Αυτές οι γυναίκες κουβάλησαν και κουβαλούν ένα σταυρό. Επέζησαν της θηριωδίας, της βαρβαρότητας. Είναι ζωντανές- νεκρές. Αυτό περιέγραψαν, αυτό αισθάνονταν και αισθάνονται τόσα χρόνια. Η αείμνηστη Στέλλα Σουλιώτη, Πρόεδρος τότε του Ερυθρού Σταυρού, σε κατάθεσή της, στο πλαίσιο προσφυγής της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, δήλωσε ότι:

• Τον Αύγουστο του 1974, όταν το τηλεφωνικό σύστημα εξακολουθούσε ακόμη να εργάζεται, ο Ερυθρός Σταυρός έπαιρνε τηλεφωνικά μηνύματα από το Παλαίκυθρο και το Καπούτι (δυτικά της Κυρήνειας), που ανέφεραν βιασμούς.
• Ένας άνδρας (που το όνομά του αναφέρθηκε) δήλωσε ότι η γυναίκα του μαχαιρώθηκε στο λαιμό ενώ αντιστεκόταν στο βιασμό, και η εγγονή της, έξι χρόνων, μαχαιρώθηκε και σκοτώ­θηκε από τους Τούρκους στρατιώ­τες, που αποπειράθηκαν να τη βιά­σουν!
• Ένα κορίτσι δεκαπεντέμισι χρόνων, που είχε βιαστεί, παραδόθηκε στον Ερυθρό Σταυρό.
• Η μάρτυρας περιέθαλψε 38 γυναίκες, που απολύθηκαν από τα στρατόπεδα της Βώνης και της Γύψου. Όλες είχαν βιαστεί, μερικές δε από αυτές μπροστά στους συζύγους και τα παι­διά τους. Άλλες είχαν βιαστεί επανειλημμένα ή στάλθηκαν σε σπίτια ό­που σύχναζαν Τούρκοι στρατιώτες. Οι γυναίκες στάλθηκαν στο νοσοκο­μείο του Ακρωτηρίου, στις υπό αγγλική κυριαρχία βάσεις, όπου έτυχαν θεραπείας. Τρεις από αυτές βρέθη­καν έγκυες.

Οι γυναίκες ζητούν δικαίωση

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, στην έκθεσή της το 1976, συμπέραινε ότι «μέσα στα πλαίσια της Ευρωπαϊκής Σύμβασης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, το γεγονός ότι τέτοια περιστατικά δεν παρεμποδίστηκαν, καθιστά την Τουρκία υπόλογη/αξιόποινη (imputable) για αυτές τις πράξεις».

Γυναίκες, που είχαν βιασθεί έμειναν έγκυες. Σε μια νύκτα άλλαξε η νομοθεσία σε σχέση με τις εκτρώσεις. Σε αυτό συναίνεσε και η Εκκλησία.  Η εφημερίδα “Ο Φιλελεύθερος”, 20 Οκτωβρίου 1974, υπό τον τίτλο “Το δράμα των εγκύων Ελληνίδων από βιασμό”, έγραφε: «Θα υποβληθούν εις έκτρωσιν 30 Ελληνίδες Κυπρίαι εις το Γενικόν Νοσοκομείον Λευκωσίας, μεθαύριον Τρίτην. Πρόκειται περί γυναικών που εβιάσθησαν υπό Τούρκων εισβολέων.  Δεν έχει σημασία ποιαι είναι αυταί, ούτε από ποίαν πόλιν ή χωρίον προέρχονται. Σημασίαν έχει ότι το δράμα των γυναικών αυτών, είναι μία πτυχή της τραγωδίας που έπληξε τον ελληνικόν πληθυσμόν της Κύπρου μετά την τουρκικήν εισβολήν.

Διά τας Ελληνίδας αυτάς είναι τώρα νόμιμος η έκτρωσις και δι’ αυτής θα απαλλαγούν από την συνέπεια του βιασμού. Υπάρχουν όμως άλλαι Ελληνίδες Κυπρίαι, που είναι εγκλωβισμέναι εις χείρας  των Τούρκων και δεν έχουν την ευκαιρίαν διά να τύχουν ιατρικής φροντίδος. Το δράμα αυτών είναι μεγαλύτερον και θα μεγαλώνη περισσότερον όσον θα περνά ο χρόνος. Ο Διεθνής Ερυθρός Σταυρός διά να τις απαλλάξη έφερε γυναίκα ιατρόν ειδικήν δι’ εκτρώσεις».

Ο βιασμός είναι έγκλημα πολέμου και  εργαλείο για υλοποίηση πολιτικής της εθνοκάθαρσης. Ο  πληθυσμός τρομοκρατείται και αναγκάζεται να φύγει. Γι αυτό και οι βιασμοί δεν ήταν μεμονωμένοι, και δεν διαπράχθηκαν από απείθαρχους στρατιώτες. Εντασσόταν στο σχέδιο Αττίλα.

Και η “χρήσιμη” Τουρκία; Διαμαρτύρεται, χαρακτηρίζει το ψήφισμα «άκυρο και ανυπόστατο», υποστηρίζοντας ότι περιλαμβάνει «αβάσιμες και παράλογες κατηγορίες κατά των ηρωικών τουρκικών ενόπλων δυνάμεων». Έχει θράσος, που ενισχύεται από την ανοχή των διαφόρων συμμάχων και φίλων της. Αλλά και εκείνων, στην ελληνική πλευρά, που προτάσσουν το “φταίμε και εμείς”, προσφέροντας άλλοθι στην κατοχική δύναμη, που εκδίωξε, σκότωσε, βίασε, κατέκτησε εδάφη.

Υ.Γ.: Πιστώνονται για το ψήφισμα όλοι όσοι εργάσθηκαν για να υιοθετηθεί, στο Ευρωκοινοβούλιο, αλλά και στην Κύπρο, με πείσμα και κόντρα στο ρεύμα.

Σύμφωνα με μαρτυρίες επιβατών, στο χθεσινό ατύχημα (06:00 το πρωί) ο ηλικίας 61 ετών Σέρβος που είχε θέση στο παράθυρο, με την αποσυμπίεση που σημειώθηκε ακαριαία, βρέθηκε σχεδόν με το κεφάλι και τους ώμους έξω. Ευτυχώς φορούσε τη ζώνη ασφαλείας που εν μέρει τον συγκράτησε και αμέσως τον άρπαξε από τα πόδια η γυναίκα του, ενώ και συνέδραμαν κι άλλοι επιβάτες για να τον τραβήξουν ολόκληρο μέσα στο αεροσκάφος μέχρι το αεροπλάνο να επιστρέψει και να προσγειωθεί πάλι στη Θεσσαλονίκη. Κανονικά η πτήση είχε προορισμό

Όταν συνέβη το ατύχημα, 10 λεπτά μετά την απογείωση, το αεροσκάφος βρισκόταν σε ύψος 2.500 χλμ. περίπου (σχεδόν όση η κορυφή του Ολύμπου που ειναι 2.918μ.), ύψος στο οποίο το οξυγόνο στην ατμόσφαιρα μειώνεται κατά 35%. Παράλληλα το Boeing έχασε απότομα πολύ ύψος, καθώς είχε προηγηθεί αιφνίδια αποσυμπίεση της καμπίνας.

Έχει ξαναγίνει

Επιβάτες δήλωσαν ότι άκουσαν έναν δυνατό κρότο, ενώ αμέσως μετά έπεσαν οι μάσκες οξυγόνου και επικράτησε πανικός. «Καταλάβαμε αμέσως ότι είχε γίνει αποσυμπίεση. Ακούγονταν κραυγές και για μια στιγμή πίστεψα ότι είχε ανοίξει κάποια πόρτα κινδύνου», περιέγραψε συνεπιβάτιδα.

Αυτό δεν θα ήταν αδιανόητο, καθώς προ τετραετίας όντως αμέλησαν να βιδώσουν καλά τέσσερα μπουλόνια σε έξοδο κινδύνου και αποκολλήθηκε η έξοδος αφήνοντας μια τεράστια τρύπα στην άτρακτο, σε καινούργιο αεροσκάφος της Alaska Airlines το 2024. Τότε στάθηκαν όλοι τυχεροί γιατί έτυχε να είναι άδειες οι θέσεις δίπλα στην έξοδο κινδύνου (ήταν από τις λεγόμενες “αναπληρωματικές” ή καλυμμένες εξόδους κινδύνου που μοιάζουν με συνέχεια του τοίχου της ατράκτου, αλλά είναι πόρτες κανονικές).

