-Τι αλλαγές φέρνει η σύγχρονη τεχνολογία πάνω στα πλοία;

Σήμερα η ναυτιλία βρίσκεται σε μια περίοδο έντονου τεχνολογικού μετασχηματισμού, κυρίως λόγω των αυξανόμενων ρυθμιστικών, οικονομικών και γεωπολιτικών πιέσεων που επηρεάζουν τη λειτουργία και τον σχεδιασμό των πλοίων. Οι διεθνείς κανονισμοί για τη μείωση των εκπομπών, το αυξανόμενο κόστος της ενέργειας και οι γεωπολιτικές εξελίξεις γύρω από την ασφάλεια και τη διαθεσιμότητα των καυσίμων οδηγούν τον κλάδο σε ταχύτερη υιοθέτηση νέων τεχνολογιών.

Ένας βασικός άξονας αλλαγών είναι η ενεργειακή μετάβαση. Τα πλοία εξετάζουν πλέον εναλλακτικά καύσιμα και νέες τεχνολογίες πρόωσης, όπως το LNG, η μεθανόλη, η αμμωνία ή το υδρογόνο, ενώ αναπτύσσονται και υβριδικά συστήματα που συνδυάζουν διαφορετικές πηγές ενέργειας. Αυτό οδηγεί σε πολύ πιο σύνθετα ενεργειακά συστήματα πάνω στα πλοία.

Ταυτόχρονα, βλέπουμε μια ραγδαία εξέλιξη στην ψηφιοποίηση και στην αξιοποίηση δεδομένων. Τα σύγχρονα πλοία διαθέτουν πλέον εκτεταμένα συστήματα αισθητήρων που καταγράφουν σε πραγματικό χρόνο δεδομένα λειτουργίας, επιτρέποντας καλύτερη παρακολούθηση της κατανάλωσης καυσίμου, της απόδοσης των μηχανών και της συνολικής λειτουργίας του πλοίου. Μέσω αυτών των δεδομένων μπορούν να εφαρμοστούν εργαλεία ανάλυσης και βελτιστοποίησης που βελτιώνουν σημαντικά την ενεργειακή απόδοση.

Επιπλέον, εξελίσσονται σημαντικά τα συστήματα ανάκτησης ενέργειας και θερμότητας, τα οποία αξιοποιούν θερμικές απώλειες από τις κύριες μηχανές, ή άλλα συστήματα του πλοίου για την παραγωγή επιπλέον ισχύος ή ηλεκτρικής ενέργειας, βελτιώνοντας έτσι τη συνολική ενεργειακή απόδοση.

Παράλληλα, αναπτύσσονται νέες τεχνολογίες, όπως οι κυψέλες καυσίμου (fuel cells), οι οποίες μπορούν να μετατρέπουν χημική ενέργεια από καύσιμα, όπως το υδρογόνο, ή η αμμωνία, απευθείας σε ηλεκτρική ενέργεια με υψηλή απόδοση και χαμηλότερες εκπομπές. Εξετάζονται επίσης τεχνολογίες δέσμευσης διοξειδίου του άνθρακα (carbon capture) πάνω στα πλοία, που στοχεύουν στη μείωση των εκπομπών από συμβατικά καύσιμα κατά τη διάρκεια της λειτουργίας τους.

Σε πιο μακροπρόθεσμο ορίζοντα, συζητείται και η πιθανότητα αξιοποίησης πυρηνικής ενέργειας σε εμπορικά πλοία, αξιοποιώντας νέες τεχνολογίες μικρών αντιδραστήρων και προηγμένων συστημάτων μετατροπής ενέργειας. Αν και πρόκειται για μια λύση που βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο διερεύνησης για τη εμπορική ναυτιλία, δείχνει το εύρος των τεχνολογικών επιλογών που εξετάζονται σήμερα στο πλαίσιο της ενεργειακής μετάβασης της ναυτιλίας.

-Τα πλοία μετατρέπονται σταδιακά σε πολύπλοκα ενεργειακά και τεχνολογικά συστήματα, όπου η σωστή διαχείριση της ενέργειας, των καυσίμων και των δεδομένων παίζει ολοένα και πιο κρίσιμο ρόλο. Η βελτιστοποίηση σύνθετων συστημάτων μηχανημάτων πλοίων ποιους τύπους πλοίων αφορά;

Η βελτιστοποίηση των σύνθετων συστημάτων μηχανημάτων αφορά ουσιαστικά όλους τους τύπους πλοίων, καθώς κάθε σύγχρονο πλοίο λειτουργεί πλέον ως ένα πολύπλοκο ενεργειακό σύστημα. Από τα μεγάλα πλοία μεταφοράς φορτίου, όπως τα bulk carriers, τα tankers και τα containerships, μέχρι τα επιβατηγά και τα κρουαζιερόπλοια, η σωστή αρχιτεκτονική και λειτουργία των μηχανολογικών και ενεργειακών συστημάτων επηρεάζει άμεσα την κατανάλωση καυσίμου, την αποδοτικότητα και το λειτουργικό κόστος.

Ιδιαίτερα σημαντική είναι η βελτιστοποίηση και σε πιο εξειδικευμένα πλοία, όπως τα πλοία μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG carriers) και τα κρουαζιερόπλοια, όπου η διαχείριση της ενέργειας, των θερμικών ροών και, στην περίπτωση των LNG carriers, του boil-off gas, αποτελεί κρίσιμο στοιχείο του συνολικού σχεδιασμού και της λειτουργίας του πλοίου.

Με την εισαγωγή νέων καυσίμων, υβριδικών συστημάτων πρόωσης και προηγμένων συστημάτων παρακολούθησης της λειτουργίας των πλοίων, η ανάγκη για ολοκληρωμένη βελτιστοποίηση των ενεργειακών συστημάτων γίνεται ακόμη πιο σημαντική σε όλο το φάσμα της ναυτιλίας.

Ο Γ. Δημόπουλος για την ναυτιλία

-Πως συνδέεται στην πράξη το τμήμα σας με την ναυτιλία;

Η σύνδεση της Σχολής με τη ναυτιλία είναι άμεση και πολυεπίπεδη, και ξεκινά πρώτα απ’ όλα από την έρευνα και ανάπτυξη. Στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο συμμετέχουμε ενεργά σε διεθνή ερευνητικά προγράμματα, μεταξύ των οποίων και αρκετά έργα του ευρωπαϊκού προγράμματος Horizon, που αφορούν την ενεργειακή μετάβαση της ναυτιλίας, τα νέα καύσιμα, τα προηγμένα ενεργειακά συστήματα πλοίων και την ψηφιακή βελτιστοποίηση της λειτουργίας τους.

Στα έργα αυτά συνεργαζόμαστε συστηματικά με ναυτιλιακές εταιρείες, ναυπηγεία, νηογνώμονες και τεχνολογικούς οργανισμούς, ώστε η έρευνα να συνδέεται με πραγματικά προβλήματα και ανάγκες της βιομηχανίας. Με αυτόν τον τρόπο τα αποτελέσματα της έρευνας μπορούν να μεταφερθούν πιο γρήγορα στην πράξη, είτε στον σχεδιασμό νέων πλοίων είτε στη βελτιστοποίηση της λειτουργίας του υπάρχοντος στόλου.

Παράλληλα, η σύνδεση με τη ναυτιλία ενισχύεται και μέσω της εκπαίδευσης της νέας γενιάς μηχανικών. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το νέο μεταπτυχιακό πρόγραμμα “Ανάλυση και Διαχείριση Επιδόσεων Πλοίων”, το οποίο εστιάζει στη παρακολούθηση και ανάλυση της συμπεριφοράς των πλοίων και αναπτύχθηκε με στόχο να καλύψει τις ανάγκες που δημιουργεί η τεχνολογική μετάβαση της ναυτιλίας.

