Ο μοντερνισμός, αντίθετα, άρχισε να αποσυνδέει την καλλιτεχνική αξία από την αναπαράσταση, την ομορφιά και τη δεξιοτεχνία. Αυτό υπήρξε ιστορικά γόνιμο, αλλά δημιούργησε ένα πρόβλημα που δεν λύνεται εύκολα: όταν σχεδόν τίποτε δεν είναι αναγκαίο για να είναι ένα αντικείμενο τέχνη, τι είναι αυτό που μπορεί ακόμα να το κάνει σπουδαία τέχνη;

Εδώ βρίσκεται ο Pollock. Ο Pollock δεν ζωγραφίζει ένα αντικείμενο, αλλά αφήνει επάνω στον καμβά τα ίχνη μιας πράξης. Το χρώμα στάζει, εκτοξεύεται, διασχίζει την επιφάνεια. Η χειρονομία γίνεται περιεχόμενο. Αλλά εδώ πρέπει να τεθεί μια ανελέητη ερώτηση: Γιατί μια χειρονομία είναι καλλιτεχνικά σημαντική;

Επειδή είναι αυθόρμητη; Τότε και η αυθόρμητη κίνηση οποιουδήποτε ανθρώπου θα μπορούσε να αποκτήσει καλλιτεχνική αξία. Επειδή είναι προσωπική; Τότε κάθε προσωπική χειρονομία είναι δυνητικά έργο τέχνης. Επειδή είναι δύσκολο να επαναληφθεί; Η δυσκολία δεν ισοδυναμεί με αισθητική αξία. Επειδή είναι του Pollock; Αυτό όμως μετατρέπει την αξία, από ιδιότητα του έργου, σε ιδιότητα του ονόματος.

Η υπεράσπιση του Pollock μπορεί βεβαίως να απαντήσει ότι τίποτε από αυτά δεν αρκεί: η αξία βρίσκεται στην εξαιρετικά σύνθετη οργάνωση της επιφάνειας, στον ρυθμό, στην πυκνότητα, στις σχέσεις των ιχνών και στην ισορροπία ανάμεσα στον έλεγχο και στην απρόβλεπτη κίνηση. Αλλά τότε η υπεράσπιση επιστρέφει, σχεδόν αναγκαστικά, σε αισθητικά κριτήρια. Και ακριβώς εδώ βρίσκεται η αδυναμία τής πιο ακραίας εκδοχής του “ζωγραφικού συμβάντος”: η πράξη της δημιουργίας δεν μπορεί από μόνη της να πιστοποιήσει την αξία του δημιουργήματος.

Είναι αισθητική αξία η τυπολατρική πειθαρχία;

Το αντίθετο πρόβλημα συναντούμε στον Mondrian. Εδώ δεν έχουμε έκρηξη χειρονομίας, αλλά σχεδόν τυπολατρική πειθαρχία: οριζόντιες και κάθετες γραμμές, ορθογώνια, λευκό, μαύρο και βασικά χρώματα. Η ζωγραφική απογυμνώνεται από το “περιττό”, μέχρι να μείνουν οι στοιχειώδεις σχέσεις. Αλλά ακριβώς τότε πρέπει να ρωτήσουμε: τι έχει κερδίσει η τέχνη και τι έχει χάσει; Αν η αφαίρεση αφαιρεί το σώμα, το πρόσωπο, το τοπίο, την ιστορία, τη μυθολογία, το δράμα, τον χαρακτήρα και τη συγκεκριμένη ανθρώπινη εμπειρία, τότε δεν πρέπει να απαιτήσουμε από αυτήν μια εξαιρετικά ισχυρή δικαιολόγηση για το τι μας προσφέρει στη θέση τους;

Ο Mondrian μπορεί να απαντήσει ότι δεν θέλει να αναπαραστήσει τον κόσμο, αλλά να αποκαλύψει μια βαθύτερη τάξη μέσα από την καθαρότητα των σχέσεων. Αυτό είναι συνεπές. Αλλά τότε προκύπτει μια νέα δυσκολία: πώς αποδεικνύεται ότι αυτή η συγκεκριμένη σύνθεση αποκαλύπτει πράγματι κάτι βαθύτερο και δεν είναι, στην καλύτερη περίπτωση, απλώς ένα κομψό γεωμετρικό σχέδιο;

Εδώ ακριβώς η κριτική μπορεί να προχωρήσει σε μεγαλύτερο βάθος. Διότι μπορεί κανείς να φανταστεί έναν πίνακα του Mondrian ελάχιστα διαφορετικό: μια γραμμή λίγο μακρύτερη, ένα τετράγωνο λίγο μεγαλύτερο, ένα χρώμα μετατοπισμένο κατά λίγα εκατοστά. Σε ποιο ακριβώς σημείο η σύνθεση περνά, από το “μεγάλο έργο”, στο “αδιάφορο σχέδιο”; Και ποιο είναι το κριτήριο που μας επιτρέπει να το γνωρίζουμε;

Αν η απάντηση είναι ότι αυτό το κριτήριο είναι αισθητικό, τότε πρέπει να το διατυπώσουμε. Αν είναι ιστορικό, τότε η αξία εξαρτάται εν μέρει από τη θέση του έργου στην ιστορία. Αν είναι θεωρητικό, τότε η θεωρία αποκτά αποφασιστικό ρόλο. Και αν είναι θεσμικό (αν δηλαδή ένα έργο είναι τέχνη επειδή το αναγνωρίζει ο κόσμος της τέχνης), τότε εμφανίζεται ο πιο ενοχλητικός κίνδυνος: μήπως ο κόσμος της τέχνης δεν ανακαλύπτει πάντοτε την αξία, αλλά ενίοτε την κατασκευάζει και, μάλιστα, με αυθαίρετα, ή και δόλια, ή και διεστραμμένα, κριτήρια;

Αυτό δεν σημαίνει ότι η μοντέρνα τέχνη είναι απάτη ή ότι οι καλλιτέχνες της δεν είχαν τεχνική. Σημαίνει κάτι πολύ πιο σοβαρό: ότι η μοντέρνα τέχνη μετέφερε ένα μέρος του βάρους της καλλιτεχνικής αξίας, από το έργο, στο πλαίσιο μέσα στο οποίο το έργο ερμηνεύεται, και μάλιστα συχνά, το έκανε αυτό χωρίς έναν θεμελιώδη λόγο και διάλογο περί κριτηρίων.

Το κρίσιμο ερώτημα

Και εδώ εμφανίζεται ένα σόφισμα του κύκλου: Το έργο δεν είναι εντυπωσιακό με τα παραδοσιακά κριτήρια, άρα χρειαζόμαστε νέα κριτήρια. Τα νέα κριτήρια προκύπτουν από τη θεωρία του μοντερνισμού. Και στη συνέχεια, η επιτυχία του έργου αποδεικνύεται επειδή ανταποκρίνεται στα κριτήρια που δημιουργήθηκαν ακριβώς για να εξηγήσουν αυτό το είδος έργου. Έτσι, δημιουργείται η υποψία ενός αυτοεπικυρούμενου συστήματος.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι η μοντέρνα τέχνη εγκατέλειψε τους κανόνες. Το πρόβλημα είναι ότι, αφού τους εγκατέλειψε, πρέπει να απαντήσει σε μια ερώτηση από την οποία δεν μπορεί να ξεφύγει: Γιατί αυτό είναι καλύτερο από εκείνο; Όχι “γιατί είναι διαφορετικό”. Όχι “γιατί είναι πρωτοποριακό”. Όχι “γιατί έχει ιστορική σημασία”. Όχι “γιατί ο καλλιτέχνης το εννοούσε έτσι”. Αλλά: τι υπάρχει μέσα στο ίδιο το καλλιτεχνικό επίτευγμα που δικαιολογεί την αισθητική μας κρίση; Αυτό είναι το πραγματικό δικαστήριο στο οποίο πρέπει να προσέλθουν τόσο ο Pollock όσο και ο Mondrian.

Και εδώ βρίσκεται η παράδοξη θέση της μοντέρνας τέχνης: η μεγαλύτερη επιτυχία της είναι ταυτόχρονα η μεγαλύτερη πρόκλησή της. Έστω ότι κατόρθωσε να αποδείξει ότι τέχνη μπορεί να υπάρξει χωρίς την παραδοσιακή αναπαράσταση, χωρίς αφήγηση και χωρίς την παλαιά έννοια της δεξιοτεχνίας. Αλλά, ακριβώς γι’ αυτό, μας ανάγκασε να ξαναθέσουμε το δυσκολότερο ερώτημα της αισθητικής: Όταν σχεδόν οτιδήποτε μπορεί να γίνει τέχνη, τι είναι αυτό που κάνει κάτι άξιο να είναι τέχνη;

Αν δεν μπορούμε να απαντήσουμε χωρίς να επικαλεστούμε το όνομα του καλλιτέχνη, την αυθεντία του μουσείου, τον λόγο του κριτικού ή την ιστορική του θέση, τότε ίσως το πρόβλημα της μοντέρνας τέχνης δεν είναι ότι κατήργησε την τέχνη. Είναι ότι έκανε δυσκολότερο να ξεχωρίσουμε την τέχνη από την ερμηνεία της, και ιδίως από τις εκάστοτε κρατούσες κλίκες ερμηνευτών (και μάρκετινγκ).

