διοικητή τον Ρομάν Σουχέβιτς, μετέπειτα ηγέτης του “Ουκρανικού Επαναστατικού Στρατού”, που ευθύνεται για το θάνατο δεκάδων χιλιάδων Πολωνών και Εβραίων, και το άλλο του Νότου, ή Roland, με διοικητή τον Ρίχαρντ Γάρι. Και τα δύο υπάγονταν επιχειρησιακά στη διοίκηση του συντάγματος της Abwehr Brandenburg-800. Αργότερα, τον Οκτώβριο του 1941, τα δύο τάγματα επανεκπαιδεύτηκαν για να γίνουν κατοχικές αστυνομικές μονάδες ασφαλείας και, σύντομα, στο τέλος του ίδιου έτους, αναδιοργανώθηκαν ως “Ουκρανική Λεγεώνα”, γερμανική μονάδα που υπαγόταν στα SS.

“Πράκτορες των μπολσεβίκων”

Με την έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο αντισημιτισμός αναδείχθηκε σε σημαντική συνιστώσα της πολιτικής της “Οργάνωσης Ουκρανών Εθνικιστών”. Το 1939, ο Γιαροσλάβ Στετσκό (1912-1986 Μόναχο), αναπληρωτής του Μπαντέρα και πρόεδρος του ουκρανικού κράτους των λίγων ημερών του Ιουλίου 1941, σε άρθρο του στο περιοδικό Novyy Shlyakh, που εκδιδόταν στον Καναδά, υπογράμμισε ότι οι Ουκρανοί ήταν οι πρώτοι στην Ευρώπη που κατάλαβαν τις υπονομευτικές δραστηριότητες των Εβραίων και αποσχίστηκαν απ’ αυτούς πριν από αιώνες, διατηρώντας «την καθαρότητα της πνευματικότητας και του πολιτισμού τους».

Τις παραμονές, ωστόσο, της γερμανικής εισβολής στη Σοβιετική Ένωση, στους κόλπους της “Οργάνωσης Ουκρανών Εθνικιστών” εκδηλώθηκε μια σοβαρή πολιτική κρίση, που κατέληξε σε διάσπαση της οργάνωσης. Τα πιο μετριοπαθή στελέχη της ακολούθησαν τον Αντρίι Μέλνικ, ενώ τα πιο εξτρεμιστικά τον Μπαντέρα, ιδρύοντας την OUN(b), δηλαδή την οργάνωση των μπαντεριστών. Στη Δεύτερη Μεγάλη Συνέλευση (συνέδριο) της OUN(b), που πραγματοποιήθηκε στην Κρακοβία (1-4 Απριλίου 1941), ο Μπαντέρα εξελέγη ηγέτης της οργάνωσης, ενώ υιοθετήθηκε η πολιτική γραμμή για την προετοιμασία μιας εθνικής ουκρανικής επανάστασης εν αναμονή της γερμανικής εισβολής.

Τόσο στο συνέδριο της OUN(b), όσο και σε όλα τα επίσημα ψηφίσματα και προγραμματικά έγγραφα της οργάνωσης, οι Εβραίοι αναφέρονταν σαν “μπολσεβίκοι πράκτορες”, “στήριγμα του μπολσεβίκικου καθεστώτος” και ως στοιχεία που έπρεπε να απομονωθούν. Γι’ αυτό και, σύμφωνα με τις μυστικές οδηγίες της οργάνωσης την άνοιξη του 1941 (“Ο αγώνας και οι δραστηριότητες της OUN κατά τη διάρκεια του πολέμου”), ανάμεσα στα εχθρικά πρόσωπα που έπρεπε να εξουδετερωθούν, οι Εβραίοι κατείχαν περίοπτη θέση.