Με αυτόν τον τρόπο η Σχολή λειτουργεί ως ένας σύνδεσμος μεταξύ έρευνας, εκπαίδευσης και ναυτιλιακής βιομηχανίας, συμβάλλοντας τόσο στην παραγωγή νέας γνώσης, όσο και στην προετοιμασία των μηχανικών που θα κληθούν να διαχειριστούν τις τεχνολογικές προκλήσεις των επόμενων δεκαετιών.

-Έχετε δηλώσει ότι «με τους ραγδαίους μετασχηματισμούς που έχουν ήδη ξεκινήσει σε όλη τη ναυτιλιακή βιομηχανία, η ανάγκη για έρευνα και καινοτομία είναι πιο ζωτική από ποτέ» – Τι καινούργιο φέρνει το τμήμα σας στα πεδία αυτά;

Οι μετασχηματισμοί που εξελίσσονται σήμερα στη ναυτιλία είναι ιδιαίτερα βαθείς, καθώς συνδυάζουν την ενεργειακή μετάβαση, την ψηφιοποίηση και την ανάγκη για υψηλότερη αποδοτικότητα στη λειτουργία των πλοίων. Σε αυτό το περιβάλλον, ο ρόλος της έρευνας και της καινοτομίας γίνεται ακόμη πιο κρίσιμος.

Στο τμήμα μας αναπτύσσουμε νέα επιστημονικά εργαλεία μοντελοποίησης και προσομοίωσης των ενεργειακών συστημάτων πλοίων, που επιτρέπουν την αξιολόγηση διαφορετικών τεχνολογικών λύσεων, πριν ακόμη εφαρμοστούν στην πράξη. Με αυτόν τον τρόπο μπορούμε να εξετάζουμε την απόδοση νέων καυσίμων, προηγμένων συστημάτων πρόωσης ή νέων αρχιτεκτονικών ενεργειακών συστημάτων.

Παράλληλα, δίνουμε ιδιαίτερη έμφαση στη σύνδεση των θεωρητικών μοντέλων με πραγματικά λειτουργικά δεδομένα πλοίων, αξιοποιώντας εργαλεία ανάλυσης δεδομένων και ψηφιακές μεθόδους για τη βελτιστοποίηση της λειτουργίας τους. Σημαντικό ρόλο παίζουν επίσης οι εργαστηριακές υποδομές και οι δυνατότητες πειραματικής δοκιμής, που επιτρέπουν την αξιολόγηση τεχνολογιών και συστημάτων σε ελεγχόμενο περιβάλλον πριν από την εφαρμογή τους σε πραγματικά πλοία.

Ένα ακόμη βασικό πλεονέκτημα της Σχολής είναι ο πολυεπιστημονικός της χαρακτήρας. Ως ναυπηγοί μηχανολόγοι μπορούμε να καλύψουμε σχεδόν όλο το φάσμα των μηχανικών πτυχών που σχετίζονται με τον σχεδιασμό και τη λειτουργία ενός πλοίου: Από την υδροδυναμική και τη σχεδίαση του πλοίου μέχρι τα ενεργειακά συστήματα, τη λειτουργία των μηχανών και τη συνολική διαχείριση της απόδοσης.

Ταυτόχρονα, παρότι η Σχολή μας είναι σχετικά μικρή, είναι ιδιαίτερα ευέλικτη και λειτουργεί με πολύ στενή συνεργασία μεταξύ των μελών της. Πιστεύουμε ότι οι μεγάλες προκλήσεις της ναυτιλίας – από την ενεργειακή μετάβαση μέχρι την εισαγωγή νέων τεχνολογιών – μπορούν να αντιμετωπιστούν μόνο μέσα από συνεργασία μεταξύ επιστημονικών πεδίων, πανεπιστημίων και βιομηχανίας. Η συνεργασία είναι τελικά το κλειδί για την ανάπτυξη των λύσεων που θα χρειαστεί η ναυτιλία στο μέλλον.

Αύριο στο πλαίσιο του αφιερώματος του SLpress.gr: «Τεχνολογίες αιχμής στη ναυτιλία και ο ρόλος των Πανεπιστημιακών Σχολών Ναυπηγών» δημοσιεύεται η συνέντευξη του Δημήτρη Κουμπογιάννη, Πρoέδρου του Τμήματος Ναυπηγών Μηχανικών της Πολυτεχνικής Σχολής του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής.

email Συντάκτη: filisk24@gmail.com

Στο σημείο έσπευσε ασθενοφόρο του ΕΚΑΒ, το πλήρωμα του οποίου παρείχε τις πρώτες βοήθειες στον τραυματία πριν τον διακομίσει στο Γενικό Νοσοκομείο Χαλκίδας για νοσηλεία. Παράλληλα, αστυνομικοί βρέθηκαν στο σημείο του τροχαίου και προχώρησαν στις απαραίτητες ενέργειες για τη διερεύνηση του περιστατικού.

Οι αρμόδιες αρχές συλλέγουν στοιχεία και καταθέσεις προκειμένου να εξακριβωθούν τα ακριβή αίτια και οι συνθήκες κάτω από τις οποίες σημειώθηκε η σύγκρουση. Η προανάκριση βρίσκεται σε εξέλιξη

Η 39χρονη σύζυγος του, εντοπίστηκε νεκρή στην κρεβατοκάμαρα τους, όπως αναφέρει το tharrosnews.gr. Η γυναίκα φέρει πολλαπλά τραύματα, ενώ στο χέρι της φέρεται να κρατούσε μαχαίρι. Στο σημείο έφτασε και ο ιατροδικαστής που την εξέτασε.

Ο οδηγός του οχήματος απεγκλωβίστηκε και στη συνέχεια μεταφέρθηκε με ασθενοφόρο σε εφημερεύον νοσοκομείο της πόλης, ενώ μέχρι στιγμής να έχουν γίνει γνωστές περισσότερες πληροφορίες για την κατάσταση της υγείας του. Από τη σφοδρότητα της σύγκρουσης, το όχημα ανετράπη, προκαλώντας υλικές ζημιές στα παρκαρισμένα αυτοκίνητα.

Από το ατύχημα δεν τραυματίστηκε κανένα άλλο άτομο, καθώς δεν υπήρχαν επιβάτες στα σταθμευμένα οχήματα, ενώ δεν βρισκόταν κάποιος πεζός στο σημείο τη στιγμή της πρόσκρουσης. Μένει να διευκρινιστούν τα ακριβή αίτια του σοβαρού τροχαίου.

Από την πλευρά της Τεχεράνης, οι Φρουροί της Επανάστασης ανακοίνωσαν ότι στοχοποίησαν βάση που χρησιμοποιείται από τον αμερικανικό στρατό για επιχειρήσεις κατά του Ιράν, χωρίς ωστόσο να αποκαλύψουν την ακριβή τοποθεσία της εγκατάστασης. Την ίδια ώρα, το Κουβέιτ βρέθηκε εκ νέου στο επίκεντρο των εξελίξεων. Ο στρατός της χώρας ανακοίνωσε ότι τα συστήματα αεράμυνας αντιμετώπισαν νέα «εχθρική επίθεση» με πυραύλους και drones, τη δεύτερη μέσα σε λιγότερο από μία εβδομάδα.

Σε ανακοίνωσή του, το υπουργείο Άμυνας του Κουβέιτ ανέφερε ότι οι εκρήξεις που ακούστηκαν σε διάφορες περιοχές της χώρας προήλθαν από αναχαιτίσεις στόχων από τα αντιαεροπορικά συστήματα, χωρίς να διευκρινιστεί η προέλευση της επίθεσης. Υπενθυμίζεται ότι παρόμοιο περιστατικό είχε σημειωθεί και την περασμένη Πέμπτη, με το Κουβέιτ να αποδίδει τότε την επίθεση στο Ιράν, ενώ οι Φρουροί της Επανάστασης είχαν δηλώσει ότι επρόκειτο για αντίποινα στις αμερικανικές αεροπορικές επιδρομές κατά ιρανικών στόχων.

Τόνισε πως όλες οι κοινωνικές ομάδες, οικονομικοί φορείς και επιστήμονες, καθώς και το ευρύτερο κοινό θα πρέπει να συμμετέχουν στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων.

