Διεθνής ακαδημαϊκή και επαγγελματική πορεία

Ο Καθηγητής Δουκίδης έχει διδακτορικό στην Τεχνητή Νοημοσύνη και την Προσομοίωση από το London School of Economics (LSE), όπου δίδαξε ως λέκτορας την περίοδο 1984-1990. Δίδαξε, επίσης, στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΟΠΑ) για διάστημα 36 ετών, ενώ έχει διατελέσει επισκέπτης καθηγητής στα πανεπιστήμια INSEAD και Brunel. Έχει ουσιαστική διεθνή ακαδημαϊκή προσφορά στους κλάδους της τεχνητής νοημοσύνης, του ηλεκτρονικού επιχειρείν, του ψηφιακού μετασχηματισμού, της καινοτομίας και της επιχειρηματικότητας.

Παράλληλα, ίδρυσε και διηύθυνε έως το 2021 το Εργαστήριο Ηλεκτρονικού Εμπορίου και Ηλεκτρονικού Επιχειρείν (ELTRUN) του ΟΠΑ, με διεθνή παρουσία στον τομέα του ηλεκτρονικού επιχειρείν. Κατά τη διάρκεια της θητείας του, διαχειρίστηκε περισσότερα από 60 διεθνή και εθνικά έργα έρευνας και ανάπτυξης. Ταυτόχρονα, διαθέτει πολυετή εμπειρία ως σύμβουλος και μέλος διοικητικών συμβουλίων σε περισσότερους από 50 ελληνικούς και διεθνείς οργανισμούς. Σήμερα, είναι Αντιπρόεδρος του Εθνικού Συμβουλίου Έρευνας, Τεχνολογίας και Καινοτομίας (ΕΣΕΤΕΚ) και ανεξάρτητο μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Euronext Athens.

Η Καθηγήτρια Αγγελική Κοκκινάκη, Κοσμητόρισσα της Σχολής Διοίκησης Επιχειρήσεων του Πανεπιστημίου Λευκωσίας, δήλωσε: «Καλωσορίζουμε με ιδιαίτερη χαρά τον Καθηγητή Δουκίδη στη Σχολή Διοίκησης Επιχειρήσεων του Πανεπιστημίου Λευκωσίας. Ο Καθηγητής Δουκίδης θα συμβάλει ουσιαστικά στην ανάπτυξη της Σχολής, αξιοποιώντας την ακαδημαϊκή του πορεία, τη διεθνώς αναγνωρισμένη ερευνητική του δραστηριότητα και την εμπειρία του στη σύνδεση της τεχνολογίας με τις ανάγκες των οργανισμών. Η συμβολή του θα ενισχύσει την ερευνητική αριστεία της Σχολής, τη διασύνδεσή της με τον επιχειρηματικό κόσμο και την ικανότητά της να προετοιμάζει τους ηγέτες του μέλλοντος».

Ο Καθηγητής Γεώργιος Δουκίδης δήλωσε: «Χαίρομαι ιδιαίτερα που εντάσσομαι στη Σχολή Διοίκησης Επιχειρήσεων του Πανεπιστημίου Λευκωσίας στο UNIC Athens και ανυπομονώ να συμβάλω στην προσπάθειά της να ενισχύσει τον ψηφιακό μετασχηματισμό των επιχειρήσεων, με έμφαση στην αποτελεσματική αξιοποίηση καινοτόμων τεχνολογιών, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, στην Ελλάδα και διεθνώς».

Ο Δρ. Αλέξανδρος Αντωναράς, Διευθυντής του UNIC Athens, δήλωσε: «Η παρουσία του Καθηγητή Δουκίδη στο UNIC Athens ενισχύει την ακαδημαϊκή μας κοινότητα και τη σύνδεση της εκπαίδευσης με τις σύγχρονες εξελίξεις στο ηλεκτρονικό επιχειρείν και τον ψηφιακό μετασχηματισμό. Η εμπειρία του μπορεί να προσφέρει στους φοιτητές πολύτιμες ευκαιρίες να έρθουν σε επαφή με την έρευνα και τις εφαρμογές της στην πράξη, ενώ παράλληλα συμβάλλει στην περαιτέρω ανάπτυξη του campus στην Αθήνα».

Η Σχολή Διοίκησης Επιχειρήσεων του Πανεπιστημίου Λευκωσίας κατέχει τη Διεθνώς Αναγνωρισμένη Διαπίστευση AACSB, η οποία έχει απονεμηθεί σε μόλις 6% των Σχολών Διοίκησης παγκοσμίως που πληρούν τα υψηλότερα πρότυπα στον στρατηγικό σχεδιασμό, την ακαδημαϊκή επίδοση και τον κοινωνικό αντίκτυπο.

^{Σχετικά με το UNIC Athens}

^{Το UNIC Athens προσφέρει προγράμματα σπουδών στους τομείς της Ιατρικής, της Νομικής, της Φαρμακευτικής, της Ψυχολογίας, της Διοίκησης Επιχειρήσεων, της Λογιστικής, της Διοίκησης Μάρκετινγκ, της Πληροφορικής και της Επιστήμης Δεδομένων. Λειτουργεί από το φθινόπωρο του 2025 σε ένα ειδικά σχεδιασμένο κτίριο 12.500 τ.μ., το οποίο διαθέτει πιστοποίηση LEED Gold και σύγχρονες υποδομές για τη διδασκαλία και την έρευνα με ιδιαίτερη έμφαση στον τομέα των επιστημών ζωής και υγείας, καθώς και στην ανάπτυξη κλινικών δεξιοτήτων. Το UNIC Athens είναι το μοναδικό πανεπιστήμιο που θα λειτουργήσει εντός του The Ellinikon, του μεγαλύτερου έργου αστικής ανάπλασης στην Ευρώπη. Η πανεπιστημιούπολη θα επεκταθεί σε επιπρόσθετα 150.000 τ.μ. κτιριακών υποδομών για διδακτικούς και ερευνητικούς σκοπούς, καθώς και για φοιτητικές εστίες. Οι υποδομές αυτές θα ενσωματώνουν τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης, ρομποτικής και ευεξίας. Η πρώτη φάση ανάπτυξης της πανεπιστημιούπολης εντός του The Ellinikon αναμένεται να ολοκληρωθεί το 2028.}

^{Ιστότοπος: https://www.unic.ac.cy/el/athens/}

Παράλληλα, εντός των επόμενων ημερών αναμένεται να υπογραφεί η σύμβαση ανάθεσης του καλωδιακού τμήματος της ηλεκτρικής διασύνδεσης Κορίνθου-Κω, ενώ προχωρά και η δεύτερη φάση αξιολόγησης των Σταθμών Μετατροπής για το ίδιο έργο, στο πλαίσιο του σχετικού διαγωνισμού.

Ταχύτατα ωριμάζει και το έργο της δεύτερης διασύνδεσης Ελλάδας-Ιταλίας από τον ΑΔΜΗΕ και τον Ιταλό Διαχειριστή, Terna, καθώς στις επόμενες εβδομάδες θα κατατεθεί η  μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων, ώστε το καλοκαίρι του 2027 να ξεκινήσουν οι διαγωνιστικές διαδικασίες για την ανάθεση των υποβρυχίων καλωδίων και των Σταθμών Μετατροπής και στις δύο πλευρές.

Ο Αντιπρόεδρος του ΑΔΜΗΕ αναφέρθηκε και στις αλλαγές που υπαγορεύονται από την μεγάλη διείσδυση των ΑΠΕ και αφορούν στη ριζική ανανέωση του εξοπλισμού και στην αύξηση της χωρητικότητας των υφιστάμενων υποδομών. Στόχος είναι, σύμφωνα με τον κ. Μάργαρη, η αλλαγή των προδιαγραφών στις υφιστάμενες γραμμές  μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, ώστε να αυξηθεί η μεταφορική τους ικανότητα, περιορίζοντας την ανάγκη για την κατασκευή νέων υποδομών που απαιτούν χρόνο για τον σχεδιασμό και την αδειοδότησή τους.

Αναφερόμενος στην εισαγωγή των τεχνολογιών αποθήκευσης και στην ανάπτυξη των data centers, ο κ. Μάργαρης σχολίασε πως «έχουν δημιουργήσει μια κοσμογονία στον κλάδο», εξηγώντας πως η ταχύτητα υλοποίησής τους θα αποτελέσουν σημαντικές παραμέτρους για την επάρκεια του ηλεκτρικού συστήματος, τα δίκτυα και τις τιμές ηλεκτρισμού. «Είμαστε ευτυχείς καθώς το νομοσχέδιο που έχει καταθέσει το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας προς ψήφιση, έχει λάβει υπόψη του αυτές τις προκλήσεις και θέτει κανόνες για μια ορθολογική ανάπτυξη των δύο κλάδων», τόνισε.