Τελικώς, τον Μάιο του 1941, λίγες εβδομάδες πριν την είσοδο των γερμανικών στρατευμάτων στο σοβιετικό έδαφος, η οργάνωση εξαπέλυσε κύμα τρομοκράτησης εναντίον «ανεπιθύμητων στοιχείων», δηλαδή Πολωνών, κομμουνιστών και Εβραίων. Σύντομα, αμέσως με την είσοδο των ναζιστικών στρατευμάτων στη Σοβιετική Ένωση, διενεργήθηκαν μαζικές διώξεις κατά των Εβραίων και των ύποπτων για συμπάθειες προς τους μπολσεβίκους.

Σε κάποια από τα φοβερά πογκρόμ, όπως αυτό στο Λβοφ (30 Ιουνίου-2 Ιουλίου 1941), ή στις σφαγές στο Μπορίσοφ της Λευκορωσίας (4 Οκτωβρίου 1941) και του Ρίβνε (6-8 Νοεμβρίου 1941), ή ακόμη και στις μαζικές εκτελέσεις δεκάδων χιλιάδων στο Μπάμπι Γιάρ του Κιέβου (άρχισαν στις 29 Σεπτεμβρίου 1941), συμμετείχαν –σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό– κάτοικοι αλλά και οργανωμένες δυνάμεις των Ουκρανών εθνικιστών, που είχαν ταχθεί ενεργά στο πλευρό των Γερμανών.

Οι ευρωατλαντικές σχέσεις διέρχονται κρίση ενώ η ευρωπαϊκή κοινή εξωτερική πολιτική συνεχίζει να αποτελεί ζητούμενο. Η συρρίκνωση του σιιτικού παράγοντα ενισχύει την φιλόδοξη και αναθεωρητική Τουρκία η οποία με σειρά πρωτοβουλιών της επιχειρεί να διαμορφώσει με ευνοϊκό γι’ αυτήν τρόπο τις εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή. Παράλληλα η Άγκυρα συνεχίζει να ενισχύει τις ένοπλες δυνάμεις της, ενώ η πολεμική της βιομηχανία ακμάζει.

Η Τουρκία διεκδικεί διαρκώς

Η Τουρκία συντηρεί και ενισχύει ολόκληρο το φάσμα των επεκτατικών της διεκδικήσεων σε βάρος Ελλάδος και Κύπρου, θίγοντας άμεσα την κυριαρχία και τα κυριαρχικά τους δικαιώματα και κλιμακώνοντας. Ακόμη και στην διάρκεια των “ήρεμων νερών” φρόντιζε να προβαίνει σε μονομερείς ενέργειες στο πλαίσιο της “Γαλάζιας Πατρίδας” των “Γκρίζων Ζωνών”, του casus belli και του Τουρκο-Λιβυκού μνημονίου (π.χ. η ντροπή της Κάσου).

Η Ελλάς προβαίνει στις πάγιες καταγγελίες περί «μη εννόμων αποτελεσμάτων» αλλά ουσιαστικά ακολουθεί ανακλαστικά τις εκάστοτε τουρκικές πρωτοβουλίες (κλιμάκωση, αποκλιμάκωση) δεικνύοντας ότι στερείται δικής της αυτόφωτης Εθνικής Στρατηγικής. Εάν δεν υπάρξει ισχυρή εθνική αποτροπή και επικρατήσει ο τουρκικός πειθαναγκασμός, η Ελλάς θα απεμπολήσει το πλεονέκτημα της γεωγραφίας της, θα απωλέσει την Κύπρο, θα δορυφοροποιηθεί και θα «σαλαμοποιηθεί», προδιαγράφοντας το ζοφερό της μέλλον σε συνδυασμό με το δημογραφικό και το μεταναστευτικό ζήτημα.

Τι Ελλάδα θέλει ο Έλληνας

Η Ελλάς που θα ήθελε κάθε Έλληνας, όφειλε να διαθέτει πολιτικά κόμματα με αρραγή πολιτική έναντι εθνικών θεμάτων, κοινωνία με υψηλό φρόνημα και πνεύμα αλληλεγγύης και θυσίας, παιδεία με εθνικά πρότυπα, ηγεσία που να δίδει σε όλα το παράδειγμα και που δεν επιφυλάσσεται επί δεκαετίες να χαράξει ευθείες γραμμές βάσεως, να κηρύξει ΑΟΖ και να επεκτείνει τα χωρικά ύδατα. Έπρεπε να είναι μια χώρα που θεωρεί το Κυπριακό ως μείζον εθνικό ζήτημα και που δεν διστάζει να αποδομεί συστηματικά τον αντίπαλο και να χρησιμοποιεί ισχύ όπου και εάν απαιτείται.