Οι θέσεις του μεταρρυθμιστή Πεζεσκιάν έρχονται σε πλήρη αντίθεση με το status quo στο Ιράν όπου, εδώ και δεκαετίες τις βασικές κυβερνητικές θέσεις κατέχουν αξιωματούχοι που διατηρούν στενούς δεσμούς με τους Φρουρούς της Επανάστασης.

Ο Πεζεσκιάν υποστήριξε ότι όσο μεγαλύτερη είναι η συμμετοχή του κοινού στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων και επίλυσης προβλημάτων, τόσο περισσότερες είναι οι πιθανότητες να ξεπεραστούν με επιτυχία οι προκλήσεις. Όταν οι πολίτες αντιμετωπίζουν δυσκολίες, οι αρμόδιοι οφείλουν να σταθούν στο πλευρό τους και να εργαστούν για την επίλυση των προβλημάτων, είπε ο ιρανός πρόεδρος.

Το Ιράν έχει βρεθεί κατ’ επανάληψη αντιμέτωπο με ογκώδεις αντικυβερνητικές διαδηλώσεις εν μέσω εκτεταμένης δυσαρέσκειας για το αυταρχικό καθεστώς. Οι πιο πρόσφατες, στις αρχές του έτους, εξελίχθηκαν στις σημαντικότερες των τελευταίων ετών. Οι ιρανικές αρχές τις κατέστειλαν βίαια και χιλιάδες διαδηλωτές εκτιμάται πως βρήκαν τον θάνατο.

Εν τω μεταξύ, το γραφείο του Μασούντ Πεζεσκιάν διέψευσε τις φήμες ότι ο πρόεδρος υπέβαλε την παραίτησή του στον ανώτατο ηγέτη του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, υπογραμμίζοντας ότι ο Πεζεσκιάν δεν θα σταματήσει να υπηρετεί τον ιρανικό λαό.

Ο Πεζεσκιάν απηύθυνε επίσης έκκληση στους πολίτες για εξοικονόμηση ενέργειας και καυσίμων, καθώς το Ιράν πασχίζει να αντιμετωπίσει τις επιπτώσεις των αμερικανοϊσραηλινών επιθέσεων, συμπεριλαμβανομένου του ναυτικού αποκλεισμού που έχουν επιβάλει οι ΗΠΑ.

Εάν το Ιράν δεν καταφέρει να μειώσει την κατανάλωση ηλεκτρικού ρεύματος, φυσικού αερίου και άλλων πηγών ενέργειας, αυτό θα έχει αρνητικό αντίκτυπο σε τομείς της βιομηχανικής παραγωγής, προειδοποίησε. Οι πολίτες οφείλουν να γνωρίσουν την πραγματικότητα, τις απαιτήσεις και το κόστος της αντίστασης, ανέφερε ο Ιρανός πρόεδρος.

Σε αυτό το ραντεβού, λοιπόν, παρά την αβεβαιότητα που δημιουργούν οι γεωπολιτικές συγκρούσεις και αντιπαραθέσεις, θα δώσουν, φέτος, το παρόν περισσότεροι από 40.000 επαγγελματίες του ναυτιλιακού κλάδου από όλο τον κόσμο. «(…) παρά τις αρχικές ανησυχίες, η κρίση στον Κόλπο δεν μας επηρέασε και όλοι οι εκθέτες και οι επισκέπτες από την περιοχή του Κόλπου επιβεβαίωσαν την παρουσία τους», ανέφερε, μεταξύ άλλων, σε συνέντευξη τύπου ο Θεόδωρος Βώκος, διευθύνων σύμβουλος της Έκθεσης Ποσειδώνια Α.Ε.

Έτσι, τα “Ποσειδώνια 2026” θα ανοίξουν, τη 1η Ιουνίου, τις πύλες τους στο Athens Metropolitan Expo, με συνολικά, 2.227 εκθέτες από 83 χώρες και επικράτειες, ενώ εκτιμάται ότι γύρω από αυτά θα αναπτυχθεί ένας κύκλος εργασιών της τάξης των 100 εκατομμυρίων ευρώ. Μάλιστα, η φετινή έκθεση θα φιλοξενήσει αριθμό-ρεκόρ 24 εθνικών περιπτέρων-συμπεριλαμβανομένων των επίσημων συμμετοχών της Γερμανίας και της Ιταλίας, που επιστρέφουν μετά από μακρά απουσία. Στο περιθώριο των συζητήσεων λέγεται, δε, ότι αυτός ο εκθεσιακός χώρος των 45.000 τετραγωνικών μέτρων μπορεί τα επόμενα χρόνια να μην επαρκεί για να καλύψει τη ζήτηση των συμμετοχών.

Η ιστορία των “Ποσειδωνίων”

Κι όμως στο ξεκίνημα αυτής της μεγάλης έκθεσης, τον Ιούνιο του 1969, ο χώρος του Ζαππείου ήταν αρκετός για να φιλοξενήσει τους άνω των 100 εκθετών από 15 χώρες. Ο ξένος Τύπος έγραψε θετικά λόγια για “μία νέου τύπου διεθνή ναυτιλιακή έκθεση”, που επαναλήφθηκε στον ίδιο χώρο το 1970 και από τότε καθιερώθηκε η διεξαγωγής της ανά διετία. Σε αυτές τις δύο εκθέσεις εντύπωση προκάλεσε το “ναυτιλόραμα”. Ήταν ένας ηλεκτρικός μηχανισμός, στην είσοδο της έκθεσης, ο οποίος την πρώτη χρονιά παρουσίαζε την ιστορία του Έλληνα ναυτικού από την αρχαιότητα μέχρι εκείνη την εποχή και την επόμενη χρονιά έδειχνε εικόνες από την ζωή των ναυτικών. 

Το 1976 έγινε η πρώτη… μετακόμιση. Τα “Ποσειδώνια” μεταφέρθηκαν στον Πειραιά, όπου γίνονταν μέχρι το 2004 στο Εκθεσιακό Κέντρο του ΟΛΠ, τη γνωστή “Παγόδα”. Με την αναστολή λειτουργίας της “Παγόδας”, τα “Ποσειδώνια” μεταφέρθηκαν στο εκθεσιακό κέντρο του Ελληνικού, όπου πραγματοποιήθηκαν δύο φόρες (2006 και 2010) και από το 2012 έριξαν… άγκυρα στο Athens Metropolitan Expo.

Έτσι, το πρώτο λιμάνι, που στερείται εκθεσιακών και μεγάλων συνεδριακών χώρων, περιορίστηκε, πλέον, στη διοργάνωση κάποιων παράπλευρων εκδηλώσεων, όπως το Posidonia Running Event και το ιστιοπλοϊκό Posidonia Cup. Σε όλη την ιστορική διαδρομή τους, τα “Ποσειδώνια” έγιναν το επίκεντρο της παρουσίασης των τεχνολογικών εξελίξεων, που αφορούσαν τη ναυτιλία και μέσα από αυτές φαίνονται οι καταιγιστικές αλλαγές αυτών των ετών.

Είναι χαρακτηριστικό ότι στα “Ποσειδώνια” του 1974 ειδικοί εμπειρογνώμονες από τις ΗΠΑ παρουσίαζαν και απαντούσαν σε ερωτήματα «για την εξασφάλιση μηχανημάτων ή την παροχή υπηρεσιών για (…) συστήματα ηλεκτρονικών υπολογιστών δια την επεξεργασία στοιχείων ναυτιλιακών επιχειρήσεων», όπως έγραφαν εφημερίδες της εποχής.