Το τμήμα εκείνο αποκολλήθηκε στα 16.000 πόδια (περίπου 5.000 μέτρα) προκαλώντας βίαιη αποσυμπίεση. Ευτυχώς, οι διπλανές θέσεις ήταν άδειες, δεν υπήρξαν θύματα και το αεροπλάνο προσγειώθηκε με ασφάλεια. Το γεγονός οδήγησε τότε στην προσωρινή καθήλωση δεκάδων αεροσκαφών MAX 9 παγκοσμίως (π.χ. της United Airlines που εντόπισε επίσης χαλαρά μπουλόνια σε δικά της αεροσκάφη).

Όπως προαναφέρεται όμως ακριβώς ίδιο περιστατικό είχε σημειωθεί σε αεροσκάφος της Southwest Airlines το 2018, όταν βλάβη στο κινητήρα “έσπασε” κομμάτια του και ένα από αυτά “βρήκε” σε παράθυρο και το αποκόλλησε.Εν προκειμένω το αεροσκάφος της Ryanair ήταν 18 ετών και δεν έχουμε καμία πληροφορία για την συντήρησή του, πέραν του ότι γίνεται βεβαίως έρευνα και προανάκριση. Πάντως πλησίαζε την ηλικία που τα αεροσκάφη θεωρούνται “ηλικιωμένα”. Εντούτοις, το 15% των εμπορικών αεροσκαφών παγκοσμίως είναι άνω των 20 ετών, που σημαίνει ότι πετάνε πάνω από 10.000 υπερήλικα αεροπλάνα.

Τι λέει η Ryanair

Για το χτεσινό ατύχημα η εταιρεία αναφέρει τα εξής: «Μια πτήση της Ryanair από τη Θεσσαλονίκη προς το Μέμινγκεν (σ.σ. κοντά στο Μόναχο, αεροδρόμιο που χρησιμοποιούν οι φθηνές ή χαμηλού κόστους εταιρείες αντί του Μονάχου) την Παρασκευή το πρωί (10 Ιουλίου) επέστρεψε στη Θεσσαλονίκη λίγο μετά την απογείωση, όταν ένα παράθυρο επιβατών αποκολλήθηκε εν πτήσει. Το αεροσκάφος προσγειώθηκε κανονικά και οι επιβάτες επέστρεψαν στον τερματικό σταθμό

»Ένας επιβάτης ζήτησε και έλαβε ιατρική βοήθεια στο έδαφος στη Θεσσαλονίκη. Προκειμένου να μην υπάρξει μεγάλη καθυστέρηση, κινητοποιήθηκε αεροσκάφος για να μεταφέρει τους επιβάτες στο Μέμινγκεν, το οποίο αναχώρησε από τη Θεσσαλονίκη στις 9:35 τοπική ώρα».

Όπως ανέφερε επιβάτης «ευτυχώς δεν είχαμε λύσει ακόμη τη ζώνη ασφαλείας, η σύζυγος του Σέρβου τον κρατούσε από τα πόδια του επί περίπου πέντε λεπτά μέχρι να σπεύσουν και άλλοι επιβάτες να τον τραβήξουν ξανά μέσα στην καμπίνα». Άλλη επιβάτιδα περιέγραψε ότι η αποσυμπίεση ήταν τόσο έντονη ώστε πολλοί παρουσίασαν δύσπνοια, ενώ ο άτυχος Σέρβος αιμορραγούσε και λιποθυμούσε, ίσως εξαιτίας της έλλειψης οξυγόνου και του σοκ.

Πάντως βίντεο καταγράφει τον κατεστραμμένο κινητήρα του Boeing 737 της Ryanair, από τον οποίο εκτοξεύθηκαν μεταλλικά θραύσματα που έσπασαν παράθυρο της καμπίνας, λίγα λεπτά μετά την απογείωση. Τα μεταλλικά θραύσματα χτύπησαν την άτρακτο και διέλυσαν το παράθυρο δίπλα στα καθίσματα των επιβατών, προκαλώντας αιφνίδια αποσυμπίεση της καμπίνας. Ο Σέρβος, όπως είπε ο πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Εργαζομένων Δημόσιων Νοσοκομείων, Μιχάλης Γιαννάκος,  νοσηλεύεται με εγκαύματα από τριβή και βρίσκεται σε κατάσταση σοκ, παραμένοντας όμως σε πλήρη συνείδηση.

WATCH: Video showing the damaged engine that caused debris to smash through a Ryanair 737 cabin window earlier today. https://t.co/oWAPFHOt76 pic.twitter.com/ZSOAu0oOE2

— Breaking Aviation News & Videos (@aviationbrk) July 10, 2026

🚨 COLD TERROR MID-AIR: Piece of engine shatters Ryanair window, passenger partially sucked out! ✈️💥

A holiday flight turned into an absolute living nightmare today (July 10, 2026) when Ryanair flight FR1879 from Greece to Germany suffered a catastrophic mid-air mechanical… pic.twitter.com/2WJNS5IQVy

— உடனுக்குடன் | Udanukudan (@Udanukudan) July 10, 2026

Πόσο μεγάλο θέατρο έγραψε λοιπόν, λίγο μετά τον θρίαμβο της Σαλαμίνας, ο πρώτος τραγικός μας με τόσα και τέτοια ευρήματα ή ανατροπές που κανένας ψευδομοντερνισμός δεν μπορεί να αμαυρώσει! Ένας ύμνος στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια που δεν διαχωρίζει τους νικητές από τους ηττημένους και ένας διαρκής θρήνος για την ανθρώπινη μοίρα που αφορά σε όλες τις μάνες, είτε γεννήθηκαν στην Αθήνα είτε στα Σούσα (Αισχύλος).

Και έπειτα ο ποιητικός λόγος! Τί μέγεθος διαθέτουν τόσο τα λυρικά κομμάτια του χορού όσο και οι πυκνοί μονόλογοι των πρωταγωνιστών αντιστικτικά προς τις παρεμβάσεις των κορυφαίων που εκπροσωπούν το θρηνούν πλήθος. Με αποκορύφωμα, κατά τη γνώμη μου, τον τραγικό κατάλογο των νεκρών Περσών που απαγγέλλει με οιμωγές αρχικά ο Αγγελιοφόρος – ο σωστά δραματικός Σταύρος Σβήγκος – κι έπειτα και ο χορός, ο ίδιος – που ρωτάει για την τύχη των αγαπημένων του – αλλά και ο Ξέρξης αργότερα όταν θρηνεί τους άριστους του στρατού του.

Ξενικά, πλην ελληνοποιημένα, ονόματα στη σειρά είτε αρχόντων, είτε σπουδαίων πολεμιστών που τώρα τα λείψανα τους χτυπιούνται από τα κύματα στα βράχια της Σαλαμίνας. Υψηλή ποίηση μόνο με συλλαβές (!) ακατανόητων ονομάτων που εκφωνούνται ρυθμικά και παραπέμπουν στον νηών κατάλογο του Ομήρου. Ή, τον βασιλιά της Ασίνης. Σαν αυτά του Δαδάκη, του Αρυοβαρζάνη ή του Μεγάβαζου (αυτοσχεδιάζω) και του Συμάκη και Πολέμονα – πολύς Ηρόδοτος είχε διαβαστεί προηγουμένως από τον νεαρό δραματουργό – που προλαβαίνουν τον Οζυμανδία του Σέλεϊ ή τους ήρωες του Έζρα Πάουντ.

Ο ιταμός Τραμπ

Στα ονόματα αυτά κρύβεται ατόφιος λετρισμός αλλά κι ένας σπινθήρας άπεφθης συγκίνησης για όσους σπουδαίους και τρανούς υπήρξαν χτες αλλά δεν υπάρχουν σήμερα. Σαν τους τόσους επώνυμους της ιρανικής ηγεσίας που μία βόμβα τους στέρησε από την μία στιγμή στην άλλη, το γλυκό της ημέρας φως (Πίνδαρος).