Με τη συμμετοχή διεθνούς ακροατηρίου από τον ακαδημαϊκό και νομικό χώρο, την αρχαιολογία, εθνικές επιτροπές και ένοπλες δυνάμεις, οι εργασίες αναπτύχθηκαν γύρω από τρεις άξονες: το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον της προστασίας των πολιτιστικών αγαθών. Η συζήτηση ξεκίνησε από τις ιστορικές συνθήκες που οδήγησαν στη δημιουργία του διεθνούς θεσμικού πλαισίου, με ιδιαίτερη αναφορά στη συστηματική λεηλασία έργων τέχνης από τη ναζιστική Γερμανία κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, και εστίασε στη συνέχεια στο χάσμα μεταξύ κανόνων και εφαρμογής τους στην πράξη, με αναφορές στις συγκρούσεις στην Ουκρανία, την Παλαιστίνη και το Ιράν.

Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στις προκλήσεις που αναμένεται να απασχολήσουν εντονότερα τη διεθνή κοινότητα τα επόμενα χρόνια, όπως η κλιματική αλλαγή, η διάδοση ψευδών ειδήσεων και η κακόβουλη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, αλλά και στην προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς σε πεδία όπου η κρατική κυριαρχία είναι περιορισμένη ή αμφισβητούμενη, όπως το Διάστημα, ο βυθός της θάλασσας και η Ανταρκτική. Στο πλαίσιο του συνεδρίου παρουσιάστηκε επίσης η νέα έκθεση της Blue Shield International για το έμβλημα της Σύμβασης της Χάγης του 1954.

Τις εργασίες άνοιξαν με χαιρετισμούς η Καθηγήτρια Ειρήνη Σταματούδη, Διευθύντρια της Νομικής Σχολής του UNIC Athens, η Δρ Ελένη Κόρκα, Πρόεδρος της Ελληνικής Εθνικής Επιτροπής της Μπλε Ασπίδας, ο Αντώνης Αυγερινός, Πρόεδρος του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού, η Cordula Droege εκ μέρους της Διεθνούς Επιτροπής του Ερυθρού Σταυρού, η Krista Pikkat εκ μέρους της UNESCO και ο Καθηγητής Peter Stone, Πρόεδρος της Διεθνούς Μπλε Ασπίδας.

Το συνέδριο αποτέλεσε μέρος ενός τετραήμερου προγράμματος επετειακών εκδηλώσεων στην Αθήνα από τις 23 έως τις 26 Οκτωβρίου, στις οποίες το UNIC Athens συμμετείχε ως συνδιοργανωτής. Στο Μουσείο Ακρόπολης πραγματοποιήθηκε η Γενική Συνέλευση της Blue Shield International, την οποία άνοιξε με χαιρετισμό η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη και κατά την οποία εξελέγη νέο Διοικητικό Συμβούλιο με Πρόεδρο τον Alberto Garlandini. Οι δράσεις ολοκληρώθηκαν στο Πολεμικό Μουσείο Αθηνών με εκπαιδευτική ημερίδα για τη συνεργασία στρατιωτικών και πολιτικών φορέων, την οποία άνοιξε ο Υφυπουργός Εθνικής Άμυνας, Αθανάσιος Δαβάκης.

Η συμμετοχή της Νομικής Σχολής του UNIC Athens στις επετειακές δράσεις εντάσσεται στην ευρύτερη δραστηριοποίησή της στην έρευνα και τη διεθνή συνεργασία στον τομέα του δικαίου της πολιτιστικής κληρονομιάς και στη συνεργασία που ξεκίνησε το 2026 με την υπογραφή Μνημονίου με την Ελληνική Επιτροπή της Μπλε Ασπίδας.

^{Σχετικά με το UNIC Athens}

^{Το UNIC Athens προσφέρει προγράμματα σπουδών στους τομείς της Ιατρικής, της Νομικής, της Φαρμακευτικής, της Ψυχολογίας, της Διοίκησης Επιχειρήσεων, της Λογιστικής, της Διοίκησης Μάρκετινγκ, της Πληροφορικής και της Επιστήμης Δεδομένων. Λειτουργεί από το φθινόπωρο του 2025 σε ένα ειδικά σχεδιασμένο κτίριο 12.500 τ.μ., το οποίο διαθέτει πιστοποίηση LEED Gold και σύγχρονες υποδομές για τη διδασκαλία και την έρευνα με ιδιαίτερη έμφαση στον τομέα των επιστημών ζωής και υγείας, καθώς και στην ανάπτυξη κλινικών δεξιοτήτων. Το UNIC Athens είναι το μοναδικό πανεπιστήμιο που θα λειτουργήσει εντός του The Ellinikon, του μεγαλύτερου έργου αστικής ανάπλασης στην Ευρώπη. Η πανεπιστημιούπολη θα επεκταθεί σε επιπρόσθετα 150.000 τ.μ. κτιριακών υποδομών για διδακτικούς και ερευνητικούς σκοπούς, καθώς και για φοιτητικές εστίες. Οι υποδομές αυτές θα ενσωματώνουν τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης, ρομποτικής και ευεξίας. Η πρώτη φάση ανάπτυξης της πανεπιστημιούπολης εντός του The Ellinikon αναμένεται να ολοκληρωθεί το 2028.}

^{Ιστότοπος: https://www.unic.ac.cy/el/athens/}

Το Next Skills Academy έρχεται να δώσει πρακτικές απαντήσεις. Το Πρόγραμμα προσφέρει δωρεάν εκπαίδευση σε ανθρώπους που θέλουν να κάνουν το επόμενο βήμα: νέους επαγγελματίες που επιδιώκουν να ενισχύσουν το βιογραφικό τους, ανθρώπους που σκέφτονται να ξεκινήσουν μια επιχείρηση, αλλά και επαγγελματίες και μικρούς επιχειρηματίες που θέλουν να αναπτύξουν και να εκσυγχρονίσουν τη δραστηριότητά τους.

Με έμφαση στις ψηφιακές και πράσινες δεξιότητες, το πρόγραμμα μετατρέπει τη γνώση σε εργαλεία που μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην πράξη. Η θεματολογία του εκτείνεται από την Τεχνητή Νοημοσύνη και το ψηφιακό μάρκετινγκ για μικρές επιχειρήσεις έως τον επιχειρηματικό σχεδιασμό και την περιβαλλοντική διαχείριση.

Το Next Skills Academy αναπτύσσεται σε τρεις συμπληρωματικούς πυλώνες:

Δωρεάν online εκπαιδεύσεις για όλους. Συμμετέχοντες από κάθε περιοχή της Ελλάδας θα παρακολουθήσουν το online εκπαιδευτικό πρόγραμμα με έμπειρους επαγγελματίες και ανθρώπους της αγοράς, ανεξάρτητα από το στάδιο στο οποίο βρίσκονται στην επαγγελματική ή επιχειρηματική τους πορεία. Πραγματικά παραδείγματα, χρήσιμα εργαλεία και δυνατότητα συζήτησης με επιχειρηματίες που έχουν εφαρμόσει αυτές τις γνώσεις στην πράξη, δίνουν χώρο για ερωτήσεις και ουσιαστική ανταλλαγή εμπειριών.

Εκπαιδευτική Πλατφόρμα: Βιντεοσκοπημένες εκπαιδεύσεις, podcasts, άρθρα και πρακτικά εργαλεία συγκεντρώνονται σε έναν ψηφιακό χώρο ελεύθερης πρόσβασης. Έτσι, κάθε ενδιαφερόμενος μπορεί να επιστρέφει στο υλικό όταν το χρειάζεται και να αξιοποιεί τις γνώσεις στον δικό του χρόνο και στη δική του δουλειά.

Δια ζώσης εκπαιδεύσεις τις τοπικές κοινωνίες: Το πρόγραμμα θα ταξιδέψει σε επιλεγμένες περιοχές της χώρας, δημιουργώντας ευκαιρίες μάθησης, γνωριμίας και συνεργασίας με ανθρώπους και φορείς της τοπικής αγοράς. Πρώτη στάση θα είναι η Πάτρα, με μια σειρά εκπαιδευτικών δράσεων σε συνεργασία με τοπικούς φορείς, το Πανεπιστήμιο Πατρών και επιχειρήσεις της περιοχής. Περισσότερες πληροφορίες για τις δράσεις θα ανακοινωθούν προσεχώς.

