Το ζητούμενο δεν είναι να ενοχοποιηθεί ο γονέας. Οι περισσότεροι γονείς έχουν χρησιμοποιήσει κάποια στιγμή την οθόνη για να γίνει ένα γεύμα πιο εύκολο. Είναι όμως σημαντικό να γνωρίζουμε πώς αυτή η συνήθεια μπορεί να επηρεάσει τη διατροφική συμπεριφορά του παιδιού, ιδιαίτερα όταν γίνεται συστηματικά. Γιατί το φαγητό μπροστά στην οθόνη είναι συχνή συνήθεια στα παιδιά; Η οθόνη αποτελεί έντονο ερέθισμα για ένα παιδί. Έχει εικόνα, ήχο, κίνηση, χρώματα, γρήγορες εναλλαγές και περιεχόμενο που τραβά εύκολα την προσοχή.

Έτσι, το παιδί μπορεί να κάθεται πιο ήρεμο, να αντιδρά λιγότερο στο φαγητό ή να δέχεται πιο εύκολα να φάει. Αυτό κάνει την οθόνη να φαίνεται σαν μια πρακτική λύση στην καθημερινότητα της οικογένειας. Η συνήθεια αυτή μπορεί να ξεκινήσει περιστασιακά, αλλά σταδιακά να συνδεθεί με το γεύμα. Το παιδί μπορεί να αρχίσει να ζητά οθόνη κάθε φορά που τρώει ή να δυσκολεύεται να φάει χωρίς αυτή. Με αυτόν τον τρόπο, το γεύμα παύει να είναι μόνο μια διαδικασία θρέψης και επαφής με το φαγητό και γίνεται ταυτόχρονα χρόνος παρακολούθησης.

Τι συμβαίνει όταν τρώει μπροστά στην οθόνη

Το φαγητό δεν είναι μόνο μια μηχανική διαδικασία. Το παιδί χρειάζεται να βλέπει, να μυρίζει, να δοκιμάζει και να παρατηρεί το φαγητό του. Μέσα από αυτή τη διαδικασία μαθαίνει σταδιακά τις γεύσεις, τις υφές, την ποσότητα που χρειάζεται και τα σήματα του σώματός του. Όταν η προσοχή είναι στραμμένη στην οθόνη, το παιδί μπορεί να τρώει πιο μηχανικά. Μπορεί να ανοίγει το στόμα, να μασά και να καταπίνει χωρίς να έχει πλήρη επίγνωση του γεύματος.

Τι δείχνουν οι μελέτες για το distracted eating;

Η βιβλιογραφία για το “distracted eating” δείχνει ότι η προσοχή και η μνήμη του γεύματος επηρεάζουν την πρόσληψη τροφής. Όταν το άτομο τρώει με την προσοχή αλλού, μπορεί να καταγράψει λιγότερο καθαρά την εμπειρία του γεύματος και αυτό να επηρεάσει την πρόσληψη τροφής, ιδιαίτερα αργότερα μέσα στην ημέρα. Στα παιδιά αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, γιατί βρίσκονται ακόμη στη διαδικασία εκμάθησης της διατροφικής τους συμπεριφοράς.

Πείνα & κορεσμός. Γιατί το παιδί δυσκολεύεται να ακούσει το σώμα του;

Η πείνα και ο κορεσμός είναι εσωτερικά σήματα του σώματος. Το παιδί χρειάζεται χρόνο και επαναλαμβανόμενες εμπειρίες για να μάθει να τα αναγνωρίζει. Μέσα από τα γεύματα μαθαίνει πότε πεινάει, πόσο πεινάει, πότε αρχίζει να χορταίνει, πότε δεν θέλει άλλο φαγητό.

Η σημασία του responsive feeding

Αυτή η ικανότητα δεν αναπτύσσεται με πίεση, αλλά με ένα σταθερό και ήρεμο περιβάλλον γεύματος. Η προσέγγιση της “responsive feeding” βασίζεται στην ανταπόκριση του γονέα στα σήματα πείνας και κορεσμού του παιδιού. Ο γονέας προσφέρει το φαγητό, τη δομή και τη ρουτίνα, ενώ το παιδί μαθαίνει να ανταποκρίνεται στα σήματα του σώματός του. Όταν υπάρχει οθόνη, αυτή η διαδικασία μπορεί να δυσκολέψει.

Το παιδί μπορεί να συνεχίζει να τρώει επειδή είναι απορροφημένο από αυτό που βλέπει και όχι επειδή εξακολουθεί να πεινάει. Μπορεί επίσης να μην αντιληφθεί έγκαιρα ότι έχει αρχίσει να χορταίνει. Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι η οθόνη δεν αποσπά μόνο το παιδί. Όταν και ο ενήλικας χρησιμοποιεί κινητό ή άλλη συσκευή στο τραπέζι, μπορεί να μειώνεται η αλληλεπίδραση με το παιδί και η παρατήρηση των σημάτων του. Το γεύμα είναι μια διαδικασία επικοινωνίας και όχι μόνο κατανάλωσης τροφής.

Πώς επηρεάζεται η ποσότητα φαγητού που καταναλώνει;

Η σχέση ανάμεσα στην οθόνη και στην ποσότητα φαγητού δεν είναι πάντα απλή. Δεν μπορούμε να πούμε ότι κάθε παιδί που τρώει μπροστά στην οθόνη θα φάει οπωσδήποτε περισσότερο. Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν την ποσότητα φαγητού; Η ποσότητα που καταναλώνει ένα παιδί επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες: την ηλικία, το επίπεδο πείνας, το είδος του γεύματος, το περιεχόμενο που παρακολουθεί, την ύπαρξη διαφημίσεων τροφίμων, τη διάρκεια του γεύματος, τη συχνότητα της συνήθειας, την ιδιοσυγκρασία του παιδιού.

Τρώει το παιδί περισσότερο όταν βλέπει οθόνη;

Υπάρχουν μελέτες που δείχνουν ότι η οθόνη μπορεί να αυξήσει την πρόσληψη τροφής, κυρίως επειδή αποσπά την προσοχή από το γεύμα ή επειδή το παιδί εκτίθεται σε διατροφικά ερεθίσματα. Υπάρχουν όμως και δεδομένα που δείχνουν ότι σε εργαστηριακές συνθήκες η τηλεόραση ως περισπασμός δεν αλλάζει πάντα σημαντικά την άμεση ενεργειακή πρόσληψη στα παιδιά και στους εφήβους. Αυτό δείχνει ότι το θέμα χρειάζεται ισορροπία.

Η οθόνη δεν οδηγεί πάντα σε μεγαλύτερη ποσότητα φαγητού, αλλά μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο το παιδί τρώει. Το παιδί μπορεί να τρώει πιο γρήγορα, πιο μηχανικά ή για περισσότερη ώρα, χωρίς να παρατηρεί επαρκώς την πείνα και τον κορεσμό του. Γι’ αυτό δεν έχει σημασία μόνο αν το παιδί τελείωσε το πιάτο του. Έχει σημασία και αν ήταν σε επαφή με το γεύμα του.

Ο ρόλος των διαφημίσεων και του περιεχομένου

Η οθόνη δεν λειτουργεί μόνο ως περισπασμός. Λειτουργεί και ως πηγή διατροφικών ερεθισμάτων. Τα παιδιά εκτίθενται συχνά σε διαφημίσεις τροφίμων, προϊόντα, παιδικούς χαρακτήρες, influencers, παιχνίδια ή βίντεο που περιλαμβάνουν snacks, γλυκά, ροφήματα ή τρόφιμα υψηλής ενεργειακής πυκνότητας. Πώς επηρεάζει το food marketing τις διατροφικές επιλογές των παιδιών; Σήμερα η διαφήμιση δεν εμφανίζεται πάντα με τον κλασικό τρόπο.

Μπορεί να μοιάζει με παιχνίδι, challenge, παιδικό βίντεο ή περιεχόμενο ψυχαγωγίας. Αυτό κάνει πιο δύσκολο για τα παιδιά να καταλάβουν πότε κάτι είναι απλώς διασκέδαση και πότε είναι προώθηση προϊόντος. Η έκθεση σε διαφημίσεις τροφίμων έχει συσχετιστεί με αυξημένη άμεση κατανάλωση τροφής στα παιδιά. Επίσης, το food marketing μπορεί να επηρεάσει τις προτιμήσεις, τις επιλογές και τα αιτήματα των παιδιών προς τους γονείς.

Τι συστήνει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας;

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (World Health Organization – WHO) έχει εκδώσει οδηγία για την προστασία των παιδιών από την επιβλαβή επίδραση του marketing τροφίμων. Ο WHO τονίζει ότι το marketing τροφίμων μπορεί να επηρεάσει τις προτιμήσεις, τα αιτήματα αγοράς και την κατανάλωση των παιδιών και συστήνει ολοκληρωμένες πολιτικές που περιορίζουν την έκθεση των παιδιών σε προώθηση τροφίμων που συμβάλλουν σε μη υγιεινές διατροφικές συνήθειες. Έτσι, όταν το παιδί τρώει μπροστά στην οθόνη, δεν αποσπάται μόνο από το γεύμα. Μπορεί ταυτόχρονα να δέχεται ερεθίσματα που επηρεάζουν το τι θα ζητήσει να φάει αργότερα.

Οθόνη και ποιότητα διατροφής

Εκτός από την ποσότητα, σημαντική είναι και η ποιότητα της διατροφής. Η συχνή κατανάλωση φαγητού μπροστά στην τηλεόραση ή σε άλλη οθόνη έχει συσχετιστεί με χαμηλότερη ποιότητα διατροφής στα παιδιά. Σε αρκετές μελέτες, η χρήση οθόνης κατά το φαγητό συνδέθηκε με μεγαλύτερη κατανάλωση τροφίμων υψηλής ενεργειακής πυκνότητας, γλυκών, snacks και ζαχαρούχων ροφημάτων, καθώς και με χαμηλότερη πρόσληψη φρούτων και λαχανικών. Αυτό δεν σημαίνει ότι ένα μεμονωμένο γεύμα μπροστά στην οθόνη θα επηρεάσει αρνητικά τη διατροφή του παιδιού. Όταν όμως η συνήθεια επαναλαμβάνεται καθημερινά, μπορεί να επηρεάσει σταδιακά τις επιλογές και τη σχέση του παιδιού με το φαγητό.

Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς;

Ο στόχος δεν είναι να δημιουργηθεί ενοχή. Η αλλαγή μπορεί να γίνει σταδιακά και με τρόπο που να ταιριάζει στην κάθε οικογένεια. Αν το παιδί έχει συνηθίσει να τρώει μπροστά στην οθόνη, η απότομη διακοπή μπορεί να προκαλέσει αντίδραση. Είναι προτιμότερο να γίνουν μικρές και σταθερές αλλαγές.