Βασισμένη στο ανολοκλήρωτο, φιλόδοξο έργο Άτλαντας της Μνημοσύνης του ιστορικού και θεωρητικού τέχνης Άμπι Βάρμπουργκ (1866- 1929) – έναν οπτικό χάρτη συλλογικής πολιτιστικής μνήμης που θα φανέρωνε την καταγωγή της Αναγέννησης από την ελληνική και ρωμαϊκή αρχαιότητα – η έκθεση βασίζεται στην ιδέα ενός ζωντανού παρελθόντος που ταξιδεύει, εισέρχεται στο σήμερα και μεταπλάθεται με νέους τρόπους αναπαράστασης.

Δεν πρόκειται για μια απλή, αποστασιοποιημένη αντιπαραβολή εικόνων και μοτίβων αλλά για μια έκθεση που αντικατοπτρίζει την έννοια του «pathosformel» του Βάρμπουργκ. Σύμφωνα με αυτήν, η τέχνη της αρχαιότητας απορρέει από έντονες συναισθηματικές καταστάσεις και αποτελεί φορέα μιας πρωταρχικής, έντονης ψυχικής ενέργειας που δεν χάνεται ούτε περιορίζεται χρονικά αλλά αντιθέτως επιβιώνει, εμμένει και εισβάλλει με την δύναμή της στο παρόν για να γονιμοποιήσει νέες ιδέες.

Οι γεμάτες ένταση, μυστήριες και συχνά αιχμηρές εικόνες της γεννημένης στην Βαρσοβία το 1976 Βαλιζέφσκα με το νέο-γοτθικό τους ύφος, ακόμα και όταν δεν γοητεύουν το θεατή, είναι κατά κάποιον τρόπο οι πλέον κατάλληλες για να προβάλλουν την ιδέα αυτή (μιας ενδόρρηξης του παρελθόντος στο παρόν) καθώς αναδεικνύουν αρχέγονες και ασυνείδητες δυνάμεις διαχρονικής σημασίας που δρουν υπόγεια και καθορίζουν την ανθρώπινη συνείδηση.

Τα έργα της καλλιτέχνιδος αναδεικνύουν μια σκοτεινή πραγματικότητα αναμέτρησης με πάθη και με αντιθετικές δυνάμεις, με τον θάνατο, την επιθυμία, τον έρωτα, την βία, την εξουσία, την γέννηση και την καταστροφή, την θνητότητα και την μεταμόρφωση. Σε έναν από τους δεκαέξι πίνακες της έκθεσης, το προφίλ ενός αλόγου φέρει στο εσωτερικό του τους κολασμένους που οδηγούνται στον Άδη. Υποδηλώνει ίσως τέσσερα μαύρα άλογα του άρματος του Άδη. Ένα αγαλματίδιο (750 – 725 π.Χ.) απεικονίζει μια κουροτρόφο θεότητα σε άλογο . Το άλογο είναι σύμβολο δύναμης και κοινωνικής υπεροχής και με αυτή την έννοια το έργο της καλλιτέχνιδος τοποθετείται κοντά σε μελανόμορφο κρατήρα με σκηνή μάχης (5^ος – 4^ος αιώνας π.Χ.).

Μάγισσες, υβριδικά πλάσματα, φαντάσματα, νεράιδες, ανθρωπόμορφες γάτες, ζώα που φέρνουν στο νου τα μεσαιωνικά βιβλία με θηρία, ζωντανοί νεκροί και μοτίβα-σύμβολα πλάθουν ένα κόσμο μυθολογιών με έντονο το αλληγορικό, φαντασιακό και απόκοσμο στοιχείο. Στα περισσότερα έργα ελλοχεύουν η απειλή και ο κίνδυνος, μια μετέωρη, αμφίσημη κατάσταση ανάμεσα στον έρωτα και τον θάνατο, την υποταγή και την ενεργητική δράση.

Επανερχόμενο μοτίβο το φίδι ως σύμβολο καταστροφής αλλά και θεραπείας (σύμβολο του Ασκληπιού), γνώσης, προστασίας (σύμβολο των Φαραώ) και αναγέννησης εκφράζει την διττή φύση της πραγματικότητας. Σε ένα από τα έργα τα ξάγρυπνα ανοιχτά μάτια μιας γυναικείας μορφής δίπλα στη οποία στέκεται ένα μικροσκοπικό φίδι αποδίδου αυτές τις αινιγματικές αμφισημίες προσθέτοντας ένα ίχνος παιγνιώδους διάθεσης.

Η έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη

Από μια άποψη το στυλιστικό ιδίωμα της Βαλιζέφσκα εκφράζει μια εδραιωμένη καλλιτεχνική τάση διερεύνησης του αλλότριου και της υποκουλτούρας που αντιπαλεύουν το συμβατικό και ευρέως αποδεκτό – κυρίως ως προς το ρόλο των γυναικών – για να διεκδικήσουν μια πιο ελεύθερη, ρευστή και γεμάτη ενδεχομενικότητες πραγματικότητα που δεν αναπτύσσεται γραμμικά αλλά με διακλαδώσεις και αμφίδρομες διαδρομές ανάμεσα στο χθες, το σήμερα και το όραμα ενός μέλλοντος.

Τα έργα της Βαλιζέφσκα είναι σύγχρονα στον προβληματισμό τους κυρίως ως προς την έμμεση διερεύνηση μιας λιγότερο λογικής και τεχνο-επιστημονικής προσέγγισης της πραγματικότητας, ενώ ταυτόχρονα αμφισβητούν την «διακριτή» ταυτότητα των φύλων. Διακριτικά τοποθετημένα όπως είναι ανάμεσα σε εκθέματα όλων των εποχών γεννούν  μια περιέργεια γύρω από την σημασία που σύμβολα και μοτίβα αποκτούν διαχρονικά, μια περιέργεια που δεν είναι μόνο εγκυκλοπαιδική αλλά προκύπτει μέσα από τις αισθήσεις και μια επιθυμία για μια βαθύτερη κατανόηση της ανθρώπινης ύπαρξης.

Πολυαναφορική, η καλλιτέχνης παντρεύει διαφορετικές μεταξύ τους επιρροές όπως χαρακτηριστικά ο συμβολισμός (η έκθεση Dark Arts στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Βαρσοβίας συνέδεσε το έργο της με τον συμβολισμό στην Πολωνία, την Ουκρανία, την Τσεχία και τις Βαλτικές χώρες) και επιδράσεις από το σλαβικό φολκλόρ,  όπως επίσης την πολωνική οπτική κουλτούρα και την πολωνική τέχνη. Κάποιες συγγένειες ανιχνεύονται σε έργα καλλιτεχνών όπως ο Marian Wawrzeniecki (Μαριάν Βαβζενιέτσκι,1863 – 1943), οι ζωγράφοι της Mloda Polska (Νεαρή Πολωνία) στα τέλη του 19^ου αιώνα, ο Βέλγος συμβολιστής Λεόν Σπιλιαέρτ ή μεταγενέστεροι καλλιτέχνες όπως οι Zdzisław Beksiński (Zντζίσουαφ Μπεκσίνσκι 1929-2005)  –ακόμα και με τα έργα του συνομηλίκου Πολωνού ζωγράφου Jakub Julian Ziółkowski (Γιάκουμπ Γιούλιαν Ζιολκόφσκι 1980).

Το σκεπτικό της έκθεσης προκύπτει από την μέθοδο της καλλιτεχνικής πρακτικής της Βαλιζέφσκα και συγκεκριμένα από την συστηματική και διαρκή αναδίφηση της στην ιστορία της τέχνης (ο κατάλογος της έκθεσης ξεδιπλώνει τις πολλαπλές αναφορές). Η ζωγράφος αντλεί ιδέες από μια τεράστια δεξαμενή έργων, όμως η διερεύνηση της συνδέεται με προσωπικά βιώματα, όπως με τον κεντρικό ρόλο που η γυναικεία παρουσία είχε στην ζωή της καθώς η ίδια ανήκε σε η ίδια ανήκε σε οικογένεια γυναικών καλλιτεχνών, μεταξύ των οποίων η γιαγιά της Άννα Ντέμπσκα, μια καταξιωμένη γλύπτρια της μεταπολεμικής περιόδου γνωστή για την απεικόνιση ζώων.