Οι εγγραφές για το δωρεάν online πρόγραμμα έχουν ήδη ξεκινήσει: www.nextskills.gr/dilose-symmetochi

^{Λίγα λόγια για τον ΑΔΜΗΕ}

^{Ο Ανεξάρτητος Διαχειριστής Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΔΜΗΕ) είναι υπεύθυνος για τη λειτουργία, τον έλεγχο, τη συντήρηση και την ανάπτυξη του Ελληνικού Συστήματος Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας. Σκοπός του είναι η διασφάλιση της αξιόπιστης και αδιάλειπτης μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας από τις μονάδες παραγωγής προς τα δίκτυα διανομής. Μέσω στρατηγικών έργων και διεθνών συνεργασιών, ο ΑΔΜΗΕ επιδιώκει να βελτιώσει την αποδοτικότητα του δικτύου και να υποστηρίξει την οικονομική ανάπτυξη και τον εκσυγχρονισμό της ελληνικής ενεργειακής αγοράς.}

^{Ο Διαχειριστής ενσωματώνει την εταιρική κοινωνική ευθύνη στον στρατηγικό σχεδιασμό και τη λειτουργία του, υλοποιώντας δράσεις με ουσιαστικό κοινωνικό και περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Μέσα από πρωτοβουλίες που ανταποκρίνονται στις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών, επιδιώκει να ενισχύσει την κοινωνική συνοχή και να συμβάλει στην προστασία του περιβάλλοντος. Για τον ΑΔΜΗΕ η κοινωνική υπευθυνότητα αποτελεί βασικό άξονα της εταιρικής του ταυτότητας, διαμορφώνοντας μια κουλτούρα βιώσιμης ανάπτυξης και ενεργού συμβολής στην ευημερία της κοινωνίας.}

^{Λίγα λόγια για τη Wise Greece}

^{Η Wise Greece είναι ένας βραβευμένος μη κερδοσκοπικός οργανισμός, που ιδρύθηκε το 2013 με στόχο την ενίσχυση της μικρής επιχειρηματικότητας και τη δημιουργία θετικού κοινωνικού αντίκτυπου. Υποστηρίζει μικρούς παραγωγούς και επιχειρήσεις από όλη την Ελλάδα, βοηθώντας τους να αναπτύξουν τη δραστηριότητά τους, ενώ παράλληλα υλοποιεί εκπαιδευτικά προγράμματα, δράσεις mentoring και πρωτοβουλίες ανάπτυξης επαγγελματικών, ψηφιακών και επιχειρηματικών δεξιοτήτων. Μέσα από συνεργασίες με επιχειρήσεις και φορείς, δημιουργεί ευκαιρίες για νέους επαγγελματίες, επιχειρηματίες και τοπικές κοινωνίες. Για το έργο της έχει διακριθεί διεθνώς από τα Ηνωμένα Έθνη και την Παγκόσμια Τράπεζα.}

Ο σπουδαίος κοινωνιολόγος Πιερ Μπουρντιέ, καθηγητής στο Κολέγιο της Γαλλίας, είχε περιγράψει με χαρακτηριστική οξύτητα αυτή τη διαδικασία. Είχε πει ότι οι γραφειοκράτες της Αριστεράς κατάφεραν να τοποθετήσουν μια Αριστερά μέσα στη Δεξιά, αποκαθιστώντας έτσι τις πολιτικές ισορροπίες. Μια διατύπωση που παραμένει εξαιρετικά επίκαιρη. Γιατί η μεγαλύτερη επιτυχία του συστήματος δεν ήταν απλώς ότι νίκησε τις εξεγέρσεις, αλλά ήταν ότι κατάφερε να ενσωματώσει ένα σημαντικό μέρος εκείνων που υποτίθεται ότι ήθελαν να το ανατρέψουν.

Η επανάσταση έγινε επαγγελματική σταδιοδρομία, η αμφισβήτηση κυβερνητική φιλοδοξία και η κοινωνική χειραφέτηση αντικαταστάθηκε από την τέχνη της διαχείρισης. Οι παλιοί επαναστάτες ανακάλυψαν τη γοητεία των υπουργικών γραφείων, οι κομματικές γραφειοκρατίες την αξία της κυβερνησιμότητας και οι πολιτικοί διαχειριστές ανακάλυψαν ότι μπορείς να μιλάς για την κοινωνική αλλαγή χωρίς να αλλάζεις απολύτως τίποτα.

Η επανάσταση εξημερώθηκε

Έτσι γεννήθηκε η μεγάλη πολιτική αντίφαση της σύγχρονης Αριστεράς, να εμφανίζεται ως εκπρόσωπος των κοινωνικά αδικημένων, ενώ ταυτόχρονα αποδέχεται τις βασικές δομές που παράγουν την αδικία. Να μιλά για τους εργαζόμενους χωρίς να εμπιστεύεται την αυτοτελή πολιτική τους δράση. Να επικαλείται τους κοινωνικούς αγώνες, αλλά να φοβάται την ανεξέλεγκτη δυναμική τους. Να ζητά την ψήφο των ανθρώπων που υποφέρουν, προκειμένου να διαχειριστεί με μεγαλύτερη κοινωνική ευαισθησία τους όρους της δυστυχίας τους.

Μόνο που η κοινωνία δεν είναι ιδιοκτησία των κομμάτων. Οι εργαζόμενοι, οι νέοι, οι επισφαλώς απασχολούμενοι, οι αποκλεισμένοι δεν αποτελούν εκλογική πελατεία κανενός. Δεν χρειάζονται πολιτικούς εργολάβους που θα διαπραγματεύονται την αγανάκτησή τους στους διαδρόμους της εξουσίας, επίσης δεν χρειάζονται κομματικούς κηδεμόνες που θα τους εξηγούν κάθε φορά γιατί οι διεκδικήσεις τους πρέπει να περιοριστούν στα όρια του πολιτικά εφικτού. Χρειάζονται τη δυνατότητα να γίνουν οι ίδιοι υποκείμενα της Ιστορίας τους.

Αυτή είναι η κοινωνική βάση που εξακολουθεί να εξεγείρεται, να διεκδικεί και να ονειρεύεται ένα διαφορετικό μέλλον, παρά τις συστηματικές προσπάθειες να της δολοφονήσουν το όνειρο και να πυροβολήσουν την ελπίδα. Και εδώ ακριβώς διαψεύδονται όλοι εκείνοι που, από τη δεκαετία του 1960 και μετά, προεξοφλούσαν το τέλος των ιδεολογιών, των συλλογικών οραμάτων και των μαζικών κινητοποιήσεων.

Η ιστορία δεν τελείωσε ακόμη

Ο άνθρωπος δεν μετατράπηκε στον ιδανικό καταναλωτή που είχαν σχεδιάσει οι θεωρητικοί της μεταπολιτικής. Δεν παραιτήθηκε από την Ιστορία για να περιοριστεί στην ιδιωτική του επιβίωση. Μπορεί να απογοητεύτηκε από τα κόμματα, να απομακρύνθηκε από τις παραδοσιακές οργανώσεις, να έχασε την εμπιστοσύνη του στους πολιτικούς εκπροσώπους του, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι εγκατέλειψε την ανάγκη για συλλογική αλλαγή.

Ο κόσμος αντιστέκεται. Δεν υπακούει πλέον τόσο εύκολα στους γελωτοποιούς του βασιλέως, στους επαγγελματίες της πολιτικής που ανακυκλώνουν τις ίδιες υποσχέσεις, αλλάζοντας απλώς το επικοινωνιακό περιτύλιγμα. Η ακρίβεια, η εργασιακή επισφάλεια, η κοινωνική ανισότητα και η διάλυση των δημόσιων αγαθών δεν αντιμετωπίζονται με δελτία Τύπου και τηλεοπτικές εμφανίσεις, καθώς και η αγανάκτηση δεν εξαφανίζεται επειδή οι κομματικοί μηχανισμοί αδυνατούν να της δώσουν πολιτική έκφραση.

Ο Γαλλικός Μάης του 1968 έχει ασφαλώς παλιώσει. Ενσωματώθηκε, μουσειοποιήθηκε και σε μεγάλο βαθμό μετατράπηκε σε καταναλωτικό προϊόν. Τα συνθήματά του τυπώθηκαν σε μπλουζάκια, η εξέγερσή του έγινε αισθητική μόδα και ορισμένοι από τους πρωταγωνιστές του βρήκαν τη θέση τους στο σύστημα που κάποτε αμφισβητούσαν. Η επανάσταση έγινε vintage. Μπορείς πλέον να αγοράσεις την εξέγερση σε προνομιακή τιμή, αρκεί να μην επιχειρήσεις να την πραγματοποιήσεις.

Το 2026, όμως, μπορεί να εγκαινιάζει μια διαφορετική περίοδο κοινωνικής κινητικότητας. Όχι μια νοσταλγική αναπαράσταση του 1968, αλλά την ανάγκη για μια νέα πολιτική και κοινωνική χειραφέτηση. Μια διαδικασία που δεν θα αναζητά τη νομιμοποίησή της στις παλιές κομματικές γραφειοκρατίες, ούτε θα περιορίζεται στην εναλλαγή διαχειριστών της εξουσίας. Μια δυναμική που θα στηρίζεται στην αυτοοργάνωση, στη συλλογική δράση, στην κοινωνική αλληλεγγύη και στην αμφισβήτηση των ίδιων των σχέσεων εξουσίας.

Το ζητούμενο δεν είναι απλώς μια καλύτερη διαχείριση του υπάρχοντος συστήματος. Είναι η υπέρβασή του και αυτή δεν μπορεί να προκύψει από εκείνους που έχουν οικοδομήσει την πολιτική τους καριέρα πάνω στη διαχείριση της ήττας, χρειάζεται μια νέα ριζοσπαστική πολιτική πρόταση, που θα αποκαταστήσει τη σχέση ανάμεσα στην κοινωνική διεκδίκηση και την πολιτική χειραφέτηση.

Ξεπερνώντας τον Μάη του 1968

Ίσως, λοιπόν, το φάντασμα που στοιχειώνει σήμερα την Ευρώπη να μην είναι απλώς εκείνο του κομμουνισμού, όπως έγραφε ο Μαρξ, ούτε η νοσταλγική ανάμνηση του Μάη του 1968, αλλά να είναι το φάντασμα μιας κοινωνίας που αρνείται να αποδεχθεί ότι το μέλλον της έχει ήδη αποφασιστεί ερήμην της.

