Χωρίς υπερβολή, η συστηματική άντληση και αξιοποίηση διδαγμάτων (lessons learned) από τις τρέχουσες επιχειρήσεις αποτελεί μια ιδιαίτερα ανεπτυγμένη δραστηριότητα στις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις. Η πρακτική αυτή μεταφέρθηκε, κατά τις τελευταίες δεκαετίες, και στους υπόλοιπους δυτικούς στρατούς.

Το ίδιο το ΝΑΤΟ ίδρυσε το 2002, στη Λισαβόνα, το Διακλαδικό Κέντρο Ανάλυσης και Διδαγμάτων (Joint Analysis and Lessons Learned Centre – JALLC). Το JALLC, ως μέρος της Δομής Διοίκησης του ΝΑΤΟ, παρέχει υποστήριξη για την ανάλυση επιχειρήσεων, εκπαιδεύσεων, ασκήσεων και πειραματισμών και διατηρεί την Πύλη Διδαγμάτων του ΝΑΤΟ, ένα εργαλείο για τη διευκόλυνση της σχετικής διαδικασίας.

Στο ΝΑΤΟ, ο όρος “διδάγματα” δεν αναφέρεται απλώς σε μεμονωμένες διαπιστώσεις από μια επιχείρηση. Πρόκειται για μια θεσμοθετημένη διαδικασία που περιλαμβάνει τη δημιουργία δομών και διαδικασιών για τον εντοπισμό, τη διαχείριση, την αξιολόγηση και την εφαρμογή των διδαγμάτων που προκύπτουν από τις επιχειρήσεις. Η διαδικασία αυτή καλύπτει βασικούς τομείς της στρατιωτικής δραστηριότητας, όπως η εκπαίδευση, ο εξοπλισμός, το προσωπικό, η πληροφόρηση, οι επιχειρησιακές αντιλήψεις και το δόγμα, η οργανωτική δομή, οι υποδομές, η επιμελητεία και ο επιχειρησιακός σχεδιασμός.

Στο Ισραήλ “δια βίου μάθηση”

Οι ένοπλες δυνάμεις όλων των χωρών, και όχι μόνο εκείνες του ΝΑΤΟ, καταβάλλουν σημαντικές προσπάθειες για να αντλήσουν διδάγματα τόσο από τις δικές τους επιχειρήσεις όσο και από τους πολέμους άλλων χωρών. Το παράδειγμα του Ισραήλ είναι χαρακτηριστικό. Οι Ισραηλινοί έχουν διεξαγάγει πολλούς πολέμους και, ως εκ τούτου, έχουν ιδιαίτερη παράδοση στην άντληση διδαγμάτων από τη δική τους πολεμική εμπειρία.

Μετά τον Δεύτερο Πόλεμο του Λιβάνου, το 2006, καθόρισαν αξιωματικούς με αποκλειστική αποστολή την παρατήρηση, τη συλλογή και τη διάδοση διδαγμάτων σε πραγματικό χρόνο. Αρχικά, ένας ή δύο έφεδροι αξιωματικοί ανά μεραρχία αναλάμβαναν τον συγκεκριμένο ρόλο. Στον πρόσφατο πόλεμο στη Γάζα, ο Ισραηλινός Στρατός αύξησε σημαντικά τον αριθμό των αξιωματικών που ασχολούνταν αποκλειστικά με την άντληση διδαγμάτων, φθάνοντάς τους περίπου στους 150, με την επέκταση του θεσμού – με έναν αξιωματικό σε κάθε τάγμα. Το σύστημα αυτό διευκολύνεται από τη μεγάλη δεξαμενή εκπαιδευμένων εφέδρων αξιωματικών που διαθέτει το Ισραήλ, από τον βαθμό του ταγματάρχη έως τον βαθμό του συνταγματάρχη.

Το Ισραήλ, όμως, δεν περιορίζεται στη μελέτη των δικών του πολέμων. Προσπαθεί να διδαχθεί και από την εμπειρία άλλων στρατών. Την άνοιξη του 2022, το Γενικό Επιτελείο των Ισραηλινών Ενόπλων Δυνάμεων συγκρότησε ειδική ομάδα για την άντληση διδαγμάτων από την παρακολούθηση του πολέμου στην Ουκρανία. Σκοπός της ήταν να μελετήσει τον πόλεμο σε βάθος, να εντοπίσει διδάγματα και να εξετάσει τον τρόπο με τον οποίο αυτά θα μπορούσαν να προσαρμοστούν στις ανάγκες των Ισραηλινών Ενόπλων Δυνάμεων. Παράλληλα, κάθε Κλάδος συγκρότησε τη δική του ομάδα μελέτης, ώστε να επικεντρωθεί σε ζητήματα ιδιαίτερου ενδιαφέροντος.

Το υλικό που παρήγαγαν οι ομάδες μελέτης διανεμόταν γραπτώς μεταξύ τους, στους διοικητές και σε όλα τα επίπεδα των ενόπλων δυνάμεων. Παράλληλα, άρχισαν να οργανώνονται μονοήμερα σεμινάρια για τον πόλεμο στην Ουκρανία, καθώς και μεμονωμένες διαλέξεις ειδικών για ανώτερους και κατώτερους αξιωματικούς σε στρατιωτικές σχολές και επιτελεία ταξιαρχίας και μεραρχίας.

Οι παγίδες των διδαγμάτων

Ο πόλεμος στην Ουκρανία, ο πρώτος μεγάλης κλίμακας πόλεμος στην Ευρώπη μετά το 1945, έχει προσελκύσει, λόγω και της μεγάλης διάρκειάς του, το ενδιαφέρον δημοσιογράφων, στρατιωτικών, ακαδημαϊκών και κάθε είδους ειδικών, οι οποίοι επιχειρούν να αντλήσουν διδάγματα. Με την ευρεία διάδοση του διαδικτύου και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, μια απλή αναζήτηση για “διδάγματα από τον πόλεμο στην Ουκρανία” στο διαδίκτυο, μπορεί να οδηγήσει σε χιλιάδες αποτελέσματα. Ωστόσο, η άντληση πραγματικών διδαγμάτων από έναν πόλεμο δεν είναι καθόλου εύκολη υπόθεση. Αντίθετα, κρύβει σημαντικές παγίδες.

Πρώτον, τα διδάγματα πρέπει να προκύπτουν από ανάλυση και όχι απλώς από παρατήρηση. Η παρατήρηση ενός γεγονότος δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με τη γνώση της αιτίας του ούτε με τη δυνατότητα γενίκευσής του. Συχνά, μάλιστα, οι αρχικές παρατηρήσεις αποδεικνύονται λανθασμένες. Δεν υπάρχουν πάντοτε ξεκάθαρα διδάγματα, τα οποία όλοι μπορούν να αναγνωρίσουν και να εφαρμόσουν με τον ίδιο τρόπο.

Δεύτερον, δεν αναζητούν διδάγματα στα άτομα, αλλά κυρίως σε πρακτικές, διαδικασίες, οργανώσεις και συστήματα. Η θεσμική διαδικασία άντλησης διδαγμάτων τείνει, επομένως, να αντιμετωπίζει τους στρατιωτικούς ηγήτορες ως εναλλάξιμα μέρη ενός μεγάλου και σύνθετου συστήματος. Η στρατιωτική ιστορία, όμως, μας υπενθυμίζει ότι τα αποτελέσματα στον πόλεμο καθορίζονται συχνά από τις ικανότητες και τις αδυναμίες συγκεκριμένων διοικητών, καθώς και από τις αποφάσεις που  αυτοί λαμβάνουν.

Τρίτον, σε βαθύτερο επίπεδο, η έννοια του “διδάγματος” προϋποθέτει έναν βαθμό βεβαιότητας: ότι τα γεγονότα έχουν κατανοηθεί επαρκώς, ότι οι σχετικές διαδικασίες είναι γνωστές και ότι μπορούν να καθοριστούν σαφείς ενέργειες προς εκτέλεση. Η ίδια, όμως, η λέξη “δίδαγμα” υποδηλώνει μια βεβαιότητα η οποία στην πραγματικότητα μπορεί να είναι επισφαλής ή ακόμη και υπερεκτιμημένη.

Τέταρτον, ορισμένες φορές τα βασικά διδάγματα είναι αυταπόδεικτα. Ωστόσο, η άρνηση αναγνώρισης της αλλαγής ή η εμμονή σε ένα ήδη διαμορφωμένο σύνολο πεποιθήσεων μπορεί να εμποδίσει ακόμη και έναν οργανισμό να διδαχθεί από την εμπειρία του. Όπως υποστηρίζει ο Στίβεν Ρόζεν, οι στρατοί είναι μεγάλοι γραφειοκρατικοί οργανισμοί και «σχεδόν όλα όσα γνωρίζουμε θεωρητικά για τις μεγάλες γραφειοκρατίες υποδηλώνουν όχι μόνο ότι είναι δύσκολο να αλλάξουν, αλλά και ότι έχουν σχεδιαστεί για να μην αλλάζουν».

Λάθος εφαρμογή “μαθήματος”

Να προσθέσουμε ότι δεν είναι βέβαιο πως από τον ίδιο πόλεμο ή ακόμη και από την ίδια μάχη προκύπτει ένα και μοναδικό δίδαγμα. Μερικές φορές μπορούν να εξαχθούν διαφορετικά — ακόμη και αλληλοσυγκρουόμενα— διδάγματα, τα οποία μπορεί να είναι όλα ορθά, αλλά να ισχύουν υπό διαφορετικές συνθήκες.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η εξέλιξη της αμερικανικής αντίληψης για την απόβαση και την επίθεση σε νησιά κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι Αμερικανοί Πεζοναύτες άντλησαν σημαντικά διδάγματα από τη μάχη της Ταράουα το 1943, όπου οι Ιάπωνες είχαν οργανώσει την άμυνά τους κυρίως στην ακτή. Ως αποτέλεσμα, οι Πεζοναύτες θεώρησαν ως δεδομένο ότι το δόγμα του εχθρού προέβλεπε για τα νησιά άμυνα επί των ακτών.

Στην Ίβο Τζίμα, όμως, το 1945, οι Ιάπωνες είχαν ήδη προσαρμοστεί. Αξιοποιώντας την προηγούμενη εμπειρία και τα λάθη τους, εγκατέλειψαν ουσιαστικά την ιδέα της αποφασιστικής άμυνας στην ακτογραμμή και δημιούργησαν ένα σύστημα άμυνας σε βάθος, με τις κύριες αμυντικές θέσεις αρκετά βαθιά στην ενδοχώρα. Ο εχθρός δηλαδή στον πόλεμο προσαρμόζει επίσης το δόγμα του και διδάσκεται από τα λάθη του αλλά και τις ενέργειες του αντιπάλου.

Ως αποτέλεσμα, ένα δίδαγμα που ήταν ορθό σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή μπορεί να καταστεί ανεπαρκές όταν αλλάξουν οι συνθήκες. Η μάχη της Ίβο Τζίμα διήρκεσε περισσότερο και υπήρξε πολύ πιο αιματηρή από ό,τι θα αναμενόταν.

Τα ξένα πρότυπα – Η αλλαγή νοοτροπίας

Είναι σχετικά εύκολο να υιοθετήσει ένας στρατός τεχνικές λύσεις ή επιτυχημένες διαδικασίες που έχουν εφαρμοστεί από άλλους. Πολύ δυσκολότερο είναι να μεταφέρει τρόπους διοίκησης και στρατιωτικές αντιλήψεις που συνδέονται με μια διαφορετική στρατιωτική και ευρύτερα κοινωνική κουλτούρα.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η αποκεντρωτική διοίκηση (Auftragstaktik ή mission command), η οποία αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στην πρωτοβουλία των υφισταμένων και αναπτύχθηκε συστηματικά στον γερμανικό στρατό ήδη από τον 19ο αιώνα. Ο Ρώσος στρατηγός Καρλ ντε Βόιντε υπήρξε ο πρώτος ξένος παρατηρητής που ανέδειξε τη σημασία της πρωτοβουλίας των υφισταμένων για τη γερμανική στρατιωτική αποτελεσματικότητα στον Γαλλοπρωσικό Πόλεμο του 1870-1871.