Με τον ίδιο τον Τραμπ να κομπάζει με τον πιο ιταμό τρόπο στα μικρόφωνα του κόσμου – ένα τέτοιο υπήρχε και στην ορχήστρα της Επιδαύρου – ότι θα μπορούσε να εξοντώσει σ’ ένα λεπτό και τη νέα ηγεσία των Περσών όταν αυτή οδηγούσε τον δολοφονημένο Χαμενεΐ στην τελευταία του κατοικία. Τριπλή ύβρις!

Ο σκηνοθέτης Χρήστος Θεοδωρίδης αξιοποιεί την κρουστή μετάφραση του μεγάλου φιλόλογου Παναγιώτη Μουλά προσθέτοντας, κατά το έθος, κάποια δικά του εμβόλιμα κείμενα ως αναφορές στην ζοφερή επικαιρότητα που άλλοτε λειτουργούν και άλλοτε όχι. Όπως επίσης αξιοποιεί τα 17 αγόρια και κορίτσια του νεανικού χορού – ωραία η υπέρβαση από το πρωτότυπο αφού και αυτά κάποτε θα γίνουν γέροντες – η κίνηση των οποίων, άλλοτε άναρχη κι άλλοτε ρυθμικά συντονισμένη, δημιουργούσε σταθερά ένα εικαστικό σύννεφο πάνω από την ορχήστρα.

Η ανθρώπινη φωνή

Καθόμουν στην πρώτη σειρά του κοίλου και είχα την ευκαιρία να δω και ν’ ακούσω όλα αυτά τα χειροποίητα ευρήματα από πρώτο… χέρι. Φαντάζομαι ότι οι θεατές του άνω διαζώματος θα είχαν μία ακόμα πιο εντυπωσιακή εικόνα. Εγώ όμως αφουγκράστηκα με απόλυτη ευκρίνεια το κείμενο και επίσης χάρηκα που οι πρωταγωνιστές δεν φορούσαν – τα τόσο διασπαστικά – χειλόφωνα. Αφού ο μεγάλος πρωταγωνιστής της Επιδαύρου είναι σταθερά η ανθρώπινη φωνή. Αδιαμεσολάβητη.

Σίγουρα και ο Δημήτρης Καταλειφός, ο παλιός μου φίλος από τον Συνασπισμό, και η Μαρία Ναυπλιώτου διαθέτουν τραγικό μέγεθος αλλά και το απαιτούμενο κύρος για το τόσο απαιτητικό κοίλον της Επιδαύρου. (Φανταστείτε: Ένας που έβηχε ενοχλητικά από πολύ ψηλά, κάλυπτε τα κρουστά των μεγαφώνων)! Μόνο που ο μεν Καταλειφός μού θύμιζε τον Θείο Βάνια ή τον Οιδίποδα επί Κολωνώ – σχετικά πρόσφατες του επιτυχίες – ενώ η Ναυπλιώτου τον φορμαλισμό της υπέρκομψης ερμηνείας της στην Μαρία Κάλλας. Μικρό το κακό.

Έστω κι έτσι δεν είναι συχνό να βλέπεις μεγάλα μεγέθη στην Επίδαυρο και με τέτοιαν εκφορά λόγου. Αντίθετα με γοήτευσε η μουσική του άγνωστου μου Jeph Vanger με τον ηλεκτρονικό – προγραμματικό ήχο που παρέπεμπε στον Γιάννη Χρήστου και την μεγαλειώδη παράσταση του Κουν από το 1965. Όπως και το ευρηματικό ντουέτο του λαϊκού θρήνου στο τέλος (από την Σικελία ή την Κάτω Ιταλία)

“Πέρσαι” σήμερα και τραγικός λόγος

Ο Χρήστος Θεοδωρίδης έκανε μία φιλότιμη προσπάθεια σ’ ένα κολοσσιαίο έργο και επιχειρώντας να επιλύσει τα επιμέρους προβλήματα που θέτουν οι “Πέρσαι”, κατάφερε και να συγκινήσει τους σημερινούς θεατές και να μην προδώσει τον τραγικό λόγο. Πράγμα πολύ σπουδαίο στην εποχή μας. Ευφυής ήταν επίσης η αξιοποίηση μέσω της δράσης του χορού της αχανούς πλατείας πίσω από το προσκήνιο… Κάτι που θα ήταν αδιανόητο σ’ άλλες εποχές.

Δεν κατάφερε όμως να δώσει μίαν ολοκληρωμένη σύνθεση όλων αυτών των καλαίσθητων – αναμφίβολα – σπαραγμάτων. Μεγάλες σιωπές ή δραματικά κενά λειτουργούσαν εν τέλει αντίστροφα από τις προθέσεις του δημιουργού. Δεν είναι φρόνιμο, τέλος, να εξαντλούμε όλες μας τις ιδέες και το προσωπικό μας οπλοστάσιο σε ένα μόνο έργο, σε μία παράσταση. Η οποία εγγράφεται πάντως στα θετικά του φετινού φεστιβάλ.

Η αθανασία των σκύλων

Γράφει ο Κώστας Μαυρουδής στο τόσο διεισδυτικό βιβλίο του “Η αθανασία των σκύλων”: «Η μνήμη των σκύλων που τριγυρίζουν με σιωπηλή σοβαρότητα στις πόλεις έχει κληρονομηθεί κατά το ήμισυ από τους παλιούς προγόνους τους» (σ. 38). Υφίσταται όμως βαθιά μνήμη στα ζώα που ν’ αναπαριστά κάτι;

Στους σκύλους του συγκεκριμένου βιβλίου ναι, όπως εξάλλου και στα ψάρια του Iggy Pop, όπου “the fish knows”. Αλίμονο αν δεν γινόταν μνήμη το τραύμα –η κλωτσιά του άξεστου, ας πούμε– κι αν δεν αποθησαυριζόταν το παλιό γεγονός. Τότε θα κατέρρεε εξευτελισμένος και ο, όποιος, πολιτισμός των ανθρώπων εμπρός στον ήρεμο και ταπεινό πολιτισμό των σκύλων. Στον τραγικό μύθο είναι έντονη η εικόνα των σκυλιών που κατασπαράζουν τα κουφάρια των πάλαι ποτέ ηρώων. Σαν ειρωνεία της ιστορίας. Ιδού όμως κι άλλα ερωτήματα από τον συγγραφέα:

• Τί σημαίνει αυτό που πέρασε;
• Γιατί κρύβονται, σαν παιδιά που παίζουν, τα παλιά γεγονότα” ;

Γιατί η τέχνη να μην είναι επανάσταση, θα συμπλήρωνα, και να μην μπορεί ν’ αλλάξει τον κόσμο; Μ’ άλλα λόγια, πότε η τέχνη γίνεται ιστορία και πότε η ζωή παρωδία; Δηλαδή η ειρωνεία της ιστορίας της, της ίδιας;

Σύμφωνα με την ίδια, η 46χρονη δήλωσε ότι είναι αθώα και εξέφρασε την πρόθεσή της να παρουσιαστεί αυτοβούλως στις ελληνικές Αρχές, λέγοντας χαρακτηριστικά: «Εγώ είμαι εδώ και θέλω να εμφανιστώ κανονικά στις Αρχές». «Θα εμφανιστεί κανονικά στις Αρχές, δεν κρύβεται, δηλώνει αθώα και θέλει να αντιμετωπίσει την κατηγορία έτσι όπως πρέπει» ανέφερε χαρακτηριστικά.

Σε ερώτηση για την εμπλοκή της 46χρονης στην υπόθεση η κα Παπαρούσου ανέφερε: «Επειδή δεν έχω μελετήσει στο σύνολό της τη δικογραφία, η δικογραφία αυτή εκκινεί από ένα ανώνυμο e-mail και εδώ έχουμε διάφορα νομικά ζητήματα. Το email αυτό παίζει τον ρόλο μίας μαρτυρικής κατάθεσης, αλλά τον μάρτυρα αυτό όμως δεν θα τον έχουμε στο δικαστήριο.