Και το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν θα επιστρέψει ο Μάης του 1968, αλλά είναι αν θα μπορέσει η κοινωνία να ξεπεράσει εκείνους που τον ενσωμάτωσαν και να δημιουργήσει τη δική της πολιτική προοπτική.

Δεν χρειαζόμαστε καμιά αναστήλωση από το παρελθόν, χρειαζόμαστε μια νέα κοινωνική χειραφέτηση. Γιατί οι επαναστάσεις δεν πεθαίνουν όταν τις κηρύσσουν νεκρές οι πολιτικοί νεκροθάφτες τους. Πεθαίνουν μόνο όταν οι άνθρωποι πάψουν να ονειρεύονται έναν διαφορετικό κόσμο και ευτυχώς για την Ιστορία, αυτό δεν έχει ακόμη συμβεί.

Η εσπευσμένη και επικοινωνιακή απόσυρση αυτής της αδιανόητης για δημοκρατική κυβέρνηση διάταξης δεν λύνει εν όλω το θέμα αυτό, αφού υφίσταται σε ισχύ η αντίστοιχη διάταξη του άρθρου 27 παρ. 3 του Ν. 4738/2020 (όπως ισχύει μετά τον Ν. 5313/2026), σύμφωνα με την οποία καθίσταται εκτελεστός τίτλος η σύμβαση αναδιάρθρωσης του χρέους στον εξωδικαστικό μηχανισμό!

Πρόκειται για το απαύγασμα της πολιτικής αναλγησίας, αλλά και δολιότητας της κυβερνητικής εξουσίας στην προσπάθειά της να ευνοήσει προκλητικά την κερδοσκοπική αρπακτικότητα των Funds και των servicers, που λειτουργούν με πλήρη ασυδοσία απέναντι στα στοιχειώδη δικαιώματα των Ελλήνων πολιτών, που είναι η προστασία της πρώτης κατοικίας, παραβιάζοντας όχι μόνο τους οικονομικούς και ηθικούς κανόνες, αλλά και τις στοιχειώδεις συνταγματικές προβλέψεις. 

Αναμφισβήτητα, μια εκ των σοβαρών αρνητικών συνεπειών της δημοσιονομικής κρίσης του 2010 και της εισαγωγής της χώρας μας στον μνημονιακό “Λεβιάθαν”, ήταν το πρόβλημα των κόκκινων δανείων. Από την “άνοιξη” της πιστωτικής ευφορίας μετά την είσοδο της χώρας στο ευρώ, με πρωταγωνιστές το αρπακτικό – τοκογλυφικό τραπεζικό σύστημα και την έλλειψη επενδυτικής παιδείας του ελληνικού λαού, που οδήγησε σε μεγάλη υπερχρέωσή του, εισήλθαμε στον “βαρύ χειμώνα”, μετά την ουσιαστική πτώχευση της χώρας το 2010, αφού μειώθηκε βιαίως η αγοραστική δύναμη της πλειοψηφίας των Ελλήνων, με την εξτρεμιστική οικονομική πολιτική της υποτίμησης των πάντων, που επέβαλε η περιώνυμη τρόϊκα.

Αντίστοιχες καταστάσεις αντιμετώπισαν και άλλες χώρες, από τις ΗΠΑ έως την Ισλανδία και τον ευρωπαϊκό Νότο, εκείνη την περίοδο της μεγάλης καπιταλιστικής κρίσης των τοξικών ομολόγων του 2007. Καμία όμως από αυτές δεν επέτρεψε το πρόβλημα των κόκκινων δανείων να μετατραπεί σε οικονομική και κοινωνική “γάγγραινα”, που δεκαέξι χρόνια μετά την είσοδο στον μνημονιακό “ζουρλομανδύα” αποτελεί ένα εν εξελίξει εθνικό, οικονομικό και κοινωνικό έγκλημα.

ΗΠΑ-Ισλανδία και Κύπρος

Για να καταδειχθεί η διάσταση αυτού το φαινομένου, οι ΗΠΑ το 2008 με αστραπιαίες διαδικασίες κρατικοποίησαν μία από τις μεγαλύτερες παγκόσμιες τράπεζες, τη Citi Bank και, αφού την εκκαθάρισαν από τα τοξικά ομόλογα και δάνειά της, στη συνέχεια, ως σοβαρή καπιταλιστική χώρα, την παρέδωσαν στους ιδιώτες με αξίας της μετοχής της στο ένα δολάριο, με σημαντικό βραχυπρόθεσμο όφελος, όμως, για την οικονομία και το τραπεζικό τους σύστημα.

Από την άλλη, η Ισλανδία, η οποία πτώχευσε το 2010, εφάρμοσε την πιο ορθολογική, κοινωνική και δίκαιη λύση με σπουδαία αποτελέσματα, αυτήν του κουρέματος όλων των ληφθέντων έως τότε δανείων από τους πολίτες (κόκκινων και πράσινων), σε ποσοστό 30% ως 70%, με βάση την πτώση των τιμών των ακινήτων και της οικονομίας, σε συνδυασμό με την ατομική αγοραστική δύναμη των δανειοληπτών. Αυτό είχε ως συνέπεια την παροχή οξυγόνου στην κοινωνία, αλλά και στην οικονομία, η οποία κατάφερε να βγει από τη κρίση και την χρεοκοπία. 

Τέλος, η Κύπρος νομοθέτησε την λεγόμενη “ρήτρα προτεραιότητας” του δανειολήπτη έναντι των funds, στα οποία οι τράπεζες σκόπευαν να πωλήσουν τα δάνεια, παρέχοντας, έτσι, τη δυνατότητα σε κάθε δανειολήπτη, προσφέροντας αυτός ένα ευρώ παραπάνω από την τιμή με την οποία θα μεταβιβάζονταν στα funds, να αναλάβει ο ίδιος την αποπληρωμή του δανείου. 

Τίποτα από αυτά δεν έγινε στη χώρα μας. Αντίθετα, διαπράχθηκαν διαρκή οικονομικά εγκλήματα, αφενός, με τις ανακεφαλαιοποιήσεις των τραπεζών με χρήματα των φορολογούμενων, που συσσωρεύθηκαν ως δημόσιο χρέος, χωρίς κανένα, μάλιστα, αποτέλεσμα, αφού τα χρήματα αυτά έχουν “κάνει φτερά”, οι δε αφελληνισμένες πλέον τράπεζες συνεχίζουν να λειτουργούν έως σήμερα ως παράσιτα της ελληνικής οικονομίας και, αφετέρου, με την μαζική πώληση των κόκκινων δανείων αντί πινακίου φακής, σε ξένα funds, όπου χωρίς κανέναν φραγμό στη λειτουργία τους, μετατράπηκαν σε δυνάστες ενός μεγάλου τμήματος του ελληνικού λαού. 

Πρόκειται για ένα τεράστιο κοινωνικοοικονομικό ζήτημα, με χιλιάδες ανθρώπους εγκλωβισμένους σε δυσανάλογο τραπεζικό δανεισμό, που πραγματοποιήθηκε πριν την χρεωκοπία της χώρας και την κάθετη πτώση του ΑΕΠ. Οι ευθύνες της κυβέρνησης της ΝΔ, που κυβερνά την χώρα από το 2019, μετά την έξοδο από τον μνημονιακό οδοστρωτήρα, είναι τεράστιες. Προτίμησε να αφήσει το θέμα να γιγαντωθεί, ως εσωτερικός καρκίνος στην οικονομία και στην κοινωνία, προκειμένου να εξυπηρετήσει τα συμφέροντα των δανειστών, που αποτελούν ένα σύμπλεγμα, που αλληλοδιαπλέκεται, μεταξύ του αναξιόπιστου ελληνικού τραπεζικού συστήματος και των διαφόρων κερδοσκοπικών Funds, δυναμιτίζοντας έτσι την κοινωνική συνοχή και το μέλλον της ελληνικής οικονομίας. 

Μέγιστο οικονομικό έγκλημα

Πιθανόν, να πρόκειται για το μεγαλύτερο οικονομικό έγκλημα στην σύγχρονη ελληνική ιστορία, αφού αφέθηκε το αυτό να μετατραπεί σε οικονομική γάγγραινα για τη χώρα και αντιστοίχως σε διαρκές κερδοσκοπικό πάρτι των πάσης φύσεως αρπακτικών, όπου εμπλέκονται κερδοσκοπικά κεφάλαια, αλλά και μέλη των διοικήσεων των τραπεζών και ένας κύκλος αρπακτικών γύρω τους (ενδεικτική περίπτωση ήταν ο βουλευτής της ΝΔ Πάτσης, κλπ.).

Είναι χαρακτηριστικό, ότι πολλά από αυτά τα δάνεια που δεν είχαν εγγυήσεις, πωλήθηκαν σε αξία με 10-15% της τιμής του δανείου, με τεράστιες απώλειες των τραπεζών, που θα μπορούσαν αυτές να εισπράξουν εάν πραγματοποιούσαν, ακόμη και λιγότερες γενναίες ρυθμίσεις και κουρέματα έναντι αυτών, που έκαναν χωρίς διαφάνεια και στο σκοτάδι στα Funds, ήτοι έως 30-70% των δανείων, κατά το εξαιρετικό σε αποτελεσματικότητα πρότυπο της Ισλανδίας.