Το οικογενειακό πλάνο χρήσης οθονών (Family Media Plan)

Η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής (American Academy of Pediatrics – AAP) προτείνει στις οικογένειες να δημιουργούν ένα εξατομικευμένο Family Media Plan, δηλαδή ένα οικογενειακό πλάνο χρήσης οθονών. Στο πλάνο αυτό δίνεται έμφαση στην ισορροπία ανάμεσα στη χρήση οθόνης και σε βασικές καθημερινές συνήθειες, όπως ο ύπνος, η φυσική δραστηριότητα, η επικοινωνία και τα οικογενειακά γεύματα. Η AAP προτείνει επίσης να υπάρχουν χρόνοι και χώροι χωρίς οθόνες, με τα γεύματα να αποτελούν ένα από τα βασικά σημεία από τα οποία μπορεί να ξεκινήσει η οικογένεια.

Γιατί είναι σημαντικό το οικογενειακό γεύμα;

Η σημασία του οικογενειακού γεύματος δεν αφορά μόνο το τι υπάρχει στο πιάτο αλλά και το περιβάλλον στο οποίο τρώει το παιδί. Σε μετα ανάλυση για τα χαρακτηριστικά των υγιεινών οικογενειακών γευμάτων παράγοντες όπως το κλείσιμο της τηλεόρασης, η θετική ατμόσφαιρα στο τραπέζι, το γονεϊκό πρότυπο και η συμμετοχή των παιδιών στην προετοιμασία του φαγητού συσχετίστηκαν με καλύτερους δείκτες διατροφικής υγειάς στα παιδιά.

Πρακτικές οδηγίες

Ξεκινήστε με ένα γεύμα την ημέρα χωρίς οθόνη. Επιλέξτε το πιο εύκολο γεύμα της ημέρας και όχι απαραίτητα αυτό που έχει τη μεγαλύτερη δυσκολία. Απομακρύνετε την οθόνη πριν καθίσει το παιδί στο τραπέζι. Δημιουργήστε μια μικρή ρουτίνα πριν το φαγητό, όπως πλύσιμο χεριών, στρώσιμο τραπεζιού ή επιλογή πιάτου. Προσπαθήστε το γεύμα να έχει ήρεμη ατμόσφαιρα. Μιλήστε για το φαγητό χωρίς πίεση. Για παράδειγμα ρωτήστε το παιδί για τη γεύση, το χρώμα ή την υφή των τροφίμων. Αποφύγετε να χρησιμοποιείτε την οθόνη ως επιβράβευση, όπως “φάε άλλη μία μπουκιά και μετά θα δεις tablet”. Δώστε στο παιδί τη δυνατότητα να σταματήσει όταν νιώθει ότι έχει χορτάσει. Περιορίστε, όσο είναι εφικτό, και τη χρήση κινητού από τους ενήλικες στο τραπέζι.

Σταδιακή μείωση της οθόνης

Σε αρκετές οικογένειες η οθόνη έχει γίνει απαραίτητη για να φάει το παιδί. Σε αυτή την περίπτωση χρειάζεται σταδιακή προσέγγιση. Πώς να μειώσετε σταδιακά την οθόνη στο γεύμα; Μπορεί να βοηθήσει να μειωθεί αρχικά η διάρκεια χρήσης της οθόνης, να κλείνει η οθόνη στα τελευταία λεπτά του γεύματος, να υπάρχουν μικρά γεύματα χωρίς οθόνη μέσα στην ημέρα, να δοθεί χρόνος στο παιδί να συνηθίσει τη νέα ρουτίνα, να μη συνδεθεί η αλλαγή με τιμωρία ή ένταση.

Πότε χρειάζεται καθοδήγηση από ειδικό;

Επίσης είναι χρήσιμο ο γονέας να αναρωτηθεί τι ανάγκη κάλυπτε η οθόνη στο γεύμα. Αν βοηθούσε το παιδί να κάθεται περισσότερο, ίσως χρειάζεται μικρότερη διάρκεια γεύματος. Αν βοηθούσε να μειωθεί η ένταση, ίσως χρειάζεται πιο ήρεμη ρουτίνα. Αν βοηθούσε το παιδί να φάει περισσότερο, ίσως χρειάζεται αξιολόγηση της συνολικής διατροφικής του συμπεριφοράς. Σε περιπτώσεις έντονης επιλεκτικότητας, άρνησης τροφής, άγχους γύρω από το φαγητό ή δυσκολίας ανάπτυξης, είναι σημαντικό να ζητείται καθοδήγηση από παιδίατρο και διαιτολόγο διατροφολόγο.

Διαβάστε στην συνέχεια στο medNutrition
Η Στέλλα Μορφογιάννη είναι διαιτολόγος-διατροφολόγος

Σε συνεργασία με το medNutrition

Το 2009, λοιπόν, στο φύτεμα των ελιών  ο κατοχικός ηγέτης τοποθέτησε το πρώτο δενδρύλλιο ελιάς, το οποίο σκέπασε με χώμα ο Πρόεδρος Χριστόφιας και πότισε ο κ. Ζεριχούν. Το δεύτερο δενδρύλλιο τοποθέτησε ο Πρόεδρος Χριστόφιας, με τον κ. Ταλάτ να βάζει το χώμα και τον κ. Ζεριχούν να το ποτίζει.

Το θέμα δεν είναι ο συμβολισμός, τα δυο δενδρύλλια, αλλά πρωτίστως το αποτέλεσμα. Ως γνωστό, στην τελευταία συνάντηση του Προέδρου Χριστοδουλίδη με τον εγκάθετο της Άγκυρας, Τουφάν Έρχιουρμαν, οι άνθρωποι των Ηνωμένων Εθνών, «συμβολικά δώρισαν» στον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη και τον εγκάθετο της Άγκυρας, Τουφάν Έρχιουρμάν, από ένα μπουκαλάκι λάδι, από τα δυο δεντρύλλια ελιάς που φύτεψαν οι Χριστόφιας και Ταλάτ. Συμβολικό γιατί; Επειδή η ελιά είναι το δέντρο της ειρήνης; Ή γιατί αυτά τα δυο δεντρύλλια μεγάλωσαν και παράγουν ελιές και λάδι, αλλά το Κυπριακό παραμένει άλυτο; Απαντήσεις μπορούν να δοθούν πολλές και διαφορετικές.

Το Κυπριακό δεν λύνεται με οδοφράγματα και δενδρύλλια

Σημασία έχει ότι δεν επιτεύχθηκε συμφωνία στο Κυπριακό κι ας έχουν περάσει 52 χρόνια. Κι ας έχουν καταβληθεί πολλές προσπάθειες. Πρωτοβουλίες των Ηνωμένων Εθνών και τρίτων διεθνών παραγόντων. Άλλες τόσες και οι διαδικασίες συνομιλιών, που πραγματοποιήθηκαν. Η εύκολη απάντηση (που ισχύει 100%) είναι πως για τη μη λύση ευθύνεται η κατοχική Τουρκία, που δεν θέλει συμφωνία. Και δεν θέλει, επειδή ροκανίζοντας το χρόνο και κερδίζοντας στο πεδίο των συνομιλιών υποχωρήσεις,  προσδοκά ότι θα εξασφαλίσει κι άλλα.

Η κατοχική πλευρά κατάφερε από το 1974 και εντεύθεν, όπως  στην ατζέντα να συζητούνται πρωτίστως τα δικοινοτικά ζητήματα και όχι η ουσία του προβλήματος, που είναι η συνεχιζόμενη κατοχή. Η πρώτη φορά, κατά την οποία το θέμα της διεθνούς πτυχής τέθηκε και συζητήθηκε σε βάθος, ήταν όταν υπουργός Εξωτερικών της Ελλάδος, ήταν ο Νίκος Κοτζιάς, ο οποίος παρουσίασε ολοκληρωμένο σχέδιο για την Ασφάλεια. Σχέδιο, το οποίο έτυχε θετικής υποδοχής από τον Γενικό Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών.

Οι συζητήσεις, στην παρούσα φάση, αφορούν τη διάνοιξη οδοφραγμάτων. Και αυτό γίνεται με δυσκολία. Και κυριαρχεί στις συζητήσεις, μεταφέροντας την ουσία για τη συνέχεια. Το Κυπριακό δεν είναι θέμα έλλειψης εμπιστοσύνης, αλλά ούτε και διάνοιξης ενός ή τεσσάρων οδοφραγμάτων. Άλλωστε, σήμερα λειτουργούν εννιά και το Κυπριακό δεν λύθηκε. Χρησιμοποιούνται από την κατοχική πλευρά για να παραπέμψουν σε μια λογική ομαλοποιήσης της κατάστασης, των κατοχικών δεδομένων.  Ότι έγινε συνήθεια το πήγαινε-έλα, υπό αυτές τις συνθήκες.

Η προσοχή, λοιπόν, στρέφεται στα οδοφράγματα, που δεν είναι το μείζον, αλλά σωσίβιο στη νέα προσπάθεια, για να μην υπάρξει αδιέξοδο. Κι αυτός προφανώς και είναι σοβαρός λόγος. Ωστόσο, εάν τα οδοφράγματα δεν οδηγούν στη λύση, τότε εδραιώνουν τα σημερινά κατοχικά δεδομένα.

Αμέσως μετά τις εκλογές της 4ης Οκτωβρίου 2009 σχηματίστηκε κυβέρνηση με πρωθυπουργό τον ΓΑΠ (Γεώργιος Α. Παπανδρέου). Ο οπορτουνισμός και ο χαμαιλεοντισμός των κομμάτων της Νέας Δημοκρατίας και του ΠΑΣΟΚ που την περίοδο 1974-2009 κρατούσαν το τιμόνι της κυβερνητικής εξουσίας, περίτρανα διαπιστώνεται από τα θλιβερά γεγονότα που διαδραματίστηκαν μετά τις εκλογές της 4ης Οκτωβρίου 2009. Ενώ κατά την προεκλογική περίοδο ο ΓΑΠ υποσχόταν ότι “λεφτά υπάρχουν”, ξαφνικά στις 23 Απριλίου 2010 με δραματικό διάγγελμά του από το ακριτικό Καστελόριζο, ανακοίνωνε στον ελληνικό λαό ότι η Ελλάδα χρεοκόπησε και η κυβέρνησή του θα απευθυνθεί στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο για τη λήψη μεγάλου δανείου.

Το ψηφοθηρικό σύνθημα “λεφτά υπάρχουν” μεταλλάχτηκε σε Χρεοκοπία. Χρεοκοπία που συνοδεύτηκε από τρία Μνημόνια, οι δανειακές συμβάσεις των οποίων βαρύτατα τραυμάτισαν νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Τα δρακόντεια μέτρα κοινωνικοοικονομικής πολιτικής της περιόδου 2010-2018 που εφαρμόστηκαν στα πλαίσια των τριών μνημονιακών συμβάσεων, προκάλεσαν τη μεγαλύτερη κρίση της ελληνικής οικονομίας από το 1948 έως σήμερα (2026). Ως έτος αφετηρίας ορίζουμε το 1948, λόγω του ότι από το έτος αυτό η ΕΛΣΤΑΤ (πρώην ΕΣΥΕ) άρχισε να υπολογίζει το ΑΕΠ (Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν) της Ελλάδας.