Η έκθεση και τα θέματα συζήτησης

Στη φετινή έκθεση περισσότεροι από 30 εκθέτες παρουσιάζουν εφαρμογές και δυνατότητες Τεχνητής Νοημοσύνης ειδικά σχεδιασμένες για ναυτιλιακές δραστηριότητες! Επίσης, στα “Ποσειδώνια 2026” 100 εκθέτες παρουσιάζουν λύσεις που υποστηρίζουν την πορεία του κλάδου προς μηδενικές εκπομπές, καθώς η επιταχυνόμενη μετάβαση του κλάδου προς τη βιωσιμότητα και την κανονιστική συμμόρφωση οδηγεί σε ισχυρή ζήτηση για περιβαλλοντικές (πράσινες) τεχνολογίες. Είναι γεγονός ότι τα περιβαλλοντικά ζητήματα βρίσκονται διαχρονικά στο επίκεντρο της προσοχής της ναυτιλιακής κοινότητας.

Όμως, στην πρώτη έκθεση του 1969, το θέμα συζήτησης περιοριζόταν στις θαλάσσιες ρυπάνεις από πετρέλαιο, ένα σοβαρό πρόβλημα που απασχόλησε για πολλά χρόνια. Η συζήτηση, που διεξήχθη τότε, συνοδεύτηκε με επίδειξη στο Δέλτα του Φαλήρου ενός συστήματος εγκλωβισμού των κηλίδων. Τα θέματα των συζητήσεων που διοργανώνονταν τις ημέρες των Ποσειδωνίων είχαν πάντα ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Το 1974 η κύρια συζήτηση είχε θέμα την ανάδειξη του Πειραιά σε διεθνές ναυτιλιακό κέντρο και δύο χρόνια αργότερα (1976), καθώς δεν είχαν ξεπεραστεί οι συνέπειες της πετρελαϊκής κρίσης του 1973, εκτός από τα ζητήματα των τάνκερ έγιναν ομιλίες από Έλληνες και ξένους για τις προοπτικές ανάκαμψης της παγκόσμιας οικονομίας, αλλά και για “τα πλεονεκτήματα της κοινής ναυτιλιακής πολιτικής στο πλαίσιο της ΕΟΚ”.

Φέτος, το συνεδριακό πρόγραμμα των Ποσειδωνίων 2026 αναδεικνύει έναν κλάδο που μετασχηματίζεται ενεργά, ως απάντηση στη γεωπολιτική αστάθεια και τις διαρθρωτικές αλλαγές και θα συζητηθούν θέματα σχετικά με την ασφάλιση και τη διαχείριση κινδύνων,  αλλά και την ενεργειακή μετάβαση, την ψηφιοποίηση και την ασφάλεια στη θάλασσα.

Στη συνέντευξη τύπου, που δόθηκε στον Πανελλήνιο Όμιλο Ιστιοπλοΐας Ανοιχτής Θαλάσσης (ΠΟΙΑΘ), ο κ. Βώκος αναφέρθηκε στην ευρύτερη οικονομική σημασία της φετινής διοργάνωσης, σημειώνοντας ότι τα Ποσειδώνια 2026 έχουν ήδη ξεκινήσει, καθώς συνέδρια, επιχειρηματικές συναντήσεις, δεξιώσεις και εκδηλώσεις δικτύωσης πραγματοποιούνται εδώ και εβδομάδες πριν από τα επίσημα εγκαίνια της Έκθεσης.

«Ο οικονομικός αντίκτυπος των φετινών Ποσειδωνίων στην ελληνική οικονομία θα είναι μεγαλύτερος από κάθε άλλη χρονιά», πρόσθεσε ο ίδιος. «Όχι μόνο αναμένουμε περίπου 40.000 συμμετέχοντες συνολικά, αλλά και σημαντική επιμήκυνση της παραμονής διεθνών επισκεπτών στην Ελλάδα λόγω του διευρυμένου συνεδριακού προγράμματος και των αθλητικών εκδηλώσεων των Posidonia Games. Εκτιμούμε ότι ο συνολικός οικονομικός κύκλος εργασιών που θα δημιουργηθεί από τα Ποσειδώνια 2026 θα ξεπεράσει σημαντικά τα 100 εκατομμύρια ευρώ». Για την ιστορία, να πούμε ότι το 1974 υπολογίστηκε ότι το συνάλλαγμα που εισέρρευσε στην χώρα στη διάρκεια των Ποσειδωνίων είχε ανέλθει σε τρία εκατομμύρια δολάρια, ποσό ιδιαίτερα σημαντικό για τον εποχή.

Τα νέα “τρόπαια” παρουσίασε ο Πιερρακάκης στη Βουλή, όπου επανέλαβε τα “αγαθά” από την πρόωρη αποπληρωμή του χρέους αναφέροντας ότι «κερδίζουμε 30 εκατ. ευρώ για κάθε ένα δισ. εκατομμύριο ή κερδίσαμε 800 εκατ. από τα 26,5 δισ. ευρώ που έχουμε αποπληρώσει». Αυτό το «τρόπαιο» ο κ. Πιερρακάκης το συνόδευσε με την επισήμανση ότι «πρόκειται για μια ώριμη, προνοητική και συνεπή πολιτική, με διαγενεακή διάσταση», σημειώνοντας πως «μια γενιά το φορτώθηκε και το παρέλαβε από τις προηγούμενες κι αυτή η γενιά δεν θα το ξαναφορτώσει» και «για στρατηγική με τη βελτίωση της εικόνας της χώρας στις διεθνείς αγορές και στις αξιολογήσεις των οίκων πιστοληπτικής αξιολόγησης», προσθέτοντας ότι «η συνέπεια στην οικονομική πολιτική αποτελεί βασικό στοιχείο αξιοπιστίας».

Αυτό είναι το νέο γυαλισμένο τρόπαιο και επιτρέψτε μου και το πρώτο αντίστοιχο σχόλιο. Κατ’ αρχάς, η “στρατηγική” αποπληρωμής χρέους από μια χώρα που έχει μονίμως μέγα επενδυτικό – παραγωγικό κενό, άθλιες δημόσιες υποδομές και άθλιο βιοτικό επίπεδο, τα 26,5 δισ. ευρώ πρέπει να διατίθενται για επενδύσεις, οι οποίες ενισχύουν την ανάπτυξη, την απασχόληση, το εισόδημα και βελτιώνουν το βιοτικό επίπεδο.

Ύστερα, η “προσομοίωση” με την αναγωγή που κάνει για τα “κέρδη” από την αποπληρωμή χρέους 26,5 δις ευρώ που με περισσή “απόλαυση” επαναλαμβάνουν οι κύριοι Μητσοτάκης και Πιερρακάκης επιβεβαιώνοντας τον Αριστοτέλη (Αναλυτικά Πρότερα) και τον… Φρόυντ, δεν επιβεβαιώνεται από τα στοιχεία του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους για τους τόκους που καταβλήθηκαν και εισπράχθηκαν το πρώτο τρίμηνο του 2026. Οι τόκοι που καταβλήθηκαν από το κράτος (Κεντρική Διοίκηση) ανήλθαν τον Μάρτιο του 2026 σε 2.900 εκατ. ευρώ, έναντι 2.669 εκατ. ευρώ κατά τον αντίστοιχο μήνα του 2025, με εκείνους μάλιστα προς τους φορείς της γενικής κυβέρνησης να κάνουν θραύση (927 εκατ. ευρώ, έναντι 189 τον Μάρτιο του 2025.

Tί δείχνουν τα στοιχεία Πιερρακάκη

Ύστερα, οι καλοί “νοικοκύρηδες” δεν πληρώνουν μόνο τους δανειστές με τα χρήματα που εξασφαλίζουν από τη λιτότητα των παιδιών τους, αλλά και τον φαρμακοποιό, τον υδραυλικό, τον ηλεκτρολόγο κι άλλους προμηθευτές. Από τα στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα ο ίδιος ο “νοικοκύρης” κ. Πιερρακάκης προκύπτει όταν τον περασμένο Μάρτιο οι ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις (κρατικά φέσια) προς τις επιχειρήσεις που αυξάνονται και πληθύνονται (ανήλθαν σε 3,1 δισ. ευρώ) κατά παράβαση της συμφωνίας με την τρόικα (την οποία αποθεώνει!) για εξόφληση χωρίς καθυστέρηση. Επίσης, αυξάνονται και πληθύνονται και οι μη επιστροφές φόρων, οι οποίες ανήλθαν τον περασμένο Μάρτιο σε 766 εκατ. ευρώ, αποστερώντας, χάριν των δανειστών, από την πάσχουσα από ρευστό αγορά 3,9 δισ. ευρώ! Η προστασία των γενεών δεν εξασφαλίστηκε το 2019 με επιμήκυνση της διάρκειας του χρέους από το 2060 στο 2070!