Παράλληλα δημιουργήθηκαν μηχανισμοί συντριβής και εξαθλίωσης των δανειοληπτών και εξαύλωσης των κατοικιών τους από τα funds, που θρασύτατα ζητούν όχι μόνο το κεφάλαιο, αλλά και τους ληστρικούς τόκους, ενώ έχουν πληρώσει μόλις του 10 ή 15% του αρχικού κεφαλαίου και τις περισσότερες φορές με δάνεια από τις ίδιες τις πωλήτριες Τράπεζες!

Και όχι μόνο αυτό, αλλά οι πωλήσεις των δανείων από τις τράπεζες στα funds έγιναν με το νόμο 3156/2003, που αφορούσε τιτλοποιήσεις πράσινων δανείων για περαιτέρω δανεισμό αυτών και όχι με το νόμο 4354/2015, που αφορούσε αμιγώς τα κόκκινα δάνεια. Ο λόγος, που εφάρμοσαν οι τράπεζες το παλιό νομικό πλαίσιο ήταν για να αποφύγουν τις υποχρεώσεις, που προέβλεπε ο νόμος 4354/2015, ήτοι αφενός την αποστολή εξώδικης πρόσκλησης στον δανειολήπτη πριν την πώληση του δανείου του στο ξένο Funds, για να διακανονίσει την οφειλή του και αφετέρου της μη καταβολής του προβλεπομένου φόρου για τις εκχωρήσεις των δανείων.

“Η κατασκευή του χρεωμένου ανθρώπου”

Για να αποφύγουν ακόμα και αυτές τις ελάχιστες προϋποθέσεις οι ελληνικές Τράπεζες και το συνολικά διαπλεκόμενο σύστημα funds – εταιρειών διαχείρισης κατέφυγαν στον προηγούμενο νόμο του 2003, που ναι μεν δεν προέβλεπε τις παραπάνω υποχρεώσεις, πλην όμως γνώριζαν ότι αυτός ο νόμος δεν έδιδε δικαίωμα διενέργειας δικαστικών ενεργειών στις servicers, όπως για μεγάλο διάστημα κρίθηκε από πολλές αποφάσεις με αποκορύφωμα την υπ’ αριθμ. 822/2022 απόφαση του ΑΠ, που είχε δημιουργήσει ένα σοβαρό νομικό ανάχωμα έναντι της αυθαιρεσίας των ανεξέλεγκτων servicers. 

Ανάχωμα, που φρόντισε δυστυχώς η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου να γκρεμίσει, κρίνοντας, ότι οι servicers έχουν τη νομιμοποίηση σε δικαστικές πράξεις πλειστηριασμών ως εκπρόσωποι των funds με έδρα το εξωτερικό, δεχόμενη τη σωρευτική κατ’ επιλογή εφαρμογή και του προγενέστερου νόμου του 2003, δεχόμενη η πώληση αυτών των δανείων να γίνει εν κρυπτώ και χωρίς καμία προϋπόθεση. 

Επιπροσθέτως, το θέμα αυτό αποτελεί και υψηλή τεχνική διακυβέρνησης και ελέγχου των ατομικών και συλλογικών υποκειμένων. Χαρακτηριστικά, ο Ιταλός φιλόσοφος Maurizio Lazzarato στο βιβλίο του “Η κατασκευή του χρεωμένου ανθρώπου”, αναφέρει ότι: «Το χρέος λειτουργεί ταυτόχρονα σαν μηχανή αρπαγής, λεηλασίας ή αφαίμαξης της κοινωνίας στο σύνολό της, σαν εργαλείο μακροοικονομικής διαχείρισης και καθοδήγησης και σαν μηχανισμός αναδιανομής των εισοδημάτων. Λειτουργεί επίσης σαν μηχανισμός παραγωγής και διακυβέρνησης συλλογικών και ατομικών υποκειμενικοτήτων… Όμως η σχέση πιστωτή – οφειλέτη δεν περιορίζεται στην ικανότητα να επηρεάζει άμεσα τις κοινωνικές σχέσεις, καθώς είναι και η ίδια μια σχέση εξουσίας, μία από τις σημαντικότερες και πιο καθολικές του σύγχρονου καπιταλισμού».

Κόκκινα δάνεια: Η πρόταση για ριζική λύση

Το ζήτημα, συνεπώς, των κόκκινων δανείων αποτελεί μείζον εθνικό θέμα. Οι δημοκρατικές και προοδευτικές πολιτικές δυνάμεις της αντιπολίτευσης οφείλουν να προτείνουν και να εφαρμόσουν τη μοναδική ριζική λύση αυτού του ακανθώδους προβλήματος. Η λύση αυτή είναι η υποχρεωτική ρύθμιση όλων των κόκκινων δανείων, με βάση την “αναλογική εφαρμογή” του θεσμού της ρήτρας προτεραιότητας του δανειολήπτη ως εξής: 

Για τα μεν παραχωρηθέντα, ήδη, κόκκινα δάνεια των funds από τις ελληνικές τράπεζες να υποχρεωθούν οι servicers να καταθέσουν γραπτή πρόταση ρύθμισης προς κάθε δανειολήπτη, στο ύψος των χρημάτων που αγόρασαν τα δάνεια από τις Τράπεζες, πλέον των εξόδων που πραγματοποιήσαν ως σήμερα για τη διαχείριση τους, συν ένα λογικό κέρδος τους, που θα αντιστοιχεί σε ανάλογο και δίκαιο ποσοστό βάσει του ύψους του κάθε δανείου.

Η γραπτή αυτή πρόταση θα είναι προαπαιτούμενο για τη διενέργεια οποιαδήποτε δικαστικής ενέργειας σε βάρος εκείνων των δανειοληπτών, που δεν θα ανταποκριθούν σε μια τέτοια ρύθμιση. Στα, δε, τυχόν νέα παραχωρούμενα δάνεια σε funds να θεσμοθετηθεί η αρχή της “ρήτρας προτεραιότητας” του δανειολήπτη, έτσι ώστε να δίδεται η δυνατότητα στους δανειολήπτες να αγοράσουν αυτοί τα δάνεια στην τιμή της πωλήσεως από τα δάνεια προς τα Funds ή από τις μεταβιβάσεις αυτών από funds σε funds. 

Αυτή η πρόταση με ανάλογη λεπτομερή επεξεργασία μπορεί να λύσει ολιστικά το ακανθώδες θέμα των κόκκινων δανείων, στην κατάσταση που αφέθηκε αυτό έως σήμερα, επ’ ωφελεία της κοινωνίας, αλλά και της ελληνικής οικονομίας. Κάτι τέτοιο μπορεί να αποτελέσει ένα βασικό χτύπημα του παρασιτισμού, ο οποίος αποτελεί το “ιερό δισκοπότηρο” των εκπροσώπων της οικονομικής ολιγαρχίας και μία εκ των βασικών αιτιών για τα φαινόμενο του εκτεταμένου κλεπτοκρατισμού, αλλά και των ιδιότυπων φαινομένων μιθριδατισμού, σε μεγάλα τμήματα της ελληνικής κοινωνίας.  

Οι Βρυξέλλες διαπιστώνουν ότι το χάσμα ανάμεσα στις διακηρύξεις της Άγκυρας για τον στόχο της ένταξης και στην εκπλήρωση των απαραίτητων πολιτικών κριτηρίων γίνεται ολοένα μεγαλύτερο, με ιδιαίτερη έμφαση στην οπισθοδρόμηση στους τομείς των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου.

Η έκθεση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία τόσο η Τουρκία όσο και η ΕΕ επιχειρούν να βελτιώσουν τις μεταξύ τους σχέσεις, διατηρώντας ανοιχτούς διαύλους συνεργασίας σε τομείς αμοιβαίου ενδιαφέροντος. Ωστόσο, η Κομισιόν επισημαίνει ότι οι σοβαρές ανησυχίες της για την κατάσταση του κράτους δικαίου και των δημοκρατικών θεσμών στην Τουρκία εξακολουθούν να μην αντιμετωπίζονται.

Ειδικότερα, σημειώνει ότι οι δικαστικές υποθέσεις εναντίον εκλεγμένων αξιωματούχων, προσωπικοτήτων της αντιπολίτευσης και εκπροσώπων της κοινωνίας των πολιτών έχουν ενταθεί, γεγονός που ενισχύει τις ανησυχίες σχετικά με τη δέσμευση της Τουρκίας στις θεμελιώδεις δημοκρατικές αρχές.

Η Άγκυρα αντέδρασε έντονα στις διαπιστώσεις της έκθεσης. Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών, σε ανακοίνωσή του, χαρακτήρισε το κείμενο «προκατειλημμένο και στερούμενο αντικειμενικότητας», απορρίπτοντας ως αβάσιμες τις αναφορές που αφορούν κυρίως τα πολιτικά κριτήρια, τη δικαιοσύνη και τα θεμελιώδη δικαιώματα. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η Τουρκία παραμένει έτοιμη να προωθήσει τις σχέσεις με την ΕΕ στη βάση του δικαίου της εταιρικής σχέσης, της τήρησης των συμφωνηθέντων, της αμοιβαίας εμπιστοσύνης, του σεβασμού και της δικαιοσύνης.