Η εφαρμογή των τριών μνημονίων τον Μάιο του 2010, Φεβρουάριο 2012 και Αύγουστο 2015 αποσκοπούσε, από τη μια μεριά, στην προαγωγή της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας και την ώθησή της σε σταθερή αναπτυξιακή τροχιά, και από την άλλη, στην βιωσιμότητα των Δημοσίων Οικονομικών και βασικά του δημοσίου χρέους. Δυστυχώς, αυτοί οι δύο ζωτικής σημασίας στόχοι όχι μόνο δεν επιτεύχθηκαν, αλλά οι αψυχολόγητες και εξοντωτικές μνημονιακές κοινωνικοοικονομικές πολιτικές βύθισαν την ελληνική οικονομία σε παρατεταμένη ύφεση. Την περίοδο 2008-2018, το πραγματικό ΑΕΠ της Ελλάδας μειώθηκε -27,8% ως αποτέλεσμα των αποτυχημένων μνημονιακών πολιτικών, καθότι από 249,6 συρρικνώθηκε στα 180,2 δις ευρώ.

Τι είναι η Μεσαία Τάξη

Οι επαχθείς μνημονιακές κοινωνικοοικονομικές πολιτικές εξόντωσαν την Μεσαία Τάξη της ελληνικής κοινωνίας. Ως Κοινωνική Τάξη (Social Class) ορίζεται “η ομάδα ατόμων τα οποία στην κοινωνία κατέχουν την ίδια κοινωνική και οικονομική θέση”. Πολλές είναι οι κοινωνιολογικές και πολιτικές θεωρίες που έχουν διατυπωθεί περί κοινωνικών τάξεων. Από τα μέσα του 18ου αιώνα με την έναρξη της Βιομηχανικής Επανάστασης (Industrial Revolution) στον ευρωπαϊκό χώρο, οι συντελούμενες εξελίξεις στην παραγωγική διαδικασία και ο μετασχηματισμός του οικονομικού συστήματος επέφεραν τη διαμόρφωση νέων κοινωνικοοικονομικών τάξεων.

Η ταχύτατη εκβιομηχάνιση της παραγωγικής διαδικασίας, η αυτοματοποίηση στην παραγωγή προϊόντων, οι καινοτομίες στην τεχνολογία και η θεαματική ανάπτυξη του τριτογενή τομέα των υπηρεσιών (τράπεζες, ναυτιλία, αερομεταφορές, παιδεία, υγεία, τουρισμός, λιανικό και χονδρικό εμπόριο, εστίαση, κ.ο.κ.), συνέβαλαν στη δημιουργία νεότευκτων οικονομικών δραστηριοτήτων και κατά προέκταση στην εμφάνιση νέων επαγγελμάτων. Η ανάδειξη νέων οικονομικών κλάδων και επαγγελμάτων συνέβαλαν στη διαμόρφωση νέων κοινωνικών τάξεων.

Η “κοινωνική τάξη” διαχωρίζεται από την “κοινωνική θέση” (social status). Η κοινωνική τάξη ορίζεται κυρίως με όρους οικονομικούς. Για παράδειγμα, η κοινωνική τάξη των εργατοϋπαλλήλων έχει ως βασικό χαρακτηριστικό γνώρισμα, ότι, η διαβίωσή τους εξαρτάται από το επίπεδο του μισθού τους. Απεναντίας, η κοινωνική θέση ενός ανθρώπου προσδιορίζεται με τέτοια κριτήρια, όπως είναι το κύρος και η επιρροή του στην κοινωνία, οι γενεαλογικές και οικογενειακές του καταβολές, η πολιτικοοικονομική του δύναμη, κ.ο.κ.

Για παράδειγμα, οι πολίτες λένε πως οι “Καραμανλήδες”, οι “Παπανδρέου”, οι “Μητσοτάκηδες”, οι “Βαρδινογιάννηδες”, οι “Λάτσηδες”, κ.ο.κ., έχουν δεσπόζουσα θέση στην ελληνική κοινωνία, γιατί μέλη των οικογενειών τους και φιλικά τους πρόσωπα (κουμπάροι, βαφτιστήρια, κ.ά.) γίνονται πρωθυπουργοί, υπουργοί, διοικητές τραπεζών, πρόεδροι και διευθύνοντες σύμβουλοι επιχειρήσεων και οργανισμών, μεγαλοεργολάβοι δημοσίων έργων, προμηθευτές του ελληνικού δημοσίου, κ.λπ. Κατ’ αυτό τον τρόπο, αυτές οι πανίσχυρες οικογένειες-φαμίλιες ελέγχουν και παρασκηνιακά συντονίζουν τους μηχανισμούς και τα κέντρα λήψης των σημαντικών πολιτικοοικονομικών αποφάσεων.

Σκοπός της παρούσας μελέτης δεν είναι η ανάλυση των διαφόρων θεωριών περί κοινωνικών τάξεων, κοινωνικής διαστρωμάτωσης και οικονομικών ανισοτήτων, που διατυπώθηκαν τους 17ο, 18ο, 19ο και αρχές του 20ου αιώνα από τους Τόμας Χομπς, Τζων Λοκ, Ζαν-Ζακ Ρουσσώ, Ανρί ντε Σαιν Σιμόν, Καρλ Μαρξ, Μαξ Βέμπερ, κ.λπ., αλλά ο προσδιορισμός του εισοδηματικού κλιμακίου της μεσαίας τάξης στην Ελλάδα.

Από κοινωνιολογικής άποψης, σε όλες τις χώρες του κόσμου, ανεξαρτήτως του πολιτικοοικονομικού τους συστήματος, υπάρχει η Μεσαία Κοινωνική Τάξη στην οποία συναθροίζονται πολίτες με μορφωτικό επίπεδο πανεπιστημιακού-τεχνολογικού επιπέδου, όπως ιατροί, δικαστές, δικηγόροι, οδοντίατροι, φαρμακοποιοί, μαθηματικοί, συμβολαιογράφοι, οικονομολόγοι, σεισμολόγοι, τοπογράφοι, γεωλόγοι, πολιτικοί μηχανικοί, φυσικοί, χημικοί, αρχιτέκτονες, πληροφορικάριοι, ηλεκτρολόγοι μηχανολόγοι, γεωπόνοι, κτηνίατροι, ψυχολόγοι, βιοτεχνολόγοι, διεθνολόγοι, θεατρολόγοι, κινηματογραφιστές, σχεδιαστές μόδας, διαφημιστές, ναυπηγοί, λογιστές, κ.ο.κ. Με κριτήριο την εισοδηματική τους επιφάνεια, στη μεσαία κοινωνική τάξη συγκαταλέγονται επίσης φυσικά πρόσωπα άνευ πανεπιστημιακής εκπαίδευσης, όπως επιχειρηματίες, βιομήχανοι, ελεύθεροι επαγγελματίες, κ.ο.κ.

Σύμφωνα με το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας του Γεωργίου Μπαμπινιώτη, “μεσαίος είναι αυτός που βρίσκεται στη μέση, που ισαπέχει από τα δύο άκρα”. Άρα, η λέξη “μεσαίος” σημαίνει “το μέσο σημείο μιας κλίμακας”. Για παράδειγμα, το μέτρο υποδιαιρείται σε 100 πόντους. Συνεπώς, ο πεντηκοστός πόντος είναι το μέσο σημείο του ενός μέτρου. Με την ίδια συλλογιστική, το μέσο σημείο του χιλιομέτρου είναι το πεντακοσιοστό μέτρο. Σε συζητήσεις με συγγενείς και φίλους σχολιάζουμε, ότι, η Μαρία και ο Γιάννης είναι μεσαίου αναστήματος ή το επιβατικό αυτοκίνητο της Αλίκης και του Γιώργου είναι μεσαίου κυβισμού.

Αναζητώντας τον ορισμό

Λαμβάνοντας υπόψη την εννοιολογική σημασία της λέξης “μεσαίος” συνάγεται ότι “Μεσαία Τάξη είναι το κοινωνικό στρώμα που βρίσκεται ανάμεσα στην ισχυρότερη και την ασθενέστερη οικονομική τάξη“. Στη συνέχεια με την παράθεση στατιστικών στοιχείων της ΑΑΔΕ και εμπεριστατωμένης τεχνοκρατικής τεκμηρίωσης, θα αποδείξουμε ότι διάφοροι πολιτικάντηδες, οικονομολογούντες, επικοινωνιολόγοι των καθοδηγούμενων δημοσκοπήσεων και θεσιθήρες της οποιασδήποτε μορφής εξουσίας, επικαλούνται στα γραφόμενα και τα λεγόμενά τους τη μεσαία κοινωνική-οικονομική τάξη, χωρίς όμως με αδιαμφισβήτητα στοιχεία να προσδιορίζουν το επίπεδο ή έστω το εύρος του εισοδηματικού της κλιμακίου.

Με γνώμονα διάφορα κοινωνικοοικονομικά κριτήρια προκύπτει ότι η μεσαία τάξη έχει ευρεία διαστρωμάτωση. Αυτό σημαίνει ότι στην ανάλυσή μας, ο εισοδηματικός προσδιορισμός της μεσαίας τάξης θα πρέπει να βασιστεί στο εύρος και όχι στο ενδιάμεσο της εισοδηματικής κλίμακας. Και το ερώτημα είναι: Ποιο είναι το εύρος του ετήσιου εισοδήματος που αντιστοιχεί στη μεσαία τάξη της ελληνικής κοινωνίας; Για παράδειγμα, το εύρος του ετήσιου εισοδήματος ενός νοικοκυριού που ανήκει στη μεσαία τάξη είναι τα 20.000-25.000, 25.000-30.000, 30.000-35.000 ή 35.000-40.000 ευρώ;

Στην προσπάθεια να προσδιορίσουμε το εύρος του εισοδήματος της μεσαίας τάξης της ελληνικής κοινωνίας, παραθέτουμε τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στον πίνακα του κειμένου. Από την ενδελεχή επεξεργασία των στατιστικών στοιχείων της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) που αφορούν τη Φορολογία Εισοδήματος Φυσικών Προσώπων (ΦΕΦΠ), αδιαμφισβήτητα καταδεικνύεται η διαχρονική φτωχοποίηση της μεσαίας κοινωνικής τάξης. Στην περίπτωση της ελληνικής κοινωνίας θα εξηγήσουμε στο επόμενο άρθρο, για ποιους λόγους στην Ελλάδα δεν υπάρχει μεσαία οικονομική τάξη. Τα μνημόνια και η ντόπια πολιτικοοικονομική κλεπτοκρατία έστησαν τη μεσαία τάξη στο απόσπασμα και τελικά την αφάνισαν…

Ο Γεώργιος Α. Βάμβουκας είναι καθηγητής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών (πρώην ΑΣΟΕΕ)

Η Τουρκία επιχειρεί να μετατρέψει τις μονομερείς διεκδικήσεις της σε σταθερά δεδομένα, ενώ η Λιβύη επαναφέρει στο προσκήνιο ένα μνημόνιο που η Ελλάδα θεωρεί παράνομο και ανυπόστατο. Την ίδια στιγμή, σημαντικά ενεργειακά έργα και δραστηριότητες έρευνας αναδεικνύουν ότι οι θαλάσσιες ζώνες δεν αποτελούν πλέον μόνο αντικείμενο διπλωματικών συζητήσεων. Συνδέονται άμεσα με την οικονομία, την ενεργειακή ασφάλεια και τη δυνατότητα μιας χώρας να ασκεί στην πράξη τα δικαιώματά της.

