Άλλωστε για να φρεσκάρει η μνήμη όλων, ο Φιντάν μετά το ταξίδι του στα κατεχόμενα, μόλις έφθασε στην Άγκυρα,  πενθύμισε διά ανάρτησής του, τη θέση για λύση δύο κρατών, που φρόντισε να την πει και ο Ερντογάν, την ημέρα της συνάντησης. Για να φθάσει προφανώς το μήνυμα χωρίς ουρές και γαρνιτούρες στους εμπλεκόμενους. Η δήλωση Ερντογάν «προσγειώθηκε» στο τραπέζι της συνάντησης Χριστοδουλίδη-Έρχιουρμαν-Ολγκίν και προφανώς δεν ξάφνιασε κανένα.

Μέσα σε αυτό το κλίμα επιχειρήθηκε από την κυπριακή πλευρά να σωθεί η παρτίδα και να μην πουν… αντίο τα Ηνωμένα Έθνη, όπως έσπευσε να διαμηνύσει η κ. Ολγκίν. Αυτό οδήγησε στις ανακοινώσεις της περασμένης Δευτέρας, που προφανώς δεν ήταν οι αναμενόμενες. Αλλά συντήρησε την προσπάθεια και δίνει πάσα στον απερχόμενο Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, να κάνει μια ακόμη προσπάθεια για επανέναρξη των συνομιλιών.

Τις τελευταίες ημέρες επιβεβαιώθηκε το προφανές. Ότι, δηλαδή, ο εκάστοτε εγκάθετος της Άγκυρας στα κατεχόμενα έχει όρια στις κινήσεις στις οποίες μπορεί να προβεί. Κάποιοι αναγκάζονται να προσαρμοσθούν στις υποδείξεις της Άγκυρας, άλλοι προσαρμόζονται πριν καν φθάσουν οι οδηγίες. Σε ποια από τις δυο κατηγορίες ανήκει ο κ. Τουφάν Έρχιουρμαν δεν γνωρίζουμε, ούτε και έχει μεγάλη σημασία. Το αποτέλεσμα μετρά. Κινήθηκε με βάση τα όσα του υπέδειξε ο Χακάν Φιντάν.

Από τον Φιντάν στην Ολγκίν!

Την ίδια ώρα, τις προηγούμενες ημέρες, το κλίμα επιχείρησε να το διαμορφώσει η κ. Ολγκίν, η οποία παραχώρησε αριθμό συνεντεύξεων. Πέραν από τα όσα θέλησε να διαμηνύσει, η Κολομβιανή αξιωματούχος των Ηνωμένων Εθνών επιβεβαίωσε και το σύνδρομο των απεσταλμένων. Όλοι θεωρούν ότι το Κυπριακό άρχισε την ημέρα του διορισμού τους και της ενασχόλησής τους με το ζήτημα. Οι περισσότεροι θεωρούν ότι έχουν τη μαγική συνταγή, η οποία διά μαγείας, πάντοτε, χάνεται επειδή συμπαρασύρεται από τουρκικό άνεμο. Και οι περισσότεροι από αυτούς αποφεύγουν να σταθούν απέναντι στην Τουρκία.

Στα πολλά που είπε, πέραν του ότι είναι αισιόδοξη (και καλά κάνει), η κ. Ολγκίν δηλώνει ότι είναι περισσότερο πραγματιστής από κάποιους στο νησί, επειδή πήγε στη λεγόμενη πρεσβεία της Τουρκίας στα κατεχόμενα για να συναντηθεί με τον Τούρκο «πρέσβη». Γιατί, όμως, δηλώνει πραγματιστής; Επειδή για να πάρει το μήνυμα από την  Άγκυρα, έπρεπε να παραβεί τα ψηφίσματα των Ηνωμένων Εθνών.

Τα ψηφίσματα μπορεί να τα αγνοεί και να τα παραβιάζει η ιμπεριαλιστική Τουρκία, ο Τραμπ, αλλά όχι η εκπρόσωπος του Διεθνούς Οργανισμού. Πραγματιστής, πάντως, είναι εκείνος που θεωρεί το Διεθνές Δίκαιο και τις αποφάσεις των Ηνωμένων Εθνών κανονικότητα και όχι  πονοκέφαλο. Δεν είναι κανονικότητα όσοι αγνοούν, παραβιάζουν, τις αποφάσεις του ΟΗΕ. Κανονικά μετά τη συνάντηση στη λεγόμενη πρεσβεία της Τουρκίας, έπρεπε να πούμε αντίο στην Ολγκίν. Την ίδια ώρα, πάντως, θα μείνουμε με την αγωνία ποιο ήταν το μήνυμα για το οποίο η προσωπική απεσταλμένη προέβη σε αυτό το ατόπημα. Μόνο από το αποτέλεσμα μπορούμε να υποθέσουμε το περιεχόμενο.

Στην Κύπρο, δυστυχώς, έγινε συνήθειο πλέον να ανεχόμαστε τα τερτίπια των διαφόρων περαστικών.

Οι δύο συντηρητές, ηλικίας 37 και 45 ετών, που έκαναν γύρω στις 10:30 το πρωί την λανθασμένη ανάμιξη διακομίσθηκαν στο Κέντρο Υγείας ή στο Σωτηρία και δεν γνωρίζουμε την κατάσταση της υγείας τους. Το σχολικό συγκρότημα εκκενώθηκε άμεσα από την Πυροσβεστική για λόγους ασφαλείας.

Μέχρι στιγμής δεν γνωρίζουμε ποιο ήταν το λάθος, ποια υγρά αναμίχθηκαν και πόσο κοντά ήταν τα παιδιά στο σημείο όπου έγινε το ατύχημα, ούτε υπάρχει ανακοίνωση από τα νοσοκομεία ή το εκπαιδευτήριο με περισσότερες λεπτομέρειες για την κατάσταση παιδιών και ενηλίκων.

Σύμφωνα με το Πρώτο Θέμα ο διευθυντής και ιδιοκτήτης των Εκπαιδευτηρίων, Ηλίας Καίσαρης δήλωσε ότι απλώς «υπήρξε μια οσμή, ακολουθήθηκε το πρωτόκολλο, τώρα δεν υπάρχει κανένα θέμα». Από τα 13 παιδιά, πήραν ήδη εξιτήριο τα πέντε ενώ συνεχίζεται η εξέταση των υπολοίπων οκτώ. Σύμφωνα με πληροφορίες, τα παιδιά διακομίστηκαν λόγω αναφερόμενης εισπνοής αερίου χλωρίου από χημικά πισίνας ενώ κανένας από τους ανήλικους μαθητές δεν φέρεται να έχει εμφανίσει ανησυχητικά συμπτώματα. Εξακολουθούμε να μη γνωρίζουμε τα της υγείας των συντηρητών.

Αντίθετα, ο Κύπριος Πρόεδρος γίνεται δεκτός μόνο από τον Γκουτέρες, ενώ οι διοργανωτές δεν ανακοινώνουν το όνομά του κατά την προσέλευσή του.

#Canlı: Cumhurbaşkanı Erdoğan, Antalya’da “COP31 Liderler Zirvesi Açılış Programı”na katılan liderleri karşılıyor https://t.co/7rABtG6cKR

— AA Canlı (@AACanli) November 11, 2026

Στα πλάνα που δημοσιοποιήθηκαν, ο Ερντογάν στέκεται δίπλα στον Γκουτέρες για την υποδοχή των ηγετών. Ωστόσο, όταν φτάνει η σειρά του Χριστοδουλίδη, παρατηρείται καθυστέρηση και η μετάδοση περνά σε διαφορετικό πλάνο.

Στη συνέχεια, ο Κύπριος Πρόεδρος εμφανίζεται να ανταλλάσσει χειραψία με τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ, ο οποίος του λέει κάτι χαμηλόφωνα, με τον Χριστοδουλίδη να σηκώνει τους ώμους του. Ακολουθεί νέο πλάνο από τον χώρο της διάσκεψης, προτού εμφανιστεί ξανά ο Ερντογάν δίπλα στον Γκουτέρες για να υποδεχθούν τους υπόλοιπους ηγέτες.