Ο ντε Βόιντε έγραψε επίσης δύο βιβλία στα οποία ανέλυε τη γερμανική στρατιωτική υπεροχή, αποδίδοντας σημαντικό ρόλο στην πρωτοβουλία των ηγητόρων όλων των κλιμακίων. Μολονότι τα βιβλία του διδάσκονταν στις ρωσικές στρατιωτικές σχολές, δεν κατάφεραν να επηρεάσουν ουσιαστικά την περιχαρακωμένη σκέψη της ηγεσίας του ρωσικού στρατού. Το βιβλίο του που αφορούσε ειδικά την πρωτοβουλία μεταφράστηκε στα γαλλικά, στα γερμανικά και στα ελληνικά από τον Ιωάννη Βελισσαρίου, χωρίς όμως να οδηγήσει σε αντίστοιχη αλλαγή στον γαλλικό ή στον ελληνικό στρατό.

Είναι ενδεικτικό, επίσης, ότι κατά το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα περισσότεροι από 120 Αμερικανοί αξιωματικοί επισκέφθηκαν την Ευρώπη, προκειμένου να ενημερωθούν για τις τελευταίες εξελίξεις στον στρατιωτικό τομέα. Ωστόσο, φαίνεται ότι δεν αντιλήφθηκαν ούτε τη σημασία ούτε το εύρος της ευρωπαϊκής συζήτησης γύρω από την πρωτοβουλία των υφισταμένων. Οι Αμερικανοί “ανακάλυψαν” ουσιαστικά την αποκεντρωτική διοίκηση αρκετές δεκαετίες αργότερα, κατά τη δεκαετία του 1970, και έκτοτε προσπαθούν να την υιοθετήσουν και να την εντάξουν στο στρατό τους, μάλλον χωρίς μεγάλη επιτυχία.

Ουκρανία και διοίκηση

Επιστρέφοντας στις σύγχρονες επιχειρήσεις, αρκετοί δυτικοί, και ιδίως Αμερικανοί, αναλυτές απέδωσαν την ουκρανική επιτυχία κατά την πρώτη φάση του Ρωσοουκρανικού Πολέμου, όταν οι ρωσικές δυνάμεις επιχείρησαν να καταλάβουν το Κίεβο, στην εφαρμογή της αποκεντρωτικής διοίκησης.

Η αποκεντρωτική διοίκηση, όμως, δεν είναι απλώς μια διαδικασία έκδοσης διαταγών. Αποτελεί ευρύτερη φιλοσοφία διοίκησης, η οποία προϋποθέτει συγκεκριμένη σχέση μεταξύ ανωτέρων και υφισταμένων, εμπιστοσύνη, εκπαίδευση, επαγγελματική κουλτούρα και αποδοχή της πρωτοβουλίας. Ως εκ τούτου, δύσκολα μεταφέρεται αυτούσια από έναν στρατό σε έναν άλλο, χωρίς να ληφθεί υπόψη το ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο έχει αναπτυχθεί.

Ο ουκρανικός στρατός, ως απόγονος της σοβιετικής στρατιωτικής παράδοσης, ήταν εξαιρετικά δύσκολο να μετασχηματίσει μέσα σε λίγα χρόνια ή ακόμη και σε λίγους μήνες μια τόσο βαθιά ριζωμένη αντίληψη διοίκησης. Το γεγονός ότι ένας στρατός εφαρμόζει τυπικά ορισμένες διαδικασίες που συνδέονται με το mission command δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι έχει υιοθετήσει και τη νοοτροπία που απαιτείται για την αποτελεσματική εφαρμογή του.

Τι μαθαίνουμε στην Ελλάδα

Ο πόλεμος δεν απαιτεί μόνο σωματική αντοχή. Όπως μας υπενθύμισε ο Κλαούζεβιτς, θέτει διανοητικά προβλήματα αντάξια ενός Νεύτωνα ή ενός Όιλερ. Απαιτεί, επομένως, διαρκή και συστηματική μελέτη — όχι μόνο μέσω της άντλησης διδαγμάτων από τους πολέμους του παρελθόντος και του παρόντος, αλλά και μέσω της παρακολούθησης των διπλωματικών, κοινωνικών και τεχνολογικών εξελίξεων που διαμορφώνουν τον χαρακτήρα του.

Στη χώρα μας, οι ένοπλες δυνάμεις στερούνται ενός εξειδικευμένου ερευνητικού κέντρου που να ασχολείται συστηματικά με τη μελέτη του πολέμου και την αξιοποίηση της σχετικής γνώσης. Η θεσμοθέτηση μιας τέτοιας δραστηριότητας θα μπορούσε να συμβάλει όχι μόνο στην καλύτερη κατανόηση των σύγχρονων συγκρούσεων, αλλά και στη συστηματική αξιοποίηση της ελληνικής και διεθνούς στρατιωτικής εμπειρίας.

Φυσικά, κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με ακρίβεια το μέλλον και, πολύ περισσότερο, τον χαρακτήρα ενός μελλοντικού πολέμου. Ίσως, επομένως, το σημαντικότερο δίδαγμα από τη μελέτη των προηγούμενων πολέμων να είναι η ανάγκη για ένα ευέλικτο δόγμα, το οποίο θα επιτρέπει στις ένοπλες δυνάμεις να προετοιμάζονται για περισσότερες από μία πιθανές εκδοχές του μέλλοντος.

Προσαρμογή προτού να είναι αργά

Κανένας στρατός, ούτε καν ο πλουσιότερος και τεχνολογικά πιο προηγμένος, δεν μπορεί να προετοιμαστεί πλήρως για κάθε ενδεχόμενο. Ένας στρατός, όμως, που είναι καλά εκπαιδευμένος στις βασικές αρχές της στρατιωτικής τέχνης και έχει μελετήσει σε βάθος την εμπειρία προηγούμενων πολέμων και τα έργα των στρατιωτικών θεωρητικών, μπορεί — ακόμη και όταν έχει επιλέξει μια συγκεκριμένη πρόβλεψη για να οργανώσει την προετοιμασία του — να προσαρμοστεί ταχύτερα όταν η θεωρία συναντήσει το σκληρό τείχος της πραγματικότητας.

Τη σημασία της ευελιξίας διατύπωσε με τον πιο περιεκτικό τρόπο ο σερ Μάικλ Χάουαρντ, ο διάσημος Βρετανός στρατιωτικός ιστορικός, ο οποίος είχε υπηρετήσει ως αξιωματικός του πεζικού στην Ιταλία κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο: «Ανεξάρτητα από το πόσο καθαρά σκέφτεται κάποιος, είναι αδύνατον να προβλέψει με ακρίβεια τον χαρακτήρα της μελλοντικής σύγκρουσης. Το ζήτημα είναι να μην βρίσκεται πολύ μακριά από το σημείο από το οποίο είναι πλέον αδύνατο να προσαρμοστεί, μόλις αυτός ο χαρακτήρας αποκαλυφθεί».

Σύμφωνα με έναν τοπικό αξιωματούχο, ολόκληρη η ακτογραμμή της Υεμένης στην Ερυθρά Θάλασσα βρίσκεται πλέον στην κατοχή των Χούθι, οι οποίοι κατέλαβαν τα τελευταία νησιά του στρατηγικού περάσματος. «Οτιδήποτε βρισκόταν υπό τη διοίκησή μας στη δυτική ακτή έχει πλέον καταληφθεί», επιβεβαίωσε στρατιωτικός αξιωματούχος της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Υεμένης, η οποία υποστηρίζεται από το Ριάντ.

Η εξέλιξη αυτή έρχεται λίγες ώρες μετά την κατάληψη του νησιού Μαγιούν (γνωστό και ως Περίμ), που βρίσκεται στο κέντρο του στενού, από τους Υεμενίτες αντάρτες, ύστερα από την αποχώρηση των κυβερνητικών δυνάμεων.

Η συγκεκριμένη κίνηση αντιπροσωπεύει την πιο αξιοσημείωτη προέλαση της οργάνωσης με στόχο την κυριαρχία στην κρίσιμη αυτή ναυτιλιακή διαδρομή. Παρά τις διεθνείς ανησυχίες, οι Χούθι διαβεβαιώνουν ότι θα παρέχουν «ασφαλή» δίοδο μέσω του στρατηγικού στενού Μπαμπ ελ Μάντεμπ, το οποίο συνδέει την Ευρώπη με την Ασία, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι αυτό δεν θα ισχύει για τη Σαουδική Αραβία.

Μέσω μιας αιφνιδιαστικής επίθεσης, οι μαχητές, οι οποίοι είχαν ήδη υπό τον έλεγχό τους ένα μεγάλο τμήμα του βόρειου τομέα της χώρας, συμπεριλαμβανομένης της πρωτεύουσας Σαναά και της πόλης Χοντέιντα στα δυτικά, κατάφεραν να προωθηθούν προς την Ερυθρά Θάλασσα εντός ολίγων ημερών.

«Λαμπρή» νίκη των Χούθι

Τα τάνκερ και άλλα εμπορικά πλοία περνούν το στενό Μπαμπ ελ Μάντεμπ για να εισέλθουν στην Ερυθρά θάλασσα και να φτάσουν στο Σουέζ και στη Μεσόγειο, και αντιστρόφως, προς τον Ινδικό ωκεανό. Σε περίπτωση αποκλεισμού της η μοναδική εναλλακτική –πολύ πιο χρονοβόρα και δαπανηρή– είναι ο περίπλους της Αφρικής από νότο και το Ακρωτήρι της Καλής Ελπίδας.

Η Ανσαραλά, που άρχισε την επίθεσή της την περασμένη εβδομάδα, κυρίευσε επίσης προχθές Πέμπτη την πόλη Μόκα, όπου βρίσκεται λιμάνι στρατηγικής σημασίας, και το νησί Ζουγκάρ, προτού καταλάβει το Μαγιούν (γνωστό επίσης ως Περίμ), στην καρδιά του στενού, και επίσης τα δυο τελευταία νησιά στον θαλάσσιο διάδρομο, το Μεγάλο και το Μικρό Χανίς, σύμφωνα με πηγές προσκείμενες στη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση.

Στο πλαίσιο προσπάθειας ανακατάληψης χαμένων εδαφών, η πολεμική αεροπορία της Σαουδικής Αραβίας προχώρησε σε βομβαρδισμούς στο αεροδρόμιο στη Μόκα, σύμφωνα με το τηλεοπτικό δίκτυο Αλ Μασίρα, που πρόσκειται στους Χούθι. Οι δυνάμεις που πρόσκεινται στη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση ανακοίνωσαν παράλληλα πως προχώρησαν σε εφόδους, καλώντας τους αμάχους να αποφεύγουν συγκεκριμένους οδικούς άξονες.

Ενώ οι επικεφαλής της διπλωματίας του Ιράν και της Σαουδικής Αραβίας συζήτησαν προχθές Πέμπτη για την κατάσταση στην περιοχή, σύμβουλος του Ιρανού ανώτατου ηγέτη Μοτζταμπά Χαμενεΐ χαρακτήρισε «λαμπρή νίκη» τη νέα στρατιωτική επιτυχία των Χούθι. Ο Αμπντουλχαμίντ Νταϊφάλα, υποστηρικτής τους που ζει στη Σανάα, εξήρε επίσης χθες τις «σπουδαίες νίκες», το γεγονός ότι «απελευθερώθηκαν τα νησιά στην Ερυθρά Θάλασσα μέσα σε 72 ώρες». Η Ανσαραλά «προετοιμαζόταν για αυτό το μέτωπο εδώ και τέσσερα χρόνια», πρόσθεσε.

Αποκάλυψη της WSJ

Κινεζικοί οργανισμοί παρείχαν στο Ιράν δορυφορικές εικόνες μιας βάσης στην Ιορδανία πριν και μετά την επίθεση που στοίχισε τη ζωή σε τρεις Αμερικανούς στρατιώτες τον περασμένο Ιούλιο, υποστηρίζει η εφημερίδα Wall Street Journal. Οι τρεις στρατιώτες σκοτώθηκαν στις 17 Ιουλίου, σε ιρανικές πυραυλικές επιθέσεις εναντίον της αεροπορικής βάσης Μουαφάκ Σάλτι της Ιορδανίας, όπου σταθμεύουν αμερικανικές δυνάμεις.

Αμερικανοί αξιωματούχοι, τους οποίους επικαλείται το ρεπορτάζ της WSJ χωρίς να τους κατονομάζει, δεν είπαν ποιοι είναι αυτοί οι κινεζικοί οργανισμοί και δεν υπονόησαν ότι το Πεκίνο φέρει άμεση ευθύνη. Το θέμα συζητήθηκε με Κινέζους αξιωματούχους, οι οποίοι ζήτησαν αποδείξεις για την παράδοση αυτών των δορυφορικών εικόνων στην Τεχεράνη και δεν αποδέχτηκαν ότι κινεζικές εταιρείες εμπλέκονται στην υπόθεση. Το θέμα θα μπορούσε ωστόσο να βρεθεί και πάλι στο επίκεντρο, όταν ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ υποδεχτεί τον Κινέζο ομόλογό του Σι Τζινπίνγκ στον Λευκό Οίκο στις 24 Σεπτεμβρίου.

Ο Τραμπ έχει προειδοποιήσεις τις κινεζικές αρχές να μην πωλούν όπλα στο Ιράν και, τον Μάιο, επέβαλε κυρώσεις σε τρεις εταιρείες δορυφόρων που εδρεύουν στην Κίνα με το σκεπτικό ότι διευκόλυναν τις ιρανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις. Η Κίνα είναι ένας από τους σημαντικότερους οικονομικούς εταίρους του Ιράν, καθώς αγοράζει μεγάλο μέρος της πετρελαϊκής παραγωγής του και το στηρίζει διπλωματικά.

Έρευνα για τα drones

Το Ιράκ χαιρέτισε την απόφαση της Σαουδικής Αραβίας να καθυστερήσει τα αντίποινα για την επίθεση με μη επανδρωμένα αεροσκάφη στον πετρελαιαγωγό Ανατολής-Δύσης, την ώρα που η Βαγδάτη ανακοίνωσε την έναρξη έρευνας για τον εντοπισμό των υπευθύνων. Σύμφωνα με τις ιρακινές αρχές, τα drones που χρησιμοποιήθηκαν στην επίθεση είχαν εκτοξευτεί από το έδαφος του Ιράκ, εξέλιξη που έχει προκαλέσει έντονη ανησυχία για τον κίνδυνο περαιτέρω κλιμάκωσης στην περιοχή.

Σε ανακοίνωσή τους, οι ένοπλες δυνάμεις του Ιράκ καταδίκασαν τις επιθέσεις που απειλούν την ασφάλεια και τη σταθερότητα της Σαουδικής Αραβίας. Παράλληλα, γνωστοποίησαν ότι ο Ιρακινός πρωθυπουργός έδωσε εντολή να διεξαχθεί έρευνα προκειμένου να εξακριβωθούν οι ακριβείς συνθήκες της επίθεσης και να εντοπιστούν όσοι βρίσκονται πίσω από αυτή.

Η Βαγδάτη επιχειρεί παράλληλα να διαμηνύσει ότι δεν πρόκειται να επιτρέψει τη χρήση του ιρακινού εδάφους για επιθέσεις εναντίον γειτονικών χωρών. Όπως μετέδωσαν κρατικά μέσα ενημέρωσης, η κυβέρνηση του Ιράκ σκοπεύει να συνεργαστεί με φίλες και σύμμαχες χώρες, με στόχο να αποτραπεί η επανάληψη ανάλογων περιστατικών.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται την ίδια ώρα στη στάση του Ριάντ. Η απόφαση της Σαουδικής Αραβίας να μην προχωρήσει άμεσα σε αντίποινα, την στιγμή που βρίσκεται υπό τον κλοιό των Χούθι, αντιμετωπίστηκε θετικά από την ιρακινή κυβέρνηση, καθώς περιορίζει, τουλάχιστον προσωρινά, τον κίνδυνο μιας νέας στρατιωτικής κλιμάκωσης.

Η επίθεση στον πετρελαιαγωγό Ανατολής-Δύσης αποκτά πρόσθετη βαρύτητα λόγω της σημασίας της συγκεκριμένης ενεργειακής υποδομής για τη Σαουδική Αραβία. Ο αγωγός αποτελεί βασικό τμήμα του σαουδαραβικού δικτύου μεταφοράς πετρελαίου και επιτρέπει τη διοχέτευση αργού προς τις εγκαταστάσεις της Ερυθράς Θάλασσας.

Στο «χείλος»

Έπειτα από χρόνια συγκριτικής ηρεμίας, η Υεμένη άρχισε να βυθίζεται ξανά στον πόλεμο τον Ιούλιο, με φόντο τον ευρύτερο πόλεμο στη Μέση Ανατολή, που ξέσπασε με την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση εναντίον του Ιράν την 28η Φεβρουαρίου. Αμέσως μετά οι Χούθι ανακοίνωσαν την επιβολή θαλάσσιου αποκλεισμού στη Σαουδική Αραβία, βάζοντας στο στόχαστρο πετρελαιοφόρα δεξαμενόπλοια του βασιλείου.

Οι εχθροπραξίες στην Υεμένη από την περασμένη εβδομάδα είχαν αποτέλεσμα να σκοτωθούν εκατοντάδες άνθρωποι και στις δυο πλευρές, στην πλειονότητά τους αντιμαχόμενοι, κι εκτόπισαν εξαναγκαστικά τουλάχιστον 46.000 ανθρώπους κατά τον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης (ΔΟΜ).

«Νομίζω ότι οι Σαουδάραβες προσπάθησαν τα πάντα για να αποφύγουν αυτόν τον πόλεμο, αλλά δεν νομίζω πως έχουν ακόμη επιλογή σε αυτό το στάδιο», σχολίασε ο Φάρα αλ Μουσλίμι, ερευνητής του βρετανικού κέντρου μελετών Chatham House. Σύμφωνα με ρεπορτάζ του αμερικανικού ιστότοπου Axios, που επικαλέστηκε πηγές του στην κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ, ο πρόεδρος των ΗΠΑ αρνήθηκε να διατάξει βομβαρδισμούς εναντίον των Χούθι, όπως του ζήτησε το Ριάντ.

Η κατάσταση στην Υεμένη βρέθηκε στο επίκεντρο κατεπείγουσας συνεδρίασης του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ προχθές Πέμπτη. Ο ειδικός απεσταλμένος του διεθνούς οργανισμού για την Υεμένη Χανς Γκρούντμπεργκ παρότρυνε να υπάρξει «ενεργή δέσμευση» του ΣΑ «για να απομακρυνθούμε από το χείλος αυτής που θα ήταν πολύ πιο επικίνδυνη σύγκρουση».

Σε αυτό το σημείο είναι εύλογο να αναρωτιέσαι πως συγκρίνεται με το κλασικό τυρί. Πάμε να δούμε μαζί λοιπόν τις διαφορές που παρουσιάζουν: Η βασική ανησυχία με ορισμένα είδη vegan τυριού είναι η ποσότητα των επεξεργασμένων συστατικών που περιέχουν. Έρευνες δείχνουν ότι διατροφικά πρότυπα που δίνουν έμφαση στις ολόκληρες, μη επεξεργασμένες τροφές τείνουν να είναι πιο πλούσια σε θρεπτικά συστατικά και γενικά πιο υγιεινά.

Ορισμένα από τα πιο επεξεργασμένα είδη vegan τυριού περιέχουν μεγάλες ποσότητες εξευγενισμένων ελαίων, συντηρητικών, χρωστικών προσθέτων και νατρίου, καθώς παράλληλα στερούνται ουσιαστικής θρεπτικής αξίας. Ενώ συχνά έχουν χαμηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη.

Οι λιγότερο επεξεργασμένες εκδοχές είναι πιθανό να προσφέρουν μεγαλύτερη θρεπτική αξία, με τη μορφή φυτικών ινών, υγιεινών λιπαρών και σημαντικών μικροθρεπτικών συστατικών. Είναι κατάλληλα για άτομα με δυσανεξία στη λακτόζη και όσους ακολουθούν vegan διατροφή ή νηστεία. Έτσι, ένα vegan τυρί δεν είναι αυτομάτως πιο υγιεινό από ένα κανονικό. Η σύγκριση εξαρτάται από το συγκεκριμένο προϊόν, πόσο συχνά το καταναλώνεις και τη συνολική διατροφή του ατόμου.

Vegan τυρί: Ποια συστατικά χρειάζονται προσοχή

Η ανάγνωση της ετικέτας είναι ιδιαίτερα σημαντική. Καλό είναι να δίνουμε προσοχή σε: Υψηλή περιεκτικότητα σε κορεσμένα λιπαρά, ειδικά από λάδι καρύδας, μεγάλη ποσότητα νατρίου (αλατιού) πολλές πρόσθετες ύλες και τεχνητά αρώματα, χαμηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη, μεγάλη λίστα επεξεργασμένων συστατικών. Αντίθετα, πιο θρεπτικές επιλογές θεωρούνται εκείνες που βασίζονται σε ξηρούς καρπούς, όσπρια ή σόγια και προσφέρουν καλύτερο διατροφικό προφίλ.

Όπως και τα κανονικά τυριά, τα vegan τυριά μπορούν να έχουν θέση στο τραπέζι ως μέρος μιας υγιεινής διατροφής, όμως δεν θα πρέπει να βασίζεστε σε αυτά ως μοναδική πηγή θρεπτικών συστατικών. Όπως όλα τα τρόφιμα πρέπει να καταναλώνεται με μέτρο και να μην αντικαθιστά άλλα σημαντικά θρεπτικά συστατικά ή ομάδες τροφίμων. Η κατανάλωση του μπορεί να είναι χρήσιμη: Σε άτομα που ακολουθούν vegan διατροφή ή νηστεύουν, σε όσους έχουν δυσανεξία στη λακτόζη και σε ανθρώπους που θέλουν να μειώσουν την κατανάλωση ζωικών προϊόντων.

Από διατροφικής άποψης, η καλύτερη επιλογή είναι είτε να φτιάξεις το δικό σου, είτε να επιλέξεις ένα έτοιμο προϊόν με όσο το δυνατόν περισσότερα συστατικά ολόκληρων τροφών, να περιέχουν πηγή πρωτεΐνης (π.χ.σόγια) και να είναι εμπλουτισμένα με θρεπτικά συστατικά (πχ Βιταμίνη Β12 & ασβέστιο).

Καταλήγοντας…

Το vegan τυρί δεν είναι από μόνο του ανθυγιεινό, αλλά ούτε και πάντα πιο θρεπτικό από το κανονικό τυρί. Η ποιότητά του εξαρτάται από τα συστατικά και τον βαθμό επεξεργασίας του. Η καλύτερη προσέγγιση είναι η ενημερωμένη επιλογή. Να διαβάζεις παντα τις ετικέτες, να προτιμάς προϊόντα με πιο φυσικά συστατικά και να τα εντάσσεις σε μια συνολικά ισορροπημένη διατροφή.

Να μην ξεχνάς επίσης ότι μια καλά σχεδιασμένη, υγιεινή διατροφή πρέπει να περιλαμβάνει ποικιλία από διαφορετικά λαχανικά, φρούτα, δημητριακά ολικής άλεσης, υγιεινά λιπαρά και άπαχες πρωτεΐνες. Όπως συμβαίνει και με κάθε τρόφιμο, λοιπόν, το μέτρο και η ισορροπία είναι το κλειδί.

Η Κατερίνα Νταλέ είναι διαιτολόγος-διατροφολόγος

Σε συνεργασία με το medNutrition

Τα νέα iPhone και Apple Watch διατίθενται φθηνότερα με νέα σύνδεση ή ανανέωση στα προγράμματα Telekom Gigamax^[2]  ή/ και  με Trade In^[3] επιστρέφοντας το παλιό τους smartphone ή smartwatch στα φυσικά καταστήματα. Οι πελάτες μπορούν να τα προ-παραγγείλουν σε έως 48 άτοκες δόσεις με χρήση πιστωτικής κάρτας. Για πρώτη φορά, μάλιστα, στα φυσικά καταστήματα Telekom και ΓΕΡΜΑΝΟΣ μπορούν να προ-παραγγείλουν τις αγαπημένες τους συσκευές κάνοντας χρήση και της επιδότησής τους.

Οι προ-παραγγελίες για τα πολυαναμενόμενα iPhone 18 Pro και iPhone 18 Pro Max ξεκινούν στις 12 Σεπτεμβρίου στις 15:00. Με σημαντικές αναβαθμίσεις στην κάμερα, τις επιδόσεις, την αυτονομία και την τεχνητή νοημοσύνη, τα νέα μοντέλα της Apple θα είναι διαθέσιμα στη χώρα μας από τις 18 Σεπτεμβρίου, με τιμές από 1.499€^[4] για το iPhone 18 Pro στα 256GB και στα 1.659€ για το iPhone 18 Pro Max στα 256GB.

Στη χώρα μας έρχεται και το κορυφαίο iPhone Duo, το πρώτο αναδιπλούμενο iPhone^[5]. Οι προ-παραγγελίες του ξεκινούν στις 16 Οκτωβρίου στις 15:00 και λανσάρεται στις 23 Οκτωβρίου.

Τα νέα iPhone είναι πιστοποιημένα στο δίκτυο Telekom 5G+, το μόνο δίκτυο τεχνολογίας 5G Stand-Alone στην Ελλάδα με κάλυψη πάνω από 84% πανελλαδικά^[6]. Ακόμα, υποστηρίζουν την τεχνολογία eSIM που έφερε πρώτη στην Ελλάδα η Telekom.

Apple Watch Series 12, SE 3, Ultra 4

Τα Apple Watch Series 12, SE 3 και Ultra 4 αποτελούν τις ιδανικές συσκευές για μια υγιή ζωή. Με ταχύτερους επεξεργαστές, προηγμένη ανίχνευση καρδιακών παλμών και μπαταρία μεγαλύτερης διάρκειας, τα νέα Apple Watch SE 3 διατίθενται από 269€, τα Series 12 από 459€ και τα Ultra 4 από 909€ και αναμένεται να κυκλοφορήσουν στις 18 Σεπτεμβρίου.

Επιπλέον, με την υπηρεσία Telekom Multisim, που προσφέρει η Telekom, οι χρήστες επιλεγμένων Apple Watch Series 12 & SE 3, και όλων των μοντέλων Ultra 4 μπορούν μέσα από το έξυπνο ρολόι τους να πραγματοποιούν και να λαμβάνουν κλήσεις, να στέλνουν μηνύματα, να ακούν μουσική μέσω streaming, να χρησιμοποιούν εφαρμογές πλοήγησης και άλλες λειτουργίες που απαιτούν σύνδεση στο internet, ακόμα και όταν δεν έχουν το iPhone μαζί τους. Η υπηρεσία Telekom Multisim παρέχεται δωρεάν για τους 3 πρώτους μήνες.

AirPods 5

Με έως 1.5x δυνατότερο Active Noise Cancellation από την προηγούμενη γενιά και νέα ακουστική αρχιτεκτονική, τα AirPods 5 προσφέρουν πιο καθαρό, πιο δυνατό και πιο καθηλωτικό ήχο. Κυκλοφορούν στις 18/09 και όσοι πελάτες τα αποκτήσουν από την Telekom και τον ΓΕΡΜΑΝΟ, έχουν δωρεάν 3 χρόνια εγγύηση. Τα AirPods 5 διατίθενται στην τιμή των 149€, ενώ η έκδοση AirPods 5 με θήκη ασύρματης φόρτισης διατίθεται στα 169€.

_{[1] Η δωρεάν εγγύηση ισχύει για προ-παραγγελίες έως τις 18/9/2026 στις 7:59 π.μ. Εξαιρούνται οι εκδόσεις Apple iPhone 18 Pro | iPhone 18 Pro Max 2TB.}

_{2 H δυνατότητα αγοράς σε χαμηλότερη τιμή αφορά σε σύνδεση ή ανανέωση με 24μηνη δέσμευση στα φυσικά καταστήματα.}

_{3 Όροι Χρήσης στο germanos,gr & telekom.gr.}

_{4 Οι τιμές είναι ενδεικτικές και συμπεριλαμβάνουν ΦΠΑ.}

_{5 Υποστηρίζει μόνο esim.}

_{6 Η πληθυσμιακή κάλυψη αφορά σε Κάλυψη Εξωτερικών Χώρων (Outdoor Population Coverage).}

Η Τουρκία δεν κατάφερε απλώς να καλύψει την απόσταση επειδή οι επιδόσεις στις χώρες του ΟΟΣΑ υποχώρησαν. Η ίδια βελτιώθηκε, ενώ ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ κινήθηκε προς την αντίθετη κατεύθυνση. Η πιο πειστική εξήγηση δεν βρίσκεται τόσο μέσα στην τάξη όσο στο ίδιο το εξεταστικό σύστημα. Με το Liselere Geçiş Sistemi (LGS), που εφαρμόστηκε το 2018, το υπουργείο Παιδείας άλλαξε τον τρόπο εισαγωγής στα πιο περιζήτητα λύκεια.

Αντί για σύντομες ερωτήσεις που ελέγχουν την απομνημόνευση γνώσεων, άρχισαν να χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο οι λεγόμενες «ερωτήσεις νέας γενιάς»: Μεγαλύτερες, με συγκεκριμένο πλαίσιο και με απαιτήσεις για ανάγνωση, ερμηνεία και επίλυση προβλημάτων.

Διαφορετική φιλοσοφία

Ακόμη και μια άσκηση μαθηματικών μπορεί πλέον να ξεκινά με ένα κείμενο, ένα διάγραμμα, ή ένα πρόβλημα από την καθημερινότητα. Ο μαθητής πρέπει πρώτα να εντοπίσει τις πληροφορίες που χρειάζεται και να μετατρέψει το πρόβλημα σε κάτι που μπορεί να λύσει. Μόνο μετά περνά στους υπολογισμούς. Εδώ ακριβώς βρίσκεται η ομοιότητα με το PISA.

Το ζητούμενο δεν είναι τόσο η αναπαραγωγή μιας γνώσης που έχει απομνημονευθεί, αλλά η εφαρμογή της γνώσης σε μια κατάσταση που ο μαθητής δεν έχει ξανασυναντήσει. Στην εκπαιδευτική έρευνα, η επίδραση που έχει μια εξέταση στον τρόπο διδασκαλίας είναι γνωστή ως washback. Σε μια χώρα όπου οι κεντρικές εξετάσεις καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό την πρόσβαση στα καλύτερα σχολεία και πανεπιστήμια, αυτή η επίδραση είναι ιδιαίτερα ισχυρή.

Από τη στιγμή που το LGS άρχισε να επιβραβεύει διαφορετικές δεξιότητες, άλλαξαν σταδιακά και οι υπόλοιποι κρίκοι της αλυσίδας: οι εκπαιδευτικοί άλλαξαν τις ασκήσεις τους, οι εκδοτικοί οίκοι τα βιβλία τους, τα φροντιστήρια τα προγράμματά τους και οι γονείς τον τρόπο με τον οποίο προετοίμαζαν τα παιδιά τους.

Εκατομμύρια μαθητές εξασκούνται έτσι επί χρόνια σε ασκήσεις που απαιτούν έναν τρόπο σκέψης παρόμοιο με εκείνον που αξιολογεί το PISA. Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι βελτιώθηκε και η ποιότητα της διδασκαλίας. Αρχικά, οι Τούρκοι μαθητές έγιναν απλώς πιο εξοικειωμένοι με το είδος της σκέψης που εξετάζει το PISA. Ωστόσο, το επιχείρημα ότι πρόκειται απλώς για προετοιμασία για τις εξετάσεις δεν αρκεί. Η κατανόηση κειμένων, η ερμηνεία δεδομένων και η εφαρμογή γνώσεων είναι ακριβώς οι δεξιότητες που θέλει να μετρήσει το PISA.

Το κράτος έγινε ο ίδιος παραγωγός θεμάτων

Υπάρχει και μια θεσμική αλλαγή που εκτός Τουρκίας έχει περάσει σε μεγάλο βαθμό απαρατήρητη. Το υπουργείο Παιδείας ενίσχυσε σημαντικά την ικανότητά του να μετρά και να αξιολογεί τις επιδόσεις των μαθητών. Η αρμόδια Γενική Διεύθυνση Μέτρησης, Αξιολόγησης και Εξεταστικών Υπηρεσιών ιδρύθηκε το 2014. Σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου, σήμερα απασχολεί 535 εργαζομένους στην κεντρική υπηρεσία και ακόμη 509 στα κέντρα μέτρησης και αξιολόγησης και στις 81 επαρχίες της χώρας. Εκεί εκπαιδεύονται εκπαιδευτικοί στη σύνταξη ερωτήσεων που βασίζονται σε δεξιότητες, οργανώνονται συγκριτικά τεστ και δημιουργούνται βάσεις θεμάτων.

Μέσω ειδικής πλατφόρμας, τα επαρχιακά κέντρα μπορούν να μοιράζονται θέματα σε ολόκληρη τη χώρα. Παράλληλα, το υπουργείο δημοσιεύει ενδεικτικές ερωτήσεις και πακέτα ασκήσεων. Παλαιότερα, συχνά η ιδιωτική αγορά προετοιμασίας για τις εξετάσεις ήταν εκείνη που καθόριζε ποιοι τύποι ερωτήσεων θεωρούνταν κανονικοί. Πλέον, το υπουργείο έχει αναλάβει σε μεγαλύτερο βαθμό να καθορίζει τον ρυθμό. Και η αγορά ακολουθεί. Το κράτος δεν περιορίστηκε στο να ανακοινώσει εκπαιδευτικούς στόχους. Άλλαξε τον ίδιο τον εξεταστικό μηχανισμό, γύρω από τον οποίο προσανατολίζεται στην πράξη ολόκληρο το σύστημα.

Η ιδιωτική εκπαιδευτική αγορά λειτουργεί ως επιταχυντής

Εδώ μπαίνει στο παιχνίδι η τεράστια ταχύτητα με την οποία αντιδρά η ιδιωτική εκπαιδευτική αγορά. Μόλις εμφανιστεί ένας καινούργιος τύπος ερώτησης, οι εκδοτικοί οίκοι βγάζουν βιβλία ασκήσεων, οι εκπαιδευτικοί τον εξηγούν στο YouTube και τα φροντιστήρια δημιουργούν ειδικά μαθήματα. Έτσι, μια οδηγία του υπουργείου μπορεί μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα να μετατραπεί σε μια ολόκληρη βιομηχανία προετοιμασίας σε εθνική κλίμακα.

Σε αυτή τη διαδικασία συμμετέχουν και τα ιδιωτικά σχολεία. Κατά το σχολικό έτος 2024/25, το 9,1% των μαθητών φοιτούσε σε ιδιωτικό σχολείο, ενώ στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση το ποσοστό έφτανε το 11,6%. Πολλά από αυτά τα σχολεία χρεώνουν, σε σχέση με τα τουρκικά εισοδήματα, ιδιαίτερα υψηλά δίδακτρα. Συγκεντρώνουν οικογένειες με μεγαλύτερη εκπαιδευτική και οικονομική δυνατότητα, καθώς και μαθητές με υψηλές επιδόσεις. Είναι επομένως πιθανό να συμβάλλουν περισσότερο στα αποτελέσματα της κορυφής της κατανομής. Ωστόσο, δεν αρκούν ως βασική εξήγηση.

Εννέα στους δέκα μαθητές εξακολουθούν να φοιτούν σε δημόσια σχολεία. Πιο σημαντική είναι η πολύ μεγαλύτερη «σκιώδης» εκπαιδευτική αγορά που περιλαμβάνει ιδιαίτερα μαθήματα, φροντιστήρια, βιβλία και ψηφιακές πλατφόρμες. Οι τουρκικές οικογένειες επενδύουν στην εκπαίδευση των παιδιών τους όχι μόνο χρήματα αλλά και πολύ χρόνο και προσοχή. Αυτό έχει όμως και μια σημαντική κοινωνική παρενέργεια. Όταν τα δημόσια σχολεία δεν προσφέρουν παντού το ίδιο επίπεδο εκπαίδευσης, οι πιο εύπορες οικογένειες μπορούν να αγοράσουν πρόσθετη ποιότητα.

Τα στοιχεία του PISA δείχνουν ότι οι διαφορές στις επιδόσεις μεταξύ κοινωνικά ευνοημένων και κοινωνικά μειονεκτούντων μαθητών έχουν διευρυνθεί στις φυσικές επιστήμες και στα μαθηματικά. Η άνοδος, λοιπόν, είναι πραγματική αλλά δεν κατανέμεται ισότιμα. Η αύξηση των ιδιωτικών σχολείων είναι πολύ περιορισμένη και, το τελευταίο διάστημα, πολύ αργή για να εξηγήσει μια εθνική άνοδο έως και 18 μονάδων στο PISA. Μπορεί, όμως, να έχει ενισχύσει την κορυφή των επιδόσεων, την ταχεία διάδοση των νέων εξεταστικών μορφών και την αυξανόμενη κοινωνική ανισότητα.