Απ’ ότι είμαι σε θέση να σας πω δεν έχει γίνει καμία προσπάθεια ταυτοποίησης, εύρεσης του προσώπου αυτού. Κάθε μάρτυρας οφείλει να πει από που έμαθε αυτά που καταθέτει και οφείλει να είναι παρών στην αποδεικτική διαδικασία. Πώς είναι δυνατόν να έχει στηριχτεί η δικογραφία σε ένα ανώνυμο email;».

Σύμφωνα με την ΕΡΤ, δεν αποκλείεται η επιστροφή της να γίνει ακόμη και έως τη Δευτέρα, ώστε την Τρίτη να βρεθεί ενώπιον της Ανακρίτριας μαζί με τους δύο ήδη συλληφθέντες 42χρονους. Η παρουσία της θεωρείται κομβική για την εξέλιξη της δικαστικής έρευνας, καθώς αναμένεται να καταθέσει τη δική της θέση για την υπόθεση.

Την ίδια ώρα, στο πλαίσιο της έρευνας των Αρχών εξετάζονται και στοιχεία που προέκυψαν από την ανάλυση φωτογραφικού υλικού με τη χρήση τεχνολογίας τεχνητής νοημοσύνης. Σύμφωνα με πληροφορίες, οι φωτογραφίες που αναλύθηκαν από τους αστυνομικούς αφορούν διακοπές της ομάδας που είχε δράσει στη Marfin το 2009.

Το συγκεκριμένο υλικό βρίσκεται στο επίκεντρο της έρευνας, καθώς οι Αρχές επιχειρούν να διασταυρώσουν πρόσωπα, κινήσεις και πιθανές συνδέσεις που σχετίζονται με την υπόθεση. Οι επόμενες ημέρες θεωρούνται κρίσιμες, καθώς με την επιστροφή της 46χρονης και την παρουσία των εμπλεκομένων ενώπιον της Ανακρίτριας αναμένεται να δοθούν περισσότερα στοιχεία για την πορεία της έρευνας.

Υπόθεση Νέστορα

Υπό δρακόντεια μέτρα ασφαλείας οδηγήθηκαν στο δικαστικό μέγαρο Θεσσαλονίκης οι τρεις συλληφθέντες για τις εμπρηστικές επιθέσεις και την δολοφονία της Βάγιας Νέστορα, που έγινε τα ξημερώματα της 1ης Ιουλίου σε πολυκατοικία στο κέντρο της πόλης.

Πρόκειται για έναν 29χρονο μία 26χρονη που θεωρούνται φυσικοί αυτουργοί της επίθεσης, καθώς και έναν 24χρονο που παρείχε καταφύγιο στους δράστες στο διαμέρισμά του, οι οποίοι βρίσκονται αντιμέτωποι με την κακουργηματική δίωξη της ανθρωποκτονίας.

Σε βάρος τους έχει σχηματιστεί δικογραφία από την Αντιτρομοκρατική Υπηρεσία, με την κατηγορία της ανθρωποκτονίας από πρόθεση υπό την επιβαρυντική περίσταση της τέλεσης τρομοκρατικής πράξης.

Παράλληλα, η έρευνα περιλαμβάνει και σειρά επιπλέον αδικημάτων που συνδέονται με τη δράση της οργάνωσης.

Από την πλευρά τους και οι τρεις αρνήθηκαν τις κατηγορίες που τους αποδίδονται κατά την εξέτασή τους από τους αστυνομικούς.

Τα τρία νεαρά άτομα αναμένεται να οδηγηθούν ενώπιον της 3ης τακτικής ανακρίτριας Θεσσαλονίκης, από την οποία εκτιμάται ότι θα ζητήσουν και θα λάβουν προθεσμία προκειμένου να απολογηθούν.

Η μεταγωγή των συλληφθέντων που φέρονται να ανήκουν στον αναρχικό χώρο, έγινε μετά τις δώδεκα και μισή σήμερα το μεσημέρι με δεκάδες άτομα, υποστηρικτές των νεαρών ατόμων να έχουν συγκεντρωθεί έξω από το δικαστικό μέγαρο Θεσσαλονίκης.

Ο μόνος εκ των συλληφθέντων για τον οποίο γνωρίζουμε τι θα απολογηθεί όταν ασκηθεί δίωξη και παραπεμφθεί σε ανακριτή, είναι ο 24χρονος στην οικία του οποίου διέμειναν ο 29χρονος η 26χρονη οι οποίοι φέρονται ως φυσικοί αυτουργοί του εμπρησμού. Ο 24χρονος μέσω του δικηγόρου του έχει ήδη δηλώσει ότι το σπίτι είναι ιδιοκτησία συγγενούς του και ότι ο ίδιος απλώς είχε τα κλειδιά, τα οποία και δάνεισε σε γνώριμό του χωρίς να ξέρει για ποιο λόγο ήθελε να διαμείνει στο σπίτι. Επισης δηλώνει ότι δεν έχει καμία σχέση με τον αναρχικό ή αντιεξουσιαστικό χώρο.

Στοιχεία για διώξεις

Δεν γνωρίζουμε αν εκτός του σωματότυπου, η αστυνομία έχει άλλα στοιχεία που να επιβαρύνουν τους φερόμενους ως δράστες. Σύμφωνα με την Αντιτρομοκρατική Υπηρεσία, ο 29χρονος και η 26χρονη φέρονται να ταυτοποιήθηκαν, «από το προανακριτικό και βιντεοληπτικό υλικό», ως φυσικοί αυτουργοί της εμπρηστικής επίθεσης. Ο 24χρονος κατηγορείται ότι παραχώρησε το σπίτι του ως «ορμητήριο» και «κρησφύγετο» στους δύο συγκατηγορουμένους του.

Η αστυνομία θεωρεί επιβαρυντικό στοιχείο το ότι το σπίτι στο οποίο διέμεναν αλλά και εκείνο στο οποίο κατέφυγαν βρίσκονται σε μικρή απόσταση από την οικία της οικογένειας Νέστορα και τεκμαίρουν ότι χρησιμοποιήθηκε τόσο πριν όσο και μετά την επίθεση. Ειδικότερα, οι δύο φερόμενοι ως φυσικοί αυτουργοί παρέμειναν εκεί το προηγούμενο 24ωρο, κατοπτεύοντας την περιοχή, ενώ επέστρεψαν μετά την εμπρηστική ενέργεια, όπου άλλαξαν ρούχα πριν αποχωρήσουν για άλλο κρυσφήγετο -η γυναίκα έφυγε κάποια στιγμή για Χανιά.

Ποινικό μητρώο

Ο 24χρονος δεν έχει απασχολήσει ποτέ την αστυνομία. Ο 29χρονος είχε προσαχθεί κατά το παρελθόν δύο φορές για ενέργειες του αντιεξουσιαστικού χώρου, χωρίς πάντως να συλληφθεί και να κατηγορηθεί. Συμμετείχε στα συμβούλια των αναρχικών της Θεσσαλονίκης (το οποίο δεν συνιστά πάντως ποινικό αδίκημα) και είχε προσαχθεί μετά από επεισόδια κοντά στο ΑΠΘ το 2015 και το 2026.

Η 26χρονη, η οποία κατάγεται από την Αθήνα και διαμένει στη Θεσσαλονίκη, είχε προφυλακιστεί (και αποφυλακιστεί με “βραχιολάκι”) τον Φεβρουάριο του 2022 για επιθέσεις της οργάνωσης “Αναρχική Δράση”, τα μέλη της οποίας είχαν κατηγορηθεί για σειρά εμπρηστικών επιθέσεων με γκαζάκια. Η 26χρονη είχε συλληφθεί συγκεκριμένα στις 8 Φεβρουαρίου του 2022 μετά από έκρηξη με γκαζάκια στην είσοδο του «Ιδρύματος Εθνικού και Θρησκευτικού Προβληματισμού» όπου είχαν προκληθεί μικρές υλικές ζημιές. Ομως εις βάρος της και εις βάρος άλλων δύο ανδρών είχε σχηματιστεί δικογραφία κακουργηματικού χαρακτήρα για συγκρότηση και ένταξη σε τρομοκρατική οργάνωση. Καταδικάστηκε σε φυλάκιση 6 ετών, αλλά όχι τελεσίδικα και εκκρεμεί η εκδίκαση της έφεσης.

Δύο ομάδες

Τα στελέχη της Αντιτρομοκρατικής Υπηρεσίας εκτιμούν πως στις τρεις εμπρηστικές επιθέσεις που σημειώθηκαν την ίδια μέρα στη Θεσσαλονίκη, μέσα σε χρονικό διάστημα μικρότερο των 20 λεπτών, έδρασαν δύο ομάδες.

Η πρώτη ομάδα ευθύνεται για την επίθεση στο σπίτι της οικογένειας Νέστορα, για την οποία συνελήφθησαν οι τρεις προαναφερόμενοι, ενώ για τις επιθέσεις στις κατοικίες του προέδρου της Διοικούσας Επιτροπής της Νέας Δημοκρατίας Θεσσαλονίκης, Ζήση Ιωακείμοβιτς, και του πρώην βουλευτή Σάββα Αναστασιάδη, οι έρευνες συνεχίζονται για τον εντοπισμό των εμπλεκομένων.

Έπρεπε ν’ αποσύρει την πόντιση ηλεκτρικού καλωδίου – ισχύει ακόμη και σήμερα στην Κάσο- εν πλήρη δυσαρμονία με τις Ευρωπαϊκές υποχρεώσεις της Ελλάδος δια την  ηλεκτρική διασύνδεση με Κύπρο και Ισραήλ; Έπρεπε να θέσει το ζήτημα του casus belli στο αναρμόδιο ΝΑΤΟ, επ’ ευκαιρία της συνόδου των 34 κρατών-μελών  στην ΄Αγκυρα προχθές κι όχι από 7ετίας στο Διεθνές Δικαστήριο του Αμβούργου και στα Ηνωμένα Έθνη;

Έπρεπε τέλος ν’ αναβάλει  συνεχώς και παρά τις ενοχλήσεις του πατριωτικού τύπου, την επέκταση της χωρικής θαλάσσης, όταν όλα τα χωροταξικά σχέδια της Ευρωπαϊκής Ενώσεως κι η γνωμάτευση του Πανεπιστημίου της Μαδρίτης τάσσονται υπέρ των 12 μιλίων;

Τι περιμένει επιτέλους ο πρωθυπουργός;

Όχι βεβαίως αλλ’ ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης κι οι συν αυτώ (Ντόρα, ΕΛΙΑΜΕΠ και ΥΠΕΞ) όπως  σύμπας ο πολιτικός κόσμος κι υπόκοσμος της χώρας, υποκρίνονταν και τινές τό ’λεγαν φωναχτά : «θέλετε πόλεμο με την Τουρκία;». Τους βόλευε η υποτέλεια και η κάρπωσις της εξουσίας. Αλλά που ακούσθηκε  ένα κράτος να κάνει πόλεμο διότι το γειτονικό ή άλλο ασκεί τα διεθνώς αναγνωριζόμενα δικαιώματα του;

Πλεόνασε, λοιπόν, η υποκρισία κι η εθελοδουλία των κυβερνώντων την χώρα αυτή αλλά μόλις η Τουρκική απειλή άρχισε να γεννά αποτελέσματα εθιμικού καθεστώτος, ο κ. Μητσοτάκης, φοβούμενος  τον κ. Σαμαρά ή ό,τι θα ζητηθούν οι ευθύνες μειοδοσίας ευθύς ως παύσει να είναι επικεφαλής της πλειοψηφίας στην βουλή, ήγειρε το θέμα των 12 μιλίων ως άλλοθι στο ΝΑΤΟ.

Το ζήτημα όμως δεν είναι αυτό. Αν ο κ. πρωθυπουργός δεν θεωρεί τους υπολοίπους ΄Ελληνες ηλιθίους οφείλει να κηρύξει  απόψε κι όλας τα 12 μίλια. Τότε μόνον θα συγχωρεθεί η ολιγωρία του.

Πιο συγκεκριμένα ο κ. Τραμπ ανέφερε ότι «1.000 πύραυλοι είναι ήδη οπλισμένοι και στοχεύουν την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν», ενώ, όπως υποστήριξε, «χιλιάδες ακόμη μπορούν να ακολουθήσουν άμεσα» εάν η ιρανική κυβέρνηση προχωρήσει ή επιχειρήσει να προχωρήσει σε επίθεση εναντίον του. Παράλληλα, τόνισε ότι οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις είναι «έτοιμες, πρόθυμες και ικανές» για διάστημα ενός έτους -με δυνατότητα παράτασης- να εξαπολύσουν επιθέσεις που, όπως ανέφερε, θα «καταστρέψουν ολοκληρωτικά» το Ιράν.

Σημειώνεται ότι λίγο νωρίτερα ο Αμερικανός πρόεδρος αποκάλυψε ότι έχει αφήσει συγκεκριμένες οδηγίες για το ενδεχόμενο δολοφονίας του. «Έχω αφήσει οδηγίες ότι, αν μου συμβεί οτιδήποτε, θα πρέπει κυριολεκτικά να βομβαρδίσουν το Ιράν σε επίπεδα που δεν έχουν ξαναδεί», φέρεται να δήλωσε.

Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Τραμπ αναφέρεται σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Ήδη από τις αρχές του 2025 είχε δηλώσει ότι σε περίπτωση επιτυχούς απόπειρας δολοφονίας του από το Ιράν, η χώρα θα «εξαφανιστεί». Ωστόσο, σύμφωνα με αναλύσεις συνταγματολόγων που επικαλούνται αμερικανικά μέσα ενημέρωσης, ένας πρόεδρος δεν μπορεί να αφήσει δεσμευτικές στρατιωτικές εντολές που θα εφαρμοστούν μετά τον θάνατό του, καθώς η εξουσία μεταβιβάζεται αυτομάτως στον επόμενο πρόεδρο.

Οι δηλώσεις του Τραμπ έγιναν μία ημέρα μετά από δημοσίευμα της Wall Street Journal, σύμφωνα με το οποίο το Ισραήλ είχε ενημερώσει την Ουάσιγκτον για φερόμενο ιρανικό σχέδιο δολοφονίας του Αμερικανού προέδρου. Ο ίδιος, πάντως, αμφισβήτησε το συγκεκριμένο δημοσίευμα, δηλώνοντας ότι το Ισραήλ «δεν παρουσίασε κανένα στοιχείο», προσθέτοντας ωστόσο πως θεωρεί ότι αποτελεί εδώ και χρόνια βασικό στόχο της Τεχεράνης.

Παρά την πολιτική κυριαρχία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και την προσπάθειά του να επαναπροσδιορίσει την τουρκική ταυτότητα μέσα από ένα κράμα ισλαμισμού, εθνικισμού και νεοοθωμανισμού, οι συγκεκριμένες φράσεις εξακολουθούν να καθορίζουν τη συλλογική συνείδηση του τουρκικού κράτους. Δεν πρόκειται απλώς για ιστορικά αποφθέγματα, αλλά για έννοιες που διδάσκονται στα σχολεία, αναγράφονται σε δημόσια κτίρια, προβάλλονται στις στρατιωτικές σχολές και διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο η Τουρκία αντιλαμβάνεται τον εαυτό της και τον κόσμο.

“Ανεξαρτησία ή θάνατος”

Η φράση “Ya İstiklâl ya Ölüm” (ή ανεξαρτησία ή θάνατος) ήταν η πρώτη μεγάλη ιδεολογική διακήρυξη του κεμαλισμού που γεννήθηκε μέσα στη δίνη του Πολέμου της Ανεξαρτησίας (1919-1922). Το σύνθημα “Ή ανεξαρτησία ή θάνατος” δεν εξέφραζε απλώς την αντίσταση στις νικήτριες δυνάμεις του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και στη Συνθήκη των Σεβρών. Αποτύπωνε την πεποίθηση ότι η ύπαρξη του τουρκικού έθνους είναι αδιαπραγμάτευτη.

