Τα μεγάλα ψυκτικά συστήματα των σουπερμάρκετ ελέγχονται από κεντρικές μονάδες διαχείρισης. Αυτές ρυθμίζουν τις θερμοκρασίες, τους κύκλους απόψυξης και τους συναγερμούς για κάθε ψυγείο και καταψύκτη του καταστήματος. Η σύνδεση αυτών των μονάδων στο διαδίκτυο αποτελεί διαδεδομένη πρακτική εδώ και καιρό, σύμφωνα με την εταιρεία κυβερνοασφάλειας Forescout. Μέσω αυτού του συστήματος, οι τεχνικοί συντήρησης μπορούν να διαγνώσουν βλάβες και να προσαρμόσουν τις ρυθμίσεις εξ αποστάσεως, γλιτώνοντας τις επιτόπιες επισκέψεις σε κάθε κατάστημα.

Η Danfoss, ένας από τους μεγαλύτερους προμηθευτές στην Ευρώπη, αναφέρει ότι η διαδικτυακή σύνδεση των συστημάτων ψύξης μειώνει τις άσκοπες μετακινήσεις τεχνικών κατά 15% έως 30%, καθώς οι βλάβες διορθώνονται απομακρυσμένα. Η εταιρεία επισημαίνει επίσης ότι η εξ αποστάσεως παρακολούθηση επιτρέπει στα σουπερμάρκετ  να κρατούν αυτόματα τα αρχεία θερμοκρασίας που απαιτούν οι κανόνες ασφάλειας τροφίμων. Έτσι, το προσωπικό δεν χρειάζεται να ελέγχει χειροκίνητα κάθε ψυγείο έως και τέσσερις φορές την ημέρα.

Οι οδηγίες εγκατάστασης των κατασκευαστών περιγράφουν πώς μπορούν τα συστήματα να γίνουν προσβάσιμα, για παράδειγμα μέσω κατάλληλης ρύθμισης του router του καταστήματος. Το πρόβλημα, σύμφωνα με τη Forescout, έγκειται στον κατακερματισμό της ευθύνης. Ο συντηρητής μπορεί να διαχειρίζεται το λογισμικό, το κατάστημα να κατέχει τον εξοπλισμό και το τμήμα IT να είναι υπεύθυνο για τη σύνδεση στο διαδίκτυο. Αν οι ρόλοι δεν είναι ξεκάθαροι, «καμία πλευρά δεν έχει τη συνολική εικόνα για τις υπηρεσίες που μένουν εκτεθειμένες», σημειώνουν οι ερευνητές.

Παράλληλα, μέρος του εξοπλισμού είναι παλιό. Ένας από τους ελεγκτές της Danfoss που επηρεάστηκαν έχει σταματήσει να υποστηρίζεται από τον Μάϊο του 2021. Αυτό σημαίνει ότι δεν λαμβάνει πλέον ενημερώσεις ασφαλείας, γεγονός που τον καθιστά ευάλωτο σε εξωτερικές επιθέσεις. Να σημειωθεί ότι τα ίδια συστήματα χρησιμοποιούνται στη βιομηχανία επεξεργασίας τροφίμων, σε οινοποιεία, αποθήκες φρούτων, αλλά και σε ψυκτικές υποδομές νοσοκομείων.

Η βασική σύσταση της Forescout είναι η αποσύνδεση των συστημάτων διαχείρισης ψύξης από το ανοιχτό διαδίκτυο. Οι συντηρητές θα πρέπει να αποκτούν πρόσβαση αποκλειστικά μέσω ασφαλών εργαλείων απομακρυσμένης σύνδεσης. Επιπλέον, συνιστά στους διαχειριστές να αντικαταστήσουν τον εξοπλισμό που δεν λαμβάνει πλέον ενημερώσεις ασφαλείας, να καταργήσουν τους κοινόχρηστους κωδικούς πρόσβασης ατομικών λογαριασμών με ταυτοποίηση δύο παραγόντων, καθώς και να κρατούν αρχείο για το ποιος τροποποιεί ευαίσθητες πληροφορίες.