Όσον αφορά τη δικαιολόγηση της “στρατηγικής” αυτής με την παρουσίαση της “διαγενεακής διάστασης”, δεν μιλάνε για “σκοινί στο σπίτι του κρεμασμένου”, καθώς η κυβέρνηση Μητσοτάκη αμέσως μετά την άνοδο στην εξουσία, μαζί με τον νόμο για το “επιτελικό κράτος”, τον Σεπτέμβριο του 2019 επιμήκυνε κατά … δέκα χρόνια, από το 2060 έως το 2070, τη διάρκεια αποπληρωμής του χρέους της Κεντρικής Διοίκησης που σήμερα είναι πάνω από 400 δισ. ευρώ με κόστος (τόκοι κπ) που θα φουντώσει μετά το 2032!

Αλλά, την ημέρα που ο Πιερρακάκης μας διαβεβαίωνε ότι δεν θα “ξαναφορτώσει” στη γενιά με άλλο βάρος, το ΠΑΣΟΚ, ο ΣΥΡΙΖΑ και η Νέα Αριστερά (χωρίς να είναι αθώοι) με επιστολή τους προς τον ίδιο υπουργό ζητούν να κληθεί η διοίκηση του “Υπερταμείου” για λογοδοσία στη Βουλή, καθώς, όπως τονίζεται, παρατηρείται θεσμική παρατυπία, δηλαδή δεν εφαρμόζονται σχετικές διατάξεις Νόμων, και ορθώς ξαναπροτείνουν το κλείσιμό του! Επιτέλους!

Με τα “υπερταμεία”, το πρώτο που ιδρύθηκε το 2011 (που κατήγγελλε ο ΣΥΡΙΖΑ) επί ΠΑΣΟΚ και το δεύτερο το 2016 ( που κατήγγελλαν ΠΑΣΟΚ και Μητσοτάκης για απώλεια εθνικής κυριαρχίας) έχει γίνει ένα κακό για το… τίποτα. Ιδρύθηκε (στη συνέχεια, αντί αποκρατικοποιήσεων, καθώς τρώγοντας έρχεται η όρεξη, ιδρύθηκαν κι άλλες “ειδικότερες”… κρατικές στο πλαίσιο του “Υπερταμείου” με σκοπό για προωθήσει το πρόγραμμα αποκρατικοποιήσεων και την εξασφάλιση εσόδων που θα άγονται απευθείας σε μείωση του χρέους.

Με βερεσέδια δεν μειώνεται το χρέος

Αμ δε! Από την ίδρυση των δύο “Υπερταμείων” και των άλλων “θυγατρικών” του έως σήμερα, δηλαδή από το 2011 έως και το 2025, τα συνολικά έσοδα από αποκρατικοποιήσεις (κυρίως από … ραδιοσυχνότητες, παραχωρήσεις Αττικής Οδού, Εγνατίας, … μετοχοποιήσεις και … μερίσματα που θα εισέπραττε το κράτος ακόπως και αδαπάνως και χωρίς “Υπερταμεία”!) ανήλθαν σε 13,4 δισ. ευρώ. Είδατε εσείς να έχει μειωθεί στην περίοδο αυτή ισόποσα το χρέος σε απόλυτους αριθμούς; ‘Όχι βεβαίως. Μόνο το 2025 (για πρώτη φορά!) μειώθηκε κατά μόνο δύο δισ. ευρώ, μολονότι τα έσοδα (κυρίως από την Αττική Οδό) ανήλθαν σε 4.2 δισ. ευρώ.

Και το ερώτημα (μόνο όταν έρθει το θέμα στη Βουλή θα απαντηθεί) γιατί τα έσοδα, έστω κι από αυτές τις ισχνές αποκρατικοποιήσεις (το 2010 οι υποσχέσεις στην τρόικα ήταν…. για 50 δισ. ευρώ τα επόμενα τρία – πέντε χρόνια) δεν πηγαίνουν σε μείωση του χρέους, που είναι ο σκοπός των “Υπερταμείων”; Διότι, ενώ οι αποκρατικοποιήσεις αποτελούν ένα από τα πιο σημαντικά διαρθρωτικά εργαλεία της δημοσιονομικής πολιτικής, συνεχίζεται ο ίδιος τοξικός κρατισμός με … “κρατικοποιήσεις”.

Η απόφαση για συμμετοχή του κράτους στην πρόσφατη πανηγυρική αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου της “ιδιωτικής” ΔΕΗ με 2,1 δισ. ευρώ (όπως διάβασα) θυμίζει τα παλιά “βερεσέδια” (αναλήψεις χρεών δημόσιων επιχειρήσεων, καταβολές ποσών από κατάπτωση εγγυήσεων, συμμετοχή σε αυξήσεις μετοχικών κεφαλαίων ζημιογόνων δημόσιων οργανισμών), τα οποία δεν επιβαρύνουν τον κρατικό προϋπολογισμό αλλά πάνε ευθέως σε αύξηση του χρέους

Αυτά τα “βερεσέδια” ήταν ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες ιλιγγιώδους αύξησης του χρέους, αφού οι επιπτώσεις τους είναι αυξητικές, σ’ αντίθεση με τα έσοδα από αποκρατικοποιήσεις που συμβάλλουν (σε ποσοστιαίες μονάδες) σε μείωση του χρέους. Ούτε αυτό έγινε στο βαθμό που θα περίμενε κανείς με βάση τα έσοδα ποσού 13,4 δισ. ευρώ που εισπράχθηκαν από τις “αποκρατικοποιήσεις” την περίοδο 2011-2025 (τα στοιχεία είναι απογοητευτικά!)

Υπενθυμίζω, με την ευκαιρία αυτή μερικές, πέρα από την πρόσφατη στη ΔΕΗ, “επενδύσεις” του “Υπερταμείου” σε … θυγατρικές του για … “μείωση του χρέους”: “Επανακρατικοποίηση” των ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ με 607 εκατ. ευρώ, Ελληνικά Αμυντικά Συστήματα, Ελληνική Αεροπορική Βιομηχανία, Ελληνική Εταιρεία Εξαγωγικών Πιστώσεων (184,6 εκατ. ευρώ), Ελληνικό Κέντρο Αμυντικής Καινοτομίας, Ελληνικό Κέντρου Κινηματογράφου, ΟΣΕ (για προσθήκες. Αυξήσεις), Ελληνικά Ταχυδρομεία για “ανασχηματισμό” κλπ.

Θα μας τρελάνει ο Πιερρακάκης

Αντιπαρερχόμενος όσα είπε πάλι στη Βουλή για τον κ. Στουρνάρα, ότι, για παράδειγμα, «δεν υπήρξε ποτέ ένας βολικός κεντρικός τραπεζίτης, μίλησε όταν πίστευε ότι έπρεπε να μιλήσει, υπερασπίστηκε δύσκολες θέσεις ακόμη και όταν αυτό είχε πολιτικό κόστος, κι αυτό είναι το πραγματικό περιεχόμενο της ανεξαρτησίας των θεσμών, η αξιοπιστία τους», παρουσιάζω το δεύτερο που “σήκωσε” με αρκετή δόση αυτοθαυμασμού με την ομιλία στο 4ο Συνέδριο Real Estate.