Από το διαθέσιμο υλικό δεν προκύπτει τι ακριβώς ειπώθηκε μεταξύ Γκουτέρες και Χριστοδουλίδη, ούτε έχει δοθεί επίσημη εξήγηση για τη διαφοροποίηση της διαδικασίας υποδοχής.

Σχολιάζοντας την κίνηση του Τούρκου προέδρου, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Κωνσταντίνος Λετυμπιώτης, χαρακτήρισε την αποχώρησή του από το σημείο υποδοχής ως «επίδειξη περιφρόνησης προς τον ΟΗΕ».

Σύμφωνα με την τουρκική εφημερίδα Yeni Şafak, το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών χαρακτήρισε την τουρκική αναγγελία «ασήμαντη», επιδιώκοντας να αποφύγει την εντύπωση στην ελληνική κοινή γνώμη ότι για την πραγματοποίηση των ερευνών και την προώθηση του έργου απαιτήθηκε η έγκριση της Άγκυρας.

Η Τουρκία εξέδωσε επίσημη NAVTEX για το γαλλικής σημαίας πλοίο Abeille Marengo, επιτρέποντάς του να πραγματοποιήσει ερευνητικές εργασίες σε συγκεκριμένες συντεταγμένες στην Ανατολική Μεσόγειο, εντός της περιοχής υπηρεσιών NAVTEX και της υφαλοκρηπίδας που διεκδικεί. Οι έρευνες εντάσσονται στο πλαίσιο του έργου του υποθαλάσσιου ηλεκτρικού καλωδίου GSI (Great Sea Interconnector), το οποίο αποσκοπεί στη διασύνδεση της Ελλάδας, της Κυπριακής Δημοκρατίας και του Ισραήλ.

Η τουρκική έγκριση, η οποία ανακοινώθηκε μέσω NAVTEX το βράδυ της Δευτέρας, ήρθε έπειτα από πολυήμερες διπλωματικές επαφές μεταξύ της Γαλλίας, που έχει αναλάβει την υλοποίηση του έργου, και της Τουρκίας, η οποία υποστηρίζει ότι τμήμα της διαδρομής του καλωδίου διέρχεται από τη δική της υφαλοκρηπίδα.

Σύμφωνα με τη Yeni Şafak, η Άγκυρα γνωστοποίησε ότι οι θαλάσσιες έρευνες θα πραγματοποιηθούν σε διαδρομές που έχουν συντονιστεί με τις τουρκικές αρχές και έχουν λάβει την έγκρισή τους. Στην τουρκική NAVTEX περιλαμβάνονται επίσης οι συντεταγμένες στις οποίες το Abeille Marengo θα πραγματοποιήσει τις ερευνητικές εργασίες για την πόντιση του υποθαλάσσιου καλωδίου, από τις 10 Νοεμβρίου 2026 έως τις 19 Μαρτίου 2027.

Το γαλλικό ερευνητικό πλοίο, το οποίο παρέμενε από τις 27 Οκτωβρίου στο λιμάνι του Ηρακλείου Κρήτης, απέπλευσε το βράδυ της Δευτέρας για δοκιμαστικούς λόγους. Μετά την ολοκλήρωση των δοκιμών, αναμένεται να κατευθυνθεί προς την Ανατολική Μεσόγειο και να ξεκινήσει τις εργασίες του ανοιχτά της Κάσου. Η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί την άρση της αβεβαιότητας γύρω από την έναρξη των ερευνών, χωρίς ωστόσο να αναιρεί το γεγονός ότι η Τουρκία επιχείρησε να συνδέσει την πραγματοποίησή τους με τον συντονισμό και την έγκριση των δικών της αρχών.

Αντιθέτως, νομοτελειακά η χώρα θα κληθεί να το αντιμετωπίσει υπό δυσμενέστερους όρους. Αφενός διότι τους όρους θα τους έχει επιλέξει ο αναθεωρητής αντίπαλος και αφετέρου, διότι το ενδιαφέρον του συνεπάγεται αξιοποίηση του παράγοντα χρόνου. Βέλτιστο σενάριο είναι πάντα το να το αξιοποιήσει ώστε να ενισχύει διαρκώς τη θέση του, είτε για να πετύχει τον αντικειμενικό του σκοπό μέσω απλής επίδειξης ισχύος, είτε προετοιμαζόμενος για την τελική αναμέτρηση.

Το κεντρικό ζήτημα που έχει ανακύψει επικεντρώνεται στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS). Το δε παρανοϊκό στοιχείο της υπόθεσης, είναι ότι μια χώρα όπως η Ελλάδα που ομνύει και υπερθεματίζει υπέρ του διεθνούς δικαίου, αρνείται να εφαρμόσει τις προβλέψεις του, αυτοεξαιρούμενη και ρίχνοντας νερό στο μύλο της πολιτικής του αναθεωρητικού κράτους – γεωπολιτικού ανταγωνιστή.

Με τη συμπεριφορά της η Ελλάδα, δήθεν για λόγους που σχετίζονται με τη «φιλειρηνική πολιτική» που ακολουθεί, τροφοδοτεί τη συνέχιση της παραβίασης του διεθνούς δικαίου! Πώς; Μα στο μέτρο που η πολιτική εκφοβισμού παράγει αποτελέσματα επί του πεδίου. Ακόμα κι αν κομπάζουμε με βάση το γνωστό «δεν παράγει έννομα αποτελέσματα» και μόνο το ότι βραχυκυκλώνει την άσκηση των ελληνικών δικαιωμάτων, αποτελεί χειροπιαστό αποτέλεσμα.

Καλώδιο, UNCLOS, υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ

Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) καθορίζει τα χωρικά ύδατα «έως 12 ναυτικά μίλια», τη συνορεύουσα ζώνη, την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) έως 200 ναυτικά μίλια. Κατοχυρώνει το δικαίωμα των νήσων στις θαλάσσιες ζώνες, με την εξαίρεση ακατοίκητων και δίχως οικονομική δραστηριότητα νησίδων. Ταυτόχρονα υιοθετεί κανόνες για τη διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας και την περιβαλλοντική προστασία των θαλασσών.

Όπως προαναφέρθηκε, οι προβλέψεις της δεσμεύουν ακόμη και κράτη που δεν είναι συμβαλλόμενα μέρη, καθότι θεωρούνται πλέον εθιμικό διεθνές δίκαιο. Άρα και την Τουρκία. Όμως, σταθερά την παραβιάζει, επικαλούμενη «ειδικές συνθήκες» στα θέματα με την Ελλάδα!

Να επισημανθεί, ότι στη διένεξη για το καλώδιο και στις παράνομες NAVTEX που εξέδωσε, η Τουρκία κάνει λόγο για υφαλοκρηπίδα, αποφεύγοντας το ΑΟΖ! Για ποιον λόγο; Μα διότι σύμφωνα με την UNCLOS, την υφαλοκρηπίδα δεν απαιτείται να την «ανακηρύξει» και να έχει υπάρξει συμφωνία με όλες τις εμπλεκόμενες για να ισχύει νόμιμα! Διότι η υφαλοκρηπίδα υφίσταται «εξ υπαρχής και αυτοδικαίως» (στα λατινικά – νομικά: «ipso facto και ab initio») για κάθε παράκτιο κράτος. Η ΑΟΖ όμως δεν μπορεί να υπάρξει δίχως συμφωνίες οριοθέτησης με τα γειτονικά κράτη, μετά την ανακήρυξή της από την ενδιαφερόμενη χώρα!

Πώς επιχειρεί η Τουρκία να σφετεριστεί την ελληνική υφαλοκρηπίδα; Με παραπλήσια «τεχνική εξαφάνισης» των ελληνικών νησιών! Τα νησιά, λέει, «επικάθονται» στην υφαλοκρηπίδα της Ανατολίας γι’ αυτό δεν δικαιούνται τίποτα περισσότερο από χωρικά ύδατα!