Ακήρυχτος κυβερνοπόλεμος

Όλα αυτά αποτελούν μέρος ενός ακήρυχτου ψηφιακού πολέμου που καθιστούν εφικτές τις ψηφιακές συρράξεις του λεγόμενου κυβερνοπολέμου. Μέσα σε αυτό το δαιδαλώδες περιβάλλον βρίσκεται βεβαίως και η Ελλάδα. Εκτός από τον γεωπολιτικό αναβρασμό στην ευρύτερη γειτονιά της, αποτελεί μέρος ενός παγκοσμιοποιημένου συστήματος. Ως εκ τούτου είναι ευάλωτη και εν δυνάμει στόχος σε τέτοιες απειλές. Θυμίζουμε πως στόχος κυβερνοεπίθεσεων στην χώρα μας έχουν βρεθεί, μεταξύ άλλων, το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους, το Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο, το Κτηματολόγιο, η Τράπεζα Θεμάτων, τα ΕΛΤΑ, ενώ στις αρχές του 2022 δεν είχε γλιτώσει ούτε το ελληνικό Κοινοβούλιο, όπου χάκερ κατάφεραν να παραβιάσουν λογαριασμούς mail βουλευτών, συνεργατών τους και υπαλλήλων της Βουλής.

Σε κάθε περίπτωση, η κυβερνοαπειλή (cyber threat) αποτελεί τη σύγχρονη ηλεκτρονική μορφή της τρομοκρατίας, καταδεικνύοντας πόσο ευάλωτα είναι τα κράτη και οι οικονομίες τους σε όλο τον πλανήτη. Διαδικτυακές επιθέσεις στοχοποιούν και οδηγούν σε παράλυση υπουργικές και κοινοβουλευτικές ιστοσελίδες, κυβερνητικές επικοινωνίες, online τραπεζικά συστήματα, δικτυακούς τόπους κορυφαίων ειδησεογραφικών οργανισμών, κρατικές υπηρεσίες και πλέον δεν εξαιρούνται ούτε τα σουπερμάρκετ.

Ακόμα και οι στρατιωτικές ασύμμετρες επιθέσεις διεξάγονται στον κυβερνοπόλεμο, με στρατιές από χάκερ. Τα χτυπήματα γίνονται με ιούς, με “φτιαγμένα” κομπιούτερ, με ενορχηστρωμένες διαρροές email –τα περιβόητα Leaks– αλλά και διευρυμένη παραπληροφόρηση. Εξάλλου, ο κυβερνοχώρος δεν αφορά μόνο το Ίντερνετ, αλλά όλα τα δίκτυα υπολογιστών, καθώς και οτιδήποτε αυτά ελέγχουν.

Ως κυβερνοχώρος, άλλωστε, ορίζεται ο ιστός των διασυνδεδεμένων επικοινωνιακών και πληροφοριακών δικτύων, στα οποία είναι αποθηκευμένες κάθε είδους πληροφορίες και συνδέονται με κάθε είδους κρίσιμες υποδομές. Επίσης, το σύνολο των ανθρώπινων δραστηριοτήτων που σχετίζονται με αυτές τις υποδομές. Ως εκ τούτου, στο στόχαστρο του κυβερνοπολέμου βρίσκεται η ενέργεια, το δίκτυο δηλαδή ηλεκτρικού ρεύματος, τα καύσιμα και αρκετά ακόμα.

Πλέον στο στόχαστρο βρίσκονται όλες οι ζωτικές υποδομές, όπως η ύδρευση και η διανομή τροφίμων και φαρμάκων . Φυσικά δεν λείπουν οι επικοινωνίες, όπως όλες οι εθνικές γραμμές σταθερής και κινητής τηλεφωνίας, το GPS, η οικονομία (χρηματιστήριο, τράπεζες και μεγάλες εταιρείες) και τα μέσα μαζικής μεταφοράς. Όλες οι έξυπνες συσκευές και τα social media που χρησιμοποιεί η πλειονότητα των ανθρώπων επίσης αποτελούν πλατφόρμες του κυβερνοπολέμου.

Ο στρατός των χάκερ

Πίσω από τις επιθέσεις κρύβονται είτε επαγγελματίες χάκερ που λειτουργούν προς ίδιον όφελος, είτε νεαροί χάκερ που δοκιμάζουν τις ικανότητές τους, είτε στρατευμένοι χάκερ που λειτουργούν για λογαριασμό μυστικών υπηρεσιών. Υπάρχουν και χάκερ που έχουν στόχο τις υποκλοπές δεδομένων, με ανταγωνιστικά κίνητρα και οικονομικά συμφέροντα. ΗΠΑ, Ισραήλ, Τουρκία, Ιράν, Κίνα, Ρωσία, αλλά και η Βόρεια Κορέα, διαθέτουν, σύμφωνα με ειδικούς, πληθώρα διαδικτυακών στρατών.