Συνεχίζοντας την ίδια παράδοση, η Βαλιζέφκσα απεικονίζει συχνά την γάτα της – στην έκθεση η Mitusia επιστρέφει στην ζωή στο υπόβαθρο μιας σκηνής μεσαιωνικού «μακάβριου χορού». Η αντιπαραβολή με ένα κύπελλο του 1^ου αιώνα μ.Χ. είναι εδώ κυρίως χρωματική.

Η γυναίκα πρωτοστατεί

Η γυναίκα ως δυναμική αλλά και δευτερευόντως ως πεδίο εκδίπλωσης της ανδρικής ισχύος  είναι εκείνο που κυρίως πρωτοστατεί στην έκθεση. Η απειλητική γυναίκα γοργόνα σε αντιπαραβολή με ένα διακοσμητικό ανάγλυφο (Κυκλάδες, 17^ος – 18^ος αιώνας) γοργόνας (η πολεμίστρια γοργόνα γνωστή “Syrenka Warszawska” είναι επίσης σύμβολο της Βαρσοβίας και κοσμεί τον θυρεό της πόλης) αποτελεί παράδειγμα της σχέσης αυτής. Όμως αν προσέξει κανείς καλύτερα, οι ανδρικές φιγούρες στο υπόβαθρο και οι απολήξεις των χεριών της γοργόνας υποδηλώνουν την ανυπεράσπιστη γυναικεία παρουσία. Τέτοιου είδους διφορούμενα είναι διαρκή.

Ένας άλλος πίνακας απεικονίζει το τσίμπημα του γυναικείου στήθους από φίδι (σε γειτνίαση με ένα χρυσό βραχιόλι σε σχήμα φιδιού από τον 1ο αιώνα μ.Χ.) και φέρνει στο νου τον μύθο της Κλεοπάτρας ως μιας ανεξάρτητης, δυνατής γυναίκα που επιλέγει η ίδια να πεθάνει από το δάγκωμα ενός φιδιού. Φέρνει επίσης στο νου την σχέση έρωτα και θανάτου και από ψυχαναλυτική σκοπιά.

Ίσως από τα πιο αινιγματικά και λιγότερο αφηγηματικά έργα είναι η απεικόνιση ενός χεριού με μακριά, μανιεριστικού ύφους δάχτυλα που προβάλλει πίσω από μια πόρτα πιάνοντας το πόμολό της. Σε γειτνίαση, μια εικόνα του Αγίου Αντωνίου της ύστερης Παλαιολόγειας περιόδου: Τα χαρακτηριστικά επιμήκη δάχτυλα στις βυζαντινές εικόνες είναι ένας από τους τρόπους που η τέχνη αυτή αποδίδει την υπεροχή της πνευματικότητας έναντι της ύλης.

Στο σύνολό της η έκθεση στο μουσείο Μπενάκη αποτελεί μια επιτυχημένη ένταξη σύγχρονης τέχνης ανάμεσα στην πλούσια συλλογή του μουσείου. Απαιτεί το χρόνο του θεατή, εστιάζει στις λεπτομέρειες και αναδεικνύει σταθερές στην πορεία των μοτίβων ανά τους αιώνες.

Ως τις 27/9, Μουσείο Μπενάκη, κεντρικό κτίριο (Κουμπάρι 1 & Βασιλίσσης Σοφίας), ώρες:   Δευτέρα, Τετάρτη, Σάββατο 10:00 – 18:00, Πέμπτη:10:00 – 00:00, Κυριακή:10:00 – 16:00, Τρίτη κλειστά.

Από τον Σεπτέμβριο έως και τον Μάιο, οι επισκέπτες έχουν την ευκαιρία να συμμετάσχουν σε βιωματικές δράσεις που ενισχύουν τη φαντασία, τη συνεργασία και την ενεργό μάθηση. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει εικαστικά εργαστήρια, παιχνίδια επικοινωνίας, εργαστήρια STEM, θεατρικές παραστάσεις, κουκλοθέατρο, ενημερωτικές δράσεις και ξεναγήσεις. Ενδεικτικά, το φετινό πρόγραμμα περιλαμβάνει:

• Από  το τηλέφωνο στον σύγχρονο ψηφιακό κόσμο: Με αφορμή τη συμπλήρωση 150 χρόνων από την εφεύρεση του τηλεφώνου, τα παιδιά θα γνωρίσουν την ιστορία του και τους ανθρώπους που συνέβαλαν στην εξέλιξη των τηλεπικοινωνιών. Μέσα από εικαστικά εργαστήρια, αφήγηση και παιχνίδι, θα δημιουργήσουν τις δικές τους κατασκευές από πηλό και ανακυκλώσιμα υλικά, συνδέοντας τη γνώση με τη φαντασία και τη δημιουργικότητα.
• Ρομποτική  και Τεχνητή Νοημοσύνη: Τα εργαστήρια STEM προσκαλούν τους μικρούς επισκέπτες να  γίνουν μηχανικοί ανακύκλωσης και να προγραμματίσουν έξυπνα ρομπότ κυκλικής οικονομίας, ανακαλύπτοντας με βιωματικό τρόπο πώς η τεχνολογία μπορεί να υποστηρίξει ένα βιώσιμο μέλλον. Μέσα από πειραματισμό και παιχνίδι, τα παιδιά θα γνωρίσουν τις βασικές αρχές της Τεχνητής Νοημοσύνης και θα κατανοήσουν τις διαφορετικές εφαρμογές της στην καθημερινότητά μας.
• Επικοινωνία για όλους: Για 6η χρονιά, το Μουσείο «ταξιδεύει» στην περιφέρεια με το εικαστικό εργαστήριο «Μηνύματα χωρίς σύνορα», που πραγματοποιείται διαδικτυακά σε δημοτικά σχολεία της Ελλάδας.

Η σταθερή αυτή εκπαιδευτική δραστηριότητα αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της αποστολής του Μουσείου: να παρουσιάζει στις νεότερες γενιές την εξέλιξη των τηλεπικοινωνιών στην Ελλάδα και παγκοσμίως και να αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο η τεχνολογία επηρεάζει την επικοινωνία, το πώς συνδεόμαστε και κατανοούμε τον κόσμο γύρω μας.

Η συμμετοχή σε όλες τις δράσεις του Μουσείου Τηλεπικοινωνιών είναι δωρεάν και πραγματοποιείται μέσω online κρατήσεων στο www.otegroupmuseum.gr.

Μουσείο Τηλεπικοινωνιών Ομίλου ΟΤΕ

Το Μουσείο Τηλεπικοινωνιών του Ομίλου ΟΤΕ, που φέτος συμπληρώνει 36 χρόνια λειτουργίας, παρουσιάζει τη διαχρονική εξέλιξη της επικοινωνίας στην Ελλάδα και στον κόσμο, από τους πυρσούς και τις φρυκτωρίες της αρχαιότητας, έως τα κινητά τηλέφωνα, τους δορυφόρους, το Internet και το Gaming! Με περισσότερα από 37.000 τεκμήρια στις συλλογές του, σχεδόν όλα ψηφιοποιημένα, διατηρεί ζωντανή μια σημαντική πλευρά της τεχνολογικής και κοινωνικής ιστορίας της χώρας, αναδεικνύοντας παράλληλα την πορεία του Ομίλου ΟΤΕ, που είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ανάπτυξη της σύγχρονης Ελλάδας.

Η πρόταση του Ιράν για το Ορμούζ

Έτοιμο να ανοίξει ξανά τα Στενά του Ορμούζ μέσα σε επτά ημέρες δηλώνει το Ιράν, υπό την προϋπόθεση ότι οι ΗΠΑ θα μειώσουν τη στρατιωτική πίεση και θα άρουν τον αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών, σύμφωνα με ανώτερο Ιρανό αξιωματούχο.

Συγκεκριμένα, σύμφωνα με το Reuters, η Τεχεράνη ζητά από την Ουάσιγκτον σαφή πολιτική δέσμευση ότι επιθυμεί επιστροφή στη διπλωματία και συμφωνία σε συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για τα επόμενα βήματα. Όπως ανέφερε ο ίδιος αξιωματούχος, η ιρανική αντιπροσωπεία που βρίσκεται στη Νέα Υόρκη για τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ έχει πλήρη εξουσιοδότηση για επανεκκίνηση των επαφών με τις ΗΠΑ.

Σύμφωνα με το Reuters, η ιρανική πρόταση για τον τερματισμό των εχθροπραξιών διαβιβάστηκε στις ΗΠΑ μέσω μεσολαβητών στις 16 Σεπτεμβρίου, ενώ οι λεπτομέρειες μιας πιθανής συμφωνίας μπορούν να συζητηθούν στη Νέα Υόρκη μέσω τρίτων πλευρών.