Ο Έλληνας δεν θέλει την χώρα του να χρεοκοπεί δύο φορές κάθε αιώνα, ούτε να είναι ουραγός στην εκμετάλλευση των υδρογονανθράκων. Η επένδυση στην υψηλή τεχνολογία και την άμυνα, η κοινωνική συνοχή, οι κοινωνικές παροχές και το δημογραφικό αποτελούν τα αυριανά κρίσιμα ζητήματα υπό το φάσμα της πολυεπίπεδης τουρκικής απειλής.

Έρχεται κλιμάκωση

Κατά το τελευταίο τρίμηνο του τρέχοντος έτους αναμένεται κλιμάκωση της εντάσεως μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας. Η Τουρκία ενεργεί βάσει εδραιωμένης αναθεωρητικής στρατηγικής η οποία προσφάτως ενισχύθηκε με την αναβάθμισή της εντός του ΝΑΤΟ και την συμφωνία της Μέκκας.

Η προκλητική ανακοίνωση θαλασσίων πάρκων, η επικείμενη ψήφιση του νομοσχεδίου περί “Γαλάζιας Πατρίδας” και οι καθημερινές προκλήσεις στρατιωτικού και υβριδικού τύπου θα εξαναγκάσουν την Ελλάδα πέραν των βαρύγδουπων δηλώσεων να αντιδράσει επί του πεδίου.

Στο πλαίσιο αυτό είναι χρήσιμοι οι σύμμαχοι και οι συνεργαζόμενοι ιδιωτικοί κολοσσοί, αλλά ουδείς θα υποκαταστήσει την υποχρέωση του κράτους να προασπίσει τα εθνικά του συμφέροντα. Η αποτρεπτική φήμη της χώρας επιβάλλει την ύπαρξη συγκεκριμένων αντιδράσεων για κάθε είδους πρόκληση, διαφορετικά η Τουρκία θα αντιληφθεί ότι μπορεί να εκπληρώσει τους σκοπούς της σταδιακά και αναίμακτα, ενώ οι “σύμμαχοι” θα βεβαιωθούν ως προς την πλευρά που θα πρέπει να πιέσουν για την “σταθερότητα” στην περιοχή.

Και μάλλον δεν είναι τυχαίο ότι, όσο πλησιάζει η συγκεκριμένη ημερομηνία, τόσο ανεβαίνουν οι τόνοι από την κυβερνητική πλευρά. Η επιλογή του Αλέξη Τσίπρα και της ΕΛΑΣ να παρουσιάσουν το πρόγραμμά τους πριν από την ομιλία του πρωθυπουργού φαίνεται ότι έχει ενοχλήσει ιδιαίτερα το κυβερνητικό επιτελείο, το οποίο επιχειρεί να μετατοπίσει τη συζήτηση από το περιεχόμενο όσων πρόκειται να ανακοινωθούν στο κατά πόσο παραβιάζεται ή όχι μια πολιτική «παράδοση» δεκαετιών.

Έχει, μάλιστα, ιδιαίτερο ενδιαφέρον ότι κυβερνητικά στελέχη επιμένουν πως η παρουσία Τσίπρα δεν τους προκαλεί κανέναν φόβο, την ίδια στιγμή που επανέρχονται διαρκώς στο θέμα και ανεβάζουν συνεχώς την ένταση της αντιπαράθεσης. Από την «πρωτοφανή στα χρονικά απρέπεια» του Παύλου Μαρινάκη μέχρι το «παλιόπαιδο» του Άδωνι Γεωργιάδη, η εμφάνιση του πρώην πρωθυπουργού στη Θεσσαλονίκη έχει βρεθεί στο επίκεντρο της κυβερνητικής ρητορικής, πριν ακόμη παρουσιαστεί το πρόγραμμα της ΕΛΑΣ