Την ίδια στιγμή, σε συναγερμό είναι η Γερμανία, καθώς ο υπουργός Ψηφιακών Υποθέσεων της Γερμανίας, Κάρστεν Βίλντμπεργκερ, αποκάλυψε ότι χάκερ έχουν στοχοποιήσει κινητές συσκευές που ανήκουν σε μέλη της γερμανικής Βουλής, καθώς και σε κυβερνητικούς αξιωματούχους. Η υπόθεση ήρθε στο φως μετά από προειδοποιήσεις της Apple προς χρήστες iPhone, στις οποίες αναφέρεται ότι οι συσκευές τους ενδέχεται να έχουν αποτελέσει στόχο επίθεσης με τη χρήση εξελιγμένου λογισμικού κατασκοπείας (spyware).

Να σημειωθεί ότι η Γερμανία είχε παλαιότερα κατηγορήσει αρκετές φορές την Κίνα, για σοβαρές κυβερνοεπιθέσεις εναντίον ευαίσθητων κρατικών υποδομών με σκοπό την κατασκοπεία. Το Πεκίνο είχε αρνηθεί τις σχετικές κατηγορίες, υποστηρίζοντας πως και το ίδιο αποτελεί στόχο κυβερνοεπιθέσεων. Επιπλέον, ακόμα και πριν την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, δημοσιεύματα και εκθέσεις μυστικών υπηρεσιών υποστήριζαν πως όλη η Ευρώπη απειλείται από τον ρωσικό κυβερνοπόλεμο. Σύμφωνα με εκτιμήσεις τους η Μόσχα έχει ξοδέψει δισεκατομμύρια για να χτίσει ένα τεράστιο, παγκόσμιο δίκτυο ενημέρωσης που μιλάει τουλάχιστον 30 γλώσσες. Τώρα πια η τάση είναι να αποδίδεται κάθε κυβερνοεπίθεση στη Μόσχα.

Τουρκία και λύτρα

Στην Ελλάδα, τόσο η ΕΥΠ όσο και η τουρκική ΜΙΤ, διαθέτουν ειδικές υπηρεσίες που ασχολούνται με τον κυβερνοπόλεμο. Αξίζει να σημειωθεί ότι η μεγαλύτερη στρατιωτική βάση υποκλοπών της Τουρκίας υπάγεται εξολοκλήρου στην ΜΙΤ και έχει λάβει ως πρότυπο τις αμερικανικές αντίστοιχες υπηρεσίες πληροφοριών. Εκεί απασχολούνται αξιωματικοί, πράκτορες των μυστικών υπηρεσιών, επιστήμονες με ειδικές γνώσεις στην σύγχρονη τεχνολογία, ειδικοί εμπειρογνώμονες, γλωσσολόγοι στην αραβική γλώσσα και τεχνικοί που ασχολούνται ειδικά στον κυβερνοχώρο και στη λεγόμενη technical intelligence, την signal intelligence και τις υποκλοπές.

Αποτελεί κοινό μυστικό ότι επιθέσεις που έχουν πραγματοποιηθεί εναντίον ιστοσελίδων ελληνικών κρατικών θεσμών, όπως υπουργεία και υπηρεσίες, προέρχονται από τη γειτονική χώρα. Το ίδιο εξάλλου είχε αποδειχτεί και για την επίθεση που είχε γίνει παλαιότερα εναντίον της ιστοσελίδας Έλληνα πρωθυπουργού. Μπορεί οι ένοπλες δυνάμεις των δύο χωρών να έχουν φτάσει ουκ ολίγες φορές κοντά στη σύγκρουση, αλλά τα περισσότερα θερμά επεισόδια είναι πλέον τα “ψηφιακά”.

Οι ελληνικές ένοπλες δυνάμεις βρίσκονται πάντα σε ιδιαίτερη ετοιμότητα. Τα τελευταία χρόνια, μάλιστα, έχουν γίνει πολλά βήματα, κυρίως στον τομέα της κυβερνοάμυνας. Το Γενικό Επιτελείο έχει δώσει τις κατευθύνσεις και έχει την θεσμική ευθύνη της εκτέλεσης των επιχειρήσεων στον κυβερνοχώρο. Πάντως, η Ελλάδα δεν εξαιρείται από τους οι στοχευμένους ιούς που κατά καιρούς ταλανίζουν δεκάδες δυτικές χώρες και αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του κυβερνοπολέμου. Ως εκ τούτου πάντα περιμένουμε νέα κρούσματα και εξελίξεις στην εξάπλωση τους. Πίσω από αυτά βρίσκονται χάκερ με στόχο συνήθως την είσπραξη λύτρων, αλλά και την εκτίναξη της αξίας ψηφιακών νομισμάτων, όπως το Bitcoin. Για παράδειγμα, το καλοκαίρι του 2021 εκβιαστές χάκερ κλείδωσαν αρχεία του δήμου Θεσσαλονίκης, απαιτώντας λύτρα για τα ξεκλειδώσουν.