Η Επίτροπος για την Διεύρυνση

Παρά τις αυστηρές επισημάνσεις, η Κομισιόν επαναλαμβάνει ότι η Τουρκία εξακολουθεί να αποτελεί υποψήφια χώρα για ένταξη στην ΕΕ και σημαντικό εταίρο της Ένωσης. Στην έκθεση επισημαίνεται ότι οι Βρυξέλλες συνέχισαν να αναπτύσσουν τις σχέσεις τους με την Άγκυρα σε τομείς αμοιβαίου ενδιαφέροντος, ακολουθώντας μια σταδιακή, αναλογική και αναστρέψιμη προσέγγιση.

Η επίτροπος της ΕΕ για τη Διεύρυνση, Μάρτα Κος, υπογράμμισε ότι τα στρατηγικά συμφέροντα των δύο πλευρών συμπίπτουν σε πολλούς κρίσιμους τομείς, όπως η μετανάστευση, το εμπόριο, οι μεταφορές και η ενέργεια. Η συγκεκριμένη αναφορά αποτυπώνει τη διττή προσέγγιση των Βρυξελλών απέναντι στην Τουρκία: Από τη μία πλευρά, αυστηρή κριτική για την εσωτερική πολιτική κατάσταση και τη δημοκρατική λειτουργία των θεσμών και, από την άλλη, αναγνώριση της στρατηγικής σημασίας της χώρας για την ΕΕ, ιδιαίτερα σε ζητήματα γεωπολιτικής, ασφάλειας και οικονομικής συνεργασίας.

Αντιπολίτευση, Τύπος και Δικαιοσύνη

Ιδιαίτερα εκτενής είναι η κριτική της Κομισιόνγια τη λειτουργία του πολιτικού συστήματος στην Τουρκία. Σύμφωνα με την έκθεση, οι δημοκρατικές αρχές και η ακεραιότητα της εκλογικής διαδικασίας έχουν υπονομευθεί, κυρίως εξαιτίας της δικαστικής πίεσης που ασκείται σε πολιτικούς της αντιπολίτευσης και στο μεγαλύτερο κόμμα της αντιπολίτευσης.

Παράλληλα, η Επιτροπή επισημαίνει τον περιορισμό των αρμοδιοτήτων της Μεγάλης Εθνοσυνέλευσης της Τουρκίας, τονίζοντας ότι, πέρα από τις εκλογές, δεν υπάρχουν αποτελεσματικοί μηχανισμοί που να διασφαλίζουν τη λογοδοσία της κυβέρνησης. Ως αποτέλεσμα, απουσιάζουν ουσιαστικά αντίβαρα και μηχανισμοί ελέγχου στο σύστημα διακυβέρνησης. Στην ίδια κατεύθυνση, η έκθεση διαπιστώνει πολιτικοποίηση της δημόσιας διοίκησης και ζητά την εφαρμογή διαδικασιών προσλήψεων, διορισμών και προαγωγών που θα βασίζονται στην αξιοκρατία, ιδιαίτερα στις ανώτερες διοικητικές θέσεις.

Στον τομέα της Δικαιοσύνης, η Κομισιόν εκτιμά ότι οι βασικές αδυναμίες εξακολουθούν να παραμένουν. Υποστηρίζει ότι η εκτελεστική εξουσία ασκεί έλεγχο στη δικαστική, με αποτέλεσμα να πλήττεται η ανεξαρτησία της και να επηρεάζεται αρνητικά η ποιότητα των δικαστικών αποφάσεων. Μάλιστα, διατυπώνει την κατηγορία ότι η τουρκική Δικαιοσύνη εφαρμόζει επιλεκτική αντιμετώπιση, καθώς στρέφεται εναντίον προσωπικοτήτων της αντιπολίτευσης και εκλεγμένων αξιωματούχων, ενώ αποφεύγει να λαμβάνει αντίστοιχα μέτρα εναντίον στελεχών που ανήκουν στον κυβερνητικό συνασπισμό.

Αρνητική είναι και η αξιολόγηση της κατάστασης στον τομέα της ελευθερίας της έκφρασης και της ενημέρωσης. Η έκθεση χαρακτηρίζει ανεπαρκείς τις νομοθετικές εγγυήσεις για την προστασία της ελευθερίας του λόγου, επισημαίνοντας ότι οι περιορισμοί αποδυναμώνουν τη δυνατότητα λειτουργίας ενός ελεύθερου, ανεξάρτητου και επαγγελματικού περιβάλλοντος ενημέρωσης.

Οι δημοσιογράφοι και τα μέσα ενημέρωσης εξακολουθούν, σύμφωνα με την Επιτροπή, να δραστηριοποιούνται σε ένα περιοριστικό περιβάλλον, εξαιτίας των συνεχιζόμενων αυθαίρετων συλλήψεων, προσαγωγών, διώξεων και καταδικών. Παράλληλα, η έκθεση επισημαίνει ότι η τουρκική νομοθεσία στους τομείς της καταπολέμησης της τρομοκρατίας, της εθνικής ασφάλειας, της δημόσιας τάξης, της παραπληροφόρησης και της δημόσιας ηθικής δεν βρίσκεται σε συμφωνία με τα πρότυπα της ΕΕ.

 4% η ευθυγράμμιση της εξωτερικής πολιτικής

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι αναφορές στην εξωτερική πολιτική της Τουρκίας. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ο βαθμός ευθυγράμμισης της Άγκυρας με την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας της ΕΕ παρέμεινε και φέτος ιδιαίτερα χαμηλός. Ενώ για ορισμένες υποψήφιες χώρες το ποσοστό ευθυγράμμισης φθάνει το 100%, για την Τουρκία περιορίζεται μόλις στο 4%. Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι, παρά τον διακηρυγμένο στρατηγικό στόχο της ένταξης στην ΕΕ, η Τουρκία δεν κατέβαλε καμία προσπάθεια για να βελτιώσει την ευθυγράμμισή της με την κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας της Ένωσης.

Ωστόσο, η ίδια έκθεση αναγνωρίζει ότι η Τουρκία εξακολουθεί να εφαρμόζει μια ενεργή και πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική, επιδιώκοντας τη στρατηγική της αυτονομία, εξισορροπώντας τις σχέσεις της με βασικούς γεωπολιτικούς παράγοντες και συνεχίζοντας τις διπλωματικές προσπάθειες και τις πρωτοβουλίες διαμεσολάβησης. Παράλληλα, αναγνωρίζεται ότι οι αυξανόμενες γεωπολιτικές ανακατατάξεις ενισχύουν ολοένα περισσότερο τον στρατηγικό ρόλο της Τουρκίας στην ευρύτερη περιοχή.

Το τουρκολιβυκό Μνημόνιο

Σημαντική θέση στην έκθεση καταλαμβάνει και το (παράνομο βάσει του Δικαίου της Θάλασσας) μνημόνιο κατανόησης που υπέγραψαν η Τουρκία και η Λιβύη το 2019 και το οποίο εγκρίθηκε στις 20 Οκτωβρίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης. Η Κομισιόν υποστηρίζει ότι το συγκεκριμένο μνημόνιο παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συμμορφώνεται με το Δίκαιο της Θάλασσας.

Το ζήτημα εντάσσεται στην ενότητα της έκθεσης για την ειρηνική επίλυση των συνοριακών διαφορών. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή διατυπώνει τρία βασικά αιτήματα προς την Τουρκία: Να αποφεύγει απειλές και ενέργειες που βλάπτουν τις σχέσεις καλής γειτονίας, να προχωρήσει στην εξομάλυνση των σχέσεών της με την Κυπριακή Δημοκρατία και να σέβεται την κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα όλων των κρατών-μελών της ΕΕ επί των χωρικών υδάτων και του εναέριου χώρου τους.

Η Επιτροπή διευκρινίζει ότι στα κυριαρχικά δικαιώματα περιλαμβάνεται και το δικαίωμα έρευνας και εκμετάλλευσης των φυσικών πόρων, σύμφωνα με το ευρωπαϊκό και το διεθνές δίκαιο και ειδικότερα τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).

Ο πληθωρισμός και οι οικονομικές αδυναμίες

Στο οικονομικό σκέλος, η Κομισιόν αναγνωρίζει ότι η ανθεκτικότητα της τουρκικής οικονομίας έχει ενισχυθεί τα τελευταία χρόνια. Ωστόσο, εκτιμά ότι η χώρα εξακολουθεί να είναι ιδιαίτερα ευάλωτη στις γεωπολιτικές εντάσεις και στις απότομες διακυμάνσεις των τιμών της ενέργειας.

Η έκθεση σημειώνει ότι το 2025 η δημοσιονομική πολιτική έγινε πιο περιοριστική, με στόχο τη συμβολή στη μείωση του πληθωρισμού. Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, η δημοσιονομική και νομισματική πολιτική παρέμειναν προσεκτικές, ωστόσο ο πληθωρισμός εξακολούθησε να κινείται σε υψηλά επίπεδα.

Σύμφωνα με την Επιτροπή, η Τουρκία θα πρέπει να διατηρήσει μια αρκετά αυστηρή οικονομική πολιτική, προκειμένου να υποστηριχθεί η αποκλιμάκωση του πληθωρισμού και να βελτιωθεί η λειτουργία της οικονομίας της αγοράς. Υπενθυμίζεται ότι, σύμφωνα με την Τουρκική Στατιστική Υπηρεσία (TÜİK), ο πληθωρισμός τον Οκτώβριο διαμορφώθηκε στο 29,77%, ενώ σύμφωνα με την ανεξάρτητη ερευνητική ομάδα ENAG έφθασε στο 45,12%.