Το διεθνές δίκαιο βάση δράσης, όχι άλλοθι αδράνειας

Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) αποτελεί το βασικό διεθνές νομικό πλαίσιο για τον καθορισμό των θαλάσσιων ζωνών. Η Ελλάδα είναι συμβαλλόμενο μέρος και έχει το δικαίωμα να ασκεί τις δυνατότητες που προβλέπονται από αυτήν. Η Τουρκία δεν έχει προσχωρήσει στη Σύμβαση, δεσμεύεται όμως από τους εθιμικούς κανόνες του διεθνούς δικαίου, στον βαθμό που αυτοί έχουν διαμορφωθεί ως τέτοιοι.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα άρθρα 3 και 121 της UNCLOS. Το πρώτο αναγνωρίζει σε κάθε παράκτιο κράτος το δικαίωμα να καθορίσει το εύρος της χωρικής του θάλασσας (ΧΘ) μέχρι τα 12 ναυτικά μίλια. Το δεύτερο κατοχυρώνει, με τις προβλεπόμενες εξαιρέσεις, το δικαίωμα των νησιών να διαθέτουν χωρική θάλασσα, ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα.

Χρειάζεται, ωστόσο, να γίνεται σαφής διάκριση ανάμεσα στο δικαίωμα ενός νησιού να παράγει θαλάσσιες ζώνες και στην επήρεια που θα του αποδοθεί κατά την οριοθέτηση με άλλο κράτος. Η διεθνής νομολογία έχει δείξει ότι η επήρεια εξετάζεται με βάση τις ιδιαίτερες γεωγραφικές περιστάσεις κάθε περιοχής.

Από τις διαμαρτυρίες στην ενεργό άσκηση δικαιωμάτων

Η Ελλάδα δεν μπορεί να περιορίζεται σε διπλωματικές διαμαρτυρίες κάθε φορά που αμφισβητούνται τα δικαιώματά της. Οι διαμαρτυρίες είναι αναγκαίες, αλλά πρέπει να συνοδεύονται από συνεκτική πολιτική αξιοποίησης των δυνατοτήτων που παρέχει το διεθνές δίκαιο.

Πρώτο βήμα πρέπει να είναι η ολοκλήρωση της τεχνικής και νομικής προετοιμασίας για τη χάραξη ευθειών γραμμών βάσεως, όπου συντρέχουν οι προϋποθέσεις του άρθρου 7 της UNCLOS. Η σύνθετη διαμόρφωση της ελληνικής ακτογραμμής και η παρουσία πολυάριθμων νησιών επιβάλλουν ειδική υδρογραφική και γεωγραφική μελέτη. Από τις νόμιμα καθορισμένες γραμμές βάσεως μετράται το εύρος της χωρικής θάλασσας.

Παράλληλα, πρέπει να εξεταστεί η επέκταση της χωρικής θάλασσας από τα 6 στα 12 ναυτικά μίλια στις περιοχές όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο. Η Ελλάδα έχει ήδη ασκήσει το δικαίωμα αυτό στο Ιόνιο. Η επέκταση σε άλλες περιοχές, μεταξύ των οποίων το Κρητικό Πέλαγος, απαιτεί προσεκτικό σχεδιασμό, λαμβάνοντας υπόψη τις γεωγραφικές συνθήκες και τις τυχόν επικαλύψεις με γειτονικές ακτές. Δεν πρόκειται για ζήτημα που πρέπει να παραμένει επ’ αόριστον σε επίπεδο εξαγγελιών, αλλά για κυριαρχικό δικαίωμα που χρειάζεται ολοκληρωμένη αξιολόγηση και συγκεκριμένο σχεδιασμό άσκησης.

Η Ελλάδα πρέπει να προχωρήσει στην επίσημη καθιέρωση και ανακήρυξη Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ), με την έκδοση της αναγκαίας εθνικής πράξης, τη δημοσιοποίηση χαρτών και γεωγραφικών συντεταγμένων και την προβλεπόμενη κατάθεση στοιχείων στον ΟΗΕ. Τα απώτατα δυνητικά όρια θα αποτυπώνονται με βάση τις αρχές του διεθνούς δικαίου και τη μέση γραμμή, όπου αυτή εφαρμόζεται.

Στις περιοχές με επικαλυπτόμενες αξιώσεις, τα ακριβή όρια θα καθοριστούν με διμερείς συμφωνίες ή άλλη συμφωνημένη διαδικασία ειρηνικής επίλυσης. Η ανακήρυξη δεν πρέπει να αναμένει την ολοκλήρωση όλων των διμερών διαπραγματεύσεων.

Παράλληλα, πρέπει να προχωρήσει και η καθιέρωση Συνορεύουσας Ζώνης, με εξωτερικό όριο έως 24 ναυτικών μιλίων από τις γραμμές βάσεως, σύμφωνα με το άρθρο 33 της UNCLOS. Η ζώνη αυτή παρέχει συγκεκριμένες αρμοδιότητες ελέγχου για τελωνειακά, φορολογικά, μεταναστευτικά και υγειονομικά ζητήματα.

Τουρκολιβυκό Μνημόνιο: μια αμφισβητούμενη διεκδίκηση

Η έγκριση του Τουρκολιβυκού Μνημονίου από τη λιβυκή Βουλή τον Οκτώβριο του 2026 επιβεβαιώνει ότι το ζήτημα δεν έχει εκλείψει. Η Ελλάδα απορρίπτει τη συμφωνία, υποστηρίζοντας ότι παραβιάζει τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών και δεν στηρίζεται σε ορθή εφαρμογή του Δικαίου της Θάλασσας.

Η ελληνική αντίδραση πρέπει να είναι σταθερή και πολυεπίπεδη. Απαιτείται συνεχής διπλωματική ενημέρωση των Ηνωμένων Εθνών, της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των ενδιαφερόμενων κρατών, αλλά και επιμονή στην επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων με τη Λιβύη για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η διάκριση ανάμεσα στις σχέσεις των δύο κρατών που υπέγραψαν το μνημόνιο και στις συνέπειές του έναντι τρίτων. Σύμφωνα με το άρθρο 34 της Σύμβασης της Βιέννης για το Δίκαιο των Συνθηκών, μια συνθήκη δεν δημιουργεί υποχρεώσεις ή δικαιώματα για τρίτο κράτος χωρίς τη συναίνεσή του. Συνεπώς, η Ελλάδα δεν πρέπει να αποδεχθεί ότι μια διμερής συμφωνία Τουρκίας–Λιβύης μπορεί να καθορίσει τα δικά της θαλάσσια δικαιώματα.

Η πρόσφατη ελληνική επιστολή της 22ας Οκτωβρίου 2026 προς τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ, η οποία κυκλοφόρησε ως επίσημο έγγραφο της Γενικής Συνέλευσης (A/81/455), επιβεβαιώνει τη σταθερή θέση της χώρας μας. Η Ελλάδα απορρίπτει εκ νέου το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο, επισημαίνοντας ότι Τουρκία και Λιβύη δεν διαθέτουν κοινά θαλάσσια σύνορα, ότι το Μνημόνιο αγνοεί τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών και ότι η φερόμενη κύρωσή του δεν μπορεί, κατά την ελληνική θέση, να μεταβάλει τον νομικό του χαρακτήρα. Η επίσημη αυτή καταγραφή στον ΟΗΕ είναι σημαντική, πρέπει όμως να συνοδεύεται από συνεχή και ουσιαστική άσκηση των δικαιωμάτων που η Ελλάδα επικαλείται.

Ενέργεια & υποδομές: τα δικαιώματα ασκούνται και στην πράξη

Η προώθηση των ερευνών υδρογονανθράκων νότια της Κρήτης και σε άλλες θαλάσσιες περιοχές, καθώς και η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου, αναδεικνύουν μια ακόμη διάσταση του ζητήματος: η άσκηση των δικαιωμάτων δεν εξαντλείται στη νομική τους διακήρυξη.

Οι συμφωνίες του ελληνικού κράτους με την κοινοπραξία Chevron-HELLENiQ ENERGY για νέες υπεράκτιες περιοχές έρευνας αποτελούν σημαντική εξέλιξη. Αντίστοιχα, η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου, με το υποθαλάσσιο τμήμα Κρήτης-Κύπρου, έχει στρατηγική σημασία για την ενεργειακή ασφάλεια και τη συνεργασία στην Ανατολική Μεσόγειο.

Τα έργα αυτά πρέπει να προχωρούν με βάση το εφαρμοστέο διεθνές δίκαιο και τις νόμιμες αδειοδοτικές διαδικασίες. Παράλληλα, απαιτείται κατάλληλη προετοιμασία για την αντιμετώπιση πιθανών παρεμποδίσεων ή αμφισβητήσεων. Η Ελλάδα οφείλει να προστατεύει τις νόμιμες δραστηριότητες και να αποφεύγει την παγίωση μιας πρακτικής σύμφωνα με την οποία κάθε τουρκική αντίδραση θα οδηγεί αυτομάτως σε αναστολή έργων ή ερευνών.

Η υπόθεση του γαλλικού ερευνητικού πλοίου ABEILLE MARENGO, το οποίο προορίζεται να πραγματοποιήσει έρευνες βυθού για την ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης-Κύπρου, αναδεικνύει με ιδιαίτερη σαφήνεια το πρόβλημα. Τουρκικά δημοσιεύματα έφθασαν μέχρι και σε απειλές περί ενδεχόμενης βύθισης του πλοίου, ενώ η τουρκική πλευρά επαναλαμβάνει ότι δραστηριότητες στην περιοχή που θεωρεί δική της υφαλοκρηπίδα απαιτούν προηγούμενο συντονισμό και έγκρισή της.

Η Ελλάδα δεν μπορεί να αποδεχθεί μια τέτοια αξίωση, καθώς αυτό θα ισοδυναμούσε με έμμεση αναγνώριση δικαιοδοσίας που αμφισβητεί. Η συνέχιση των ερευνών, με την τήρηση των προβλεπόμενων διαδικασιών και την προστασία της ασφάλειας των δραστηριοτήτων, αποτελεί ουσιαστική δοκιμασία της πολιτικής ενεργού άσκησης των δικαιωμάτων της.

Σαφές αντικείμενο, χρονικό όριο και προοπτική τη Χάγη

Η Ελλάδα έχει διατυπώσει σταθερά ότι η διαφορά που μπορεί να παραπεμφθεί σε διεθνή δικαστική επίλυση αφορά την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ, όπου υφίστανται επικαλυπτόμενα θαλάσσια δικαιώματα. Η τουρκική πλευρά, αντίθετα, προβάλλει ευρύτερη ατζέντα, στην οποία περιλαμβάνονται ζητήματα χωρικής θάλασσας, αποστρατιωτικοποίησης και κυριαρχίας επί νησίδων και βραχονησίδων.

Κάθε γύρος διαπραγματεύσεων πρέπει να έχει σαφές αντικείμενο, συγκεκριμένο σκοπό, επιδιωκόμενο αποτέλεσμα και προκαθορισμένο χρονικό όριο. Το χρονοδιάγραμμα πρέπει να προβλέπει διακριτά στάδια: προσδιορισμό των περιοχών και των σημείων διαφωνίας, εξέταση των εφαρμοστέων κανόνων και των γεωγραφικών δεδομένων και, τέλος, διαπραγμάτευση πιθανών λύσεων και προετοιμασία ενδεχόμενου συνυποσχετικού.