Αν γινόταν δεκτή η τουρκική θέση

Έλα όμως που τα πάντα στη θάλασσα… κάπου επικάθονται! Αν υιοθετούνταν οι θεωρίες της Άγκυρας, η υφήλιος ολόκληρη θα τιναζόταν στον αέρα! Μπορεί κανείς να φανταστεί το θα γινόταν σε περιοχές με νησιωτικά συμπλέγματα και «αρχιπελαγικά» κράτη; Κάπως έτσι όμως η Τουρκία ισχυρίζεται ότι διαθέτει επαφή με τη Λιβύη. Σε αυτή τη διπλωματική σοφιστεία στηρίζεται το «Τουρκολιβυκό Μνημόνιο»! Με… «γόμες» όμως δεν σβήνονται τα νησιά από τους χάρτες.

Η Ελλάδα μπορεί να μη θεωρείται αρχιπελαγικό κράτος και ουδέποτε διεκδίκησε τις ειδικές διαρρυθμίσεις που προβλέπει το διεθνές δίκαιο γι’ αυτά (σ.σ. δεν είναι ούτε η Ιαπωνία). Τα νησιά όμως έχουν απολύτως κατοχυρωμένα δικαιώματα στην UNCLOS. Το κακό είναι ότι δεν υπάρχει μηχανισμός επιβολής του δικαίου στο διεθνές περιβάλλον, άρα προστασίας των δικαιωμάτων και εναπόκειται στο κάθε κράτος να προστατευθεί από μόνο του. Με ή χωρίς συμμαχίες.

Εν ολίγοις, όλα κρίνονται στο πεδίο. Και μια χώρα που «επιφυλάσσεται» πάνω από τρεις δεκαετίες να ασκήσει τα δικαιώματα που προκύπτουν από την UNCLOS και έχουν ασκηθεί από 140 και πλέον κράτη ανά την υφήλιο, σίγουρα στέλνει στο διεθνές περιβάλλον το λάθος μήνυμα. Τι δεν έχει κάνει η Ελλάδα; Δεν έχει καν ξεκινήσει τη νόμιμη διαδικασία…

Αρχικά, ούτε τα χωρικά της ύδατα έχει επεκτείνει στα 12 ναυτικά μίλια, ένα δικαίωμα που της επιτρέπει η UNCLOS να ασκήσει μονομερώς, ούτε τους κόλπους έχει κλείσει για να δημιουργήσει «γραμμές βάσεις». Ούτε ΑΟΖ έχει ανακηρύξει, τις συντεταγμένες της οποίας να καταθέσει στον ΟΗΕ για να κινηθεί εν συνεχεία η διαδικασία επίλυσης της διαφοράς με όποιον εγείρει ενστάσεις. Πάντα με βάση τους νόμιμους τρόπους που υποδεικνύει ο καταστατικός χάρτης των Ηνωμένων Εθνών!

Η Ελλάδα έχει υπογράψει συμφωνίες με την Αίγυπτο και την Ιταλία μετά από διμερή διαπραγμάτευση και σημαντικές υποχωρήσεις. Όπως όμως και η συμφωνία της Τουρκίας με τη Λιβύη, αυτές είναι συμφωνίες που δεσμεύουν τα αντισυμβαλλόμενα μέρη όταν υπάρχουν κι άλλα ενδιαφερόμενα κράτη, με αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές.

Για να υπάρξει οριοθέτηση ΑΟΖ, είτε αρέσει είτε όχι, στην περίπτωση της συμφωνίας με την Αίγυπτο, απαιτείται να υπάρξει και συμφωνία και με την Τουρκία. Μια από τις χώρες με ακραία «αποκλίνουσα συμπεριφορά» στο διεθνές περιβάλλον, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τις προοπτικές εξεύρεσης λογικού διεξόδου.

Τρόπος αντιμετώπισης

Η Τουρκία δεν συναινεί αν δεν αρπάξει όσα επιθυμεί από την Ελλάδα. Έχει επιχειρήσει να δωροδοκήσει την Αίγυπτο με επιπλέον θαλάσσιες ζώνες για να την προσελκύσει. Μπορεί χωρίς την ελλαδική συναίνεση μια τέτοια συμφωνία να είναι παράνομη. Όπως πάντα όμως, η Άγκυρα… οραματίζεται να επιβάλλει ένα «διεθνές δίκαιο αλά Τούρκα» που θα επιβληθεί στην περιοχή με βάση το «δίκαιο του ισχυρού». Η Αίγυπτος, προς ώρας τουλάχιστον, δεν έχει στέρξει.

Πόσο πιο σαφές μπορεί να γίνει, ότι το μόνο ουσιαστικό μέσο αντιμετώπισης της Τουρκίας είναι η ισχύς, με έμφαση στη στρατιωτική διάστασή της; Δηλαδή, η πειστική άρνηση των στόχων του αντιπάλου στο πεδίο. Διότι η διαρκής αναβολή, ο ετεροχρονισμός αντιμετώπισης του προβλήματος, μόνο σε βάρος της αποβαίνει…

Μια χώρα η οποία περιμένει την εκδήλωση στρατιωτικής κρίσης για να θυμηθεί τις Ένοπλες Δυνάμεις της, παθαίνει… εξοπλιστικές κρίσεις και επενδύει πολλά δισ. ευρώ, αλλά στη συνέχεια τα ξεχνάει, χωρίς υποστήριξη, χωρίς έγκαιρη αναβάθμιση, δεν είναι σοβαρή. Ούτε η οικονομική κρίση αποτελεί δικαιολογία, διότι όλα είναι ζήτημα προτεραιοτήτων. Η δε σοβαρότητα δεν αφορά μόνο τον πολιτικό κόσμο, αλλά και την κοινωνία της.

Παρότι υπάρχουν ενδείξεις ότι κάποια παθήματα έχουν γίνει μαθήματα, καθώς τελευταία υπογράφονται αρκετές συμβάσεις «Εν Συνεχεία Υποστήριξης» (Ε-Σ-Υ / FOS: Follow on Support), υπάρχουν σημαντικές ενστάσεις αναφορικά με το τι έχει ήδη γίνει. Διχασμό και μεγάλες αντιδράσεις προκάλεσε αναφορά που αμφισβήτησε τη δυνατότητα των Ενόπλων Δυνάμεων να αντιμετωπίσουν κρίση στην περιοχή πόντισης του καλωδίου ηλεκτρικής σύνδεσης με την Κύπρο.

Καταρχάς, η αναφορά ήταν το λιγότερο υπερβολική. Δεν θα μπούμε σε λεπτομέρειες υπό τον φόβο να αποδεσμευθούν σημαντικές επιχειρησιακού περιεχομένου λεπτομέρειες σε μια κρίσιμη συγκυρία. Όταν όμως τα ίδια πρόσωπα έχουν κατ’ επανάληψη χρησιμοποιήσει στις δημόσιες παρεμβάσεις τους επιχειρήματα για τις θεαματικές κινήσεις εξοπλιστικής ενδυνάμωσης της Ελλάδας τα τελευταία χρόνια, εγείρεται ένα ζήτημα…

Ζήτημα προτεραιοτήτων…

Αυτό μπορεί να είναι σωστό, αποτελεί όμως μισή αλήθεια. Η άλλη μισή αφορά τις εξοπλιστικές προτεραιότητες που τέθηκαν και υλοποιούνται. Εάν υποτεθεί ότι βασικός στόχος έπρεπε να είναι η απόκτηση σοβαρών δυνατοτήτων το ταχύτερο δυνατόν κι όχι κάποια στιγμή μετά το… 2030! Είναι αδικαιολόγητο μια επένδυση πολλών δισ. ευρώ σε εξοπλισμούς να μην έχει ήδη παράξει σοβαρό αποτρεπτικό αποτέλεσμα. Αντίθετα, να δημιουργεί στην Άγκυρα αίσθηση επείγοντος για «τακτοποίηση» ζητημάτων πρόωρης ανατροπής των δεδομένων επί του πεδίου.