Παρά τις πολιτικές διαφωνίες, η ΕΕ εξακολουθεί να αποτελεί τον σημαντικότερο χρηματοδότη της Τουρκίας. Από το 2011, οι πόροι που έχει διαθέσει για τη στήριξη των προσφύγων και των κοινοτήτων υποδοχής στη χώρα ανέρχονται συνολικά σε περίπου 12,5 δισ. ευρώ.
Επιπλέον, η Τουρκία επωφελείται από τον Μηχανισμό Προενταξιακής Βοήθειας (IPA). Κατά την περίοδο 2021-2025 διατέθηκαν μέσω του συγκεκριμένου μηχανισμού 130,8 εκατ. ευρώ για την κοινωνία των πολιτών, 103 εκατ. ευρώ για το περιβάλλον και την κλιματική αλλαγή, 78 εκατ. ευρώ για την υγεία, την εκπαίδευση, την απασχόληση και την κοινωνική προστασία, καθώς και 290 εκατ. ευρώ για τη γεωργία και την αγροτική ανάπτυξη.

Η αντίδραση της Τουρκίας

Η απάντηση της Άγκυρας: «Δύο μέτρα και δύο σταθμά». Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών, απαντώντας στην έκθεση, υποστήριξε ότι αυτή αποκαλύπτει για ακόμη μία φορά την «προκατειλημμένη και στερούμενη δικαιοσύνης στάση της ΕΕ απέναντι στη χώρα μας». Οι επικρίσεις για τη Δικαιοσύνη και τα θεμελιώδη δικαιώματα χαρακτηρίστηκαν «αβάσιμοι ισχυρισμοί», ενώ το υπουργείο έκανε λόγο για «προσέγγιση δύο μέτρων και δύο σταθμών» από πλευράς Ευρωπαίων αξιωματούχων και για μια ασυνεπή νοοτροπία που έχει χάσει την αξιοπιστία της.

Ιδιαίτερα έντονη ήταν η αντίδραση στις αναφορές για την Ανατολική Μεσόγειο. Το τουρκικό υπουργείο χαρακτήρισε τις σχετικές αξιολογήσεις «απολύτως αντίθετες προς το διεθνές δίκαιο και την αρχή της δικαιοσύνης», ενώ υποστήριξε ότι οι διατυπώσεις της έκθεσης για το μνημόνιο Τουρκίας-Λιβύης δεν έχουν καμία ισχύ.

Αντίθετα, η Άγκυρα αξιολόγησε θετικά τις αναφορές της Επιτροπής στην οικονομική ανάπτυξη της Τουρκίας, καθώς και στην ενίσχυση του ρόλου της χώρας στους τομείς της διασυνδεσιμότητας, της ανθεκτικότητας των αλυσίδων εφοδιασμού, της άμυνας και της ασφάλειας. Τέλος, το υπουργείο Εξωτερικών επανέλαβε την προσδοκία της Τουρκίας για επικαιροποίηση της Τελωνειακής Ένωσης με την ΕΕ, χαρακτηρίζοντας το σχετικό αίτημα δικαιολογημένο και νόμιμο.

Μια ενταξιακή διαδικασία που παραμένει παγωμένη

Η Τουρκία υπέβαλε αίτηση πλήρους ένταξης στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα στις 14 Απριλίου 1987 και απέκτησε καθεστώς υποψήφιας χώρας στις 10 Δεκεμβρίου 1999. Οι διαπραγματεύσεις πλήρους ένταξης ξεκίνησαν στις 3 Οκτωβρίου 2005, ωστόσο από τις 26 Ιουνίου 2018 η διαδικασία έχει ουσιαστικά παγώσει. Από τα 35 διαπραγματευτικά κεφάλαια που προβλέπονται, έχουν ανοίξει μέχρι σήμερα μόλις 16, ενώ μόνο ένα έχει κλείσει προσωρινά. Από το 2016 δεν έχει ανοίξει κανένα νέο κεφάλαιο για την Τουρκία.

Η πορεία της Τουρκίας έρχεται σε έντονη αντίθεση με εκείνη άλλων χωρών που ξεκίνησαν ή εντάχθηκαν αργότερα στην ενταξιακή διαδικασία. Η Κροατία, η οποία άρχισε τις διαπραγματεύσεις την ίδια περίοδο με την Τουρκία, έγινε μέλος της ΕΕ το 2013. Σήμερα, το Μαυροβούνιο εμφανίζεται ως η χώρα που βρίσκεται πιο κοντά στην ένταξη, με προοπτική να γίνει το 28ο μέλος της Ένωσης. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, αναμένεται να ολοκληρώσει τις διαπραγματεύσεις τον Δεκέμβριο του 2026, να οριστικοποιήσει τη Συνθήκη Προσχώρησης την άνοιξη του 2027 και να υπογράψει το σχετικό έγγραφο τον Ιούνιο του ίδιου έτους. Η ένταξή του προβλέπεται για το 2028.

Η νέα έκθεση της Κομισιόν επιβεβαιώνει, έτσι, ότι η Τουρκία εξακολουθεί να κατέχει μια ιδιαίτερη θέση στην ευρωπαϊκή στρατηγική, ως σημαντικός γεωπολιτικός και οικονομικός εταίρος, αλλά η προοπτική της πλήρους ένταξής της παραμένει απομακρυσμένη. Οι σοβαρές διαφωνίες για τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου, την εξωτερική πολιτική και τις θαλάσσιες διαφορές εξακολουθούν να αποτελούν βασικά εμπόδια στην πορεία των σχέσεων των δύο πλευρών.

Όμως, αυτή τη φορά, ο Μητσοτάκης ξεπέρασε ακόμα και τα δικά του ρεκόρ προσωπικής διπλωματίας. Αρκέστηκε στις φιλοφρονήσεις και συζητήσεις περί των διεθνών εξελίξεων με τον όντως πανίσχυρο “MBS” (σ.σ.: μήλον της έριδος πολλών ξένων ηγετών για μακροχρόνιες επαφές “λόμπινγκ” σε στυλ Τόνυ Μπλερ, ή Γκέρχαρντ Σρέντερ), αντί να ζητήσει τα στοιχειώδη ανταλλάγματα από μια πλουσιότατη χώρα προς την Ελλάδα, η οποία της παρέχει πολλαπλή αμυντική υποστήριξη.

Συγκεκριμένα, οι διακρατικές συμφωνίες που υπεγράφησαν και εγκρίθηκαν από το ΚΥΣΕΑ το 2021, επί υπουργού Εθνικής Άμυνας Νίκου Παναγιωτόπουλου και Αρχηγού ΓΕΕΘΑ Κώστα Φλώρου, προβλέπουν, πρώτον, την κάλυψη όλων των εξόδων του προσωπικού της Πολεμικής Αεροπορίας που μετέχει στην Ελληνική Δύναμη Σαουδικής Αραβίας (ΕΛΔΥΣΑ) και επιχειρεί με μία πυροβολαρχία Patriot.

Δεύτερον, την αποζημίωση-αντικατάσταση των βλημάτων Patriot που εκτοξεύονται για την αναχαίτιση στόχων. Και, τρίτον, την οικονομική κάλυψη όλων των συνδεόμενων τεχνικών θεμάτων (έλεγχοι, συντήρηση, επισκευές του εκτοξευτή και των βλημάτων). mΕπιπλέον, το τέταρτο κρίσιμο σημείο που δεν περιλαμβάνεται στις συμφωνίες του 2021, αλλά προέκυψε κατόπιν σαουδαραβικών υποσχέσεων την τελευταία πενταετία, είναι η χρηματοδότηση, από το Ριάντ, του εκσυγχρονισμού είτε της μίας πυροβολαρχίας, που μετέχει στην IAMD στην πόλη Γιανμπού, είτε και των έξι πυροβολαρχιών που διαθέτει η Ελλάδα.

Στην παρούσα φάση και για πρώτη φορά από το 2021, η Σαουδική Αραβία πρόκειται, όπως πρόσφατα δήλωσε ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας, να καταβάλει (μόνον) τα έξοδα των μελών της ΕΛΔΥΣΑ. Αντίθετα, το Ριάντ τηρεί απόλυτη σιωπή για ό,τι σχετίζεται με την αποζημίωση για τους πυραύλους Patriot και – πολύ περισσότερο – τον εκσυγχρονισμό των πυροβολαρχιών.

Πιθανόν, μέχρι τα τέλη του έτους, να συνεδριάσει μια μικτή τεχνική επιτροπή για την εξέταση όλων των οικονομικών και τεχνικών θεμάτων, ενώ ελπίζεται ότι μπορεί να υπάρξει κάποια πρόοδος αν συγκληθεί, στα τέλη του 2026 ή στις αρχές του 2027, το 2ο Ανώτατο Συμβούλιο Στρατηγικής Συνεργασίας Ελλάδας-Σαουδικής Αραβίας.