Εάν δεν επιτυγχάνεται ουσιαστική πρόοδος εντός των συμφωνημένων προθεσμιών, η διαδικασία πρέπει να περνά στο επόμενο στάδιο, δηλαδή στην προετοιμασία παραπομπής της διαφοράς στη διεθνή δικαιοσύνη, εφόσον συμφωνηθεί η απαιτούμενη δικαιοδοτική βάση. Οι τεχνικές συναντήσεις μεταξύ νομικών, διπλωματών, επιστημόνων και υδρογράφων πρέπει να συνεχίζονται παράλληλα.

Εφόσον οι διαπραγματεύσεις δεν οδηγήσουν σε συμφωνία, η προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης αποτελεί θεσμικά κατοχυρωμένη προοπτική. Προϋπόθεση είναι η σύναψη ειδικού συνυποσχετικού, με το οποίο τα δύο κράτη θα αποδεχθούν τη δικαιοδοσία του Δικαστηρίου για τη συγκεκριμένη διαφορά.

Το συνυποσχετικό πρέπει να προσδιορίζει με ακρίβεια τις θαλάσσιες περιοχές, τα νομικά ερωτήματα και το εφαρμοστέο δίκαιο. Δεν πρέπει να προδικάζει την επήρεια των νησιών ούτε να περιορίζει γενικά τα δικαιώματά τους. Επειδή η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στην UNCLOS, πρέπει να αποσαφηνιστούν οι εθιμικοί κανόνες που δεσμεύουν τα δύο κράτη και οι διατάξεις της Σύμβασης που θα μπορούσαν να εφαρμοστούν κατόπιν συμφωνίας τους.

Η προσφυγή στη Χάγη δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως διαδικασία επιβεβαίωσης μιας προειλημμένης εθνικής θέσης. Η απόφαση του Δικαστηρίου θα είναι δεσμευτική για τα δύο κράτη και για τη συγκεκριμένη υπόθεση και η Ελλάδα οφείλει να έχει προηγουμένως αξιολογήσει τις πιθανές εκβάσεις, έχοντας ολοκληρώσει την απαραίτητη νομική και τεχνική προετοιμασία.

Αξιοποίηση της κρατικής πρακτικής και προσωρινές διευθετήσεις

Οι συμφωνίες οριοθέτησης της Ελλάδας με την Ιταλία και την Αίγυπτο το 2020 αποτελούν σημαντικά στοιχεία της ελληνικής κρατικής πρακτικής. Δείχνουν ότι η χώρα μπορεί να επιτυγχάνει συμφωνίες με βάση το διεθνές δίκαιο, λαμβάνοντας υπόψη τις νησιωτικές ακτές και τις ιδιαίτερες γεωγραφικές περιστάσεις. Η συμφωνία με την Αίγυπτο, ειδικότερα, αποδεικνύει ότι είναι δυνατή και η μερική οριοθέτηση, όταν δεν υπάρχει ακόμη συμφωνία για το σύνολο μιας θαλάσσιας περιοχής.

Οι συμφωνίες αυτές δεν δεσμεύουν την Τουρκία ούτε καθορίζουν εκ των προτέρων την έκβαση μιας ελληνοτουρκικής οριοθέτησης. Μπορούν, όμως, να αξιοποιηθούν ως ουσιαστικά νομικά και διαπραγματευτικά επιχειρήματα.

Παράλληλα, ακόμη και όσο εκκρεμεί η οριστική οριοθέτηση, πρέπει να εξετάζονται προσωρινές πρακτικές διευθετήσεις και μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης. Τα άρθρα 74(3) και 83(3) της UNCLOS προβλέπουν την προσπάθεια σύναψης τέτοιων ρυθμίσεων, χωρίς να διακυβεύεται η τελική συμφωνία. Επειδή η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στη Σύμβαση, οι συγκεκριμένες διατάξεις δεν αποτελούν αυτομάτως συμβατική υποχρέωσή της. Μπορούν, ωστόσο, να αποτελέσουν χρήσιμο πρότυπο για αμοιβαία αποδεκτές ρυθμίσεις, όπως μηχανισμούς άμεσης επικοινωνίας, έγκαιρης ενημέρωσης και αποφυγής επικίνδυνων περιστατικών στη θάλασσα.

Η ανάγκη σταθερής εθνικής στρατηγικής

Τέλος, η αντιμετώπιση των θαλάσσιων διαφορών δεν μπορεί να εξαρτάται από τις εκάστοτε πολιτικές συγκυρίες. Απαιτείται σταθερή εθνική στρατηγική, με συνέχεια, θεσμική μνήμη και συντονισμό των αρμόδιων υπουργείων, των διπλωματικών υπηρεσιών, των Ενόπλων Δυνάμεων και των επιστημονικών ιδρυμάτων.

Κεντρικό στοιχείο αυτής της στρατηγικής πρέπει να είναι η συγκρότηση μόνιμης διεπιστημονικής ομάδας εμπειρογνωμόνων, η οποία θα παρακολουθεί τη διεθνή νομολογία, θα επικαιροποιεί τη νομική και τεχνική τεκμηρίωση και θα προετοιμάζει τις ελληνικές θέσεις για διαπραγματεύσεις ή δικαστικές διαδικασίες. Χρειάζεται επίσης συστηματική διατήρηση χαρτών, γεωγραφικών συντεταγμένων, υδρογραφικών δεδομένων και μελετών, ώστε η χώρα να μη χρειάζεται να αρχίζει κάθε φορά από την αρχή.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι διεθνείς οργανισμοί μπορούν να συμβάλουν στην ενίσχυση της σταθερότητας, της συνεργασίας και του σεβασμού του διεθνούς δικαίου. Δεν υποκαθιστούν, όμως, τη διαπραγμάτευση ή τη διεθνή δικαιοδοσία. Η τελική οριοθέτηση απαιτεί συμφωνία των ενδιαφερόμενων κρατών ή αποδοχή της δικαιοδοσίας αρμόδιου διεθνούς δικαιοδοτικού οργάνου.

Όχι άλλη καθυστέρηση

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται να επιλέξει ανάμεσα στο διεθνές δίκαιο και στην υπεράσπιση των εθνικών της συμφερόντων. Η ισχυρότερη υπεράσπισή τους είναι ακριβώς η έγκαιρη, συνεπής και τεκμηριωμένη εφαρμογή του διεθνούς δικαίου.

Η χώρα χρειάζεται να ολοκληρώσει τη νομική και τεχνική προετοιμασία της, να αξιοποιήσει τα δικαιώματα που της παρέχει το διεθνές δίκαιο, να προχωρήσει στην καθιέρωση της ΑΟΖ και να επιδιώξει ουσιαστικές διαπραγματεύσεις με σαφές χρονοδιάγραμμα, έχοντας έτοιμη την προοπτική της διεθνούς δικαιοσύνης.

Ο στόχος δεν είναι η αντιπαράθεση, αλλά μια δίκαιη, ειρηνική και βιώσιμη οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών, που θα διασφαλίζει τα νόμιμα δικαιώματα της Ελλάδας και θα ενισχύει τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο. Δεν πρέπει να περιμένουμε την επόμενη κρίση για να αποφασίσουμε τι θα κάνουμε. Πρέπει να έχουμε προετοιμαστεί πριν αυτή εκδηλωθεί.

Την ίδια ώρα, τουρκικές διπλωματικές πηγές διαβεβαιώνουν ότι το ζήτημα που προέκυψε με τις NAVTEX για το υποθαλάσσιο καλώδιο έχει επιλυθεί, χωρίς ωστόσο να δίνονται περισσότερες διευκρινίσεις.

Τα τέσσερα σενάρια

Τα σενάρια όταν το ερευνητικό φτάσει στην Κάσο: Το πρώτο σενάριο είναι η Τουρκία να αρκεστεί στις ανακοινώσεις και στις ναυτικές αναγγελίες, διατηρώντας τις αξιώσεις της χωρίς να εμποδίσει την πρόοδο των ερευνών. Σε αυτή την περίπτωση, η αντιπαράθεση θα παραμείνει κυρίως στο διπλωματικό επίπεδο.

Το δεύτερο είναι να υπάρξει παρουσία τουρκικού πλοίου και προειδοποιήσεις μέσω ασυρμάτου προς το ερευνητικό. Η Άγκυρα θα μπορούσε έτσι να επιχειρήσει να καταγράψει επιχειρησιακά την αμφισβήτησή της, ζητώντας διακοπή ή συντονισμό των εργασιών, χωρίς να προχωρήσει σε φυσική παρεμπόδιση.

Το τρίτο σενάριο περιλαμβάνει ανάπτυξη πολεμικών πλοίων ως επίδειξη ισχύος. Η παρουσία τους θα αύξανε την πίεση στο πλήρωμα, στον ανάδοχο και στις κυβερνήσεις, ακόμη και εάν το ερευνητικό συνέχιζε κανονικά την αποστολή του.

Το σοβαρότερο ενδεχόμενο είναι η προσπάθεια ουσιαστικής παρεμπόδισης, με κινήσεις που θα δυσχέραιναν ή θα καθιστούσαν επικίνδυνη τη συνέχιση των ερευνών. Τότε η υπόθεση θα περνούσε σε διαφορετικό επίπεδο, με αυξημένο κίνδυνο θερμού επεισοδίου. Η διαφορά ανάμεσα στην απλή παρακολούθηση, στην παρενόχληση και στην παρεμπόδιση θα κρίνει και το εύρος της ελληνικής αντίδρασης.

Η Αθήνα καλείται να συνδυάσει την προστασία της δραστηριότητας με την αποφυγή μιας ανεξέλεγκτης αντιπαράθεσης.  Η ελληνική θέση παραμένει ότι δεν απαιτείται τουρκική άδεια για το έργο. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος έχει ξεκαθαρίσει ότι η Ελλάδα δεν υπέβαλε σχετικό αίτημα στην Άγκυρα. Στο πολιτικό επίπεδο, η προσπάθεια στρέφεται στην ανάδειξη του ευρωπαϊκού χαρακτήρα της διασύνδεσης και της ευθύνης που θα αναλάμβανε όποιος επιχειρούσε να την ανακόψει. Αυτό δεν καταργεί τον επιχειρησιακό κίνδυνο.

Την ίδια στιγμή, η Γαλλίδα πρέσβης βρέθηκε στο τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών σχετικά με τη δραστηριότητα του γαλλικού ερευνητικού πλοίου Abeille Marengo. Να σημειωθεί ότι την ύπαρξη διπλωματικών επαφών μεταξύ Γαλλίας και Τουρκίας, με αντικείμενο τις δραστηριότητες του γαλλικού πλοίου “Abeille Marengo” έχει επιβεβαιώσει τουρκική πηγή στην “Καθημερινή”.