Το επιχείρημα εδώ είναι, ότι απόλυτη προτεραιότητα έπρεπε να δοθεί σε συστήματα υφιστάμενα στο οπλοστάσιο. Να λειτουργούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο και να εμπλουτιστούν τα όπλα εκείνα που θα ενίσχυαν άμεσα και θεαματικά την αποτροπή (deterrence).

Να αναφερθούμε μήπως, άλλη μια φορά, στο Αεροφερόμενο Σύστημα Έγκαιρης Προειδοποίησης και Ελέγχου (AWACS: Airborne Warning and Control System); Στην ακραία και εξοργιστική περίπτωση των τεσσάρων αεροσκαφών Erieye EMB-145H AEW&C της 380 Μοίρας ΑΣΕΠΕ; Ή μήπως στο «ραχάτι» με το οποίο αντιμετωπίστηκαν υποθέσεις όπως αυτής για την αναβάθμιση των τεσσάρων φρεγατών MEKO 200HN και των αεροσκαφών Mirage 2000-5;

Αναρωτήθηκε ποτέ κανείς ποιες διαφορές θα υπήρχαν εάν οι αποφάσεις αυτές είχαν ληφθεί έγκαιρα; Χωρίς περισσότερες λεπτομέρειες… Όταν η ελληνική κοινωνία βομβαρδιζόταν καθημερινά με πομπώδεις διατυπώσεις για τις εξοπλιστικές αποφάσεις στον τομέα της Αεροπορίας και του Ναυτικού, μήπως οφείλεται πλέον μια επιχειρησιακή αποτίμηση με γνώμονα την κατάσταση που κληθήκαμε να αντιμετωπίσουμε;

Καταληκτικά, ανεξαρτήτως της έκβασης της υπόθεσης με το καλώδιο: όποιος δεν εντοπίζει τον προβληματικό χαρακτήρα του χειρισμού της υπόθεσης εθελοτυφλεί. Προφανώς, μοναδικός τρόπος απόδειξης ότι η διαρρύθμιση που επελέγη δεν θα μας αφήσει ως «προίκα» διπλωματικά τετελεσμένα, είναι να δοθεί στη δημοσιότητα η γαλλική ρηματική διακοίνωση προς την Άγκυρα. Εκτιμάται πως δύσκολα θα δοθεί…

Ακόμα και αυτή καθαυτή η εμπλοκή της Γαλλίας δεν αποτελεί ευφυή διπλωματική κίνηση υπέρβασης του αδιεξόδου, αλλά επιβεβαίωση της φοβικότητας με την οποία προσεγγίζει η χώρα τον τουρκικό αναθεωρητισμό. Κι αυτό έχει διπλωματικό και αποτρεπτικό αποτύπωμα. Ό,τι κι αν υπαγορεύουν στον καθένα οι κομματικές παρωπίδες.

Και ένα τελευταίο. Πώς συνάδει, όσοι ισχυρίζονται ότι δεν θα μας απασχολήσει στο μέλλον κάποιο διπλωματικό τετελεσμένο από την υπόθεση με το καλώδιο, να επιχαίρουν για την υποδοχή του προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκου Χριστοδουλίδη στην Τουρκία, αφού η Τουρκία υποχρεώθηκε να τον υποδεχθεί, παρότι δεν αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία; Καθότι υπονοούν διπλωματικό τετελεσμένο…

Σε συνεργασία με το defence-point.gr

Συνειδητοποιώντας την κατάσταση αυτή το κίνημα των πολιτών, στο βαθμό που η κοινωνία βιώνει τραγικά την παρατεταμένη απάνθρωπη νεοφιλελεύθερη οικονομική συνταγή λιτότητας, πρέπει να αδιαφορήσει πλήρως για την πλασματική δημοσιονομική απειλή και να απαιτήσει άμεσα κάποια ουσιαστικά μέτρα. Δηλαδή, αλλαγή υπό την αναγκαία προοπτική ολικής ανασυγκρότησης του μοντέλου.

Είπαμε: Πρώτα ο άνθρωπος. Αυτό πρέπει να είναι το κύριο σύνθημα. Και σε βάθος κάποιες εθνικοποιήσεις με κοινωνικό έλεγχο, με όρους αυτονομίας και αυτοπροσδιορισμού. Η κοινωνία ήδη μπαίνει σε ένα νέο μακρύ κύμα –για να παραφράσουμε τον Κοντριάτιεφ και τον Χομπσμπάουμ– εξεγέρσεων και επαναστάσεων. Το βάθος του αέρα γίνεται πάλι κόκκινο, για να παραφράσουμε και τον Κρις Μπέρκερ.

Το σύστημα έχει χάσει κάθε νομιμοποίηση

Το σύστημα σήμερα είναι πλέον πλήρως απονομιμοποιημένο και οι κοινωνικές αντιθέσεις ακραίες. Σε λίγο θα εμφανιστεί η πιο σημαντική κρίση του κράτους –όπως θα έλεγε ο Πουλαντζάς– στην ιστορία των νεότερων χρόνων, χωρίς μάλιστα σοβαρές εναλλακτικές πολιτικές λύσεις. Η νέα κυβέρνηση των 2-3 ολιγαρχών-μιντιαρχών, που προβάλει στον ορίζοντα της χώρας μας ως λύση, αν πράγματι σχηματιστεί, είναι δύσκολο να αντέξει. Έτσι προδιαγράφεται μια μοναδική ευκαιρία, και ίσως ιστορική, για να γίνει η αρχή εξόδου  από το σύστημα.

Η κρίση είναι βαθειά, ολική, πολύ σημαντικότερη από τη λεγόμενη συστημική κρίση που άρχισε το 2008 και που το σύστημα κατόρθωσε να την ελέγξει, ή καλύτερα να την καμουφλάρει έντεχνα και βέβαια με μεγάλο οικονομικό κόστος για το λαό. Η αποσύνθεση-αποσάρθρωση και η απονομιμοποίηση του πολιτικού εποικοδομήματος είναι πλέον πλήρεις, καθολικές. Το αυτόνομο κίνημα των πολιτών μπορεί να επιβάλλει τουλάχιστον κάποιες ριζικές αλλαγές, ενώ μέσα σε αυτές τις συνθήκες μπορεί συγχρόνως να αφυπνιστεί και η κοινωνία των πολιτών και να μπει σε μια διαδικασία αυτοπροσδιορισμού και χειραφέτησης, εξυπακούεται πάντα με όρους αυτονομίας.

Από ό,τι φαίνεται και κρίνοντας και από την εξέλιξη της οικονομικής κατάστασης στη Γαλλία η συστηματική πολιτική των νεοφιλελεύθερων οδηγείται σε αδιέξοδο. Θηριώδες είναι το έλλειμμά της και η μακρόχρονη λιτότητα αντί να το περιορίσει το αύξησε, γιατί επέδρασε αρνητικά στον ρυθμό ανάπτυξης με αποτέλεσμα τη γενικευμένη τάση φτωχοποίησης του πληθυσμού της. Για να αποφευχθεί η επαπειλούμενη ακροδεξιά προοπτική, η οποία πλέον είναι ορατή, μόνο μια πολιτική κοινωνικοποίησης με σύγχρονους όρους σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι δυνατό να αντιστρέψει την κατάσταση.

Τα παζάρια κορυφής των πολιτικών με τη γραφειοκρατία των Βρυξελλών, την Λαγκάρντ και την φον ντερ Λάιεν αναπαράγουν το αδιέξοδο. Δυστυχώς, το κίνημα των πολιτών στα τελευταία χρόνια είχε παραιτηθεί. Ο λαός είχε αφεθεί απογοητευμένος στα νύχια νεοφιλελεύθερων ηγετίσκων.

