Παροχές, φορολογικές ελαφρύνσεις, μέτρα για την καθημερινότητα και υποσχέσεις για το μέλλον θα διεκδικήσουν το δικό τους μερίδιο στον δημόσιο λόγο. Και ο στόχος βέβαια είναι προφανής. Να δημιουργηθεί η αίσθηση ότι υπάρχει ακόμη δρόμος για πολιτική ανάκαμψη και ότι η κυβέρνηση μπορεί να ανακτήσει την εμπιστοσύνη μιας κοινωνίας που έχει κουραστεί να περιμένει.

Παλιά μου τέχνη κόσκινο. Όλοι σχεδόν οι πρωθυπουργοί, όταν αισθάνονται ότι ο πολιτικός χρόνος τους στενεύει, ανακαλύπτουν στη ΔΕΘ μια μοναδική ευκαιρία να ξαναμοιράσουν ελπίδα. Η δυσάρεστη πραγματικότητα μπαίνει για λίγο κάτω από το χαλί, οι δυσκολίες της καθημερινότητας υποχωρούν μπροστά στη δύναμη της εξαγγελίας και τα χειροκροτήματα καλούνται να συμπληρώσουν όσα η πολιτική πράξη δεν κατάφερε.

Γιατί το πρόβλημα δεν είναι μόνο τι εξαγγέλλεται, αλλά και τι τελικά πραγματοποιείται. Χρόνια τώρα, ένα μέρος των πρωθυπουργικών υποσχέσεων μοιάζει να έχει ημερομηνία λήξης από τη στιγμή που εκφωνείται. Άλλες καθυστερούν, άλλες αλλάζουν μορφή και άλλες καταλήγουν στο πολιτικό χρονοντούλαπο, εκεί όπου φυλάσσονται οι υποσχέσεις που κάποτε δημιούργησαν προσδοκίες και ύστερα ξεχάστηκαν. Το πολιτικό ψεύδος στη ΔΕΘ είναι, με αυτή την έννοια, πλουραλιστικό, γιατί αλλάζει πρόσωπα, κυβερνήσεις και συνθήματα, αλλά επιβιώνει.

Παυσίπονο η ΔΕΘ!

Κι όμως, υπάρχει κάτι βαθύτερο σε αυτή την επαναλαμβανόμενη σχέση πολιτικής και υπόσχεσης. Πολιτικοί και πολίτες γνωρίζουν ότι η ΔΕΘ είναι ένας τόπος όπου οι προσδοκίες διογκώνονται. Γνωρίζουν επίσης ότι δεν θα πραγματοποιηθούν όλα όσα ακουστούν και παρ’ όλα αυτά, συμμετέχουν στο ίδιο τελετουργικό. Γιατί η υπόσχεση, ακόμη κι όταν συνοδεύεται από δυσπιστία, λειτουργεί σαν παυσίπονο. Για λίγο ανακουφίζει. Και επίσης λίγο κάνει την καθημερινότητα πιο υποφερτή.

Ίσως εδώ βρίσκεται και η πιο δύσκολη πλευρά της ελληνικής πραγματικότητας. Το ψέμα δεν επιβάλλεται μόνο από εκείνον που το λέει. Συχνά γίνεται αποδεκτό και από εκείνον που το ακούει, επειδή του προσφέρει κάτι που η πραγματικότητα δυσκολεύεται να του δώσει. Και αυτό το κάτι είναι φυσικά η ελπίδα.

Ο Νίτσε είχε γράψει πως «η μόνη μου δύναμη είναι το ψέμα». Στην ελληνική πολιτική ζωή, η φράση μοιάζει κάποιες φορές να αποκτά μια παράξενη επικαιρότητα. Το ψέμα αποκτά δύναμη, ακριβώς επειδή όλοι γνωρίζουμε ότι η αλήθεια είναι πολύ πιο δύσκολη. Έτσι λοιπόν στην Ελλάδα το ψέμα εγκαταβιεί και γίνεται η αναγκαία και μάλιστα επείγουσα θα λέγαμε παραίσθηση.

Η αλήθεια που κρύβεται κάτω από τις μοκέτες…

Τι είναι, λοιπόν, το ψέμα για τον νεοέλληνα; Ίσως ένα ισχυρό αντίδοτο στην ανασφάλεια. Μια θερμοκοιτίδα της ελπίδας. Μια προσωρινή απάντηση μπροστά στις ευθύνες που μας φοβίζουν και στις αλλαγές που απαιτούν κόπο. Είναι ο εύκολος δρόμος όταν η πραγματικότητα ζητά δύσκολες αποφάσεις.

Και έτσι, για ακόμη μία φορά, στη ΔΕΘ θα ακούσουμε υποσχέσεις, θα τις χειροκροτήσουμε, θα τις σχολιάσουμε, θα τις μετατρέψουμε σε πρωτοσέλιδα και τηλεοπτικά παράθυρα. Κάποιες ίσως (και αυτό το ίσως το λέμε με μεγάλη επιφύλαξη) να πραγματοποιηθούν. Κάποιες άλλες θα χαθούν στη διαδρομή. Το κρίσιμο, όμως, δεν είναι μόνο τι θα πει ο πρωθυπουργός από το βήμα της Έκθεσης. Είναι αν, αυτή τη φορά, θα μπορέσουμε να ξεχωρίσουμε την ελπίδα από την αυταπάτη και την πολιτική πράξη από την πολιτική σκηνοθεσία.

Γιατί η πραγματικότητα δεν κρύβεται για πάντα κάτω από τις μοκέτες της ΔΕΘ, κάποια στιγμή επιστρέφει και τότε ζητά τον λογαριασμό.

«Ζει η γυναίκα μου;»

Το βράδυ της Κυριακής μετά τη συνεδρίαση στο κέντρο διαχείρισης κρίσεως που είχε στηθεί στο λιμάνι της Κερύνειας ο Τ/κ ηγέτης Τουφάν Έρχιουρμαν άρχισε να κάνει δηλώσεις στους εκπροσώπους των ΜΜΕ, όταν σε κάποια στιγμή ένας άνδρας άρχισε να φωνάζει προς το μέρος του ρωτώντας τον αν ζει η γυναίκα του, που ήταν στο πλοίο.

Ώρες περίμενε να του πει κάποιος αλλά δεν έλαβε καμιά απάντηση. «Δεν αντέχω αδερφέ μου (abi), δεν αντέχω. Ζει η γυναίκα μου; Πέστε μου, ζει;» Ο Τ/κ ηγέτης έχοντας δίπλα του τον «πρωθυπουργό» Ουνάλ Ουστέλ προσπαθούσε να του εξηγήσει ότι οι έρευνες συνεχίζονται με τον άνδρα όμως να λέει «Όχι αδερφέ μου, όχι. Όλα είναι ψέμα».

Ο κ. Έρχιουρμαν ανέφερε χθες βράδυ ότι 4 πλοία, 2 ελικόπτερα με δυνατότητες νυχτερινής όρασης, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και άλλα μέσα συμμετέχουν στις επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης. Στις έρευνες, είπε, θα συνδράμουν και άλλα μέσα από την Τουρκία, ενώ εξέφρασε την αλληλεγγύη του για τον πόνο που βιώνουν οι οικογένειες. Αύριο Τρίτη, θα φτάσει ειδικό πλοίο από την Τουρκία για τον εντοπισμό τυχόν αγνοουμένων σε βάθος αφού το καταμαράν βυθίστηκε σε βάθος πέραν των 500 μέτρων.

Κερύνεια: Αγνοούμενοι και νεκροί

Από το απόγευμα χθες, πολλοί συγγενείς που είχαν μαζευτεί έξω από το λιμάνι της Κερύνειας και τα νοσοκομεία όπου είχαν μεταφερθεί οι διασωθέντες άρχισαν να φωνάζουν και να επιτίθενται στους «αστυνομικούς» ζητώντας να πληροφορηθούν εάν οι συγγενείς τους ήταν ζωντανοί, νεκροί ή αγνοούμενοι. Αν ήταν τραυματίες ήθελαν να μάθουν πληροφορίες για την κατάσταση της υγείας τους. Κάποια νοσηλευτήρια δημοσιοποίησαν ονόματα των επιβατών που είχαν μεταφερθεί εκεί για περίθαλψη ή έλεγχο.

Βίντεο που έχουν ανέβει στο διαδίκτυο δείχνουν ακόμα και λιποθυμικά επεισόδια από συγγενείς που δεν άντεξαν την πίεση. Αργά το απόγευμα οικογένειες και συγγενείς ατόμων που επέβαλαν στο φέριμποτ και δεν μπορούσαν να τους εντοπίσουν, άρχισαν να αναρτούν φωτογραφίες, στοιχεία τους, ζητώντας από οποιονδήποτε γνωρίζει κάτι γι’ αυτούς να επικοινωνήσει με το τηλέφωνο που δημοσιοποιούσαν. Ο κ. Έρχιουρμαν χθες το βράδυ κάλεσε τις οικογένειες να μην το κάνουν αυτό, κι ανέφερε ότι οι συγγενείς των θυμάτων και των αγνοουμένων θα ειδοποιηθούν από τους αρμόδιους «φορείς».

Σύμφωνα με τ/κ ΜΜΕ, μεταξύ των αγνοουμένων είναι δύο αδέρφια, ένα κορίτσι 12 ετών και ένα αγόρι 6, μέλη μιας πενταμελούς οικογένειας που ταξίδευε από την Κερύνεια στο Τάσουτζιου. Η μητέρα των παιδιών μιλά για τις συνθήκες που έγινε το ναυάγιο και πως έχασε την επαφή με τα παιδιά της σε βίντεο που ανέβηκε σε κάποια ΜΜΕ, όπου φαίνεται ταλαιπωρημένη και συναισθηματικά πιεσμένη.

Μεταξύ των αγνοουμένων φέρεται να βρίσκεται και μια νεαρή μητέρα με τη μικρή κόρη της. Ο κ. Έρχουρμαν ανακοίνωσε ότι μέχρι και χθες το βράδυ είχαν εντοπιστεί 249 άτομα, τα 8 νεκρά και 18 εξακολουθούσαν να αγνοούνται. Πρόσθεσε ότι οι προσπάθειες ταυτοποίησης βρίσκονταν σε εξέλιξη για 4 από τους 8 νεκρούς. «Οι προσπάθειες έρευνας και διάσωσης θα συνεχιστούν μέχρι να βρεθούν όλοι οι άνθρωποι».

Έρευνα και αίτια

Μετά τη «σύλληψη» των 8 μελών του πληρώματος χθες το απόγευμα, χθες το βράδυ ο Τ/κ ηγέτης είπε ότι έχει ξεκινήσει «αστυνομική» έρευνα για τα αίτια της τραγωδίας στο πλοίο, συνεχίζεται η συλλογή αποδεικτικών στοιχείων και η αξιολόγηση όλων των σεναρίων. «Όλα τα ενδεχόμενα θα αξιολογηθούν από την αστυνομία. Η αστυνομία διεξάγει σοβαρή έρευνα. Οι απαραίτητες δηλώσεις θα γίνουν όταν έρθει η ώρα».

Η πλοιοκτήτρια εταιρεία Filo jet εξέδωσε ανακοίνωση χθες απόγευμα εκφράζοντας συλλυπητήρια, αλλά καμία αναφορά σε τυχόν αίτια. Στην ιστοσελίδα της εταιρείας υπάρχουν φωτογραφίες από τα δύο πλοία που έχει στην κατοχή της για τα δρομολόγια Τάσουτζιου – Κερύνεια και Τάσουτζιου – Αμμόχωστου. Το ένα πλοίο λέγεται «Πενταδάκτυλος» και τ άλλο «Filo jet» (αυτό που βυθίστηκε). Να σημειωθεί ότι η κράτηση ηλεκτρονικά εισιτηρίων γίνεται σε τρεις γλώσσες: τουρκικά, αγγλικά και ελληνικά. Να σημειωθεί ότι μονάδα διαχείρισης κρίσεως έχει δημιουργηθεί και στο λιμάνι Τάσουτζιου στην Τουρκία, όπου επίσης συγγενείς επιβατών περιμένουν να μάθουν νέα για τους οικείους τους.

Εκτιμήσεις για την τραγωδία στην Κερύνεια

Ο Τούρκος ναυτικός εμπειρογνώμονας και ακαδημαϊκός Σιενόλ Τσιαλισκάν ανέφερε σε ένα τουρκικό κανάλι ότι τα σκάφη τύπου καταμαράν είναι συνήθως αρκετά δύσκολο να βουλιάξουν, αλλά επέστησε την προσοχή στις πιθανότητες τεχνικών δυσλειτουργιών, ζημιών στο πλοίο η/και ρωγμών, που δεν έγιναν αντιληπτά εγκαίρως, σημειώνοντας τη χθεσινή κακοκαιρία που έπληξε την περιοχή. Πρόσθεσε ότι το πλοίο έγειρε πολύ γρήγορα αντί να βυθιστεί αργά και αυτό θα πρέπει να ερευνηθεί.

Η Τουρκάλα ειδικός στο Ναυτικό Δίκαιο, Εμετιέ Γκιουζιούτγκιουζελί ανέφερε στο τουρκικό κρατικό κανάλι TRT, ότι η έρευνα δεν πρέπει να επικεντρωθεί μόνο στα αίτια της βύθισης του πλοίου, αλλά και στη διαδικασία εκκένωσης του πλοίου, εάν οι υδατοστεγείς πόρτες λειτουργούσαν, την καταλληλότητα του κύτους του πλοίου, την κατανομή των επιβατών και του φορτίου, τις πιστοποιήσεις και τις επιθεωρήσεις, καθώς και τη χρήση σωστικών λέμβων και λέμβων διάσωσης.

Τόνισε επίσης ότι ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία είναι εάν τα απαραίτητα συστήματα για την εκκένωση των 267 ατόμων που επέβαιναν στο πλοίο ενεργοποιήθηκαν έγκαιρα και σωστά. Τόνισε δε την ανάγκη να ληφθούν υπόψη οι καταθέσεις μαρτύρων μαζί με τα τεχνικά και νομικά ευρήματα.