Από τότε, η έννοια της ανεξαρτησίας απέκτησε σχεδόν μεταφυσική διάσταση. Στην τουρκική πολιτική κουλτούρα, κάθε εξωτερική πίεση, διεθνής παρέμβαση ή περιορισμός της εθνικής κυριαρχίας μπορεί να ερμηνευθεί ως συνέχεια εκείνης της ιστορικής απειλής. To λεγόμενo “Σύνδρομο των Σεβρών” αντλεί ακριβώς από αυτή τη συλλογική μνήμη.

Η κυριαρχία ανήκει άνευ όρων στο Έθνος

Με την ίδρυση της Τουρκικής Δημοκρατίας, ο Ατατούρκ αντικατέστησε την κυριαρχία του Σουλτάνου με την αρχή ότι μοναδική πηγή εξουσίας είναι το έθνος. Το σύνθημα ήταν “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir” (Η κυριαρχία ανήκει άνευ όρων στο Έθνος). Η συγκεκριμένη διακήρυξη βρίσκεται ακόμη και σήμερα χαραγμένη στην αίθουσα της Μεγάλης Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης. Ωστόσο, η τουρκική αντίληψη περί “έθνους” δεν ταυτίζεται πλήρως με τη δυτική φιλελεύθερη έννοια του λαού ως συνόλου ισότιμων πολιτών.

Στον κεμαλισμό, το έθνος νοείται ως μια ενιαία πολιτική κοινότητα με κοινή γλώσσα, κοινή ιστορική μνήμη και ενιαία εθνική συνείδηση. Η αντίληψη αυτή εξηγεί γιατί επί δεκαετίες το τουρκικό κράτος δυσκολεύθηκε να αποδεχθεί την ύπαρξη διακριτών εθνοτικών ταυτοτήτων, ιδίως των Κούρδων. Παράλληλα, η συγκεκριμένη αρχή αποτέλεσε τη θεωρητική βάση του κοσμικού κράτους, αφού η νομιμοποίηση της εξουσίας δεν προερχόταν πλέον από τη θρησκεία αλλά από το ίδιο το έθνος.

Κεμάλ:”Ευτυχής όποιος είναι Τούρκος”

Ελάχιστες φράσεις αποτυπώνουν τόσο καθαρά τη φιλοσοφία του τουρκικού εθνικισμού όσο αυτή: “Ne mutlu Türküm diyene (Πόσο ευτυχισμένος ή τυχερός που είμαι Τούρκος). Για δεκαετίες αποτελούσε μέρος του καθημερινού μαθητικού όρκου, ενώ αναγράφεται ακόμη σε βουνά, στρατόπεδα και δημόσια μνημεία σε ολόκληρη την Τουρκία.

Η φράση δεν αναφέρεται στη βιολογική καταγωγή αλλά στην πολιτική ένταξη στο τουρκικό έθνος. Στην πράξη, όμως, λειτούργησε ως εργαλείο αφομοίωσης όλων των εθνοτικών ομάδων σε μια ενιαία τουρκική εθνική ταυτότητα. Για τους κεμαλιστές αποτελεί μήνυμα εθνικής συνοχής. Για αρκετές μειονότητες, αντιθέτως, συμβολίζει την άρνηση της ιδιαίτερης πολιτισμικής τους ταυτότητας. Αυτή η διαφορετική ανάγνωση εξακολουθεί να προκαλεί έντονες πολιτικές αντιπαραθέσεις.

“Ειρήνη στην πατρίδα, ειρήνη στον κόσμο”

Πρόκειται ίσως για τη διασημότερη φράση του Ατατούρκ στον χώρο της διεθνούς πολιτικής: “Yurtta sulh, cihanda sulh”. Επί δεκαετίες αποτέλεσε τον θεμέλιο λίθο της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής, εκφράζοντας την επιλογή της αποφυγής περιττών στρατιωτικών περιπετειών και της συγκέντρωσης των προσπαθειών στην εσωτερική οικοδόμηση του κράτους.

Η εικόνα αυτή, ωστόσο, χρειάζεται προσεκτική ανάγνωση. Ο Ατατούρκ δεν ήταν ειρηνιστής με τη δυτική έννοια του όρου. Αντιθέτως, θεωρούσε τη στρατιωτική ισχύ απαραίτητη προϋπόθεση για τη διατήρηση της ειρήνης. Η αποφυγή πολέμου αφορούσε κυρίως την αποφυγή άσκοπων συγκρούσεων, όχι την παραίτηση από την υπεράσπιση των εθνικών συμφερόντων.

Στη σημερινή εποχή, η αρχή αυτή δοκιμάζεται από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις της Τουρκίας στη Συρία και στο Ιράκ, από τη στρατιωτική παρουσία στη Λιβύη, από την ενίσχυση των βάσεων στο εξωτερικό και από τη στρατηγική της “Γαλάζιας Πατρίδας”. Πολλοί κεμαλιστές θεωρούν ότι η εξωτερική πολιτική του Ερντογάν απομακρύνεται από το αρχικό πνεύμα του Ατατούρκ, ενώ άλλοι υποστηρίζουν ότι αποτελεί απλώς μια σύγχρονη προσαρμογή του.

“Είμαστε οι στρατιώτες του Κεμάλ”

Σε αντίθεση με τις προηγούμενες φράσεις, το συγκεκριμένο σύνθημα “Mustafa Kemal’in askerleriyiz” (Είμαστε οι στρατιώτες του Μουσταφά Κεμάλ) –δεν διατυπώθηκε από τον ίδιο τον Ατατούρκ. Αναδείχθηκε μεταγενέστερα ως σύνθημα πίστης στην κεμαλική ιδεολογία.

Για δεκαετίες ταυτίστηκε με τις τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις, οι οποίες θεωρούσαν τον εαυτό τους θεματοφύλακα της Δημοκρατίας και του κοσμικού κράτους. Το σύνθημα ακουγόταν σε στρατιωτικές τελετές, παρελάσεις και πολιτικές συγκεντρώσεις, υποδηλώνοντας ότι η νομιμοποίηση του στρατεύματος πηγάζει από την παρακαταθήκη του ιδρυτή της Δημοκρατίας.

Μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016, ο Ερντογάν επιχείρησε να περιορίσει δραστικά αυτή την παραδοσιακή αυτονομία του στρατού, προχωρώντας σε εκκαθαρίσεις, θεσμικές αλλαγές και αναδιοργάνωση των Ενόπλων Δυνάμεων. Παρ’ όλα αυτά, το σύνθημα εξακολουθεί να εκφράζει ένα σημαντικό τμήμα της τουρκικής κοινωνίας, ιδιαίτερα στους κεμαλικούς κύκλους.

Από τον κεμαλισμό στον ερντογανισμό

Ο Ερντογάν δεν κατήργησε τον κεμαλισμό. Τον αναδιατύπωσε. Διατήρησε σχεδόν ανέπαφη την κρατική έμφαση στην εθνική κυριαρχία, στην ισχυρή κρατική εξουσία και στην ανεξαρτησία της χώρας, αλλά αντικατέστησε τον αυστηρό κοσμικό χαρακτήρα του κράτους με ένα πιο θρησκευτικό και συντηρητικό αφήγημα.

Έτσι, το σύνθημα της εθνικής κυριαρχίας παραμένει κεντρικό, αλλά συνδυάζεται πλέον με τη ρητορική περί “Μεγάλης και Ισχυρής Τουρκίας”. Η έννοια της εθνικής ανεξαρτησίας συνδέεται με την ανάπτυξη της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας, των μη επανδρωμένων αεροσκαφών, των βαλλιστικών πυραύλων και της στρατηγικής αυτονομίας. Παράλληλα, η τουρκική εξωτερική πολιτική εμφανίζεται περισσότερο παρεμβατική, χωρίς όμως να εγκαταλείπει την κεμαλική αντίληψη ότι η Τουρκία οφείλει να δρα ως αυτόνομη περιφερειακή δύναμη.

Οι πέντε αυτές φράσεις αποτελούν ένα ιδιότυπο “ιδεολογικό σύνταγμα” της σύγχρονης Τουρκίας. Συμπυκνώνουν τις βασικές αρχές της: την απόλυτη αξία της ανεξαρτησίας, την πρωτοκαθεδρία της εθνικής κυριαρχίας, την οικοδόμηση μιας ενιαίας τουρκικής ταυτότητας, την επιδίωξη της ισχύος ως προϋπόθεσης της ειρήνης και την ιδιαίτερη σχέση του κράτους με την κληρονομιά του Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ.