Οι κινήσεις αυτές έχουν προκαλέσει συζητήσεις και ερωτήματα στα ελληνικά και τουρκικά μέσα ενημέρωσης σχετικά με τον ρόλο της Γαλλίας και τις ισορροπίες ανάμεσα σε Αθήνα, Παρίσι και Άγκυρα. Ενδεικτικό το πρωτοσέλιδο της “Δημοκρατίας” που μιλά για «προδοσία» στο θέμα του καλωδίου, ότι επί της ουσίας, η Ελλάδα πετάει το μπαλάκι στην Γαλλία, η οποία ενημερώνει για τις εργασίες του την Τουρκία, κάτι το οποίο αποτελεί το τέταρτο σενάριο.

Η αντιπαράθεση 

Προηγουμένως, σε πολύ αυστηρούς τόνους έσπευσαν να απαντήσουν ελληνικές διπλωματικές πηγές, στην ανακοίνωση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών, μέσω της οποίας η Άγκυρα αμφισβητεί τις NAVTEX που εξέδωσαν Ελλάδα και Κύπρος σχετικά με την έναρξη των ερευνών του γαλλικού σκάφους VB Abeille Marengo, στο πλαίσιο της ηλεκτρικής διασύνδεσης των δύο χωρών. Την ίδια ώρα, τουρκικό drone με διακριτικό VATOZ17 πραγματοποιούσε πτήσεις επιτήρησης νότια της Καρπάθου, στην περιοχή από την οποία προβλέπεται να περάσει το υποθαλάσσιο καλώδιο.

«Οι εργασίες του γαλλικού ερευνητικού πλοίου VB Abeille Marengo, θα προχωρήσουν βάσει του επιχειρησιακού προγραμματισμού της εταιρείας, σε ελληνικά και κυπριακά χωρικά ύδατα και σε περιοχές ελληνικής και κυπριακής υφαλοκρηπίδας», τονίζουν με νόημα ελληνικές διπλωματικές πηγές απαντώντας στην προκλητική ανακοίνωση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών. Οι ίδιες πηγές, προσθέτουν με νόημα πως «το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας είναι σαφές και δεν χωρεί διαφορετικών ερμηνειών».

Την ίδια ώρα, έντονη ήταν η δραστηριότητα τουρκικών drone στο βορειοανατολικό και νοτιοανατολικό Αιγαίο, με πτήσεις που εκτείνονται από την περιοχή της Κεσάνης έως την Κάρπαθο. Σύμφωνα με πληροφορίες, τουρκικό UAV, με διακριτικό VATOZ17, πετούσε νότια της Καρπάθου, πραγματοποιώντας επαναλαμβανόμενους κύκλους επιτήρησης στην περιοχή όπου πρόκειται να ποντιστεί το καλώδιο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ.

Πληροφορίες αναφέρουν ότι πρόκειται για drone τύπου AKINCI ή ANKA, το οποίο απογειώθηκε από τη ναυτική βάση του Ντάλαμαν και εκτελεί αποστολή αποσαφήνισης της εικόνας επιφανείας, με σκοπό την παρακολούθηση της δραστηριότητας στη συγκεκριμένη θαλάσσια περιοχή. Το UAV εμφανίζεται να ενεργοποιεί και να απενεργοποιεί κατά διαστήματα τον πομπό εντοπισμού του, με αποτέλεσμα να μην είναι συνεχώς ορατό στα συστήματα παρακολούθησης πτήσεων. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, είναι το τουρκικό drone που επιχειρεί πλησιέστερα στην περιοχή των προγραμματισμένων εργασιών.

Υπενθυμίζεται ότι χθες Παρασκευή η Άγκυρα μέσω του τουρκικού ΥΠΕΞ δήλωσε πως απαιτεί την υποβολή αιτήματος αδειοδότησης των ερευνών προς τις τουρκικές Αρχές για τις έρευνες που θα γίνουν σε περιοχές της «τουρκικής υφαλοκρηπίδας», σε όλη την Ανατολική Μεσόγειο δηλαδή.

Η Τουρκία

Στην ανακοίνωσή του τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών αναφέρει: «Έγινε γνωστό ότι πλοίο υπό γαλλική σημαία αποπειράθηκε να πραγματοποιήσει θαλάσσιες επιστημονικές έρευνες χωρίς άδεια, με σκοπό την εγκατάσταση υποθαλάσσιου καλωδίου, εντός της υφαλοκρηπίδας μας, τα εξωτερικά όρια της οποίας γνωστοποιήσαμε στα Ηνωμένα Έθνη στις 18 Μαρτίου 2020. Οι μη εξουσιοδοτημένες αναγγελίες προς ναυτιλομένους που εκδόθηκαν για τον σκοπό αυτό από την Ελλάδα και την Ελληνοκυπριακή Διοίκηση της Νότιας Κύπρου [ενν. την Κυπριακή Δημοκρατία] ακυρώθηκαν από τη χώρα μας.

»Για το τμήμα των δραστηριοτήτων που σχεδιάζει να πραγματοποιήσει το εν λόγω πλοίο και το οποίο εμπίπτει στα όρια της υφαλοκρηπίδας μας, δεν έχει υποβληθεί στη χώρα μας αίτημα άδειας, σύμφωνα με τους εθιμικούς κανόνες του διεθνούς δικαίου της θάλασσας. Η αποφασιστικότητά μας να προστατεύσουμε τα κυριαρχικά μας δικαιώματα που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο είναι απόλυτη και θα συνεχίσουμε να υιοθετούμε στην περιοχή μια προσέγγιση που βασίζεται στη συνεργασία, τον διάλογο και τον συντονισμό».

Το απόγευμα της Παρασκευής είχε δοθεί μια μικρή «μάχη» μεταξύ των ελληνικών και κυπριακών και αφετέρου των τουρκικών Αρχών με την έκδοση σειράς NAVTEX. Η ελληνική NAVTEX καλύπτει ολόκληρη τη διαδρομή πόντισης του καλωδίου μέχρι και την κυπριακή ΑΟΖ. Στο τμήμα των περιοχών βόρεια της Κρήτης, που περιλαμβάνουν και διεθνή ύδατα, έχουν ήδη πραγματοποιηθεί οι έρευνες, ακόμη και μετά το επεισόδιο της Κάσου. Το κύριο τμήμα των ερευνών που απομένει αφορά την περιοχή ανατολικά της Κάσου, μέχρι τα όρια της Κυπριακής ΑΟΖ. Είχε προηγηθεί τηλεφωνική επικοινωνία του ΥΠΕΞ Γ. Γεραπετρίτη με τον ομόλογό του της Κυπριακής Δημοκρατίας K. Κόμπο στο πλαίσιο του στενού συντονισμού των δύο χωρών.

Λίγη ώρα αργότερα, η Άγκυρα εξέδωσε αντι-NAVTEX με την οποία αμφισβητεί την ελληνική αναγγελία για το γαλλικό ερευνητικό πλοίο που θα πραγματοποιήσει εργασίες για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, ισχυριζόμενη ότι μέρος της περιοχής βρίσκεται εντός τουρκικής υφαλοκρηπίδας και απαιτώντας τη συγκατάθεσή της για τη διεξαγωγή των ερευνών.

Με την αντι-NAVTEX 1105/26, η Άγκυρα επαναφέρει στο τραπέζι την επιστολή που είχε αποστείλει στον ΟΗΕ στις 18 Μαρτίου 2020 (A/74/757), υποστηρίζοντας ότι τμήμα της περιοχής των ερευνών βρίσκεται εντός της υφαλοκρηπίδας που έχει μονομερώς δηλώσει.

Το επόμενο βήμα της τουρκικής αμφισβήτησης είναι ακόμη πιο χαρακτηριστικό. Η Άγκυρα ισχυρίζεται ότι δεν έχει χορηγήσει άδεια για τις συγκεκριμένες έρευνες, χαρακτηρίζει την ελληνική NAVTEX «μη εξουσιοδοτημένη» και αξιώνει όλες οι ερευνητικές δραστηριότητες σε θαλάσσιες περιοχές που θεωρεί ότι εμπίπτουν στη δικαιοδοσία της να συντονίζονται με τις τουρκικές αρχές.

Όπως μάλιστα τόνισε ο Δημοκρατικός γερουσιαστής της Καλιφόρνιας, Ανταμ Σιφ, το εκλογικό αποτέλεσμα δεν πρέπει να ερμηνευτεί ως πλήρη επιβράβευση της αντιπολίτευσης: «Το αποτέλεσμα αντανακλά περισσότερο την αηδία, την απέχθεια και απόρριψη της κυβερνητικής πλατφόρμας». Καταψηφίστηκε ακόμη η διαφθορά αλλά και η εκμετάλλευση της εξουσίας για κάθε είδους αθέμιτο πλουτισμό των κυβερνώντων.

Η παρέμβαση του αντιπροέδρου!

Αυτό που έκανε μεγαλύτερη εντύπωση, ήταν η παρέμβαση του Αμερικανού αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς, που από την αρχή είχε διαφωνήσει, μαζί με  αρχηγούς των ενόπλων δυνάμεων, για τον πόλεμο κατά του Ιράν: «Ο πόλεμος είναι η αιτία της ήττας μας», έγραψε σε ένα μακροσκελές μήνυμα στο X, προσθέτοντας: «Όλοι γνωρίζουν γιατί χάσαμε. Και κάθε ειλικρινής συζήτηση για την πορεία προς τα εμπρός πρέπει τώρα να ξεκινήσει από εκεί».

Να σημειώσουμε ότι ο πόλεμος κατά του Ιράν που προκάλεσε την ενεργειακή κρίση, κυρίως στις χώρες της Δύσης, δεν ήταν αμερικανική επιλογή αλλά αποτέλεσμα της πίεσης του Αμερικανοεβραϊκού λόμπι και των συμφερόντων του Νετανιάχου που διέλυσε το σύνθημα “Πρώτα η Αμερική”. Και αυτό ήταν αντιληπτό στους Αμερικανούς ψηφοφόρους.

Και τώρα ο αμήχανος Τραμπ άρχισε πάλι τις επαφές με τη Μόσχα για  συμφωνία ειρήνης στην Ουκρανία και έπεται η συμφωνία με την Τεχεράνη. Αλλά καλύτερα να μην βιαζόμαστε για οριστικά συμπεράσματα. Τραμ είναι αυτός!

Και από όλες αυτές τις εξελίξεις απουσιάζει η διαλυμένη Ενωμένη Ευρώπη με ηγέτες όπως ο Μερτς και ο Μακρόν και η Ούρσουλα που θέλουν να συνεχιστεί ο πόλεμος κατά της Ρωσίας τρομοκρατώντας  τους πολίτες τους με ασκήσεις αντιμετώπισης των πρώτων ημερών πολέμου με τη Ρωσία, συγκεντρώνοντας τρόφιμα και φάρμακα για τις πρώτες ανάγκες!  

Το κραχ με αφορμή την τεχνητή νοημοσύνη

Και ξαφνικά, ενώ οι χρηματιστηριακές αγορές την επόμενη μέρα των αμερικανικών εκλογών είχαν εκρηκτική άνοδο, ξέσπασε μεγάλη αναταραχή. Αρχικά οι επενδυτές εκτιμούσαν ότι η μείωση της πολιτικής ισχύος του Ντόναλντ Τραμπ θα μπορούσε να οδηγήσει σε αποκλιμάκωση του πολέμου με το Ιράν, περιορίζοντας τις πληθωριστικές πιέσεις και δημιουργώντας ένα ευνοϊκότερο περιβάλλον για την οικονομία και τις αγορές.