«Η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ είναι μια χρυσή ευκαιρία για τις ΗΠΑ να επιστρέψουν στη διπλωματία», ανέφερε ο αξιωματούχος, προσθέτοντας ότι η Τεχεράνη θα ανταποκρινόταν θετικά εφόσον η Ουάσιγκτον προχωρήσει σε συγκεκριμένα βήματα. Ο πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν αναχώρησε την Τρίτη για τη Νέα Υόρκη, ωστόσο, σύμφωνα με την ίδια πηγή, δεν προβλέπεται συνάντησή του με τον Ντόναλντ Τραμπ στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ.

Η κίνηση της Τεχεράνης έρχεται, ενώ παραμένει αυξημένη η ένταση με τις ΗΠΑ. Την Κυριακή, η κεντρική στρατιωτική διοίκηση του Ιράν ανακοίνωσε ότι είχε πληροφορηθεί πως η Ουάσιγκτον προετοιμάζεται για επανέναρξη στρατιωτικών επιχειρήσεων με τη στήριξη χωρών της περιοχής. Η ιρανική πλευρά προειδοποίησε ότι σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα απαντήσει «χωρίς περιορισμούς και υπολογισμούς».

Απέναντι σε αυτές τις απαιτήσεις, όπως υπογράμμισε, η Πολιτεία οφείλει να αξιοποιεί τις γνώσεις τους, να σέβεται την προσφορά τους και να τους δίνει λόγους να παραμένουν στην υπηρεσία, προσφέροντάς τους προοπτική για το μέλλον τους.

Ο Μιχάλης Κατρίνης κατήγγειλε τη βίαιη ανατροπή της σταδιοδρομίας των υπηρετούντων υπαξιωματικών, τη βαθμολογική καθήλωση και την απαξίωση ανθρώπων που στηρίζουν επί δεκαετίες τη λειτουργία των μονάδων.

Κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι ανέτρεψε εκ των υστέρων τους κανόνες με τους οποίους οι συγκεκριμένοι άνθρωποι επέλεξαν να υπηρετήσουν, περιορίζοντας δραστικά την προοπτική εξέλιξής τους και αποδυναμώνοντας τα κίνητρα παραμονής τους, χωρίς επαρκή μεταβατική περίοδο.

Αναφέρθηκε, επίσης, στις καταγγελίες των ενώσεων στρατιωτικών για παραιτήσεις ακόμη και από μονάδες που διαθέτουν νεότερα οπλικά συστήματα, για αποχωρήσεις από τις στρατιωτικές σχολές, αλλά και για αναδρομικές περικοπές αποζημιώσεων αποστολών.

Επισήμανε ότι η κυβέρνηση είχε προειδοποιηθεί πως η υποβάθμιση του ρόλου των υπαξιωματικών θα επιβαρύνει το ηθικό, θα ενισχύσει τις τάσεις αποχώρησης και θα πλήξει ακόμη περισσότερο την ελκυστικότητα των στρατιωτικών σχολών.

Υπενθύμισε, παράλληλα, ότι παραμένει αναπάντητη για περισσότερους από τρεις μήνες ερώτησή του, με την οποία ζητά στοιχεία για τις αποχωρήσεις, τις κενές θέσεις στις σχολές και τους παράγοντες που επηρεάζουν την απόφαση ενός στελέχους να παραμείνει ή να αποχωρήσει από τις Ένοπλες Δυνάμεις.

Συγκεκριμένη νομοθετική λύση ζήτησε και για τη βαθμολογική αδικία που, όπως ανέφερε, υφίστανται οι υπαξιωματικοί που κατατάχθηκαν το 1992 και το 1993, θέμα για το οποίο είχε καταθέσει ερώτηση από τις 16 Ιουνίου.

«Τους οφείλετε καθαρή απάντηση και λύση, όχι μια απάντηση που απλώς επικαλείται το ισχύον πλαίσιο», τόνισε χαρακτηριστικά.

Τέλος, ιδιαίτερα αιχμηρός ήταν και για το στεγαστικό ζήτημα των στρατιωτικών. Ζήτησε από την κυβέρνηση να παρουσιάσει τα αποτελέσματα της στεγαστικής της πολιτικής και να εξηγήσει γιατί ο νέος φορέας αξιοποίησης της στρατιωτικής περιουσίας παραμένει χωρίς διοίκηση δεκατέσσερις μήνες μετά τη σύστασή του.

Το SLpress.gr σε συνεργασία με το Cognosco Team παρουσιάζουν το ΕΝ ΘΕΡΜΩ για καυτά θέματα της επικαιρότητας

Σύμφωνα με τον μετεωρολόγο του ΕΡΤnews, Γιώργο Εμμανουήλ, τα φαινόμενα δεν θα έχουν ιδιαίτερα μεγάλη διάρκεια. Συγκεκριμένα, το απόγευμα αναμένεται να υπάρξει εξασθένηση των έντονων φαινομένων. Την ίδια ώρα, αισθητή είναι η πτώση της θερμοκρασίας, η οποία μόνο στα δωδεκάνησα θα φτάσει τους 30 βαθμούς.

Έκτακτο δελτίο ΕΜΥ: Πορτοκαλί προειδοποίηση για τέσσερις περιοχές

Νωρίτερα, επικαιροποιήθηκε το Έκτακτο Δελτίο της ΕΜΥ, καθώς αναμένονται τοπικές καταιγίδες που θα συνοδεύονται πρόσκαιρα από μεγάλη συχνότητα κεραυνών, ενώ υπάρχει πιθανότητα τοπικών χαλαζοπτώσεων.

Για την Τρίτη 22 Σεπτεμβρίου, ισχυρά φαινόμενα προβλέπονται:

• Στη Θεσσαλία, με έμφαση στον νομό Μαγνησίας και κυρίως στις θαλάσσιες και παράκτιες περιοχές, από τις πρώτες ώρες της ημέρας και κατά διαστήματα.
• Στις Σποράδες, επίσης από τις πρώτες ώρες και κατά διαστήματα.
• Στη Χαλκιδική, από τις πρώτες ώρες της Τρίτης έως νωρίς το απόγευμα.
• Στην Εύβοια, κυρίως στην κεντρική και βόρεια, από τις πρωινές ώρες και κατά διαστήματα.

Κατά τις πρώτες πρωινές ώρες της Τετάρτης 23 Σεπτεμβρίου, τα ισχυρά φαινόμενα αναμένεται να συνεχιστούν σε:

• Θεσσαλία, με έμφαση στον νομό Μαγνησίας και κυρίως στις θαλάσσιες και παράκτιες περιοχές.
• Σποράδες.
• Εύβοια, κυρίως στην κεντρική και βόρεια πλευρά του νησιού.

Στη συνέχεια, σύμφωνα με την επικαιροποίηση του δελτίου, η επιδείνωση αναμένεται να ολοκληρωθεί τις πρώτες πρωινές ώρες της Τετάρτης. Το παρόν Έκτακτο Δελτίο θα ανανεωθεί σε 12 ώρες.

Αλλά, εκεί στη ΔΕΘ και στη γνωστή κυριακάτικη ανάρτηση, όπως λέει ο θυμόσοφος ελληνικός λαός, “είσαι μόνος στον χορό και όσο θέλεις πήδα”. Όταν όμως ένας ανήρ και μάλιστα πρωθυπουργός χώρας επί επτά χρόνια, νομίζοντας ότι είναι μόνος του και στη Βουλή, όπου στον χορό των συζητήσεων συμμετέχουν άλλα 299 άτομα ως βουλευτές και αρχηγοί κομμάτων, συνεχίζει, επαναλαμβάνοντας και μάλιστα με περισσότερα σκέρτσα τα πηδήματα στη ΔΕΘ, κάτι πολύ σοβαρότερα προοιονίζονται.

Συγκεκριμένα, αφού μας υπενθύμισε ότι όλα όσα είπε στη ΔΕΘ ήταν … «ρεαλιστικά για το σήμερα και το αύριο και με δείκτες πολύ συγκεκριμένους ώστε επιτέλους η νέα γενιά να μην παίρνει στους ώμους τα χρέη της προηγούμενης» (συμβαίνει το αντίθετο, όπως θα σχολιάσω σε επόμενη ανάλυση με επίσημους δείκτες πολύ συγκεκριμένους για το χρέος!) έκανε το γνωστό εκβιαστικό δίλημμα “Μητσοτάκης ή χάος” ακόμα πιο βαρύγδουπο, εφιαλτικό και απαράδεκτο για πολιτικό σύστημα δημοκρατικής χώρας: “ελπίδα” (με εκείνον) ή “περιπέτεια” (χωρίς εκείνον)!