Από ό,τι φαίνεται όμως έρχεται πάλι η στιγμή της πράξης. Στη Γαλλία τα αναγεννημένα Κίτρινα Γιλέκα και οι μαθητές με τις κινητοποιήσεις τους, στην Ισπανία ο ξεσηκωμός ενάντια στο πρόβλημα της στέγασης, δείχνουν τον δρόμο. Στη δε Σερβία με την ήττα του αυταρχικού Βούτσιτς μετά από δύο χρόνια συνεχών κινητοποιήσεων ίσως και να άνοιξε ο δρόμος του αυτοπροσδιορισμού δια της πράξης.

Οι Έξυπνοι Μετρητές δίνουν ηλεκτρονικά τις μετρήσεις στον πάροχο για την έκδοση μηνιαίων λογαριασμών ηλεκτρικής κατανάλωσης. Το πρόβλημα προέκυψε όταν ο πρώτος που έλαβα από την ΔΕΗ μετά την «αναβάθμιση» ήταν εξαμηνιαίος και δυσθεώρητος. Πρόσφατα  έχασα την ρύθμιση και μου έκοψαν την παροχή για να συνετισθώ. Την ίδια μέρα κάλεσα την ΔΕΗ και ξόφλησα το συνολικό χρέος τηλεφωνικά. Με καθησύχασαν ότι θα επανασυνδεόμουν την επομένη, αφού πλέον διακοπές και συνδέσεις εκτελούνται ηλεκτρονικά εξ’ αποστάσεως από τον αρμόδιο Διαχειριστή, τον ΔΕΔΔΗΕ.

Όντως, το πρωί της επομένης βρήκα sms στο κινητό μου με σύνδεσμο που παρείχε την εξής απλή οδηγία επανασύνδεσης: «Κλείστε τον διακόπτη της κεντρικής ασφάλειας στον πίνακα της κατοικίας και ξανανοίξτε τον σε 20“ για να επανέλθει η ηλεκτροδότηση. Τζίφος! Μετά από τρεις συνεχόμενες κλήσεις με αναμονές προς την Εξυπηρέτηση του ΔΕΔΔΗΕ, διαφορετικοί συνομιλητές με κατηύθυναν σε ισάριθμους διαφορετικούς συνδυασμούς ανοιγοκλεισίματος διακοπτών στον πίνακα για διαστήματα από 30“ έως 1 λεπτού.

Πάλι τζίφος. Ο τέταρτος συνομιλητής μου, αποφάνθηκε  πως η σύνδεση δεν μπορούσε να γίνει προ των 13:40(!?). Στο εύλογο ερώτημα μου γιατί ο χρονικός περιορισμός δεν αναφέρεται  στις οδηγίες του συνδέσμου που μου απεστάλη, ούτε υποδείχθηκε από τους προηγούμενους συναδέλφους του, μου σύστησε να μην παραπονιέμαι γιατί παλαιότερα η επανασύνδεση θα έπαιρνε μέρες, όχι ώρες…

Η προσπάθεια στις 15:00 πάλι απέτυχε να φέρει φως στο σπίτι. Ο πέμπτος συνομιλητής απ’ την ΔΕΔΔΗΕ, με κάλεσε με απόκρυψη και με παρέπεμψε να καλέσω το 210.3403255 για οδηγίες αποκατάστασης.  Στο εύλογο ερώτημα μου γιατί δεν έκαναν το ίδιο οι συνάδελφοι του, τους χαρακτήρισε αναρμόδιους, χωρίς να μου αιτιολογήσει γιατί οι ίδιοι θεώρησαν εαυτούς αρμόδιους. Κατά την έκτη κλήση με “περπάτησε” ο αρμόδιος στην διαδικασία, προφανώς παρεμβαίνοντας κεντρικά στην ατελή τεχνολογία των Έξυπνων Μετρητών, ώστε  να δούμε φως μετά από 5 ώρες ταλαιπωρίας.

Ποιος είναι αρμόδιος;

Δεν μπορώ να πω πως η εμπειρία μου στο παρελθόν με το μονοπώλιο της δημόσιας ΔΕΗ ήταν θετική. Έτσι στον 21ο αιώνα φτιάχτηκε και το δήθεν ανταγωνιστικό ολιγοπώλιο των διασυνδεδεμένων Εθνικών Εργολάβων να μοιραστούν την πίττα, ανεβάζοντας το κόστος  ηλεκτροδότησης στα ακριβότερα της Ευρώπης. Το κρατικό μονοπώλιο αναδιαρθρώθηκε σε τρεις εταιρικές οντότητες με θυγατρικές, προσκαλώντας ξένους επενδυτές στο πλιάτσικο. Με ξένισε και έψαξα στις ιστοσελίδες των τριών τον καταστατικό σκοπό και την αρμοδιότητα της κάθε μίας.

Έχουμε λοιπόν, τον πάροχο ΔΕΗ που αγόρασε τον Κωτσόβολο για να μας πουλά τις συσκευές που ηλεκτροδοτεί. Τον ΔΕΔΔΗΕ που «διαχειρίζεται την μεταφορά» του ηλεκτρισμού για καταναλωτές και παρόχους με τα υπέργεια καλώδια που προκαλούν τις πυρκαγιές που έχουν κάψει την χώρα.

Και τον «ανεξάρτητο» ΑΔΜΗΕ, εντολοδόχο του ΕΣΜΗΕ που είναι «το σύστημα μεταφοράς» της. Δεν κατανοώ τις διαφορετικές αρμοδιότητες  τους, πέρα του ΑΔΜΗΕ που ανέθεσε σε Γάλλους την πόντιση του διφορούμενο καλωδίου διασύνδεσης για να εξάγουμε περίσσιο ηλεκτρισμό στην Κύπρο. Η ιδέα διασύνδεσης και με το σύμμαχο Ισραήλ πνίγηκε στη Κάσο. Με το κόστος των €2 δις να είναι τόσο ασύμφορο, η ίδια η Κύπρος έκοψε την επένδυση της.

Βλέπω, όμως την διασύνδεση τους μέσω της καταστατικής μειοψηφίας που διατήρησε το Κράτος και την δαπάνη που αντιστοιχεί στους φορολογούμενους. Και οι τρεις, κατά κάποιο τρόπο, ακολουθούν τις εξελίξεις των ΑΠΕ και την κυβερνητική γραμμή να εκμεταλλευθούμε ως χώρα τον αέρα και τον ήλιο που σήμερα παράγουν πάνω από την μισή ηλεκτρική ενέργεια που καταναλώνουμε. Προβλέψιμα, δεν προβλέψαμε να αποθηκεύουμε το περίσσευμα που οι ατελείς υποδομές μας αδυνατούν  να αξιοποιήσουν.

Έτσι το εξάγουμε στην Βουλγαρία που έφτιαξε αποθήκες μπαταριών να την υποδεχθεί από τον αφελή γείτονα, έχοντας έτσι  μειώσει το κόστος της δικής της κατανάλωσης. Εμείς, όμως  χρεώνουμε τον τσάμπα ήλιο και αέρα στην τιμή του ακριβού -λόγο πολέμων- εισαγόμενου αερίου για να ενισχύουμε το ταμείο του ελληνικού ολιγοπωλίου ενέργειας σε βάρος των καταναλωτών και της προόδου.

Είναι ώρα να επανασυνδεθούν και οι τρεις με τις ανάγκες της Κοινωνίας που κλήθηκαν να υπηρετήσουν αντί να προσποιούνται αναρμοδιότητα. Δεν είμαι ο μόνος που αναρωτιέται γιατί το κονδύλι πόντισης δεν επενδύθηκε στην υπογειοποίηση του 90% των εναέριων καλωδίων που καίνε την χώρα. Τουλάχιστον το σκάψιμο θα το έκαναν Έλληνες, όχι Γάλλοι.