Η κατανόηση αυτών των πέντε αξιωμάτων είναι απαραίτητη για όποιον επιθυμεί να ερμηνεύσει τη συμπεριφορά της σύγχρονης Τουρκίας. Εξηγούν γιατί, παρά τις αλλαγές κυβερνήσεων, τις ιδεολογικές μετατοπίσεις και την άνοδο του πολιτικού Ισλάμ, ο πυρήνας της τουρκικής στρατηγικής σκέψης παραμένει εντυπωσιακά σταθερός. Ο ερντογανισμός δεν ανέτρεψε τον κεμαλικό πυρήνα· τον επανανοηματοδότησε, προσαρμόζοντάς τον στις φιλοδοξίες μιας Τουρκίας που επιδιώκει να λειτουργεί ως αυτόνομος και καθοριστικός πόλος ισχύος στο διεθνές σύστημα.

Εμείς χρειαστήκαμε αντίστοιχα είκοσι χρόνια για να μην τολμάει Έλληνας ψαράς να εμφανιστεί π.χ. στα παράλια της Σάμου και μέλη του ΚΚΕ (ξέρω τι λέω) να μασάνε τα λόγια τους όταν τους το λες, υπακούοντας στη γραμμή της ηγεσίας. Άσε τους κυβερνητικούς, τους άλλους δεξιούς και τους άλλους οι οποίοι κατατάσσονται “στα υπόλοιπα”.

Τώρα, τη στιγμή που ο Τραμπ βασιλεύει στην Τουρκία καλό, θα είναι να θυμόμαστε ότι η εποχή της Βασιλείας έχει τελειώσει και μπορείς να βασίζεσαι στον Αμερικανό πρόεδρο μόνο όσο πατάει η γάτα. Αυτόν τι τον νοιάζει για την Ελλάδα! Η περιφρόνησή του για την Αθήνα βγάζει μάτι. Και ας μην έχουμε αυταπάτες ότι θα φύγει ο Μητσοτάκης και η Ελλάδα θα ξαναγίνει περήφανη κι ωραία.

Ελλάδα και Τουρκία

Είδε και άκουσε κανείς τώρα, προεκλογικά, να λέει κάποιος υποψήφιος ότι έχει κάποιο πρόγραμμα για τις Ένοπλες Δυνάμεις; Για την αντιμετώπιση των τουρκικών διεκδικήσεων; Για την κατεχόμενη Κύπρο; Εκτός φυσικά από τους θριάμβους του κ. Γεραπετρίτη στα Διεθνή φόρα… Για ποιο πράγμα οι Έλληνες μπορούμε σήμερα να είμαστε περήφανοι; Εφτά χρόνια η σημερινή κυβέρνηση τί κατάφερε εκτός από το πρωτάθλημα στην ακρίβεια; Τι προέταξε η όποια αντιπολίτευση που να αξίζει τον κόπο; Είναι τυχαίο ότι τα γνωστά κόμματα της αντιπολίτευσης βούλιαξαν μόλις εμφανίστηκαν ο Τσίπρας και ο Σαμαράς παρά τον λυσσαλέο πόλεμο εναντίον του;

Είναι περιττή η διευκρίνηση ότι ο κ. Τσίπρας, ο σημερινός, είναι τέκνο τουλάχιστον τριών από τους μεγαλύτερους οικονομικούς ογκόλιθους της χώρας, ουδεμία σχέση έχει με την οποιαδήποτε, έστω δήθεν, αριστερά, πέφτει κυριολεκτικά με αλεξίπτωτο (κατασκευής των εν λόγω οικονομικών γιγάντων) και τον ακολουθούν, δημοσκοπικά, όσοι, μη έχοντες που την κεφαλή κλίναι, προσπαθώντας να βολευτούν, όπως-όπως, για την ατομική τους διάσωση, ως σερνάμενοι ακόλουθοι.

Υπό αυτές τις συνθήκες τα ΜΜΕ φλυαρούν και αποπροσανατολίζουν. Πρέπει να έχει κανείς την “τύχη” να βρεθεί σε παρέα μεσαίων ή χαμηλότερων στελεχών της ΝΔ για να έχει εικόνα “των τελευταίων ημερών της Πομπηίας“, πως έχουν αγριέψει και “μαχαιρώνονται”, υπονομεύοντας αλλήλους στην προσπάθειά τους να διασωθούν από την επερχόμενη έκρηξη του εκλογικού Βεζούβιου που, ειρήσθω εν παρόδω, ίσως δεν είναι τόσο μεγάλη όσο τρέμουν. Εντούτοις, ο πανικός τυφλώνει.

Καταλήγοντας, τα σημερινά εκλογικά είναι μόλις ο πρόλογος μιας νέας περιόδου αστάθειας και ανακατατάξεων στη γειτονιά μας και στη χώρα για τις οποίες δεν είμαστε καθόλου έτοιμοι. Για την ώρα είμαστε έτοιμοι για ήλιο και θάλασσα, ίσως όχι τόσο ανέμελοι όσο δείχνουμε, αλλά οπωσδήποτε ανέτοιμοι. Με τον Νετανιάχου ύστατο υποστηρικτή της Ελλάδας, λυσσαλέα ενάντιο στον Ερντογάν. Τώρα γίνεται απολύτως φανερό τι εννοεί ο Μητσοτάκης όταν λέει ότι είμαστε με την σωστή πλευρά της Ιστορίας. Ποιος λέει το αντίθετο;

Eurobank: Τη μετοχική σύνθεση ελέγχουν η καναδική Fairfax Financial Holdings με 32,93%, ξένοι θεσμικοί επενδυτές με 47,73%, ο αμερικανικός όμιλος Capital Group με 5,05%, και η Helikon Investments με 5%. Άλλα μεγάλα ονόματα: το sovereign wealth fund της Σιγκαπούρης (GIC), η Brookfield, η Pimco και η RWC.

Alpha Bank: Η ιταλική UniCredit είναι ο μεγαλύτερος μέτοχος με 9,6%, πρώτη ξένη τράπεζα που επένδυσε στην Ελλάδα μετά από 17 χρόνια. Ξένοι θεσμικοί ελέγχουν συνολικά το 74%, μεταξύ αυτών η Norges, η Lazard και η Allianz, ενώ περιλαμβάνονται επίσης η BlackRock και η Paulson & Co.

Τράπεζα Πειραιώς: Το placement του Μαρτίου 2024 συνέθεσε το μετοχολόγιο κατά 80% από διεθνείς επενδυτές, ενώ ιστορικά περιλαμβάνεται η Paulson & Co. Inc με 9%.

Ποιοι τύποι “παικτών” είναι αυτοί

Αξίζει να ξεχωρίσεις τις κατηγορίες, γιατί δεν είναι όλα το ίδιο:

• Sovereign wealth funds (κρατικά επενδυτικά ταμεία): GIC (Σιγκαπούρη), Norges (Νορβηγία) — εδώ ξένα κράτη κατέχουν έμμεσα μερίδιο στις ελληνικές τράπεζες.
• Μεγάλοι διαχειριστές περιουσιακών στοιχείων: BlackRock, Capital Group, Wellington, Robeco — διαχειρίζονται τρισεκατομμύρια για συνταξιοδοτικά ταμεία, ασφαλιστικές, ιδιώτες παγκοσμίως.
• Στρατηγικοί τραπεζικοί επενδυτές: UniCredit (Ιταλία), Fairfax (Καναδάς) — αυτοί έχουν πιο μακροπρόθεσμη, ενεργή στρατηγική θέση, όχι απλά παθητική επένδυση.
• Hedge funds με ιστορία “distressed” επενδύσεων: Paulson & Co. — μπήκε σε φάση όπου οι ελληνικές τράπεζες θεωρούνταν ρίσκο, με στόχο μεγάλες αποδόσεις.