Όπως όμως προκύπτει από την εξέλιξη βασικών οικονομικοκοινωνικών μεγεθών και δεικτών (βλέπε παρατιθέμενους πίνακες 1 και 2), το πραγματικό δίλημμα για τη χώρα είναι προθύστερον, δηλαδή με αντιμετάθεση των λέξεών του: “Περιπέτεια” (με εκείνον) ή “ελπίδα” (χωρίς εκείνον).

Μολονότι από τους παρατιθέμενους πίνακες προκύπτει ανάγλυφα η εικόνα της οικονομικοκοινωνικής περιπέτειας της χώρας κατά την επταετή διακυβέρνησή της από τον Κυριάκο Μητσοτάκη, επιτρέψτε μου να σχολιάσω με μερικές λεπτομέρειες μερικά μεγέθη που καλλωπίζονται επιμόνως, προκλητικώς και αμετροεπώς από αντίστοιχα κυβερνητικά αφηγήματα, όπως “ισχυρότερη ανάπτυξη από την αντίστοιχη στην Ευρωζώνη”, “μείωση της ανεργίας”, “μείωση του χρέους” κι άλλα αυτοθαυμαζόμενα εν χορδαίς και οργάνοις σε μερίδα του ελληνικού Τύπου.

Παγκόσμια Τράπεζα “ζωγραφίζει” την Ελλάδα

Πράγματι, το ΑΕΠ της Ελλάδος παρουσιάζει μεταβολή υψηλότερη από την αντίστοιχη στην Ευρωζώνη ή την ΕΕ. Όμως, χρειάζεται μία διευκρίνιση, η οποία αποτελεί απάντηση κυρίως της Παγκόσμιας Τράπεζας στο κυβερνητικό αφήγημα, ότι άλλο είναι αύξηση του ΑΕΠ (οικονομική μεγέθυνση) κι άλλο “οικονομική ανάπτυξη”, η οποία πρέπει να συνοδεύεται από μια σειρά άλλων δεικτών ευημερίας.

Η απάντηση της Παγκόσμιας Τράπεζας, που δίνει την εντύπωση ότι “ζωγραφίζει” τη σημερινή Ελλάδα, είναι ότι “το ΑΕΠ δεν αρκεί” και ότι η “εξασφάλισή του με κάθε κόστος μάς αφήνει όλους φτωχότερους, όχι πλουσιότερους”. Επίσης, το ίδιο και εντονότερα θυμίζει και η δήλωση της προέδρου της γενικής συνέλευσης του ΟΗΕ Αναλένα Μπέρμποκ, ότι, δηλαδή “το ΑΕΠ μπορεί εξάλλου να αυξηθεί ακόμα και όταν η κοινωνία υποφέρει”.

Πράγματι, η ελληνική κοινωνία υποφέρει, καθώς συνεχώς διευρύνεται το κοινωνικοικονομικό χάσμα με την Ευρωζώνη:

• Το πραγματικό ΑΕΠ αυξανόταν κατά μέσο όρο 2,1% τον χρόνο την περίοδο 2023-2025, έναντι 1% στην ΕΕ.
• Το πραγματικό ΑΕΠ της Ελλάδας το 2025 παρέμενε σχεδόν 14% χαμηλότερο από το επίπεδο του 2008.
• Το 2018 το κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε μονάδες αγοραστικής δύναμης ήταν στην Ελλάδα στα ίδια σημερινά (ύστερα από οκτώ χρόνια με τα τελευταία με ισχυρή ανάπτυξη), δηλαδή στο 68% της ΕΕ των 28 (τότε).
• Το ίδιο έτος, στη Βουλγαρία, την Κροατία και τη Ρουμανία (χώρες εκτός Ευρωζώνης που είχαν επίδοση χαμηλότερη από την Ελλάδα), το κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε μονάδες αγοραστικής δύναμης ήταν 50%, 63% και 64% και το 2025, με απίστευτη ταχύτητα σε επιδόσεις, η Βουλγαρία είναι μαζί με την Ελλάδα (68%) και η Κροατία και η Ρουμανία πάνω από δέκα μονάδες, δηλαδή στο 78%.
• Δηλαδή, η Βουλγαρία και η Κροατία (εντός της Ευρωζώνης σήμερα), σ΄αντίθεση με την Ελλάδα που έμεινε στάσιμη, κάλυψαν και υπερκάλυψη την απόστασή τους από την Ελλάδα, η πρώτη κατά 18 μονάδες και η δεύτερη και η τρίτη κατά 15 και 14 μονάδες αντίστοιχα!

Μαραμένοι δείκτες ευημερίας

Έτσι, μερικοί δείκτες ευημερίας που έπρεπε να ανθίζουν από την ταχύτερη σε σχέση με την Ευρωζώνη ανάπτυξη πάσχουν σοβαρά, όπως:

• Η Ελλάδα βρίσκεται στην έκτη και χειρότερη κατηγορία χωρών της ΕΕ όσον αφορά στην πραγματική ατομική κατανάλωση (AIC) ανά κάτοικο, εκφραζόμενη σε πρότυπο αγοραστικής δύναμης (PPS), με 80% χαμηλότερα από τον μέσο όρο στην ΕΕ των 27 κρατών και τιμές που κυμαινόταν από 73% έως το 145% του μέσου όρου της ΕΕ.
• Η δημόσια χρηματοδότηση της υγείας ως ποσοστό του ΑΕΠ (5,7%) υστερεί σημαντικά έναντι της Ευρωζώνης (7,8%).
• Χαμηλότερη είναι και δημόσια της παιδείας (4,1% του ΑΕΠ έναντι 4,6% στην Ευρωζώνη). Το 2024, για το οποίο υπάρχουν συγκριτικά στοιχεία στην ΕΕ, στην Ελλάδα το ποσοστό αυτό ήταν 3,9%, έναντι 4,8 στην ΕΕ, 4,3% στη Βουλγαρία, 5% στην Κροατία και 4% στη Ρουμανία.
• Αντιθέτως, η Ελλάδα κατατάσσεται στις πρώτες θέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσον αφορά τις ιδιωτικές δαπάνες των νοικοκυριών για την υγεία και την παιδεία. Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, το 34,3% με 36% των συνολικών χρημάτων που ξοδεύονται για την υγεία στην Ελλάδα προέρχεται απευθείας από τα νοικοκυριά, ποσοστό υπερδιπλάσιο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (14,8%). Επίσης, σύμφωνα με την Eurostat οι ιδιωτικές δαπάνες για την παιδεία είναι υπερτριπλάσιες στην Ελλάδα σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη.

Ευρήματα της έρευνας για το ΑΕΠ

Επιβεβαίωση από τα απογοητευτικά ευρήματα έρευνας της ΓΣΕΒΕΕ: Αυτή η απογοητευτική οικονομικοκοινωνική (και θεσμική) κατάσταση της χώρας από την εφιαλτική περιπέτεια της κυβερνητικής επταετίας επιβεβαιώνεται από στοιχεία καταπέλτης της ετήσιας έρευνας του Ινστιτούτου Μικρών Επιχειρήσεων Γενικής Συνομοσπονδίας Επαγγελματιών Βιοτεχνών Εμπόρων Ελλάδας (ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ) για το εισόδημα και τις δαπάνες διαβίωσης των νοικοκυριών 2025 (δημοσιεύθηκε στις 3 Φεβρουαρίου 2026 ως 14η κατά σειρά), η οποία αποτυπώνει τη συνεχιζόμενη και εντεινόμενη πίεση που δέχονται τα ελληνικά νοικοκυριά με το ακόλουθο γενικό συμπέρασμα: Τα φετινά ευρήματα δείχνουν ότι οι οικονομικές δυσκολίες δεν περιορίζονται πλέον στα χαμηλά εισοδήματα, αλλά επεκτείνονται και στα μεσαία στρώματα, καθώς οι πληθωριστικές πιέσεις λειτουργούν σωρευτικά και εξαντλούν τις αντοχές των νοικοκυριών.

Τα κυριότερα ευρήματα είναι τα ακόλουθα:

• Έξι στα δέκα νοικοκυριά (αρνητικό ρεκόρ) να δηλώνουν ότι το μηνιαίο τους εισόδημα δεν φτάνει έως το τέλος του μήνα και να επαρκεί, κατά μέσο όρο, μόλις για 18 ημέρες.
• Το 54,0% αναγκάζεται να κάνει περικοπές για να καλύψει βασικές ανάγκες, ενώ το 12,1% δηλώνει ότι τα εισοδήματά του δεν επαρκούν ούτε για τα απολύτως αναγκαία.
• Το 55,7% των νοικοκυριών δεν μπορεί ή δυσκολεύεται πολύ να αντιμετωπίσει ένα έκτακτο έξοδο 500€, ενώ σχεδόν 1 στα 2 εκτιμά ότι η οικονομική του κατάσταση θα χειροτερέψει τον επόμενο χρόνο.
• Η ακρίβεια σε τρόφιμα, ενέργεια και καύσιμα συνεχίζει να συμπιέζει το διαθέσιμο εισόδημα.
• Οι ανισότητες παραμένουν έντονες, με τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα και τα μονοπρόσωπα νοικοκυριά να αντιμετωπίζουν τις μεγαλύτερες δυσκολίες, ενώ η απαισιοδοξία για το μέλλον ενισχύεται.