Εκεί, ύστερα από πολλά “πρέπει” (σαν να μην κυβερνά συνεχώς επί έξι χρονια!) και τις γνωστές επαναλήψεις για μειώσεις φόρων και ΕΝΦΙΑ (την ίδια ημέρα κυκλοφορούσε το νομοσχέδιο που πρόβλεπε πρόσθετη επιβάρυνση της κατοικίας με διπλό αυτοδιοικητικό ΕΝΦΙΑ!) τόνισε ότι «η Ελλάδα έχει μάθει από την κρίση και γνωρίζει ότι η δημοσιονομική ισορροπία αποτελεί προϋπόθεση προστασίας των πιο ευάλωτων και αδύναμων», προσθέτοντας ότι «και ακριβώς για αυτόν τον λόγο ξέρω ότι ο κόσμος καταλαβαίνει ότι πρέπει να είμαστε «νοικοκύρηδες», για να το πω απλά, σε ό,τι κάνουμε και νομίζω ότι το βλέπει».

Φυσικά το βλέπει και το νιώθει στο πετσί του για να ολοκληρώσω το σημερινό σημείωμά μου με το σχόλιο αυτό. Ξέρετε τί μού θύμισε; Μού θύμισε αυτό που λένε οι γείτονες για τον «τυχερό» ιδιοκτήτη», συμπονετικά αλλά και ειρωνικά, όταν μπουν κάποιοι γνωστοί άγνωστοι σ’ ένα σπίτι και το αδειάσουν: “Τον έκαναν νοικοκύρη!”. Το κράτος-νοικοκύρης δεν έχει μακρύ χέρι για να παίρνει από παντού και κοντό για να δίνει απλόχερα σ’ αυτούς που είναι … κοντά του!

Γίναμε νοικοκύρηδες

Τέτοιοι νοικοκύρηδες είμαστε κι εμείς, κι αυτό είναι το μόνο νοικοκύρεμα που μας απόμεινε. Διότι τι σημαίνει είμαι νοικοκύρης; Η λέξη προέρχεται από το παλαιότερο οικοκύρης. Σημαίνει “είμαι κύριος του οίκου μου, του σπιτιού μου”. Είμαστε; Όχι βεβαίως. Αλλά αυτό είναι άλλο θέμα που συσχετίζεται με το στεγαστικό πρόβλημα. Αλλά, σ΄ αυτόν τον οίκο κατοικούν Έλληνες που έχουν ανάγκη να φάνε, να ντυθούν, να μορφωθούν, να μεγαλώσουν παιδιά (αν έχουν!).

Κι εδώ έρχονται ο “νοικοκύρηδες” Μητσοτάκης και Πιερρακάκης που μας … “κάνουν νοικοκύρηδες” με τη “συνετή πολιτική”, “φορολογική μεταρρύθμιση”, “χρηστή διαχείριση”, η οποία μού θυμίζει αυτό που γράφει ο Ignazio Silone στο βιβλίο του “Το ψωμί και το κρασί”: «Το κράτος έχει ένα μακρύ χέρι κι ένα κοντό. Το μακρύ είναι για να παίρνει, και φτάνει παντού. Το κοντό είναι για να δίνει, και φτάνει μόνο σ’ όσους βρίσκονται πολύ κοντά του (και είναι πάρα πολλοί οι κομματικοί ή Στρατός Κατοχής, όπως τους είχε χαρακτηρίσει ο Οικονομικός Ταχυδρόμος, που θεωρούν ως λάφυρο του νικητή στις εκάστοτε εκλογές Κεντρική Διοίκηση και γαλαξία δημόσιων επιχειρήσεων και οργανισμών για στελέχωση»!).

Μού θύμισε και τη διαχρονικώς επιβεβαιούμενη από το ελληνικό πολιτικό σύστημα ρήση του Εμμανουήλ Ροίδη: «Ως οι Ινδοί εις φυλάς, ούτω και οι Έλληνες διαιρούνται εις τρεις τοιαύτας: α) Εις συμπολιτευομένους, ήτοι έχοντες κοχλιάριον βυθίζωσιν τούτο εις την χύτραν τού προϋπολογισμού. β) Εις αντιπολιτευομένους, ήτοι μη έχοντας κοχλιάριον ζητούν επί παντί τρόπω να λάβωσιν τοιούτον. γ) Εις εργαζομένους, ήτοι ούτε έχουν κοχλιάριον ούτε ζητούν τοιούτον, αλλά είναι επιφορτισμένοι να γεμίζωσι την χύτραν διά τού ιδρώτος των».

Επίσης, μού θύμισε αυτό αναφέρει ο Αριστοτέλης στα “Πολιτικά” του: “Ο αληθινός δημοκράτης πρέπει να φροντίζει ώστε ο λαός να μην είναι πολύ φτωχός, αφού η φτώχεια υποβαθμίζει την ποιότητα της δημοκρατίας”, αλλά και προειδοποιεί: “Δεν πρέπει να συμβαίνει αυτό που κάνουν οι δημαγωγοί. Αυτοί μοιράζουν στον λαό τα περισσεύματα του προϋπολογισμού. Κι ο λαός, μόλις τα παίρνει, αμέσως τα ξοδεύει και ζητά κι άλλα, γιατί έχει ανάγκη”.

Δεν είναι, λοιπόν, νοικοκύρηδες ο κύριοι Μητσοτάκης και Πιερρακάκης, διότι όλο αυτό το αφήγημα για αξιοπιστία, συνετή πολιτική και χρηστή δημοσιονομική διαχείριση, γίνεται κονιορτός από το κατάντημα του κράτους δικαίου στη χώρα μας, όπως προανέφερα με στοιχεία. Επισημαίνω για μια ακόμα φορά ότι σε ένα κράτος δικαίου η λογοδοσία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη χρηστή δημοσιονομική διαχείριση και τη δράση όλων των δημοσίων φορέων.

Καμία διαφάνεια… 

Δυστυχώς, όπως προκύπτει από τις εκθέσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου, αλλά και την καταγγελία του ΠΑΣΟΚ, του ΣΥΡΙΖΑ και της Νέας Αριστεράς για το “Υπερταμείο”, όλοι σχεδόν δημόσιοι φορείς δεν διαχειρίζονται με διαφάνεια τους πόρους που διαθέτουν για την εκπλήρωση της δημόσιας αποστολής τους και δεν λογοδοτούν για τη διαχείριση αυτή ακόμα και στη Βουλή!

Η ορθή διαχείριση των δημόσιων οικονομικών και η αποτελεσματική παρακολούθηση των δημοσιονομικών υποχρεώσεων αποτελούν κρίσιμους παράγοντες για τη διασφάλιση της δημοσιονομικής σταθερότητας και της διαφάνειας στη δημόσια διοίκηση. Αυτοί οι θεσμοί είναι ο εσωτερικός έλεγχος που αποτελεί κρίσιμο πυλώνα για τη διασφάλιση της διαφάνειας, της λογοδοσίας και της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης, καθώς και για την πρόληψη φαινομένων απάτης, διαφθοράς και κακοδιοίκησης, αλλά η εικόνα είναι απογοητευτική.

Για να μην κουράζω τους αναγνώστες μου παραθέτω μερικά (καραμπινάτα) ευρήματα (δυστυχώς, λόγω χώρου δεν μπορώ να παραθέσω δεκάδες άλλα!) στα υπ΄ αριθμόν 1 και 2 Παραρτήματα, που προκύπτουν από την προβληματική η εφαρμογή μηχανισμών, όπως του Μητρώου Δεσμεύσεων, από τον έλεγχο νομιμότητας και κανονικότητας των δαπανών, καθώς και από τη διαχείριση των δημόσιων συμβάσεων, η οποία δεν συμβάλλει στην εξασφάλιση της χρηστής δημοσιονομικής διαχείρισης και στην ενίσχυση της εμπιστοσύνης των πολιτών προς το κράτος.

Το 1951 υπέγραψαν τη Συνθήκη Αιώνιας Φιλίας, η οποία αποτέλεσε το θεμέλιο των μετέπειτα σχέσεων τους στον τομέα της άμυνας και της ασφάλειας. Η Τουρκία είχε ήδη επιλέξει τη στενή συνεργασία με τη Δύση, συμμετέχοντας ενεργά στον Πόλεμο της Κορέας και εντασσόμενη το 1952 στο ΝΑΤΟ. Η ένταξη αυτή προσέφερε στην Άγκυρα ένα θεσμικό πλαίσιο μέσω του οποίου μπορούσε να συνδέσει την εξωτερική και αμυντική πολιτική της, με τα στρατηγικά συμφέροντα της Δύσης.

Το Πακιστάν ακολούθησε παρόμοια πορεία. Από το 1954 άρχισε να λαμβάνει σημαντική-αμερικανική στρατιωτική βοήθεια, ενώ την ίδια χρονιά υπεγράφη συμφωνία φιλίας και συνεργασίας με την Τουρκία. Η Άγκυρα επιδίωξε να παρουσιάσει τη συμφωνία ως παράγοντα σταθερότητας για τη Νότια Ασία, αποφεύγοντας να προκαλέσει ανησυχίες στην Ινδία. Παράλληλα, η Τουρκία προσπάθησε να διαδραματίσει ρόλο διαμεσολαβητή στις σχέσεις του Πακιστάν με το Αφγανιστάν, αναγνωρίζοντας ήδη από τότε την σημασία της περιοχής.

Η σύμπραξη Τουρκίας-Πακιστάν-Ιράν

Κατά τη δεκαετία του 1960, τόσο η Τουρκία, όσο και το Πακιστάν, άρχισαν να αντιμετωπίζουν δυσκολίες στις σχέσεις τους με τις ΗΠΑ. Η Τουρκία δυσαρεστήθηκε από τη στάση των δυτικών συμμάχων της στο Κυπριακό, ιδιαίτερα μετά την επιστολή του Αμερικανού προέδρου Λίντον Τζόνσον προς τον πρωθυπουργό Ισμέτ Ινονού το 1964, η οποία θεωρήθηκε έντονα επικριτική απέναντι στην Άγκυρα. Το γεγονός αυτό ώθησε την Τουρκία να αναζητήσει πιο ισορροπημένες σχέσεις με τον σοσιαλιστικό κόσμο και τις χώρες του λεγόμενου Τρίτου Κόσμου.

Αντίστοιχα, το Πακιστάν ένιωσε προδομένο όταν οι ΗΠΑ επέβαλαν εμπάργκο όπλων – τόσο στο ίδιο, όσο και στην Ινδία – κατά τον πόλεμο του 1965. Ως αποτέλεσμα, η Ισλαμαμπάντ στράφηκε σταδιακά προς την Κίνα, η οποία μπορούσε να καλύψει τις στρατιωτικές της ανάγκες. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, Τουρκία, Πακιστάν και Ιράν ίδρυσαν το 1965 τον Οργανισμό Περιφερειακής Συνεργασίας για την Ανάπτυξη (RCD), επιδιώκοντας μεγαλύτερη αυτονομία και προώθηση των κοινών τους συμφερόντων. Η απογοήτευση από ορισμένες αμερικανικές πολιτικές ώθησε και τις δύο χώρες να αναπτύξουν μια πιο ανεξάρτητη στρατηγική ατζέντα.

Η δεκαετία του 1970 χαρακτηρίστηκε από αμοιβαία πολιτική και στρατιωτική υποστήριξη. Η Τουρκία στάθηκε στο πλευρό του Πακιστάν, κατά τη διαδικασία ανεξαρτητοποίησης του Μπανγκλαντές, παρέχοντας διπλωματική και στρατιωτική στήριξη και καθυστερώντας την αναγνώριση του νέου κράτους – αναμένοντας το Ισλαμαμπάντ. Από την άλλη πλευρά, το Πακιστάν υποστήριξε την Τουρκία κατά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο, παρέχοντας της στρατιωτική και υλικοτεχνική βοήθεια. Ο τότε πρωθυπουργός του Μπούτο είχε στείλει επιστολή αλληλεγγύης στον Ετσεβίτ.

Το 1979 αποτέλεσε σημείο καμπής. Η Ιρανική Επανάσταση και η σοβιετική εισβολή στο Αφγανιστάν δημιούργησαν νέες ανησυχίες ασφαλείας και για τις δύο χώρες. Η Τουρκία και το Πακιστάν θεώρησαν τις εξελίξεις αυτές απειλή για τη σταθερότητα της περιοχής και ανανέωσαν τη συνεργασία τους με τις ΗΠΑ, στο πλαίσιο της αντιμετώπισης της σοβιετικής επιρροής. Έτσι, η στρατηγική τους σύμπλευση απέκτησε νέο περιεχόμενο, προσαρμοσμένο στις ανάγκες της εποχής.

Από το 1990 στη νέα χιλιετία

Κατά τη δεκαετία του 1990 οι σχέσεις των δύο χωρών παρέμειναν φιλικές, αλλά η δυναμική τους μειώθηκε. Η Τουρκία επικέντρωσε το ενδιαφέρον της στις νέες Δημοκρατίες που προέκυψαν από τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης και της Γιουγκοσλαβίας, ενώ το Πακιστάν αφιέρωσε μεγάλο μέρος της προσοχής του στις εξελίξεις στο Αφγανιστάν, μετά την αποχώρηση των Σοβιετικών. Πάντως, παρά τη σχετική υποχώρηση της συνεργασίας τους, οι δεσμοί εμπιστοσύνης παρέμειναν ισχυροί.

Η νέα χιλιετία έφερε μια διαφορετική πρόκληση: Την καταπολέμηση της διεθνούς τρομοκρατίας. Μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 και την επέμβαση του ΝΑΤΟ στο Αφγανιστάν, η σταθερότητα της περιοχής αναδείχθηκε σε κορυφαία προτεραιότητα. Η Τουρκία επιχείρησε να διαδραματίσει ρόλο γέφυρας ανάμεσα στο Αφγανιστάν και το Πακιστάν, οργανώνοντας συναντήσεις κορυφής και ενθαρρύνοντας τον διάλογο.

Το 2007, οι ηγέτες των τριών χωρών υπέγραψαν τη Διακήρυξη της Άγκυρας, η οποία προωθούσε τη συνεργασία, τον σεβασμό της εδαφικής ακεραιότητας και τη μη ανάμειξη στις εσωτερικές υποθέσεις των γειτόνων. Η Τουρκία προσπάθησε να μειώσει τις εντάσεις μεταξύ Καμπούλ και Ισλαμαμπάντ και να συμβάλει στη δημιουργία κοινού μετώπου απέναντι στους Ταλιμπάν, χωρίς επιτυχία, για έναν βασικό λόγο: Ουδέποτε έλλειψε η παρασκηνιακή στήριξη των Ταλιμπάν από το Πακιστάν, παρά την αμερικανική-νατοϊκή κατοχή του Αφγανιστάν!

Την ίδια περίοδο, οι σχέσεις διευρύνθηκαν και σε άλλους τομείς. Άγκυρα και Ισλαμαμπάντ υπέγραψαν συμφωνίες για την «καταπολέμηση της τρομοκρατίας και του οργανωμένου εγκλήματος», ενώ η Τουρκία παρείχε σημαντική ανθρωπιστική βοήθεια στο Πακιστάν, μετά από καταστροφικούς σεισμούς και πλημμύρες. Παράλληλα, οι δύο χώρες συνέχισαν να στηρίζουν η μία την άλλη σε ειδικά ζητήματα, όπως το Κυπριακό για την Τουρκία και το Κασμίρ για το Πακιστάν.

Τα πακιστανικά F-16

Η αμυντική συνεργασία ενισχύθηκε περαιτέρω το 2009, όταν συμφωνήθηκε η αναβάθμιση των πακιστανικών μαχητικών αεροσκαφών F-16 από την Turkish Aerospace Industries. Η Τουρκία ανέλαβε επίσης πρωτοβουλίες για τη βελτίωση των σχέσεων του Πακιστάν με χώρες της Κεντρικής Ασίας και προσπάθησε να διατηρήσει ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας ανάμεσα στο Ισλαμαμπάντ και το ΝΑΤΟ, ιδιαίτερα σε περιόδους έντασης που προκαλούσαν οι αμερικανικές επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη.

Οι τριμερείς σύνοδοι Τουρκίας, Πακιστάν και Αφγανιστάν μεταξύ 2007 και 2012 δεν έλυσαν όλα τα προβλήματα της περιοχής, αλλά διατήρησαν έναν σημαντικό μηχανισμό διαλόγου. Παράλληλα, προωθήθηκαν σχέδια για σιδηροδρομικές συνδέσεις, ενεργειακή συνεργασία και ανάπτυξη τηλεπικοινωνιακών δικτύων, αποδεικνύοντας ότι η ασφάλεια και η οικονομική ανάπτυξη θεωρούνταν αλληλένδετοι στόχοι.

Συνολικά, η ιστορία των σχέσεων Τουρκίας και Πακιστάν δείχνει ότι οι κοινές αντιλήψεις περί ασφάλειας υπήρξαν ο βασικός συνεκτικός παράγοντας της συνεργασίας τους. Από την αντιμετώπιση του κομμουνισμού στον Ψυχρό Πόλεμο, μέχρι την επιδίωξη της σταθερότητας στο Αφγανιστάν, οι δύο χώρες προσαρμόστηκαν στις μεταβαλλόμενες διεθνείς συνθήκες, χωρίς να εγκαταλείψουν τη στρατηγική τους σχέση.

Όσον αφορά τα ελληνοτουρκικά, παρά τις κατά καιρούς διαφοροποιήσεις στις προτεραιότητές τους, η αμυντική και πολιτική συνεργασία μεταξύ Άγκυρας και Ισλαμαμπάντ παραμένει μέχρι σήμερα ένα από τα πιο σταθερά γεωπολιτικά σχήματα της ευρύτερης περιοχής της Ευρασίας. Το Πακιστάν υπήρξε γενικά ένας από τους πιο συνεπείς διπλωματικούς υποστηρικτές της Τουρκίας σε ζητήματα που αφορούν Ελλάδα και Τουρκία, αν και η θέση του συνήθως εκφράζεται πολιτικά-διπλωματικά, χωρίς άμεση εμπλοκή.

Κύπρος-Αιγαίο-Μεσόγειος

Θα εξετάσουμε ειδικότερα την στάση του Πακιστάν στα πεδία της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης, με πρώτο την Κύπρο. Το Πακιστάν παραδοσιακά υποστηρίζει τη θέση της Τουρκίας στο Κυπριακό. Δεν έχει αναγνωρίσει την διεθνώς αναγνωρισμένη Κυπριακή Δημοκρατία ως τον μοναδικό εκπρόσωπο του νησιού. Το Ισλαμαμπάντ διατηρεί στενές επαφές με το ψευδοκράτος της αυτοανακηρυγμένης “Τουρκικής Δημοκρατίας Βόρειας Κύπρου” και ζητά να ληφθούν υπόψιν «τα δικαιώματα των Τουρκοκυπρίων» σε κάθε προσπάθεια επίλυσης του Κυπριακού.

Μια έτερη σημαντική πτυχή των τουρκο-πακιστανικών σχέσεων είναι και η διπλωματική αμοιβαιότητα. Η Τουρκία υποστηρίζει σθεναρά τη θέση του Πακιστάν στην διαφιλονικούμενη περιοχή του Κασμίρ, ενώ το Πακιστάν υποστηρίζει την Τουρκία στην Κύπρο. Αυτή η αμοιβαία υποστήριξη έχει γίνει ένα μακροχρόνιο χαρακτηριστικό της εξωτερικής τους πολιτικής. Να σημειωθεί ότι το Πακιστάν, στον αντίποδα της Τουρκίας, δεν αναγνωρίζει ως ανεξάρτητο κράτος ούτε την Αρμενία, στηρίζοντας παγίως το Αζερμπαϊτζάν.

Σε θέματα όπως οι θαλάσσιες ζώνες, οι διαφορές στον εναέριο χώρο και οι ενεργειακές έρευνες στην Ανατολική Μεσόγειο, το Πακιστάν γενικά αποφεύγει λεπτομερείς-ειδικευμένες νομικές θέσεις. Ωστόσο, εκφράζει συστηματικά την αλληλεγγύη του στην Τουρκία και υποστηρίζει ο ελληνοτουρκικός διάλογος να γίνεται στην βάση των «νόμιμων τουρκικών συμφερόντων».

Όταν κλιμακώθηκε η ελληνοτουρκική ένταση το 2020 για την εξερεύνηση υδρογονανθράκων, το Πακιστάν υποστήριξε δημόσια την έκκληση της Τουρκίας για διαπραγματεύσεις και επέκρινε αυτό που θεώρησε ως προσπάθεια «απομόνωσης της Άγκυρας σε περιφερειακό επίπεδο».

Πακιστάν και Τουρκία έχουν αναπτύξει μια σημαντική αμυντική συνεργασία τις τελευταίες δύο δεκαετίες. Η συνεργασία περιλαμβάνει τον τουρκικό εκσυγχρονισμό του πακιστανικού στρατιωτικού εξοπλισμού, ναυτική συνεργασία, κοινές στρατιωτικές ασκήσεις και συνεργασία αμυντικής-βιομηχανικής συνεργασίας. Λόγω αυτής της στρατηγικής σχέσης, η πολιτική ηγεσία του Πακιστάν συχνά διστάζει να επικρίνει την Τουρκία σε περιφερειακά ζητήματα.

Πακιστάν και Ελλάδα

Σε γενικές γραμμές το Πακιστάν δεν μας βλέπει ως αντιπάλους. Το Πακιστάν δεν έχει άμεση εδαφική, ή ιστορική διαφορά με την Ελλάδα. Οι διπλωματικές σχέσεις μεταξύ Πακιστάν και Ελλάδας είναι φυσιολογικές και υπάρχουν οικονομικές και πολιτικές επαφές. Ωστόσο, όταν προκύπτει ελληνοτουρκική ένταση, οι δηλώσεις του Πακιστάν συνήθως κλίνουν σαφώς προς την τουρκική πλευρά, επειδή η Άγκυρα θεωρείται ένας από τους στενότερους στρατηγικούς εταίρους του Ισλαμαμπάντ.

Υπό τον Ερντογάν, οι σχέσεις Τουρκίας-Πακιστάν έχουν γίνει ακόμη πιο στενές, περιλαμβάνοντας την άμυνα, τη διπλωματία, το εμπόριο και τους διεθνείς οργανισμούς. Ως αποτέλεσμα, το Πακιστάν είναι πιθανό να συνεχίσει να υποστηρίζει πολιτικά την Τουρκία σε μελλοντικές ελληνοτουρκικές διαμάχες, ειδικά σε θέματα Κύπρου και Ανατολικής Μεσογείου, αποφεύγοντας παράλληλα την άμεση αντιπαράθεση με την ίδια την Ελλάδα.

Να σημειωθεί πως το Πακιστάν (το οποίο θυμίζουμε πως κατέχει πυρηνικά όπλα) έχει ενεργότερο ρόλο στην Μέση Ανατολή, υπογράφοντας αμυντικό σύμφωνα με το βασίλειο της Σαουδικής Αραβίας. Στα πλαίσια αυτού του Συμφώνου, το Πακιστάν (σύμφωνα με το Reuters) ανέπτυξε μοίρα αεροσκαφών και χιλιάδες στρατιώτες στη Σαουδική Αραβία, κατά τη διάρκεια του πολέμου με το Ιράν – όπου το Πακιστάν λειτουργεί ταυτόχρονα ως μεσολαβητής για την επίλυση της αντιπαράθεσης. Να σημειωθεί πως και η Τουρκία επεδίωξε να ενταχθεί στο προαναφερόμενο σύμφωνο, αλλά δεν κατάφερε, κυρίως λόγω των ενστάσεων του Ριάντ, που επιθυμούσε η συμφωνία να μείνει αυστηρά διμερής.