Τι σημαίνει αυτό πρακτικά;

Η ισχυρή παρουσία ξένων θεσμικών προσφέρει αυξημένη ρευστότητα και αυστηρότερη εταιρική διακυβέρνηση, αλλά καθιστά τον κλάδο πιο ευάλωτο σε απότομες αναστροφές διεθνούς επενδυτικού κλίματος, ενώ περιορίζεται η συμμετοχή της εγχώριας επενδυτικής βάσης στην ιδιοκτησία των τραπεζών, με συνέπειες για τη μακροπρόθεσμη εγχώρια στρατηγική επιρροή.

Είναι, το κυρίαρχο μοτίβο που επικρατεί στο υπόδειγμα της κυβέρνησης Μητσοτάκη: βασικές εθνικές υποδομές (τράπεζες, ενέργεια- ΔΕΗ, νοσοκομεία, αεροδρόμια, λιμάνια) έχουν περάσει σε μεγάλο βαθμό σε χέρια διεθνών θεσμικών επενδυτών, με το ελληνικό δημόσιο/εγχώριο κεφάλαιο να κατέχει πλέον μειοψηφικό ρόλο — με ό,τι αυτό συνεπάγεται για το πόσο “εθνικά” καθοδηγούμενες μπορούν να είναι οι αποφάσεις αυτών των οργανισμών.

Κέρδη και μερίσματα σε κάθε τράπεζα

Οι τέσσερις συστημικές τράπεζες ανακοίνωσαν 4,68 δισ. ευρώ καθαρά κέρδη για το 2025, και επιστρέφουν στους μετόχους 2,824 δισ. ευρώ — δηλαδή το 60,3% των κερδών, ποσό αυξημένο κατά περίπου 50% σε σχέση με το 2024. Αναλυτικά ανά τράπεζα:

• Εθνική: επιστρέφει συνολικά περίπου 996 εκατ. ευρώ, δηλαδή το 85% των κερδών της 2025 — το ποσό αυτό χαρακτηρίστηκε από τον CEO Παύλο Μυλωνά ως «ποσό ρεκόρ για οποιαδήποτε ελληνική τράπεζα»(sic)
• Eurobank: επιστρέφει 717 εκατ. ευρώ, το 57% των κερδών της.
• Πειραιώς: επιστρέφει 592 εκατ. ευρώ, το 55% των κερδών.
• Alpha Bank: επιστρέφει 519 εκατ. ευρώ, το 44% των κερδών.

Για το 2026, η τάση συνεχίζεται ανοδικά: οι τέσσερις τράπεζες πέτυχαν κέρδη 1,12 δισ. ευρώ μόνο στο πρώτο τρίμηνο 2026, και η Πειραιώς θέλει διπλασιασμό μερίσματος ανά μετοχή έως το 2030, με διανομές που θα φτάσουν τα 5 δισ. ευρώ, ενώ η Eurobank θα επιστρέψει στους μετόχους περίπου 18,2% της σημερινής χρηματιστηριακής αξίας σε μερίσματα/επαναγορές έως το 2028, και η Εθνική 24,7%.

Η μετοχική σύνθεση — επιβεβαίωση και ανανέωση

Εθνική Τράπεζα: Το Capital Group, η BlackRock, η Norges, το κρατικό fund της Σιγκαπούρης GIC, η Wellington, η RedWheel, η Robeco και η Third Needle συγκαταλέγονται στους νέους διεθνείς επενδυτές, με το Capital Group να είναι ήδη ο μεγαλύτερος μέτοχος μετά το ΤΧΣ με ποσοστό λίγο πάνω από 5%. Πολύ σημαντικό: σχεδόν το 90% της Διεθνούς Προσφοράς απορροφήθηκε από long-only funds και επενδυτές υψηλής ποιότητας — δηλαδή το προφίλ είναι σταθεροί, μακροπρόθεσμοι θεσμικοί επενδυτές, όχι βραχυπρόθεσμα κερδοσκοπικά κεφάλαια.

Alpha Bank: Η UniCredit απέκτησε το 32,1% του μετοχικού κεφαλαίου — μια στρατηγική, ελέγχουσα σχεδόν θέση, με τις αγορές να συζητούν ανοιχτά ενδεχόμενη περαιτέρω αύξηση συμμετοχής ή πλήρη εξαγορά.

Σημαντική παρατήρηση: το 2026 αρχίζει κύμα ξένων εξαγορών στον κλάδο. Ο ελληνικός Τύπος υποθέτει ότι η ιταλική Intesa Sanpaolo ενδέχεται να ενδιαφέρεται για εξαγορά μεριδίου στην Τράπεζα Πειραιώς, ενώ η βελγική KBC ενδέχεται να ενδιαφέρεται για την Eurobank, με τους αναλυτές να μην αποκλείουν άλλες τράπεζες της ΕΕ να ακολουθήσουν το παράδειγμα της UniCredit στην Ελλάδα. Επίσης σημειώνεται ότι κάποιοι μεγάλοι μέτοχοι, κυρίως στην Πειραιώς και την Eurobank, βρίσκονται εκεί πάνω από μια δεκαετία και ενδέχεται να αναζητήσουν έξοδο σε κάποιο σημείο — άρα η μετοχική σύνθεση είναι ρευστή και αναμένονται περαιτέρω αλλαγές.

Το υψηλό ποσοστό των κερδών που πηγαίνει στα μερίσματα σαφέστατα έχει σχέση με το καθεστώς ιδιοκτησίας – κάτοχοι μετοχικού κεφαλαίου – των ελληνικών τραπεζών. Η προσέλκυση κεφαλαίων εξασφαλίζεται με τα υψηλά κέρδη και τα υψηλά μερίσματα. Τα νεότερα στοιχεία ενισχύουν, όχι αναιρούν, αυτήν την εικόνα:

1. Τα ποσοστά διανομής ανεβαίνουν χρόνο με χρόνο (από 60,3% μέσο όρο το 2025 σε στόχους έως 85-90-100% σε επιμέρους τράπεζες για το 2026) — δηλαδή η τάση είναι ενίσχυση, όχι μετριασμός, της απόδοσης προς μέτοχο.
2. Το ξένο ενδιαφέρον δεν είναι παθητικό — η UniCredit με 32,1% στην Alpha Bank, και η πιθανότητα Intesa Sanpaolo/KBC να μπουν σε Πειραιώς/Eurobank, δείχνει ότι το επόμενο στάδιο μπορεί να είναι όχι απλά “ξένοι θεσμικοί μέτοχοι” αλλά ξένες τράπεζες με ενεργό στρατηγικό έλεγχο πάνω σε ελληνικές τράπεζες — κάτι ακόμη πιο βαθιά διαρθρωτικό από απλή χρηματιστηριακή συμμετοχή.
3. Το γεγονός ότι οι επενδυτές που μπήκαν είναι κυρίως “long only” σημαίνει ότι δεν είναι βραχυπρόθεσμα κερδοσκοπικά κεφάλαια — έχουν συμφέρον σε σταθερή, διαρκή απόδοση, πράγμα που εξηγεί την πίεση για συνεχή αύξηση των payout ratios χρόνο με χρόνο, ως μέρος μακροπρόθεσμης επενδυτικής σχέσης παρά ως εφάπαξ κερδοσκοπική κίνηση.

Η παραπάνω εικόνα του τραπεζικού συστήματος στην Ελλάδα, προφανώς δυσκολεύει αφάνταστα οποιαδήποτε προσπάθεια εναλλακτικής οικονομικής πολιτικής στην χώρα. Η αναγκαία στροφή προς ένα υπόδειγμα περισσότερων παραγωγικών επενδύσεων προφανώς δεν συνάδει με την σημερινή εικόνα του τραπεζικού συστήματος όπου ο κύριος στόχος είναι η υψηλή ανταμοιβή των μετόχων και των Διευθυνόντων Συμβούλων και όχι η χρηματοδότηση της ανάπτυξης μιας οικονομίας που μπορεί να αναπαράγεται με επάρκεια και σταθερότητα στο μέλλον. Δεν πρέπει να λησμονούμε ότι μεγάλο ποσοστό της όποιας χρηματοδότησης της οικονομίας προήλθε από πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας που διοχετεύτηκαν μέσα από το τραπεζικό σύστημα. Οι πόροι αυτοί εντός ολίγου τελειώνουν…