Τα σενάρια για τους Patriot

Η παραπομπή (μετά και τη συνάντηση της 25ης Οκτωβρίου) της πληρωμής των € 65 εκατ. στις “αραβικές καλένδες” αποκτά και εσωτερική πολιτική διάσταση. Γιατί ο Μητσοτάκης κληροδοτεί την εκκρεμότητα στην όποια, επόμενη κυβέρνηση. Αν και οι σχετικές διατάξεις της συμφωνίας του 2021 παραμένουν απόρρητες, η διεθνής πρακτική (π.χ., μεταφορά ολλανδικών Patriot στην Τουρκία το 2003 και το 2012 και αμερικανικών και γερμανικών Patriot στην Πολωνία το 2022-25) ορίζει την αντικατάσταση βληθέντων πυραύλων και την αποζημίωση τεχνικών προβλημάτων εντός – το πολύ – 12 μηνών.

Λαμβάνοντας υπόψη ότι, σύμφωνα με δημόσιες ανακοινώσεις, ελληνικοί Patriot εκτοξεύθηκαν πολλές φορές (με έναρξη το Μάρτιο του 2026, ενώ τεχνικά προβλήματα υπήρχαν πολύ νωρίτερα), τότε γίνεται αντιληπτό το μεγάλο χρηματοδοτικό και το – ο μη γένοιτο – επιχειρησιακό πρόβλημα που θα αφήσει πίσω του ο Μητσοτάκης, αν δεν το λύσει μέχρι τις εκλογές. Ταυτόχρονα, υπό τα σημερινά δεδομένα, φαίνεται δύσκολο να χρηματοδοτηθεί ο – μερικός ή συνολικός  –εκσυγχρονισμός των πυροβολαρχιών Patriot, κόστους άνω των € 350 εκατ.

Υφίστανται, βέβαια, και χειρότερα σενάρια, όπως το Ριάντ να προτείνει αντικατάσταση των Patriot με άλλο τύπο πυραύλου ή να απαιτήσει μια συνολική διευθέτηση πληρωμών με όλα τα κράτη της IAMD (Ελλάδα, Βρετανία, ΗΑΕ, ΗΠΑ, Κουβέιτ, Μπαχρέιν, Πακιστάν) μετά το τέλος των πολέμων της Μέσης Ανατολής. Πάντως, ούτε και το άριστο σενάριο είναι ανέφελο. Αν θεωρητικά η Σαουδική Αραβία πληρώσει άμεσα, θα μεσολαβήσουν περίπου 2,5 χρόνια από την ελληνική παραγγελία μέχρι την παράδοση των πυραύλων από την κατασκευάστρια Lockheed Martin.

Οι σχέσεις Τουρκίας-ΗΠΑ, οι οποίες είχαν επιδεινωθεί κατά τη διάρκεια της προεδρίας του Δημοκρατικού Τζο Μπάιντεν, είχαν αρχίσει να αναθερμαίνονται χάρη στη λεγόμενη “διπλωματία των ηγετών” του προέδρου Ερντογάν και στην προσωπική του σχέση με τον Τραμπ.
Ενδεικτική ήταν η δήλωση του Αμερικανού προέδρου ότι συμμετείχε στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα «για χάρη του Ερντογάν».

Στο πλαίσιο αυτό, είχαν διατυπωθεί προσδοκίες για την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, την άρση των κυρώσεων CAATSA, καθώς και την έγκριση εξαγωγής κινητήρων για το τουρκικό μαχητικό αεροσκάφος KAAN. Η Τουρκία έχει επανειλημμένα ζητήσει την άρση των κυρώσεων που επιβλήθηκαν βάσει του νόμου CAATSA (Countering America’s Adversaries Through Sanctions Act), καθώς και άλλων περιορισμών που επηρεάζουν την αμυντική της βιομηχανία. Τούρκοι αξιωματούχοι έχουν υποστηρίξει επανειλημμένα ότι οι περιορισμοί αυτοί «δεν συνάδουν με το πνεύμα της συμμαχίας του ΝΑΤΟ».

Στον πάγο οι προσδοκίες για F-35 και KAAN;

Παράλληλα, ο υφυπουργός Άμυνας Αλπασλάν Καβακλίογλου δήλωσε ότι η Άγκυρα βρίσκεται σε «εντατικές επαφές» με την Ουάσιγκτον σχετικά με τα έξι μαχητικά F-35 που κατασκευάστηκαν για την Τουρκία, αλλά εξακολουθούν να παραμένουν στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η επικράτηση των Δημοκρατικών δεν συνεπάγεται αυτομάτως τον τερματισμό των διαπραγματεύσεων. Δίνει, ωστόσο, στην αντιπολίτευση μεγαλύτερη επιρροή στις κοινοβουλευτικές επιτροπές που είναι αρμόδιες για την εξωτερική πολιτική, τη νομοθεσία στον τομέα της άμυνας και τις πωλήσεις οπλικών συστημάτων.

Άλλωστε, οι ανησυχίες στο Κογκρέσο σχετικά με την αγορά των ρωσικών αμυντικών συστημάτων από την Τουρκία ήταν διακομματικές.
Επομένως, τα εμπόδια που αντιμετωπίζει η Άγκυρα δεν είχαν εξαφανιστεί, ούτε κατά την περίοδο που το Κογκρέσο ελεγχόταν από τους Ρεπουμπλικάνους.

Από την άλλη πλευρά, η Τουρκία δεν επιθυμεί οι σχέσεις της με την Ουάσιγκτον να παρουσιάζονται απλώς ως αποτέλεσμα μιας ειδυλλιακής προσωπικής σχέσης Ερντογάν-Τραμπ. Παρότι η προσωπική διπλωματία μεταξύ των δύο προέδρων εξακολουθεί να έχει σημασία, οι διμερείς σχέσεις εκτείνονται πολύ πέρα από τους δύο ηγέτες και περιλαμβάνουν δεκαετίες συνεργασίας στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, θεσμικές σχέσεις και κοινά στρατηγικά συμφέροντα.

Ωστόσο, με τους Δημοκρατικούς να αναλαμβάνουν τον έλεγχο του Κογκρέσου, αυτή η ευρύτερη σχέση εισέρχεται σε μια νέα πολιτική πραγματικότητα, ιδιαίτερα όσον αφορά τις μακροχρόνιες διαφωνίες για τις αμερικανικές κυρώσεις και τα μαχητικά αεροσκάφη F-35.

Οι συνέπειες της ήττας

Η βαριά ήττα του Τραμπ ενδέχεται να προκαλέσει νέα ψυχρότητα στις σχέσεις Τουρκίας-ΗΠΑ, κυρίως σε τρία πεδία:

F-35 και KAAN

Το Κογκρέσο, υπό τον έλεγχο των Δημοκρατικών, ενδέχεται να εμποδίσει ή να επιβραδύνει σημαντικά τις προσπάθειες του Τραμπ για την άρση των κυρώσεων CAATSA, την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 και την εξασφάλιση προηγμένων οπλικών συστημάτων, όπως οι κινητήρες για το «Εθνικό Μαχητικό Αεροσκάφος» KAAN.

Η επιρροή των λόμπι, κυρίως του ισραηλινού και του ελληνικού, σε συνδυασμό με τα νομικά εμπόδια, τις διαδικασίες κοινοβουλευτικού ελέγχου και τις ενδεχόμενες αρνητικές αποφάσεις του Κογκρέσου, θα μπορούσε να ανακόψει ή να επιβραδύνει σημαντικά αυτές τις προσπάθειες.

Μέση Ανατολή και Ανατολική Μεσόγειος

Παρότι ο προσωπικός δίαυλος επικοινωνίας Ερντογάν-Τραμπ σε επίπεδο εκτελεστικής εξουσίας θα μπορούσε να διατηρηθεί, είτε στο πλαίσιο της περιφερειακής διπλωματίας είτε της διαμεσολάβησης για την Ουκρανία είτε του συντονισμού στο πλαίσιο της Συμμαχίας της Μέκκας, η αυξημένη πίεση του Κογκρέσου σε ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, δημοκρατίας και περιφερειακής πολιτικής, όπως στη Συρία και την Ανατολική Μεσόγειο, ενδέχεται να προκαλέσει νέες τριβές στις διμερείς σχέσεις και να διαμορφώσει μια περισσότερο συναλλακτική ισορροπία.

Έμφαση στη στρατηγική αυτονομία

Η σύγκρουση μεταξύ του προέδρου και του Κογκρέσου στις ΗΠΑ, σε συνδυασμό με ενδεχόμενους νέους περιορισμούς προς την Τουρκία, ενδέχεται να οδηγήσει την Άγκυρα να δώσει μεγαλύτερη βαρύτητα σε περιφερειακούς μηχανισμούς εξισορρόπησης. Σε αυτούς περιλαμβάνονται το Σύμφωνο της Μέκκας με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν, η συνεργασία Λιβύης-Αιγύπτου στην Ανατολική Μεσόγειο, καθώς και ο Οργανισμός Τουρκικών Κρατών (ΟΤΚ).

Η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να οδηγήσει την Τουρκία στην περαιτέρω ενίσχυση της στρατηγικής της αυτονομίας και στη διεύρυνση των περιθωρίων ανεξάρτητης δράσης της, διατηρώντας παράλληλα τη συμμαχική της σχέση με τις ΗΠΑ στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ.