Σήμερα νεότερες, βαθύτερες, συνδυαστικές και συστηματικότερες αναλύσεις και προσεγγίσεις, δηλαδή γλωσσικές – γλωσσολογικές και στη συνέχεια σημαντικές – σημασιολογικές (significations) γενικότερα, μας επιτρέπουν να φθάσουμε στη σύλληψη ενός σύγχρονου απελευθερωτικού λόγου. Στη συνέχεια η όλη αυτή προσέγγιση και θεωρητικοποίηση οδηγεί στην αυτονόμηση του Λόγου, σε μια γενικότερη και διαρκώς δυναμική σύλληψη.

Συγχρόνως, είναι δυνατή η δημιουργία ενός νέου και κριτικού λόγου, με δυναμική –κριτική θέαση, με βάση τη θεωρία του αφηγήματος (récit), νεολουκατσικής έμπνευσης – προέλευσης, αλλά ακόμη και του μικρο-αφηγήματος (όπως απαιτούσαν καινοφανώς οι νεοαντιδραστικοί  μεταμοντέρνοι, δεδομένου ότι και το μικροαφήγημα εκφράζει και αποτυπώνει αναπόφευκτα την ολότητα, είναι κι αυτά στιγμές στην ιστορική κίνηση, έστω και αποσπασματικά), χωρίς  όμως να γίνεται αναγκαστικά πανάκεια ως μόνη λύση και δυνατότητα.

Έτσι δημιουργείται μέσα από τη θεωρητικοποίηση των αντιθέσεων, των αντιφάσεων, ακόμη και των αντινομιών του συστήματος ένας νέος  δυναμικός – κριτικός λόγος, ως  συγκεκριμενοποίηση πάντοτε του διαρκώς “άλλου” στην κίνησή του προς την απελευθέρωση,  υπό τη διαρκή συνειδητή πράξη της πρωτοπορίας και γενικότερα της συνειδητοποιημένης υποκειμενικότητας.

Ο Λόγος μπορεί μόνο να φωτίζει

Λόγος καθ’ αυτός δεν υπάρχει, ούτε είχε νόημα, αν υπήρχε. Ο Λόγος ιστορικά ήταν η έκφραση της βαθύτερης συνειδητοποίησης της κοινωνίας, της ανάγκης της απελευθέρωσής της από τον δογματισμό και τον σκοταδισμό του Μεσαίωνα. Ο Λόγος και σήμερα, με βάση και την ιστορική – κριτική πορεία του μέχρι τώρα, παρά τις τραγωδίες που πέρασε η ανθρωπότητα, ή θα είναι και πάλι φωτεινός (Lumière), και κατά τούτο απελευθερωτικός – διαφωτιστικός ή δεν θα είναι Λόγος.

Έτσι θα ξεπεραστούν διαλεκτικά και οι ενδοιασμοί του Χάμπερμας, που σε μια εποχή ιστορικής υποχώρησης του κινήματος του Μάη, πίστεψε ότι ο διάλογος με τους νεοαντιδραστικούς μεταμοντέρνους, παρά την αυστηρή κριτική τους εκ μέρους του, θα μπορούσε ενδεχομένως να οδηγήσει σε μια νέα ορθολογικότητα.

Ο Λόγος πρέπει να ανασυγκροτηθεί

Και σήμερα μπροστά στην άκρως αντιδραστική μετεξέλιξη όλων αυτών των νεοσυντηρητικών νεοαντιδραστικών τάσεων, η ρήξη πρέπει να είναι πλήρης με αυτούς, και ο Λόγος είναι ανάγκη ν’ανασυγκροτηθεί αυτοκριτικά, στηριζόμενος στην ιστορική-κριτική παράδοσή του, μέσα σε συνθήκες ακραίας, τραγικής ίσως, κρίσης και αδιεξόδου.

Παρόλα αυτά με βάση τις νεώτερες κριτικές διαλογικές, επιστημονικές-επιστημολογικές δυνατότητες είναι δυνατό να συγκροτηθεί ένας σύγχρονος και ρηξικέλευθος Λόγος, υπό την οπτική της αναγκαίας και επιβαλλόμενης εξόδου από το σύστημα, καθόσον είναι δυνατό να δημιουργηθεί ένας νέος δυναμικός, κριτικός λόγος, συγκεκριμενοποίηση του πάντοτε διαρκώς “άλλου; Προς τι; Η συζήτηση παραμένει ανοιχτή.

Σε κάθε περίπτωση αποσκοπούμε σε ένα ανοιχτό σύστημα-όλο. Μια διαρκή “ανολότητα”, ένα σύστημα που δεν ολοκληρώνεται ποτέ (ανολότητα – non achevé – achévement). Οπότε το όλο ζητούμενο είναι πως θα δημιουργηθεί μέσα από αυτή τη σύγχρονη, τη νέα κριτική θεωρία ένα εναλλακτικό – ανοιχτό – μοντέλο, κοινωνικό, πολιτικό, ιδεολογικό, πολιτισμικό, με επίκεντρο πάντοτε και αναφορά την πράξη του αυτόνομου και χειραφετημένου και πάντοτε ανθρωπιστικά σκεπτόμενου υποκειμένου-ανθρώπου.

Οταν όλα γίνονται “πράγμα”

Και στην εποχή της παγκοσμιοποίησης,  δηλαδή της ολικής κυριαρχίας της πραγμοποίησης, η πρόκληση είναι μέγιστη. Η ανασυγκρότηση του όλου μοντέλου σκέψης και πράξης πρέπει να είναι πλήρης, ολική, δομική, με στόχο πάντοτε την ολική απελευθέρωση του ανθρώπου. Η μοντέρνα μορφικά – μορφολογικά τάση κριτικής θεωρητικοποίησης είναι προς την πολυπρισματική κριτική παράθεση – μία παράταξη μικρών αυτοτελών κειμένων-δοκιμίων, χωρίς σύστημα.

Να βγούμε από το σύστημα (Ο. Revault d’ Allonnes),  ακολουθώντας το υπέρτατο πρόταγμα του μεγάλου καλλιτέχνη της πρωτοπορίας Σκλάβου, αλλά και των Κεφαλληνού, Σαραφιανού, Στάμου, Τσίγκου, Καναγκίνη, Απέργη, Αντωνάκου, Κανιάρη, Τούγια, Κοντού, Ο. Ζούνη, Ζενέτου, κ.α.

Και τέλος, όχι στην φιλολογία της ήττας και γενικότερα σε μια ατέρμονη παρακμιακή θεωρητικολογία, για να παραφράσουμε και τον μεγάλο ποιητή της πρωτοπορίας Β. Λεοντάρη (:όχι στην “ποίηση της ήττας”). Η στοχαστική και αναστοχαστική να είναι με σύγχρονους πάντοτε όρους. Νέα κριτική θεωρία και πράξη, με αναφορά και στο ιστορικό έργο του Αξελού και στο ιστορικό μετακριτικό έργο του Λεφέβρ, που προσπάθησε να διαλεκτικοποιήσει τον μαρξισμό, να βρει μια διέξοδο δια της πράξης, θεωρητικής πρώτιστα, αλλά όχι μόνον. Σε κάθε περίπτωση η 11η θέση για τον Φόυερμπαχ διατηρεί πάντοτε την εγκυρότητα και την επικαιρότητά της.

Μετά την εμφάνιση του τεχνικού προβλήματος, ως εναλλακτική λύση προτάθηκε το δικινητήριο ελικοφόρο C-27, το οποίο βρίσκεται στην Ελευσίνα και χρησιμοποιείται ως εφεδρικό μεταγωγικό αεροσκάφος. Η μετάβαση στη Λιουμπλιάνα διήρκεσε 2 ώρες και 56 λεπτά, ενώ με το αρχικά προγραμματισμένο Embraer η πτήση θα διαρκούσε λίγο περισσότερο από μιάμιση ώρα.

Στον σύγχρονο γεωπολιτικό διάλογο διαμορφώνονται όλο και συχνότερα απλουστευτικά αφηγήματα που αναγορεύουν τη γεωοικονομική σύγκλιση κρατών σε αδήριτη “ιστορική νομοτέλεια”. Αντιπροσωπευτικό παράδειγμα αποτελεί η ισχυριζόμενη θέση ότι η οικονομική σύζευξη Ρωσίας και Κίνας συγκροτεί έναν αήττητο, στεγανό και “αυτάρκη” άξονα, ο οποίος καθιστά τη Δύση θεατή των εξελίξεων.

Το αφήγημα αυτό εκκινεί από ένα δογματικό αξίωμα: ότι η αποστασιοποίηση από το δυτικό σύστημα τοποθετεί αυτομάτως μια δύναμη στην “ορχήστρα της Ιστορίας”. Η μεθοδολογική του αδυναμία, ωστόσο, συμπυκνώνεται σε μια κλασική επιβεβαιωτική μεροληψία (confirmation bias). Επιλέγονται μεμονωμένα και βολικά δεδομένα – όπως η αφθονία των ρωσικών πόρων, η κινεζική μεταποιητική υπεροχή και τα κοινά σύνορα των 4.200 χλμ – προκειμένου να θεμελιωθεί μια προκατασκευασμένη ιδεολογική αλήθεια. Η παρούσα ανάλυση αποδομεί τη λογική αυτή, αποκαλύπτοντας τη θεωρητική της αδυναμία, επικαλούμενη το ιστορικό προηγούμενο των σχέσεων ΗΠΑ-Βενεζουέλας και καταλήγοντας στις δομικές αντιφάσεις που διέπουν τον άξονα Μόσχας-Πεκίνου.

Η κατάρρευση του “Συγκριτικού Πλεονεκτήματος”

Στον πυρήνα της επιχειρηματολογίας περί “τέλειου εμπορικού κύκλου” βρίσκεται – συνειδητά ή μη – η κλασική θεωρία του Συγκριτικού Πλεονεκτήματος (Comparative Advantage) του Ντέιβιντ Ρικάρντο (1817). Ο Ρικάρντο διατύπωσε την υπόθεση ότι εάν δύο επικράτειες εξειδικευτούν στα αγαθά όπου διαθέτουν το υψηλότερο σχετικό πλεονέκτημα (στο κλασικό του υπόδειγμα, η Πορτογαλία στο κρασί και η Αγγλία στο ύφασμα) και διακινούν ελεύθερα τα προϊόντα τους, το συνολικό προϊόν αυξάνεται και οι συμβαλλόμενοι ευημερούν αμοιβαία. Το εξεταζόμενο αφήγημα μεταφέρει αυτούσιο το σχήμα αυτό στη σημερινή Ευρασία:

• Η Ρωσία εξειδικεύεται στην εξόρυξη και εξαγωγή φυσικών πόρων (ενέργεια, ορυκτά, σιτηρά).
• Η Κίνα εξειδικεύεται στη βιομηχανική παραγωγή, την τεχνολογία και τα καταναλωτικά αγαθά.

Ωστόσο, η ρικαρντιανή θεώρηση ακυρώνεται στην άσπιλη πραγματικότητα της διεθνούς πολιτικής οικονομίας, καθώς εδράζεται σε μη ρεαλιστικές παραδοχές:

1. Παραγνωρίζει την Ασυμμετρία Ισχύος: Ο Ρικάρντο υπέθετε ισότιμους όρους εμπορίου. Όταν όμως ο ένας εταίρος εξελίσσεται σε μονοψώνιο (τον μοναδικό μεγάλο αγοραστή), επιβάλλει μονομερώς τους όρους, απομυζώντας το οικονομικό πλεόνασμα του άλλου.
2. Αγνοεί την Ποιότητα της Εξειδίκευσης: Η εξειδίκευση στις πρώτες ύλες καθηλώνει μια οικονομία σε χαμηλή προστιθέμενη αξία, ενώ ο έλεγχος της βιομηχανίας και της υψηλής τεχνολογίας εκχωρεί στη μεν Κίνα τον έλεγχο των μελλοντικών παραγωγικών δυνάμεων, στη δε Ρωσία τον ρόλο του απλού τροφοδότη.
3. Υποτιμά τη Γεωπολιτική Εξάρτηση: Το διεθνές εμπόριο δεν διεξάγεται σε ιδεατό εργαστηριακό περιβάλλον. Η απόλυτη εξάρτηση από μία και μόνο γειτονική δύναμη για τη συγκρότηση της εγχώριας βιομηχανικής βάσης ισοδυναμεί με σταδιακή εκχώρηση εθνικής κυριαρχίας.

Βενεζουέλα: Η Παγίδα της Μονοκαλλιέργειας

Προκειμένου να γίνει αντιληπτό γιατί το ρικαρντιανό πρότυπο αποτυγχάνει παταγωδώς στην πράξη, αρκεί να ανακληθεί το ιστορικό παράδειγμα των σχέσεων μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Βενεζουέλας. Επί δεκαετίες, η σχέση αυτή φαινόταν να συνιστά την επιβεβαίωση της οικονομικής αποδοτικότητας:

• Η Βενεζουέλα τροφοδοτούσε την αμερικανική αγορά με άφθονο και φθηνό αργό πετρέλαιο.
• Οι ΗΠΑ προμήθευαν τη Βενεζουέλα με βιομηχανικό εξοπλισμό, τεχνολογία, καταναλωτικά αγαθά και τρόφιμα. Στα χαρτιά, το μοντέλο υποσχόταν διαρκή ευημερία. Στην πραγματικότητα, οδήγησε στη δομική κατάρρευση της Βενεζουέλας.
• Η “Ολλανδική Νόσος” (Dutch Disease): Η αθρόα εισροή πετρελαϊκών δολαρίων κατέστησε τις εισαγωγές αμερικανικών προϊόντων ασύγκριτα φθηνότερες από την εγχώρια παραγωγή. Ο αγροτικός τομέας και η μεταποίηση της Βενεζουέλας συρρικνώθηκαν, αποδιοργανώνοντας τον παραγωγικό ιστό της χώρας.
• Η Παγίδα της Μονοκαλλιέργειας: Η μονομερής εξειδίκευση στον ορυκτό πλούτο κατέστησε το Καράκας έρμαιο των διακυμάνσεων των διεθνών τιμών των εμπορευμάτων. Όταν οι τιμές υποχώρησαν, η χώρα αδυνατούσε να καλύψει ακόμη και τις βασικές διατροφικές της ανάγκες.
• Ασύμμετρη Τρωτότητα: Για τις ΗΠΑ, το πετρέλαιο της Βενεζουέλας συνιστούσε μία μόνον από τις πολλές εναλλακτικές πηγές. Για τη Βενεζουέλα, η αμερικανική αγορά και τα αμερικανικά προϊόντα αποτελούσαν τον μοναδικό πνεύμονα επιβίωσης. Όταν ξέσπασε η πολιτική αντιπαράθεση και επιβλήθηκαν κυρώσεις, η Ουάσινγκτον έκλεισε τη στρόφιγγα με ελάχιστο κόστος για την ίδια, ενώ η Βενεζουέλα βυθίστηκε στην εξαθλίωση.

Ρωσία-Κίνα: Διολίσθηση σε νέα ασύμμετρη εξάρτηση

Η διαδρομή της Βενεζουέλας αποτελεί την πλέον καθαρή προειδοποίηση για τις μακροπρόθεσμες προοπτικές της Ρωσίας. Η υπόθεση ότι η Μόσχα και το Πεκίνο συγκροτούν έναν “ισότιμο και στεγανό κύκλο”, παραβλέπει τις οξείες εμπορικές και γεωστρατηγικές ασυμμετρίες. Πρώτον, η δομική-εμπορική ασυμμετρία. Η Ρωσία εξαρτάται ζωτικά από την Κίνα, σε βαθμό δυσανάλογα μεγαλύτερο από ό,τι η Κίνα από τη Ρωσία. Η Κίνα αντιπροσωπεύει πλέον άνω του 30% του συνολικού εξωτερικού εμπορίου της Ρωσίας. Αντιθέτως, η Ρωσία καταλαμβάνει μόλις το 4–5% του συνολικού εμπορικού όγκου της Κίνας.

Το Πεκίνο διατηρεί την ευχέρεια να υποκαταστήσει τους ρωσικούς πόρους στρεφόμενο στη Μέση Ανατολή, τη Λατινική Αμερική ή την Αφρική. Η Ρωσία, αντιθέτως, έχοντας αποκοπεί από την ευρωπαϊκή αγορά, αδυνατεί να βρει εναλλακτικούς αγοραστές ανάλογης κλίμακας.

Δεύτερον, το “αποικιακό” υπόδειγμα: Η Ρωσία διολισθαίνει σταδιακά στο μοντέλο της Βενεζουέλας. Μετατρέπεται σε προμηθευτή φθηνών πρώτων υλών και εισαγωγέα κινεζικών βιομηχανικών προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας (οχήματα, ηλεκτρονικά, μηχανήματα). Το Πεκίνο, γνωρίζοντας την απομόνωση της Μόσχας, επιβάλλει σημαντικές εκπτώσεις στις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, ιδιοποιούμενο τη μερίδα του λέοντος από το οικονομικό πλεόνασμα.

Γεωπολιτική καχυποψία και σκληρός πραγματισμός

Η ωραία εικόνα των συνόρων των 4.200 χλμ. προσπερνά τις βαθιές ιστορικές τριβές. Στην κινεζική συλλογική μνήμη παραμένουν ζωντανές οι “Άνισες Συνθήκες” του 19ου αιώνα, με τις οποίες η Τσαρική Ρωσία προσάρτησε εκτάσεις της Άπω Ανατολής. Η δημογραφική αποψίλωση της ρωσικής Άπω Ανατολής, σε συνδυασμό με την πληθυσμιακή πυκνότητα της Βόρειας Κίνας, συνιστά διαρκή εφιάλτη για τη Μόσχα.

Ακόμη και ο αγωγός Power of Siberia 2, που προβάλλεται ως τετελεσμένο σύμβολο ισχύος, παραμένει στάσιμος επειδή το Πεκίνο απαιτεί τιμές εσωτερικής αγοράς Ρωσίας και αρνείται να χρηματοδοτήσει την κατασκευή του — αποδεικνύοντας ότι η Κίνα πολιτεύεται με γνώμονα το σκληρό εθνικό της συμφέρον και όχι την “αντιδυτική αλληλεγγύη”.

Οι παράπλευροι ισχυρισμοί που συνοδεύουν το εν λόγω αφήγημα καταρρέουν εξίσου υπό το βάρος των δεδομένων. Αρχικά, έχουμε την χίμαιρα του “Νομίσματος των BRICS”: Οι συναλλαγές σε γιουάν δεν σηματοδοτούν την κατάργηση του δολαρίου. Το κινεζικό νόμισμα υπόκειται σε αυστηρούς κεφαλαιακούς ελέγχους και δεν διαθέτει διεθνή μετατρεψιμότητα. Παράλληλα, οι οξείς δομικοί ανταγωνισμοί μεταξύ των μελών των BRICS (όπως η γεωπολιτική αντιπαλότητα Ινδίας και Κίνας) καθιστούν την προοπτική ενοποιημένου νομίσματος εξαιρετικά μακρινή.

Έχουμε την γερμανική ενεργειακή απεξάρτηση: Η διακοπή των σχέσεων Βερολίνου-Μόσχας δεν υπήρξε απόρροια δυτικής δολοπλοκίας, αλλά άμεσο αποτέλεσμα της εργαλειοποίησης των ροών φυσικού αερίου από τη Μόσχα, που υποχρέωσε την Ευρώπη σε βίαιη απεξάρτηση.

Τέλος, η μακροπρόθεσμη ζημία της ρωσικής οικονομίας: Η εικόνα μιας Ρωσίας που αψηφά τις κυρώσεις αποσιωπά τις δομικές αγκυλώσεις: Υψηλό πληθωρισμό, τεχνολογικό αποκλεισμό, διαρροή επιστημονικού δυναμικού (brain drain) και επικίνδυνη εξάρτηση από μια πολεμική οικονομία.

Διέξοδος για την Ρωσία

Το εξεταζόμενο αφήγημα δεν συνιστά αντικειμενική γεωπολιτική ανάλυση, αλλά ένα δογματικό κατασκεύασμα αντι-δυτικού ευρωκεντρισμού (Reverse Eurocentrism). Η συγγραφέας (και η ιδεολογική τάση που εκπροσωπεί), στην αγωνία της να κατασκευάσει ένα “αντι-δυτικό” αφήγημα νίκης, κατέφυγε εν αγνοία της (;) στον πιο σκληρό, κλασικό φιλελευθερισμό του 19ου αιώνα!

Το παράδοξο: Επικαλείται το ελεύθερο εμπόριο και την απόλυτη εξειδίκευση των αγορών – δηλαδή την πεμπτουσία του καπιταλιστικού υποδείγματος που υποτίθεται ότι μάχεται  –απλώς και μόνο επειδή στη συγκεκριμένη περίπτωση οι πρωταγωνιστές λέγονται “Ρωσία” και “Κίνα” αντί για “Αγγλία” και “Πορτογαλία”.

Η Γνώση: Αποκαλύπτει ότι η ιδεολογία της δεν βασίζεται σε βαθιά γνώση της πολιτικής οικονομίας, αλλά σε έναν απλοϊκό “αντι-δυτικό οπαδισμό”: «Ό,τι είναι εναντίον της Δύσης είναι καλό, ακόμα κι αν χρειαστεί να επιστρατεύσουμε τις πιο φιλελεύθερες θεωρίες της Δύσης για να το δικαιολογήσουμε!»

Παρότι οι δυτικές πιέσεις επιτάχυναν τη σύγκλιση Μόσχας και Πεκίνου, το αποτέλεσμα απέχει παρασάγγας από τη συγκρότηση ενός “ισότιμου και αήττητου άξονα”. Αντιθέτως, η Ρωσία, εγκλωβισμένη σε μια στρεβλή εφαρμογή της ρικαρδιανής εξειδίκευσης, επαναλαμβάνει τα σφάλματα της Βενεζουέλας. Αποκομμένη από τη Δύση και αδυνατώντας να αναπτύξει αυτόνομη τεχνολογική βάση, μετατρέπεται σε ασύμμετρα εξαρτημένο δορυφόρο της Κίνας – μια εξέλιξη που υπονομεύει μακροπρόθεσμα την ίδια την εθνική της κυριαρχία.

Η δυτική διπλωματία οφείλει να αναδείξει αθόρυβα τις μακροπρόθεσμες συνέπειες της κινεζικής οικονομικής διείσδυσης στη Ρωσική Άπω Ανατολή και την Κεντρική Ασία. Η Ρωσία αντιλαμβάνεται τον κίνδυνο μετατροπής της σε “νεο-αποικιακό” εταίρο, και η Δύση δεν πρέπει να κλείσει οριστικά τις διπλωματικές διόδους που θα επέτρεπαν στη Μόσχα να επανεισάγει μια τακτική ισορροπίας στο μέλλον.

Πιο συγκεκριμένα: Το ότι η ζωγραφική αφηγείται ιστορίες χωρίς να χρησιμοποιεί λόγια, το ξέραμε. Όπως επίσης ξέραμε ότι οι εικόνες της – ακόμη και οι πιο ενστικτώδεις ή αφηρημένες – προϋποθέτουν δυναμικά τον λόγο και την σκέψη ή παραπέμπουν, έμμεσα ή άμεσα, σε κείμενα. Είτε κείμενα γραμμένα ήδη, είτε μελλοντικά. Δηλαδή παραπέμπουν είτε σε βιωμένες αναμνήσεις, είτε σε όνειρα που τα βλέπει κανείς και με κλειστά και με ανοιχτά τα μάτια. Αφού η ζωγραφική διαθέτει τον τρόπο να δείχνει με τους τρόπους του παρελθόντος εικόνες του μέλλοντος.

Ούτως ή άλλως όμως η ζωγραφική κι ο λόγος, δηλαδή το κείμενο και η εικόνα διατηρούν σχέση ανάλογη εκείνης που συνδέει την ποίηση με τη μουσική. Ολοκληρώνει το ένα την άλλη. Με το θέατρο και τον κινηματογράφο να διατηρούν, στις πιο υψηλές εκδοχές, δεσμούς εκλεκτικής συγγένειας με την εικαστική γλώσσα. Δεν γίνεται αλλιώς. Επειδή αυτό που ονομάζουμε έμπνευση εκπηγάζει από την ίδια, σκοτεινή κι άδηλη πηγή του υποσυνείδητου. Από εκείνη την σκιά που κυοφορεί το φως.

Από τον πιο βαθύ πυρήνα της ύπαρξης. Από την πηγή για τα χρώματα και τις λέξεις και τους ήχους και τις εικόνες και τις μουσικές. Δεν γίνεται αλλιώς. Επίσης αξίζει εδώ να πούμε ότι οι τέχνες όσο πιο αυτόνομες και αυτάρκεις παρουσιάζονται, τόσο πιο άμεσα κι αβίαστα επικοινωνούν μεταξύ τους. Τόσο πιο ουσιαστικά, θα έλεγα, αλληλοσυμπληρώνονται. Ή, καλύτερα, “αλληλοερμηνεύονται”.

Σάββας Πουρσανίδης και Πέτρος Ξενάκης

Στο μυαλό μου έρχεται αυτήν την στιγμή ο απροσδόκητος (;) διάλογος ανάμεσα στον Ραμώ και τον Τιέπολο. Ή, του Ντεμπισί με τον Μονέ. Παραδείγματα ύψιστα αυτών των “επισυνάψεων” είναι ασφαλώς η τραγωδία για τον αρχαίο κόσμο και η όπερα για τον πολιτισμό που άνθισε στη Δύση με την Αναγέννηση. Το Gesamtkunstwerk του Βάγκνερ, το συνολικό έργο τέχνης.

Ο Σάββας Πουρσανίδης με τους ασπρόμαυρους ή πολύχρωμους μουσικούς του, γυμνούς και εκτεθειμένους στο πάλκο του κόσμου, είναι ένα εύγλωττο παράδειγμα της σχέσης ανάμεσα στη μουσική και την ζωγραφική. Όμοια και ο Κώστας Ντιός με την εμμονή του στα μνημειακά μεγέθη και τις πολλές, προσωπικές μικροϊστορίες που τα συγκροτούν και οι οποίες κατά περίεργο τρόπο μάς αφορούν. Το συλλογικό δράμα σε συσκευασία τσέπης με άλλα λόγια…

Το συλλογικό που γίνεται καθολικό μέσα από το προσωπικό βίωμα αλλά και την αγάπη στην καθόλου ιστορία της τέχνης είναι και το κινούν στοιχείο της γοητευτικής ζωγραφικής του Πέτρου Ξενάκη.

Και οι τρεις αυτοί μάστορες, με την αναγεννησιακή έννοια της λέξης, πολύ σπουδαίοι κατά τη γνώμη μου, είναι ελάχιστα γνωστοί εκτός της εικαστικής μας Ιερουσαλήμ. Σημείο κι αυτό των περίεργων καιρών που ζούμε, στους οποίους προβάλλονται οι μετριότητες και κυριαρχούν οι συμβιβασμένοι με τον τελευταίο συρμό. Οι θιασώτες μιας τέχνης θνησιγενούς. Τί έχω μάθει γι’ αυτούς στη διάρκεια της πολύχρονης γνωριμίας και συνεργασίας μας;

Ο Κώστας Ντιός, μετά το Παρίσι, ζει και δουλεύει στην Κοζάνη, πίνοντας μπύρες και περιμένοντας την κρίση της ιστορίας, ο Ξενάκης επιμένει στα Χανιά, διδάσκοντας τον Καραβάτζο σε παιδιά και ζωγραφίζοντας θάλασσες και πρόσωπα που προσώρας δεν υπάρχουν κι ο Πουρσανίδης ζει δουλεύοντας πυρετικά κι ακατάπαυστα στο εργαστήριο και το φροντιστήριό του, ανάμεσα στην άνω πόλη Θεσσαλονίκης και τη Θέρμη, πολεμώντας με μεγέθη και ιδέες που θα τρόμαζαν τους απλούς ανθρώπους.

Κοινό στοιχείο τους η αγάπη για μια ζωγραφική που με όπλο την υψηλή τεχνική αφηγείται παράξενες ιστορίες με τον πιο εικαστικό τρόπο. Πρόκειται για ζωγράφους που δεν εικονογραφούν τα θέματα τους αλλά τα υποβάλλουν. Που στήνουν τις συνθέσεις τους αξιοποιώντας πανάρχαιους κανόνες αλλά και την ανήσυχη ματιά του σήμερα.

Μια ματιά βαθιά επηρεασμένη από το σινεμά. Όχι βέβαια εκείνο της εύκολης διασκέδασης που ξεχνιέται μόλις καταναλωθεί αλλά εκείνο που σε ταξιδεύει, σε τρομάζει και μετά σε παρηγορεί. Ό τι δηλαδή κάνει η μεγάλη τέχνη. Επίσης άλλο κοινό τους στοιχείο είναι η θεατρικότητα, δηλαδή το γεγονός ότι κάθε πίνακας λειτουργεί σαν ένα δυνάμει μονόπρακτο, σαν ένα δράμα που το τέλος του το μαντεύει ο κάθε θεατής χωριστά.

Ζωγραφική επηρεασμένη από το σινεμά

Η ζωγραφική τους εμπεριέχει με δαψίλεια όλα τα εξής στοιχεία: Δηλαδή, τη βαθιά γνώση της δυτικοευρωπαϊκής τέχνης πλάι στην έντονη εξισορρόπηση του ατομικού ιδιώματος ανάμεσα στο συναίσθημα και τον ορθολογισμό, την εμπειρία και το ένστικτο, τον σεβασμό αλλά και ταυτόχρονα την τολμηρή αμφισβήτηση της, όποιας, παράδοσης.

Ιθαγενούς ή εισαγόμενης. Αλλά και πάλι όλες αυτές οι ιδιότητες θα ήταν στεγνός, επιδερμικός τύπος, αν δεν προσθέταμε στα παραπάνω την έξοχη τους ικανότητα ν’ αφηγούνται μαγικές ιστορίες με τις αινιγματικές εικόνες που για έναν περίεργο λόγο – προσωπικά δεν διαθέτω εύκολη απάντηση – μάς αφορούν όλους.

Όπως, εξίσου μας ενδιαφέρουν οι περιπέτειες αλλά και το τέλος των ηρώων που διασταυρώνονται με μαεστρία στις συνθέσεις τους. Συχνά με τους τρόπους των παλιών δασκάλων. Κι όπου το αφηγηματικό – ρεαλιστικό γίνεται εικαστικό – αισθητικό. Και πάντα με το γλυκόπικρο αίσθημα του απραγματοποίητου που διαθέτουν για παράδειγμα κάποιες από τις σονάτες για πιάνο του Μότσαρτ (ιδίως η ένατη που έγραψε νεότατος στο Μάνχαϊμ μετά από έναν διαψευσμένο έρωτα). Αλλά και το χιούμορ εμπρός στην ματαιότητα των ανθρωπίνων.

Ούτως ή άλλως οι παράξενες ιστορίες τους διασταυρώνονται, επικαλύπτονται, οι ήρωες συνεχίζουν να ζουν από το ένα έργο στο άλλο σαν φαντάσματα που αρνούνται να κατέβουν στον κάτω κόσμο αλλά επιμένουν να ταράζουν τον ύπνο των ζωντανών. Υπέροχο μάθημα για τους νεότερους δημιουργούς.

Αφού ό τι κι αν λέμε, όλη η ιστορία της ζωγραφικής έχει να κάνει με την περιπέτεια μιας ανάμνησης. Και ο καλός ζωγράφος, όπως ακριβώς συμβαίνει με τους τρεις, διακρίνεται από τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζεται την ανάμνηση αυτή ώστε να αφορά σε όσο το δυνατόν περισσότερους. Επειδή το κάθε έργο τέχνης αρχίζει από τα χέρια του καλλιτέχνη αλλά ολοκληρώνεται στην ψυχή και το μυαλό όποιου μπορεί να το αγαπήσει…

ΥΓ. Είμαι ειλικρινά υπερήφανος που επιμελούμαι μια έκθεση τριών, σπουδαίων καλλιτεχνών από την περιφέρεια που μπορούν να διδάξουν πολλά στο αλαζονικό όσο και συχνά ρηχό κέντρο. Και είμαι επίσης ευτυχής που η έκθεσή μας “Μερικές ιστορίες με παράξενο τέλος” συμπίπτει με την αναδρομική του ακαδημαϊκού Αλέκου Λεβίδη στο Μουσείο Μπενάκη. Το προσεχές Σάββατο και την Κυριακή στις 12 το μεσημέρι θα ξεναγήσω το κοινό με έμφαση στην επιστροφή της Κυρίας!

Εντωμεταξύ στα τελικά συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, τα οποία δόθηκαν στη δημοσιότητα μετά τα μεσάνυχτα, έπειτα από δύσκολες και πολύωρες διαπραγματεύσεις, η αντιμετώπιση του ενεργειακού κόστους αναδεικνύεται σε βασική προτεραιότητα στο πλαίσιο της ενίσχυσης της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας.

Από την πλευρά τους οι Ευρωπαίοι ηγέτες ζητούν να εξεταστούν πρόσθετες βραχυπρόθεσμες παρεμβάσεις για τις υψηλές τιμές ενέργειας, με ειδική μέριμνα για τις διαφορετικές συνθήκες που επικρατούν στα κράτη-μέλη και τις αποκλίσεις στο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας.

Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στο τελικό κείμενο:

«Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί την Επιτροπή να εξετάσει και, εφόσον απαιτείται, να προτείνει περαιτέρω μέτρα για την αντιμετώπιση της εκτίναξης των τιμών ενέργειας βραχυπρόθεσμα, λαμβάνοντας υπόψη τις ειδικές συνθήκες των κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένων των διαφορών στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας».

Παράλληλα, στα συμπεράσματα υπογραμμίζεται ότι τα μέτρα αντιμετώπισης της ενεργειακής ακρίβειας πρέπει να συνδυάζονται με τη συνέχιση της ενεργειακής μετάβασης και τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Στο ίδιο κείμενο, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο χαιρετίζει την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για αναβολή ορισμένων υποχρεώσεων που απορρέουν από τον κανονισμό για το μεθάνιο, στο πλαίσιο της προσπάθειας περιορισμού των επιβαρύνσεων στην ευρωπαϊκή οικονομία.

Ακόμη οι «27» χαιρετίζουν επίσης την πρόθεση της Κομισιόν να παρατείνει το προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για τους βιομηχανικούς τομείς που πλήττονται περισσότερο από το υψηλό ενεργειακό κόστος.

Στις παρεμβάσεις που αναφέρονται στα συμπεράσματα περιλαμβάνεται η πρόθεση της Επιτροπής να αναπτύξει βραχυπρόθεσμο πλαίσιο για τη βελτιστοποίηση της δυναμικότητας και της αποδοτικότητας των διυλιστηρίων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και να αναλάβει πρωτοβουλίες για την εθελοντική συγκέντρωση της ζήτησης ενέργειας.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται, τέλος, στην ανάγκη μείωσης των διοικητικών και κανονιστικών επιβαρύνσεων, κυρίως για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ζητά απλούστευση και επιτάχυνση των διαδικασιών αδειοδότησης, καθώς και αποφυγή περιττών γραφειοκρατικών υποχρεώσεων.

Σημειώνεται ότι έξι κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης προετοιμάζουν κοινή παρέμβαση για την περαιτέρω αναβολή της εφαρμογής του νέου συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (ETS2), σύμφωνα με πληροφορίες του Politico.

Πρόκειται για την Ελλάδα, την Ιταλία, την Πολωνία, την Τσεχία, την Ουγγαρία και τη Σλοβακία, οι οποίες επιδιώκουν να μετατεθεί η έναρξη εφαρμογής του συστήματος τουλάχιστον έως το 2030, επικαλούμενες την ενεργειακή κρίση και τις διαφορές στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ των κρατών-μελών.

Την προετοιμασία της κοινής επιστολής επιβεβαίωσαν στο Politico πέντε Ευρωπαίοι διπλωμάτες. Η πρωτοβουλία των έξι χωρών έρχεται παρά το γεγονός ότι η έναρξη πλήρους εφαρμογής του ETS2 έχει ήδη μετατεθεί από το 2027 στο 2028, καθώς οι συγκεκριμένες κυβερνήσεις θεωρούν ότι η αναβολή αυτή δεν επαρκεί για την προστασία των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων από πρόσθετες ενεργειακές επιβαρύνσεις.

Η σχεδιαζόμενη παρέμβαση αποτελεί επίσης απάντηση στην πρωτοβουλία των σκανδιναβικών χωρών, οι οποίες το πρωί της Πέμπτης τάχθηκαν υπέρ της διατήρησης και στήριξης του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών.

Πάντως, σύμφωνα με έναν από τους διπλωμάτες, το περιεχόμενο της κοινής επιστολής δεν είχε ακόμη οριστικοποιηθεί, ενώ αναμενόταν αναθεωρημένη εκδοχή, ενδεχομένως με πρόσθετες παρατηρήσεις από την Ιταλία.

Μητσοτάκης: «Κινδυνεύουμε με αποβιομηχάνιση της Ευρώπης»

Κατά τη διάρκεια των συζητήσεων στη Σύνοδο Κορυφής, ο Κυριάκος Μητσοτάκης έθεσε επιτακτικά το ζήτημα της αναθεώρησης βασικών χαρακτηριστικών του ευρωπαϊκού Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS), προειδοποιώντας για τις συνέπειες που μπορεί να έχει η διατήρησή του χωρίς ουσιαστικές προσαρμογές.

Σύμφωνα με Έλληνα αξιωματούχο που επικαλείται το Politico και μετέφερε τις τοποθετήσεις του πρωθυπουργού στη συνεδρίαση κεκλεισμένων των θυρών, ο Μητσοτάκης προειδοποίησε ότι η ευρωπαϊκή βιομηχανία βρίσκεται αντιμέτωπη με σοβαρούς κινδύνους.

«Χωρίς μια σημαντική αναθεώρηση του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών, κινδυνεύουμε με αποβιομηχάνιση της Ευρώπης», τόνισε. Ο πρωθυπουργός διευκρίνισε ότι δεν αμφισβητεί τον βασικό ρόλο του συστήματος στην ευρωπαϊκή στρατηγική για την απανθρακοποίηση, υποστήριξε όμως ότι είναι αναγκαία η προσαρμογή του στη σημερινή πραγματικότητα.

«Παρότι πρέπει να παραμείνει βασικός πυλώνας της στρατηγικής της ΕΕ για την απανθρακοποίηση, δεν μπορεί να λειτουργεί σαν να μην έχει αλλάξει ο κόσμος από τότε που υιοθετήθηκε», ανέφερε. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης εξέφρασε, παράλληλα, την έντονη δυσαρέσκειά του για το αρχικό προσχέδιο συμπερασμάτων της Συνόδου, επισημαίνοντας ότι δεν ανταποκρινόταν στο μέγεθος και στον επείγοντα χαρακτήρα της ενεργειακής κρίσης.

«Τα συμπεράσματα, στην τρέχουσα μορφή τους, δεν αντανακλούν τον επείγοντα χαρακτήρα της ενεργειακής κρίσης», ανέφερε, σύμφωνα με τον Έλληνα αξιωματούχο που μίλησε στο Politico. Στο επίκεντρο της ελληνικής παρέμβασης βρέθηκε και η ανάγκη για μεγαλύτερα περιθώρια δημοσιονομικών κινήσεων, προκειμένου τα κράτη-μέλη να μπορούν να στηρίζουν αποτελεσματικότερα τους πολίτες και τις επιχειρήσεις που πλήττονται από την ακρίβεια στην ενέργεια. «Χρειαζόμαστε μεγαλύτερη ευελιξία εντός του υφιστάμενου δημοσιονομικού πλαισίου, ώστε να προσφέρουμε στοχευμένα, προσαρμοσμένα και προσωρινά μέτρα στήριξης στα ευάλωτα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις», υπογράμμισε.

Η αναφορά των τελικών συμπερασμάτων σε πρόσθετα βραχυπρόθεσμα μέτρα και στις ιδιαίτερες ενεργειακές συνθήκες των κρατών-μελών κινείται προς την κατεύθυνση των ελληνικών αιτημάτων για μια πιο αποτελεσματική ευρωπαϊκή απάντηση. Δεν συνιστά, ωστόσο, απόφαση για την άμεση εφαρμογή νέων μέτρων στήριξης, καθώς η Κομισιόν καλείται πρώτα να εξετάσει την ανάγκη πρόσθετων παρεμβάσεων και, εφόσον απαιτηθεί, να υποβάλει σχετικές προτάσεις.

Αντίστοιχα, στα συγκεκριμένα αποσπάσματα των τελικών συμπερασμάτων δεν καταγράφεται απόφαση για μετάθεση της εφαρμογής του ETS2 έως το 2030, όπως ζητούν οι έξι χώρες. Το σχετικό αίτημα παραμένει ξεχωριστή πρωτοβουλία, στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών διαπραγματεύσεων για την ενεργειακή πολιτική.

Αν η ΝΔ επί θητείας του, δεν είχε τεντώσει τόσο πολύ το πελατειακό σύστημα, ούτε το 20% δεν θα ήταν εφικτό. Πως άραγε συντηρείται ένα χρεοκοπημένο κόμμα, σύμφωνα με τις δανειακές οφειλές στις τράπεζες που υπερβαίνουν το μισό δισεκατομμύριο, συγκεκριμένα τα 540 εκατομμύρια ευρώ (!) αυξημένες κατά 55,5 εκατομμύρια από το προηγούμενο έτος λόγω τόκων; Σε καμιά χώρα της Ευρώπης κάτι τέτοιο δεν θα ήταν εφικτό.

Μαζί με το ΠΑΣΟΚ, τα χρέη του οποίου έφτασαν τα 507 εκατομμύρια, σύνολο ένα δισεκατομμύριο 48 εκατομμύρια, δεν είναι τα χρέη όλων (!) των κομμάτων της Ευρώπης, Φανταστείτε ότι στην τρίτη θέση είναι το “Forza Italia” με χρέος 98 εκατομμύρια και ακολουθούν οι Γάλλοι Σοσιαλιστές με 44,8 και οι Ισπανοί ομογάλακτοι με 35,7!

Τα χρέη και το καρτέλ των τραπεζών

Εδώ όμως είναι Ελλάδα. Το σκληρό καρτέλ των τραπεζών το αποδέχεται, αφού έχει την άδεια της κυβέρνησης να αισχροκερδεί συνεχώς και αδιαλείπτως. Οι επιστροφές μεριδίων στις απ’ ευθείας αναθέσεις σε εκατοντάδες “φιλικές” επιχειρήσεις, περιφέρειες και Δήμους, της προφέρουν πελάτες και χρήμα για της ανάγκες της.

Για παράδειγμα, η περιβόητη “Ομάδα Αληθείας” που δρούσε για λογαριασμό του κόμματος, μισθοδοτούνταν από ιδιωτική εταιρεία Blue Skies, στην οποία η κυβέρνηση ανέθετε δημόσια έργα και είναι συμφερόντων Θωμά Βαρβιτσιώτη (της γνωστής οικογενείας – αδελφού του Μίλτου που διαθέτει πάνω από 100 ακίνητα!) και Γιάννη Ολύμπιου. Επιπλέον επέτρεψε στις “γαλάζιες ακρίδες” να λυμαίνονται (π.χ. ΟΠΕΚΕΠΕ) ευρωπαϊκά κονδύλια που δεν έφτασαν ποτέ σε πραγματικούς αγρότες και κτηνοτρόφους. Η διαφθορά είναι ατελείωτη.

Ας επιστρέψουμε λοιπόν στο μέλλον του Κυριάκου Μητσοτάκη. Γνωρίζει πολύ καλά ότι τρίτη θητεία στο Μαξίμου δεν προκύπτει, αλλά και δεν τον συμφέρει. Άλλωστε ξέρει καλύτερα από όλους ότι δεν υπάρχει άλλο κρατικό περιουσιακό στοιχείο να πουλήσει. Ιδιωτικοποιήθηκαν τα πάντα!

Το θέμα για αυτόν είναι η ασφαλής, χωρίς ενοχλήσεις έξοδός του και από το Μαξίμου και την ηγεσία του κόμματος. Διευθύνοντας μια αποικία κυρίως των Αμερικανών και ολίγο των Γερμανών, το μόνο που έχει να φοβηθεί είναι η διαρροή στοιχείων που να τον εκθέτουν και να τον υποχρεώσουν σε παραίτηση.

Η απόλυση της Κίμπερλι

Για παράδειγμα η αποκάλυψη από την αμερικανική εφημερίδα Wall Street Journal (συμφερόντων Μέρντοχ) με την πρέσβειρα Κίμπερλι παρουσία του υπουργού Παπασταύρου και Αμερικανών φίλων, ότι «μπορεί να ρίξει την ελληνική κυβέρνηση όποτε θέλει εύκολα», το μυαλό πολλών πήγε σε μυστικά που κατέχει το αμερικανικό σύστημα, όπως έκανε άλλωστε και ο Μητσοτάκης με τις παρακολουθήσεις της ΕΥΠ.

Πάντως η ελληνική κυβέρνηση κατάπιε αμάσητη την προσβλητική απειλή! Και η ανάμειξη της πρέσβειρας για το ποιος τελικά θα κατασκευάσει τον κάθετο αγωγό μεταφοράς αμερικανικού LNG προς Βουλγαρία, Ρουμανία και χώρες της κεντρικής Ευρώπης, ενόχλησε πολλούς.

Και από ό,τι φαίνεται αρχίζει έρευνα για δωροδοκίες με την συνδρομή του FBI. Σε πρωτοσέλιδο δημοσίευμα της “ΕΣΤΙΑΣ” αναφέρεται ότι η Αμερικανίδα πρέσβειρα δέχτηκε δώρα από Έλληνες επιχειρηματίες, εμπλεκόμενους με το έργο του κάθετου αγωγού, όπως πληρωμές εξόδων, ή διάθεση ιδιωτικών αεροπλάνων για τις μετακινήσεις της. Ο δε περίφημος χορηγός των 100.00 προανήγγειλε αποκαλύψεις και ηχητικά από τις ημέρες στην Κίμπερλι στην Ελλάδα “που μπορούν να ρίξουν μέχρι και την κυβέρνηση Τραμπ, όπως ισχυρίστηκε!

Και πρέσβης ο Κυριάκος;

Για να κλείσουμε το θέμα. Εκεί που περιμέναμε να παραιτηθεί ή να πέσει πρώτα ο Μητσοτάκης, τον πρόλαβε η κ. Κίμπερλι που ήρθε σε μια πρεσβεία που δεν χρειαζόταν καν πρέσβης. Η ελληνική κυβέρνηση με τον Μητσοτάκη στο τιμόνι, όχι μόνο υπακούει σε κάθε διαταγή από την Ουάσιγκτον, αλλά μαντεύοντας τις επιθυμίες του Τραμπ πριν γίνουν διαταγές, τις εφαρμόζει.

Κανονικός πρέσβης (όπως ο Τζέφρι Πάιατ) χρειάστηκε μόνο την περίοδο που ήταν κυβέρνηση ο εκτός ελέγχου ΣΥΡΙΖΑ. Πριν την Κίμπερλι, πρέσβης στην Αθήνα του Μητσοτάκη, είχε διοριστεί από τον Μπάιντεν ο Ελληνοαμερικανός επιχειρηματίας και χορηγός του προέδρου, Τζώρτζ Τσούνης, που λάτρευε τα παϊδάκια στη Βάρη! Απλά είναι τα πράγματα για χώρα αποικία…

Θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε, ωστόσο, ότι οι επενδυτές δεν πουλούν τα ελληνικά ομόλογα επειδή η Ελλάδα αντιμετωπίζει κάποιο εμφανές εγχώριο πρόβλημα χρέους. Οι εκτιμήσεις των διεθνών οίκων δίνουν μια σχεδόν ειδυλλιακή εικόνα της διαχείρισης του ελληνικού δημοσίου χρέους. Μόνο στα μικρά γράμματα αναγράφονται ορισμένοι ενδοιασμοί που δεν βλάπτουν όμως την γενική εικόνα. Η άνοδος της απόδοσης του ελληνικού 10ετούς (η οποία κινείται στην περιοχή του 4,4% – 4,5%) υποστηρίζεται ότι οφείλεται σε ευρύτερους εξωγενείς παράγοντες.

Τι υποστηρίζουν οι διεθνείς οίκοι

Αποδίδεται, συγκεκριμένα, στην παγκόσμια αναταραχή στις αγορές, καθώς οι διεθνείς αγορές ομολόγων δέχονται ισχυρές πιέσεις. Οι επενδυτές προσαρμόζονται σε ένα περιβάλλον όπου τα επιτόκια των κεντρικών τραπεζών θα παραμείνουν “υψηλά για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα” (higher for longer). Αποδίδεται επίσης στις πληθωριστικές πιέσεις στην Ευρωζώνη, διότι ο εναρμονισμένος πληθωρισμός σε αυτήν τον Σεπτέμβριο του 2026 σημείωσε σημαντική άνοδο στο 3,8%, παρουσιάζοντας αύξηση από το 3,2% που είχε καταγραφεί τον Αύγουστο.

Πρόκειται για το υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων τριών ετών (από τον Σεπτέμβριο του 2023), γεγονός που προκαλεί νευρικότητα για την εξέλιξη των επιτοκίων από την ΕΚΤ. Όμως ο εναρμονισμένος πληθωρισμός στην Ελλάδα προκάλεσε έκπληξη με άλμα στο 5,1% τον Σεπτέμβριο (υψηλότερο από τον Μάρτιο του 2023)….  Συνεπώς, υποστηρίζει η κυβέρνηση ότι τα ελληνικά ομόλογα διαθέτουν ισχυρές “άμυνες” που οφείλεται στους εξής λόγους:

• • Δραστική μείωση χρέους: Η Ελλάδα καταγράφει τη μεγαλύτερη μείωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ στην Ευρώπη.
  • Περιορισμένες ανάγκες δανεισμού: Ο ΟΔΔΗΧ σχεδιάζει πολύ μικρές εκδόσεις νέων ομολόγων (περίπου 8 δισ. ευρώ), γεγονός που σημαίνει ότι δεν υπάρχει υπερπροσφορά τίτλων που θα πίεζε κι άλλο τις τιμές.
  • Σταθερή Ανάπτυξη: Η ελληνική οικονομία συνεχίζει να αναπτύσσεται με ρυθμό κοντά στο 1,9%, σχεδόν διπλάσιο από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης.

Τα ελληνικά ομόλογα φέρονται να επηρεάζονται και μάλιστα σημαντικά από τις διεθνείς εξελίξεις. Πρόκειται για το κλασικό φαινόμενο της συστημικής μετάδοσης (systemic contagion) στις διεθνείς αγορές, όπου όταν ξεσπάει μια καταιγίδα, παρασύρει ακόμα και εκείνους που έχουν πάρει τα καλύτερα μέτρα προστασίας… Δυστυχώς στην καταιγίδα τα ξύλινα υποστυλώματα υποχωρούν εύκολα…

Η κυβέρνηση συγκρίνει με όσα ομόλογα “συμφέρουν”

Παρατηρούμε ότι επιχειρείται- από την κυβέρνηση και διάφορους αναλυτές να γίνει μια σύγκριση των εξελίξεων των αποδόσεων των ελληνικών δεκαετών ομολόγων με τις αντίστοιχες δύο συγκεκριμένων χωρών, της Γαλλίας και Ιταλίας, που αυτή την περίοδο παρουσιάζουν προβλήματα εγχωρίου χαρακτήρα αλλά και διαφέρουν παρασάγγας από την ελληνική οικονομία, και όχι με χώρες όπως η Ισπανία, Πορτογαλία και Ιρλανδία που προσομοιάζουν με την Ελλάδα. Ακόμη δεν γίνεται καμία αναφορά σε χώρες όπως η Ολλανδία, Φιλανδία, κ.ά. προφανώς για λόγους καθαρά επικοινωνιακούς εκ μέρους της Κυβέρνησης.

Η σύγκριση της Ελλάδας με τη Γαλλία και την Ιταλία “εξυπηρετεί” επικοινωνιακούς λόγους, καθώς η Γαλλία αντιμετωπίζει σοβαρά δημοσιονομικά προβλήματα και η Ιταλία έχει το υψηλότερο χρέος στην Ευρωζώνη σε απόλυτα μεγέθη. Το να δείχνει κανείς ότι η Ελλάδα “ξεπερνά” ή “απειλεί” αυτές τις οικονομίες δημιουργεί εντυπωσιακούς τίτλους στα μέσα ενημέρωσης. Ωστόσο, αν θέλουμε να είμαστε αντικειμενικοί, η πραγματική ομάδα σύγκρισης (peer group) για την Ελλάδα είναι οι χώρες του ευρωπαϊκού Νότου που βρέθηκαν σε μνημόνια και όχι οι υπερδυνάμεις του Βορρά (Ολλανδία, Φινλανδία).

Οι τρεις ομάδες ομολόγων στην ΕΕ

Η πραγματική εικόνα των αποδόσεων στα 10ετή ομόλογα στην Ευρωζώνη διαμορφώνει τρεις ξεχωριστές “ταχύτητες”: του βορρά, της Ιβηρικής, και του δίδυμου Γαλλίας-Ιταλίας. Ο σκληρός Πυρήνας του Βορρά είναι χώρες όπως η Ολλανδία (γύρω στο 2,6% – 2,8%) και η Φινλανδία που διατηρούν παραδοσιακά πολύ χαμηλές αποδόσεις. Διαθέτουν κορυφαία αξιολόγηση AAA ή AA+. Οι αγορές τις θεωρούν απόλυτα καταφύγια, επομένως η Ελλάδα (που μόλις μπήκε στην επενδυτική βαθμίδα με BBB-) δεν μπορεί ακόμα να συγκριθεί άμεσα μαζί τους στο κόστος δανεισμού.

Στη δεύτερη ομάδα βρίσκουμε το “Success Story” του Νότου (Πορτογαλία και Ισπανία). Η Πορτογαλία 4,030% και η Ισπανία 4,130%  (9/10/2026) χωρίς τη “θωράκιση” του ελληνικού δημοσίου χρέους κατάφεραν να έχουν χαμηλότερες αποδόσεις από την Ελλάδα. Η τρίτη “ομάδα” είναι το “Παράδοξο” με Γαλλία και Ιταλία.

Εδώ βασίζεται το επικοινωνιακό παιχνίδι: Η Γαλλία λόγω του τεράστιου πολιτικού και δημοσιονομικού της αδιεξόδου, βλέπει το γαλλικό 10ετές να έχει εκτιναχθεί στο 4,620% (9.10.2026). Το γεγονός ότι η Γαλλία (μια οικονομία core) έχει αυτές  τις αποδόσεις χρησιμοποιείται για να αναδειχθεί η ελληνική σταθερότητα. Η Ιταλία (στο 4,890%) είναι ο κλασικός “μεγάλος ασθενής”. Η Ελλάδα κατά περιόδους δανείζεται φθηνότερα από την Ιταλία, αλλά αφορά σε μια χώρα με πολύ ειδικά διαρθρωτικά προβλήματα.

Το συμπέρασμα: Η σύγκριση με τη Γαλλία και την Ιταλία προσφέρει πολιτικά επιχειρήματα, αλλά η πραγματική πρόκληση για την ελληνική οικονομία είναι να καταφέρει να φτάσει τις επιδόσεις των χωρών που η οικονομία τους προσιδιάζει με τη δική της ή να διατηρήσει τη διαφορά spread, κατά κάποιο τρόπο σταθερή, με την Γερμανία.

Τι θα γίνει αν βγούμε όντως στις αγορές;

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι η Ελλάδα για να βρεθεί στη σημερινή κατάσταση πέρασε μια περίοδο τουλάχιστον 12 χρόνων διάλυσης των εισοδημάτων και της παραγωγικής της βάσης και, παράλληλα, υποθήκευσε το σύνολο της δημόσιας περιουσίας. Δεν ξέρουμε τι θα γίνει όταν σιγά σιγά το χρέος που που βρίσκεται σήμερα στα χέρια των ευρωπαϊκών “θεσμών” εισέλθει στις διεθνείς αγορές προκειμένου να αναχρηματοδοτηθεί.

Σήμερα μόνο μικρό ποσοστό του δημοσίου χρέους διαπραγματεύεται στη αγορά ομολόγων και παρόλα αυτά  υφίσταται τις επιπτώσεις των δυσμενών εξελίξεων. Συνεπώς, οποιαδήποτε σύγκριση με τις υπόλοιπες χώρες είναι άνευ αξίας και γίνεται μόνο για επικοινωνιακούς λόγους.

Στο σημείο αυτό, κατά την άποψή μου εντοπίζεται η σημαντικότερη, δομική “κρυφή” αλήθεια του ελληνικού χρέους, την οποία η επικοινωνιακή διαχείριση συστηματικά αποσιωπά: η Ελλάδα σήμερα δανείζεται με τεχνητά ευνοϊκούς όρους που δεν αντικατοπτρίζουν το πραγματικό της μέγεθος, επειδή το 70%-75% του χρέους της βρίσκεται “κλειδωμένο” στα χέρια των Ευρωπαίων εταίρων (επίσημος τομέας – ESM, EFSF, διμερή δάνεια) και όχι στην ελεύθερη αγορά.

Επομένως υπάρχουν τα εξής σημεία που πρέπει να υπογραμμισθούν: Το ένα είναι η ψευδαίσθηση της “ρηχής” αγοράς. Αυτό που η Ελλάδα διαπραγματεύεται σήμερα στις αγορές και εμφανίζει απόδοση 4,4% – 4,5% είναι ένα πολύ μικρό κομμάτι του συνολικού χρέους της (εμπορικό χρέος).

Επειδή το χρέος στα χέρια ιδιωτών είναι μικρό, ο ΟΔΔΗΧ χρειάζεται να βγει στις αγορές για ελάχιστα δισεκατομμύρια ευρώ κάθε χρόνο (μόλις ~8 δισ. το 2026). Αν η Ελλάδα έπρεπε να αναχρηματοδοτήσει στην ελεύθερη αγορά το σύνολο του χρέους της (πάνω από 350 δισ. ευρώ), όπως κάνει η Ιταλία ή η Γαλλία, το επιτόκιο δεν θα ήταν 4,4%, αλλά θα βρισκόταν σε απαγορευτικά επίπεδα. Συνεπώς, η σύγκριση των επιτοκίων είναι εξ ορισμού ανόμοια και παραπλανητική.

Η “βόμβα” της λήξης των περιόδων χάριτος

Το μεγάλο ερωτηματικό είναι τι θα συμβεί στο μέλλον. Τα δάνεια των μνημονίων έχουν εξαιρετικά χαμηλά, σταθερά επιτόκια (κάτω από 2%) και μεγάλες περιόδους χάριτος. Από τη δεκαετία του 2030 και μετά (ιδιαίτερα μετά το 2032, οπότε λήγει η περίοδος χάριτος για τα δάνεια του EFSF), η Ελλάδα θα πρέπει να αρχίσει να αποπληρώνει ή να αναχρηματοδοτεί αυτά τα τεράστια ποσά με τους τότε όρους της αγοράς.

Αν τα διεθνή επιτόκια παραμείνουν ψηλά, η αντικατάσταση του “φθηνού” επίσημου χρέους με “ακριβό” εμπορικό χρέος θα αυξήσει κατακόρυφα το κόστος εξυπηρέτησης. Η σημερινή μείωση του λόγου Χρέους προς ΑΕΠ (που χρησιμοποιείται ως βασικό επικοινωνιακό επιχείρημα) επιτεύχθηκε μέσω της βίαιης εσωτερικής υποτίμησης, της απώλειας του 25% του ΑΕΠ στα χρόνια της κρίσης, και πρόσφατα μέσω του πληθωρισμού, ο οποίος διογκώνει ονομαστικά το ΑΕΠ μειώνοντας τεχνητά το ποσοστό του χρέους, ενώ την ίδια στιγμή εξανεμίζει την αγοραστική δύναμη των πολιτών.

Οι συγκρίσεις τύπου “προσπεράσαμε τη Γαλλία ή την Ιταλία” είναι προς εσωτερική κατανάλωση. Η Ιταλία και η Γαλλία, παρά τα τεράστια προβλήματά τους, έχουν βαθιές αγορές, το χρέος τους είναι σχεδόν όλο εμπορικό, βασίζονται σε εγχώριους αγοραστές (τράπεζες και πολίτες) και οι οικονομίες τους διατηρούν παραγωγική βάση και εγχώριο πλούτο που δεν έχει υποθηκευτεί για 99 χρόνια (Υπερταμείο).

Το κόστος

Η Ελλάδα βρίσκεται σε ένα “θερμοκήπιο” προστασίας που λήγει την επόμενη δεκαετία, και η σημερινή άνοδος των επιτοκίων στο ελεύθερο κομμάτι του χρέους είναι μια προειδοποιητική βολή για το τι θα σήμαινε η πλήρης έκθεση στις αγορές χωρίς τις ευρωπαϊκές “πλάτες”.

Η άνοδος των αποδόσεων των ελληνικών ομολόγων στο 4,4% – 4,5% στην ελεύθερη αγορά δεν προκαλεί άμεσο “έμφραγμα” στα κρατικά ταμεία, αλλά λειτουργεί ως βραδυφλεγής δημοσιονομική βόμβα. Λόγω της ιδιαίτερης δομής του ελληνικού χρέους που αναλύσαμε, οι συνέπειες χωρίζονται σε δύο φάσεις:

1.  Το άμεσο κόστος: Μικρό αλλά υπαρκτό
2. Το έμμεσο και μακροπρόθεσμο κόστος: Η πραγματική απειλή

Στο άμεσο μέλλον, η ζημιά στα δημοσιονομικά είναι περιορισμένη λόγω του “θερμοκηπίου” προστασίας. Έχουμε μικρό rollover (αναχρηματοδότηση) και ο ΟΔΔΗΧ χρειάζεται να βγει στις αγορές για να δανειστεί περίπου οκτώ δισεκατομμύρια ευρώ το 2026. Η άνοδος του επιτοκίου επηρεάζει μόνο αυτό το νέο χρήμα που δανειζόμαστε και όχι το παλιό.

Η επιβάρυνση σε απόλυτα νούμερα

Αν το κράτος σχεδίαζε να δανειστεί με 3,5% και τελικά δανειστεί με 4,5% για αυτά τα οκτώ δισ., το επιπλέον ετήσιο κόστος σε τόκους είναι περίπου 80 εκατομμύρια ευρώ. Δεν ανατρέπει τον προϋπολογισμό, αλλά είναι χρήματα που αφαιρούνται από κοινωνικές δαπάνες ή επενδύσεις. Παράλληλα, έχουμε το κόστος των εντόκων γραμματίων: Το κράτος ανακυκλώνει συνεχώς βραχυπρόθεσμο χρέος (έντοκα 3μηνης ή 6μηνης διάρκειας). Αυτά επηρεάζονται ακαριαία από τα υψηλά επιτόκια, αυξάνοντας το τρέχον κόστος εξυπηρέτησης.

Το έμμεσο και μακροπρόθεσμο κόστος συνιστά την πραγματική απειλή. Η μεγάλη ζημιά γίνεται κάτω από την επιφάνεια, επηρεάζοντας τη στρατηγική της χώρας για τα επόμενα χρόνια και ακυρώνει τα οφέλη από την πρόωρη αποπληρωμή δανείων. Η Ελλάδα συνήθιζε τα προηγούμενα χρόνια να χρησιμοποιεί τα πλεονάσματα και το “μαξιλάρι” ρευστότητας για να εξοφλεί πρόωρα τα ακριβά δάνεια του πρώτου μνημονίου (GLF). Με τα επιτόκια των αγορών στο 4,5%, αυτή η στρατηγική γίνεται λιγότερο συμφέρουσα, μπλοκάροντας τη γρήγορη μείωση του κόστους χρέους.

Η “ακριβή” κληρονομιά για το 2032, είναι ότι κάθε ομόλογο 7ετούς ή 10ετούς διάρκειας που εκδίδεται σήμερα με επιτόκιο ~4,5% θα “κουβαλάει” αυτό το υψηλό κόστος μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 2030. Όταν θα λήξουν οι περίοδοι χάριτος των φθηνών ευρωπαϊκών δανείων και η Ελλάδα θα πρέπει να βγαίνει μαζικά στις αγορές, θα ξεκινήσει να αναχρηματοδοτεί το χρέος της έχοντας ήδη ως βάση εκκίνησης μια ακριβή αγορά.

Σκληρή λιτότητα για τα πλεονάσματα

Για να μην τρομάξουν οι αγορές και εκτινάξουν το επιτόκιο από το 4,5% στο 6%, το οικονομικό επιτελείο είναι υποχρεωμένο να παρουσιάζει υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα (τουλάχιστον πάνω από το 2,2% του ΑΕΠ μέχρι το 2060). Αυτό σημαίνει ότι η κυβέρνηση δεν έχει κανένα περιθώριο για φοροελαφρύνσεις, αυξήσεις μισθών ή στήριξη των εισοδημάτων, καθώς κάθε ευρώ πρέπει να φυλάσσεται για να πείθονται οι ξένοι επενδυτές.

Σύνοψη: Η άνοδος των επιτοκίων σήμερα δεν θα χρεοκοπήσει τη χώρα αύριο, αλλά “κλειδώνει” την ελληνική οικονομία σε ένα καθεστώς διαρκούς δημοσιονομικής πίεσης, στερώντας πόρους από την πραγματική οικονομία για να πληρώνονται οι τόκοι των νέων εκδόσεων.

Είχε προηγηθεί ένα μπαράζ πληγμάτων από τους “ξυπόλητους μαχητές” της Υεμένης, μεταξύ άλλων, έναντι των κεντρικών γραφείων του πετρελαϊκού κολοσσού της Saudi Aramco στο Νταχράν (την καρδιά της σαουδαραβικής οικονομίας) διυλιστηρίων, λιμανιών και βεβαίως στο αεροδρόμιο του Ριάντ, όπου η επίθεση τους το περασμένο Σάββατο προκάλεσε κανονικό μακελειό, με 14 νεκρούς και εκατοντάδες τραυματίες!

Οι Χούθι ανέλαβαν την ευθύνη για το σύνολο των επιθέσεων, με εξαίρεση την πυραυλική στην Μεδίνα, όπου αναχαιτίστηκε από το Ριάντ.  Η Μεδίνα είναι η δεύτερη ιερότερη πόλη του σουνιτικού Ισλάμ, μετά την Μέκκα, την οποία επίσης οι Χούθι έχουν αρνηθεί ότι στόχευσαν, καθώς το Ριάντ είχε ανακοινώσει τον Σεπτέμβριο ότι είχε αναχαιτίσει ένα «εχθρικό drone». Ασχέτως του ποιος ευθύνεται για τα συγκεκριμένα πλήγματα, είναι εμφανές πως οι σιίτες Χούθι θέλουν να αποφύγουν η σύγκρουση με την Σαουδική Αραβία να λάβει τον χαρακτήρα μίας σύγκρουσης “σιιτών εναντίον σουνιτών”.

Από την πλευρά της η Σαουδική Αραβία έχει προχωρήσει σε αεροπορικούς βομβαρδισμούς εναντίων βάσεων τους, και πετρελαϊκών εγκαταστάσεων στην Σαναά (την πρωτεύουσα της Υεμένης που ελέγχουν οι Χούθι) ενώ οι υεμενικές δυνάμεις που στηρίζει στον πολυετή εμφύλιο, πέτυχαν με αντεπίθεση τους να απομακρύνουν μερικώς τους Χούθι από περιοχές γύρω από τα στρατηγικής σημασίας Στενά Μπαμπ ελ Μαντέμπ στην Ερυθρά Θάλασσα, μία κατά κάποιον τρόπο εναλλακτική δίοδος του Ορμούζ.

Η επέλαση των Χούθι

Από την άλλη, οι Χούθι επελαύνουν στην τρίτη μεγαλύτερη πόλη της Υεμένης, την Ταϊζ, όπου σημειώνονται σφοδρότατες μάχες.
Πρόκειται για την τρίτη μεγαλύτερη πόλη της Υεμένης και την πιο πυκνοκατοικημένη επαρχία της χώρας (με σχεδόν 4,5 εκατομμύρια κατοίκους). Ιστορικά αποτελεί το πολιτιστικό κέντρο της Υεμένης. Τυχόν πτώση της θα ανοίξει τον δρόμο για το Άντεν, το προπύργιο της διεθνούς αναγνωρισμένης κυβέρνησης που τους πολεμά.

Ένα παράδοξο της σύγκρουσης είναι ότι οι δυνάμεις της διεθνούς αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Υεμένης ελέγχουν το 70% της επικράτειας της χώρας, αλλά σε μεγάλο βαθμό αραιοκατοικημένες ή ερημώδεις εκτάσεις. Οι Χούθι ελέγχουν το 30-35% του εδάφους, αλλά στις περιοχές αυτές κατοικεί το 60-65% του πληθυσμού. Για αυτό αν καταλάβουν την Ταϊζ οι συσχετισμοί θα μεταβληθούν δραστικά υπέρ τους.

Να σημειωθεί ότι οι Χούθι, οι οποίοι ήρθαν στο διεθνές προσκήνιο το 2023 με την “θαλάσσια εκστρατεία” τους κατά της ναυτιλίας στην Ερυθρά λόγω του πολέμου της Γάζας, τήρησαν συγκρατημένη στάση στον πόλεμο που ξεκίνησαν ΗΠΑ και Ισραήλ έναντι του Ιράν, προχωρώντας σε κάποιες επιθέσεις κατά του Ισραήλ, σχεδόν έναν μήνα από την έναρξη του πολέμου. Βεβαίως, όχι μόνο απέφυγαν να πλήξουν αμερικανικούς στόχους, είχαν αποφύγει και πλήγματα κατά της Σαουδικής Αραβίας, όπως και έναντι εμιράτων του Κόλπου (τα οποία θυμίζουμε πως ήταν στο στόχαστρο των σκληρών αντιποίνων του Ιράν).

Όλα αυτά άλλαξαν το περασμένο καλοκαίρι, όταν η Σαουδική Αραβία βομβάρδισε το αεροδρόμιο της Σαναά, καθώς το Ιράν είχε αποστείλει αεροσκάφος για να παραλάβει αντιπροσωπεία των Χούθι για την κηδεία Χαμενεΐ. Οι Χούθι θεώρησαν “νεκρή” την εκεχειρία (που είχε επιτευχθεί με την μεσολάβηση του ΟΗΕ) και ξεκίνησε η κλιμάκωση με ένα μπαράζ επιθέσεων, αρχικά έναντι δυνάμεων της κυβέρνησης της Υεμένης και μετά έναντι της Σαουδικής Αραβίας, στην αρχή σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και στρατιωτικές βάσεις στην νότια επικράτεια της.

Όμως, γρήγορα η σύγκρουση επεκτάθηκε, με την ταχεία επέλαση των Χούθι στην Υεμένη κοντά στα στρατηγικής σημασίας Στενά Μπαμπ ελ Μαντέμπ, πλήγματα στην “καρδιά” του βασιλείου της Σαουδικής Αραβίας και φτάσαμε στο πλήγμα ως και στην ίδια την έδρα της κυβέρνησης της Υεμένης!

Σύμφωνα με αναλυτές οι Χούθι διαθέτουν ένα ευρύ οπλοστάσιο (πολύτιμη η βοήθεια του Ιράν εδώ) που περιλαμβάνει πυραύλους κρουζ, βαλλιστικούς, drones-καμικάζι και μη επανδρωμένα τηλεκατευθυνόμενα σκάφη επιφανείας, μεταξύ άλλων. Απέδειξαν πως μπορούν να στοχεύσουν μέχρι και τις πιο νευραλγικές εγκαταστάσεις της Σαουδικής Αραβίας (δηλώνουν πως τα αεροδρόμια της και οι πετρελαϊκές της εγκαταστάσεις παραμένουν στο στόχαστρο τους) ενώ εκτιμάται πως πλέον επιδιώκουν τον έλεγχο του συνόλου της Υεμένης. Υπάρχουν δε δημοσιεύματα ότι σχεδιάζουν τους δικούς τους βαλλιστικούς πυραύλους, με κινεζικά εξαρτήματα, δείγματα της πολεμικής αυτονομίας που έχουν αποκτήσει.