Περισσότερα αποτελέσματα με λιγότερα χρήματα

Το πιο εντυπωσιακό γράφημα του ΟΟΣΑ συγκρίνει τις επιδόσεις στις φυσικές επιστήμες με τις σωρευτικές δαπάνες ανά μαθητή από την ηλικία των έξι έως την ηλικία των δεκαπέντε ετών. Μέχρι περίπου τα 85.000 δολάρια, σε όρους αγοραστικής δύναμης, περισσότερα χρήματα συνδέονται συνήθως με καλύτερες επιδόσεις. Πάνω από αυτό το επίπεδο, η σχέση ουσιαστικά εξασθενεί. Η Τουρκία βρίσκεται αρκετά κάτω από αυτό το όριο, αλλά η επίδοσή της είναι πολύ υψηλότερη από εκείνη που θα περίμενε κανείς με βάση το επίπεδο των δαπανών.

Η Τουρκία συγκεντρώνει περισσότερες μονάδες από τη Γερμανία, παρότι οι μετρημένες σωρευτικές δαπάνες ανά μαθητή είναι μόλις ένα κλάσμα των αντίστοιχων γερμανικών. Αυτό, βέβαια, δεν αποδεικνύει ότι το τουρκικό εκπαιδευτικό σύστημα είναι συνολικά πιο αποτελεσματικό. Οι δομές κόστους διαφέρουν από χώρα σε χώρα, ενώ η ιδιωτική φροντιστηριακή εκπαίδευση δεν καταγράφεται πλήρως, σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ. Ωστόσο, η Άγκυρα δεν αγόρασε την επιτυχία της με τεράστιες εκπαιδευτικές δαπάνες. Με βάση την αναλογία «μονάδες PISA ανά δολάριο που δαπανάται», η Τουρκία αποτελεί μια αξιοσημείωτη στατιστική εξαίρεση.

Τουρκία: Τι δεν έχει αποδειχθεί

Τούρκοι σχολιαστές αναφέρονται επίσης στα κέντρα STEM και στο φεστιβάλ TEKNOFEST. Οι πρωτοβουλίες αυτές μπορούν ασφαλώς να ενισχύσουν το ενδιαφέρον των νέων για τις φυσικές επιστήμες. Δεν υπάρχει, όμως, μέχρι σήμερα επαρκής τεκμηρίωση ότι ευθύνονται για μια εθνική βελτίωση τέτοιου μεγέθους. Η μεγαλύτερη έμφαση στην εκπαιδευτική έρευνα και η αύξηση των εργαζομένων με ακαδημαϊκά προσόντα στο υπουργείο αποτελούν επίσης περισσότερο παράγοντες του γενικότερου πλαισίου παρά μετρήσιμες αιτίες της συγκεκριμένης ανόδου. Ούτε μια ευνοϊκότερη επιλογή των μαθητών που συμμετείχαν στο PISA μπορεί να εξηγήσει εύκολα το άλμα.

Το PISA κάλυψε περίπου το 72% όλων των 15χρονων στην Τουρκία. Το ποσοστό αυτό είναι χαμηλότερο από εκείνο πολλών χωρών του ΟΟΣΑ, αλλά μόνο ελαφρώς χαμηλότερο από το αντίστοιχο ποσοστό του 2022. Επομένως, μια επίδραση από τη σύνθεση του δείγματος είναι πιθανή, αλλά δύσκολα μπορεί να εξηγήσει από μόνη της τις επιπλέον 18 μονάδες στις φυσικές επιστήμες.

Τα στοιχεία δεν δικαιολογούν ούτε τους πανηγυρισμούς για ένα εκπαιδευτικό θαύμα ούτε την εύκολη απόρριψη της εξέλιξης ως προπαγάνδας. Η Τουρκία έχει βελτιωθεί σε διαδοχικές έρευνες, έχει μειώσει το ποσοστό των μαθητών με ιδιαίτερα χαμηλές επιδόσεις και έχει αυξήσει τον αριθμό των μαθητών που φτάνουν στην κορυφαία κατηγορία. Πρόκειται για ουσιαστική επιτυχία μαθητών και εκπαιδευτικών. Η άνοδος, όμως, δεν έχει ολοκληρωθεί.

Στα μαθηματικά, η Τουρκία βρίσκεται μόλις στον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Στη νέα δοκιμασία για την υπολογιστική επίλυση προβλημάτων, η Τουρκία συγκέντρωσε 473 μονάδες, έναντι 500 μονάδων του μέσου όρου του ΟΟΣΑ. Και ένα εκπαιδευτικό σύστημα που στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό σε εξετάσεις επιλογής μπορεί μεν να παράγει υψηλές επιδόσεις, αλλά μπορεί ταυτόχρονα να εντείνει την πίεση στους μαθητές, την εξάρτηση από τα φροντιστήρια και την κοινωνική διαστρωμάτωση.

Ίσως η τουρκική περίπτωση να περιγράφεται καλύτερα ως εξής: Οι μετρήσιμες επιδόσεις μπορούν να αλλάξουν πολύ γρήγορα όταν οι εξετάσεις, οι κρατικοί θεσμοί, οι εκπαιδευτικοί, οι γονείς και η εκπαιδευτική αγορά κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Η Τουρκία δεν «νίκησε» το PISA ρίχνοντας περισσότερα χρήματα στο εκπαιδευτικό της σύστημα. Έμαθε πώς σκέφτεται το PISA και στη συνέχεια έβαλε μια ολόκληρη χώρα να εξασκηθεί σε αυτόν τον τρόπο σκέψης.

Η τουρκική περίπτωση δείχνει ότι οι εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις μπορούν να αποδώσουν όταν οι εξετάσεις, οι κρατικοί θεσμοί, οι εκπαιδευτικοί, οι μαθητές, οι γονείς και η εκπαιδευτική αγορά κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση. Οι κεντρικές εξετάσεις δεν είναι, βέβαια, το μοναδικό εργαλείο. Όμως οι μεταρρυθμίσεις έχουν αποτέλεσμα μόνο όταν φτάνουν στην καθημερινότητα της σχολικής τάξης και όταν εκπαιδευτικοί, μαθητές, γονείς και εκδότες σχολικών βιβλίων γνωρίζουν με σαφήνεια ποιες δεξιότητες έχουν πραγματικά σημασία.

Τι είναι το PISA

Το PISA (Programme for International Student Assessment) είναι το διεθνές πρόγραμμα αξιολόγησης μαθητών του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ). Αξιολογεί, ανά τρία χρόνια, τις γνώσεις και κυρίως την ικανότητα εφαρμογής τους σε πραγματικές και άγνωστες καταστάσεις από μαθητές ηλικίας 15 ετών σε χώρες και εκπαιδευτικά συστήματα σε όλο τον κόσμο.

Η αξιολόγηση επικεντρώνεται κυρίως σε τρεις τομείς: Μαθηματικά, κατανόηση κειμένου και φυσικές επιστήμες. Σε αντίθεση με τις κλασικές σχολικές εξετάσεις, το PISA δεν εξετάζει απλώς αν οι μαθητές θυμούνται αυτά που διδάχθηκαν, αλλά κατά πόσο μπορούν να χρησιμοποιήσουν τις γνώσεις τους για να αναλύσουν πληροφορίες, να ερμηνεύσουν δεδομένα και να επιλύσουν προβλήματα. Γι’ αυτό και τα αποτελέσματα του PISA χρησιμοποιούνται διεθνώς ως ένας από τους βασικούς δείκτες για την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των εκπαιδευτικών συστημάτων.

Υπήρξε γραμματέας του ΚΣ της ΚΝΕ, εκλεγμένος στο 2ο Συνέδριό της και μέχρι το 1986. Διετέλεσε για πολλά χρόνια μέλος του ΠΓ της ΚΕ, όπου και εκλέχτηκε πρώτη φορά μέλος του στο 10ο Συνέδριο. Ως γραμματέας της Νεολαίας Λαμπράκη στο νομό Καστοριάς, πιάστηκε για πρώτη φορά από τη δικτατορία το 1967 και εξορίστηκε στη Γυάρο, στο Λακκί της Λέρου, στον Ωρωπό, στη Μακρόνησο, για να επιστρέψει και να απολυθεί τελικά από τη Γυάρο. Τον Νοέμβρη του 1973, μία εβδομάδα μετά τον ξεσηκωμό του Πολυτεχνείου, συνελήφθη ξανά και εξορίστηκε στη Γυάρο.

Οι στιγμές που καθόρισαν τη ζωή του

Στο βιβλίο του, με τίτλο «Απείθαρχοι – Μια ζωή δοσμένη στον αγώνα», ο ίδιος ο Σπύρος Χαλβατζής περιέγραφε στον «πρόλογο» με τον τίτλο «Οδοιπορικό», στιγμές που καθόρισαν τη ζωή και τη δράση του. Όλα δεμένα με το ΚΚΕ και τους αγώνες του εργατικού λαϊκού. Έγραφε μεταξύ άλλων: «Αυτό το “Οδοιπορικό” θα μπορούσε να ξεκινήσει με την ιστορία μιας φωτογραφίας. Κι αυτό γιατί η φωτογραφία που τραβήχτηκε πριν εβδομήντα εφτά χρόνια, την άνοιξη του 1948, έχει τη δική της ιστορία. Ήταν τότε που ο πατέρας μας βρισκόταν πάλι εξορία».

Και: «Η Μάνα μας, παλιά ΕΛΑΣίτισσα, έβγαλε αυτήν τη φωτογραφία για να την στείλει στον σύντροφό της στη ζωή και στον αγώνα, να δει τα πέντε παιδιά του. Για να την έχει κάπου στο αντίσκηνο, να βλέπει τους αγαπημένους του – που βίωναν και εκείνοι την τραγικότητα της περιόδου – και να παίρνει και από αυτήν κουράγιο για να αντιμετωπίσει τα βασανιστήρια».

«Ταχυδρομήθηκε ένα γράμμα και αυτή η φωτογραφία, αλλά ο φάκελος δεν έφτασε τότε στον παραλήπτη», έγραφε. «Και αυτό, γιατί εκείνα τα χρόνια η Ασφάλεια έκανε ό,τι περνούσε από το χέρι της για να αποκόβει ακόμα και την επαφή, την επικοινωνία των οικογενειών των αγωνιστών με τους δικούς τους, φυλακισμένους και εξόριστους».

Αλλά «αυτό το γράμμα ακολούθησε μια ξεχωριστή διαδρομή γιατί αυτός που ανέλαβε να το “ελέγξει” και να το λογοκρίνει, προφανώς αφού διάβασε το κείμενο, είδε και τη φωτογραφία της Μάνας μας και τα αθώα πρόσωπα των πέντε παιδιών της, τσαλάκωσε τον φάκελο – μαζί με το γράμμα και τη φωτογραφία – και το πέταξε στο καλάθι των αχρήστων, νομίζοντας πως έτσι έκανε το “χρέος” του απέναντι στο έθνος. Το χρέος του το έβλεπε στο ότι μπόρεσε να στερήσει από τον κρατούμενο κομμουνιστή να λάβει νέα από το σπίτι του, από τη συντρόφισσά του, και να δει τη φωτογραφία των πέντε παιδιών του, που είχαν μείνει πίσω από τη στιγμή που συνελήφθη και εκτοπίστηκε στη Μακρόνησο».

Το γράμμα έσωσε «κάποιος οδοκαθαριστής του δήμου, όταν μάζευε τα σκουπίδια από την Ασφάλεια της πόλης, είδε το γράμμα και το κράτησε -ασφαλώς με μεγάλο κίνδυνο»… «Ίσως να συγκινήθηκε που είδε τη φωτογραφία των πέντε παιδιών. Έτσι, την φύλαξε, κάπου την έκρυψε – πράγμα δύσκολο εκείνα τα χρόνια και ήθελε πολύ κουράγιο και ύστερα από εννιά χρόνια, συγκεκριμένα στα τέλη Μάη του 1958, έκανε την εμφάνισή του στο σπίτι μας. Συζήτησε για λίγη ώρα με τον πατέρα και τη Μάνα μας, αφού ήπιαν ένα τσίπουρο, και κάποια στιγμή έβγαλε από την τσέπη του το γράμμα και τη φωτογραφία».

Και καταλήγει σε άλλο σημείο: «Ξεκινώντας από αυτήν τη φωτογραφία, μπορούμε να καταγράψουμε αυτό το “Οδοιπορικό”, που κρατά πάνω από εξήντα χρόνια και συνεχίζεται. Διότι τα προβλήματα για την εργατική τάξη και τα λαϊκά στρώματα οξύνονται, αλλά και οι στόχοι για την αλλαγή της κοινωνίας – που πρωτομπήκανε οργανωμένα και συγκροτημένα πριν εκατό χρόνια – παραμένουν ανεκπλήρωτοι».

Ο Αλέκος Καλύβης

Στις 10/09 πέθανε σε ηλικία 73 ετών ο συνδικαλιστής και πρώην αναπληρωτής προέδρος της ΓΣΕΕ, Αλέκος Καλύβης. Ο Αλέκος Καλύβης ήταν στέλεχος του ΚΚΕ και ιδρυτικό μέλος από το 1991 του Συνασπισμού, του οποίου διετέλεσε μέλος της ΚΠΕ και της Πολιτικής Γραμματείας. Στη συνέχεια προσχώρησε στον ΣΥΡΙΖΑ από τον οποίο αποχώρησε το 2015.

Ο Αλέκος Καλύβης γεννήθηκε το 1953, στην Αθήνα και εργάστηκε στην Εθνική Τράπεζα. Από το 1978 ασχολήθηκε με τον συνδικαλισμό και δύο χρόνια αργότερα εκλέχθηκε στη διοίκηση του Συλλόγου Εθνικής Τράπεζας (ΣΥΕΤΕ). Διατέλεσε γενικός γραμματέας του ΣΥΕΤΕ (1983-1987), γενικός γραμματέας της ΟΤΟΕ (1991-1994) και από το 1995 εκλέχτηκε στην διοίκηση, στην εκτελεστική επιτροπή και στο προεδρείο της ΓΣΕΕ, όπου είχε αναλάβει καθήκοντα αναπληρωτή προέδρου μέχρι το 2009.

Αυτή η ειδική κατάταξη, έκδοση Ιουλίου 2026, με τίτλο «Transparent Ranking of Universities by the number of Papers in the Top 1% and Top 10% most cited papers in the OpenAlex database. July 2026 edition», εκδίδεται από το Cybermetrics Lab του Εθνικού Συμβουλίου Έρευνας της Ισπανίας (CSIC), υπό τη διεύθυνση του καθηγητή Δρ. Isidro Aguillo.  Σχετικά με την Ελλάδα, τα δεδομένα αυτής της κατάταξης για τον Ιούλιο 2026 καταχωρούνται στον παρακάτω πίνακα, μαζί με τα δεδομένα της αντίστοιχης κατάταξης για τον Ιανουάριο 2025, για λόγους συγκριτικής αξιολόγησης.

Διαφορά μεθοδολογίας

Η διαφορά μεταξύ των δύο ειδικών κατατάξεων της Webometrics, για το 2025 και 2026, έγκειται (1) στη βάση δεδομένων (πηγή), (2) στη μονάδα μέτρησης και (3) στα κριτήρια αξιολόγησης:

• Έκδοση Ιανουαρίου 2025: Βασίζεται στο Google Scholar και αξιολογεί τα ιδρύματα με βάση τον συνολικό αριθμό ετεροαναφορών (citations) που συγκεντρώνουν τα ατομικά προφίλ των κορυφαίων ερευνητών τους, συγκεκριμένα τα προφίλ 21–310, εξαιρώντας τους πρώτους 20 για την αποφυγή ακραίων τιμών (outliers). 
• Έκδοση Ιουλίου 2026: Πραγματοποιεί μια θεμελιώδη μετάβαση στην ανοικτή πλατφόρμα OpenAlex, εστιάζοντας πλέον στον αριθμό των επιστημονικών δημοσιεύσεων (papers) και όχι στις ετεροαναφορές. Η κατάταξη υπολογίζεται με βάση την παραγωγή του ιδρύματος σε εργασίες που ανήκουν στο παγκόσμιο Top 1% των δημοσιεύσεων με τις περισσότερες ετεροαναφορές για την περίοδο 2021–2025 (με δευτερεύον κριτήριο το Top 10%), χρησιμοποιώντας το αναγνωριστικό ROR (Research Organization Registry) για την ταυτοποίηση των πανεπιστημίων.

Δηλαδή, σε σημαντικό βαθμό, τα δεδομένα του 2025 μετρούν πρωτίστως ποσότητα (συνολικό αριθμό ετεροαναφορών), ενώ τα δεδομένα του 2026 μετρούν πρωτίστως ποιότητα (αριθμό διακεκριμένων δημοσιεύσεων, στο Τop 1% ή 10% στον Κόσμο), όσον αφορά στο ακαδημαϊκό ερευνητικό έργο των ΑΕΙ και κολλεγίων.

Ελληνικά ΑΕΙ στα κορυφαία 1000 ερευνητικά ΑΕΙ στον Κόσμο

Όπως καταγράφεται στον πίνακα, με τα αποκαλυπτικά ποιοτικά κριτήρια για το 2026, τα εξής επτά ελληνικά ΑΕΙ συγκαταλέγονται μεταξύ των κορυφαίων 1.000 ερευνητικών πανεπιστημίων στον κόσμο, στις παγκόσμιες θέσεις 152-831: 

1. Στη θέση 152, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ)
2. Στη θέση 336, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ)
3. Στη θέση 646, Πανεπιστήμιο Πατρών
4. Στη θέση 666, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας
5. Στη θέση 722, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (ΕΜΠ)
6. Στη θέση 787, Πανεπιστήμιο Κρήτης
7. Στη θέση 831, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων

Άλλα 9 ΑΕΙ συγκαταλέγονται στη δεύτερη χιλιάδα, ενώ 5 ΑΕΙ συγκαταλέγονται στην τρίτη χιλιάδα. Στην τέταρτη χιλιάδα συγκαταλέγονται ένα κολλέγιο και ένα δημόσιο πανεπιστήμιο, το Deree και το Πάντειον αντίστοιχα, στις θέσεις 3.546 και 3.879 αντίστοιχα, με 45 και 37 δημοσιεύσεις στο Top 1% αντίστοιχα. Εντύπωση προκαλεί η χαμηλή επίδοση την οποία έχει το δημόσιο Διεθνές Πανεπιστήμιο της Ελλάδος, στη θέση 9.179, με μόνο 3 δημοσιεύσεις στο Top 1%.

Υψηλή ερευνητική παραγωγικότητα των Ελληνικών ΑΕΙ

Συνολικά—όπως αναγράφεται στο κάτω μέρος του πίνακα, σε κίτρινο φόντο—η Ελλάδα ως χώρα έχει 6.593 ποιοτικές ερευνητικές δημοσιεύσεις στο Τop 1% παγκοσμίως, όπως επίσης και 45.796 τέτοιες δημοσιεύσεις στο Τop 10% παγκοσμίως, για την περίοδο 2021-2025, με 17,1 εκατομμύρια προσμετρούμενες ετεροαναφορές τον Ιανουάριο 2025.

Αυτές οι επιδόσεις σημαίνουν ότι η τριτοβάθμια εκπαίδευση στην Ελλάδα ως σύνολο έχει επιδόσεις αντίστοιχες του Oxford University, που έχει 6.712 δημοσιεύσεις στο Τop 1%, 33.700 δημοσιεύσεις στο Τop 10%, και 15,5 εκατομμύρια ετεροαναφορές στις αντίστοιχες περιόδους.

Μόνο που ο προϋπολογισμός αυτού του κορυφαίου βρετανικού πανεπιστημίου ανέρχεται σε £3,7 δισεκατομμύρια, ισοδύναμα με €4,2 δις, ενώ το σύνολο των προϋπολογισμών όλων των ΑΕΙ της Ελλάδος, συμπεριλαμβανομένων και των Στρατιωτικών Σχολών, ανέρχεται μόνο στο ένα τρίτο, ήτοι σε €1,4 δις. Δηλαδή η ερευνητική παραγωγικότητα των ελληνικών ΑΕΙ ως σύνολο εμφανίζεται να είναι τριπλάσια από αυτήν του Oxford University, αφού με το ένα τρίτο της δαπάνης τα ελληνικά ΑΕΙ ως σύνολο παράγουν ερευνητικά αποτελέσματα, που ποιοτικά και ποσοτικά είναι αντίστοιχα με αυτά του πανεπιστημίου της Οξφόρδης. Με απλά λόγια, η δημόσια τριτοβάθμια εκπαίδευση στην Ελλάδα υποχρηματοδοτείται παρά τις αποδεδειγμένα τεράστιες ερευνητικές της δυνατότητες.

Είναι δε χαρακτηριστικό, ότι τα ελληνικά ΑΕΙ ως σύνολο ξεπερνούν σε ερευνητικές επιδόσεις τόσο το M.I.T. (3.267 δημοσιεύσεις στο Τop 1%, 15.599 δημοσιεύσεις στο Τop 10%, και 16,6 εκατομμύρια ετεροαναφορές), όσο και το Columbia University (3.465 δημοσιεύσεις στο Τop 1%, 18.526 δημοσιεύσεις στο Τop 10%, και 14,2 εκατομμύρια ετεροαναφορές), όταν ο προϋπολογισμός τους είναι υπερτριπλάσιος ή και υπερτετραπλάσιος της συνολικής κρατικής δαπάνης της Ελλάδος για την τριτοβάθμια εκπαίδευση: του μεν Μ.Ι.Τ. $5,4 δις, του δε Columbia $6,7 δις—ή €4,7 δις και €5,8 δις αντίστοιχα.

Εσωτερικές εθνικές ανακατατάξεις των ΑΕΙ

Η αλλαγή μεθοδολογίας κατάταξης το 2026, με μετάθεση της αναλυτικής έμφασης από ποσοτικά σε ποιοτικά αποτελέσματα έρευνας, επέφερε ανακατατάξεις στη διαβάθμιση των ελληνικών ΑΕΙ ως ερευνητικών ιδρυμάτων.

Ενδεικτικά, σε αυτή την ειδική κατάταξη, το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ανήλθε, από την 6η θέση το 2025, στην 4η θέση το 2026, με 441 δημοσιεύσεις στο Top 1%, υποσκελίζοντας το ΕΜΠ (5η θέση) και το Πανεπιστήμιο Κρήτης (6η θέση). Δραστική είναι η αναβάθμιση του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου (από την 21η θέση το 2025 στη 12η θέση το 2026) με 146 δημοσιεύσεις στο Top 1%, όπως επίσης και του Πανεπιστημίου Μακεδονίας (από την 24η θέση το 2025 στη 16η θέση το 2026) με 114 δημοσιεύσεις στο Top 1%. 

Απεναντίας υποβαθμίζονται το Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών (από την 12η θέση το 2025 στην 20ή θέση το 2026) και το Πολυτεχνείο Κρήτης (από την 13η θέση το 2025 στην 21η θέση το 2026), με μόνον 67 δημοσιεύσεις έκαστο στο Top 1%. Αυτό σημαίνει ότι αμφότερα  παράγουν ποσοτικά σημαντικό ερευνητικό έργο, με πάνω από 300.000 ετεροαναφορές έκαστο, αλλά υστερούν ποιοτικά σε δημοσιεύσεις στην παγκόσμια κορυφή (Top 1%).

Οι στρατιωτικές σχολές

Ένα άλλο ενδιαφέρον φαινόμενο είναι ότι για πρώτη φορά συμπεριλαμβάνονται σε αυτή την ειδική κατάσταση ερευνητικών ΑΕΙ, αφενός η Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων, με 9 δημοσιεύσεις στο Top 1% και 75 δημοσιεύσεις στο Top 10%, και αφετέρου η Σχολή Ναυτικών Δοκίμων, με 5 δημοσιεύσεις στο Top 1% και 34 δημοσιεύσεις στο Top 10%.

Αυτό το ενθαρρυντικό ερευνητικό ξεκίνημα, συνδυαστικά 14 δημοσιεύσεις στο Top 1% και 109 δημοσιεύσεις στο Top 10%, οφείλεται στις μεταρρυθμιστικές προσπάθειες του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας για αναβάθμιση των Στρατιωτικών Σχολών κατά τα τελευταία δύο χρόνια.

Ελάχιστα τα ερευνητικά κολλέγια

Το Deree College (ACG) παραμένει σταθερά στην 23η θέση της εθνικής κατάταξης το 2025-2026, με 45 δημοσιεύσεις στο Top 1%, 235 δημοσιεύσεις στο Top 10%, και 23.900 ετεροαναφορές, υποσκελίζοντας δύο δημόσια ΑΕΙ: το Πάντειον (24η θέση) και το Διεθνές Πανεπιστήμιο της Ελλάδος (30ή θέση).

Φιλότιμες προσπάθειες καταβάλλει το Metropolitan College, στην 26η θέση, με 5 δημοσιεύσεις στο Top 1%, 62 δημοσιεύσεις στο Top 10% και 2.425 ετεροαναφορές, ενώ το Aegean College φαίνεται ότι κάνει τα πρώτα «βρεφικά» του βήματα στον τομέα της ακαδημαϊκής έρευνας, καταγράφοντας 2 δημοσιεύσεις στο Top 1% και 6 δημοσιεύσεις στο Top 10%. Όλα τα άλλα κολλέγια είναι παντελώς απόντα από αυτόν τον αποκαλυπτικό πίνακα, καθώς έχουν μηδενικές δημοσιεύσεις εις εκατέρα κατηγορία (Top 1% και 10%).