Επίσης, τα βασικότερα συμπεράσματα της έρευνας είναι τα ακόλουθα:

• Αξιολογούνται ως ανεπαρκή τα υφιστάμενα μέτρα αντιμετώπισης της ακρίβειας.
• Το 70,5% των νοικοκυριών δηλώνει ετήσιο εισόδημα έως 25.000 ευρώ, έναντι 22,2% που δηλώνει ετήσιο εισόδημα πάνω από 25.000 ευρώ.
• Τα νοικοκυριά με ετήσιο εισόδημα άνω των 30.000 ευρώ αποτελούν το 12,7% του συνόλου των νοικοκυριών της έρευνας.
• Το 51,5% των νοικοκυριών δήλωσε πως η οικονομική τους κατάσταση επιδεινώθηκε.
• Η οικονομική δυσχέρεια είναι γενικευμένη σε όλα τα μεγέθη νοικοκυριών, καθώς περίπου τα μισά ή και περισσότερα δηλώνουν επιδείνωση (από 49,4% έως 60,0%), με τα μονοπρόσωπα νοικοκυριά να πλήττονται εντονότερα, καταγράφοντας το υψηλότερο ποσοστό επιδείνωσης (60,0%).
• Οι συνταξιούχοι εμφανίζουν τη δυσμενέστερη εικόνα μεταξύ των κατηγοριών κύριας πηγής εισοδήματος, καθώς καταγράφουν το χαμηλότερο ποσοστό βελτίωσης (5,3% έναντι 19,1% των μισθωτών και 14,9% εκείνων με κύρια πηγή εισοδήματος τα έσοδα από επιχειρηματική δραστηριότητα) και το υψηλότερο ποσοστό επιδείνωσης (59,4%).
• Το 38,3% των νοικοκυριών ανέφερε ότι δεν διαθέτει καμία επιπλέον πηγή εισοδήματος. Το 22,8% δήλωσε ως πρόσθετη πηγή εισοδήματος τον μισθό, το 16,5% τη σύνταξη, ενώ το 16,1% δήλωσε ότι λαμβάνει έσοδα από ενοίκια.
• Το 6,6% των νοικοκυριών δήλωσε ότι υποστηρίζεται οικονομικά από συγγενείς, το 4,5% ότι έχει πρόσθετα έσοδα/κέρδη από κάποια επιχειρηματική δραστηριότητα, ενώ τέλος το 5,5% δήλωσε ότι λαμβάνει επιπλέον και κάποιο επίδομα (π.χ. ανεργίας, αλληλεγγύης κ.λπ.).
• Το ποσοστό των νοικοκυριών που δήλωσαν ότι δεν καταφέρνουν να αποταμιεύσουν αυξήθηκε στο 83,5% από το 81,6% του προηγούμενου έτους.
• Οι 3 πρώτες κατηγορίες δαπανών για τις οποίες σταθερά τα νοικοκυριά συνεχίζουν να διαθέτουν τα περισσότερα χρήματα είναι: οι λογαριασμοί σπιτιού, τα είδη διατροφής, και η θέρμανση, ενώ και οι κατηγορίες δαπανών που αφορούν στην υγεία-φάρμακα και στη μετακίνηση αντιπροσωπεύουν, επίσης, σημαντικό τμήμα των δαπανών των νοικοκυριών.
• Το 65,5% και το 65,2% των νοικοκυριών δαπάνησαν το 2025 περισσότερα για λογαριασμούς σπιτιού και είδη διατροφής σε σχέση με το 2024, αντίστοιχα, ενώ το 39,3% και το 35,2% δαπάνησαν λιγότερα για εξόδους (εστιατόρια, καφέ, σινεμά κ.λπ.) και ένδυση-υπόδηση, αντίστοιχα.
• Η μεγάλη πλειοψηφία των ερωτώμενων θεωρεί τα μέτρα που έχει λάβει η κυβέρνηση ανεπαρκή ή μάλλον ανεπαρκή (συνολικά 87,5% των ερωτόμενων.

Χάσμα Ελλάδας-ΕΕ και στο ΑΕΠ

Πίσω από το κυβερνητικό αφήγημα για τη μείωση της ανεργίας κρύβεται χάσμα παντού με την ΕΕ. Πίσω από το κυβερνητικό αφήγημα για τη σημαντική μείωση της ανεργία κρύβονται παντού χάσματα (πολλά διαρθρωτικά προβλήματα που επηρεάζουν όλη την οικονομία και τους εργαζομένους, ο Έλληνας δουλεύει τις περισσότερες ώρες στην Ευρώπη και ο μέσος μισθός του είναι ο δεύτερος χαμηλότερος στην ΕΕ) και σοβαρές αποκλίσεις από την ΕΕ:

• Ανεργία 2025: 8,9% στην Ελλάδα έναντι 6,0% στην ΕΕ (τρίτη υψηλότερη στην ΕΕ).
• Απασχόληση 20-64: 71% Ελλάδα έναντι 76,1% ΕΕ (τρίτη χαμηλότερη επίδοση στην ΕΕ)
• Μέσος ετήσιος προσαρμοσμένος μισθός πλήρους απασχόλησης το 2024: 18.000 ευρώ στην Ελλάδα έναντι 39.800 ευρώ στην ΕΕ.
• Η Ελλάδα είχε τον δεύτερο χαμηλότερο μέσο μισθό στην ΕΕ, μετά τη Βουλγαρία.
• Ο OΟΣΑ, σε όρους αγοραστικής δύναμης, δίνει μικτές αποδοχές 50.974 δολάρια στην Ελλάδα έναντι 63.755 δολαρίων στον μέσο όρο του OΟΣΑ.
• Μέσες πραγματικές ώρες εργασίας: 39,8 ώρες εβδομαδιαίως στην Ελλάδα, έναντι 36 ωρών στην ΕΕ ( οι περισσότερες στην ΕΕ).

Εκείνο το ψήφισμα, το 1489 (XV) της Γενικής Συνέλευσης, όπως και 186/64 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, που θωράκισε το κράτος για να αντέξει τις υπονομεύσεις, τις επιθέσεις για διάλυσή του, συνιστούν καθοριστικές αποφάσεις για την πορεία του νησιού. Τότε αυτό δεν γινόταν αντιληπτό από όλους. Είναι, όμως, σαφές πως μετά την τουρκική εισβολή του 1974, η ανάγκη για επιβίωση σε αυτό τον τόπο έφερε ανατροπές. Διαφορετικά αντιμετωπίσθηκε  η Κυπριακή Δημοκρατία.

Η Κύπρος στον ΟΗΕ

Πρωταγωνιστής της 20^ης Σεπτεμβρίου 1960 ήταν ο Ζήνωνας Ρωσσίδης, ο μακροβιότερος Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Κυπριακής Δημοκρατίας, στην έδρα του ΟΗΕ, στη Νέα Υόρκη. Ο Ζήνων Ρωσσίδης, εμβληματική προσωπικότητα, έζησε τις πιο κρίσιμες φάσεις της Κύπρου, κυρίως το 1963-1964 και το 1974, δίνοντας μάχες στο πεδίο των Ηνωμένων Εθνών. Ρόλο είχε διαδραματίσει και στην περίοδο πριν την ανεξαρτησία.

Σημειώνεται ότι, μεταξύ άλλων, στις διαπραγματεύσεις για τις Βάσεις, την έκταση και τη λειτουργία τους, πριν από την εφαρμογή των Συμφωνιών, η εμπλοκή του κρίνεται ως καθοριστικής σημασίας. Σε εκείνες τις διαπραγματεύσεις, όπως αναφέρει ο καθηγητής και νομικός Αχιλλέας Κ. Αιμιλιανίδης στο βιβλίο του “Ένα μακρόσυρτο παιχνίδι σκακιού – Οι απόρρητες διαπραγματεύσεις για τις βρετανικές βάσεις (1959-1960)”, το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Hippasus, νικητές βγήκαν ο Μακάριος και ο Ζήνωνας Ρωσσίδης. Τα εύσημα και στον αντιπρόεδρο  Κουτσιούκ, ο οποίος στήριξε μέχρι τέλους τις κυπριακές θέσεις και διεκδικήσεις, παρά τις πιέσεις που είχε δεχθεί από την Άγκυρα..