Νέα πίστα στην αντιπαράθεση ΗΠΑ-Ιράν

Ο πόλεμος πρέπει να εκληφθεί και ως άλλη μία πίστα της αντιπαράθεσης ΗΠΑ-Ιράν, έστω και αν οι Χούθι εμφανίζονται πρωτίστως ως ένα εθνικό κίνημα που μάχεται για την ανεξαρτησία της Υεμένης και όχι ως ένας απλός πληρεξούσιος της Τεχεράνης, στην οποία το Ριάντ προσδοκούσε σε κάποια παρέμβαση για αποκλιμάκωση (θυμίζουμε πως οι σχέσεις Σαουδικής Αραβίας-Ιράν είχαν εξομαλυνθεί με την συμβολή της Κίνας).

Πλέον το Ριάντ αρχίζει μία ρητορική κλιμάκωση κατά της Τεχεράνης, υποστηρίζοντας πως είναι υπεύθυνη για την πολεμική κλιμάκωση των Χούθι. Σίγουρα η πολεμική πίεση των Χούθι έναντι μιας χώρας κομβικής για την αμερικανική αρχιτεκτονική στην Μέση Ανατολή και τον Περσικό, εξυπηρετεί το Ιράν, εν μέσω της αντιπαράθεσης του με τις ΗΠΑ και της κόντρας για τον έλεγχο του Ορμούζ.

Στο μεταξύ, ούτε το μέτωπο έναντι των Χούθι είναι αρραγές. Είναι χαρακτηριστική η σύγκρουση Σαουδικής Αραβίας και Εμιράτων, λόγω της στήριξης των δεύτερων στους αυτονομιστές της Νότιας Υεμένης. Η σύγκρουση κατάληξε στην αποχώρηση των στρατευμάτων των Εμιράτων, μετά από σαουδαραβικό τελεσίγραφο και ένα πλήγμα σε δυνάμεις των αυτονομιστών (λίγο μετά τα Εμιράτα αποχώρησαν από τον ΟΠΕΚ).

Οι αυτονομιστές επιδιώκουν την επανίδρυση του ανεξάρτητου κράτους της Νότιας Υεμένης (από το 1967 μέχρι το 1990 η διάρκεια “ζωής” του) το οποίο να σημειωθεί πως ήταν το μοναδικό κομμουνιστικό κράτος στον αραβικό κόσμο. Βεβαίως, οι αυτονομιστές δεν έχουν καμία σχέση με τον μαρξισμό, αλλά πάντως αποκαλούν το κράτος που οραματίζονται ως «Λαϊκή Δημοκρατία»!

Οι συμμαχίες των Χούθι

Επιπλέον, οι Χούθι έχουν αποδειχτεί ικανοί στην συγκρότηση τοπικών και περιφερειακών συμμαχιών. Αυτές περιλαμβάνουν από φυλές της Υεμένης, δίκτυα λαθρεμπορίου με την σουνιτική-τζιχαντιστική οργάνωση Αλ-Σαμπάμπ της Σομαλίας, ακόμα και τον άλλοτε ορκισμένο εχθρό τους, τον πρώην πρόεδρο Σάλεχ. Πρόκειται για τον ιστορικό ηγέτη της Υεμένης, τον “πατέρα” της ενοποίησης της χώρας, ο οποίος ανατράπηκε με το ξέσπασμα της Αραβικής Άνοιξης.

Σε μία από τις αλλόκοτες συμμαχίες στην ιστορία του αραβικού κόσμου, ο Σάλεχ συμμάχησε ευκαιριακά με τους Χούθι, τους άλλοτε ορκισμένους εχθρούς του, προσδοκώντας σε μία επαναφορά του στην εξουσία. Οι στρατιωτικές δυνάμεις που ήταν ακόμα υπό τον έλεγχο του, βοήθησαν τους Χούθι να καταλάβουν την Σαναά, το 2014 και παρέδωσαν στρατιωτικό οπλισμό στους σιίτες μαχητές. Όταν οι Χούθι έθεσαν τον Σάλεχ στο περιθώριο, αυτός αποπειράθηκε να επανα-προσεγγίσει την Σαουδική Αραβία το 2017, μέχρι που έπεσε νεκρός από τα πυρά τους.

ΗΠΑ και “ισλαμικό ΝΑΤΟ”

Μέχρι στιγμής οι ΗΠΑ αποφεύγουν να εμπλακούν στο μέτωπο, δείγμα του αδιέξοδου τους στον πόλεμο του Ιράν, αγνοώντας τις εκκλήσεις του Ριάντ. Προηγήθηκε βεβαίως μία σύντομη πολεμική εκστρατεία των Αμερικανών κατά των Χούθι, μέχρι που η κυβέρνηση Τραμπ κατέληξε σε μία άτυπη εκεχειρία μαζί τους, την οποία οι Χούθι φροντίζουν να τηρούν, αποφεύγοντας πλήγματα κατά αμερικανικών στόχων – με εξαίρεση το θανατηφόρο πλήγμα στο αεροδρόμιο του Ριάντ το Σάββατο, όπου σκοτώθηκε και ένας Αμερικανός. Ο δε Τραμπ απέρριψε δύο φορές αίτημα του Ριάντ για εμπλοκή, προκαλώντας σοκ στον άλλοτε στενό του σύμμαχο.

Πάντως, σε τελευταίες δηλώσεις του ο Τραμπ σύνδεσε τους Χούθι ευθέως με ιρανικό σχέδιο ανόδου των τιμών του πετρελαίου, προκειμένου να πληγεί στις επικείμενες εκλογές, λέγοντας ότι «δεν θα ξεχάσει την στάση τους». Το αν αυτό σημαίνει ένα νέο μέτωπο έναντι των Χούθι, που δεν κατάφεραν να λυγίσουν ούτε οι πολυετείς βομβαρδισμοί της σαουδαραβικής αεροπορίας, ούτε ο σκληρότατος οικονομικός αποκλεισμός από το Ριάντ, ούτε τα πλήγματα των ΗΠΑ και του Ισραήλ θα φανεί, πάντα μετά την κρίσιμη εκλογική αναμέτρηση στις ΗΠΑ…

Σύμφωνα δε με δημοσιεύματα, η Σαουδική Αραβία αρνήθηκε την συνδρομή του Ισραήλ στον πόλεμο κατά των Χούθι και έχει μετατοπιστεί προς τον “σουνιτικό άξονα” Τουρκίας-Πακιστάν (τα Εμιράτα έχουν προσεγγίζει τον “άτυπο άξονα” Ινδίας-Ισραήλ). Εξ ου και το Αμυντικό Σύμφωνο της Μέκκας που υπέγραψε το Ριάντ με την Άγκυρα και το Ισλαμαμπάντ, το οποίο μέχρι στιγμής έχει αποδειχτεί μάλλον αναποτελεσματικό, αν και η Τουρκία και Πακιστάν έχουν στείλει στρατιωτική βοήθεια στο βασίλειο. Πακιστανικά στρατεύματα έχουν ήδη αναπτυχθεί στην Σαουδική Αραβία, το ίδιο αναμένεται να γίνει και με τουρκικά, όπως αποφάσισε σχετικά η Άγκυρα, αν και πρέπει να ξεπεραστεί ο “σκόπελος” της Εθνοσυνέλευσης.

Βέβαια αυτό δεν σημαίνει ότι Τουρκία και Πακιστάν θα εμπλακούν ενεργά στον πόλεμο της Υεμένης, εξάλλου και οι δύο χώρες έχουν καλές σχέσεις, με το Ιράν τον σύμμαχο των Χούθι, αν και υπάρχουν δημοσιεύματα για εμπλοκή πακιστανικών μαχητικών σε βομβαρδισμούς έναντι των Χούθι, σύμφωνα με Πακιστανικό αξιωματούχο, ο οποίος όμως αποκλείει χερσαία εμπλοκή.  Ο Τραμπ έκανε μία δήλωση ότι «ίσως ζητήσει από τον Ερντογάν να επέμβει στην Υεμένη», αν και βέβαια μιλάμε για ένα μέτωπο που δεν έχει την παραμικρή σχέση με την Συρία ή την Λιβύη, που έχει εμπλακεί ο τουρκικός στρατός και δεν είναι σίγουρο αν η πρόταση Τραμπ “ενθουσιάζει” τον Ερντογάν…

Χιλιάδες διαδηλωτές διαμαρτύρονται για την παιδεία, ζητούν περισσότερα κονδύλια για την εκπαίδευση, στήριξη για τους μαθητές και καταγγέλλουν τις άθλιες πανεπιστημιακές συνθήκες και τα υψηλά δίδακτρα. Η τελευταία ενημέρωση από το υπουργείο Υγείας της Αλβανίας κάνει λόγο για 14 τραυματίες σήμερα. Οι διαδηλώσεις την Πέμπτη μεταφέρθηκαν και σε μικρότερες πόλεις της χώρας, καθώς οι μαθητές κατέβηκαν στους δρόμους στο πλευρό των φοιτητών.

Η κλιμάκωση αυτή ακολουθεί τις αντικυβερνητικές διαδηλώσεις που μαίνονται στην Αλβανία εδώ και μήνες με το κίνημα των φλαμίνγκο, που πυροδότησε η αμφιλεγόμενη επένδυση που αναμενόταν να κάνει ο γαμπρός του Ντόναλντ Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ σε έναν προστατευόμενο περιβαλλοντικά χώρο.

«Απαιτούμε πραγματική αλλαγή, όχι άδειες υποσχέσεις. Θέλουμε μία κυβέρνηση που να εργάζεται για τους ανθρώπους της, όχι εναντίον της» δήλωσε στο AFP η φοιτήτρια δημοσιογραφίας Teftalia Papa. «Θέλουμε μία καλύτερη Αλβανία, όπου θα υπάρχει υγειονομική φροντίδα που αξίζει σε όλους τους πολίτες, όπου η εκπαίδευση θα παρέχει αξιοπρεπείς και ίσες ευκαιρείς, και οι φοιτητές θα μπορούν να αντεπεξέλθουν οικονομικά στις σπουδές και ο κόστος ζωής χωρίς να τους τσακίζουν τα διαρκώς αυξανόμενα έξοδα» πρόσθεσε.

Οι διαδηλωτές στα Τίρανα την Τρίτη και την Τετάρτη προκάλεσαν ζημιές και έβαλαν φωτιά σε πολλά κυβερνητικά κτίρια ενώ με την έναρξη των σημερινών διαδηλώσεων, η αστυνομία απώθησε με αύρες τους διαδηλωτές που επιχείρησαν να προσεγγίσουν το υπουργείο Παιδείας και το κοινοβούλιο. Οι διαδηλωτές απάντησαν με πέτρες προς τις αστυνομικές δυνάμεις.

Δεν παραιτείται ο Ράμα 

Ο Αλβανός πρωθυπουργός Έντι Ράμα ανάρτησε νωρίτερα στο Facebook, βίντεο με τον ίδιο να περιφέρεται στα απομεινάρια από τη φωτιά ενός γραφείου που βρίσκεται σε πανεπιστημιακό κάμπους στα Τίρανα. «Μέχρι χθες αυτό ήταν το γραφείο του Κολεγίου της Ευρώπης, το σχολείο μιας ενωμένης Ευρώπης» λέει στο βίντεο, στο πρώτο του δημόσιο σχόλιο για τις διαδηλώσεις. «Σήμερα είναι τα συντρίμμια που άφησαν πίσω τους χέρια, που δεν είναι και ποτέ δεν θα γίνουν, χέρια φοιτητών» είπε ο Ράμα κατηγορώντας την αντιπολίτευση για τις βίαιες διαδηλώσεις.