Ερευνητικό κριτήριο της ΕΘΑΑΕ για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια

Βάσει αυτού του πίνακα, η ΕΘΑΑΕ μπορεί να θέσει ένα ποσοτικό και συνάμα ποιοτικό αντικειμενικό κριτήριο ερευνητικής αριστείας για την αδειοδότηση κάθε ελληνικού κολλεγίου που επιδιώκει να αναβαθμισθεί σε ιδιωτικό πανεπιστήμιο: Το κολλέγιο το οποίο εμφανίζεται άμεσα ή έμμεσα – είτε το ίδιο ως νομικό πρόσωπο, είτε διά των μετόχων του ως φυσικών προσώπων – ως ιδρυτής και κύριος μέτοχος του αιτούντος ιδιωτικού πανεπιστημίου (ΝΠΠΕ), θα πρέπει προηγουμένως, πριν την κατάθεση της σχετικής αίτησης αδειοδότησης, να έχει επιτύχει ένα ελάχιστο αριθμό δημοσιεύσεων στο Τop 1% παγκοσμίως.

Επί παραδείγματι, αυτός ο αριθμός-ελάχιστο θα μπορούσε να προσδιορισθεί ως το 50% του μέσου όρου των δημοσιεύσεων στο Top 1% των τριών τελευταίων δημοσίων AEI. Συγκεκριμένα στον πίνακα, αυτά είναι η ΑΣΠΑΙΤΕ (54 δημοσιεύσεις στο Top 1%), το Πάντειον Πανεπιστήμιο (37 δημοσιεύσεις στο Top 1% ) και το Διεθνές Πανεπιστήμιο της Ελλάδος (3 δημοσιεύσεις στο Top 1%). Ο μέσος όρος αυτών είναι 31 δημοσιεύσεις. Επομένως το 50% αυτού του μέσου όρου είναι (στρογγυλοποιημένο) 15 δημοσιεύσεις στο Top 1%.

Βέβαια ένα τέτοιo κριτήριο σήμερα το πληροί μόνον το Deree, όπως επίσης και τα δύο Κυπριακά πανεπιστήμια, το University of Nicosia (UNIC) και το European University Cyprus (EUC), τα οποία έχουν ήδη αδειοδοτηθεί για ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων στην Ελλάδα άμεσα από τα ίδια (όχι μέσω κολλεγίων ή κολλεγιαρχών).

Οπότε, εάν η ΕΘΑΑΕ κρίνει ότι πρέπει, για λόγους πολιτικής σκοπιμότητας, να χαλαρώσει αυτό το κριτήριο—π.χ. αντί του 50% να ορίσει μικρότερο ποσοστό του εν λόγω (ή κάποιου άλλου) μέσου όρου—τότε μπορεί, βάσει του πίνακα, να προσδιορίσει εναλλακτικά κριτήρια ερευνητικής αξιοπιστίας, όσον αφορά στην ικανότητα και βούληση του αιτούντος να διεξάγει διακεκριμένη ακαδημαϊκή έρευνα. Σε κάθε περίπτωση, η ΕΘΑΑΕ πρέπει να ορίσει ένα κάποιο αντικειμενικό κριτήριο στον τομέα της έρευνας. Το οποιοδήποτε. Αυτό της υποδεικνύουν οι πρόσφατες ακυρωτικές αποφάσεις του ΣτΕ.

Το πλοίο ταυτοποιήθηκε ως το ελληνόκτητο, με σημαία Αγίου Βικεντίου και Γρεναδινών, φορτηγό “Glamor”, χωρητικότητας 24.000 τόνων (dwt) και μήκους 154 μέτρων, που είχε αναχωρήσει από το Σαλαλάχ (Salalah) του Ομάν με προορισμό το Τζιμπουτί. Αργότερα, το Κέντρο Ναυτικής Ασφάλειας για τον Ινδικό Ωκεανό (Maritime Security Centre Indian Ocean- MSCIO) γνωστοποίησε ότι το πλοίο είχε καταληφθεί 38 μίλια νοτιοδυτικά του Μπαλχάφ (Balhaf) της Υεμένης, μια περιοχή που δεν ελέγχεται από τους αντάρτες Χούθι.

Σύμφωνα με νεότερη ενημέρωση του Κέντρου, το πλοίο είχε προσεγγιστεί από σκάφος με έξι ένοπλους πειρατές που κατάφεραν να επιβιβαστούν σε αυτό, ενώ το πλήρωμα κατέφυγε στον ειδικό χώρο καταφυγής. Προφανώς, αργότερα οι πειρατές εγκατέλειψαν το πλοίο. Έτσι, «μεταγενέστερη έρευνα στο πλοίο επιβεβαίωσε ότι δεν εντοπίστηκαν πειρατές επί του σκάφους. Η κατάσταση έχει διευθετηθεί και όλα τα μέλη του πληρώματος είναι καλά στην υγεία τους και ασφαλή», γνωστοποίησε το MSCIO.

Αυτή η επίθεση ήταν η πρώτη μετά την 21η Αυγούστου, οπότε καταλήφθηκε από έξι ένοπλους, 136 μίλια ανατολικά του Αλ Μουκάλα, το με σημαία Ερυθραίας δεξαμενόπλοιο “Sibu I”, χωρητικότητας 32.238 τόνων (dwt), που βρίσκεται υπό καθεστώς κυρώσεων από τις ΗΠΑ για φερόμενη μεταφορά ιρανικών πετρελαίων -κατευθυνόταν προς το Πορτ Σουδάν.

Εκτός από το “Sibu I” οι Σομαλοί πειρατές έχουν καταλάβει άλλα πέντε πλοία, κυρίως δεξαμενόπλοια, έμφορτα με πετρέλαιο καθώς το φορτίο τους έχει πλέον μεγάλη αξία, ενώ από τα τέλη Απριλίου έχουν κάνει περισσότερες από 15 επιθέσεις, δημιουργώντας φόβους για μια δυναμική “επιστροφή”.

Η “ακμή” της πειρατείας στη Σομαλία

Έτσι, “ξύπνησαν” μνήμες από μια “μαύρη” επταετία, που άρχισε το 2005, κατά την οποία σημειώθηκαν περισσότερες από 1.000 επιθέσεις σε σκάφη στα ανοικτά της Σομαλίας, το κράτος με τη μεγαλύτερη ακτογραμμή της ηπειρωτικής Αφρικής.  Μόνο κατά την περίοδο 2010-2012 Σομαλοί πειρατές κατέλαβαν σχεδόν 100 πλοία, σύμφωνα με το Διεθνές Ναυτιλιακό Γραφείο (International Maritime Bureau- ΙΜΒ), πιάνοντας χιλιάδες ναυτικούς ως ομήρους.

Υπολογίζεται ότι εκείνα τα χρόνια πληρώθηκαν ως λύτρα περισσότερα από 400 εκατομμύρια δολάρια, με αντίστοιχα οφέλη για τους “αρχηγούς” και χρηματοδότες των πειρατικών κυκλωμάτων, τους “στρατιώτες” πειρατές αλλά και τις τοπικές κοινωνίες, που τους παρείχαν αγαθά και υπηρεσίες. Οι επιθέσεις μειώθηκαν μετά την ανάπτυξη πολυεθνικής δύναμης κατά της πειρατείας για να φτάσουμε – σύμφωνα με το ΙΜΒ – σε μηδενική δραστηριότητα των Σομαλών πειρατών μέχρι το 2023 ενώ το 2024 καταγράφτηκαν 8 επιθέσεις και πέρυσι μόλις 5.

Ωστόσο, η φετινή αυξητική τάση δημιουργεί μεγάλο προβληματισμό αν και δεν έπεσε ως κεραυνός εν αιθρία. Αναλυτές σε θέματα ασφαλείας επεσήμαιναν ήδη από τον Μάϊο ότι η πρόσφατη επιδείνωση της θαλάσσιας ασφάλειας είχε ως αποτέλεσμα την αναδιάταξη των διεθνών στόλων κατά της πειρατείας και τη χαλάρωση των εμπορικών πρακτικών διαχείρισης κινδύνων.

«Αυτοί οι παράγοντες– παράλληλα με την απόσπαση της προσοχής από τις επιθέσεις των Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα– έχουν συγκλίνει για να δημιουργήσουν ένα άνοιγμα που οι Σομαλοί πειρατές έσπευσαν να εκμεταλλευτούν», αναφερόταν, χαρακτηριστικά, σε έκθεση του Διεθνούς Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών. Oι αναλυτές σημειώνουν επίσης ότι η αύξηση των τιμών του πετρελαίου που προκαλείται από τον πόλεμο των ΗΠΑ και του Ισραήλ με το Ιράν έχει καταστήσει τα φορτία πετρελαίου έναν πιο πολύτιμο στόχο.

Αξιοσημείωτο, είναι ότι οι πειρατικές ομάδες – σύμφωνα με ειδικούς – δείχνουν να έχουν στη διάθεσή τους σημαντικές τεχνολογικές δυνατότητες, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης δορυφορικής υπηρεσίας για τη διευκόλυνση της παρακολούθησης πιθανών στόχων και την εξασφάλιση επικοινωνιών υψηλής ταχύτητας μεταξύ των πειρατών.

Πειρατεία σε πλοίο με τούρκικο στρατιωτικό υλικό

Ως επιχείρηση “υψηλού προφίλ” για τους πειρατές της Σομαλίας καταγράφεται η κατάληψη του υπό σημαία Καμερούν μικρού φορτηγού “Lutuf”, χωρητικότητας 1.400 τόνων (dwt), ναυπηγημένο το 1995. Το πλοίο, που μετέφερε- όπως έχει γραφτεί- στρατιωτικό εξοπλισμό για τη τούρκικη στρατιωτική βάση TURKSOM στη Σομαλία, καταλήφθηκε, στις 17 Αυγούστου, ενώ έπλεε ανοικτά των ακτών της περιοχής Νουγκάλ (Nugaal) της πολιτείας Πούτλαντ (Puntland) της Σομαλίας.

Από όσα έχουν γίνει γνωστά, ένα σκάφος προσέγγισε το “Lutuf” και κατάφεραν να επιβιβαστούν σε αυτό τουλάχιστον οκτώ ένοπλοι πειρατές. Το σκάφος είχε ξεκινήσει από το με σημαία Αγίου Χριστόφορου και Νέβις (Saint Kitts and Nevis) φορτηγό πλοίο, μεταφοράς τσιμέντου, “Sward”, το οποίο έχει καταληφθεί από τις 26 Απριλίου και χρησιμοποιείται ως “μητρικό πλοίο” για επιθέσεις.

Το “Lutuf”, που το κατηύθυναν σε κάποια περιοχή της Σομαλίας, είχε 10μελές πλήρωμα, αποτελούμενο από έξι Ινδούς, έναν Τούρκο, έναν Γεωργιανό και δύο Σέρβους φρουρούς ασφαλείας. Στη διάρκεια της ομηρείας του πλοίου έλαβαν χώρασ αψιμαχίες μεταξύ των πειρατών και κοινών δυνάμεων του σομαλικού και του τούρκικου στρατού, στο πλαίσιο συμφωνίας μεταξύ των δύο κρατών που υπογράφθηκε το 2024, για την ανασυγκρότηση και εκπαίδευση του Σομαλικού στρατού από την Τουρκία.

Οι επιθέσεις του στρατού έγιναν με χρήση drones  στοχεύοντας στις πειρατικές ομάδες που συμμετείχαν στην πειρατεία και βρίσκονταν στη θάλασσα και στην ξηρά. Τελικά, 10 μέρες αργότερα, ανακοινώθηκε ότι μετά από μάχες, στις οποίες σκοτώθηκαν 14 φερόμενοι ως πειρατές, το πλοίο απελευθερώθηκε.

«Κατά τη διάρκεια της 10ήμερης επιχείρησης, τέσσερα σκάφη που χρησιμοποιούσαν οι πειρατές καταστράφηκαν και 14 πειρατές σκοτώθηκαν», ανέφερε ανακοίνωση του υπουργείου Άμυνας της Σομαλίας. «Η διαρκής στρατιωτική πίεση, τελικά ανάγκασε τους εναπομείναντες πειρατές να εγκαταλείψουν το πλοίο».