Αυτά ως παρένθεση, με αφορμή και τις αναφορές στον τότε, πριν 66 χρόνια, πρωταγωνιστή στην έδρα του ΟΗΕ. Σε αυτή την πορεία, τα πέτρινα χρόνια ήταν περισσότερα, όπως και οι ανηφορικές πορείες.  Υπήρξαν και υπάρχουν, βέβαια, τα καλά, τα ελπιδοφόρα. Τα τελευταία χρόνια η Κυπριακή Δημοκρατία αξιοποιεί τη γεωστρατηγική της θέση, τις συγκυρίες, την ιδιότητά της ως κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, για να έχει αναβαθμισμένο ρόλο. Κι αυτό το καταφέρνει, όπως επιβεβαιώνεται και από τις εξελίξεις.

Με το βλέμμα στο εθνικό ζήτημα

Η στρατηγική της Λευκωσίας έχει ως μεγάλο στόχο, ο ρόλος της να λειτουργήσει υπέρ των επιδιώξεων της στο εθνικό ζήτημα. Ο αναβαθμισμένος ρόλος της Κυπριακής Δημοκρατίας πρωτίστως πρέπει να συνδέεται με το περιεχόμενο μιας συμφωνίας στο Κυπριακό. Από τη στιγμή κατά την οποία επιδιώκει να έχει σταθεροποιητικό ρόλο στην περιοχή, τούτο θα πρέπει να αντανακλάται και στο περιεχόμενο μιας συμφωνίας στο Κυπριακό.

Ως εκ τούτου, στη δομή και λειτουργία του κράτος, δεν πρέπει να υπάρχουν αποσταθεροποιητικά στοιχεία, στρεβλώσεις και αντιδημοκρατικές ρυθμίσεις.  Αυτός θεωρούμε είναι και ο μόνιμος στόχος, για να μπορεί να έχει μέλλον και προοπτική η χώρα. Αυτά πρέπει να  αναφέρονται καθώς υπάρχει μια τάση σε μια μερίδα του πολιτικού προσωπικού, που θεωρεί πως η μόνη οδός είναι αυτή της προσαρμογής στα αποτελέσματα της τουρκικής εισβολής. Αυτό, όμως, είναι συνταγή μη λύσης και διαιώνισης μιας αποσταθεροποιητική κατάστασης, που ευνοεί τους τρίτους κι όχι εμάς.

Αυτό σημαίνει ότι ένας άνδρας σήμερα έχει χαμηλότερη τεστοστερόνη από ό,τι είχε ο πατέρας του όταν βρισκόταν στην ίδια ηλικία, κυρίως λόγω περιβαλλοντικών αλλαγών και τρόπου ζωής. Ως διαιτολόγος, συναντώ συχνά άνδρες που νιώθουν μόνιμα κουρασμένοι, έχουν “ομίχλη εγκεφάλου”, δυσκολεύονται να χάσουν λίπος στην κοιλιά και έχουν πεσμένη διάθεση.

Συχνά ψάχνουν τη λύση σε κάποιο “μαγικό χαπάκι”, αγνοώντας ότι η βάση της ορμονικής υγείας ξεκινάει από το πιάτο μας και τον ύπνο μας. Σε αυτόν τον οδηγό, θα εμβαθύνουμε στη βιοχημεία του οργανισμού και θα δούμε πώς μπορούμε να βελτιστοποιήσουμε φυσικά τα επίπεδα αυτής της ζωτικής ορμόνης.

Τεστοστερόνη: Τι είναι και Πώς λειτουργεί; (Μηχανισμός)

Για να καταλάβεις πώς να την αυξήσεις, πρέπει πρώτα να καταλάβεις πώς παράγεται. Δεν χρειάζεται να είσαι γιατρός, αλλά θέλω να ξέρεις τον μηχανισμό για να κατανοήσεις το “γιατί” πίσω από τις συμβουλές που θα ακολουθήσουν. Πολλοί νομίζουν ότι η τεστοστερόνη είναι υπόθεση αποκλειστικά των όρχεων. Λάθος. Η παραγωγή της ξεκινάει από τον εγκέφαλο.

Το σύστημα παραγωγής ονομάζεται Άξονας Υποθαλάμου-Υπόφυσης-Όρχεων (HPTA). Σκέψου το σώμα σου σαν μια μεγάλη εταιρεία:

Ο CEO (Υποθάλαμος)

Όλα ξεκινούν στον υποθάλαμο του εγκεφάλου. Αυτός λειτουργεί ως ένα ραντάρ, σκανάροντας συνεχώς το σώμα για:

• Ενεργειακή επάρκεια (έχουμε φαγητό;)
• Επίπεδα Στρες (κινδυνεύουμε;)
• Φλεγμονές και ποιότητα ύπνου.

Αν ο CEO κρίνει ότι το περιβάλλον είναι ασφαλές, δίνει την εντολή εκκρίνοντας παλμικά (και όχι συνεχόμενα) την ορμόνη GnRH. Αν κάνεις εξαντλητικές δίαιτες ή έχεις χρόνιο στρες, ο CEO (Υποθάλαμος) “διαβάζει” κίνδυνο και κόβει την εντολή για να εξοικονομήσει ενέργεια.

Η εντολή (GnRH) φτάνει στην υπόφυση. Αυτή με τη σειρά της απελευθερώνει δύο αγγελιοφόρους στο αίμα:

LH (Ωχρινοτρόπος ορμόνη): Ο κύριος εντολοδόχος για παραγωγή τεστοστερόνης.
FSH (Θυλακιοτρόπος ορμόνη): Υπεύθυνη κυρίως για την παραγωγή σπέρματος.

Τι ακριβώς είναι η GnRH;

Η GnRH (Εκλυτική Ορμόνη των Γοναδοτροπινών) λειτουργεί πρακτικά σαν τον “γενικό διακόπτη” του αναπαραγωγικού σου συστήματος. Φαντάσου την σαν τον μαέστρο μιας ορχήστρας: αν ο υποθάλαμος δεν δώσει τον ρυθμό απελευθερώνοντας την GnRH, η υπόφυση και οι όρχεις απλά δεν πρόκειται να “παίξουν μουσική” (δηλαδή, δεν θα ξεκινήσει η παραγωγή τεστοστερόνης).

Αυτές οι “αγγελιοφόροι” (LH και FSH) ταξιδεύουν μέσω του αίματος στους όρχεις, όπου η LH δίνει το σήμα στα κύτταρα Leydig να παράγουν τεστοστερόνη από τη χοληστερόλη.

Γιατί τα λέω αυτά; Γιατί η διατροφή και το στρες επηρεάζουν αυτό το μονοπάτι σε κάθε του βήμα. Αν ο εγκέφαλος “διαβάζει” ότι το σώμα λιμοκτονεί (μέσω στερητικών διαιτών) ή βρίσκεται σε κίνδυνο (λόγω υψηλού στρες), κόβει το σήμα προς τους όρχεις (μειώνοντας την GnRH) για να εξοικονομήσει ενέργεια. Είναι ένας αρχέγονος μηχανισμός επιβίωσης.

Η LH φτάνει στους όρχεις και χτυπάει την πόρτα των κυττάρων Leydig. Αυτά είναι οι εργάτες που θα παράγουν τεστοστερόνη. Για να το κάνουν όμως, χρειάζονται πρώτη ύλη. Ποια είναι αυτή; Η χοληστερόλη.

Η τεστοστερόνη παράγεται από την χοληστερόλη

Γιατί σταματάμε να παράγουμε Τεστοστερόνη; Το σώμα διαθέτει έναν “θερμοστάτη” ασφαλείας. Αν η τεστοστερόνη ανέβει πολύ ψηλά, ή αν μετατραπεί σε μεγάλη ποσότητα οιστρογόνων (μέσω ενός ενζύμου που λέγεται αρωματάση), ο εγκέφαλος λαμβάνει σήμα να σταματήσει την παραγωγή GnRH και LH.

Γιατί ενδιαφέρει αυτό; Αν έχεις παραπανίσιο σωματικό λίπος, έχεις αυξημένη δράση αρωματάσης (περισσότερα οιστρογόνα). Αυτό ξεγελάει τον εγκέφαλό σου νομίζοντας ότι έχεις υπερ-επάρκεια ορμονών, με αποτέλεσμα να “κλείνει” τον διακόπτη παραγωγής τεστοστερόνης.