Σύμφωνα με τη NAVTEX, σημαντικό μέρος των γραμμών έρευνας, που ορίζονται από δύο σειρές 11 συντεταγμένων η καθεμία, βρίσκεται εντός της ελληνικής ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας, όπως αυτές καθορίζονται από το διεθνές δίκαιο και τον νόμο 4001/2011. Το Ηράκλειο υπενθυμίζει ότι οι έρευνες στις ελληνικές περιοχές πρέπει να διεξάγονται σύμφωνα με τους όρους των ελληνικών αδειών 31373/07.06.2024, 9020/11.02.2026 και 65808/06.11.2026. Στο ίδιο μήνυμα διευκρινίζεται ότι ισχύει η NAVWARN HA15-1411/26. Η νέα προειδοποίηση ακυρώνεται αυτόματα στις 20 Μαρτίου 2027.

Η έκδοση της ελληνικής αντι-NAVTEX ακολουθεί την απάντηση που έδωσαν το βράδυ της Τρίτης ανώτερες διπλωματικές πηγές στην τουρκική κίνηση, ξεκαθαρίζοντας ότι η Ελλάδα και η Κύπρος είναι οι μοναδικές χώρες στις οποίες υποβλήθηκαν αιτήματα για την αδειοδότηση των εργασιών και οι οποίες εξέδωσαν τις σχετικές άδειες.

Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η τουρκική NAVTEX δεν έχει ουσιαστική σημασία, καθώς εκδόθηκε αφότου είχε ήδη ξεκινήσει η κίνηση του ερευνητικού πλοίου, με βάση στοιχεία της διαδρομής του που είχαν δημοσιοποιηθεί μέσω της ελληνικής NAVTEX. Όπως επισήμαναν, η ακριβής πορεία του «Abeille Marengo» είχε γίνει γνωστή αμέσως μετά την έκδοση και τη δημοσιοποίηση της ελληνικής αναγγελίας, ενώ το πλοίο κινήθηκε αποκλειστικά με βάση αυτήν.

Οι διπλωματικές πηγές υπογράμμισαν επίσης ότι η τουρκική NAVTEX δεν αναφέρει πουθενά πως η Τουρκία εξέδωσε άδεια για τις εργασίες, καθώς δεν είχε υποβληθεί σχετικό αίτημα προς την Άγκυρα. Η Αθήνα είχε προαναγγείλει ότι θα ακολουθούσε η ενδεδειγμένη, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, ελληνική αντίδραση, η οποία πλέον αποτυπώνεται στην επίσημη αντι-NAVTEX.

Αντιπολιτευτικά πυρά

Την ίδια ώρα η αντιπολίτευση εξαπέλυσε τα πυρά της στην κυβέρνηση ζητώντας εξηγήσεις για τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Ο υπεύθυνος Εξωτερικών του ΠΑΣΟΚ – Κινήματος Αλλαγής, Δημήτρης Μάντζος, κάλεσε την κυβέρνηση να προχωρήσει άμεσα στην έκδοση αντι-NAVTEX, υποστηρίζοντας ότι η τουρκική αναγγελία, λίγες ώρες μετά τον απόπλου του γαλλικού πλοίου από το Ηράκλειο, δημιουργεί κίνδυνο νέας έντασης.

Κατά τον κ. Μάντζο, η αναφορά σε συγκατάθεση των τουρκικών Αρχών εγείρει ερωτήματα για τις έως τώρα κυβερνητικές διαβεβαιώσεις σχετικά με τον ρόλο της Τουρκίας στην ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου. Ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ συνέδεσε την τουρκική κίνηση με τους χάρτες που η Άγκυρα κατέθεσε στον ΟΗΕ τον Μάρτιο του 2020, σε συνέχεια του τουρκολιβυκού μνημονίου του 2019, το οποίο χαρακτήρισε παράνομο και άκυρο. Παράλληλα, ζήτησε από την κυβέρνηση επίσημες διευκρινίσεις για το περιεχόμενο και τις διατυπώσεις της ρηματικής διακοίνωσης της Γαλλίας προς την Τουρκία, ζήτημα που είχε ήδη θέσει το ΠΑΣΟΚ.

Από την πλευρά της, η ΕΛ.Α.Σ., μέσω του Τομέα Εξωτερικής Πολιτικής της, άσκησε έντονη κριτική στην κυβέρνηση, υποστηρίζοντας ότι η τουρκική NAVTEX συνιστά ακόμη μία αρνητική εξέλιξη στους χειρισμούς για το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης.

Στην ανακοίνωσή της ανέφερε ότι η Τουρκία επιχειρεί να παρουσιάσει τμήματα της ελληνικής και της κυπριακής υφαλοκρηπίδας ως δικά της, ενώ επικαλείται συγκατάθεση για επιστημονικές έρευνες που δεν της ζητήθηκε να εγκρίνει.

Κατά την ίδια ανακοίνωση, η τουρκική ενέργεια παραβιάζει τους κανόνες του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (IMO) και το δίκαιο της θάλασσας.

Η ΕΛ.Α.Σ. υποστήριξε επίσης ότι είχε προειδοποιήσει την κυβέρνηση για το ενδεχόμενο η Τουρκία να αξιοποιήσει την ενημέρωση που έλαβε ώστε να την παρουσιάσει ως αίτημα άδειας, προωθώντας τις διεκδικήσεις της στην περιοχή.

Παράλληλα, επέκρινε την απάντηση της κυβέρνησης στην κριτική του Αλέξη Τσίπρα και της ίδιας, καθώς και τους παραλληλισμούς που είχαν γίνει με ειδοποιητήρια της ΔΕΗ και της ΕΥΔΑΠ για τη γαλλική ρηματική διακοίνωση. Καταλόγισε στον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη αποτυχία στη διαχείριση του ζητήματος και συνέδεσε την πολιτική της κριτική με τις επόμενες εκλογές.

Την ανάγκη ενημέρωσης της Βουλής έθεσε και ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του ΚΚΕ, Νίκος Καραθανασόπουλος, ζητώντας από την κυβέρνηση να εξηγήσει το περιεχόμενο της τουρκικής NAVTEX και ειδικότερα τον ισχυρισμό ότι οι έρευνες του πλοίου θα πραγματοποιηθούν σε τουρκική υφαλοκρηπίδα και τουρκικά θαλάσσια ύδατα.

Η Τουρκία αντιμετωπίζει την εξέλιξη με καχυποψία, κυρίως εξαιτίας των πάγιων αναθεωρητικών της θέσεων για τις θαλάσσιες ζώνες και τη χάραξη της διαδρομής του καλωδίου. Η Άγκυρα αμφισβητεί τη δυνατότητα διεξαγωγής ερευνών σε περιοχές που θεωρεί ότι εμπίπτουν στην τουρκική υφαλοκρηπίδα, επικαλούμενη και την (παράνομη) συμφωνία Τουρκίας-Λιβύης του 2019.

Παράλληλα, η εμβάθυνση της συνεργασίας Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ ενισχύει την ανησυχία της για τη διαμόρφωση περιφερειακών σχημάτων στα οποία δεν συμμετέχει. Η αντίδρασή της, ωστόσο, συνδέεται πρωτίστως με τις πάγιες διεκδικήσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο και όχι αποκλειστικά με την ισραηλινή παρουσία. Η δε κυβέρνηση υποβαθμίζει το ζήτημα της γαλλικής ρηματικής διακοίνωσης στην Τουρκία, ζήτημα που έχει προκαλέσει πολιτική σύγκρουση στην χώρα.

Λίγο μετά τις 6 το απόγευμα της Τρίτης αναχώρησε το “Abeille Marengo” από το λιμάνι του Ηρακλείου, προκειμένου να κατευθυνθεί στα διεθνή ύδατα νοτιοανατολικά της Καρπάθου. Το πλοίο αναχωρεί με προορισμό τη θαλάσσια περιοχή ανατολικά της Κρήτης και νότια της Κάσου, όπου είχαν διακοπεί οι έρευνες το καλοκαίρι του 2024. Στόχος είναι η συνέχιση της χαρτογράφησης του βυθού κατά μήκος της σχεδιαζόμενης διαδρομής του υποθαλάσσιου καλωδίου. To βράδυ η Τουρκία εξέδωσε νέα NAVTEX, υποστηρίζοντας ότι η Άγκυρα έδωσε συγκατάθεση για έρευνες στην δική της υφαλοκρηπίδα.