Αιχμές Γεραπετρίτη κατά Σαμαρά

Απαντώντας για την κριτική που του ασκείται από τον πρώην πρωθυπουργό Αντώνη Σαμαρά, ο υπουργός Εξωτερικών απάντησε ότι η Τουρκία δεν έχει προβάλει κανένα τετελεσμένο, ούτε θα μπορούσε να το πράξει και πως η Ελλάδα μέσα στο κλίμα των νερών έχει βγει αλώβητη. Σε αυτό το σημείο υπενθύμισε ότι ο Σαμαράς, επίσης, συζητούσε με τον Ταγίπ Ερντογάν και με την τουρκική κυβέρνηση προσθέτοντας ότι ο κ. Σαμαράς ταξίδευε στην Τουρκία ενόσω είχαμε παραβιάσεις και δεν εισέφερε κάτι.

Η Ελλάδα, όπως ανέφερε, βγήκε κερδισμένη από τις συνομιλίες και τα ήρεμα νερά με την Τουρκία, τόσο στην ενίσχυση των Ενόπλων Δυνάμεων, στην ελαχιστοποίηση των μεταναστευτικών ροών και των παραβιάσεων στην επανεκκίνηση των συζητήσεων για το Κυπριακό. «Αναπτύξαμε συμμαχίες, οι οποίες σήμερα μπορούν να μας παρέχουν ακόμη μεγαλύτερη ασφάλεια, όπως η τριμερής με το Ισραήλ και η σχέση μας με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Άρα την τριετία των ήρεμων νερών όχι μόνο δεν έχουμε τετελεσμένα της Τουρκίας, αλλά έχουμε μία εξαιρετικά αναβαθμισμένη θέση της Ελλάδας.

Αν θέλει κάποιος να κάνει τη σύγκριση με πριν από τρία χρόνια, όταν εκκίνησε η πολιτική του διαλόγου, του δομημένου διαλόγου με την Τουρκία, δομημένου για πρώτη φορά στο πλαίσιο της συζήτησης που γίνεται, να την κάνουμε. Όμως κανείς ο οποίος δεν είναι εμμονικός δεν μπορεί παρά να παραδεχτεί ότι σήμερα η Ελλάδα είναι πιο ισχυρή».

Ταυτόχρονα, απαντώντας στις δηλώσεις περί «ξεπλύματος της Τουρκίας», ανέφερε ότι «ξεπλύθηκε η Τουρκία και μπήκε στο safe; Η απάντηση είναι αρνητική. Ξεπλύθηκε η Τουρκία και μπήκε στα F-35; Η απάντηση είναι αρνητική. Ξεπλύθηκε με οποιοδήποτε τρόπο η Τουρκία και έχουμε κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου; Η απάντηση είναι όχι».

Σχετικά με το ενδεχόμενο απόκτηση των μαχητικών αεροσκαφών F-35 από την Τουρκία σημείωσε ότι «δεν μπορούμε να επιβάλουμε εμείς σε οποιαδήποτε χώρα το πώς θα ορίσει τις αμυντικές της συμφωνίες. Θεωρούμε δεδομένο ότι στο πλαίσιο μιας συμμαχίας, την οποία έχουμε στρατηγικού χαρακτήρα με τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι ευαισθησίες οι ελληνικές θα λαμβάνονται πάντοτε υπόψη. Και αυτό το μεταφέρουμε σε κάθε τόνο στον κύριο Ρούμπιο, με τον οποίο μάλιστα συνομιλώ τακτικά».