Όμως, μάλλον δεν ήταν “η διαρκής στρατιωτική πίεση” που ανάγκασε τους πειρατές να εγκαταλείψουν το πλοίο. Όπως επεσήμανε η βρετανική εφημερίδα “The Guardian” τοπικοί αξιωματούχοι, συμπεριλαμβανομένου του Μοχάμεντ Μουμπάρακ, του επικεφαλής του Γραφείου Συντονισμού Ασφαλείας του Πούτλαντ, έχουν δηλώσει ότι καταβλήθηκαν λύτρα ύψους 2,5 εκατομμυρίων δολαρίων, προειδοποιώντας ότι «τέτοιες πληρωμές υπάρχει ο κίνδυνος να ενθαρρυνθούν παρόμοια περιστατικά».

Ανεπιβεβαίωτες αναφορές στα μέσα ενημέρωσης έκαναν λόγο ότι η αρχική απαίτηση των πειρατών ήταν για καταβολή λύτρων ύψους 10 εκατομμυρίων δολαρίων, ποσό που αργότερα μειώθηκε στα 2,5 εκατομμύρια. Σύμφωνα, δε, με την βρετανική εφημερίδα, τις εβδομάδες από τότε που καταβλήθηκαν τα λύτρα, οι κάτοικοι του Γκαλκάγιο, εμπορικού κόμβου στη βορειοκεντρική περιοχή Μουντούγκ, δήλωσαν ότι τα χρήματα είχαν αρχίσει να κυκλοφορούν μέσω της τοπικής οικονομίας σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι στο παρελθόν. Μάλιστα, καταγράφηκε αύξηση στην κίνηση ακριβών σπορ οχημάτων.

Έτσι, πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι οι επιθετικές ενέργειες κατά των πειρατών είχαν τον χαρακτήρα “μηνύματος” για την λήψη όλο και πιο σκληρών μέτρων για την αντιμετώπιση της αυξανόμενες πειρατικής απειλής.

Πλοία και πληρώματα όμηροι Σομαλών

Μετά την απελευθέρωση του “Lutuf” στα χέρια των Σομαλών πειρατών βρίσκονται συνολικά πέντε πλοία, με περισσότερους από 70 ναυτικούς. Εκτός από το “Sward”, που έχει 15μελές πλήρωμα, οι περισσότεροι από τη Συρία και το “Sibu I” σε ομηρεία βρίσκονται, ακόμα, τα εξής: το υπό σημαία Παλάου δεξαμενόπλοιο “HONOUR 25”, με 17μελές πλήρωμα, οι περισσότεροι Πακιστανοί, που κατελήφθη στις 21 Απριλίου, το υπό σημαία Τόγκο δεξαμενόπλοιο “EUREKA”, με 12μελές πλήρωμα, που κατελήφθη στις 2 Μαΐου και το δεξαμενόπλοιο “ASANA”, με 22μελές πλήρωμα, που κατελήφθη στις 17 Ιουλίου.

«Προς το παρόν, τα πλοία που έχουν καταληφθεί από πειρατές βρίσκονται αγκυροβολημένα στα βόρεια παράλια της Σομαλίας, εντός των χωρικών υδάτων και πολύ κοντά στην ακτή, διατηρώντας μικρή απόσταση μεταξύ τους», αναφέρεται σε ενημέρωση της δύναμης EUNAVFOR ATALANTA, που συνεχίζει – όπως αναφέρει – να παρακολουθεί την κατάσταση, ασκώντας πίεση στις ομάδες πειρατών που δρουν στην περιοχή και διατηρώντας άμεση επαφή με τις σομαλικές δυνάμεις.

Ανάμεσα στα πληρώματα αυτών των πλοίων υπάρχουν πολλοί ναυτικοί από την Αίγυπτο και το Πακιστάν και ήδη οι δύο χώρες ασκούν πιέσεις για μια διπλωματική λύση με στόχο την απελευθέρωση των πολιτών τους.  Πακιστανοί αξιωματούχοι είχαν δηλώσει ότι, δεδομένου πως τα πλοία είναι έμφορτα δεξαμενόπλοια, θα ήταν υπερβολικά επικίνδυνο να επιχειρηθεί η βίαιη ανακατάληψή τους.

Από την άλλη πλευρά ειδικοί που μελέτησαν το πρόβλημα της πειρατείας στα χρόνια της μεγάλης έξαρσής της επεσήμαιναν ότι «οι γρήγορες και γενναιόδωρες πληρωμές… μπορεί να απελευθερώσουν τα αιχμαλωτισμένα πλοία, αλλά θα οδηγήσουν σε κλιμακούμενους κινδύνους για όλους τους άλλους».

Ένα τρίτο “ανοιχτό” θέμα είναι ότι κανένα κράτος ή συμμαχία δεν φαίνεται να έχει – αυτή τη στιγμή – δυνατότητα να συγκροτήσει μεγάλη ναυτική αποστολή για την αντιμετώπιση της πειρατείας, όπως είχε γίνει το 2011 και το 2012, καθώς τότε δαπανούνταν ετησίως περισσότερα από 1 δισ. δολάρια σε ναυτικές επιχειρήσεις ανοιχτά της Σομαλίας!

Τελικά, άλλο ένα “αγκάθι” εμφανίστηκε για τη ναυτιλία….

Στους πρώτους μήνες του 2026, η Soft2Bet έλαβε επτά μεγάλα βραβεία σε πέντε τελετές του κλάδου. Στο ICE Barcelona, τον Ιανουάριο, η εταιρεία κέρδισε το βραβείο Platform Provider of the Year στα Global Gaming Awards EMEA και το Innovator of the Year στα International Gaming Awards. Στα EGR Europe Awards, τον Φεβρουάριο, η Soft2Bet προστέθηκε τα βραβεία European Casino Platform Supplier και European Acquisition and Retention Partner. Τον Ιούνιο, η εταιρεία αναδείχθηκε διπλή νικήτρια στα EGR B2B Awards, κερδίζοντας τα βραβεία Innovation in Casino Software και Innovation in Mobile, ενώ έκλεισε την πορεία της με το βραβείο Industry Innovation of the Year in North America στα SBC Awards Americas.

Οι κριτές έδωσαν έμφαση στα αποτελέσματα για τους operators, όπως η αξιόπιστη απόδοση και οι βελτιώσεις εργαλείων σε ποικίλα, ανταγωνιστικά περιβάλλοντα αγοράς. Οι συνεργάτες εξετάζουν αυτό το ιστορικό κατά την επιλογή παρόχων, καθώς υποδεικνύει επαναλαμβανόμενα, μετρήσιμα οφέλη.

Η μηχανή Gamification MEGA στην πράξη

Η MEGA, που κυκλοφόρησε το 2023, αποτελεί το βασικό εργαλείο gamification της Soft2Bet. Οι operators την ενσωματώνουν μέσω API για ευέλικτη χρήση με τα υπάρχοντα συστήματά τους. Η μηχανή εφαρμόζει εξατομικευμένες ανταμοιβές, έξυπνες ενεργοποιήσεις (triggers) και ομαδοποίηση χρηστών για την αντιμετώπιση προκλήσεων εμπλοκής (engagement).

Τα δεδομένα από τις υλοποιήσεις δείχνουν σαφή αποτελέσματα. Η εμπλοκή των παικτών αυξάνεται σημαντικά σε όλες τις παρακολουθούμενες μετρήσεις. Το βάθος συνεδρίας (session depth) αυξάνεται σε πολλές περιπτώσεις, ενώ η μέση δραστηριότητα ανά χρήστη ανεβαίνει σταθερά.

Οι operators εφαρμόζουν μηχανισμούς όπως avatars, συλλεκτικά αντικείμενα και στοιχεία εξέλιξης για να προσαρμοστούν στις προτιμήσεις των παικτών. Αυτή η εξατομίκευση βοηθά στη διατήρηση των επιπέδων δραστηριότητας χωρίς υπερβολική εξάρτηση από τα τυπικά κίνητρα.

Οι συνεργάτες επιλέγουν συγκεκριμένα modules ώστε να ταιριάζουν με τα δημογραφικά στοιχεία. Για παράδειγμα, η ενεργοποίηση συγκεκριμένων μηχανών στοχεύει στη διατήρηση παικτών σε αγορές υψηλών απαιτήσεων. Η αυτόνομη φύση του συστήματος επιτρέπει προσθήκες χωρίς πλήρη αντικατάσταση του συστήματος.

Λύσεις B2B για Operators

Η Soft2Bet προσφέρει ολοκληρωμένες (turnkey) λύσεις που συνδυάζουν διαχείριση λογαριασμών παικτών με ενσωμάτωση MEGA. Οι operators προσαρμόζουν τα frontends τους ώστε να ευθυγραμμίζονται με το brand τους. Οι λύσεις καζίνο συγκεντρώνουν πάνω από 12.500 παιχνίδια.

Οι επιλογές sportsbook περιλαμβάνουν ανταγωνιστικές αποδόσεις και κάλυψη ζωντανών αγώνων. Οι διαχειριζόμενες υπηρεσίες αναλαμβάνουν την υποστήριξη, την εποπτεία κινδύνου και τις εσωτερικές διαδικασίες.

Αυτά τα εργαλεία υποστηρίζουν operators που εισέρχονται ή επεκτείνονται σε ανταγωνιστικούς χώρους. Οι προσαρμογές frontend επιτρέπουν γρήγορη τοπική προσαρμογή (localization). Τα εκτενή χαρτοφυλάκια περιεχομένου εξασφαλίζουν ευρεία πρόσβαση, ενώ η υποστήριξη μειώνει τον λειτουργικό φόρτο.

Πρακτικά βήματα για operators:

• Αξιολόγηση της τρέχουσας δομής και εντοπισμός κενών εμπλοκής μέσω analytics.
• Ενσωμάτωση της MEGA μέσω API και ρύθμιση triggers βάσει τμημάτων παικτών.
• Παρακολούθηση μετρήσεων όπως η διάρκεια συνεδρίας, με ανάλογη προσαρμογή των ανταμοιβών.

Αυτές οι ενέργειες βασίζονται σε πραγματικές υλοποιήσεις, βοηθώντας στην επίτευξη βιώσιμης ανάπτυξης.

Υπεύθυνες Πρακτικές και Επιχειρησιακή Εστίαση

Η Soft2Bet τοποθετεί το υπεύθυνο παιχνίδι ως σημαντική προτεραιότητα σε όλες τις δραστηριότητές της. Τα σχετικά μέτρα ενσωματώνονται στον τρόπο με τον οποίο η εταιρεία σχεδιάζει και διαμορφώνει τα εργαλεία της.

Οι operators επωφελούνται από αυτή την εστίαση μέσω συνεπών, καλά δομημένων συστημάτων που έχουν σχεδιαστεί με γνώμονα το υπεύθυνο παιχνίδι.

Επενδυτικός Βραχίονας και Υποστήριξη του Κλάδου

Η Soft2Bet Invest, που ξεκίνησε τον Ιούλιο του 2024, στηρίζει startups στον χώρο του iGaming. Το ταμείο παρέχει οικονομική και επιχειρηματική υποστήριξη σε επιχειρηματίες και εταιρείες που επιθυμούν να προωθήσουν τις ιδέες και τις δραστηριότητές τους στο επόμενο επίπεδο.

Υποστηρίζει την καινοτομία μέσω επενδύσεων και επιχειρηματικής καθοδήγησης. Οι operators βλέπουν έμμεσα οφέλη καθώς νέες καινοτομίες εισέρχονται με τον καιρό στο οικοσύστημα.

Προσβασιμότητα

Τα ιδιόκτητα brands διαθέτουν ξεχωριστά θέματα και επιλογές τοπικής γλώσσας. Αυτή η ποικιλομορφία δοκιμάζει χαρακτηριστικά σε πραγματικές συνθήκες πριν από την κυκλοφορία τους σε B2B επίπεδο. Οι operators αντλούν γνώσεις από αυτά για να βελτιώσουν τις προσεγγίσεις τους.

Η υποστήριξη πάνω από 20 γλωσσών ενισχύει την εμβέλεια, βοηθώντας την εταιρεία να εξυπηρετεί αποτελεσματικά ένα ποικιλόμορφο κοινό.

Η προσέγγιση της Soft2Bet εξισορροπεί την τεχνική υλοποίηση με πρακτικά αποτελέσματα. Η καθοδήγηση του Uri Poliavich έχει συμβάλει στη δημιουργία ενός παρόχου αξιόπιστων εργαλείων για απαιτητικές αγορές.