Η τελευταία απαιτεί προσωπική ματιά, κρίση, καλλιέργεια και, κυρίως, την ικανότητα να ξεχωρίζει κανείς τι αξίζει να ειπωθεί. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να διευκολύνει τη συγγραφή, όχι όμως να υποκαταστήσει αυτομάτως το ταλέντο. Μπορεί μάλιστα να πολλαπλασιάσει την παραγωγή μέτριων κειμένων, δίνοντας σε περισσότερους την ψευδαίσθηση ότι η ευκολία της γραφής ισοδυναμεί με συγγραφική ικανότητα.

Και ενώ τα βιβλία πολλαπλασιάζονται, οι αναγνώστες δεν ακολουθούν με τον ίδιο ρυθμό. Σύμφωνα με τα πρόσφατα στοιχεία του ΟΣΔΕΛ, στην Ελλάδα εκδίδονται πλέον πάνω από έντεκα χιλιάδες νέοι τίτλοι τον χρόνο. Πρόκειται για εντυπωσιακή παραγωγή σε μια χώρα όπου η συστηματική ανάγνωση παραμένει περιορισμένη. Δεν είναι κακό να εκδίδονται πολλά βιβλία. Το ερώτημα είναι ποιος τα αγοράζει, ποιος τα διαβάζει και, τελικά, ποιος συντηρεί αυτή τη δραστηριότητα.

Εδώ αναδεικνύεται μια ιδιόμορφη επιχειρηματική πραγματικότητα. Σε ένα τμήμα της εκδοτικής αγοράς, ο σημαντικότερος πελάτης δεν είναι πλέον ο αναγνώστης, αλλά ο ίδιος ο συγγραφέας. Η επιθυμία να δει κανείς το όνομά του τυπωμένο στο εξώφυλλο ενός βιβλίου είναι παλιά και ανθρώπινη. Περιέχει τη φιλοδοξία της δημιουργίας, την ανάγκη επικοινωνίας, αλλά συχνά και την προσδοκία κοινωνικής αναγνώρισης. Το βιβλίο εξακολουθεί να περιβάλλεται από ένα ιδιαίτερο κύρος. Όποιος εκδίδει θεωρείται ότι έχει κάτι σημαντικό να πει, ακόμη κι αν ελάχιστοι μπουν στον κόπο να το διαβάσουν.

Ποιος θα διαβάσει το βιβλίο;

Αυτή ακριβώς η επιθυμία μπορεί να γίνει αντικείμενο επιχειρηματικής εκμετάλλευσης. Σε ορισμένα εκδοτικά μοντέλα, ο επίδοξος συγγραφέας καλείται να συμμετάσχει οικονομικά στην παραγωγή. Προηγείται ενδεχομένως μια ιδιαίτερα θετική αξιολόγηση του έργου και ακολουθεί η παρουσίαση της εκδοτικής πρότασης. Ο συγγραφέας πληρώνει, το βιβλίο αποκτά εξώφυλλο και ISBN, καταχωρίζεται στους ηλεκτρονικούς καταλόγους μεγάλων βιβλιοπωλείων και θεωρητικά είναι διαθέσιμο σε ολόκληρη την Ελλάδα.

Μόνο που η δυνατότητα παραγγελίας ενός βιβλίου δεν σημαίνει ότι βρίσκεται στα ράφια. Και η καταχώρισή του σε έναν ηλεκτρονικό κατάλογο δεν σημαίνει ότι κάποιος θα ενδιαφερθεί να το αγοράσει. Τότε αρχίζει το δεύτερο μέρος της συνεργασίας. Ο συγγραφέας καλείται να οργανώσει παρουσιάσεις, να κινητοποιήσει φίλους και γνωστούς, να αξιοποιήσει τις επαφές του και να διαθέσει προσωπικά αντίτυπα. Έχει ήδη χρηματοδοτήσει την παραγωγή και τώρα αναλαμβάνει να δημιουργήσει τη ζήτηση. Από δημιουργός γίνεται πελάτης του εκδότη και στη συνέχεια πλασιέ του ίδιου του βιβλίου του.

Δεν πρόκειται αναγκαστικά για παράνομη ή αθέμιτη δραστηριότητα. Η αυτοέκδοση αποτελεί θεμιτή επιλογή και υπάρχουν επαγγελματίες που προσφέρουν αξιόλογες υπηρεσίες. Η αντίφαση βρίσκεται αλλού: όταν η εμπορική συναλλαγή παρουσιάζεται ως λογοτεχνική αναγνώριση και ο επιχειρηματικός κίνδυνος μεταφέρεται σε εκείνον που έγραψε το έργο.

Ο παραδοσιακός εκδότης μπορεί επίσης να κάνει λανθασμένες επιλογές ή να αφήσει ένα βιβλίο χωρίς επαρκή προβολή. Διακινδυνεύει όμως δικά του χρήματα. Ο εκδότης που εισπράττει από τον συγγραφέα έχει τη δυνατότητα να καλύπτει σημαντικό μέρος των εξόδων του προτού πουληθεί το πρώτο αντίτυπο.

Αν μάλιστα οι πωλήσεις εξαρτώνται κυρίως από τον κοινωνικό κύκλο του δημιουργού, η εμπορική επιτυχία παύει να αποτελεί ασφαλές μέτρο της αναγνωστικής αξίας. Το βιβλίο μπορεί να πουληθεί όχι επειδή ενδιαφέρει, αλλά επειδή κάποιος θέλει να υποστηρίξει προσωπικά τον συγγραφέα. Και όλα αυτά συμβαίνουν σε μια εποχή κατά την οποία η ίδια η ανάγνωση αλλάζει χαρακτήρα. Οι νεότερες γενιές μεγαλώνουν μέσα σε έναν αδιάκοπο καταιγισμό πληροφοριών, εικόνων και ερεθισμάτων. Η γνώση προσφέρεται σε σύντομα βίντεο, περιλήψεις, αναρτήσεις και απαντήσεις λίγων γραμμών. Το κινητό έχει γίνει η βασική πύλη προς τον κόσμο, αλλά και ένας μηχανισμός συνεχούς διάσπασης της προσοχής.

Δυσκολεύει η ανάγνωση

Η ανάγνωση ενός βιβλίου, αντίθετα, απαιτεί κάτι που γίνεται ολοένα δυσκολότερο: Συγκέντρωση, χρόνο και υπομονή. Πόσοι νέοι διαβάζουν σήμερα από προσωπικό ενδιαφέρον τον Ντοστογιέφσκι, τον Τολστόι, τον Παπαδιαμάντη ή τον Καζαντζάκη; Πόσοι είναι διατεθειμένοι να αφιερώσουν εβδομάδες σε ένα μυθιστόρημα που δεν προσφέρει διαρκείς ανατροπές, εύπεπτες συγκινήσεις και άμεσες ανταμοιβές;

Δεν λείπουν βέβαια οι νέοι αναγνώστες, ούτε η σύγχρονη λογοτεχνία στερείται αξίας. Υπάρχει όμως μια αισθητή μετατόπιση από τη συστηματική επαφή με την κλασική λογοτεχνία προς μια καταναλωτική σχέση με το βιβλίο, όπου η ταχύτητα, η ευκολία και η άμεση συγκίνηση αποκτούν ιδιαίτερη σημασία.

Ακόμη και η αναγέννηση του ενδιαφέροντος για το έντυπο βιβλίο μέσα από το TikTok αποκαλύπτει αυτή την αντίφαση. Η προώθηση γίνεται με ολιγόλεπτα βίντεο, εντυπωσιακά αποσπάσματα και έντονη συναισθηματική φόρτιση. Ερωτικές ιστορίες, σεξουαλική πρόκληση, σκοτεινά πάθη και δραματικές ανατροπές αποτελούν συχνά ισχυρά εμπορικά ερεθίσματα. Δεν είναι βέβαια το σεξ ξένο προς τη μεγάλη λογοτεχνία. Ούτε σημαίνει ότι όποιος διαβάζει τέτοιου είδους βιβλία στερείται αναγνωστικής καλλιέργειας. Η διαφορά βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο το έργο προβάλλεται και καταναλώνεται.

Όταν η αγορά διεκδικεί την προσοχή μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, ευνοείται ό,τι μπορεί να εντυπωσιάσει αμέσως. Η κλασική λογοτεχνία συχνά απαιτεί το αντίθετο. Ο αναγνώστης πρέπει να παραμείνει στο κείμενο, να ακολουθήσει αργούς ρυθμούς, να γνωρίσει έναν άλλο κόσμο, να αναμετρηθεί με ιδέες και χαρακτήρες που δεν του προσφέρουν πάντοτε εύκολες απαντήσεις.

Αναγνωστική παιδεία

Αυτή η αναγνωστική παιδεία δεν καλλιεργείται με περιλήψεις ούτε με αποσπάσματα στα κοινωνικά δίκτυα. Και όσο υποχωρεί, τόσο δυσκολότερο γίνεται για ένα απαιτητικό λογοτεχνικό έργο να βρει το κοινό του. Έτσι διαμορφώνεται ένα παράδοξο. Η κοινωνία παράγει ολοένα περισσότερα βιβλία, ενώ η καθημερινότητά της ευνοεί ολοένα λιγότερο την ουσιαστική ανάγνωση. Η τεχνολογία διευκολύνει εκείνον που θέλει να γράψει, αλλά δεν δημιουργεί αυτομάτως κάποιον που θέλει να διαβάσει. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η φιλοδοξία του επίδοξου συγγραφέα μπορεί να αποδειχθεί ασφαλέστερη επιχειρηματική αγορά από την ίδια τη ζήτηση του βιβλίου.

Η ματαιοδοξία, πάντως, δεν βρίσκεται κατ’ ανάγκην στην επιθυμία να γράψει και να εκδώσει κάποιος ένα έργο. Χωρίς αυτή τη φιλοδοξία, την ανάγκη έκφρασης και την πίστη ότι έχουμε κάτι να προσφέρουμε, ίσως να μην υπήρχε λογοτεχνία. Το πρόβλημα αρχίζει όταν αυτή η ανάγκη μετατρέπεται σε προϊόν προς πώληση και η έκδοση παρουσιάζεται ως πιστοποιητικό αξίας που αποκτάται με οικονομική συμμετοχή.

Γιατί το βιβλίο δεν δικαιώνεται τη στιγμή που τυπώνεται ούτε όταν ο συγγραφέας φωτογραφίζεται δίπλα σε μια στοίβα αντιτύπων. Η πραγματική του δοκιμασία αρχίζει όταν το επιλέγει ένας άγνωστος αναγνώστης, χωρίς να αισθάνεται καμία προσωπική υποχρέωση απέναντι στον δημιουργό του. Ίσως, τελικά, το μεγαλύτερο πρόβλημα της εποχής μας να μην είναι ότι υπάρχουν υπερβολικά πολλοί άνθρωποι που θέλουν να γράψουν βιβλία. Είναι ότι λιγοστεύουν εκείνοι που έχουν την υπομονή να τα διαβάσουν.

Στη συνέχεια, επιχείρησαν να κινηθούν προς την Εγνατία, ωστόσο βρέθηκαν αντιμέτωποι με ισχυρές αστυνομικές δυνάμεις, οι οποίες είχαν σχηματίσει φραγμό και δεν τους επέτρεψαν να συνεχίσουν την πορεία τους. Στο σημείο προκλήθηκε ένταση μεταξύ αστυνομικών και διαδηλωτών.

Η ένταση εκδηλώθηκε παρά την απόφαση της Αστυνομίας να απαγορεύσει τις δημόσιες υπαίθριες συναθροίσεις σε εκτεταμένη περιοχή του κέντρου της Θεσσαλονίκης και του Βαρδάρη, ενόψει των κινητοποιήσεων κατά της προγραμματισμένης ομιλίας του Ηλία Κασιδιάρη. Η σχετική απόφαση του διευθυντή της Διεύθυνσης Αστυνομίας Θεσσαλονίκης ανακοινώθηκε την Τρίτη (27/10) και προβλέπει απαγόρευση των συναθροίσεων από τις 09:00 έως τις 21:00 της Τετάρτης (28/10).

Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση της ΕΛ.ΑΣ., η απαγόρευση αποφασίστηκε λόγω του κινδύνου τέλεσης σοβαρών εγκλημάτων και διατάραξης της κοινωνικοοικονομικής ζωής, της κυκλοφορίας και της λειτουργίας των υποδομών της πόλης. Η ομιλία του Ηλία Κασιδιάρη έχει προγραμματιστεί για τις 17:00, σε ξενοδοχείο της Θεσσαλονίκης, προκαλώντας αντιδράσεις και κινητοποιήσεις οργανώσεων και συλλογικοτήτων που αντιτίθενται στην πραγματοποίησή της την ημέρα της επετείου του «ΟΧΙ».

Ο Ηλίας Κασιδιάρης δεν μπορεί να ηγηθεί κόμματος λόγω δικαστικών απαγορεύσεων, αλλά δήλωσε ότι στηρίζει το νεότευκτο κόμμα “Συμμαχία Ελλήνων”, το οποίο ίδρυσαν ανεξάρτητοι βουλευτές, προερχόμενοι από τους “Σπαρτιάτες”. Αρκετές δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι θα μπει στην Βουλή με ένα ποσοστό της τάξης 3-4% περίπου.

• Ευάγγελος Βενιζέλος (Κεντρικός Ομιλητής), Πρώην Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης, Υπουργός Άμυνας, Εξωτερικών και Ομότιμος Καθηγητής της Νομικής Σχολής ΑΠΘ.
• Στέλιος Φενέκος, Υποναύαρχος Π.Ν. ε.α. και Πρόεδρος του Επιστημονικού Ινστιτούτου «Αλέξανδρος Παπαναστασίου» (ΙΝΑΠ).
• Ανδρέας Λιαρόπουλος, Αναπληρωτής Καθηγητής του Τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς.
Την εκδήλωση θα συντονίσει η Κατερίνα Μάρκου, Διευθύντρια Εκδόσεων Παπαζήση και πρώην Βουλευτής.

Το βιβλίο του Παναγιώτη Ρουμελιώτη εξετάζει τη ραγδαία ενσωμάτωση της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) στον στρατιωτικό τομέα και τον κυβερνοπόλεμο, αναδεικνύοντάς την ως την τρίτη μεγάλη επανάσταση στη διεξαγωγή του πολέμου μετά την ανακάλυψη της πυρίτιδας και των πυρηνικών όπλων. Το κεντρικό επιχείρημα του έργου είναι ότι η στρατιωτική ΤΝ λειτουργεί ως ένας καθοριστικός «πολλαπλασιαστής ισχύος». Αν και δεν μεταβάλλει τη θεμελιώδη πολιτική και βίαιη φύση του πολέμου, μετασχηματίζει ριζικά τον χαρακτήρα του, επηρεάζοντας την ταχύτητα, την κλίμακα, την ακρίβεια και τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων στο σύγχρονο γεωπολιτικό περιβάλλον.

Το έργο χωρίζεται σε δύο μεγάλα μέρη: το πρώτο είναι αφιερωμένο στη στρατιωτική τεχνητή νοημοσύνη και τα αυτόνομα οπλικά συστήματα, ενώ το δεύτερο επικεντρώνεται στον κυβερνοπόλεμο και τις στρατηγικές κυβερνοάμυνας. Η ανάλυση του συγγραφέα διακρίνεται για την επικαιρότητά της, καθώς ενσωματώνει δεδομένα και εξελίξεις από τα κύρια μέτωπα των σύγχρονων συγκρούσεων —τον ρωσοουκρανικό πόλεμο, τη Γάζα και την ευρύτερη αντιπαράθεση στη Μέση Ανατολή— με ενημέρωση που εκτείνεται έως τα μέσα του 2026.

Στο πρώτο μέρος, ο συγγραφέας ορίζει τις βασικές έννοιες της στρατιωτικής ΤΝ και παρουσιάζει μια ιστορική αναδρομή από τα πρώτα κατευθυνόμενα όπλα έως τις σύγχρονες εφαρμογές. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο παγκόσμιος ανταγωνισμός για την τεχνολογική πρωτοκαθεδρία, με τις μεγάλες δυνάμεις να αναπτύσσουν διαφορετικά επιχειρησιακά δόγματα:

• ΗΠΑ: Εστιάζουν στη διατήρηση του τεχνολογικού τους προβαδίσματος μέσω της πλήρους διασύνδεσης των κλάδων των ενόπλων δυνάμεών τους. Εμβληματικά προγράμματα όπως το Replicator και το σύστημα CJADC2 (Joint All-Domain Command and Control) αποσκοπούν στη δικτύωση αισθητήρων και πλατφορμών σε πραγματικό χρόνο.

• Κίνα: Αναπτύσσει τα δόγματα της «Ευφυούς Σύγκρουσης» (Intelligentized Warfare) και των «Επιχειρήσεων Ακριβείας σε Πολλαπλά Πεδία», επιδιώκοντας την πλήρη ενσωμάτωση της πληροφορίας και των αλγορίθμων στη λήψη αποφάσεων.

• Ρωσία: Παρά τις πιέσεις των δυτικών κυρώσεων, επικεντρώνει τις προσπάθειές της στη ρομποτοποίηση του πεδίου της μάχης και στη χρήση μη επανδρωμένων συστημάτων.

• Ευρωπαϊκή Ένωση: Ο συγγραφέας εκφράζει την ανησυχία ότι η ΕΕ δίνει υπερβολικό βάρος στο κανονιστικό πλαίσιο (όπως το AI Act) χωρίς να αναπτύσσει αντίστοιχη στρατιωτική τεχνολογική ισχύ, γεγονός που εγκυμονεί τον κίνδυνο να μετατραπεί σε «ψηφιακή αποικία» και να αποκτήσει στρατηγική εξάρτηση από τρίτους.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στα Μη Επανδρωμένα Αυτόνομης Πλοήγησης Οχήματα (UAV, drones) στον αέρα, τη θάλασσα και την ξηρά, καθώς και στην τεχνολογία σμηνών (swarms), όπου πολλαπλά αυτόνομα συστήματα δρουν συντονισμένα ως ενιαία μονάδα. Η αγορά της στρατιωτικής ΤΝ γνωρίζει εκρηκτική άνοδο, με προβλέψεις μεγέθυνσης από τα 8,47 δισεκατομμύρια δολάρια το 2023 στα 32,19 δισεκατομμύρια δολάρια έως το 2034.

Στην πράξη, η αποτελεσματικότητα αυτών των συστημάτων αποτυπώνεται στα σύγχρονα θέατρα πολέμου. Στην Ουκρανία, η χρήση δορυφορικών δικτύων (Starlink) και πλατφορμών ανάλυσης δεδομένων (Palantir) άλλαξε ριζικά τη διαχείριση των μαχών, επιτρέποντας σε μη επανδρωμένα σκάφη να καταφέρουν πλήγματα κατά του ρωσικού στόλου στη Μαύρη Θάλασσα. Στη Μέση Ανατολή, η χρήση συστημάτων όπως το αμερικανικό Project Maven, σε συνδυασμό με εξελιγμένους «πράκτορες ΤΝ» (agentic AI) και έξυπνα αντιπυραυλικά συστήματα, επέτρεψε την αναχαίτιση επιθέσεων κορεσμού από ιρανικά drones και πυραύλους.

Το δεύτερο μέρος του βιβλίου μετατοπίζει το ενδιαφέρον στον κυβερνοχώρο, ο οποίος αποτελεί πλέον ένα αυτόνομο και κρίσιμο πεδίο επιχειρήσεων. Η ΤΝ λειτουργεί εδώ με διττό τρόπο: αυτοματοποιεί και επιταχύνει τις επιθετικές κυβερνοενέργειες, ενώ ταυτόχρονα αποτελεί τη βάση για την έγκαιρη ανίχνευση και απόκρουση απειλών σε πραγματικό χρόνο. Ο συγγραφέας προχωρά σε μια συστηματική τυπολογία των σύγχρονων κυβερνοαπειλών, εξετάζοντας:

• Το κακόβουλο λογισμικό διαγραφής δεδομένων (wiper malware).
• Τις επιθέσεις κατανεμημένης άρνησης υπηρεσίας (DDoS attacks).
• Τις μεθόδους ηλεκτρονικού «ψαρέματος» (phishing).
• Τις επιθέσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα (supply-chain attacks).
• Τις εξελιγμένες επιθέσεις παραπλάνησης και χειραγώγησης των ίδιων των συστημάτων ΤΝ (adversarial attacks, data poisoning).

Μέσα από τη μελέτη συγκεκριμένων περιπτώσεων —όπως οι ρωσικές επιθέσεις στο ενεργειακό δίκτυο της Ουκρανίας, οι ιρανικές επιχειρήσεις κατά κρίσιμων υποδομών και ο «χακτιβισμός» στη σύγκρουση Ισραήλ-Χαμάς— αναλύεται η γεωπολιτική διάσταση του κυβερνοπολέμου. Παράλληλα, εξετάζεται η αγορά της κυβερνοασφάλειας και το διεθνές νομικό καθεστώς.

Ο Ρουμελιώτης παρουσιάζει μια τετραβάθμια κατάταξη των κυβερνοεπιχειρήσεων που εκτείνεται από το απλό κυβερνοέγκλημα έως την ένοπλη επίθεση, επισημαίνοντας ωστόσο ότι ο νομικός χαρακτηρισμός δεν είναι γραμμικός αλλά εξαρτάται από την ένταση και τα τελικά αποτελέσματα της επίθεσης.

Ένα από τα πιο σημαντικά κεφάλαια του βιβλίου αφορά τις ανησυχίες και τους υπαρξιακούς κινδύνους που συνοδεύουν την αυτονόμηση των όπλων. Η χρήση αλγορίθμων συμπιέζει δραματικά τον χρόνο που διαθέτει ο άνθρωπος για την επαλήθευση και την έγκριση μιας στρατιωτικής απόφασης (σε ορισμένες περιπτώσεις ο χρόνος αυτός περιορίζεται στα 20 δευτερόλεπτα), εκτοπίζοντας ουσιαστικά τον ανθρώπινο παράγοντα από τη λήψη αποφάσεων.

Αυτό δημιουργεί τεράστια προβλήματα στην απόδοση ευθυνών και προκαλεί το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο, καθώς οι μηχανές αδυνατούν να εφαρμόσουν με αξιοπιστία τις θεμελιώδεις αρχές της διάκρισης μεταξύ μαχητών και αμάχων, της αναλογικότητας και της λήψης προφυλάξεων.

Ο συγγραφέας καταγράφει το διεθνές θεσμικό αδιέξοδο, αναφερόμενος στις δυστοκίες των διαπραγματεύσεων στο πλαίσιο του ΟΗΕ για τα Θανατηφόρα Αυτόνομα Οπλικά Συστήματα (LAWS). Παρά τις εκκλήσεις για τη δημιουργία ενός νομικά δεσμευτικού πλαισίου έως το τέλος του 2026, οι έντονες διαφωνίες μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων καθιστούν τη συναίνεση εξαιρετικά δύσκολη. Επιπλέον, εξετάζονται οι διαφορετικές προσεγγίσεις των αμερικανικών κυβερνήσεων (Biden και Trump) και καταγράφονται ακόμη και θρησκευτικές-ηθικές παρεμβάσεις, όπως η εγκύκλιος Magnifica humanitas του Πάπα Λέοντα ΙΔ΄. Μακροπρόθεσμα (σε ορίζοντα 60-80 ετών), η προοπτική της Γενικής Τεχνητής Νοημοσύνης (AGI) και της Υπερνοημοσύνης (Superintelligence) εγκυμονεί τον κίνδυνο πλήρους απώλειας του ανθρώπινου ελέγχου πάνω στα οπλικά συστήματα.

Στον επίλογο του έργου υπογραμμίζεται ότι τα κράτη που καθυστερούν να ενσωματώσουν την ΤΝ στις ένοπλες δυνάμεις τους αντιμετωπίζουν άμεσο κίνδυνο στρατηγικής υποβάθμισης ή ακόμη και στρατιωτικής ήττας στο σύγχρονο ανταγωνιστικό διεθνές σύστημα.
Ωστόσο, το βιβλίο κλείνει με ένα κρίσιμο πολιτικό και φιλοσοφικό ερώτημα, το οποίο αναδεικνύεται και στον πρόλογο του Καθηγητή Δημήτρη Κώνστα: δεδομένου ότι η ΤΝ είναι μια τεχνολογία διπλής χρήσης, η διοχέτευση τεράστιων πόρων, υπολογιστικής ισχύος και επιστημονικού δυναμικού στον στρατιωτικό ανταγωνισμό στερεί πολύτιμα εφόδια από την ειρηνική της αξιοποίηση.

Οι ίδιοι πόροι θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, της επισιτιστικής ασφάλειας και των υγειονομικών κρίσεων —παράγοντες που λειτουργούν ως οι πραγματικοί πολλαπλασιαστές ανασφάλειας και συγκρούσεων. Το τελικό διακύβευμα για την ανθρωπότητα δεν είναι απλώς το ποιος θα κυριαρχήσει στον αλγοριθμικό πόλεμο, αλλά το αν θα επιλέξει να πολλαπλασιάσει την ικανότητα καταστροφής ή τη συλλογική ικανότητα πρόληψης της βίας.

Σύμφωνα με πληροφορίες για την τωρινή τραγωδία το ένα τρένο είχε σταματήσει λόγω βλάβης και το άλλο έπεσε επάνω του πιθανόν εξαιτίας ανθρώπινου λάθους, γιατί λόγω της βλάβης στο πρώτο τρένο οι χειρισμοί δεν γίνονταν αυτόματα και το σύστημα είχε “γυρίσει” στο χειροκίνητο. Πιθανόν το πρώτο τρένο να είχε σταματήσει επειδή κοντά στο Τολέδο διαπιστώθηκε δυσλειτουργία στο σηματοδότη και ο διαχειριστής της εταιρείας ΑDIF έδωσε εντολή να μην κινείται ο συρμός, αλλά προφανώς -αν ευσταθεί αυτή η πληροφορία- δεν πρόλαβε να ρυθμίσει την ταχύτητα και την κίνηση του άλλου συρμού που κινείτο με πολύ υψηλή ταχύτητα προς το ίδιο σημείο.

Ο αριθμός των νεκρών έχει φτάσει τους 64, σύμφωνα με τον νεότερο απολογισμό, ενώ υπάρχουν πολλοί τραυματίες, ορισμένοι εκ των οποίων σε σοβαρή κατάσταση. Σύμφωνα με την El País, το δυστύχημα φαίνεται να προκλήθηκε από συνδυασμό τεχνικής βλάβης και λανθασμένων εντολών από το κέντρο ελέγχου της σιδηροδρομικής κυκλοφορίας. Το πρωί της Τετάρτης παρουσίασε βλάβη το αυτοματοποιημένο σύστημα ασφαλείας LZB, με αποτέλεσμα να ακινητοποιηθούν περίπου έξι τρένα στην περιοχή.

Οκτώ λεπτά αργότερα, η διαχείριση της κυκλοφορίας πέρασε σε χειροκίνητη λειτουργία και δόθηκε εντολή επανεκκίνησης των συρμών. Ωστόσο, το τρένο της Iryo παρέμεινε ακινητοποιημένο, ενώ ελεγκτής φέρεται να έδωσε εντολή στο AVE, που βρισκόταν 25 χιλιόμετρα πίσω του, να συνεχίσει κανονικά την πορεία του.

Όπως επισημαίνει η ισπανική εφημερίδα, σε περίπτωση βλάβης του συστήματος ασφαλείας, το πρωτόκολλο προβλέπει κίνηση με μέγιστη ταχύτητα 40 χιλιομέτρων την ώρα, ώστε οι μηχανοδηγοί να μπορούν να αντιδράσουν σε πιθανό εμπόδιο. Στη συγκεκριμένη περίπτωση όμως, ο ελεγκτής φέρεται να επέτρεψε στο AVE να συνεχίσει με κανονική ταχύτητα, χωρίς να του δώσει εντολή να σταματήσει, παρότι στις οθόνες του κέντρου ελέγχου εμφανιζόταν ο ακινητοποιημένος συρμός της Iryo.

Το δημοσίευμα σημειώνει ότι ο μηχανοδηγός του τρένου AVE δεν διαθέτει κανένα ηλεκτρονικό σύστημα που να τον προειδοποιεί ότι υπάρχει άλλο τρένο μπροστά του, όταν τίθεται εκτός λειτουργίας το σύστημα ασφαλείας LZB. Επομένως, μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στις οδηγίες που λαμβάνει από το κέντρο ελέγχου.

Οι ερευνητές χαρακτηρίζουν «ανεξήγητη» την παράλειψη, σύμφωνα με την El País, καθώς όλες οι εντολές έχουν καταγραφεί ηχητικά και γραπτώς και έχουν ήδη εξεταστεί από τεχνικούς. Η ακριβής ταχύτητα του AVE τη στιγμή της σύγκρουσης δεν έχει ακόμη διευκρινιστεί, ενώ οι έρευνες συνεχίζονται για να εξακριβωθούν πλήρως οι συνθήκες του δυστυχήματος.

Σοκ στην Ισπανία

Το προηγούμενο δυστύχημα -του Ιανουαρίου- οφειλόταν σε εκτροχιασμό από κακή συγκόλληση σε ράγες που “έστειλε” το μισό τρένο στην αντίθετη κατεύθυνση και συγκρούσθηκε με άλλο, με αποτέλεσμα 48 νεκρούς και πάνω από 180 τραυματίες. Η δικαστική έρευνα δεν έχει ολοκληρωθεί για εκείνο το συμβάν και η προανάκριση εξετάζει μέχρι και απάτες σε ευρωπαϊκά κονδύλια που είχαν δοθεί για την συντήρηση  των γραμμών. Η Ισπανία έχει δύο δίκτυα στην ουσία, με το νέο να έχει στηθεί μετά το 1980 σταδιακά, ώστε να αντέχει υψηλές ταχύτητες.

Συγκλονισμένος από το σοβαρό σιδηροδρομικό δυστύχημα που έγινε νωρίτερα σήμερα στην Ισπανία δήλωσε ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ σε ανάρτηση στο Χ. «Η σκέψη μου, η αλληλεγγύη μου και η στήριξή μου είναι σε όλα τα θύματα και τις οικογένειές τους» ανέφερε στην ανάρτησή του. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που δημοσιεύει η ισπανική εφημερίδα El País, το τρένο της Renfe είχε αναχωρήσει από τη Μαδρίτη στις 08:00 με προορισμό τη Σεβίλλη, ενώ ο συρμός της Iryo κινούνταν προς την αντίθετη κατεύθυνση.

Η σύγκρουση είχε ως αποτέλεσμα τον εκτροχιασμό πολλών βαγονιών, τα οποία, σύμφωνα με το δημοσίευμα, κατέληξαν σε πρανές δίπλα στις σιδηροδρομικές γραμμές. Οι συνθήκες κάτω από τις οποίες σημειώθηκε το δυστύχημα παραμένουν αδιευκρίνιστες και σύμφωνα με κάποιες πληροφορίες, το τρένο της Renfe είχε προηγουμένως μειώσει την ταχύτητά του και είχε πραγματοποιήσει στάση εξαιτίας προβλήματος στη σιδηροδρομική κυκλοφορία.

Άμεση ήταν η αντίδραση της Adif, του ισπανικού φορέα διαχείρισης των σιδηροδρομικών υποδομών, ο οποίος ανακοίνωσε την αναστολή της κυκλοφορίας στη γραμμή υψηλής ταχύτητας που συνδέει τη Μαδρίτη με την Ανδαλουσία. «Η κυκλοφορία στη γραμμή υψηλής ταχύτητας Μαδρίτη – Ανδαλουσία έχει διακοπεί λόγω σύγκρουσης μεταξύ δύο τρένων», ανέφερε η εταιρεία σε ανακοίνωσή της μέσω της πλατφόρμας Χ.

Μαρτυρίες για την τραγωδία 

Στο σημείο κινητοποιήθηκαν υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης για την παροχή βοήθειας στους επιβάτες, ενώ αυτόπτες μάρτυρες περιέγραψαν εικόνες με πολλούς τραυματίες. Την ώρα που σημειώθηκε το δυστύχημα, ο υπουργός Μεταφορών της Ισπανίας, Όσκαρ Πουέντε, βρισκόταν στη Μαδρίτη, όπου επρόκειτο να συμμετάσχει στην έναρξη του World Infrastructure Forum. Σύμφωνα με την El País, ο Ισπανός υπουργός ενημερώθηκε για τη σύγκρουση ενώ συνομιλούσε με τους διοργανωτές της εκδήλωσης και αποχώρησε αμέσως, προκειμένου να ενημερωθεί για την κατάσταση.

Η διακοπή της κυκλοφορίας επηρέασε και άλλα δρομολόγια στη σιδηροδρομική γραμμή, με επιβάτες να αναφέρουν ότι τα τρένα στα οποία επέβαιναν παρέμειναν ακινητοποιημένα. Ανάμεσά τους βρισκόταν η πρόεδρος της αγροτικής οργάνωσης Asaja Sevilla, Μαρία Μοράλες, η οποία ταξίδευε προς τη Μαδρίτη για να συμμετάσχει σε κινητοποίηση αγροτών σχετικά με το αυξημένο κόστος παραγωγής.

«Είμαστε ακινητοποιημένοι, μας είπαν ότι θα διαρκέσει 30 λεπτά», ανέφερε μιλώντας στον ραδιοφωνικό σταθμό Canal Sur Radio. Οι ισπανικές αρχές καλούνται πλέον να αποσαφηνίσουν τις ακριβείς συνθήκες της σύγκρουσης, ενώ αναμένονται επίσημες ανακοινώσεις για τον απολογισμό των θυμάτων και την κατάσταση των τραυματιών.

Κύμα συμπαράστασης

Κύμα συμπαράστασης προς την Ισπανία για το πολύνεκρο σιδηροδρομικό δυστύχημα στην επαρχία του Τολέδο. Μηνύματα ανήρτησαν το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών, ο πρόεδρος της Γαλλίας,η πρωθυπουργός τη Ιταλίας, ο υπουργός Εξωτερικών του Βελγίου Μαξίμ Πρεβό, ο πρόεδρος της Λιθουανίας Γκιτάνας Ναουσέντα και η πρόεδρος της Κομισιόν.

«Βαθιά θλίψη για το τραγικό σιδηροδρομικό δυστύχημα κοντά στο Τολέδο της Ισπανίας. Εκφράζουμε τα ειλικρινή μας συλλυπητήρια στις οικογένειες των θυμάτων και ευχόμαστε ταχεία ανάρρωση σε όλους τους τραυματίες. Σε αυτή τη δύσκολη στιγμή, η Ελλάδα στέκεται στο πλευρό του λαού και της κυβέρνησης της Ισπανίας», αναφέρει το υπουργείο Εξωτερικών στο Χ.

Με την έγκριση του Βερολίνου, η Σόφια ανέλαβε τη διοίκηση της Ανατολικής Μακεδονίας και της Θράκης, θέτοντας άμεσα σε εφαρμογή ένα σκληρό, οργανωμένο πρόγραμμα εκβουλγαρισμού. Το σχέδιο αυτό βασίστηκε σε τρεις πυλώνες:

• Βίαιος εκπατρισμός: Περισσότεροι από 100.000 Έλληνες εξαναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες και τις περιουσίες τους, αναζητώντας καταφύγιο ως πρόσφυγες στη γερμανοκρατούμενη ζώνη της Κεντρικής Μακεδονίας.
• Μεταφορά αποίκων: Χιλιάδες Βούλγαροι υπήκοοι μεταφέρθηκαν οργανωμένα από τη Βουλγαρία και εγκαταστάθηκαν στα σπίτια και τις καλλιέργειες των εκδιωχθέντων Ελλήνων.
• Πολιτισμική γενοκτονία: Απαγορεύτηκε πλήρως η χρήση της ελληνικής γλώσσας, έκλεισαν τα ελληνικά σχολεία και οι εκκλησίες, ενώ επιβλήθηκε με τη βία η βουλγαρική παιδεία και διοίκηση.

Η βίαιη αυτή πίεση οδήγησε στην αιματηρή Εξέγερση της Δράμας (Σεπτέμβριος 1941), η οποία κατεστάλη με πρωτοφανή αγριότητα από τις δυνάμεις κατοχής, με αποτέλεσμα χιλιάδες εκτελέσεις αμάχων και περαιτέρω διόγκωση του προσφυγικού ρεύματος.

Γερμανική ζώνη

Στις ζώνες υπό άμεσο γερμανικό έλεγχο, οι ναζιστικές αρχές εφάρμοσαν μια πολιτική που αποδιοργάνωσε πλήρως τον κοινωνικό ιστό, στρεφόμενες τόσο κατά του εβραϊκού όσο και κατά του χριστιανικού στοιχείου. Το πιο βαθύ και μόνιμο πλήγμα στην πληθυσμιακή δομή της Μακεδονίας υπήρξε η ολοκληρωτική εξόντωση της ιστορικής εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης.

Περίπου 46.000 έως 50.000 Σεφαραδίτες Εβραίοι εκτοπίστηκαν στα στρατόπεδα θανάτου του Άουσβιτς-Μπίρκεναου. Η απώλεια αυτή αλλοίωσε οριστικά τον επί αιώνες πολυπολιτισμικό χαρακτήρα της μακεδονικής πρωτεύουσας, ενώ οι περιουσίες και οι επιχειρήσεις τους λεηλατήθηκαν άγρια από τις δυνάμεις κατοχής και τους ντόπιους συνεργάτες τους.

Για τον έλεγχο των περιοχών της Καστοριάς και της Φλώρινας, οι Ναζί, σε στενή συνεργασία με τις βουλγαρικές μυστικές υπηρεσίες, ίδρυσαν την “Οχράνα”. Επρόκειτο για ένοπλα σώματα αποτελούμενα από τμήματα του ντόπιου σλαβόφωνου πληθυσμού. Μέσα από τη συστηματική τρομοκράτηση των Ελλήνων, στόχος ήταν η καλλιέργεια αυτονομιστικού αισθήματος και η προετοιμασία του εδάφους για τη μελλοντική προσάρτηση της Δυτικής Μακεδονίας σε ένα σλαβικό κρατικό μόρφωμα.

Η “Ανεξάρτητη Μακεδονία” του 1944

Τον Σεπτέμβριο του 1944, καθώς το μέτωπο κατέρρεε και η αποχώρηση των γερμανικών στρατευμάτων από τα Βαλκάνια ήταν πλέον ζήτημα χρόνου, το Βερολίνο επιχείρησε να παίξει ένα τελευταίο γεωπολιτικό χαρτί. Στόχος τους ήταν η δημιουργία ενός κράτους-μαριονέτας υπό την ονομασία «Ανεξάρτητη Δημοκρατία της Μακεδονίας».

Οι Ναζί προσέγγισαν τον Ιβάν Μιχαήλοφ, τον επικεφαλής της ακροδεξιάς βουλγαρικής εθνικιστικής οργάνωσης ΕΜΕΟ (IMRO), προσφέροντάς του την ηγεσία αυτού του προτεκτοράτου. Σκοπός των Γερμανών ήταν να δημιουργήσουν ένα πολιτικό και στρατιωτικό ανάχωμα που θα καθυστερούσε την προέλαση του σοβιετικού στρατού, καθώς και τη δράση των Ελλήνων και Γιουγκοσλάβων ανταρτών.

Ωστόσο, το σχέδιο κατέρρευσε εν τη γενέσει του. Ο Μιχαήλοφ, αντιλαμβανόμενος ότι η ήττα του Άξονα ήταν αναπόφευκτη και ότι η προσπάθεια αυτή στερούνταν οποιασδήποτε λαϊκής υποστήριξης, αρνήθηκε τη θέση. Η άρνησή του σφράγισε το οριστικό ναυάγιο των κατοχικών σχεδιασμών.

Η απελευθέρωση το φθινόπωρο του 1944 βρήκε τη Μακεδονία βαθιά πληγωμένη. Παρά την αποτυχία των σχεδίων του Άξονα για μόνιμο διαμελισμό, η περιοχή πλήρωσε βαρύ φόρο αίματος. Η δημογραφική αλλοίωση, η προσφυγιά, η καταστροφή της εβραϊκής κοινότητας και τα πολιτικά πάθη που καλλιέργησαν οι δυνάμεις κατοχής άφησαν πίσω τους μια βαριά κληρονομιά, η οποία επηρέασε καθοριστικά τις κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις των επόμενων δεκαετιών.

Για την ελευθερία, τη δημοκρατία και την ισοπολιτεία δεν γίνεται καμία αναφορά από τους ξένους. Αν τους απασχολούν τέτοια ζητήματα, αυτά αφορούν μόνο τις δικές τους χώρες, όπως, λ.χ., η στέρηση του ρακιού για τους Τούρκους τουρίστες και η ημίγυμνη εμφάνιση στις παραλίες για τις Τουρκάλες — κάτι αδιανόητο στη γειτονική χώρα.

Τότε, τι έννοια έχει η «Γαλάζια Πατρίδα», η οποία επανέρχεται στην τουρκική Εθνοσυνέλευση, τα συστηματικά ψεύδη του υπουργού Εξωτερικών Φιντάν ή οι απειλές του Ερντογάν ότι θα καταλάβει ένα ελληνικό νησί «ένα βράδυ»; Οι Τούρκοι επισκέπτες δεν τις σχολιάζουν, αλλά φαίνεται να συμφωνούν μαζί τους.

Η εξήγηση ανάγεται στο απώτερο παρελθόν. Οι Ρωμαίοι κατέλαβαν την Ελλάδα το 146 π.Χ. και έκτοτε η χώρα υπέστη διάφορες εισβολές: Γαλατών, Νορμανδών, Καταλανών, Αράβων (στην Κρήτη), Αλβανών, Βενετών, Σέρβων, Βουλγάρων, Οθωμανών και, σχετικά προσφάτως, Ιταλών, Γερμανών και Νατοϊκών (κατάληψη του 38% της Κύπρου από Τούρκους με αμερικανικά όπλα).

Υπήρξαν επίσης ανεπιτυχείς εισβολές Νοτιοσλάβων, Τσάμηδων και «Σλαβομακεδόνων», οι οποίοι αναμείχθηκαν στον αποκαλούμενο μεταπολιτευτικώς «εμφύλιο πόλεμο», ο οποίος υπήρξε απόφυση του Ψυχρού Πολέμου μεταξύ Αμερικής και Σοβιετικής Ενώσεως. Οι Έλληνες απώθησαν όλους τους κατακτητές πέρα από τα σύνορα της χώρας, όπως και τους φτωχοδιάβολους του Ερντογάν, που επιχείρησαν να εισβάλουν στη Θράκη προ επταετίας.

Αλλά τι γύρευαν όλοι αυτοί σε μια μικρή χώρα 138.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων και 9 εκατομμυρίων αυτόχθονων κατοίκων, όπως η σύγχρονη Ελλάς; Άλλοι επιζητούσαν δόξα, εξουσία και οικονομικά οφέλη, ενώ ορισμένοι επιδίωκαν τη λεηλασία, όπως συνέβη το 1974 στην Κύπρο.

Άλλοι πάλι, όπως οι υπερόπτες Ναζί, αντίκρισαν τον Απρίλιο του 1941 τους μικρούς «καφετιούς» Έλληνες φαντάρους, οι οποίοι είχαν το θράσος να αντισταθούν ανυποχώρητα στη σιδηρόφρακτη Βέρμαχτ, στο Ρούπελ και στο οχυρό ΛΙΣΕ του Κάτω Νευροκοπίου. Παρόμοια, ακόμη και σήμερα, οι οίηματίες του Ερντογάν δεν μπορούν να καταλάβουν γιατί η μικρή αγορά της Ελλάδος έγινε δεκτή στην ΕΕ, ενώ η δική τους, πολύ μεγαλύτερη, όχι.

Οι διαφορές των λαών

Προφανώς, οι διαφορές των λαών —όπως εκείνες μεταξύ των Ούννων και των λαών της απέραντης θάλασσας— διαφεύγουν της αναλύσεως των ειδικών του Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Το ίδιο συμβαίνει και με το γεγονός ότι ο ελληνικός λαός είναι ανοιχτόμυαλος, χριστιανικός (έστω και Ορθόδοξος), εραστής της εθνικής ανεξαρτησίας και αγαπητικός της πολιτικής ελευθερίας, στοιχεία που δύσκολα βρίσκονται στον πυρήνα της πολιτικής ζωής άλλων χωρών στον βαθμό που απαντούν στην Ελλάδα. Εδώ, η κυβερνητική σταθερότητα θεωρείται πολιτική αρετή, ενώ στην πράξη μπορεί να εκτρέφει την κρατική διαφθορά.

Τέλος, είναι και το πολιτιστικό παρελθόν της Ελλάδος που ενοχλεί τους ξένους. Αν και υπήρξε κάποτε παγκόσμια δύναμη —με την αθηναϊκή και τη σπαρτιατική ηγεμονία, την Αλεξανδρινή περίοδο των 300 ετών και τα 1.000 χρόνια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας—, μάλλον διέσωσε τον ευρωπαϊκό πολιτισμό παρά διέδωσε την Ιερά Εξέταση του Παπισμού, τα πογκρόμ (όπως στη Ρωσία), τις γενοκτονίες (όπως εκείνες των Νεοτούρκων) και τις σύγχρονες εθνοκαθάρσεις στα άλλα Βαλκάνια και στην Κύπρο.

Οι Έλληνες, εν ευρεία εννοία, είτε βρίσκονται στην ευρωπαϊκή συνομοσπονδία είτε στην Αμερική, στην Αυστραλία και στην Αφρική, δεν κατηγορούνται για απείθεια, αναρχία ή αποικιοκρατία. Με άλλα λόγια, δεν αποτελούν «θεσμικό κίνδυνο» για τις ξένες κοινωνίες, εκτός ίσως από το μικρό, αλλά μη διατηρήσιμο, δημόσιο χρέος τους, σε αντιδιαστολή προς το… διατηρήσιμο χρέος των 3 τρισ. δολαρίων των ΗΠΑ, σύμφωνα με το ΕΚΟΦΙΝ.

Έτσι, οι Έλληνες γίνονται δεκτοί παντού χωρίς ανησυχία: στη Γερμανία, στην Ελβετία, στη Βρετανία, στις ΗΠΑ, στον Καναδά και στην Ισπανική Αμερική, ως «καλοί πολίτες» και, ενίοτε, ως εύποροι παρεπιδημούντες, όπως οι Έλληνες εφοπλιστές στο Λονδίνο και στη Νέα Υόρκη. Ποια, όμως, η διαφορά των ομογενών Ελλήνων της διασποράς από τους μουσουλμανικούς πληθυσμούς στη Γαλλία, τους Πακιστανούς στην Αγγλία, τους Λατίνους στον αμερικανικό Νότο, τους Κινέζους στην Καλιφόρνια και τους Κούρδους στην Τουρκία κ.λπ.;

Τι θέλει, συνεπώς, ο νεοσουλτάνος της Άγκυρας με τα εφευρήματά του στο Αιγαίο, όπου, κατά τον συντάκτη, δεν πάτησαν ποτέ πόδι οι Τούρκοι, με το Λιβυκό Μνημόνιο —με μια χώρα που δεν είναι κράτος, όπως υποστηρίζει—, με την παραληρηματική «Γαλάζια Παράνοια» (Σ. Καλεντερίδης) και με τα ατομικά όπλα που αναμένονται προσεχώς; Γιατί δεν αφήνει τους Έλληνες στην ησυχία τους, ώστε να ασχοληθούν με τα εσωτερικά τους προβλήματα;

Πρωτίστως, υπάρχει το δημογραφικό πρόβλημα, που απειλεί τον Ελληνισμό, αλλά και αναγκάζει την καταχρεωμένη πατρίδα να αγοράζει όπλα, εξωτικά πλοία και αμυντικά συστήματα, καθώς και να συνάπτει ευκαιριακές συμμαχίες με το… Μπαχρέιν, αντί να κατευθύνει τα κεφάλαια στη στεγαστική πίστη και στην ενίσχυση της μητρότητας, ζητήματα που, κατά τον συντάκτη, αγνοεί η συμπαθής υπουργός Οικογένειας, κυρία Δόμνα Μιχαηλίδου.

Παρά ταύτα, το «μήλον της έριδος» (*) δεν έχει ακόμη σαπίσει τελείως από τη μονοκομματική διαφθορά των σύγχρονων κοτσαμπάσηδων. Παραμένει ακέραιο και περιμένει «πότε θα κάνει ξαστεριά», κατά τον λαϊκό τροβαδούρο, για να δικαιολογήσει την προτίμηση των ξένων.

(*) Το έδωσε ο Πάρις στην Αφροδίτη, στα καλλιστεία των θεών του Ολύμπου, με αποτέλεσμα τον… Τρωικό Πόλεμο.

Η Γραμμή Μεταξά και η άμυνα της Ελλάδας

Το Οχυρό Λίσσε κατασκευάστηκε την περίοδο 1936-1940 και αποτέλεσε τμήμα της περίφημης Γραμμής Μεταξά, ενός εκτεταμένου αμυντικού συστήματος που δημιουργήθηκε κατά μήκος των ελληνοβουλγαρικών συνόρων. Σκοπός του ήταν να προστατεύσει τη χώρα από ενδεχόμενη εισβολή από τα βόρεια.

Το οχυρωματικό συγκρότημα σχεδιάστηκε ώστε να αντέχει σε σφοδρούς βομβαρδισμούς και επιθέσεις πεζικού. Οι υπόγειες στοές, τα πολυβολεία και οι οχυρωμένες θέσεις αποτελούσαν ένα σύνθετο αμυντικό δίκτυο, κατασκευασμένο για να επιτρέπει στους υπερασπιστές του να συνεχίζουν τον αγώνα ακόμη και κάτω από εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες.

Η Μάχη του Οχυρού Λίσσε

Τα ξημερώματα της 6ης Απριλίου 1941, η γερμανική επίθεση εναντίον της Ελλάδας εκδηλώθηκε κατά μήκος της ελληνοβουλγαρικής μεθορίου. Ξεκίνησε τότε η Μάχη των Οχυρών, ένας σκληρός αγώνας που διήρκεσε από τις 6 έως τις 9 Απριλίου, με τους Έλληνες υπερασπιστές να αντιμετωπίζουν ισχυρές επιθέσεις από γερμανικές δυνάμεις.

Στο Οχυρό Λίσσε, υπό τη διοίκηση του ταγματάρχη Γεωργίου Δετοράκη, η ελληνική φρουρά αντιστάθηκε στις επανειλημμένες επιθέσεις. Παρά τους βομβαρδισμούς και την υπεροχή του αντιπάλου σε μέσα και εξοπλισμό, οι υπερασπιστές κράτησαν τις θέσεις τους.

Το Λίσσε δεν καταλήφθηκε με έφοδο. Μετά τη συνθηκολόγηση της Ελλάδας, οι στρατιώτες εγκατέλειψαν το οχυρό, το οποίο παραδόθηκε κατόπιν διαταγής. Η αντίστασή του παραμένει χαρακτηριστικό παράδειγμα της σθεναρής άμυνας των ελληνικών οχυρών το 1941.

Ένα υπόγειο φρούριο γεμάτο ιστορία

Σήμερα, το Οχυρό Λίσσε αποτελεί έναν χώρο ιστορικής μνήμης και επισκέψιμο θεματικό πάρκο. Οι υπόγειες στοές του, γνωστές και ως «Χελώνες», αποτελούν χαρακτηριστικό τμήμα της κατασκευής. Το συνολικό μήκος των διαδρόμων ξεπερνά τα 950 μέτρα.

Στους εκθεσιακούς χώρους παρουσιάζονται όπλα, στρατιωτικές στολές, φωτογραφίες, έγγραφα και άλλα αντικείμενα της εποχής. Μέσα από αυτά, ο επισκέπτης έχει την ευκαιρία να γνωρίσει καλύτερα τις συνθήκες κάτω από τις οποίες έζησαν και πολέμησαν οι στρατιώτες.

Το μνημείο των πεσόντων και τα στρατιωτικά εκθέματα στον περιβάλλοντα χώρο συμπληρώνουν την εμπειρία, υπενθυμίζοντας ότι πίσω από κάθε οχυρωματικό έργο βρίσκονταν άνθρωποι που κλήθηκαν να υπερασπιστούν την πατρίδα τους.

Ένα μήνυμα που παραμένει ζωντανό

Η ιστορία του Οχυρού Λίσσε δεν αφορά μόνο μια στρατιωτική αναμέτρηση. Αφορά την αποφασιστικότητα ανθρώπων που βρέθηκαν αντιμέτωποι με εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες και συνέχισαν να εκτελούν το καθήκον τους.

Με αφορμή την επέτειο της 28ης Οκτωβρίου, η επίσκεψη σε έναν τέτοιο τόπο αποκτά ιδιαίτερο νόημα. Μας θυμίζει το ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο η Ελλάδα μπήκε στον πόλεμο το 1940, αλλά και τη συνέχεια του αγώνα κατά τη γερμανική εισβολή την άνοιξη του 1941. Το Οχυρό Λίσσε στέκει μέχρι σήμερα ως ένα ζωντανό μνημείο της ιστορίας, ένας τόπος όπου οι πέτρες, οι στοές και τα πολυβολεία αφηγούνται τη δική τους ιστορία.

Δείτε εδώ το βίντεο:

Το βίντεο έχει δημοσιευθεί στο κανάλι του Θεόφιλου Μπάμπουλη Point Of View GR στο Youtube. Σκοπός του καναλιού είναι να αναδείξει το φυσικό κάλλος και τα αξιοθέατα του τόπου μας και του κόσμου

Πλάνα που μετέδωσε το Reuters TV έδειξαν τον Μπολσονάρου, τη σύζυγό του και τις δύο κόρες του να αποβιβάζονται από ένα αεροσκάφος Gulfstream G400 και να κατευθύνονται προς το αεροδρόμιο Miami-Opa Locka Executive.

Το ταξίδι τους προς τις Ηνωμένες Πολιτείες προκάλεσε αίσθηση σε ολόκληρη την περιοχή. Σύμφωνα με την υπηρεσία μετανάστευσης της Αργεντινής, εισήλθαν στο βόρειο τμήμα της χώρας αργά το βράδυ της Τρίτης και στη συνέχεια επιβιβάστηκαν σε ιδιωτικό αεροσκάφος με προορισμό την πόλη Γουαγιακίλ του Ισημερινού. Από εκεί, πέταξαν για το Μαϊάμι. Ούτε η προεδρία της Αργεντινής, ούτε υπουργεία του Ισημερινού, ούτε η Baires Fly (η εταιρεία που διαχειρίζεται το ιδιωτικό αεροσκάφος) ανταποκρίθηκαν σε αιτήματα για σχολιασμό.

Νέα ένταση Βραζιλίας-ΗΠΑ

Η αναχώρηση του Μπολσονάρου απειλεί να διευρύνει το χάσμα μεταξύ των δύο πολυπληθέστερων εθνών της αμερικανικής ηπείρου. Ο Λούλα έχει κατηγορήσει την Ουάσιγκτον για συμπαιγνία με την οικογένεια Μπολσονάρου, με στόχο την επιστροφή τους στην εξουσία. Πριν τις εκλογές της Κυριακής, το Reuters μετέδωσε πληροφορίες για μια εκστρατεία του Στέιτ Ντιπάρτμεντ των ΗΠΑ που αποσκοπούσε στην επαναφορά των Μπολσονάρου στα αξιώματά τους.

Ο Τραμπ δήλωσε στους δημοσιογράφους την Τετάρτη ότι θα έβλεπε θετικά την άφιξη του Μπολσονάρου στις Ηνωμένες Πολιτείες, αφού το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ανακοίνωσε ότι θα τους χορηγήσει βίζες.

Ο Τραμπ έχει ισχυριστεί στο παρελθόν ότι ο πατέρας του Φλάβιο, πρώην πρόεδρος Ζαΐρ Μπολσονάρου, υπήρξε θύμα δικαστικής δίωξης στη Βραζιλία. Ο Ζαΐρ Μπολσονάρου είχε επίσης ταξιδέψει στις Ηνωμένες Πολιτείες αφού αρνήθηκε να αναγνωρίσει την ήττα του από τον Λούλα το 2022, κατά τη διάρκεια της προεδρίας του Τζο Μπάιντεν. Τελικά επέστρεψε στη Βραζιλία, αλλά αργότερα καταδικάστηκε σε κάθειρξη 27 ετών για σχεδιασμό πραξικοπήματος, αφού υποστηρικτές του εισέβαλαν σε κυβερνητικά κτήρια στην Μπραζίλια. Αναμενόταν ευρέως ότι ο Φλάβιο Μπολσονάρου θα κέρδιζε τις εκλογές της Κυριακής, ωστόσο υπέστη μια απρόσμενη ήττα.

Ο Μπολσονάρου, ο οποίος θα χάσει την ασυλία του όταν λήξει η θητεία του στη Γερουσία τον Φεβρουάριο, δήλωσε τη Δευτέρα -μετά την εντολή να παραδώσει τα διαβατήριά του- ότι δεν είχε σκοπό να διαφύγει. «Δεν σκέφτηκα ποτέ να εγκαταλείψω τη χώρα», είπε. «Θα παραδώσω τα διαβατήριά μου και θα υπερασπιστώ τον εαυτό μου απέναντι σε αυτή την παρωδία, η οποία αποτελεί σαφή προσπάθεια εκφοβισμού μου».

Δανία κατά Νορβηγίας-Φιλανδίας

Στο μέτωπο του Ουκρανικού, την δυσαρέσκειά της για την πρωτοβουλία των ηγετών της Νορβηγίας και της Φινλανδίας να επικοινωνήσουν με τον Βλαντιμίρ Πούτιν για την Ουκρανία, εξέφρασε η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν. Ο πρωθυπουργός της Νορβηγίας, Γιόνας Γκαρ Στέρε, και ο πρόεδρος της Φινλανδίας, Αλεξάντερ Στουμπ, συνομίλησαν τηλεφωνικά με τον πρόεδρο της Ρωσίας, σπάζοντας το μέτωπο «απομόνωσης» που έχουν σχηματίσει οι Ευρωπαίοι από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία.

Οι δύο ηγέτες συζήτησαν με τον Πούτιν για το ενδεχόμενο τερματισμού του πολέμου στην Ουκρανία με τον Αλεξάντερ Στουμπ να υπογραμμίζει πως η ειρήνη μπορεί να επιτευχθεί μόνο με απευθείας συνομιλίες με τη Μόσχα. Επιπλέον χαρακτήρισε «ουσιαστική» τη συζήτηση με τον Ρώσο Πρόεδρο, η οποία σύμφωνα με τις πληροφορίες κράτησε πάνω από μια μιάμιση ώρα, παρότι είχε προγραμματιστεί να είναι περίπου 30 λεπτά. Οι ηγέτες της Ρωσίας, της Φινλανδίας και της Νορβηγίας «συμφώνησαν να διατηρήσουν απευθείας τηλεφωνική επικοινωνία», ανακοινώθηκε από το Κρεμλίνο μετά την επαφή, η οποία όπως διευκρινίστηκε έγινε με πρωτοβουλία των Στουμπ και Στέρε.

Ο Στέρε δήλωσε πως η συζήτηση ήταν «ουσιαστική, επικεντρωμένη στα υπό συζήτηση ζητήματα και επαγγελματική». Όπως είπε κάλυψε το τι μπορεί να γίνει για την αντιμετώπιση των πιο πιεστικών ζητημάτων, μεταξύ των οποίων οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές και στη Μαύρη Θάλασσα.

«Πολλά από όσα είπε (σ.σ. ο Πούτιν) ήταν ήδη γνωστά και εμείς διατυπώσαμε τις θέσεις μας. Πρόκειται για γνωστές απόψεις, τις οποίες είχαμε την ευκαιρία να ακούσουμε και να απαντήσουμε σε αυτές», δήλωσε. Ο Στέρε παραδέχθηκε ότι «εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαφορές στις θέσεις μας», επαναλαμβάνοντας ότι η Νορβηγία συνεχίζει να στηρίζει την Ουκρανία. Ξεκαθάρισε δε ότι ο ίδιος και ο Στουμπ μίλησαν αποκλειστικά εκ μέρους των δύο χωρών τους «και κανενός άλλου».

Απαντώντας στην κριτική που άσκησε για το τηλεφώνημα η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν, ο Στέρε δήλωσε ότι «όλοι οι εταίροι και οι σύμμαχοί μας είχαν ενημερωθεί εκ των προτέρων και έλαβαν αναλυτική ενημέρωση μετά τη συνομιλία». Και πρόσθεσε δηκτικά:

«Αν κάποιος θεωρεί ότι η σημερινή κατάσταση — κατά την οποία η επικοινωνία της αμερικανικής κυβέρνησης με τη Μόσχα αποτελεί τον μοναδικό δίαυλο συζήτησης για την Ουκρανία εκτός της ίδιας της Ουκρανίας — είναι ο μόνος δρόμος, έχει δικαίωμα να έχει αυτή την άποψη. Εγώ πιστεύω ότι είναι σημαντικό να ακούγονται και άλλες φωνές […] Πιστεύω ότι δεν είναι λάθος να μιλάμε, μεταφέροντας τα σωστά μηνύματα. Τώρα, λοιπόν, ακούγονται και οι φωνές δύο γειτονικών κρατών». Από την πλευρά του ο Βλαντιμίρ Πούτιν εμφανίστηκε ξεκάθαρος για τον τρόπο τερματισμού του πολέμου. «Μια δίκαιη και μακροπρόθεσμη ειρήνη στην Ουκρανία είναι δυνατή μόνο εάν ληφθούν υπόψη τα συμφέροντα της Ρωσίας», τόνισε.

Σφοδρή αντίδραση από την Φρεντέρικσεν

«Είμαι πολύ επιφυλακτική απέναντι σε αυτή την πρωτοβουλία που ανέλαβαν από μόνες τους η Νορβηγία και η Φινλανδία. Δεν υπήρξε συντονισμός με εμάς τους υπόλοιπους», δήλωσε η Φρεντέρικσεν στο δανικό TV 2. Όπως ισχυρίστηκε, αυτή η προσέγγιση είναι εντελώς λανθασμένη. Οι σκανδιναβικές και οι υπόλοιπες βόρειες ευρωπαϊκές χώρες θα πρέπει, να διατηρούν κοινό μέτωπο με την υπόλοιπη Ευρώπη απέναντι στη Ρωσία, τόνισε. «Πιστεύω ότι πρέπει να διαφυλάσσουμε την ενότητα της Ευρώπης αντί να ενεργούμε μεμονωμένα», ανέφερε και συμπλήρωσε:

«Πραγματικά δεν γνωρίζω τι πιστεύουν ότι μπορούν να πετύχουν οι δύο χώρες με αυτό. Έχουμε υπογραμμίσει και στο παρελθόν, μέσα από σαφείς δηλώσεις της υπόλοιπης Ευρώπης, πόσο σημαντικό είναι εμείς οι Ευρωπαίοι να παραμένουμε ενωμένοι, ιδιαίτερα όταν άλλοι έχουν ακολουθήσει τον δικό τους δρόμο και, για παράδειγμα, έχουν ταξιδέψει στη Μόσχα», προσθέτει.

Η Φρεντέρικσεν επεσήμανε ακόμα ότι δεν βλέπει καμία ένδειξη πως η Ρωσία επιθυμεί πραγματικά την ειρήνη. «Δεν βλέπω καμία ένδειξη ότι η Ρωσία επιθυμεί ειρήνη με την Ευρώπη, ούτε σε ό,τι αφορά τον υβριδικό πόλεμο που διεξάγεται καθημερινά ούτε σε σχέση με την Ουκρανία, όπου εξαπολύει κάθε μέρα σφοδρές και επιθετικές επιθέσεις, με αποτέλεσμα να χάνονται πολλές ανθρώπινες ζωές».

Πάντως ο πρωθυπουργός της Σουηδίας, Ουλφ Κρίστερσον, δεν ήταν τόσο επικριτικός όσο η Δανή ομόλογός του. «Εάν οι συνομιλίες οδηγούν στην ειρήνη, τότε είναι καλό να γίνονται», δήλωσε στο SVT, αν και συμπλήρωσε πως οι ενέργειες της Ρωσίας δείχνουν ότι η χώρα δεν επιθυμεί να τερματίσει τις μάχες, προσθέτει. «Η θέση της Σουηδίας είναι πως η ειρήνη πρέπει να επιτευχθεί με τους όρους της Ουκρανίας», ξεκαθάρισε.

Τουσκ: Ξέραμε για το τηλεφώνημα 

Ο πρωθυπουργός της Πολωνίας, Ντόναλντ Τουσκ, τοποθετήθηκε επίσης για την επικοινωνία των Στουμπ και Στέρε με τον Πούτιν, δίνοντας αναλυτική εικόνα των ευρωπαϊκών διαβουλεύσεων που προηγήθηκαν και ακολούθησαν το τηλεφώνημα. Όπως είπε η συνομιλία πραγματοποιήθηκε έπειτα από «διαβουλεύσεις, μεταξύ άλλων και μαζί μου, αλλά πρωτίστως με τον πρόεδρο Ζελένσκι και την αμερικανική πλευρά… με το σκεπτικό ότι θα ήταν καλό Ευρωπαίοι πολιτικοί να διατηρούν έναν δίαυλο επικοινωνίας εργασίας, ενόψει των σχεδιαζόμενων συνομιλιών για κατάπαυση του πυρός που ενδέχεται να πραγματοποιηθούν στο Άμπου Ντάμπι».

Συνεχίζοντας ο Τουσκ ανέφερε ότι ο Νορβηγός πρωθυπουργός Στέρε τον είχε διαβεβαιώσει ότι ο ίδιος και ο Στουμπ ήταν έτοιμοι να αναλάβουν την πολιτική ευθύνη για αυτή τη σπάνια επικοινωνία με τον Πούτιν και ότι θα παρέμεναν πιστοί στη συμφωνημένη θέση του συνασπισμού των προθύμων.

Πρόσθεσε ότι ο Φινλανδός πρόεδρος τον ενημέρωσε και μετά τη συνομιλία, αναφέροντας πως «και οι δύο πλευρές διατήρησαν τις θέσεις τους» και ότι «η εντύπωση που αποκόμισε η ευρωπαϊκή πλευρά κατά τη διάρκεια της συνομιλίας ήταν μια πολύ συγκρατημένη αισιοδοξία» για τις πιθανότητες προόδου στο Άμπου Ντάμπι, όπου έχουν προγραμματιστεί συνομιλίες – σε επίπεδο τεχνικών κλιμακίων – με μεσολάβηση των ΗΠΑ.

Ο Τουσκ δήλωσε ότι είναι «πολύ επιφυλακτικός» ως προς τις επαφές με τη Ρωσία και κάλεσε τους Στουμπ και Στέρε να βρίσκονται «σε εγρήγορση» στις συνομιλίες τους με τον Πούτιν, καθώς «η ατζέντα και τα συμφέροντα της Ρωσίας είναι αρκετά σαφώς καθορισμένα και δεν πρέπει να τρέφει κανείς αυταπάτες για την επίτευξη συμφωνίας». Είπε επίσης ότι οι Στουμπ και Στέρε ξεκαθάρισαν στον Πούτιν πως η ασφάλεια της βόρειας και της ανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ είναι «αδιαπραγμάτευτη».

Ο Πολωνός πρωθυπουργός υπογράμμισε ακόμη ότι, παρά την επανέναρξη του διαλόγου, «τίποτα δεν αλλάζει» στην «πλήρη υποστήριξη της Ευρώπης προς την Ουκρανία», ούτε στις κοινές θέσεις για «την ευρύτερη αρχιτεκτονική ασφάλειας και τις εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία».

Συνοψίζοντας δήλωσε: «Δεν πρέπει να έχουμε αυταπάτες· είναι σαφές ποιο είναι το παιχνίδι της ρωσικής πλευράς. Ωστόσο, θα παραμείνω σε συνεχή επαφή με όλους όσοι έχουν την καλή θέληση και πιστεύουν ότι μια συμφωνία είναι εφικτή — ή, τουλάχιστον, μια κατάπαυση του πυρός πριν από τον χειμώνα».

Η Προσωπική Απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, λοιπόν, δεν απαντά στο αίτημα του Δημάρχου και του Δημοτικού Συμβουλίου της κατεχόμενης Αμμοχώστου για συνάντηση. Γιατί προφανώς αν τους συναντήσει πρέπει να ανοίξει συζήτηση για θέματα, που χαλούν τη… σούπα. Όπως είναι, για παράδειγμα, το θέμα της επιστροφής της περίκλειστης περιοχής Αμμοχώστου. Όπως λέει η ίδια, το ζήτημα τούτο «πρέπει να αντιμετωπισθεί στη διάρκεια των επισήμων διαπραγματεύσεων»!

Ο Ολγκίν ξεχνά την Αμμόχωστο

Πρόκειται, βέβαια, για ένα θέμα, το οποίο ειρήσθω εν παρόδω, συζητείται εδώ και δεκαετίες. Είναι ένα ζήτημα, που βρισκόταν και βρίσκεται στην ατζέντα. Αυτή η περιοχή, η περίκλειστη, έχει μια ιστορία, η οποία επιβεβαιώνει τους λόγους γιατί  βρίσκεται διαχρονικά στην ημερήσια διάταξη. Με την κατάληψη της Αμμοχώστου, από τις τουρκικές στρατιωτικές δυνάμεις, τον Αύγουστο του 1974, η περιοχή αυτή, μετά που λεηλατήθηκε και τα “λάφυρα πολέμου” μεταφέρθηκαν με πλοία στην Τουρκία, έκλεισε με συρματοπλέγματα.  “Χωρίστηκε” από την υπόλοιπη πόλη, η οποία εποικίσθηκε.

Τότε είχε αναφερθεί ότι η περίκλειστη δεν εποικίστηκε για να χρησιμοποιηθεί από τουρκικής πλευράς ως διαπραγματευτικό χαρτί. Εκ του αποτελέσματος φαίνεται ότι δεν έχει αποφασίσει ακόμη η Τουρκία πότε αυτό το χαρτί θα το… αξιοποιήσει. Η κατοχική δύναμη άφησε την περιοχή και ερημώθηκε, τα κτίρια καταστράφηκαν και για πολλά χρόνια ήταν ανοικτή η πρόσβαση μόνο για τα θαλάσσια μπάνια των Τούρκων αξιωματικών.

Μετά το ναυάγιο των συνομιλιών στο Κραν Μοντανά, το καλοκαίρι του 2017, υπήρξε αλλαγή της τουρκικής στάσης σε σχέση με την Αμμόχωστο. Η κατοχική πλευρά μεθοδευμένα ξεκίνησε μια προσπάθεια να ανοίξει η περιοχή με στόχο, βαθμηδόν, να εποικισθεί. Με μικρά βήματα, από τον Ιούνιο του 2019, ξεκίνησε η… τουριστική πρόσβαση στην “πόλη-φάντασμα”. Από διαπραγματευτικό χαρτί, η κατοχική δύναμη επιχειρεί, τώρα, να χρησιμοποιήσει την περίκλειστη περιοχή ως εκβιαστικό εργαλείο πίεσης προς την ελληνική πλευρά. Διά του εποικισμού της να ενταφιάσει το κεφάλαιο του εδαφικού.

Το θέμα της Αμμοχώστου έκπαλαι αποτελούσε αντικείμενο συζήτησης, ως Μέτρο Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, αλλά θεωρείτο εν πολλοίς και ένα πρώτο βήμα στο Κυπριακό. Όλα αυτά, βέβαια, δεν ίσχυσαν καθώς από το 1974 και εντεύθεν η κατοχική δύναμη αρνείται να προβεί έστω και ένα μικρό βήμα στο Κυπριακό.

Δεν αφουγκράζεται τους Κυπρίους

Ο κατεχόμενος δήμος της Αμμοχώστου έθεσε ένα αίτημα προς την εκπρόσωπο του Γενικού Γραμματέα  των Ηνωμένων Εθνών. Οι εκλεγμένοι εκπρόσωποι των Αμμοχωστιανών, όπως κι άλλων προσφυγικών δήμων, ζητούν συνάντηση για να παρουσιάσουν τις απόψεις τους, αλλά και να ακούσουν. Ακούγοντας προφανώς θα αντιληφθούν και τις προθέσεις της αξιωματούχου του ΟΗΕ.

Η κ. Ολγκίν επιλέγει να βλέπει να κλειστό κύκλο ανθρώπων. Επιλέγει να παρεμβαίνει με δημόσιες τοποθετήσεις, αρθρογραφικά, με συνεντεύξεις. Είναι, όμως, σαφές ότι δεν αφουγκράζεται τους Κυπρίους, τους οποίους κατά το δοκούν επικαλείται.

​Στους χώρους τους, ο επισκέπτης έρχεται πρόσωπο με πρόσωπο με τον βαρύ εξοπλισμό των δύο Παγκοσμίων Πολέμων: πολεμικά οχήματα, αεροσκάφη, ελικόπτερα, αντιτορπιλικά, οβίδες και συντρίμμια που φέρουν τη σφραγίδα των μεγάλων δυνάμεων της εποχής – Ρωσικά, Αγγλικά, Αμερικανικά και Αυστραλέζικα.

Όλα αυτά τα εκθέματα δεν είναι απλώς ψυχρά μεταλλικά αντικείμενα. Είναι οι ζωντανοί μάρτυρες της διαρκούς, αγωνιώδους προσπάθειας του ανθρώπου για επικράτηση και στρατιωτική υπεροχή απέναντι στον αντίπαλο. Αυτή η “αγωνία της υπεροχής” αποτυπώνεται ανάγλυφα στον όγκο και την τεχνολογία των όπλων, υπενθυμίζοντας τα αδιανόητα κονδύλια που δαπανήθηκαν τότε – και συνεχίζουν να δαπανώνται μέχρι σήμερα – για την πολεμική βιομηχανία.

Πίσω όμως από την τεχνολογική ισχύ, η ουσία των εκθεμάτων αποκαλύπτει το πραγματικό τους τίμημα: τις εκατοντάδες χιλιάδες χαμένες ψυχές, τα σπαταλημένα νιάτα, τον πόνο και τις καταστροφές που άφησαν πίσω τους οι μάχες…
​

Χάρη στη μοντέρνα μουσειακή τους παρουσίαση, τα δύο αυτά μουσεία καταφέρνουν κάτι βαθύτερο από την απλή παράθεση ιστορικών γεγονότων: προβληματίζουν τον επισκέπτη. Δεν δοξάζουν τον πόλεμο, αλλά αναδεικνύουν με τον πιο ανάγλυφο τρόπο το πόσο εύθραυστο και ανεκτίμητο είναι το αγαθό της ειρήνης —ένα αγαθό που, δυστυχώς, σε πολλές γωνιές του πλανήτη παραμένει ακόμα και σήμερα το μεγάλο ζητούμενο.

Μουσείο Τσανάκαλε στην ασιατική ακτή των Δαρδανελίων

​Το Στρατιωτικό Ναυτικό Μουσείο Τσανάκαλε (Çanakkale Deniz Müzesi) και τα γύρω εκθεσιακά σημεία της χερσονήσου της Καλλίπολης φιλοξενούν μερικά από τα πιο σημαντικά και σπάνια τεκμήρια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και της Οθωμανικής περιόδου, ιδιαίτερα από τη θρυλική Ναυμαχία της Καλλίπολης του 1915. Εκεί ο επισκέπτης θα ακούσει εμψυχωτικά εμβατήρια και θα δει σπάνια κειμήλια που εξιστορούν μία από τις πιο καθοριστικές ναυτικές και στρατιωτικές αναμετρήσεις του Α’ παγκοσμίου πολέμου, την εκστρατεία της Καλλίπολης (1915).