Πυρά από Μαρινάκη κατά Τσίπρα

Ο δε Παύλος Μαρινάκης, μετά την επίθεση που εξαπέλυσε με συνέντευξή του στην εφημερίδα «Μακεδονία της Κυριακής», επανήλθε σήμερα με συνέντευξή του στο ραδιόφωνο του ΣΚΑΪ. «Νομίζω ότι ο κ. Τσίπρας, όσο και να προσπαθεί να παρουσιαστεί ως κάτι διαφορετικό, ειδικά όταν το όνομά του μπαίνει δίπλα στην έννοια «πρόγραμμα Θεσσαλονίκης», τότε νομίζω ότι οι αντιδράσεις του κόσμου είναι από αντιδράσεις απαξίωσης μέχρι υπενθύμισης τραγελαφικών καταστάσεων, που, δυστυχώς, όταν ήρθε ο κ. Τσίπρας στην εξουσία, μόνο για γέλια δεν ήταν γιατί υποφέραμε όλοι με τα γνωστά αποτελέσματα.

Τσίπρας και πρόγραμμα Θεσσαλονίκης, λοιπόν, το τελευταίο πράγμα που μπορεί να δημιουργήσει σε έναν πολιτικό αντίπαλο είναι φόβο. Από εκεί και πέρα, το είπα και προ ημερών σε συνέντευξή μου, εμείς επί της αρχής δεν υποτιμούμε κανέναν αντίπαλο, πολλώ δε μάλλον έναν άνθρωπο ο οποίος εξελέγη Πρωθυπουργός.

Ως προς τα θέματα καθαρότητας και εντιμότητας, νομίζω ότι τις απαντήσεις τις έχουν δώσει οι ίδιοι οι Υπουργοί του κ. Τσίπρα, με πρώτο τον κ. Κοντονή. Μην τα επαναλαμβάνουμε, ασχέτως αν αποφεύγει ο ίδιος να απαντήσει όταν ερωτάται στις συνεντεύξεις που δίνει για τα πολλά ερωτήματα τα οποία έχει αφήσει αναπάντητα για τα πεπραγμένα του, κυρίως σε θέματα υποτιθέμενης εντιμότητας. Και για την ουσία αυτού που με ρωτήσατε, για να το επαναλάβω, πολλές φορές ο τύπος στην πολιτική είναι κάτι πολύ ουσιαστικό.

Είναι μια παράδοση η οποία τηρείται από όλες τις αντιπολιτεύσεις όλα αυτά τα χρόνια, συμπεριλαμβανομένων των ετών που ήταν Πρωθυπουργός ο κ. Τσίπρας. Ουδέποτε ο Κυριάκος Μητσοτάκης, ενώ ήταν και πρώτος στις δημοσκοπήσεις και, μάλιστα, για τα τρία από τα τεσσεράμισι χρόνια που ήταν Πρωθυπουργός ο κ. Τσίπρας, δεν τόλμησε να προηγηθεί του τότε νόμιμα εκλεγμένου Πρωθυπουργού. Αυτό, προφανώς, δεν είναι το πιο σημαντικό που απασχολεί τους πολίτες, αλλά δείχνει πολλά για τον χαρακτήρα και τον τρόπο που αντιλαμβάνεται την πολιτική – πολύ αλαζονικό, θα μου επιτρέψετε να πω – ο κ. Τσίπρας», είπε αρχικά ο κυβερνητικός εκπρόσωπος και συνέχισε:

«Δεν έχει να κάνει με το πού είναι το ξενοδοχείο. Έχει να κάνει με το πλαίσιο γύρω από το οποίο γίνεται μια ομιλία. Γνωρίζουν οι πολίτες ότι είναι ένα έθιμο το οποίο έχει και πάρα πολλή ουσία μέσα του. Στην αρχή της χρονιάς, όχι επειδή αυτό συμβαίνει στη Θεσσαλονίκη, αλλά επειδή είναι η έναρξη αυτού που λέμε χρονιάς σχολικής, ακαδημαϊκής ή «σεζόν», όλες οι πολιτικές δυνάμεις περιγράφουν το πρόγραμμά τους. Οι κυβερνήσεις το τι θα εφαρμόσουν, οι αντιπολιτεύσεις το τι θα έκαναν αν ήταν στην κυβέρνηση. Αυτό με πολύ μεγάλο και έντονο συμβολισμό γίνεται εδώ και δεκαετίες στη Θεσσαλονίκη, θέλοντας να σταλεί και ένα μήνυμα στήριξης στη Μακεδονία, στη Βόρεια Ελλάδα.