Ολική vs Ελεύθερη Τεστοστερόνη

Εδώ την πατάνε οι περισσότεροι. Μπορεί να κάνεις εξετάσεις, η “Ολική Τεστοστερόνη” να φαίνεται φυσιολογική, αλλά εσύ να νιώθεις όλα τα συμπτώματα της έλλειψης (κόπωση, χαμηλή λίμπιντο, αδυναμία συγκέντρωσης). Σκέψου την Ολική Τεστοστερόνη ως τον Μικτό Μισθό σου και την Ελεύθερη Τεστοστερόνη ως τον Καθαρό Μισθό που μπαίνει στην τσέπη σου. Η τεστοστερόνη στο αίμα δεν κυκλοφορεί μόνη της. Δεσμεύεται από πρωτεΐνες:

• SHBG (Sex Hormone Binding Globulin): Δεσμεύει περίπου το 60% της τεστοστερόνης και την καθιστά ανενεργή. Λειτουργεί σαν σφουγγάρι.
• Λευκωματίνη: Δεσμεύει το 38% (χαλαρή σύνδεση).
• Ελεύθερη Τεστοστερόνη: Μόνο το 1-2% είναι ελεύθερο να μπει στα κύτταρα και να κάνει τη δουλειά του.
• Στόχος μας δεν είναι μόνο να αυξήσουμε την παραγωγή (Ολική), αλλά και να βελτιστοποιήσουμε τη διαθεσιμότητα (Ελεύθερη), κρατώντας την SHBG σε ισορροπία.

Μέσα στον οδηγό θα δούμε πως μειώνουνε τις πρωτεΐνες που δεσμεύουν την τεστοστερόνη αλλά και πως αυξάνουμε την ίδια.

Συμπτώματα χαμηλής Τεστοστερόνης

Πριν μπούμε στο “πώς” θα την αυξήσουμε, πρέπει να ξέρεις αν όντως το σώμα σου, σου στέλνει σήματα κινδύνου. Η χαμηλή τεστοστερόνη δεν είναι πάντα προφανής, αλλά συχνά εκδηλώνεται ως:

• Μειωμένη ενέργεια: Αίσθημα κόπωσης ακόμα και μετά από καλό ύπνο.
• Αλλαγές στη διάθεση: Αυξημένη ευερεθιστότητα ή συμπτώματα που θυμίζουν ήπια κατάθλιψη.
• Σωματικές αλλαγές: Απώλεια μυϊκής μάζας, αύξηση του λίπους στην περιοχή της κοιλιάς και μείωση της οστικής πυκνότητας.
• Πνευματική θολή (Brain Fog): Δυσκολία στη συγκέντρωση και τη μνήμη.
• Μειωμένη λίμπιντο: Η πιο γνωστή ένδειξη, αλλά συχνά η τελευταία που εμφανίζεται.

Ήξερες ότι: Οι τιμές της τεστοστερόνης πρέπει πάντα να εξετάζονται σε συνάρτηση με την Ελεύθερη Τεστοστερόνη και την SHBG, καθώς αυτές καθορίζουν πόση ορμόνη είναι πραγματικά “διαθέσιμη” για να την χρησιμοποιήσει το σώμα σου.

Ποια είναι τα Φυσιολογικά Επίπεδα Τεστοστερόνης;

Πριν δούμε πώς θα την αυξήσεις, πρέπει να ξέρουμε ποιος είναι ο στόχος. Τα “φυσιολογικά” επίπεδα ποικίλλουν ανάλογα με το εργαστήριο και την ηλικία, αλλά υπάρχουν κάποια γενικά όρια αναφοράς. Είναι σημαντικό να γνωρίζεις ότι τα επίπεδα τεστοστερόνης κορυφώνονται κατά την ενηλικίωση και αρχίζουν να μειώνονται φυσιολογικά κατά περίπου 1% κάθε χρόνο μετά τα 30 ή 40 έτη.

Στον παρακάτω πίνακα θα δεις τα όρια αναφοράς για ενήλικες άνδρες σε διάφορες μονάδες που μπορείς να τα συναντήσεις ανάλογα το εργαστήριο:

Πηγή Πίνακα: Mayo Clinic Laboratories

Μπορεί να αναρωτιέσαι ωστόσο, είναι φυσιολογικό να έχει τα ίδια επίπεδα τεστοστερόνης κάποιος στα 20 του με κάποιον στα 70 του; Η αλήθεια είναι πως τα επιθυμητά επίπεδα δεν αλλάζουν, ωστόσο αλλάζει το φυσιολογικό εύρος με βάσει αρκετούς οργανισμούς και κολέγια όπως το American College of Clinical Pharmacy, οπότε πάμε να δούμε αυτά ανά ηλικιακό εύρος.

Φυσιολογικά Επίπεδα Τεστοστερόνης ανά Ηλικιακή Ομάδα

Πηγή Πίνακα: ACCP

Διατροφή και Τεστοστερόνη

Πάμε να δούμε αρχικά, πως η διατροφή μας επηρεάζει την τεστοστερόνη, από το σωματικό λίπος, στα μακροθρεπτικά συστατικά, μέχρι και τις μικρές ουσίες που λαμβάνουμε από συγκεκριμένα τρόφιμα! Η σχέση του λίπους με την τεστοστερόνη είναι μια σχέση αγάπης-μίσους. Πρέπει να βρούμε τη “χρυσή τομή”.

Ο λιπώδης ιστός δεν είναι απλά αποθήκη ενέργειας· λειτουργεί σαν ενδοκρινής αδένας, δηλαδή ως μέσο παραγωγής ορμονών. Το σπλαχνικό λίπος (αυτό στην κοιλιά) περιέχει ένα ένζυμο που λέγεται αρωματάση. Τι κάνει η αρωματάση; Μετατρέπει την πολύτιμη τεστοστερόνη σου σε… οιστρογόνα (οιστραδιόλη). Όσο περισσότερο λίπος έχεις, τόσο μεγαλύτερη η δράση της αρωματάσης, και άρα τόσο χαμηλότερη η τεστοστερόνη σου.

Χαμηλό Λίπος και Τεστοστερόνη

Από την άλλη, αν το ποσοστό λίπους πέσει πολύ χαμηλά (κάτω από 8% για τους άνδρες), το σώμα μπαίνει σε κατάσταση επιβίωσης. Θεωρεί ότι δεν υπάρχει αρκετή ενέργεια για αναπαραγωγή και “κλείνει” τον διακόπτη της τεστοστερόνης. Αυτό το βλέπω συχνά στο γραφείο μου σε αθλητές που κάνουν εξαντλητικές δίαιτες για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Εδώ μπαίνουμε στα βαθιά της Διατροφολογίας. Τι πρέπει να τρως για να δώσεις στο σώμα σου τα “υλικά” να χτίσει την ορμόνη; Εδώ καταρρίπτεται ένας μεγάλος μύθος που μας στοίχειωνε για δεκαετίες. Για χρόνια ακούγαμε ότι τα λιπαρά είναι κακά και πρέπει να τα αποφεύγουμε. Για την τεστοστερόνη όμως, τα λιπαρά είναι το Α και το Ω. Η τεστοστερόνη είναι μια στεροειδής ορμόνη, που σημαίνει ότι φτιάχνεται από τη χοληστερόλη. Αν η διατροφή σου είναι πολύ χαμηλή σε λιπαρά, το σώμα σου κυριολεκτικά δεν έχει την “πρώτη ύλη” για να παράγει την ορμόνη.

Έρευνες δείχνουν ότι δίαιτες με επαρκή ποσότητα κορεσμένων και μονοακόρεστων λιπαρών σχετίζονται με υψηλότερα επίπεδα τεστοστερόνης. Αντίθετα, η υπερβολική κατανάλωση πολυακόρεστων φυτικών ελαίων (σπορέλαια πλούσια σε Ω-6) μπορεί να προάγει τη φλεγμονή και να μειώσει την παραγωγή.

Για τη βελτιστοποίηση της τεστοστερόνης, οι έρευνες δείχνουν ότι η ιδανική πρόσληψη λιπαρών κυμαίνεται στο 35-40% των συνολικών ημερήσιων θερμίδων σου. Σε αντίθεση με τις συστάσεις για απώλεια βάρους που συχνά κυμαίνονται στο 20-25%, εδώ θέλουμε επάρκεια για ορμονική παραγωγή. Αν θες να το υπολογίσεις πιο πρακτικά: Στόχευσε σε 0.8 έως 1 γραμμάριο λιπαρών ανά κιλό σωματικού βάρους.

Για έναν άνδρα 80 κιλών: 64g– 80g λιπαρών την ημέρα.

Μελέτη στο The Journal of Steroid Biochemistry and Molecular Biology έδειξε ότι άνδρες με πρόσληψη λίπους κάτω του 20% των συνολικών θερμίδων, έχουν σημαντικά χαμηλότερα επίπεδα ελεύθερης και ολικής τεστοστερόνης.

Ο Πάρης Παπαχρήστος είναι διαιτολόγος – διατροφολόγος, M.Sc. Συγγραφέας & ιδρυτής του medNutrition.gr

Διαβάστε την συνέχεια στο diaitologos