Αυτή είναι η περίπτωση της ελληνοϊσραηλινής συμμαχίας. Ακόμα κι αν τυπικά πολεμάς μόνος σου, είναι πολλά, αθέατα και καθοριστικά για την έκβαση μιας σύγκρουσης, αυτά που μπορεί να προσφέρει μια τέτοια συμμαχική σχέση. Μπορεί στην Ελλάδα πολλοί να ποντάρουν δυσανάλογα στην αντίστοιχη ελληνοαμερικανική συμμαχία, που όμως στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ εξουδετερώνεται, έστω εν μέρει, καθώς την ιδιότητα του κράτους-μέλους την έχει και η Τουρκία.

Ακόμα λιγότεροι όμως αντιλαμβάνονται ότι η πρώτη συμμαχία έχει τη δυνατότητα να επηρεάσει καθοριστικά τη δεύτερη. Ακόμα και στη δύσκολη στιγμή. Με πολλούς τρόπους. Ωστόσο, λίγοι πολιτικοί στην Ελλάδα μοιάζουν να αντιλαμβάνονται ότι για τον έλεγχο της παρόξυνσης του τουρκικού αναθεωρητισμού πρέπει να τρίξεις τα δόντια.

Απέναντι σε μια χώρα που αντιλαμβάνεται και σέβεται μόνο την ισχύ, η ρητορική κατάχρηση των περί διεθνούς δικαίου μάλλον διασκεδάζει τον στόχο. Δεν τον συνετίζει. Ο λόγος είναι απλός. Πίσω από αυτά τα λόγια, ο Τούρκος δεν διακρίνει κάποιον… πολιτισμένο αντίπαλο. Διακρίνει έναν φοβικό γείτονα.

Με όρους γεωπολιτικής, όχι δικαστηρίου

Θα έπρεπε να αντιλαμβανόμαστε ότι αυτή η συμπεριφορά υπονομεύει την ίδια τη συμμαχική σχέση με το Ισραήλ. Η εξοπλιστική συνεργασία όντως αντισταθμίζει τα ελληνικά ελλείμματα διεθνούς συμπεριφοράς. Και όλα δείχνουν ότι η συνεργασία αυτή οδεύει -καλώς- σε περαιτέρω διεύρυνση. Με οπλικά συστήματα που μπορούν να κάνουν τη διαφορά. Και ποιος ξέρει…

Μπορεί, κάποια στιγμή, η Ελλάδα να κατανοήσει την ανάγκη να παίξει το παιχνίδι με όρους γεωπολιτικής. Όχι με όρους… διεθνούς δικαστηρίου. Όταν οι άλλοι είναι αποφασισμένοι να καθορίσουν μόνοι το μέλλον τους και τα μεταξύ μας σύνορα, οι επιλογές είναι μονόδρομος. Ή προσαρμόζεσαι στη βούληση του αντιπάλου ή αντιστέκεσαι. Και όσο πιο πειστικά το κάνεις, τόσο το καλύτερο για τη διεθνή σου αξιοπιστία. Ας μείνουμε όμως στη σημερινή υπογραφή.

Η Ελλάδα αποκτά αντιαεροπορικά και αντιπυραυλικά συστήματα τεχνολογίας αιχμής. Επενδύει ένα ποσό που θα φθάσει κατά τα φαινόμενα τα 5 δισ. ευρώ. Διόλου ευκαταφρόνητο. Παράλληλα, φαίνεται πως υπάρχει, στους στρατιωτικούς τουλάχιστον, συναίσθηση ότι δεν αποτελεί πανάκεια απέναντι στην απειλή.

Οι πολιτικοί αρέσκονται στα παχιά λόγια, τα οποία… βαραίνουν ολοένα και περισσότερο με την πάροδο των ετών. Τα διδάγματα των σύγχρονων συρράξεων όμως, δεν επιδέχονται παρερμηνειών. Τεράστια κατανάλωση πυραύλων αναχαίτισης και πολλαπλασιασμός των απειλών από με επανδρωμένα παντός είδους!

Το αθέατο πρόβλημα, ο άγνωστος “x” για την Ελλάδα

Αρκεί όμως αυτή η νέα κατάσταση για να αφυπνίσει οριστικά τον πολιτικό κόσμο της Ελλάδας και να μην επαναλάβει τα λάθη του παρελθόντος; Διότι τώρα μπαίνουμε στην ουσία του σχολιασμού αυτής της μεγάλης ημέρας για την ελληνική άμυνα. Τέτοιες “μεγάλες ημέρες” είχαμε ζήσει και στο παρελθόν. Μετά την κρίση των Ιμίων. Αγοράσαμε Patriot, TOR-M1, Crotale κ.λπ. Και πάλι πανηγυρίζαμε. Δικαίως. Και πάλι πιστέψαμε ότι είχαμε πραγματοποιήσει άλμα για την ελληνική εθνική ασφάλεια.

Τι προέκυψε όμως στην πράξη; Ακόμα και οι Patriot που έβγαλαν πρόσφατα την Ελλάδα ασπροπρόσωπη και αποδείχθηκαν πανίσχυρο όπλο εξωτερικής πολιτικής, δεν συντηρήθηκαν ποτέ όπως έπρεπε. Δεν αναβαθμίστηκαν όταν έπρεπε. Και παρόλα αυτά, ακόμα κι έτσι, έκαναν τη διαφορά. Να αναφερθούμε στα υπόλοιπα; Κι αυτό θα γίνει…

Προς το παρόν ας ευχηθούμε ότι το Ισραήλ δεν θα μετατραπεί για οποιονδήποτε λόγο σε αυτό που σήμερα εκπροσωπεί η Ρωσία. Διότι τότε, αυτό που σήμερα εξελίσσεται στο μεγαλύτερο πλεονέκτημα της ελληνικής αποτρεπτικής στρατηγικής, θα έχει μετατραπεί στο μεγαλύτερο μειονέκτημα. Όλοι αντιλαμβανόμαστε για ποιον λόγο ισχυρά οπλικά συστήματα μη έχοντας την απαραίτητη υποστήριξη, αργότερα ή γρηγορότερα οδεύουν προς απόσυρση. S-300 PMU-1, TOR-M1, Kornet… Ας αναλογιστούμε την αντίστοιχη λίστα με τα ισραηλινά συστήματα τεχνολογίας αιχμής που διαρκώς μεγαλώνει, για να αντιληφθούμε το εφιαλτικό σενάριο.

Ο λόγος που γίνεται αναφορά σε αυτό είναι διπλός. Όπως διπλή είναι και η στρατηγική της Ελλάδας με την εξοπλιστική ενίσχυση και την πολιτική συμμαχιών. Αντιλαμβανόμαστε μήπως τώρα ποιος είναι ο λόγος που επείγει να πάρουμε τις αποφάσεις μας για τον τρόπο αντιμετώπισης της Τουρκίας; Του χειρότερου και πιο αλαζονικού γείτονα -σε βαθμό ρατσιστικό, παρότι αυτό προδήλως υποκρύπτει συμπλέγματα- που θα μπορούσε να μας τύχει;

Το πλεονέκτημα έναντι της “Μέκκας”

Οι συμμαχίες για να πετύχουν απαιτούν κοινό εχθρό και βούληση να μην προσαρμοστείς στη βούλησή του. Αυτό δηλαδή που δεν χαρακτηρίζει τη συμμαχία της Τουρκίας με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν. Την περιώνυμη “Συμφωνία της Μέκκας“. Υπάρχει και δυνητική πυρηνική απειλή στο βάθος (;) του ιστορικού χρόνου. Με απλά λόγια λοιπόν: Αν η Τουρκία αλλάξει ρότα για οποιονδήποτε λόγο, αυτό θα συνιστά δι’ αμφότερους το δέον γενέσθαι. Αν όχι, θα λαμβάνει από κοινού τις απαντήσεις επί του πεδίου.

Εμείς, αυτό που πρέπει να κάνουμε είναι να μην επιτρέψουμε επανάληψη του φιάσκου με τις προηγούμενες προμήθειες. Να διασώσουμε ό,τι μπορούμε και να το εντάξουμε ως αξιόπιστη εναλλακτική στον “Θόλο”. Διαβιβάζοντας προς κάθε ενδιαφερόμενο ότι έχουμε αλλάξει οριστικά σελίδα. Ας ελπίσουμε ότι η σημερινή θα αποδειχθεί πραγματικά μεγάλη ημέρα. Σε όλα τα επίπεδα. Καλορίζικα λοιπόν!

Σε συνεργασία με το defence-point.gr

Την ίδια ημέρα καταφθάνει στην πρωτεύουσα της Γαλικίας, και το τάγμα των Ουκρανών συνεργατών των ναζί “Nachtigall”, ενώ συγκροτείται ουκρανική πολιτοφυλακή. Αμέσως, η OUN(b) (δηλαδή η φράξια του Μπαντέρα, μετά τη διάσπαση του κινήματος· η αντίπαλη ήταν η OUN(m), του Μέλνικ) ανακήρυξε, με την «πράξη αναγέννησης του ουκρανικού κράτους», και με τη στήριξη της «Ελληνοκαθολικής Εκκλησίας», ένα ανεξάρτητο ουκρανικό κράτος. Επικεφαλής του «κράτους» ετέθη ο υπαρχηγός του Μπαντέρα, και φανατικός αντισημίτης Γιαροσλάβ Στετσκό (Τερνόπιλ 1912-Μόναχο 1986), παιδί κι αυτός, όπως και ο Μπαντέρα, Ουνίτη ιερέα.

Στις 3 Ιουλίου, ο Στετσκό απέστειλε ευχαριστήριες επιστολές στον Χίτλερ και στους άλλους ηγέτες των χωρών του Άξονα τονίζοντας ότι το κράτος του είναι πλέον μέλος της «Νέας Ευρώπης», την υποστήριξη της οποίας και αναμένει. Η OUN ήλπιζε ότι το εγχείρημα θα είχε την ίδια επιτυχία με το «Ανεξάρτητο Κράτος της Κροατίας» που είχε αναγνωριστεί λίγο νωρίτερα (10 Απριλίου 1941) από τους ναζί. Άλλωστε, το σχέδιο είχε και την ενθάρρυνση του Άλφρεντ Ρόζενμπεργκ (1893-1946), ο οποίος ανέλαβε τη θέση του υπουργού Ανατολικών Εδαφών (Reichsministerium für die besetzten Ostgebiete) ο διαμορφωτής της εθνικοσοσιαλιστικής ιδεολογίας ήταν Γερμανός, γεννημένος στην Εσθονία, που τότε ανήκε στη ρωσική αυτοκρατορία, από την οποία έφυγε μετά την Οκτωβριανή επανάσταση.

Η σύλληψη Μπαντέρα

Ωστόσο, ο Χίτλερ, βλέποντας την ταχεία νικηφόρα προέλαση του γερμανικού στρατού, προφανώς θεώρησε περιττό βάρος μια ουκρανική κρατική οντότητα. Έτσι, η Ουκρανία μετατράπηκε απλώς σε μια αποικία με σκοπό την εκμετάλλευση των πλούσιων εδαφών της και της εργασίας του πληθυσμού της. Το ουκρανικό “κράτος” καταργήθηκε με συνοπτικές διαδικασίες, ενώ ο Μπαντέρα συνελήφθη στις 5 Ιουλίου και τέθηκε σε κατ’ οίκον περιορισμό στο Βερολίνο. Τον Αύγουστο του 1941, η Abwehr, η Στρατιωτική Υπηρεσία Πληροφοριών, αποφάσισε να σταματήσει την υποστήριξή της προς την OUN (b).

Τα γεγονότα αυτά προκάλεσαν αναστάτωση στα στελέχη των εθνικιστών. Ο περιφερειακός ηγέτης της OUN(b), Ι. Κλίμοφ, εξέδωσε την Εντολή Αρ. 6, η οποία ανέφερε: «Σε όλα τα σπίτια, τους τοίχους, τους φράχτες κ.λπ., οι επιγραφές πρέπει να αναφέρουν: “Ζήτω το ανεξάρτητο, ενωμένο ουκρανικό κράτος. Ζήτω ο Γιαροσλάβ Στέτσκο! Ελεύθερος ο Μπαντέρα! Ελεύθερος ο Στέτσκο! Δεν θέλουμε οι Πολωνοί και Εβραίοι άρχοντες και τραπεζίτες να επιστρέψουν στην Ουκρανία! Θάνατος στους Μοσχοβίτες, τους Πολωνούς, τους Εβραίους και άλλους εχθρούς της Ουκρανίας.

Ζήτω ο Αδόλφος Χίτλερ!

Ζήτω ο Γερμανικός Στρατός!

Ζήτω ο Ortskommandant μας”!».

Οι Ουκρανοί εθνικιστές εφεξής θα πολεμούν μέσα από τις γραμμές είτε της Βέρμαχτ – ακόμη και η αστυνομία τους εντάχθηκε σε αυτήν – είτε του Ουκρανικού Επαναστατικού Στρατού (UPA), που ιδρύθηκε τον Οκτώβριο του 1942. Όσο για τον Μπαντέρα, έμεινε ως πολιτικός κρατούμενος, αλλά σε προνομιακές συνθήκες, στη Γερμανία, μέχρι και τον Οκτώβριο του 1944, όταν απελευθερώθηκε για να συμμετάσχει στην αντιμετώπιση του προελαύνοντα σοβιετικού στρατού.

Η αυλαία του Ολοκαυτώματος στο Λβοφ

Με την είσοδο των γερμανικών στρατευμάτων και των συνεργατών τους στη δυτική Ουκρανία ξεκίνησαν και οι πρώτες εκκαθαρίσεις κατά των Εβραίων. Σε κάποιες περιπτώσεις, μάλιστα, όπως στο Λβοφ, οι επιθέσεις έλαβαν χώρα πριν ακόμη αναλάβουν οι Γερμανοί, με πρωταγωνιστές τους κατοίκους της πόλης. 

Πρέπει να έχουμε υπόψη μας ότι το Λβοφ στις αρχές του πολέμου ήταν μια πόλη τριχασμένη. Σε έναν πληθυσμό 312.231 κατοίκων, οι Πολωνοί είχαν μια ελαφρά πλειοψηφία (157.490, λίγο περισσότερο από το 50%), ακολουθούμενοι από τους Εβραίους (99.595 ή το 32%) και μετά τους Ουκρανούς (49.747 ή 16%). Αυτό εξηγείται, καθώς οι ορθόδοξοι ήταν κυρίως χωρικοί που ζούσαν εκτός των πόλεων, σε αντίθεση με τους Εβραίους που ήταν συγκεντρωμένοι σχεδόν αποκλειστικά σε αστικά κέντρα. Ωστόσο, η γερμανική κατοχή της δυτικής και κεντρικής Πολωνίας είχε φέρει κύματα Εβραίων προσφύγων, έτσι ώστε στο Λβοφ το 1941 ζούσαν οπωσδήποτε πάνω από 160 χιλιάδες Εβραίοι. 

Οι ενέργειες κατά των Εβραίων ξεκίνησαν ήδη από τις 30 Ιουνίου. Αφορμή στάθηκε η προαναφερόμενη δολοφονία στις φυλακές χιλιάδων (οι αριθμοί κυμαίνονται από 2 έως 7 χιλιάδες) Ουκρανών εθνικιστών και Πολωνών, από στελέχη του σοβιετικού NKVD (Λαϊκό Κομισαριάτο Εσωτερικών Υποθέσεων) πριν την εσπευσμένη αναχώρησή τους. Μια πρακτική που ακολουθήθηκε και σε άλλες περιοχές, με τον αριθμό των θυμάτων να φθάνει σε κάποιες δεκάδες χιλιάδες.

Για το αποτρόπαιο αυτό γεγονός κατηγορήθηκαν οι Εβραίοι, που θεωρούνταν ότι στήριζαν τον μπολσεβικισμό – αν και σε όλα τα κρατικά και κομματικά όργανα της σοβιετικής Ουκρανίας, η μεγάλη πλειοψηφία ήταν Ουκρανοί. Η φήμη για τα εγκλήματα των Εβραίων ξεσήκωσε τον πληθυσμό. Την πρωτοβουλία του πογκρόμ ανέλαβαν οι ομάδες της νεοσύστατης πολιτοφυλακής, που αποτελούνταν από μέλη της OUN του Λβοφ, αλλά και αυτών που είχαν έλθει από την Κρακοβία, καθώς και από πρώην Σοβιετικούς αστυνομικούς που άλλαξαν στρατόπεδο.

Μαρτυρία και φωτογραφίες

Όπως σημειώνει ο Karl Georg Pfleiderer, εκπρόσωπος του γερμανικού υπουργείου Εξωτερικών στη διοίκηση της 17ης Στρατιάς, σε αναφορά του προς το Βερολίνο της 1ης Ιουλίου: «Έφτασα στο Λβοφ χθες, ενώ οι μάχες συνεχίζονταν στα ανατολικά προάστια… Πολυάριθμα μέλη ουκρανικών οργανώσεων με κιτρινο-μπλέ περιβραχιόνια βρίσκονταν στους δρόμους, μερικά μάλιστα κρατούσαν και όπλα. Η πόλη έχει πληγεί σε ορισμένα σημεία από εμπρησμούς των Ρώσων και από στρατιωτικές ενέργειες. Τώρα γίνονται βίαιες ενέργειες κατά των Εβραίων».

Το ίδιο αυτό πρωινό της 1ης Ιουλίου, αναρτήθηκε στους τοίχους των κτιρίων ανακοίνωση της περιφερειακής ηγεσίας του OUN(b): «Λαέ! Να ξέρεις! Η Μόσχα, η Πολωνία, οι Μαγυάροι, οι Εβραίοι – αυτοί είναι οι εχθροί σας. Καταστρέψτε τους! Να ξέρεις! Η ηγεσία σας είναι η Ηγεσία των Ουκρανών Εθνικιστών, το OUN. Ο ηγέτης σας είναι ο Στέπαν Μπαντέρα». Εν συνεχεία, η περιφερειακή ηγεσία του OUN(b) εξέδωσε διαταγή για τη δημιουργία Ουκρανικών Ενόπλων Δυνάμεων και διακήρυξε τη «συλλογική ευθύνη (οικογενειακή και εθνική) για όλα τα αδικήματα κατά του ουκρανικού κράτους, του ουκρανικού στρατού και του OUN».

Την ίδια ημέρα, κάτοικοι της πόλης, Ουκρανοί και Πολωνοί, οδήγησαν 1.000 Εβραίους στη φυλακή του NKVD, όπου εξοντώθηκαν. Την ίδια ώρα, οι πολιτοφύλακες, μαζί με απλούς κατοίκους, έβγαζαν με τη βία Εβραίους από τα σπίτια τους, και τους ανάγκαζαν σε εξευτελιστικές πράξεις, όπως το να καθαρίσουν τους δρόμους με τα χέρια και τα γόνατά τους. Η πόλη συγκεντρώνεται για να παρακολουθήσει το φρικτό θέαμα. Οι Εβραίες θα υποστούν ασύλληπτη διαπόμπευση, που συνοδεύτηκαν με κακοποιήσεις και βιασμούς. Αδιάψευστες μαρτυρίες των αποτρόπαιων αυτών γεγονότων είναι τα στιγμιότυπα που αποθανατίστηκαν από γερμανικό συνεργείο, το οποίο ακολουθούσε τους εισβολείς για να καταγράφει τα “κατορθώματά” τους. 

Στις 2 και 3 Ιουλίου, τον έλεγχο του πογκρόμ θα αναλάβουν οι υπομονάδες των Einsatzgruppe C – Μονάδες Ειδικής Δράσης ή Τάγματα Θανάτου. Άλλωστε, κύριο καθήκον τους ήταν, σύμφωνα με τον Διοικητή των Ες-Ες Ζελέφσκι (Erich von dem Bach-Zelewski), «ο αφανισμός των Εβραίων, των Τσιγγάνων και των πολιτικών κομισάριων». Οι εκτελεσμένοι θα φτάσουν τους τρεις χιλιάδες. 

Οι “ημέρες του Πετλιούρα”

Μια γερμανική αναφορά, από τις 16 Ιουλίου 1941, σημειώνει με έκδηλη ικανοποίηση: «Ο ουκρανικός πληθυσμός επέδειξε αξιέπαινη δραστηριότητα απέναντι στους Εβραίους τις πρώτες ώρες μετά την υποχώρηση των μπολσεβίκων. Στο Ντόμπρομιλ, μια συναγωγή πυρπολήθηκε. Στη Σαμόμπρα, 50 Εβραίοι σκοτώθηκαν από ένα εξαγριωμένο πλήθος. Στο Λβοφ, ο πληθυσμός συγκέντρωσε και χλεύασε περίπου 1.000 Εβραίους και τους παρέδωσε σε μια φυλακή της GPU, η οποία είχε καταληφθεί από τις ένοπλες δυνάμεις». 

Στην πόλη το πογκρόμ επαναλήφθηκε στις 25-27 Ιουλίου, και ήταν “αφιερωμένο” στην επέτειο της δολοφονίας του Πετλιούρα από τον Εβραίο Schwartzbard. Το πρωί της 25ης Ιουλίου, μέλη των εθνικιστών άρχισαν να συγκεντρώνονται στα αστυνομικά τμήματα της πόλης. Εν συνεχεία, συνοδευόμενοι από την ουκρανική επικουρική αστυνομία, όπως είχε μετονομαστεί η πολιτοφυλακή, επιτέθηκαν στους Εβραίους που συναντούσαν στους δρόμους με ρόπαλα, τσεκούρια και μαχαίρια.

Το απόγευμα άρχισαν οι συλλήψεις και οι λεηλασίες. Με έτοιμους καταλόγους, οι αστυνομικοί συλλάμβαναν Εβραίους στα σπίτια τους, που στέλνονταν για εκτέλεση. Υπολογίζεται ότι περίπου 1.500-2.000 άνθρωποι δολοφονήθηκαν στις “ημέρες του Πετλιούρα”. Ταυτόχρονα, πολυάριθμα ήταν τα συμβάντα διαρπαγής εβραϊκών περιουσιών, δημόσιας διαπόμπευσης Εβραίων γυναικών, ακόμη και βιασμών.

Το γκέτο και η εξόντωση

Στο ίδιο διάστημα του Ιουνίου-Ιουλίου του 1941, αντιεβραϊκά πογκρόμ εξαπολύθηκαν από το ναζιστικό στρατό σε 26 ουκρανικές πόλεις της Γαλικίας και της Βολινίας. Συνολικά, ο αριθμός των θυμάτων αυτών των διώξεων στη Δυτική Ουκρανία υπολογίζεται σε 20 χιλιάδες. Σε αρκετές περιπτώσεις, είναι βεβαιωμένη η συμμετοχή Ουκρανών εθνικιστών και απλών κατοίκων. Όπως για παράδειγμα στις 2-3 Ιουλίου στην πόλη Ζλότσεφ. Εκεί, όπως και στο Λβοφ, αφορμή αποτέλεσε η ανακάλυψη σορών εκτελεσμένων Ουκρανών στην τοπική φυλακή. Στις 3 Ιουλίου, η ουκρανική πολιτοφυλακή και οι στρατιώτες της μεραρχίας SS “Βίκινγκ” συγκέντρωσαν τους ντόπιους Εβραίους στην πλατεία και διέπραξαν μια πραγματική σφαγή.

Όπως μεταφέρει μεταπολεμική μαρτυρία ενός επιζώντα: «Όταν ο πληθυσμός συγκεντρώθηκε στην πλατεία κοντά στη φυλακή, όλοι οι ικανοί άνθρωποι διατάχθηκαν να σκάψουν λάκκους. Στη συνέχεια, όταν οι λάκκοι ήταν έτοιμοι, όλοι οι παρόντες, διατάχθηκαν να ξαπλώσουν κοντά ο ένας στον άλλον μέσα στον λάκκο. Μετά από αυτό, οι Γερμανοί δήμιοι άρχισαν να πυροβολούν τους ανθρώπους που κείτονταν στον λάκκο με αυτόματα όπλα και πολυβόλα, και επίσης έριξαν χειροβομβίδες στον λάκκο. Περίπου 3.500 πολίτες σκοτώθηκαν με αυτόν τον τρόπο στην πλατεία κοντά στη φυλακή. Επέζησα επειδή ήμουν ξαπλωμένος κάτω από ανθρώπους και τραυματίστηκα μόνο στο πόδι. Λόγω της δυνατής βροχής, οι λάκκοι δεν γέμισαν αμέσως. Έμεινα ξαπλωμένος μέσα στον λάκκο μέχρι να νυχτώσει και μετά έτρεχα και κρυβόμουν στα υπόγεια όλη την ώρα».

Υπάρχουν, όμως, και επιχειρήσεις που πραγματοποιήθηκαν αποκλειστικά οπό ομάδες Ουκρανών, όπως αυτή του Πέτρο Βοϊνόφσκι, στο χωριό Μίλιεβο, στις 5 Ιουλίου 1941, όπου εξόντωσε περίπου 120 Εβραίους. Στις 7 Ιουλίου, με εντολή του περιφερειακού ηγέτη της OUN(m) (η φράξια του Μέλνικ) Στεπάν Καραμπασέφσκι δολοφονήθηκαν 45 στο Μποροφτσί και 54 στο Κισελιόφ. Στο χωριό Τούρμποφ, οι εθνικιστές έσφαξαν όλους τους Εβραίους άντρες. Στις 7-8 Ιουλίου, στο χωριό Κόσουφ, του Τερνόπιλ, οι μαχητές της OUN σκότωσαν 80 Εβραίους, συμπεριλαμβανομένων γυναικόπαιδων.

Η αντιεβραϊκή στάση της OUN αποτυπώνεται ανάγλυφα σε διαταγή τοπικών ηγετών της, την 1η Αυγούστου 1941, όπου, μεταξύ άλλων, αναφέρεται: «9. Απαγορεύεται ο χαιρετισμός Εβραίων ή η χειραψία. 10. Απαγορεύεται η πώληση τροφίμων σε Εβραίους και Πολωνούς. Όσοι δεν συμμορφώνονται με αυτή την εντολή θα μποϊκοτάρονται».

Από τον Νοέμβριο του 1941, οι Εβραίοι του Λβοφ, περιορίστηκαν σε γκέτο, βάσει της εντολής του Κάτσμαν, αρχηγού της αστυνομίας (SSPF) του Λέμπεργκ (όπως λέγεται το Λβοφ στα γερμανικά). Το γκέτο του Λβοφ υπήρξε το τρίτο μεγαλύτερο, μετά από αυτά της Βαρσοβίας και του Λοτζ, φθάνοντας τα 120.000 άτομα. Τα περισσότερα απ’ αυτά στάλθηκαν στο στρατόπεδο εξόντωσης του Μπέλζεκ (Bełżec) ή δολοφονήθηκαν κατά τα επόμενα δύο χρόνια. 

Το αποτέλεσμα των πογκρόμ, των εκτοπίσεων και των κακουχιών ήταν η, σχεδόν, πλήρης εξόντωση του εβραϊκού πληθυσμού. Είναι χαρακτηριστικό ότι όταν οι σοβιετικές δυνάμεις εισήλθαν, στις 27 Ιουλίου 1944, στο Λβοφ, βρέθηκαν ζωντανοί μόνον 300 Εβραίοι, οποίοι κρύβονταν στην πόλη ή στους υπονόμους. Συνολικά, στην ανατολική Γαλικία, από τους 600.000 Εβραίους, που ζούσαν εκεί προπολεμικά, δεν επέζησαν περισσότεροι από 2%, ενώ γενικά στην Ουκρανία εξοντώθηκαν 1.430.000, από τα 2.805.000 που έχασαν τη ζωή τους σε ολόκληρη την ΕΣΣΔ. 

Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) ανέφερε ότι ανέλαβε «περιορισμένη» εναντίον «δυνάμεων ναρκοθέτησης που συνιστούσαν άμεση απειλή στο Στενό του Ορμούζ», ενώ το Ιράν (σύμφωνα με τα κρατικά ΜΜΕ) απάντησε επιτιθέμενο σε αμερικανικές βάσεις στην Ιορδανία. Ο στρατός της Ιορδανίας ανακοίνωσε ότι αναχαίτισε οκτώ πυραύλους νωρίς το πρωί της Δευτέρας. Το αμερικανικό πλήγμα είναι η πρώτη γνωστή επίθεση στο Ιράν αφότου ο πρόεδρος Τραμπ πάγωσε μια νέα στρατιωτική εκστρατεία στα τέλη Ιουλίου.

Η νήσος Λαράκ βρίσκεται ακριβώς στα ανοιχτά του σημαντικού λιμανιού Μπαντάρ Αμπάς και πάνω ακριβώς στο Στενό του Ορμούζ, μια ζωτικής σημασίας θαλάσσια οδό για την παγκόσμια ναυσιπλοΐα. Αξίζει να σημειωθεί πως το Ιράν υποχρεώνει αυτή τη στιγμή την κυκλοφορία των δεξαμενόπλοιων να διέρχεται από το νησί για έλεγχο και, σύμφωνα με πληροφορίες, εξαναγκάζει τα πλοία να καταβάλλουν $2 εκατ. για να διασχίσουν το στενό.

«Στρατηγικό λάθος του καθεστώτος Τραμπ»

Ο Χοσεΐν Μοχεμπί, εκπρόσωπος του IRGC, χαρακτήρισε την επίθεση «στρατηγικό και μοιραίο λάθος του καθεστώτος Τραμπ» και δήλωσε ότι «ο εχθρός θα υποστεί τις συνέπειες αυτού του υπολογισμού τόσο στον οικονομικό όσο και στον στρατιωτικό τομέα». Ο Ιρανός Πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν δήλωσε σε ανακοίνωση που επικαλέστηκε η κρατική τηλεόραση πως «δεν επιδιώκουμε τον πόλεμο», αλλά «θα δώσουμε αποφασιστική απάντηση στους εισβολείς», σύμφωνα με το AFP.

Το ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων Tasnim, το οποίο συνδέεται με το IRGC, μετέδωσε νωρίτερα ότι η επίθεση πραγματοποιήθηκε με μη επανδρωμένα αεροσκάφη. Ώρες αργότερα, τα ιρανικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν δήλωση του IRGC στην οποία αναφερόταν ότι είχε επιτεθεί στις αμερικανικές βάσεις King Hussein και al-Azraq στην Ιορδανία με βαλλιστικούς πυραύλους, σε απάντηση για την επίθεση στη νήσο Λαράκ.

Το IRGC υποστήριξε ότι προκάλεσε «βαριές ζημιές» και έπληξε «τεχνικές υποδομές, εγκαταστάσεις συντήρησης και θέσεις μαχητικών αεροσκαφών του εχθρού». Ώρες μετά το πλήγμα, ο Τραμπ δημοσίευσε στο Truth Social βίντεο που φαίνεται να έχουν δημιουργηθεί με τεχνητή νοημοσύνη (AI), τα οποία απεικονίζουν εκρήξεις σε πετρελαϊκές υποδομές. Ένα από αυτά έφερε τη λεζάντα «Η νήσος Χαρκ γίνεται συντρίμμια!!!», αν και η ανάρτησή του δεν παρείχε περισσότερες λεπτομέρειες.

Aπεμπλοκή ζητούν Αμερικανοί στρατιωτικοί

Την ίδια στιγμή η Washington Post, επικαλούμενη ανώνυμες πηγές, αναφέρει ότι ανώτατοι Αμερικανοί στρατιωτικοί αξιωματούχοι προειδοποίησαν τον υπουργό Πολέμου Πιτ Χέγκσεθ ότι μια παρατεταμένη και γενικευμένη εκστρατεία εναντίον του Ιράν είναι μη βιώσιμη, επιβαρύνει τη στρατιωτική ετοιμότητα των ΗΠΑ, και υπονομεύει την ικανότητα του στρατού να ανταποκριθεί σε άλλες απειλές ανά τον κόσμο. Το δημοσίευμα αναφέρει ότι η προειδοποίηση διατυπώθηκε από τους αρχηγούς του Στρατού Ξηράς, του Ναυτικού και της Αεροπορίας, μαζί με άλλους ανώτατους αξιωματικούς, σε έγγραφο της 14ης Αυγούστου που παρουσιάστηκε στον υπουργό.

Από την κλιμάκωση των εχθροπραξιών με το Ιράν, η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) έχει διατηρήσει πάνω από 50.000 στρατιώτες σε υψηλή ετοιμότητα σε όλη την περιοχή εν μέσω της πιθανότητας ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ να διατάξει πρόσθετα πλήγματα. Βασικά στοιχεία της στρατιωτικής διάταξης αναμένεται να παραμείνουν σταθμευμένα στη Μέση Ανατολή τουλάχιστον έως τα τέλη Σεπτεμβρίου, ενώ ορισμένες εξειδικευμένες μονάδες προβλέπεται να επιχειρούν στο θέατρο επιχειρήσεων έως και το 2027.

Περιφερειακοί διοικητές και ανώτατοι αξιωματικοί του Ναυτικού έχουν εκφράσει έντονη εσωτερική διαφωνία για την παράταση των αποστολών στο εξωτερικό για την εκστρατεία κατά του Ιράν, αν και παραμένουν έτοιμοι να εκτελέσουν τις προεδρικές διαταγές. Ο Αρχηγός Ναυτικών Επιχειρήσεων, Ναύαρχος Ντάριλ Κοντλ, φέρεται να εξέδωσε την πιο έντονη προειδοποίηση, προειδοποιώντας ότι το Ναυτικό δεν μπορεί να διατηρήσει επ’ αόριστον τον τρέχοντα επιχειρησιακό του ρυθμό για την υποστήριξη της εκστρατείας – ειδικά ελλείψει καθορισμένης στρατηγικής εξόδου ή ημερομηνίας λήξης.

Ο Κοντλ επισήμανε ότι μόλις το ένα τέταρτο περίπου των αντιτορπιλικών κατευθυνόμενων πυραύλων του Ναυτικού βρίσκεται αυτή τη στιγμή σε τεχνική και υλική κατάσταση που επιτρέπει την ενεργό επιχειρησιακή ανάπτυξη. Αξιωματούχος της άμυνας, εξοικειωμένος με τη στρατηγική αξιολόγηση δήλωσε στην εφημερίδα πως η γενική εκτίμηση στη στρατιωτική ηγεσία είναι πως η εκστρατεία αποδείχθηκε «υπερβολικά επιβαρυντική για πάρα πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα» έπειτα από σχεδόν έξι μήνες έντονων επιχειρήσεων κατά ιρανικών στόχων.

Το Πεντάγωνο αρνήθηκε να σχολιάσει τις συγκεκριμένες λεπτομέρειες του απόρρητου υπομνήματος, δηλώνοντας ότι οι αποφάσεις σχετικά με τη θέση των δυνάμεων, την κλίμακα ανάπτυξης και τη διάρκεια της επιχείρησης βαθμονομούνται συνεχώς με βάση τις αξιολογήσεις απειλών, τις προεδρικές προτεραιότητες και την καθοδήγηση από την ανώτερη στρατιωτική ηγεσία.

Ιράν και Ορμούζ

Ο Τραμπ δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ότι όλες οι νάρκες που τοποθετήθηκαν στο Στενό του Ορμούζ από το Ιράν στο πλαίσιο των προσπαθειών του να αποκλείσει τη διαδρομή έχουν πυροδοτηθεί ή αφαιρεθεί. Πρόσθεσε παράλληλα ότι το Ιράν έχει προειδοποιηθεί πως οποιοδήποτε πλοίο ή σκάφος τοποθετεί νέες νάρκες θα καταστρέφεται.

Υπενθυμίζεται πως το Ιράν αντιμετωπίζει εκ νέου οικονομικές πιέσεις μετά την ανακοίνωση της Ουάσινγκτον στις 24 Αυγούστου για μια νέα εκστρατεία κυρώσεων, με στόχο την περαιτέρω απομόνωση της Τεχεράνης και την επέκταση των δευτερευουσών κυρώσεων κατά των συμμάχων της

Ιρανοί αξιωματούχοι και τα κρατικά μέσα ενημέρωσης απέρριψαν σε μεγάλο βαθμό την εκστρατεία ως συνέχεια των προηγούμενων οικονομικών μέτρων των ΗΠΑ, τα οποία υποστηρίζουν ότι ακολούθησαν τη στρατιωτική αποτυχία της Ουάσινγκτον στη πρόσφατη σύγκρουση.

Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν ευρείες επιθέσεις στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, με το Ιράν να απαντά επιτιθέμενο στο Ισραήλ, σε αμερικανικές βάσεις και συμμάχους στον Κόλπο, και κλείνοντας ουσιαστικά το Στενό του Ορμούζ για τη θαλάσσια κυκλοφορία. Ο πόλεμος με το Ιράν έχει πλέον ξεπεράσει το όριο των έξι μηνών. Περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου διακινούνταν από εκεί πριν ξεκινήσει ο πόλεμος.

Οικονομικός πόλεμος

Η κυβέρνηση των ΗΠΑ, μοιάζοντας να αφήνει κατά μέρος την πτυχή των πολεμικών επιχειρήσεων για την ώρα, λέει πως θα αυξήσει περαιτέρω την οικονομική πίεση στο Ιράν, χώρα που υφίσταται ήδη αμερικανικές και διεθνείς κυρώσεις για δεκαετίες. Ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ παρουσίασε την περασμένη Δευτέρα σειρά λεγόμενων «δευτερογενών» κυρώσεων, που δεν στρέφονται απευθείας εναντίον του Ιράν, αλλά βάζουν στο στόχαστρο τους εμπορικούς εταίρους του, σε πεδία όπως αυτά των θαλάσσιων μεταφορών, της αεροπορίας, των ψηφιακών πόρων, της τεχνολογίας, του χρυσού.

Επιπλέον η Ουάσιγκτον ανήγγειλε νέες κυρώσεις σε βάρος 60 προσώπων, εταιρειών και πλοίων που κατηγορεί ότι βοηθούν το Ιράν να προσπορίζεται πετρελαϊκά έσοδα, να προμηθεύεται όπλα και να διεξάγει κυβερνοπόλεμο.

Ανάμεσα στις χώρες στο σταυρόνημα της Ουάσιγκτον είναι η δεύτερη οικονομία του κόσμου, η Κίνα, καίριας σημασίας οικονομικός εταίρος της Τεχεράνης. Το Πεκίνο αντέδρασε τονίζοντας πως θα υπερασπιστεί «σθεναρά» τα κινεζικά συμφέροντα και τη συνεργασία με το Ιράν.

Αν και ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν αναγνώρισε ότι η χώρα του αντιμετωπίζει «πολλές οικονομικές δυσκολίες», η Ισλαμική Δημοκρατία τονίζει πως Ουάσιγκτον δεν θα εξασφαλίσει «τίποτα» ασκώντας οικονομική πίεση κι αποκλείει επάνοδο στο status quo ante στο Ορμούζ. Κατάσταση απαράδεκτη για τις ΗΠΑ –ο πρόεδρος των οποίων Ντόναλντ Τραμπ λέει τελευταία πως το στενό του Ορμούζ θα γίνει «αμερικανικό έδαφος»– και συμμάχους τους στην περιοχή, που απαιτούν να ανοίξει ξανά.

• Αλγοριθμικό Κεφάλαιο. Το δυναμικό οικοσύστημα δεδομένων, υπολογιστικής ισχύος, μοντέλων ΤΝ, λογισμικού και τεχνογνωσίας.
• Αλγοριθμική Ισχύς. Η ικανότητα που παράγει το κεφάλαιο αυτό για ταχεία, προσαρμοστική και ακριβή λήψη αποφάσεων και γνώσης.
• Αλγοριθμικό Κόστος Βιωσιμότητας. Το επαναλαμβανόμενο κόστος για τη διατήρηση του κεφαλαίου σε λειτουργία, ασφαλή και σύννομη.

Η πολιτική της ΕΕ για την Τεχνητή Νοημοσύνη στηρίζεται στην ασφάλεια, τη λογοδοσία και την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Για τις ΜμΕ, που αποτελούν πάνω από το 99% των επιχειρήσεων και σημαντικό μερίδιο της προστιθέμενης αξίας στην Ελλάδα (ΕΛΣΤΑΤ, 2023), η κρίσιμη πρόκληση δεν είναι η αρχική απόκτηση μιας εφαρμογής ΤΝ και η πιστοποίησή της, αλλά η ικανότητα να παραμένει λειτουργική, ασφαλής και σύννομη σε βάθος χρόνου.

Η ΕΕ έχει αναπτύξει σημαντικούς υποστηρικτικούς μηχανισμούς, όπως τους Ευρωπαϊκούς Κόμβους Ψηφιακής Καινοτομίας (EDIHs), τις Εγκαταστάσεις Δοκιμών και Πειραματισμού (TEFs), τα Ρυθμιστικά Δοκιμαστήρια (Regulatory Sandboxes) και τις Υποδομές Υπερυπολογιστών για Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Factories). Πρόκειται για κρίσιμα εργαλεία πρόσβασης στο στάδιο “δοκιμή προ επένδυσης” (test-before-invest). Δεν εξαλείφουν όμως το μακροχρόνιο κόστος λειτουργίας και ανανέωσης της αλγοριθμικής ισχύος

Από το κόστος εισόδου στο κόστος βιωσιμότητας

Η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται στο κόστος αρχικής υιοθέτησης και πιστοποίησης. Για μια επιχείρηση που ενσωματώνει την Τεχνητή Νοημοσύνη στην παραγωγή, το ουσιώδες είναι η διατήρησή της σε λειτουργική, ασφαλή, νόμιμη και ανταγωνιστική κατάσταση. Εδώ εντοπίζεται η διαφορά από το κλασικό επιχειρηματικό κεφάλαιο. Ένα πάγιο, μηχάνημα ή κτίριο, απαξιώνεται με λογιστικά προβλέψιμο, γραμμικό ρυθμό.

Το Αλγοριθμικό Κεφάλαιο δεν απαξιώνεται έτσι. Μπορεί να παραμείνει τεχνικά άθικτο και ταυτόχρονα να καταστεί απότομα άχρηστο ή επικίνδυνο, όταν το μοντέλο αποκλίνει από την πραγματικότητα (model drift) ή όταν τα δεδομένα αλλοιώνονται σκόπιμα (data poisoning) ή όταν αλλάζει το κανονιστικό πλαίσιο.

Το Αλγοριθμικό Κεφάλαιο μοιάζει περισσότερο με μυ που ατροφεί, αν δεν τροφοδοτείται με νέα δεδομένα και δεν επανεκπαιδεύεται συνεχώς. Η αξία του δεν συναρτάται με τον χρόνο, αλλά με τη διαρκή άσκησή του. Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι απλώς ένα εργαλείο γιατί επιταχύνει και πολλαπλασιάζει τη χρήση των υφιστάμενων συντελεστών παραγωγής.

Αυτό αποτελεί τον πυρήνα του ευρωπαϊκού προβλήματος γιατί οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις μπορεί να αποκτήσουν πρόσβαση στην τεχνολογία, αλλά αδυνατούν να χρηματοδοτήσουν τη διαρκή ανανέωσή της, δηλαδή την τεχνική τεκμηρίωση, τη διακυβέρνηση δεδομένων, την  κυβερνοασφάλεια, την ανθεκτικότητα, την ανθρώπινη εποπτεία, την επανεκπαίδευση μοντέλων και την κανονιστική προσαρμογή.

Η λειτουργία του κεφαλαίου αυτού δεν είναι πάντα ορατή, γιατί ο αλγόριθμος λειτουργεί σιωπηλά, ενσωματωμένος σε διαδικασίες. Ο πόλεμος στην Ουκρανία λειτουργεί ως διαφωτιστικό παράδειγμα. Η Τεχνητή Νοημοσύνη μετατρέπει τα drones από τηλεκατευθυνόμενα μέσα σε αυτοματοποιημένο, προσαρμόσιμο δίκτυο, ικανό να συντονίζει μονάδες και να κατανέμει ρόλους χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση. Επικρατεί πλέον όποιος διαθέτει το ανώτερο/ισχυρότερο Αλγοριθμικό Κεφάλαιο για να ελέγχει το πεδίο της πληροφορίας. Ό,τι εκεί εκδηλώνεται ως αυτόνομη δράση, στην επιχείρηση εκδηλώνεται ως αθόρυβο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα, δηλαδή επικρατεί η ίδια λογική ισχύος.

Συμμόρφωση και ασυμμετρίες κλίμακας

Ο Κανονισμός AI Act επιδιώκει θεμιτούς στόχους. Η συμμόρφωση όμως δεν κατανέμεται ομοιόμορφα. Ενδεικτικές εκτιμήσεις της δεξαμενής σκέψης CEPS τοποθετούν το κόστος δημιουργίας νέου συστήματος διαχείρισης ποιότητας για εφαρμογή υψηλού κινδύνου μεταξύ 193.000 και 330.000 ευρώ, με ετήσιο κόστος συντήρησης περίπου 71.400 ευρώ. Το μέγεθος αναδεικνύει την ασυμμετρία. Η πολυεθνική διαθέτει εσωτερικά οργανικά τμήματα συμμόρφωσης, η μικρομεσαία επιχείρηση αγοράζει τις ίδιες ικανότητες από εξωτερικούς παρόχους.

Η ασυμμετρία εντείνεται από την έννοια της “ουσιώδους τροποποίησης”. Μια αλλαγή σε σύστημα υψηλού κινδύνου μετά τη διάθεσή του μπορεί να απαιτήσει αξιολόγηση συμμόρφωσης και ενδεχομένως νέα αξιολόγηση. Το κόστος συσσωρεύεται σε τρία επίπεδα, δηλαδή την αρχική συμμόρφωση, την  αξιολόγηση μεταβολής και την επαναξιολόγηση. Η ίδια υποχρέωση για τον όμιλο είναι διαχειρίσιμο λειτουργικό κόστος, αλλά για τη ΜμΕ μπορεί να γίνει φραγμός επιβίωσης

Δεδομένα, γεωπολιτική και εξάρτηση

Το ευρωπαϊκό μειονέκτημα δεν είναι μόνο κανονιστικό. Αφορά ολόκληρο το οικοσύστημα αλγοριθμικής παραγωγής, δηλαδή πρώτες ύλες, logistics, κεφάλαια, cloud, δεδομένα, ενέργεια και πρόσβαση σε ενιαίες αγορές. Οι ΗΠΑ διαθέτουν βαθύτερες κεφαλαιαγορές και εκτεταμένες υποδομές cloud. Η Κίνα συνδυάζει κρατική κινητοποίηση κεφαλαίων και βιομηχανική πολιτική.

Η ΕΕ εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εξωευρωπαϊκούς παρόχους cloud και θεμελιωδών μοντέλων, καθώς και από κατακερματισμένες αγορές-κεφαλαιαγορές και τραπεζικές πολιτικές. Παράδειγμα, η Ευρωπαϊκή Τραπεζική Ένωση βρίσκεται εδώ και χρόνια σε κατάσταση ημιτελούς ολοκλήρωσης. Η κύρια αντίδραση προέρχεται από τις βόρειες/πλεονασματικές χώρες της Ευρωζώνης, με ηγέτιδα τη Γερμανία, καθώς και την Ολλανδία και τη Φινλανδία. Ενώ όλοι οι ηγέτες της ΕΕ συμφωνούν στα λόγια ότι η Ευρώπη χρειάζεται επειγόντως την Ένωση Κεφαλαιαγορών (για να χρηματοδοτηθεί η πράσινη και ψηφιακή μετάβαση και να μην φεύγουν τα ευρωπαϊκά κεφάλαια προς τις ΗΠΑ), κανένα κράτος δεν θέλει να παραχωρήσει τις εθνικές του εξουσίες.

Ενώ η κατάσταση στους κρίσιμους αυτούς τομείς είναι ανομοιογενής και κατακερματισμένη, όπως προαναφέρθηκε, παρουσιάζεται και θεσμική αδυναμία ελέγχου της υποδομής μέσω της οποίας τα δεδομένα των Ευρωπαίων, που δεν είναι απλώς εμπορεύσιμη πληροφορία γιατί μετατρέπονται σε αλγοριθμική αξία, που την καρπώνονται οι big tech. Αποτελούν κρίσιμη εισροή για την εκπαίδευση των  αλγοριθμικών συστημάτων τους. 

Τεχνητή Νοημοσύνη: Τί δείχνει το ιστορικό 

Η ιστορία των διατλαντικών ροών δεδομένων από την ΕΕ στις ΗΠΑ (big tech) είναι ενδεικτική. Οι επιφυλάξεις της Ομάδας Εργασίας του Άρθρου 29 για τη συμφωνία Safe Harbour προηγήθηκαν της ακύρωσής της από το Δ.Ε.Ε. (Schrems I), ενώ αντίστοιχες επιφυλάξεις για την Privacy Shield προηγήθηκαν της ακύρωσής της εκ νέου (Schrems II). Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επέδειξε επιμονή να συνάπτει παρόμοιες συμφωνίες, παρά τα δικαστικά αιτιολογικά ακύρωσης των εν λόγω συμφωνιών και τον σκεπτικισμό της WG29 και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Προστασίας Δεδομένων για την επάρκεια της προστασίας. Η σημερινή συμφωνία Data Privacy Framework επαναφέρει, υπό διαφορετική μορφή, το ίδιο ζήτημα, τη σχέση διασυνοριακής ροής δεδομένων, προστασίας δικαιωμάτων και γεωοικονομικής εξάρτησης. 

Παράλληλα, οι περιορισμοί στα third-party cookies ενίσχυσαν τους “ελεγκτές εισόδου” gatekeepers και τους κλειστούς κήπους δεδομένων (data walled gardens) των μεγάλων πλατφορμών. Προσφέρουν στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις προστασία, εργαλεία και υποδομές, αλλά με όρους που οι ίδιες καθορίζουν. Χωρίς δικά τους δεδομένα, υποδομές και αλγοριθμική ισχύ, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις συμμετέχουν στα ψηφιακά οικοσυστήματα ως εξαρτημένοι χρήστες παρά ως ισότιμοι ανταγωνιστές. 

Η ανισότητα αυτή αποτυπώνεται και στους κανόνες ανταγωνισμού. Τα πρόστιμα του DMA (όπως τα €500 εκατ. στην Apple και €200 εκατ. στη Meta το 2025) αντιμετωπίζονται από τους κολοσσούς ως στρατηγική διαχείρισης κινδύνου, ενώ για μια ΜμΕ η συμμόρφωση είναι όρος επιβίωσης. Χωρίς διαλειτουργικότητα και άρση του τεχνολογικού εγκλωβισμού, η αγορά παραμένει τυπικά ρυθμιζόμενη αλλά ουσιαστικά άνιση.

Κυβερνοασφάλεια και Κυβερνοανθεκτικότητα

Η κυβερνοασφάλεια αφορά την πρόληψη και αντιμετώπιση κυβερνο-επιθέσεων. Η κυβερνοανθεκτικότητα όμως αφορά την ικανότητα συνέχισης της λειτουργίας μετά από περιστατικό, μέσω εφεδρικών υποδομών και σχεδίων επιχειρησιακής συνέχειας (business continuity).

Για τη μικρομεσαία επιχείρηση, η ανθεκτικότητα επηρεάζει το επενδυτικό ρίσκο, τους όρους χρηματοδότησης και το ασφαλιστικό κόστος. Η προστασία πρέπει να καλύπτει όλο τον κύκλο ήτοι: Δεδομένα → Εκπαίδευση → Μοντέλο → Εφαρμογή → Παρακολούθηση → Επανεκπαίδευση

Η ελληνική διάσταση στην Τεχνητή Νοημοσύνη

Στην Ελλάδα, η χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης στη δημόσια διοίκηση, μεταξύ άλλων για αξιολόγηση δράσεων και κρατικές ενισχύσεις, καθιστά κρίσιμο το άρθρο 22 του ΓΚΠΔ (Γενικού Κώδικα Ποινικής Δικονομίας) για την αυτοματοποιημένη λήψη αποφάσεων. Η πρόκληση δεν είναι μόνο η νομιμότητα του αλγορίθμου, αλλά η ικανότητα των εποπτικών αρχών να τον ελέγξουν.

Όταν η στελέχωση και η τεχνογνωσία είναι ανεπαρκείς και προστίθεται νομική ασάφεια (πρβλ. Γνωμ. 1/2020 και 9/2024 ΑΠΔΠΧ), η αβεβαιότητα μετακυλίεται στις επιχειρήσεις ως κόστος. Η παράλληλη δε εφαρμογή από τις εποπτικές αρχές των Κανονισμών της ΕΕ  ΓΚΠΔ, DMA, AI Act και εθνικών εφαρμοστικών διατάξεων (ένα σύνολο νομοθετικού υλικού που υπερβαίνει τις 400 σελίδες) δημιουργεί ένα σύνθετο και κοστοβόρο περιβάλλον πολλαπλών υποχρεώσεων.

Το Χάσμα Κλιμάκωσης και οι Νεοφυείς Επιχειρήσεις

Οι νεοφυείς επιχειρήσεις (start-ups) είναι ο βασικός μηχανισμός μετατροπής της έρευνας σε εμπορική ισχύ. Η Ευρώπη παράγει συγκρίσιμο αριθμό start-ups με τις ΗΠΑ, αλλά αδυνατεί να τις μεγενθύνει (scale-ups). Μετά την πρώτη πενταετία, η ανάπτυξή τους υποχωρεί έως και 50% λόγω έλλειψης κεφαλαίων ανάπτυξης, οπότε ή βγαίνουν από την αγορά ή καταφεύγουν στην αμερικανική κεφαλαιοαγορά ή οι πιο υποσχόμενες εξαγοράζονται από τις big tech ή άλλους αμερικανικούς πολυεθνικούς ομίλους.

Η Πρόεδρος της ΕΚΤ, Christine Lagarde, προειδοποίησε στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός (Ιανουάριος 2026) ότι η Ευρώπη δεν έχει την πολυτέλεια να επαναλάβει το λάθος της πρώτης ψηφιακής επανάστασης, όταν τα οφέλη κατέληξαν δυσανάλογα εκτός ΕΕ. Η αιτία βρίσκεται στον κατακερματισμό της ενιαίας αγοράς και των κεφαλαιαγορών, θέση που ευθυγραμμίζεται με την Έκθεση Draghi για την Τεχνητή Νοημοσύνη και επισημαίνεται ως η τελευταία ευκαιρία της ΕΕ (2024).

Η εικόνα επιβεβαιώνεται στατιστικά: H ΕΕ παράγει λιγότερο από το 1/4 των παγκόσμιων μονόκερων (unicorns), ήτοι νεοφυείς επιχειρήσεις με αποτίμηση άνω του ενός δισεκατομμυρίου, ενώ πάνω από 70% των AI unicorns εδρεύουν σε ΗΠΑ και Κίνα. Τα αμερικανικά κεφάλαια επιχειρηματικών συμμετοχών (venture capital) σε στάδιο κλιμάκωσης είναι 3 έως 4 φορές μεγαλύτερα από τα ευρωπαϊκά, μετατρέποντας το κεφάλαιο σε ταχύτερη συσσώρευση Αλγοριθμικής Ισχύος.

Το Δυναμικό Κόστος Υστέρησης και η Πρόταση Πολιτικής

Η υστέρηση παράγει έναν φαύλο κύκλο κατά την έννοια: χαμηλότερη υιοθέτηση ΤΝ → χαμηλότερη παραγωγικότητα → μικρότερη επενδυτική ικανότητα → λιγότερο Αλγοριθμικό Κεφάλαιο. Καθώς οι ανταγωνιστές συσσωρεύουν δεδομένα και υποδομές, το χάσμα διευρύνεται εκθετικά, προκαλώντας πολυκρίση, δηλαδή τεχνολογική εξάρτηση, διαρροή εγκεφάλων, δημοσιονομική και αμυντική αποδυνάμωση.

Τα υφιστάμενα εργαλεία (EDIHs, TEFs, Sandboxes, AI Factories) δεν επαρκούν. Απαιτείται ένα ευρωπαϊκό “δίχτυ αλγοριθμικής ισχύος” που θα παρέχει τεχνική, νομική και υπολογιστική υποστήριξη, αλλά κυρίως χρηματοδότηση ύστερου σταδίου. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται εθνικές πρωτοβουλίες, όπως το ελληνικό πρόγραμμα των 150 εκατ. ευρώ για μικρομεσαίες επιχειρήσεις, το οποίο δεν πρέπει να περιοριστεί σε εξοπλισμό, αλλά να καλύψει εκπαίδευση, διαχείριση δεδομένων και κυβερνοανθεκτικότητα.

Είναι αναγκαίο αλλά όχι επαρκές. Θωρακίζει μεμονωμένες επιχειρήσεις, όχι το χάσμα κλιμάκωσης. Μόνο μια συντονισμένη ενωσιακή δράση που να εκτείνεται στη δημιουργία ενιαίας κεφαλαιαγοράς, κανονιστικής ρύθμισης και ενιαίας υποδομής μαζί  μπορεί να μετατρέψει το Αλγοριθμικό Κεφάλαιο της Ευρώπης από διάσπαρτο δυναμικό σε διατηρήσιμη Αλγοριθμική Ισχύ. Διαφορετικά, το σημερινό κόστος προσαρμογής θα εξελιχθεί σε μόνιμο Δυναμικό Κόστος Υστέρησης.

Πιο πρόσφατο παράδειγμα είναι το Ιράν, όπου τα υπόγεια δίκτυα και οι “πόλεις τούνελ” του (με πυραύλους, εκτοξευτές και drones) συνέβαλαν στην αποτροπή του κατά τον πρόσφατο πόλεμο. Οι υπόγειες αυτές εγκαταστάσεις απέδειξαν ότι εξασφαλίζουν τη δυνατότητα αντεπίθεσης και επιτρέπουν την ασφαλή μετακίνηση και τη γρήγορη προετοιμασία πυραυλικών πληγμάτων, μακριά από τα αδιάκριτα “βλέμματα” δορυφόρων και αεροσκαφών.

Για την Ελλάδα, αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω της γεωγραφίας της. Η χώρα διαθέτει ένα εκτεταμένο και ποικιλόμορφο υπέδαφος, ορεινούς όγκους, φυσικά σπήλαια, παλαιές στρατιωτικές εγκαταστάσεις, υπόγεια έργα υποδομής, οδικά και σιδηροδρομικά τούνελ, καθώς και σημαντικό αριθμό εγκαταστάσεων που μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να αξιοποιηθούν ως μέρος ενός ευρύτερου συστήματος προστασίας. Δεν πρόκειται για πρόταση δημιουργίας ενός τεράστιου δικτύου υπόγειων εγκαταστάσεων, αλλά για την ανάπτυξη μιας εθνικής αρχιτεκτονικής υπόγειας ανθεκτικότητας.

Η επιβίωση της διοίκησης

Η πρώτη προτεραιότητα θα πρέπει να είναι η επιβίωση της διοίκησης. Σε έναν ελληνοτουρκικό πόλεμο υψηλής έντασης, τα μεγάλα και σταθερά στρατηγεία, τα κέντρα επικοινωνιών και οι συγκεντρωμένες εγκαταστάσεις διοίκησης θα αποτελούσαν προφανείς στόχους για πυραύλους, UAV (μη επανδρωμένα οχήματα-unmanned aerial vehicle) και περιφερόμενα πυρομαχικά. Η λύση δεν είναι απλώς η κατασκευή βαθύτερων καταφυγίων: Απαιτείται η δημιουργία διασυνδεδεμένων, διασπαρμένων και εφεδρικών κόμβων διοίκησης, ώστε η απώλεια ενός κέντρου να μην συνεπάγεται απώλεια της δυνατότητας διοίκησης.

Αυτό αφορά ιδιαίτερα το επίπεδο από το οποίο οι μεραρχίες και τα σώματα στρατού συντονίζουν μεγάλες επιχειρήσεις. Η σύγχρονη απειλή δεν επιτρέπει πλέον να θεωρείται το αρχηγείο ένας σταθερός χώρος, στον οποίο συγκεντρώνεται όλο το επιτελείο. Τα διοικητικά στοιχεία πρέπει να μπορούν να λειτουργούν από περισσότερες θέσεις, με εναλλακτικές επικοινωνίες, αυτόνομη ηλεκτροδότηση, προστατευμένη διαβίωση και δυνατότητα ταχείας μετάβασης από έναν κόμβο σε άλλον.

Το ίδιο ισχύει για τις επικοινωνίες. Η υπογειοποίηση δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως προστασία προσωπικού, αλλά και ως προστασία των δικτύων που επιτρέπουν στον στρατό να λειτουργεί. Εφεδρικά κέντρα δεδομένων, προστατευμένοι κόμβοι επικοινωνιών και συνδυασμός οπτικών ινών, ραδιοζεύξεων και άλλων εναλλακτικών μέσων μπορούν να αυξήσουν σημαντικά την ανθεκτικότητα του συστήματος διοίκησης και ελέγχου.

Ουκρανία και Ελλάδα

Η δεύτερη διάσταση είναι η εφοδιαστική. Η Ουκρανία δείχνει ότι οι μεγάλες συγκεντρώσεις πυρομαχικών, καυσίμων και υλικού είναι εξαιρετικά ευάλωτες όταν εντοπίζονται από UAV και δορυφορικά συστήματα. Η ελληνική απάντηση θα μπορούσε να είναι η δημιουργία μικρότερων, διασπαρμένων και προστατευμένων αποθεμάτων, αντί της υπερβολικής εξάρτησης από λίγες μεγάλες εγκαταστάσεις. Ιδιαίτερη σημασία έχει η δυνατότητα ταχείας αναπλήρωσης και μεταφοράς μεταξύ αυτών των κόμβων.

Εδώ η Ελλάδα έχει ένα ακόμη πλεονέκτημα: Η ίδια η πολιτική υποδομή μπορεί να αποτελέσει μέρος της στρατιωτικής ανθεκτικότητας. Τούνελ, υπόγειοι χώροι, βιομηχανικές εγκαταστάσεις και άλλες υποδομές μπορούν, όπου είναι τεχνικά και νομικά εφικτό, να ενταχθούν σε έναν σχεδιασμό διπλής χρήσης. Το ζητούμενο δεν είναι να στρατιωτικοποιηθεί κάθε υπόγεια εγκατάσταση, αλλά να υπάρχει από πριν σχέδιο για το ποια υποδομή μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί σε συνθήκες μαζικής προσβολής.

Η τρίτη διάσταση αφορά την ίδια τη δύναμη ελιγμού. Οι ελληνικές ταξιαρχίες δεν θα μπορούν πάντοτε να βασίζονται στην κίνηση και την παραμονή τους στην επιφάνεια, χωρίς σημαντικό κίνδυνο. Η διασπορά, οι εναλλακτικές θέσεις, τα προστατευμένα σημεία διοίκησης και οι υπόγειες υποδομές μπορούν να λειτουργήσουν ως “άγκυρες” από τις οποίες οι μονάδες θα αναπτύσσονται, θα ανασυγκροτούνται και θα ανεφοδιάζονται.

Αυτό, όμως, απαιτεί αλλαγή νοοτροπίας. Η υπογειοποίηση δεν είναι απλώς έργο μηχανικού. Είναι επιχειρησιακή ικανότητα. Χρειάζεται δόγμα, εκπαίδευση, μηχανικούς, γεωτεχνική τεχνογνωσία, συστήματα εξαερισμού και ηλεκτροδότησης, προστατευμένες επικοινωνίες, αισθητήρες και, κυρίως, σχέδιο για το πώς λειτουργεί μια μονάδα όταν οι κύριες εγκαταστάσεις της έχουν πληγεί.

Αλλαγή νοοτροπίας

Τέλος, υπάρχει μια βιομηχανική διάσταση που συχνά παραβλέπεται. Η Ελλάδα διαθέτει κατασκευαστικές, μεταλλουργικές, ενεργειακές και τεχνολογικές επιχειρήσεις που θα μπορούσαν να συμμετάσχουν σε ένα τέτοιο πρόγραμμα. Η ανάπτυξη τυποποιημένων αρθρωτών κατασκευών, προστατευμένων κόμβων επικοινωνιών, συστημάτων ηλεκτροδότησης και εξαερισμού και αισθητήρων για υπόγειους χώρους, θα μπορούσε να δημιουργήσει μια νέα εγχώρια αμυντική και πολιτική αγορά.

Το βασικό μάθημα, επομένως, δεν είναι ότι “ο πόλεμος επιστρέφει κάτω από τη γη”. Είναι ότι η επιβιωσιμότητα της δύναμης δεν μπορεί πλέον να εξαρτάται αποκλειστικά από το τι συμβαίνει στην επιφάνεια. Για την Ελλάδα, η υπογειοποίηση θα μπορούσε να αποτελέσει μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής διασποράς, παραπλάνησης και ανθεκτικότητας, σχεδιασμένης για έναν αντίπαλο που διαθέτει μαζική επιτήρηση και όπλα ακριβείας.

Το ζητούμενο δεν είναι να κρυφτεί ολόκληρος ο στρατός κάτω από το έδαφος, αλλά να διασφαλιστεί ότι η διοίκηση, οι επικοινωνίες, η εφοδιαστική και ένα μέρος της μαχητικής ισχύος να μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί όταν η επιφάνεια γίνει υπερβολικά επικίνδυνη.

Την ίδια στιγμή η Washington Post, επικαλούμενη ανώνυμες πηγές, αναφέρει ότι ανώτατοι Αμερικανοί στρατιωτικοί αξιωματούχοι προειδοποίησαν τον υπουργό Πολέμου Πιτ Χέγκσεθ ότι μια παρατεταμένη και γενικευμένη εκστρατεία εναντίον του Ιράν είναι μη βιώσιμη, επιβαρύνει τη στρατιωτική ετοιμότητα των ΗΠΑ, και υπονομεύει την ικανότητα του στρατού να ανταποκριθεί σε άλλες απειλές ανά τον κόσμο. Το δημοσίευμα αναφέρει ότι η προειδοποίηση διατυπώθηκε από τους αρχηγούς του Στρατού Ξηράς, του Ναυτικού και της Αεροπορίας, μαζί με άλλους ανώτατους αξιωματικούς, σε έγγραφο της 14ης Αυγούστου που παρουσιάστηκε στον υπουργό.

Από την κλιμάκωση των εχθροπραξιών με το Ιράν, η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) έχει διατηρήσει πάνω από 50.000 στρατιώτες σε υψηλή ετοιμότητα σε όλη την περιοχή εν μέσω της πιθανότητας ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ να διατάξει πρόσθετα πλήγματα. Βασικά στοιχεία της στρατιωτικής διάταξης αναμένεται να παραμείνουν σταθμευμένα στη Μέση Ανατολή τουλάχιστον έως τα τέλη Σεπτεμβρίου, ενώ ορισμένες εξειδικευμένες μονάδες προβλέπεται να επιχειρούν στο θέατρο επιχειρήσεων έως και το 2027.

Περιφερειακοί διοικητές και ανώτατοι αξιωματικοί του Ναυτικού έχουν εκφράσει έντονη εσωτερική διαφωνία για την παράταση των αποστολών στο εξωτερικό για την εκστρατεία κατά του Ιράν, αν και παραμένουν έτοιμοι να εκτελέσουν τις προεδρικές διαταγές. Ο Αρχηγός Ναυτικών Επιχειρήσεων, Ναύαρχος Ντάριλ Κοντλ, φέρεται να εξέδωσε την πιο έντονη προειδοποίηση, προειδοποιώντας ότι το Ναυτικό δεν μπορεί να διατηρήσει επ’ αόριστον τον τρέχοντα επιχειρησιακό του ρυθμό για την υποστήριξη της εκστρατείας – ειδικά ελλείψει καθορισμένης στρατηγικής εξόδου ή ημερομηνίας λήξης.

Ο Κοντλ επισήμανε ότι μόλις το ένα τέταρτο περίπου των αντιτορπιλικών κατευθυνόμενων πυραύλων του Ναυτικού βρίσκεται αυτή τη στιγμή σε τεχνική και υλική κατάσταση που επιτρέπει την ενεργό επιχειρησιακή ανάπτυξη. Αξιωματούχος της άμυνας, εξοικειωμένος με τη στρατηγική αξιολόγηση δήλωσε στην εφημερίδα πως η γενική εκτίμηση στη στρατιωτική ηγεσία είναι πως η εκστρατεία αποδείχθηκε «υπερβολικά επιβαρυντική για πάρα πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα» έπειτα από σχεδόν έξι μήνες έντονων επιχειρήσεων κατά ιρανικών στόχων.

Το Πεντάγωνο αρνήθηκε να σχολιάσει τις συγκεκριμένες λεπτομέρειες του απόρρητου υπομνήματος, δηλώνοντας ότι οι αποφάσεις σχετικά με τη θέση των δυνάμεων, την κλίμακα ανάπτυξης και τη διάρκεια της επιχείρησης βαθμονομούνται συνεχώς με βάση τις αξιολογήσεις απειλών, τις προεδρικές προτεραιότητες και την καθοδήγηση από την ανώτερη στρατιωτική ηγεσία.

Τραμπ, Βενεζουέλα και στρατηγικά αποθέματα

Στο άλλο μεγάλο μέτωπο, μετά την επισημοποίηση της… αρπαγής του πετρελαίου της Βενεζουέλας από τις ΗΠΑ, ο Ντόναλντ Τραμπ έσπευσε σήμερα να αποκαλύψει το ποια θα είναι η πρώτη του κίνηση. Ειδικότερα, όπως ανέφερε σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα του Truth Social, με το πετρέλαιο από τη Βενεζουέλα θα αναπληρώσει τα Στρατηγικά Αποθέματα Πετρελαίου των ΗΠΑ, τα οποία, όπως υποστήριξε, ο προκάτοχός του, Τζο Μπάιντεν, άφησε να αδειάσουν.

«Είναι ένα δώρο από τη Βενεζουέλα προς το λαό των Ηνωμένων Πολιτειών», τόνισε ο Ντόναλντ Τραμπ, επισημαίνοντας ότι η διαδικασία «αναπλήρωσης» θα ξεκινήσει σύντομα. Τα αμερικανικά στρατηγικά πετρελαϊκά αποθέματα έχουν μειωθεί απότομα τα τελευταία χρόνια, για να αντιμετωπιστούν τόσο οι παγκόσμιες διαταραχές εφοδιασμού, όσο και οι υψηλές τιμές των καυσίμων, λόγω της έκρυθμης κατάστασης στη Μέση Ανατολή, με τον πόλεμο στον Περσικό.

Δεν είναι σαφές, πάντως, το πόσο γρήγορα η συμφωνία με τη Βενεζουέλα μπορεί να παράσχει πετρέλαιο για τα συγκεκριμένα αποθέματα ή να προσφέρει οποιοδήποτε βραχυπρόθεσμο όφελος στους Αμερικανούς. Πάντως η Ντέλσι Ροντρίγκες, υπηρεσιακή πρόεδρος της Βενεζουέλας, υπερασπίστηκε την «ιστορική» συμφωνία ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και το Καράκας για το πετρέλαιο, διαβεβαιώνοντας εν μέσω τεταμένης ατμόσφαιρας και επικρίσεων ότι η Βενεζουέλα θα διατηρήσει την ιδιοκτησία και την κυριαρχία στις πετρελαιοπηγές της που πρόκειται να εκμεταλλευτούν αμερικανικές εταιρείες.

Εννιά μήνες μετά την ανατροπή του Νικολάς Μαδούρο από τον αμερικανικό στρατό, η συμφωνία που ανακοινώθηκε την Παρασκευή προβλέπει ότι οι ΗΠΑ θα εκμεταλλευτούν μεγάλο μέρος των γιγαντιαίων αποθεμάτων αργού της χώρας με αντάλλαγμα επενδύσεις· η σύναψή της προκάλεσε ανάμικτες αντιδράσεις, επικρίσεις κι ελπίδες πως η χώρα οδεύει σε οικονομική ανάκαμψη. Μιλώντας για τη «μεγαλύτερη πετρελαϊκή συμφωνία στην ιστορία», ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι οι ΗΠΑ αποκτούν τον «έλεγχο» 65 δισεκατομμυρίων βαρελιών από τα αποθέματα πετρελαίου της χώρας της Λατινικής Αμερικής.

Ενώ η απουσία λεπτομερειών για τη συμφωνία μέχρι στιγμής έχει πυροδοτήσει έντονη φημολογία και σεναριολογία, με κάποιους να αναφέρονται σε ετεροβαρή αν όχι επαχθή συμφωνία που ευνοεί την Ουάσιγκτον σε βάρος του Καράκας, η υπηρεσιακή πρόεδρος θέλησε να καθησυχάσει. «Ένα πράγμα πρέπει να είναι απόλυτα σαφές: η Βενεζουέλα διατηρεί την ιδιοκτησία και την κυριαρχία των πόρων της», είπε η Ροντρίγκες , η οποία κυβερνά υπό έντονη αμερικανική πίεση, κατά τη διάρκεια ομιλίας της που αναμεταδόθηκε από τη δημόσια τηλεόραση.

Αμερικανική επιρροή

Η συμφωνία, συνέχισε, θα φέρει «κεφάλαιο, τεχνολογία και επιχειρησιακή δυνατότητα για να υποστηριχτεί η ανάκαμψη στρατηγικής βιομηχανίας που επλήγη σκληρά από τις κυρώσεις», ωφελώντας τον πληθυσμό της Βενεζουέλας ευρύτερα. Η κυβέρνηση υπολογίζει πως η χώρα θα έχει έσοδα 209 δισεκατομμυρίων δολαρίων τα 25 χρόνια που θα διαρκέσει η συμφωνία. Η κ. Ροδρίγκες τόνισε πως η χώρα της Λατινικής Αμερικής, χάρη σε φόρους και άδειες, θα βάζει στο δημόσιο ταμείο «σχεδόν 19 δολάρια» με κάθε βαρέλι που θα πωλείται.

Η συμφωνία θορύβησε υποστηρικτές της κυβέρνησης και του λεγόμενου τσαβισμού, ιδίως για την ολοένα πιο καθοριστική αμερικανική επιρροή στη λήψη αποφάσεων για τις υποθέσεις της Βενεζουέλας. «Δεν ξέρουμε ποιος θα ωφεληθεί», αν θα είναι «η Βενεζουέλα ή αυτοί» (σ.σ. οι ΗΠΑ), είπε χαρακτηριστικά στο Γαλλικό Πρακτορείο ο Χεσούς Σαλασάρ, 68χρονος εργαζόμενος σε ιδιωτική εταιρεία ασφαλείας.

«Έχω τις αμφιβολίες μου, αλλά πρέπει να περιμένουμε να δούμε». Τους τελευταίους μήνες, καθ’ υπαγόρευση της Ουάσιγκτον, η κυβέρνηση της κ. Ροδρίγκες προώθησε μεταρρυθμίσεις ανοίγοντας στο ιδιωτικό κεφάλαιο, εντός και εκτός χώρας, τους τομείς του πετρελαίου, του αερίου, των μεταλλείων και των ορυχείων, που παρέμεναν υπό αυστηρό κρατικό έλεγχο για δεκαετίες. Παράλληλα, οι ΗΠΑ χαλάρωσαν κυρώσεις στον πετρελαϊκό τομέα της Βενεζουέλας που είχαν επιβληθεί την εποχή του Νικολάς Μαδούρο.

Η παραγωγή πετρελαίου αυξήθηκε κατά 30% μεταξύ Ιανουαρίου και Ιουλίου και πλησιάζει πλέον σήμερα τα 1,2 εκατ. βαρέλια την ημέρα. Παραμένει ωστόσο πολύ μακριά από τα 3 εκατ. βαρέλια την ημέρα όπου βρισκόταν στις αρχές του αιώνα. Εκατομμύρια που ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας, ελπίζουν ότι η συμφωνία θα μπορούσε να φέρει επιτάχυνση της οικονομικής ανάκαμψης.

Συμφωνία για το πετρέλαιο: Οι αντιδράσεις

Την ίδια στιγμή η αδιαφάνεια της σύμβασης και της διαπραγμάτευσής της —με αυτά τα αστρονομικά ποσά, αλλά χωρίς γνωστούς όρους— έχει προκαλέσει έναν χείμαρρο αντιδράσεων, στην πλειονότητά τους αρνητικών, εντός και εκτός Βενεζουέλας. Η κυριαρχία, η ξένη παρέμβαση και η νομιμότητα μιας συμφωνίας που δεσμεύει το μέλλον των μεγαλύτερων πλουτοπαραγωγικών πηγών της χώρας βρέθηκαν ξαφνικά στο επίκεντρο της συζήτησης.

Η ανακοίνωση φαίνεται να σηματοδότησε ένα πριν και ένα μετά στην αντίληψη που έχουν οι Βενεζουελάνοι για τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες, στα μάτια πολλών, κινδυνεύουν να περάσουν από τον ρόλο του σωτήρα που θα έβαζε τέλος στην τυραννία σε εκείνον του εκμεταλλευτή των πόρων που ενισχύει το τσαβιστικό καθεστώς. «Επιμένω ότι, μετά τις 3 Ιανουαρίου, ο πρόεδρος Τραμπ θεωρούνταν ήρωας από τη μεγάλη πλειονότητα των Βενεζουελάνων και από μεγάλο μέρος των Λατινοαμερικανών», έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ο Εμανουέλ Ρινκόν, ένας από τους πιο δραστήριους influencers υπέρ της Μαρία Κορίνα Ματσάδο αλλά και υπέρ των υπερφιλελεύθερων πολιτικών του Τραμπ.

«Αυτή η εικόνα έχει αλλάξει δραματικά τους τελευταίους μήνες και ο τρόπος με τον οποίο διαχειρίστηκαν αυτή τη συμφωνία μόνο θα επιδεινώσει την κατάσταση», είπε. Η απογοήτευση αφορά τον δημοκρατικό χώρο, αλλά και εμφανή τμήματα του τσαβισμού, που είναι δυσαρεστημένα με την πολιτική ηγεσία της Ροντρίγκες και τις συνεχείς παραχωρήσεις της προς τον Λευκό Οίκο.

Και σε δεύτερο επίπεδο, αν και όχι λιγότερο σημαντικό, εντείνονται οι επικρίσεις για τον ρόλο που —σύμφωνα με δημοσίευμα του Bloomberg— φέρεται να έπαιξε σε αυτή τη συμφωνία ο Βενεζουελάνος επιχειρηματίας Αλεσάντρο Μπετανκούρ, σε βάρος του οποίου διεξάγονται έρευνες στην Ελβετία και την Ισπανία για φερόμενη νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες που συνδέεται με την κρατική PDVSA. Παρά τις αμφισβητήσεις που τον ακολουθούν εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία, ο Μπετανκούρ έχει αναδειχθεί σε βασικό παράγοντα στις διαπραγματεύσεις μεταξύ Ουάσινγκτον και Μιραφλόρες.

Η ευνοϊκή μεταχείριση που λαμβάνει από τον Λευκό Οίκο έφτασε στο σημείο υψηλόβαθμοι Αμερικανοί αξιωματούχοι να παρέμβουν για να χαλαρώσουν τους περιορισμούς μετακίνησης που αντιμετωπίζει εξαιτίας της δικαστικής του υπόθεσης στην Ελβετία και οι οποίοι τον κρατούσαν περιορισμένο στις δύο επαύλεις του στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπως αποκάλυψε αυτή την Πέμπτη η «Ουάσινγκτον Ποστ». Τον χρειάζονταν ελεύθερο για να ξεμπλοκάρουν τις επιχειρηματικές του δραστηριότητες.

Οι πρώτοι που αντέδρασαν με λιγότερο συναισθηματικά επιχειρήματα ήταν οι οικονομολόγοι. Ορισμένοι άρχισαν να κάνουν υπολογισμούς και να διερωτώνται για τα δικαιώματα εκμετάλλευσης και τα οφέλη που θα λάβουν τα κρατικά ταμεία της Βενεζουέλας από αυτή την κολοσσιαία επιχειρηματική συμφωνία. «Δεν γνωρίζουμε τίποτα για τους πραγματικούς όρους της συμφωνίας, και αυτό από μόνο του αποτελεί πρόβλημα», σχολιάζει ο Φρανσίσκο Ροντρίγκες, Βενεζουελάνος οικονομολόγος και ακαδημαϊκός.

«Μια περίοδος 100 ετών λειτουργίας δεν έχει προηγούμενο στην πετρελαϊκή ιστορία της Βενεζουέλας: καμία τοπική παραχώρηση σε ξένους φορείς εκμετάλλευσης δεν ξεπέρασε τα 50 χρόνια». Και καταλήγει: «Τα λίγα που γνωρίζουμε δεν είναι ενθαρρυντικά: 209 δισεκατομμύρια δολάρια για 65 δισεκατομμύρια βαρέλια που προβλέπεται να εξορυχθούν ισοδυναμούν με 3,2 δολάρια ανά βαρέλι, λιγότερο από το 5% της τρέχουσας τιμής».

«Πρέπει να γνωρίζουμε τις λεπτομέρειες της συμφωνίας για να μπορέσουμε να την αξιολογήσουμε σωστά», προειδοποιεί ο Φρανσίσκο Μονάλντι, διευθυντής του Προγράμματος Ενέργειας για τη Λατινική Αμερική στο Κέντρο Ενεργειακών Μελετών του Ινστιτούτου Μπέικερ. «Όμως το ποσό των φόρων που ανακοινώθηκε από την προσωρινή κυβέρνηση είναι ασυνήθιστα χαμηλό. Και αν αυτό το ποσό είναι σε ονομαστικούς όρους, σε παρούσα αξία πρόκειται για ένα ασήμαντο ποσό. Η έλλειψη διαφάνειας με την οποία διαχειρίζονται την πετρελαϊκή πολιτική είναι εξαιρετικά ανησυχητική…», έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Η αντιπολίτευση 

Στον κύκλο της αντιπολιτευόμενης Μαρίας Κορίνα Ματσάδο, η απόφαση επίσης δεν έγινε δεκτή καλά, όχι τόσο εξαιτίας της ίδιας της συμφωνίας, αλλά εξαιτίας του τρόπου και της στήριξης που παρέχει στη Ροντρίγκες. Ο Χουάν Πάμπλο Γκουανίπα, σύμμαχος της Ματσάδο, ήταν ένας από τους λίγους που προσπάθησαν να ισορροπήσουν την απογοήτευση με μια πιο πραγματιστική προσέγγιση απέναντι σε αυτό που παρουσιάζεται ως μια βροχή δισεκατομμυρίων για τους Βενεζουελάνους: «Η χώρα μας δεν θα μπορέσει να ανακάμψει αν αφήσουμε τα τεράστια αποθέματά μας στο υπέδαφος. Πρέπει να τα εκμεταλλευτούμε, να τους προσδώσουμε αξία και να τα πουλήσουμε».

Η νομιμότητα μιας από τις υπογραφές —εκείνης της κυβέρνησης της Ροντρίγκες— αυτής της υποτιθέμενης συμφωνίας αποτελεί μέρος όσων πυροδοτούν τη συζήτηση. «Ντροπιαστικό», ξέσπασε στο X ο Βενεζουελάνος οικονομολόγος Ρικάρντο Χάουσμαν. «Υπουργέ Μάρκο Ρούμπιο: μόλις χάσατε όλη την εμπιστοσύνη που είχαν ποτέ οι Βενεζουελάνοι σε εσάς και αυτό θα σας ακολουθεί. Επιλέξατε να προωθήσετε μια αρπαγή περιουσιακών στοιχείων, μια αντισυνταγματική συμφωνία με μια παράνομη και καταπιεστική κυβέρνηση, αντί να χρησιμοποιήσετε την ηγετική θέση των Ηνωμένων Πολιτειών για να αποκαταστήσετε πρώτα τη συνταγματική τάξη και τη δημοκρατία και στη συνέχεια να διαπραγματευτείτε με μια νόμιμη κυβέρνηση που θα μπορούσε να αναλάβει αξιόπιστες μακροπρόθεσμες δεσμεύσεις», του προσάπτει, αναφερόμενος στον Ρούμπιο, ο οποίος πανηγύρισε για τη συμφωνία που ανακοίνωσε ο προϊστάμενός του.

«Εκείνη [η Ροντρίγκες] δεν έχει τη νομιμοποίηση ούτε τη συνταγματική εξουσία για να δεσμεύσει τη Βενεζουέλα σε μια τέτοια συμφωνία. Οι Βενεζουελάνοι δεν θα σεβαστούν αυτή την παράνομη συμφωνία και καμία μεγάλη αμερικανική πετρελαϊκή εταιρεία δεν θα την πάρει στα σοβαρά, επειδή γνωρίζουν ότι δεν θα διαρκέσει».

Ο υποστράτηγος Μανουέλ Σαλβαδόρ Κεβέδο Φερνάντες, ο οποίος διετέλεσε υπουργός Πετρελαίου και πρόεδρος της PDVSA μεταξύ Νοεμβρίου 2017 και Απριλίου 2020, στράφηκε επίσης εναντίον της συμφωνίας. «Αν είναι τόσο καλή, γιατί δεν την ανακοίνωσε η δική μας κυβέρνηση;» διερωτήθηκε στο X. «Αχχχ, η σημασιολογική αντιστροφή πρέπει να δουλεύει στο φουλ… Αύριο θα βγουν και θα πουν ότι θα είναι το απόλυτο καλύτερο για τη χώρα… Το Ντουμπάι της Καραϊβικής, λοιπόν! Μας περνάνε για βλάκες. Και μας φτύνουν και κατάμουτρα! Ντροπιαστικό»!

Όταν μπήκε μαζί με αστυνομικούς για να γίνει έλεγχος στο χώρο, μέσα στο διαμέρισμα ήταν 6 άνθρωποι. Οι αστυνομικοί ανέβηκαν στην κατοικία, όπου διαπίστωσαν ότι διέμεναν έξι άτομα: Ένας 43χρονος Έλληνας με την 28χρονη Γερμανίδα σύζυγό του, τρία ανήλικα παιδιά- μία 15χρονη και δύο αγόρια ηλικίας 12 και 9 ετών- καθώς και ένας 26χρονος από το Αφγανιστάν, ο οποίος δήλωσε ότι ήταν σύντροφος της 15χρονης, που μάλιστα, σύμφωνα με δημοσιεύματα είναι και έγκυος! Ο 43χρονος, ο 26χρονος και η 15χρονη προσήχθησαν αρχικά στο Αστυνομικό Τμήμα της περιοχής, καθώς στην κατοχή τους εντοπίστηκαν μικροποσότητες ναρκωτικών.

Οι αστυνομικοί μέσα στο διαμέρισμα βρήκαν μεταξύ άλλων και μία βαλίτσα. Όταν την άνοιξαν, πάγωσε το αίμα τους. Μέσα στη βαλίτσα ήταν ένα δοχείο και μέσα σε αυτό, ένα νεκρό βρέφος! Όταν οι αστυνομικοί ζήτησαν εξηγήσεις, η Γερμανίδα εκείνη φέρεται να υποστήριξε ότι επρόκειτο για δικό της παιδί, το οποίο είχε χάσει, και ότι έκτοτε διατηρούσε τη σορό του στην κατάψυξη.

Φρίκη στην Κυψέλη

Ως προς τον χρόνο θανάτου του βρέφους, φέρεται να έδωσε διαφορετικές εκδοχές, αναφέροντας αρχικά ότι είχε πεθάνει πριν από ένα έως δύο χρόνια και στη συνέχεια ότι ο θάνατός του είχε συμβεί πριν από περίπου οκτώ μήνες. Οι αστυνομικοί ερευνούν τώρα, τις ακριβείς συνθήκες που βρέθηκε εκεί το νεκρό μωρό, αλλά τα τα αίτια του θανάτου του.

Πριν μερικά χρόνια στην Κυψέλη είχε αποκαλυφθεί ένα έγκλημα-σοκ, όπου μία “μητέρα” γνώρισε ότι ο 33χρονος Πολωνός σύντροφος της είχε βουλώσει το στόμα του 7χρονου παιδιού της επειδή έκλαιγε με μονωτική ταινία, το άφησε να πεθάνει και έκρυψε το πτώμα του σε μία εργαλειοθήκη στην βεράντα, εν γνώση της ίδιας του της “μητέρας”, η οποία απέκρυψε το φρικτό έγκλημα. Οι αστυνομικοί είχαν εντοπίσει τα οστά του μικρού παιδιού. Ο 33χρονος Πολωνός αυτοκτόνησε στην φυλακή…

Κεντρικό εύρημα της μελέτης είναι ότι δεν φαίνεται να υπάρχει ένας καθολικά ισχύων και σταθερός συσχετισμός μεταξύ του οξυγονικού περιεχομένου του αίματος που ανιχνεύεται μέσω MRI και της πραγματικής νευρωνικής δραστηριότητας. Με άλλα λόγια, ένα ισχυρότερο σήμα fMRI δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι οι νευρώνες μιας συγκεκριμένης εγκεφαλικής περιοχής παρουσιάζουν αυξημένη δραστηριότητα.

Ερευνητές από το Τεχνικό Πανεπιστήμιο του Μονάχου (TUM) και το Πανεπιστήμιο Friedrich-Alexander του Erlangen-Nürnberg (FAU) διαπίστωσαν ότι σε περίπου 40% (σαράντα τοις εκατό) των περιπτώσεων, η αύξηση του σήματος fMRI συνδεόταν, αντιθέτως προς τα μέχρι τούδε παραδεκτά, με μειωμένη εγκεφαλική δραστηριότητα. Παράλληλα, εντόπισαν περιοχές του εγκεφάλου στις οποίες η νευρωνική δραστηριότητα ήταν αυξημένη, ενώ το αντίστοιχο σήμα της fMRI παρουσίαζε μείωση.

Αυτό το εύρημα έρχεται σε αντίθεση με μια μακροχρόνια παραδοχή στη νευροεπιστήμη, ότι δηλαδή, όταν αυξάνεται η δραστηριότητα των νευρώνων, αυξάνεται αντίστοιχα και η τοπική αιμάτωση του εγκεφάλου, προκειμένου να καλυφθούν οι αυξημένες ανάγκες σε οξυγόνο. Η πρώτη συγγραφέας της εν λόγω μελέτης, Dr. Samira Epp, επισημαίνει ότι, πλέον, αυτή η παραδοχή δεν φαίνεται να ισχύει καθολικά.

Η νευροεπιστήμη αντιμετωπίζει πρόβλημα αξιοπιστίας

Η σημασία του αποτελέσματος είναι ιδιαιτέρως μεγάλη, καθώς δεκάδες χιλιάδες μελέτες fMRI παγκοσμίως έχουν βασιστεί, άμεσα ή έμμεσα, στην υπόθεση ότι ένα αυξημένο σήμα fMRI αποτελεί ένδειξη αυξημένης νευρωνικής δραστηριότητας. Συνεπώς, τα νέα ευρήματα δεν αμφισβητούν απλώς μια επιμέρους τεχνική ερμηνεία, αλλά εγείρουν το ενδεχόμενο ότι ορισμένα, και μάλιστα πολλά, αποτελέσματα προηγούμενων ερευνών χρήζουν επανεξέτασης και, σε κάποιες περιπτώσεις, οδηγούν ακόμα και σε αντίστροφα συμπεράσματα από εκείνα που είχαν αρχικώς διατυπωθεί.

Κατ’ αποτέλεσμα, η fMRI δεν μετρά άμεσα τη δραστηριότητα των νευρώνων. Καταγράφει αιμοδυναμικές και οξυγονικές μεταβολές που θεωρείται ότι συνδέονται με τη νευρωνική λειτουργία. Η νέα μελέτη υποδεικνύει ότι η σχέση μεταξύ αυτών των δύο επιπέδων —της αιμοδυναμικής απόκρισης και της νευρωνικής δραστηριότητας— μπορεί να είναι πολύ πιο πολύπλοκη, μεταβαλλόμενη, και ενίοτε αντίστροφη απ’ όσο υπέθετε το μέχρι τούδε κυρίαρχο μοντέλο.

Τα προβλήματα δεν τελειώνουν εδώ. Το 2026, μια μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Scientific Reports (έδειξε ότι η μεροληψία που σχετίζεται με τον τύπο και τον κατασκευαστή του σαρωτή (scanner-related bias) αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις στις πολυκεντρικές μελέτες νευροαπεικόνισης, καθώς οι διαφορές στον εξοπλισμό, στις παραμέτρους λήψης, και στα χαρακτηριστικά των διαφορετικών συστημάτων MRI μπορούν να επηρεάσουν τα παραγόμενα δεδομένα, ανεξάρτητα από τις πραγματικές βιολογικές διαφορές μεταξύ των εξεταζόμενων ατόμων.

Συγκεκριμένα, σε αυτό το άρθρο, μια ομάδα επιστημόνων (L. Butry, J. Thomä, J. Forsting, κ.ά.) μελετά την εξής ερώτηση: αν οι διαφορές που παρατηρούνται στη συνδεσιμότητα του εγκεφάλου αντανακλούν πράγματι βιολογική/νευροφυσιολογική διαφοροποίηση ή αν ένα μέρος τους οφείλεται απλώς στο ποιος σαρωτής και ποιο πρωτόκολλο χρησιμοποιήθηκαν για τη μέτρηση. Συμπεραίνουν ότι η χρήση διαφορετικών σαρωτών και διαφορετικών πρωτοκόλλων επηρεάζουν τα αποτελέσματα, και μάλιστα σε πολύ σημαντικό βαθμό. Αυτό είναι πολύ σημαντικό πρόβλημα, διότι δεν πρέπει τα αποτελέσματα μιας νευροεπιστημονικής έρευνας να φθάνουν να εξαρτώνται από το αν ερωτούμε, λ.χ., τη Siemens ή τη Philips.

Καριέρα και εντυπωσιασμός

Σε επιστημολογικό-μεθοδολογικό επίπεδο, η εγκυρότητα χιλιάδων δημοσιεύσεων στο πεδίο της νευροεπιστήμης αμφισβητείται και κρίνεται επανεξεταστέα για έναν ακόμα λόγο. Το 2026, στο περιοδικό Nature Neuroscience, μια ομάδα επιστημόνων (M. P. van den Heuvel, L. Libedinsky, S. Quiroz Monnens, κ.ά.) δημοσίευσε μια μελέτη στην οποία ερεύνησε και αξιολόγησε τα μεθοδολογικά θεμέλια της χαρτογράφησης των εγκεφαλικών δικτύων που σχετίζονται με βλάβες. Ο όρος lesion network mapping (LNM) αναφέρεται σε μια μεθοδολογική προσέγγιση της νευροεπιστήμης, κατά την οποία μια εστιακή εγκεφαλική βλάβη δεν εξετάζεται μόνο ως τοπική αλλοίωση, αλλά ως σημείο που εντάσσεται σε ένα ευρύτερο λειτουργικό δίκτυο του εγκεφάλου.

Οι εν λόγω επιστήμονες ερεύνησαν περισσότερες από εκατό περιπτώσεις νευρολογικών και ψυχιατρικών προβλημάτων, και διαπίστωσαν ότι πολλά δίκτυα βλαβών που υποτίθεται ότι συνδέονται με συγκεκριμένες νόσους μοιάζουν πολύ μεταξύ τους ανεξαρτήτως των ειδικών εγκεφαλικών διαταραχών. Συμπεραίνουν ότι ένα σημαντικό ποσοστό των δικτύων που προκύπτουν μέσω της μεθόδου Lesion Network Mapping (LNM) δεν είναι ειδικά ή μοναδικά για την υπό μελέτη διαταραχή και, ως εκ τούτου, ενδέχεται να μην αντανακλούν με ακρίβεια πραγματικά βιολογικά εγκεφαλικά δίκτυα.

Στην πράξη, η μέθοδος LNM φαίνεται να συλλαμβάνει μόνο έναν περιορισμένο αριθμό παραμέτρων, οι οποίες περιγράφουν κυρίως τα γενικά και ευρείας κλίμακας χαρακτηριστικά του αρχικού πίνακα συνδεσιμότητας που χρησιμοποιείται ως είσοδος. Αντιθέτως, η ικανότητά της να εντοπίζει λεπτές, ειδικές και ενδεχομένως παθοφυσιολογικά σημαντικές ιδιότητες που χαρακτηρίζουν μια συγκεκριμένη νευρολογική ή ψυχιατρική διαταραχή είναι περιορισμένη.

Χιλιάδες δημοσιεύματα που αφορούν στη νευροεπιστήμη, τόσο στο πλαίσιο της ακαδημαϊκής κοινότητας όσο και στο πλαίσιο των ΜΜΕ, αγνοούν τα προβλήματα που σχετίζονται με τη συλλογή δεδομένων, την ερμηνεία μετρήσεων, και την ανάλυση. Και συνεχίζουν να αγνοούν αυτά τα προβλήματα για όσον χρόνο μπορούν να ξεφεύγουν από την επιστημολογία και να εντυπωσιάζουν τα ακροατήριά τους και τους αναγνώστες τους, αλλά και να κτίζουν καριέρες χωρίς την απαιτούμενη επιστημολογική αυστηρότητα και σοβαρότητα.