Μέσα σε 24 ώρες όμως, η ανάγνωση του εκλογικού αποτελέσματος άλλαξε ριζικά. Οι αγορές άρχισαν να εστιάζουν στις θέσεις Δημοκρατικών πολιτικών που έχουν ταχθεί υπέρ αυστηρότερων περιορισμών στην ανάπτυξη των data centers και κατ’ επέκταση της τεχνητής νοημοσύνης, ανακόπτοντας το ρεύμα για επενδύσεις σε αυτόν τον κλάδο, όπου πρωταγωνιστούν οι μεγάλες φίρμες της Silicon Valey. Μόνο που ο κύριος ανταγωνιστής σε αυτόν τον τομέα, η Κίνα, δεν αντιμετωπίζει αντίστοιχα προβλήματα, καθώς εκεί η πολιτική εξουσία συμπαγής και έχει τον πλήρη έλεγχο. 

Όσο για την ευρωπαϊκή Βαβέλ, έτσι όπως την έχουν καταντήσει οι μαριονέτες των ελίτ, έχει χαθεί κάθε δυνατότητα να ακολουθήσει το τρένο της τεχνητής νοημοσύνης και όχι μόνο, καθώς ενεργειακά είναι σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένη. 

Μάλιστα ο Λουξεμβούργιος ευρωβουλευτής Φερνάντ Καρτχάιζερ αποκάλυψε στο πρόσφατο σχέδιο ψηφίσματος που έφερε η Κομισιόν αφιερώνονται 168 γραμμές στην Ουκρανία αλλά μόλις 12 στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι Ευρωπαίοι πολίτες, εγείροντας ερωτήματα σχετικά με το αν οι Βρυξέλλες εξισορροπούν τις εξωτερικές δεσμεύσεις με τις εσωτερικές ανησυχίες των ευρωπαϊκών κοινωνών. 

Ο Μητσοτάκης και τα data senters

Όσο για μας, σύμφωνα με αναλύσεις της ot.gr και της tech-mail.gr αυτά τα κέντρα δεδομένων, παρά το τεράστιο κόστος σε ηλεκτρική ενέργεια, νερό και μέγεθος, απασχολούν πολύ λίγο μόνιμο προσωπικό σε σχέση με την επένδυση, καθώς οι εγκαταστάσεις είναι σε μεγάλο βαθμό αυτοματοποιημένες. Πλην όμως εδώ στην αποικία, η κυβέρνηση Μητσοτάκη μιλάει για θρίαμβο της επιχειρηματικότητας.

Με βάση τα πιο πρόσφατα στοιχεία, στην Ελλάδα καταγράφονται 21 λειτουργικά data centers, συνολικής εγκατεστημένης ισχύος περίπου 44 MW. Στους βασικούς υφιστάμενους operators περιλαμβάνονται η Sparkle, με 4 και συνολική ισχύ 13,7 MW, η Digital Realty, με επίσης 4 και ισχύ 13 MW, η Lancom, με 3 και 4,5 MW, καθώς και η Synapsecom, με 2  και 4 MW.

Πλην όμως, εμείς εκτελούμε τις άνωθεν εξωτερικές διαταγές των μεγάλων δυνάμεων της Δύσης. Όλα τα κέρδη στον Μητσοτάκη και τα κόστη στους αφελείς που θέλουν να αναλάβουν τη διακυβέρνηση της “καμένης γης” που θα παραδώσει ο αρχηγός της φαμίλιας.

Το είχε προβλέψει μια σπουδαία προσωπικότητα όπως ο Ζμπίγκνιου Μπρεζίνσκι, πριν από είκοσι χρόνια λέγοντας (στη διάσημη Μεγάλη Σκακιέρα) ότι η μονοκρατορία της Αμερικής θα κρατούσε (περίπου) είκοσι χρόνια-συμπληρώθηκαν πέρυσι, το 2025… Ο Κόσμος είχε γίνει πολύ μεγάλος ώστε να μην μπορεί μια χώρα να τον καβαλήσει. Πόσο μάλλον μια χώρα που δεν βρίσκεται στην ακμή της. Η Κίνα κάτι ξέρει και πηγαίνει αργά, βήμα-βήμα, στην επιβεβαίωσή της ως ένας (αλλά όχι ο μοναδικός) παγκόσμιος παίκτης. Η Ρωσία του Πούτιν είναι καβάλα στο ανοδικό ρεύμα.

Ο νικητής των εκλογών, το Δημοκρατικό κόμμα, αγνώστων λοιπών στοιχείων, επιθυμιών και στόχων, θα κριθεί με τη σειρά του, ήδη από τη στάση του ως αντιπολίτευση. Δεν είναι βέβαιο ότι είναι έτοιμο να ανταποκριθεί σοβαρά και αποτελεσματικά. Η Αμερική δεν έχει λόγους πανηγυρισμών. Οικονομικά δεν πάει καθόλου καλά. Χρωστάει και δεν διακρίνει κανείς πως θα ξεχρεώσει. Η φήμη της, ως φάρος Ελευθερίας και Δημοκρατίας, έχει μαύρες κηλίδες. Και στους πολέμους η “άπτερος Νίκη” πιάνει θέση μακριά από την Αμερική και συνολικά από την Δύση.  

Η Ευρώπη, εντελώς τυφλή, έχει επιλέξει για να συσπειρωθεί, να υποστηρίξει ένα εντελώς αχρείο ζητιάνο, τον Ζελένσκι, διαρκώς με το χέρι απλωμένο, δώσε και δώσε δήθεν ότι αντέχει απέναντι στον Πούτιν που περιμένει  ατάραχος στη γωνία. Η επιλογή της αναπόφευκτης ήττας αποκαλύπτει μια Ευρώπη ανίκανη να παρακολουθήσει το νικηφόρο ιστορικό ρεύμα.

Η Αμερική σε κρίση, Ελλάδα και Ευρώπη στον… κόσμο τους

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες λένε “νικάμε”, στριμώχνουν οικονομικά και εξοργίζουν τον κόσμο που σφίγγει το ζωνάρι του και ούτε καν ο Μητσοτάκης τολμάει να μιλήσει για την σωστή πλευρά της Ιστορίας, έρχονται εκλογές! Και κερδίζουν όχι οι ζήτουλες με το χέρι απλωμένο αλλά εκείνοι που έχοντας πίσω τους τη χώρα τους ικανή κάτι να προσφέρει μπορεί κάτι να πάρουν, ένα μπαξίσι, ένα κουλούρι έστω. Τι προσφέρει η Ελλάδα σήμερα, εκτός από σβέρκο για καρπαζιές; Ακόμα και οι εφοπλιστές, το πιο ζωτικό κομμάτι αυτή τη στιγμή, τι θέλουν και σε τι αποβλέπουν όταν σκέφτονται, σπανίως, τη χώρα και όχι την τσέπη τους;

Η διορατικότητα σ’ αυτό το κρίσιμο τμήμα, δεν φαίνεται να είναι κυρίαρχο γνώρισμα αν κρίνει κανείς από την επιλογή στήριξης στον “κύριο κουτσό άλογο” που βλέπει τα ποσοστά του να λιγοστεύουν τόσο ώστε να τολμάει να μιλάει υποτιμητικά γι’ αυτόν ακόμα και ο απόβλητος Κασιδιάρης; Αυτός πάλι δεν είναι ικανός να παρουσιάσει ούτε μισή ιδέα, μια μισοτελειωμένη πρόταση, για να αντικρούσει τους φανφαρονισμούς των Τούρκων που απειλούν και τους ισχυρισμούς των προκαθήμενων της χώρας ότι ο Ερντογάν τους υπολογίζει. Καλύτερα να μην μιλάει μήπως τον ξεχάσουμε.

Το σκεφτικό είναι η “ουκρανική αυτονομία” και η ΕΕ χρηματοδοτεί άμεσα την εγχώρια ουκρανική βιομηχανία για την παραγωγή drones, πυραύλων αναχαίτισης και πυρομαχικών. Με αυτόν τον τρόπο, το ποσοστό των όπλων που προμηθεύεται το Κίεβο από εγχώρια εργοστάσια έχει ξεπεράσει το 70%. Η κατασκευή όπλων εντός της Ουκρανίας είναι πολύ φθηνότερη από την αγορά τους από τη Δύση, ενώ παρακάμπτονται οι γραφειοκρατικές καθυστερήσεις των ευρωπαϊκών εξαγωγών.

Ευρωπαϊκοί αμυντικοί κολοσσοί παίρνουν τα μεγάλα συμβόλαια. Το υπόλοιπο κομμάτι της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης διοχετεύεται σε μεγάλες αμυντικές βιομηχανίες της Ευρώπης μέσω συμβολαίων προμήθειας. Οι εταιρείες που κυριαρχούν παρουσιάζονται στο Πίνακα 1:

Πίνακας 1

Οι στόχοι της Κομισιόν

Η στρατηγική αυτή της ΕΕ από τη μία αναβαθμίζει τις υποδομές μέσα στην Ουκρανία για να γίνει αυτόνομη, και από την άλλη χρηματοδοτεί την επέκταση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας (κυρίως σε Γερμανία, Γαλλία και Ισπανία όπου γίνεται μέρος της παραγωγής).

Το μεγαλύτερο μέρος των ευρωπαϊκών χρημάτων για εξοπλισμούς επιστρέφει πλέον κατευθείαν πίσω στις ευρωπαϊκές αμυντικές βιομηχανίες εκτός από αυτό που πηγαίνει  στην ίδια την Ουκρανία. Η ΕΕ έχει θέσει σε εφαρμογή τη στρατηγική «Buy European» (Αγοράστε Ευρωπαϊκά), με αποτέλεσμα η εξάρτηση από τις ΗΠΑ για τα συγκεκριμένα κονδύλια να έχει μειωθεί σημαντικά.

Πού πηγαίνουν τα ευρωπαϊκά κονδύλια

Σύμφωνα με αναλύσεις αμυντικών ινστιτούτων (όπως το Ινστιτούτο του Κιέλου) και τα επίσημα στοιχεία των ευρωπαϊκών αμυντικών προγραμμάτων, η κατανομή των χρημάτων που δίνει η ΕΕ για την αγορά/παραγωγή όπλων διαμορφώνεται περίπου ως εξής:

• ~55% – 60% στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις: Τα χρήματα καταλήγουν σε χώρες με ισχυρή αμυντική βιομηχανία. Η Γερμανία (Rheinmetall) εισπράττει τη μερίδα του λέοντος, ακολουθούμενη από τη Γαλλία (KNDS/Nexter, Thales), τη Νορβηγία (Kongsberg, Nammo), τη Σουηδία (Saab) και την Ισπανία.
• ~25% – 30% απευθείας στην Ουκρανία: Πρόκειται για την πιο πρόσφατη και ταχύτερα αναπτυσσόμενη κατηγορία. Μόνο τον Οκτώβριο του 2026, η ΕΕ εκταμίευσε πακέτα δισεκατομμυρίων (π.χ. 1,24 δισ. και 2,86 δισ. ευρώ) που δίνονται απευθείας στο Κίεβο για να αγοράζει όπλα από τις δικές του, εγχώριες βιομηχανίες, οι οποίες πλέον καλύπτουν το 71% των ουκρανικών αναγκών σε drones και ελαφρύ οπλισμό.
• ~10% – 15% στις ΗΠΑ: Η ΕΕ χρησιμοποιεί τα δικά της χρήματα για αμερικανικά όπλα μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις. Αυτό συμβαίνει κυρίως όταν η Ουκρανία χρειάζεται επειγόντως συστήματα που δεν παράγονται σε επαρκείς ποσότητες στην Ευρώπη, όπως οι πύραυλοι για τα συστήματα αεράμυνας Patriot.