Είναι προφανές, λοιπόν, ότι ο κ. Τσίπρας «σπάει» μία παράδοση, δεδομένου μάλιστα του γεγονότος ότι δεν είναι ούτε καν αρχηγός Αξιωματικής Αντιπολίτευσης. Και θα πω και κάτι: Επειδή είδα την απάντηση, μετά από πάρα πολλές ώρες, του κόμματος του κ. Τσίπρα, της ΕΛΑΣ, πρώτον δεν ισχύει αυτό που λένε ότι σε όλες τις κοινοβουλευτικές συζητήσεις κλείνει ο Πρωθυπουργός και κάνουν, μάλιστα, και μία άσχετη, εντελώς εκτός λογικής, σύγκριση μεταξύ της ΔΕΘ και των κοινοβουλευτικών συζητήσεων, αλλά ακόμα και έτσι όπως το λένε δεν ισχύει. Σε κάποιες κοινοβουλευτικές συζητήσεις, όπως είναι ο Προϋπολογισμός ή η πρόταση δυσπιστίας, κλείνει ο Πρωθυπουργός, αλλά το κυριότερο, το ξαναλέω, είναι ότι είθισται να ανοίγει τη ΔΕΘ ο εκάστοτε πρωθυπουργός, να περιγράφει το πρόγραμμά του, της κυβέρνησης και στη συνέχεια τα υπόλοιπα κόμματα, κοινοβουλευτικά και εξωκοινοβουλευτικά, να παρουσιάζουν τις δικές τους θέσεις και απόψεις».

Σε ερώτηση που δέχθηκε για το τι περιμένει ότι θα ανακοινώσει ο Αλέξης Τσίπρας, τόνισε: «Η διαφορά του κυρίου Τσίπρα από όλους τους υπόλοιπους μαθητευόμενους μάγους της μεταπολιτευτικής Ελλάδας, ένας εκ των οποίων ήταν και ο κύριος Τσίπρας το 2012 – 2015, είναι ότι έχει υπάρξει πρωθυπουργός της χώρας. Ήταν ο πρωθυπουργός που αύξησε ή επέβαλε πάνω από τριάντα νέους φόρους.

Και επειδή είμαι ελεύθερος επαγγελματίας, θα σας θυμίσω ότι λίγο πριν φύγει ο κύριος Τσίπρας, λόγω του νόμου Κατρούγκαλου, που στην πραγματικότητα ήταν νόμος Τσίπρα, ο ελεύθερος επαγγελματίας, πέραν του φόρου εισοδήματος που ήταν στο 29% με 100% προκαταβολή για τις ατομικές επιχειρήσεις και τα φυσικά πρόσωπα, που τώρα είναι 50% (η προκαταβολή), είχε και έναν επιπλέον δυσβάσταχτο φόρο, που ήταν οι ασφαλιστικές εισφορές, οι οποίες υπολογίζονταν επί του τζίρου. Δηλαδή «τιμωρούσε» έναν ελεύθερο επαγγελματία ο οποίος ήθελε να βγάλει παραπάνω ή δήλωνε παραπάνω.

Θυμάμαι ότι είχαμε φτάσει στο σημείο, αν αθροίζαμε φόρους και εισφορές, να δίναμε το 85% του εισοδήματός μας πίσω στο κράτος. Αυτό το 29% έχει γίνει πλέον 20%. Και αν έχεις παιδιά 18%, 16%, 9% ή και 0, αυτό το 100% έχει γίνει 50%. Και πολλοί άλλοι φόροι, όπως το τέλος επιτηδεύματος για φυσικά πρόσωπα, έχουν καταργηθεί ή έχουν μειωθεί. Άρα, ο τελευταίος εν δυνάμει πρωθυπουργός ή πρώην πρωθυπουργός που μπορεί να μιλήσει σε έναν ελεύθερο επαγγελματία για φόρους και να τον πάρει στα σοβαρά ο ελεύθερος επαγγελματίας νομίζω ότι είναι ο κύριος Τσίπρας».