Το καλώδιο ως καταλύτης 

Η ένταση γύρω από τις έρευνες του βυθού και οι τουρκικές αντι-NAVTEX αναγκάζουν Αθήνα και Λευκωσία να συνδυάσουν τη διπλωματική διαχείριση με την επιχειρησιακή ετοιμότητα. Η Ελλάδα διαθέτει τη δυνατότητα να υποστηρίξει τις ερευνητικές εργασίες με ναυτικές και αεροπορικές δυνάμεις, εφόσον κριθεί αναγκαίο, ενώ η Κύπρος στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στον συντονισμό με την Αθήνα και στη διεθνή και ευρωπαϊκή διάσταση του ζητήματος.

Η συμμετοχή γαλλικών επιχειρηματικών συμφερόντων και η χρηματοδοτική στήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης προσδίδουν στο έργο διεθνές βάρος. Η ευρωπαϊκή διάσταση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς ο GSI αποτελεί έργο κοινού ενδιαφέροντος και η παρεμπόδισή του θα είχε ευρύτερες πολιτικές συνέπειες. Αυτό, ωστόσο, δεν συνεπάγεται αυτόματη στρατιωτική συνδρομή από τα κράτη-μέλη σε περίπτωση κρίσης.

Η στρατιωτική διάσταση και η αποτρεπτική παρουσία

Παρότι το καλώδιο δεν αποτελεί στρατιωτική υποδομή, έχει σαφείς γεωστρατηγικές προεκτάσεις. Η κατασκευή και η λειτουργία του προϋποθέτουν ασφάλεια σε μια θαλάσσια περιοχή όπου διασταυρώνονται ανταγωνιστικές επιδιώξεις. Η προστασία των ερευνητικών εργασιών, των πλοίων που πραγματοποιούν τις μελέτες του βυθού και, σε επόμενη φάση, της ίδιας της υποθαλάσσιας εγκατάστασης αποκτά, συνεπώς, ιδιαίτερη σημασία.

Η εμπειρία του 2024, όταν η παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων συνέβαλε στην παρεμπόδιση ερευνητικών εργασιών στην περιοχή της Κάσου, ανέδειξε τον κίνδυνο μιας νέας ελληνοτουρκικής κρίσης, με αφορμή τις εργασίες για τη διασύνδεση. Η Αθήνα καλείται επομένως να διατηρήσει αξιόπιστη αποτρεπτική παρουσία, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχει αποφασιστεί μόνιμη στρατιωτική συνοδεία των ερευνητικών πλοίων. Η επιτήρηση της περιοχής και η δυνατότητα ταχείας αντίδρασης, αποτελούν βασικά στοιχεία του επιχειρησιακού σχεδιασμού.

Η Κύπρος, η οποία δεν διαθέτει αντίστοιχες ναυτικές δυνατότητες με την Ελλάδα, εξαρτάται περισσότερο από τη συνεργασία με την Αθήνα, τη διπλωματική κινητοποίηση και την ευρωπαϊκή στήριξη. Η ασφάλεια του έργου αναδεικνύει έτσι και την πρακτική σημασία της αμυντικής συνεργασίας των δύο χωρών.

Ο παράγοντας Ισραήλ και η τουρκική αντίδραση

Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται η στρατηγική συνεργασία με το Ισραήλ. Οι κοινές στρατιωτικές ασκήσεις, η ανταλλαγή αμυντικής τεχνογνωσίας και η συνεργασία σε συστήματα επιτήρησης και μη επανδρωμένα μέσα, ενισχύουν τις δυνατότητες παρακολούθησης της Ανατολικής Μεσογείου και προστασίας κρίσιμων υποδομών.

Η ισραηλινή τεχνογνωσία μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμη σε αυτόν τον τομέα, χωρίς, ωστόσο, να σημαίνει ότι το Τελ Αβίβ έχει αναλάβει συγκεκριμένη στρατιωτική υποχρέωση για την προστασία του GSI. Η συμμετοχή του προσδίδει μεγαλύτερο στρατηγικό βάθος στην περιφερειακή συνεργασία, όχι εγγύηση στρατιωτικής επέμβασης.

Από την πλευρά της, η Τουρκία επιχειρεί να αμφισβητήσει στην πράξη τη δυνατότητα προώθησης των εργασιών χωρίς τη δική της συναίνεση. Οι αντι-NAVTEX και οι δηλώσεις περί ανάγκης συντονισμού των ερευνών με τις τουρκικές αρχές αποτελούν μέσα πίεσης, ενώ η παρουσία πολεμικών πλοίων μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός αποτροπής ή παρεμπόδισης. Η Άγκυρα αντιπαρατίθεται, επομένως, τόσο με τη χάραξη ενός ενεργειακού διαδρόμου, όσο και με την ενίσχυση ενός πλέγματος συνεργασίας μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ και ευρωπαϊκών παραγόντων.

Το ζητούμενο για την Αθήνα και τη Λευκωσία δεν είναι κατ’ ανάγκην η στρατιωτική αντιπαράθεση, αλλά η αποτροπή της παρεμπόδισης του έργου και η διασφάλιση ότι οι έρευνες και η κατασκευή θα προχωρήσουν χωρίς να δημιουργηθεί προηγούμενο τουρκικού ελέγχου, ή ανάγκης εξασφάλισης της συναίνεσης της Άγκυρας – η κυβέρνηση εμμένει ότι η γαλλική ρηματική διακοίνωση αποτελεί μία τυπική ενημέρωση της Τουρκίας, με την αντιπολίτευση να θέτει πολλά ερωτηματικά και ζητά να δοθεί στην δημοσιότητα.

Σίγουρα, ο GSI μετατρέπεται σε μία δοκιμασία τόσο για την ενεργειακή διασύνδεση της Ανατολικής Μεσογείου, όσο και για την ισορροπία ισχύος στην περιοχή. Η έκβασή του θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο Ελλάδα και Κύπρος θα καταφέρουν να συνδυάσουν τη διπλωματία, την ευρωπαϊκή στήριξη και την αξιόπιστη αποτρεπτική παρουσία, αποφεύγοντας παράλληλα μια ανεξέλεγκτη κλιμάκωση με την Τουρκία.

Το Πακιστάν ενδεχομένως να είδε στον διάλογο των τεσσάρων χωρών μια ευκαιρία για την καλλιέργεια συνεννόησης με το Ιράν, με στόχο να πείσει την Τεχεράνη να σταματήσει να υποστηρίζει Πακιστανούς αντάρτες από το Μπαλουχιστάν (Pakistani Baloch), οι οποίοι χρησιμοποιούν το ιρανικό έδαφος ως ορμητήριο. Αντίστοιχα, το Ιράν μπορεί να επιδιώκει την ίδια ευκαιρία για να καταστείλει την εξέγερση στην ιρανική επαρχία Σιστάν και Μπαλουχιστάν (Sistan-Balochistani), στερώντας από τους εξεγερθέντες την υποτιθέμενη υποστήριξη από το Πακιστάν.

Ιρανοί αξιωματούχοι, συμπεριλαμβανομένου του υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί (Abbas Araghchi), έχουν αναγνωρίσει δημόσια ότι, η Τουρκία διαδραμάτισε έναν αποτελεσματικό ρόλο στο παρασκήνιο, επικοινωνώντας με δυτικούς και περιφερειακούς δρώντες. Στόχος ήταν να αποτραπεί αυτό που η Τεχεράνη περιέγραψε ως εξέγερση Ιρανών Κούρδων – με την υποστήριξη των ΗΠΑ και του Ισραήλ –
με βάση το ιρακινό Κουρδιστάν. Η Άγκυρα πιθανότατα θεώρησε τον περιορισμό των αποσχιστικών ομάδων Ιρανών Κούρδων ως κρίσιμο βήμα για την αποτροπή περιφερειακού χάους, καθώς και για την αποφυγή της επέκτασης της δράσης του PKK εντός της ίδιας της Τουρκίας.

Αυτή η τουρκική κίνηση – τα στρατηγικά οφέλη της οποίας για τις διμερείς σχέσεις είναι αναμφίβολα επιθυμητά – ενισχύει περαιτέρω την τουρκο-ιρανική συνεννόηση μέσω τέτοιου είδους διαλόγων. Ομοίως, πέρα ​​από την προσπάθεια μείωσης του παραδοσιακού διακρατικού ανταγωνισμού τους, η βελτίωση της συνεννόησης μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Ιράν – η οποία ενδέχεται να προκύψει, ή να ενισχυθεί μέσω αυτού του διαλόγου και της συνέχειάς του – θα μπορούσε να συμβάλει στην αποκλιμάκωση των σεκταριστικών εντάσεων και στον περιορισμό των εξωτερικών υποκινήσεων για αναταραχές στη σιιτική μειονότητα της Σαουδικής Αραβίας.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η εκτέλεση του εξέχοντος Σιίτη κληρικού, Σεΐχη Νιμρ αλ-Νιμρ (Sheikh Nimr al-Nimr) από τη Σαουδική Αραβία στις 2 Ιανουαρίου 2016, επηρέασε σοβαρά τις σχέσεις Σαουδικής Αραβίας-Ιράν, δεδομένων των πολυάριθμων κατηγοριών – μεταξύ των οποίων για τρομοκρατία και προδοσία – που είχαν διατυπωθεί εναντίον του ίδιου και των συνεργατών του.

Συνέχιση των πληγμάτων από τους Χούθι

Όμως, παρά τον διάλογο των τεσσάρων, οι (φιλοϊρανοί) Χούθι συνέχισαν τη δράση τους. Στις 29 Οκτωβρίου 2026 (τρεις ημέρες μετά τις τετραμερείς συνομιλίες μεταξύ Ιράν, Σαουδικής Αραβίας, Τουρκίας και Πακιστάν), οι Χούθι εξαπέλυσαν ένα κύμα επιθέσεων, με στόχο σημαντικά οικονομικά και στρατηγικά συμφέροντα της Σαουδικής Αραβίας.

Στις 5 και 6 Νοεμβρίου 2026, ο υπό τη Σαουδική Αραβία συνασπισμός ανέφερε την αναχαίτιση ενός βαλλιστικού πυραύλου με στόχο την περιοχή της Μεδίνας, δύο βαλλιστικών πυραύλων με στόχο τη Νατζράν, καθώς και μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones) πάνω από την περιοχή της Μέκκας και την Ανατολική Επαρχία – ισχυρισμοί τους οποίους οι Χούθι διέψευσαν. Μάλιστα, στα τέλη Οκτωβρίου 2026, πραγματοποίησαν χερσαίες επιδρομές μικρής κλίμακας πέρα ​​από τα σύνορα, εναντίον σαουδαραβικών φυλακίων.

Κατά τη διάρκεια των συνομιλιών της 26ης Οκτωβρίου στην Τεχεράνη, Ιρανοί αξιωματούχοι φέρεται να δήλωσαν στις αντιπροσωπείες που επισκέπτονταν τη χώρα ότι η Τεχεράνη δεν διαθέτει την απόλυτη επιρροή που απαιτείται για να αναγκάσει τους Χούθι να σταματήσουν τις επιθέσεις.

Tι θέλουν οι μαχητές

Γιατί, λοιπόν, επανεμφανίστηκε η δράση των Χούθι, παρά το γεγονός ότι το Ιράν φιλοξένησε τον – απροσδόκητο, αλλά και πολυπόθητο– τετραμερή διάλογο; Οι απαντήσεις μπορεί να είναι πολλές. Η συνέχιση των πληγμάτων των Χούθι κατά της Σαουδικής Αραβίας, παρά τον τετραμερή διάλογο στην Τεχεράνη, ενδέχεται να πηγάζει από τη δυναμική των τοπικών συγκρούσεων, τα ιδιαίτερα πολιτικά αιτήματα των Χούθι, καθώς και από τα σαφώς περιορισμένα περιθώρια ελέγχου που ασκεί το Ιράν στους πληρεξουσίους του.

Οι Χούθι διαθέτουν υψηλό βαθμό επιχειρησιακής αυτονομίας. Αν και αποτελούν μέρος του λεγόμενου “Άξονα της Αντίστασης” του Ιράν, δρουν βάσει ενός δικού τους, ανεξάρτητου χρονοδιαγράμματος και μιας τοπικής ατζέντας, αντί να λειτουργούν απλώς ως ένα εργαλείο που η Τεχεράνη μπορεί να απενεργοποιήσει κατά βούληση. Επιπλέον, είναι πιθανό οι Χούθι να χρησιμοποιούν σκόπιμα τη στρατιωτική κλιμάκωση, προκειμένου να εξασφαλίσουν συγκεκριμένες πολιτικές παραχωρήσεις.

Οι πρωταρχικοί τους στόχοι ενδέχεται να είναι, είτε να αναγκάσουν το Ριάντ να εγκαταλείψει πλήρως τον έλεγχό του στον εναέριο χώρο και τα λιμάνια της Υεμένης, είτε να παρακάμψουν τη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Υεμένης, συνάπτοντας απευθείας συμφωνία μαζί τους. Ίσως επίσης επιδιώκουν να εξαναγκάσουν τις περιφερειακές δυνάμεις να αναγνωρίσουν μόνιμα την κυβέρνηση των Χούθι στη Σαναά ως τη νόμιμη αρχή που κυβερνά την Υεμένη.

Ο ρόλος του Ιράν 

Υπάρχουν, άραγε, και άλλοι παράγοντες, πέρα ​​από τις επικρατούσες αντιλήψεις; Μήπως το Ιράν επιθυμεί να πιστέψουν η διεθνής κοινότητα και οι εμπλεκόμενοι δρώντες ότι δεν ασκεί πλήρη έλεγχο επί των Χούθι, χρησιμοποιώντας τους ως το απόλυτο “ατού” για να διατηρήσει τον απόλυτο έλεγχο στην οικονομική αρτηρία της Ερυθράς Θάλασσας;

Ή μήπως υφίστανται παρεμβάσεις από κάποιο τρίτο μέρος εντός των τάξεων των Χούθι, με σκοπό να υπονομεύσουν την εμφανή προσέγγιση μεταξύ Σαουδικής Αραβίας, Ιράν, Πακιστάν και Τουρκίας –  εξυπηρετώντας έτσι συγκεκριμένα στρατηγικά συμφέροντα; Τέτοιες ενέργειες των Χούθι, υποκινούμενες ενδεχομένως από τρίτους, ίσως αποσκοπούν στην πρόωρη ενεργοποίηση του “Συμφώνου της Μέκκας”, προκαλώντας πολιτικές ρήξεις μεταξύ Άγκυρας και Ριάντ, προτού επιτευχθεί πλήρης σύγκλιση.

Επιπλέον, τέτοιου είδους υποκινήσεις από τρίτους θα μπορούσαν να ωθήσουν το Πακιστάν, αχρείαστα, σε επιθετικές πολεμικές επιχειρήσεις στην Υεμένη – θέτοντας σε κίνδυνο τις ευαίσθητες και ζωτικής σημασίας σχέσεις του με το Ιράν κατά μήκος των κοινών συνόρων τους. Όλα αυτά ενδέχεται να οδηγήσουν στην κατάρρευση των πρόσφατων προσπαθειών προσέγγισης μεταξύ των τεσσάρων χωρών, που ξεκίνησαν στις 26 Οκτωβρίου στην Τεχεράνη…