Γιατί οι ΗΠΑ παίρνουν “τόσο λίγα”;

Οι ΗΠΑ έχουν δαπανήσει εκατοντάδες δισεκατομμύρια για τον πόλεμο, όλα προερχόμενα  από τον αμερικανικό προϋπολογισμό (το Κογκρέσο). Περίπου 60%-70% των αμερικανικών κονδυλίων δαπανάται στις αμερικανικές αμυντικές βιομηχανίες  εντός των ΗΠΑ προκειμένου  να αναπληρωθούν  τα είδη των οπλικών συστημάτων που καταναλώθηκαν και συνεχίζουν να καταναλώνονται.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, μέσω των νέων κανονισμών της (όπως το πρόγραμμα EDIP / ReArm Europe), απαγορεύει ή περιορίζει αυστηρά τη διοχέτευση κοινοτικών πόρων σε βιομηχανίες εκτός ΕΕ. Οι Βρυξέλλες χρησιμοποιούν τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας ως «μοχλό» για να αναστήσουν την ευρωπαϊκή στρατιωτική βιομηχανία, η οποία είχε ατονήσει μετά τον Ψυχρό Πόλεμο. Έτσι, τα 90 δισ. ευρώ της διετίας 2026-2027 λειτουργούν ουσιαστικά ως μια τεράστια κρατική επιδότηση για τις ευρωπαϊκές και ουκρανικές εταιρείες όπλων.

Προφανώς και το νέο κονδύλι των 70 δισ. ευρώ που ζητά ο Ζελένσκι για το 2027  και ακόμη δεν έχει εγκριθεί θα χρησιμοποιηθεί κατά τον ίδιο τρόπο. Είναι ηλίου φαεινότερο ότι η ηγεσία της ΕΕ βρίσκεται σε διατεταγμένη υπηρεσία εξυπηρέτησης  των πολιτικών και οικονομικών συμφερόντων, πρωτίστως της Γερμανίας και στη συνέχεια των υπολοίπων χωρών της Ένωσης που παράγουν όπλα. Επομένως όσο διαρκεί ο πόλεμος η κατανάλωση όπλων θα συνεχίζεται και οι αμυντικές βιομηχανίες θα μπορούν να παράγουν μη αναπαραγωγικά αγαθά.

Οι υπόλοιπες χώρες που συμμετέχουν στις χορηγήσεις προς την Ουκρανία, όπως η Ελλάδα περιμένουν μήπως λάβουν κάποιο ψίχουλο για την αμυντική τους βιομηχανία.

Στην άλλη υπόθεση, ο 44χρονος Αλβανός που συνελήφθη χθες να κυκλοφορεί με πλαστά στοιχεία στην οδό Πατησίων στην Αθήνα και διαπιστώθηκε ότι ήταν εκείνος που είχε σκοτώσει με τσεκούρι προ εξαετίας στο Λουτράκι την πρώην φίλη του ουκρανικής υπηκοότητας και τον Έλληνα, φαρμακοποιό σύντροφό της, φέρεται να ομολόγησε και μια διπλή δολοφονία στην Αλβανία. Για το διπλό φόνο στο Λουτράκι, καταδικάσθηκε ερήμην σε δις ισόβια και μέχρι προχθές αναζητείτο.

Ομολόγησε ότι είχε διαπράξει άλλους δύο φόνους στην Αλβανία το 2002 και ότι διέφυγε στην Ελλάδα για να γλιτώσει τη φυλακή. Στην Αλβανία, εν τω μεταξύ, ήταν καταζητούμενος με Ερυθρά Αγγελία, μέσω Interpol για απόπειρα ληστείας κατά συναυτουργία, αλλά και για ανθρωποκτονία για την οποία και εκεί είχε καταδικαστεί ερήμην σε 22 χρόνια φυλακή. Δεν ξέρουμε αν η καταδίκη ήταν για τους φόνους που ομολόγησε σήμερα στην ελληνική αστυνομία.

Σύμφωνα με την αστυνομία, ο 44χρονος, είναι σκληρός κακοποιός, που αναλαμβάνει πληρωμένα συμβόλαια. Ήδη, πέραν των όσων ομολόγησε, ερευνάται η συμμετοχή του σε δολοφονίες που έχουν τα χαρακτηριστικά «συμβολαίου θανάτου».

Σύμφωνα με όσα ανακοινώθηκαν από την αστυνομία, σε έρευνα που πραγματοποιήθηκε στο διαμέρισμα που διέμενε, βρέθηκαν και κατασχέθηκαν ένα πιστόλι, δύο πλήρως λειτουργικές χειροβομβίδες, χειροπέδες, πλαστή άδεια διαμονής. Συνελήφθη και η 40χρονη αλλοδαπή φίλη του, η οποία κατηγορείται για υπόθαλψη εγκληματία καθώς.

Νεκρός ο “Μπιλ ο Καναδός”

Τίτλοι τέλους έπεσαν την Πέμπτη για μια από τις πιο πολυσυζητημένες και σκοτεινές φιγούρες του ελληνικού οργανωμένου εγκλήματος. Ο 64χρονος βαρυποινίτης Βασίλης Βαρελάς, ευρύτερα γνωστός στον κόσμο της νύχτας ως «Μπιλ ο Καναδός», εντοπίστηκε νεκρός μέσα στο κελί του στις δικαστικές φυλακές του Αγίου Στεφάνου Πάτρας από σωφρονιστικούς υπαλλήλους, σύμφωνα με το tempo24. Φως στα ακριβή αίτια του θανάτου του αναμένεται να ρίξει η διενέργεια νεκροψίας-νεκροτομής.

Η διαδρομή του Βασίλη Βαρελά μοιάζει με σενάριο κινηματογραφικής ταινίας, η οποία όμως βάφτηκε με άφθονο αίμα. Από τα ρινγκ και τη λάμψη των πλατό του Χόλιγουντ, κατέληξε να διευθύνει μια αδίστακτη συμμορία με έδρα τη Μεσσηνία, συνδέοντας το όνομά του με μερικά από τα πιο αποτρόπαια εγκλήματα που συγκλόνισαν τη χώρα.

Γεννημένος στη Νέδουσα Ταϋγέτου, ο Βαρελάς έδειξε από νωρίς την έφεσή του στις πολεμικές τέχνες, καταφέρνοντας να αναδειχθεί δύο φορές πρωταθλητής στο kick boxing. Τη δεκαετία του ’80 κυνήγησε το «αμερικανικό όνειρο» και βρέθηκε στις ΗΠΑ. Η σωματική του διάπλαση και η ριψοκίνδυνη φύση του του άνοιξαν τις πόρτες του κινηματογράφου, όπου εργάστηκε ως κασκαντέρ, ντουμπλάροντας τον διεθνούς φήμης ηθοποιό Τσακ Νόρις στις πιο επικίνδυνες σκηνές δράσης.

Το κεφάλαιο αυτό έκλεισε βίαια το 1988 στον Καναδά. Ένα ξεκαθάρισμα προσωπικών διαφορών κατέληξε σε δολοφονία, με τον Βαρελά να πυροβολεί το θύμα του εν ψυχρώ στο κεφάλι. Από εκείνη τη στιγμή, μετατράπηκε σε φυγάς, καταζητούμενος με διεθνές ένταλμα σύλληψης.

Ο «αρχινονός» της Μεσσηνίας

Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, ο «Μπιλ ο Καναδός» άλλαξε ριζικά καριέρα. Εγκαταστάθηκε στην Καλαμάτα και ανέλαβε τον πρωταγωνιστικό ρόλο του αρχηγού σε συμμορίες που λυμαίνονταν την περιοχή. Από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, το όνομά του φιγούραρε διαρκώς σε δικογραφίες για εμπορία ναρκωτικών, εκβιασμούς καταστηματαρχών με «προστασία» που άγγιζε τα 3.000 ευρώ τον μήνα, και συμβόλαια θανάτου.

Η αντίστροφη μέτρηση για την οριστική του εξόντωση ξεκίνησε τον Νοέμβριο του 2011, με την αποκάλυψη ενός εγκλήματος που πάγωσε το πανελλήνιο: τη στυγερή δολοφονία του 35χρονου Αλβανού Φελίμ Μεσάι και του μόλις δύο ετών γιου του. Τα πτώματά τους βρέθηκαν μέσα σε αρδευτικό κανάλι, με τον πατέρα πυροβολημένο στο κεφάλι και το νήπιο σφαγιασμένο με μαχαίρι.

Οι έρευνες της ΕΛ.ΑΣ. αποκάλυψαν ότι επρόκειτο για συμβόλαιο θανάτου, την εντολή του οποίου είχε δώσει ο ίδιος ο Βαρελάς μέσα από τη φυλακή. Λίγο καιρό μετά, συνελήφθη σε απομονωμένο κτήμα-κρησφύγετο στη Μεσσηνία, με το όπλο στο χέρι, έπειτα από συντονισμένη επιχείρηση των ΕΚΑΜ. Να σημειωθεί ότι ο 15χρονος γιος του βαρυποινίτη μαχαίρωσε προ λίγων ετών έναν 42χρονο στην Καλαμάτα.

Ένας αμετανόητος βαρυποινίτης

Ακόμα και πίσω από τα κάγκελα, ο Βαρελάς διατήρησε το σκληρό του προφίλ. Το 2015, κατά τη διάρκεια της κράτησής του στις φυλακές Δομοκού, είχε απασχολήσει ξανά την επικαιρότητα όταν επιτέθηκε και ξυλοκόπησε άγρια μέσα στην πτέρυγα το ηγετικό στέλεχος της «17 Νοέμβρη», Χριστόδουλο Ξηρό.

Με τον θάνατό του στις φυλακές της Πάτρας, κλείνει οριστικά ένας από τους πιο βίαιους κύκλους του εγχώριου υποκόσμου, αφήνοντας πίσω του μια διαδρομή που ξεκίνησε από τη δόξα των κινηματογραφικών πλατό και κατέληξε στο απόλυτο σκοτάδι της εγκληματικότητας.

Δεν γνωρίζουμε ακόμη τα αίτια της βλάβης που είχε ως αποτέλεσμα σημαντική διαρροή αερίου, αλλά οι πρώτες πληροφορίες αναφέρουν ότι τον έσπασε κατά λάθος συνεργείο που έκανε άλλα έργα στο οδόστρωμα. Άρχισαν άμεσα εργασίες αποκατάστασης της βλάβης, γιατί ο μεγάλος κίνδυνος είναι της πρόκλησης έκρηξης. Παράλληλα διενεργείται προανάκριση για να διαπιστωθούν τα αίτια της θραύσης των σωληνώσεων.