Άδωνις: Παλιόπαιδο που πάει στην ΔΕΘ πριν τον Μητσοτάκη!

Ο υπουργός Υγείας, υιοθετώντας τη ρητορική του κυβερνητικού εκπροσώπου, ο οποίος σε δηλώσεις του στη «Μακεδονία της Κυριακής» έκανε λόγο για «πρωτοφανή στα χρονικά απρέπεια», χαρακτήρισε τον Αλέξη Τσίπρα ως… παλιόπαιδο.

«Η πράξη του κ. Τσίπρα να προηγηθεί του κ. πρωθυπουργού δείχνει για άλλη μία φορά ότι δεν έχει νόημα να επενδύσει στο rebranding του κ. Τσίπρα. Πάντα παλιόπαιδο ήταν και ένα παλιόπαιδο παραμένει», είπε μιλώντας στον ΣΚΑΪ.

Ο υπουργός Υγείας σημείωσε ότι «η πράξη αυτή είναι πράξη που κάνει ένα παλιόπαιδο. Η ΔΕΘ έχει μια χορογραφία, κάποιους κανόνες, αυτοί τηρούνται απαρέγκλιτα εδώ και 70 χρόνια. Δεν έχει σκεφτεί κανείς να τους παραβιάσει. Οι πιο σκληροί πολιτικοί αντίπαλοι, οι μεγαλύτερες πολιτικές μάχες. Κανείς δεν σκέφτηκε να πάει να κάνει κάτι τέτοιο. Το κάνει πρώτος ο κ. Τσίπρας, γιατί είναι ένα παλιόπαιδο. Αυτός είναι ο πραγματικός χαρακτήρας. Δεν μπορεί να αλλάξει».

Τι απάντησε η ΕΛΑΣ

Για «πανικό» από την πλευρά του πρωθυπουργού έκανε λόγο σε ανακοίνωσή της, χθες, Κυριακή (23/8), η ΕΛΑΣ, μετά τις δηλώσεις του Παύλου Μαρινάκη για την παρουσίαση του προγράμματος του κόμματος του Αλέξη Τσίπρα.

«Οι δηλώσεις του κυβερνητικού εκπροσώπου σχετικά με την παρουσίαση του προγράμματος της ΕΛΑΣ στις 2 του Σεπτέμβρη στη Θεσσαλονίκη από τον Αλέξη Τσίπρα, προδίδουν πρωτοφανές έλλειμμα αυτοπεποίθησης αλλά και πανικό από την πλευρά του πρωθυπουργού. Και ο πανικός είναι πάντοτε κακός σύμβουλος», ανέφερε χαρακτηριστικά και σημείωνε:

«Το ότι ο κ. Μητσοτάκης θα μιλήσει φέτος στα εγκαίνια της ΔΕΘ λίγες ημέρες μετά την ομιλία του Αλέξη Τσίπρα, υπό κανονικές συνθήκες θα μπορούσε να εκληφθεί ως πλεονέκτημα, όπως πλεονέκτημα θεωρείται και στη Βουλή πάντοτε το γεγονός ότι ο πρωθυπουργός μιλάει μετά τον αντίπαλό του».

«Ο κ. Μητσοτάκης όμως έχει τόσο μεγάλο έλλειμμα αυτοπεποίθησης που τίποτα δεν μπορεί να του δώσει πλεονέκτημα. Ακριβώς γιατί αυτό που τρέμει είναι η σύγκριση ανάμεσα στις ανεκπλήρωτες υποσχέσεις και τα πεπραγμένα του. Η σύγκριση ανάμεσα στην πολιτική αλήθεια και την προπαγάνδα. Η σύγκριση ανάμεσα στην εντιμότητα και τη διαφθορά», σημείωνε η ανακοίνωση της ΕΛΑΣ.