«Όλοι είναι υπεύθυνοι μπροστά στον νόμο και όλοι όσοι άπλωσαν το χέρι τους σε αυτό το χάος σίγουρα θα πληρώσουν» προειδοποίησε. Ο Αλβανός πρωθυπουργός είχε προγραμματισμένη συνάντηση με το υπουργικό του συμβούλιο την Πέμπτη, όταν οι διαδηλωτές κυκλοφόρησαν ένα «τελεσίγραφο» απαιτώντας την παραίτησή του μέχρι τις 14:00 ώρα Ελλάδας. Αλλά πριν περάσει η προθεσμία, άρχισαν οι συγκρούσεις μεταξύ διαδηλωτών και αστυνομικών δυνάμεων. Συγκρούσεις και καταστροφές σημειώθηκαν και σε σχολεία και κτίρια στην Κορυτσά.

Η αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης στα Τίρανα καταδίκασε έντονα τη «βίαιη κλιμάκωση» της Πέμπτης. «Καλούμε τους διαδηλωτές α διατηρήσουν την ψυχραιμία τους και να απέχουν από πράξεις βίας. Η βία δεν έχει θέση στις δημοκρατίες» ανέφερε σε ανακοίνωσή της. Η ΕΕ ζήτησε επίσης επείγουσα έρευνα μετά τις αναφορές για άσκηση υπερβολικής βίας από πλευράς αστυνομίας. Οι αρχές ανέφεραν ότι την Τετάρτη μόνο συνελήφθησαν 65 άτομα, ύποπτοι «για επιθέσεις σε αστυνομικούς, σε θεσμούς, δημόσιες και ιδιωτικές περιουσίες».

Το υπουργείο Υγείας σε δήλωσή του ανέφερε ότι μεταφέρθηκαν στα νοσοκομεία των Τιράνων 89 άτομα, ανάμεσά τους και 61 αστυνομικοί. Τέσσερις αστυνομικοί και δύο διαδηλωτές παραμένουν στο νοσοκομείο. Ένας από τους διαδηλωτές και δύο αστυνομικοί αναμένεται να υποβληθούν σε χειρουργείο.

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ του Reporters United, στις 12 Οκτωβρίου 2026 κορυφαίοι υπουργοί της Νέας Δημοκρατίας, ο πρώην πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς και άλλοι βουλευτές συναντήθηκαν με επικεφαλής του Israel Allies Foundation (IAF), στην Αθηναϊκή Λέσχη, παρουσία της πρέσβειρας του Ισραήλ στην Ελλάδα, Πνινάτ Γιανάι. Σκοπός της συνάντησης ήταν η δημιουργία κοινοβουλευτικής ομάδας (Israel Allies Caucus) με μέλη της ελληνικής Βουλής. Το Reporters United επισημαίνει ότι η σύνθεση τέτοιων ομάδων είναι ως επί το πλείστον μυστική.

Όπως αναφέρει το ίδιο δημοσίευμα, όταν οι δημοσιογράφοι μετέβησαν στον χώρο για να καλύψουν τη συνάντηση, ένας άνδρας έκλεισε τις κουρτίνες της εισόδου, περιορίζοντας την ορατότητά τους, και κατέγραψε τις κινήσεις τους με κινητό τηλέφωνο. Σύμφωνα με το Reporters United, στη συνάντηση συμμετείχαν ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης, ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης, η υπουργός Παιδείας Νίκη Κεραμέως, καθώς και οι Κώστας Καραγκούνης και Σταύρος Καλαφάτης.

Παρόντες ήταν επίσης οι βουλευτές Κώστας Τσιάρας, Ανδρέας Νικολακόπουλος, Δημήτρης Μαρκόπουλος και Διαμαντής Γκολιδάκης.
Στους παρευρισκομένους, σύμφωνα με το ίδιο ρεπορτάζ, περιλαμβάνονταν ακόμη ο δήμαρχος Βάρης-Βούλας-Βουλιαγμένης Γρηγόρης Κωνσταντέλλος, ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ Παύλος Χρηστίδης και ο ανεξάρτητος βουλευτής Γιάννης Κόντης, ο οποίος είχε εκλεγεί με τους Σπαρτιάτες. Το Reporters United αναφέρει επίσης την παρουσία του επιχειρηματία και μεγαλομετόχου της ΠΑΕ Άρης Θεόδωρου Καρυπίδη, του πρώην διευθύνοντος συμβούλου του Υπερταμείου και του ΣΚΑΪ Γρηγόρη Δημητριάδη και της ηθοποιού Μιμής Ντενίση.

Το δημοσίευμα της Jerusalem Post

Στις 14 Οκτωβρίου 2026, η Jerusalem Post δημοσίευσε ρεπορτάζ με τίτλο “Israel Allies Foundation launches parliamentary caucuses in Greece, Cyprus to build trilateral ties” («Το Israel Allies Foundation ιδρύει κοινοβουλευτικές ομάδες στην Ελλάδα και την Κύπρο για την ενίσχυση των τριμερών σχέσεων»).

Σύμφωνα με το δημοσίευμα, το Israel Allies Foundation ίδρυσε δύο νέες κοινοβουλευτικές ομάδες στην Ελλάδα και την Κύπρο, με στόχο την ενίσχυση των σχέσεων με το Ισραήλ και την επέκταση της συνεργασίας στους τομείς της περιφερειακής ασφάλειας, της ενέργειας και της τεχνολογίας. Η Ελληνική Κοινοβουλευτική Ομάδα Israel Allies εγκαινιάστηκε στη Βουλή την Τρίτη 13 Οκτωβρίου, ενώ την Τετάρτη 14 Οκτωβρίου ακολούθησε η ίδρυση της αντίστοιχης ομάδας στην Κυπριακή Βουλή, στη Λευκωσία.

Η Jerusalem Post αναφέρει ότι συμπρόεδροι της ελληνικής ομάδας θα είναι οι βουλευτές Τσιάρας και Θεοχάρης. Στην τελετή έναρξης παρευρέθηκαν ο πρόεδρος του Israel Allies Foundation, Τζος Ράινσταϊν, ο εκτελεστικός διευθυντής του IAF Europe, Λέο φαν Ντόσμπουργκ, και η επιχειρηματίας Ειρήνη Καρυπίδη, διευθύνουσα σύμβουλος της Amani και πρόεδρος της ΠΑΕ Άρης, η οποία, σύμφωνα με το δημοσίευμα, θα αναλάβει καθήκοντα προσωρινής διευθύντριας της κοινοβουλευτικής ομάδας.

Ο Τσιάρας δήλωσε ότι η πρωτοβουλία αναλαμβάνεται σε μια περίοδο αυξανόμενων περιφερειακών προκλήσεων ασφαλείας και αντανακλά τα κοινά στρατηγικά συμφέροντα και τους ιστορικούς δεσμούς των τριών χωρών.

Οι αναφορές στην Τουρκία 

Η Jerusalem Post αναφέρει ότι οι νέες κοινοβουλευτικές ομάδες αποσκοπούν στην ενίσχυση της υφιστάμενης τριμερούς συνεργασίας μεταξύ Ισραήλ, Ελλάδας και Κύπρου, με ιδιαίτερη έμφαση στις προκλήσεις ασφαλείας στην Ανατολική Μεσόγειο, συμπεριλαμβανομένων των εντάσεων με την Τουρκία.

Στο ίδιο δημοσίευμα, ο Λέο φαν Ντόσμπουργκ, εκτελεστικός διευθυντής του IAF Europe, δήλωσε: «Οι νέες κοινοβουλευτικές ομάδες Israel Allies στην Ελλάδα και την Κύπρο θα συμβάλουν στη μετατροπή αυτών των δεσμεύσεων σε κοινοβουλευτική δράση». Ο ίδιος πρόσθεσε: «Οι τουρκικές απειλές πρέπει να αντιμετωπίζονται με αλληλεγγύη και όχι με σιωπή. Η Άγκυρα δεν έχει δικαίωμα βέτο στις συνεργασίες μας, ούτε στην ασφάλειά μας». Οι δηλώσεις αυτές περιλαμβάνονται στο δημοσίευμα της Jerusalem Post και δεν αποτελούν αναφορές του Reporters United.

Οι πολιτικές διασυνδέσεις του Israel Allies Foundation

Το Reporters United αναφέρει ότι το Israel Allies Foundation διατηρεί στενούς δεσμούς με την ισραηλινή ακροδεξιά. Ιδρυτής της οργάνωσης ήταν ο Μπένι Έλον, ο οποίος είχε ταχθεί υπέρ της προσάρτησης παλαιστινιακών εδαφών και της λεγόμενης «εθελοντικής μεταφοράς» των Παλαιστινίων εκτός της Παλαιστίνης. Σύμφωνα με το Reporters United, προσκεκλημένη στη συνάντηση της Αθήνας ήταν και η Ισραηλινή υπουργός Τεχνολογίας Γκίλα Γκαμλιέλ.

Τον Οκτώβριο του 2023, όταν ήταν υπουργός Πληροφοριών, το υπουργείο της είχε εκπονήσει έγγραφο που πρότεινε τη μεταφορά των 2,2 εκατομμυρίων Παλαιστινίων της Γάζας στην Αίγυπτο. Το Reporters United αναφέρει ότι απηύθυνε ερώτημα στο Israel Allies Foundation σχετικά με τη σύνθεση της κοινοβουλευτικής ομάδας στην ελληνική Βουλή, χωρίς να λάβει απάντηση.

Η συνάντηση στη Βουλή με τον Τσιάρα

Σύμφωνα με το Reporters United, μία ημέρα μετά την ιδιωτική συνάντηση της 12ης Οκτωβρίου, οι επικεφαλής του Israel Allies Foundation και η Ειρήνη Καρυπίδη συναντήθηκαν στη Βουλή με τον Κώστα Τσιάρα, ο οποίος εμφανίζεται ως επικεφαλής της κοινοβουλευτικής ομάδας.

Η Jerusalem Post, από την πλευρά της, επιβεβαιώνει στο δημοσίευμά της ότι ο Τσιάρας και Θεοχάρης θα είναι συμπρόεδροι της ελληνικής ομάδας, χωρίς να παραθέτει πλήρη κατάλογο των μελών της. Το Reporters United σημειώνει ότι, κατά τον χρόνο δημοσίευσης του ρεπορτάζ του, η ελληνική Βουλή δεν είχε εκδώσει δελτίο Τύπου για την πρωτοβουλία.

Η αντίστοιχη κοινοβουλευτική ομάδα στην Κύπρο

Σύμφωνα με την Jerusalem Post, στην Κύπρο τη νέα κοινοβουλευτική ομάδα θα προεδρεύει ο βουλευτής του Δημοκρατικού Κόμματος Χρύσης Παντελίδης, ενώ σε αυτήν θα συμμετέχουν έξι βουλευτές από τρία πολιτικά κόμματα. Η έναρξή της ακολούθησε συνάντηση της αντιπροσωπείας του Israel Allies Foundation με τον πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκο Χριστοδουλίδη, στο Προεδρικό Μέγαρο. Η αντιπροσωπεία έγινε επίσης δεκτή από την πρόεδρο της Βουλής των Αντιπροσώπων, Αννίτα Δημητρίου.

Ο Χρύσης Παντελίδης δήλωσε ότι η ενίσχυση των σχέσεων και η ανάπτυξη συμμαχικών δεσμών μεταξύ Κύπρου και Ισραήλ είναι «πιο ζωτικής σημασίας από ποτέ», επικαλούμενος τις προκλήσεις ασφαλείας που αντιμετωπίζουν οι δύο χώρες. Στις τελετές έναρξης στην Ελλάδα και την Κύπρο παρευρέθηκαν οι πρέσβεις του Ισραήλ, ενώ στην τελετή στη Λευκωσία συμμετείχε και ο πρέσβης των Ηνωμένων Πολιτειών στην Κύπρο.

Ο πρόεδρος του Israel Allies Foundation, Τζος Ράινσταϊν, δήλωσε ότι οι νέες κοινοβουλευτικές ομάδες θα ενισχύσουν την κοινοβουλευτική συνεργασία και την υποστήριξη προς το Ισραήλ. «Μέσω της διπλωματίας που βασίζεται στην πίστη, οικοδομούμε μια γέφυρα μεταξύ βουλευτών που αντιλαμβάνονται ότι η ασφάλεια του Ισραήλ και η ασφάλεια του ελεύθερου κόσμου εξαρτώνται από ισχυρές συμμαχίες, θεμελιωμένες σε κοινές ιουδαιοχριστιανικές αξίες», ανέφερε.