​Ανάμεσα στα δεκάδες εκθέματα που βρίσκονται στον φροντισμένο υπαίθριο χώρο και στις αίθουσες του μουσείου, ξεχωρίζουν ορισμένα πραγματικά σπάνια και ενδιαφέροντα κομμάτια, όπως το πιστό αντίγραφο της ναρκοθέτιδος Nusret —ίσως το πιο εμβληματικό και επισκέψιμο έκθεμα του μουσείου.

Αξίζει να θυμηθούμε την ιστορία του: τη νύχτα της 8ης Μαρτίου 1915, το μικρό αυτό σκάφος πόντισε 26 νάρκες παράλληλα με την ακτή των Δαρδανελλίων (και όχι εγκάρσια, όπως ανέμεναν οι Σύμμαχοι). Η τακτική αυτή άλλαξε την πορεία της ιστορίας αφού στις 18 Μαρτίου 1915, τα συμμαχικά θωρηκτά Bouvet, Irresistible και Ocean προσέκρουσαν στις νάρκες αυτές και βυθίστηκαν, σφραγίζοντας την… αποτυχία της ναυτικής εισβολής των Συμμάχων.

​Επιβεβλημένη είναι η στάση στο Φρούριο Çimenlik. Το ίδιο το κάστρο, μέσα στο οποίο στεγάζεται τμήμα του μουσείου, αποτελεί έκθεμα και είναι πολυ-φωτογραφημένο. Κατασκευάστηκε το 1462 από τον Σουλτάνο Μεχμέτ Β΄ τον Πορθητή για τον έλεγχο των Στενών. Στους τοίχους του σώζεται ακόμα εντοιχισμένη μια ανεξάρτητη βλήμα-οβίδα από τους βομβαρδισμούς του βρετανικού θωρηκτού HMS Ocean το 1915, η οποία δεν εξερράγη ποτέ και παραμένει σφηνωμένη στο σημείο πρόσκρουσης.

Διάσπαρτα στον χώρο θα δει κανείς σπάνια πυροβόλα και τηλεβόλα της εποχής, μια εντυπωσιακή συλλογή από βαρύ οπλισμό, καθώς και οθωμανικά κανόνια – μπρούτζινα κανόνια παλαιότερων αιώνων με περίτεχνες οθωμανικές επιγραφές και καλλιγραφία. ​Στις αίθουσες εκτίθενται επίσης προσωπικά αντικείμενα και τεκμήρια από τις συγκρούσεις στον αέρα που ανασύρθηκαν από το πεδίο της μάχης και τον βυθό των Στενών.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι σφαίρες που συγκρούστηκαν στον αέρα και συγκολλήθηκαν από τη θερμότητα της σύγκρουσης! Η πιθανότητα να συμβεί κάτι τέτοιο υπολογίζεται σε μία στα εκατομμύρια, αναδεικνύοντας την τεράστια πυκνότητα των πυρών στη μάχη της Καλλίπολης.

​Εκτίθενται ακόμη προσωπικά είδη στρατιωτών, όπως στολές, επιστολές, παγούρια διάτρητα από σφαίρες, πυξίδες και προσωπικά ημερολόγια τόσο Οθωμανών όσο και στρατιωτών των ANZAC (Αυστραλών και Νεοζηλανδών) και Βρετανών. Παράλληλα, φιλοξενούνται ευρήματα ναυαγίων, εξαρτήματα, πυρομαχικά και τμήματα εξοπλισμού που ανασύρθηκαν από τα βυθισμένα συμμαχικά και οθωμανικά πολεμικά πλοία και υποβρύχια, προσφέροντας μια σπάνια ματιά στη ναυτική τεχνολογία των αρχών του 20ού αιώνα.

Βόλτα στην πόλη

Φυσικά, η πόλη του Τσανάκκαλε προσφέρεται για πολλά πράγματα. Πολύ κοντά βρίσκεται το μουσείο κεραμικής τέχνης, ο αρχαιολογικός χώρος και το διάσημο Μουσείο της Τροίας. Η ίδια η πόλη είναι ιδιαίτερα φιλόξενη, με παραλιακά καφέ, ψαροταβέρνες, πιτσαρίες, την κλειστή αγορά, τα πολλά τεμένη, τον μεταλλικό Δούρειο Ίππο (δώρο στην πόλη από την ταινία “Τροία” στην οποία πρωταγωνιστούσε ο Μπραντ Πιτ), το χαρακτηριστικό ρολόι και την πεζοδρομημένη πλατεία με γλυπτά και μνημεία που λειτουργούν ως τοπόσημα. Τα δεκάδες χρυσοχοεία με το βαρύτιμο εμπόρευμά τους αποτελούν επίσης σημεία μεγάλου τουριστικού ενδιαφέροντος.

​

Η πιο ιστορική περιηγητική αναφορά για το ίδιο το κάστρο Çimenlik προέρχεται από τον διάσημο Οθωμανό ναύαρχο, χαρτογράφο και περιηγητή Πίρι Ρέις. Στο περίφημο ναυτικό του σύγγραμμα-οδηγό “Το Βιβλίο της Ναυσιπλοΐας”, περιγράφει λεπτομερώς τη στρατηγική σημασία του κάστρου στα Στενά των Δαρδανελλίων. Μάλιστα, σύμφωνα με την τοπική ιστορική παράδοση, μέρος του έργου του και των περίφημων χαρτών του γράφτηκαν και σχεδιάστηκαν μέσα στα τείχη αυτού του φρουρίου. Δίκαια, λοιπόν, υπάρχει ξεχωριστή παρουσίασή του στο μουσείο.

Για την πρόσβαση στο Τσανάκαλε υπάρχει η εναέρια γέφυρα που κατασκευάσθηκε το 2022 στα Στενά των Δαρδανελλίων ονομάζεται “Γέφυρα Τσανάκαλε 1915” και αποτελεί τη μεγαλύτερη του είδους της παγκοσμίως! Το έργο συνδέει την Ευρώπη με την Ασία, διαθέτοντας κύριο άνοιγμα 2.023 μέτρων και συνολικό μήκος 4,608 χιλιομέτρων.

Στην Ιάμπολη

​Το Στρατιωτικό Μουσείο του Γιάμπολ / Ιάμπολης φέρει τον εύηχο τίτλο “Μουσείο Πολεμικής Δόξας” και είναι το μεγαλύτερο σε μέγεθος και το πλουσιότερ​ο σε εκθέματα δημοτικό μουσείο της Βουλγαρίας. Οι λάτρεις της στρατιωτικής ιστορίας θα νιώσουν μοναδικά περιφερόμενοι στον εξωτερικό, αλλά και στον στεγασμένο χώρο του, ο οποίος αξιοποιεί ένα πρώην στρατόπεδο με ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες ενότητες.

Περνώντας την ιστορική πύλη, βλέπεις την ιστορία των Συνταγμάτων της περιοχής, εκδίδεις το εισιτήριο και περνάς στον αύλειο χώρο, όπου εντυπωσιάζουν όλα τα είδη και οι προελεύσεις αρμάτων μάχης, αυτοκινούμενων πυροβόλων, τεθωρακισμένων οχημάτων, αεροσκαφών και αντιαεροπορικών συστημάτων.

​Στα σημαντικότερα και πιο σπάνια εκθέματα ανήκει η μοναδική συλλογή γερμανικών τεθωρακισμένων αρμάτων του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Αυτά είχαν παραδοθεί στη Βουλγαρία από τους Γερμανούς, αλλά κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου θάφτηκαν κατά μήκος των βουλγαροτουρκικών συνόρων (στην οχυρωματική γραμμή “Κράλι Μάρκο”), προκειμένου να χρησιμοποιηθούν ως σταθερά πολυβολεία! Όταν ανακαλύφθηκαν και ανασύρθηκαν τη δεκαετία του 2000, αποκαταστάθηκαν και τοποθετήθηκαν στο μουσείο.
​

Περιδιαβαίνοντας τον χώρο, βλέπω σοβιετικά τεθωρακισμένα και πυροβολικό του ψυχρού πολέμου, που αποτυπώνουν τη διαδοχική εξέλιξη της τεχνολογίας από την εποχή που πρωτοεμφανίστηκαν τα αυτοκινούμενα πυροβόλα. Μια σειρά από πυραυλικά συστήματα, αντιαεροπορικά κανόνια, ρουκέτες και συστήματα ραντάρ είναι όλα τοποθετημένα με τάξη και επεξηγηματικούς πίνακες σε τρεις γλώσσες. Εκεί οι επισκέπτες τα παρατηρούν ή ζουν διαδραστικά – μέσω ήχων, βίντεο και σκηνικής παρουσίας – μια γεύση πολέμου και τραυματισμού σε ένα ιδιαίτερο τοπίο, με την αγωνία να κορυφώνεται.

​Στο μουσείο συναντώ κι ένα ζευγάρι Φινλανδών. Η ευγενική Brigitte Palojàrvi με φωτογραφίζει και εκφράζει τον ενθουσιασμό της για την προέλευσή μου, κι εγώ για τη χώρα της. Έτσι γινόμαστε ένα “δίδυμο” που απολαμβάνει την περιήγηση στον εσωτερικό χώρο.

​Στις εσωτερικές αίθουσες, η προσοχή μου εστιάζεται στο 29ο Σύνταγμα Πεζικού του Γιάμπολ, όπου εκτίθενται αυθεντικές πολεμικές σημαίες που διασώθηκαν από τους Βαλκανικούς Πολέμους και τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, στολές αξιωματικών, όπλα (τυφέκια Mannlicher, πιστόλια Parabellum/Luger), καθώς και ιατρικός εξοπλισμός πεδίου μάχης.

Υπάρχει προσομοίωση στρατιωτικού νοσοκομείου και πεδίου μάχης, φωτογραφικό υλικό, χάρτες, αναφορές σε προσωπικότητες που καθόρισαν καίριες αποφάσεις, αλλά και επιστολές φαντάρων από το μέτωπο με τις δικές τους αναφορές, αγωνίες και δυσκολίες… ​Είναι ορατά μπροστά σου τα ίχνη μιας εποχής που πέρασε, αλλά άφησε πίσω της απώλειες και καταστροφές.

Υπενθυμίζουν ότι η ιστορία παραμένει ζωντανό τμήμα της συλλογικής μνήμης – με την ευχή να έχει διδάξει, αν και αυτό φαίνεται αμφίβολο με την ασίγαστη ανάπτυξη των υπερσύγχρονων εξοπλιστικών συστημάτων και τα συμφέροντα της πολεμικής βιομηχανίας των μεγάλων χωρών… Ένα στρατιωτικό μουσείο του μέλλοντος, τι θα περιλαμβάνει άραγε; Ρητορικό το ερώτημα. ​Δεν θέλω καν να το σκέφτομαι…