Πάντως, συγκριτικά με άλλες χώρες, η Ελλάδα έχει στοχοποιηθεί λιγότερο. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μεριμνά για τον πιο κοστοβόρο πόλεμο παγκοσμίως, καθώς δεν χωρά επανάπαυση. Οι κυβερνοεπιθέσεις, όπως αυτή είχε πλήξει την ελληνική Βουλή, αναμένεται να επαναληφθούν. Ο κυβερνοπόλεμος, εκτός από τις ζημιές που προκαλεί, υποχρεώνει τα κράτη να επενδύουν συνεχώς χρήματα σε έρευνα και τεχνολογία για να μπορούν να αμυνθούν, αλλά και να επιτεθούν…

Χωρίς να υπάρχει μια συλλογική επιθυμία για καταστροφή, το αποτέλεσμα αποφάσεων που αποσκοπούν στην προώθηση συμφερόντων, οδηγούν σε μία αυτοκτονική κατάσταση. Δεν είναι μόνο ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θέλουν να διατηρήσουν την υπεροχή τους, ότι η Ρωσία βλέπει απειλές στο στρατηγικό της περιβάλλον, ότι η Κίνα σκοπεύει να εξασφαλίσει την ανάπτυξή της, ή ότι το Ιράν επιδιώκει να διατηρήσει την αποτρεπτική του ικανότητα απέναντι σε στρατιωτικά ανώτερους αντιπάλους. Κάθε λογική που αρνείται να ενσωματώσει τους περιορισμούς των άλλων, παράγει ένα σύστημα στο οποίο ο πόλεμος παύει να είναι ένα πολιτικό εργαλείο και γίνεται ένας μηχανισμός υπαρξιακής επιβίωσης.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν σχηματίστηκε σε ιστορικό κενό τον Φεβρουάριο του 2022: Η κρίση του 2014, οι συγκρούσεις στο Ντονμπάς, οι δεσμεύσεις που δεν τηρήθηκαν, η διεύρυνση του ΝΑΤΟ είχαν συσσωρεύσει αντιλήψεις απειλής στη Ρωσία. Μια ειρήνη που αγνοεί τις θεμελιώδεις ανησυχίες της μιας πλευράς μπορεί να μην διαρκέσει, ενώ μια ειρήνη που επιβάλλεται σε βάρος των δικαιωμάτων και της ασφάλειας της άλλης, ιδιαίτερα αν αφορά μία ισχυρά στρατιωτικά χώρα, μπορεί απλώς να προετοιμάσει τον επόμενο πόλεμο. Για την ύπαρξη της ειρήνης απαραίτητος είναι ο σεβασμός στις ανησυχίες ασφάλειας των εμπλεκόμενων χωρών και η οικοδόμηση ρυθμίσεων που θα καθιστούν τη διατήρηση της ειρήνης προτιμότερη από την πρόκληση ή επανάληψη πολέμου.

Οι προϋποθέσεις για διαρκή ειρήνη στην Ουκρανία

Η παρουσίαση του πολέμου στην Ουκρανία ως απλή αντιπαράθεση μεταξύ δύο γειτονικών κρατών θα ήταν ακρωτηριασμός της στρατηγικής της πραγματικότητας: Από το 2014 και σε ασύγκριτα μεγαλύτερη κλίμακα από το 2022, ο οπλισμός, οι πληροφορίες, η εκπαίδευση, η χρηματοδότηση και τα τεχνικά συστήματα που παρέχονται από τις χώρες του ΝΑΤΟ έχουν διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην ικανότητα του Κιέβου να διατηρήσει τη στρατιωτική προσπάθεια.

Η ιστορική, γλωσσική, πολιτιστική και οικογενειακή εγγύτητα ενός σημαντικού μέρους του ρωσικού και του ουκρανικού πληθυσμού καθιστά αυτή τη σύγκρουση ιδιαίτερα τραγική, χωρίς να διαγράφει την ύπαρξη μιας ξεχωριστής ουκρανικής εθνικής ταυτότητας. Αυτή η συγγένεια επιβεβαιώνει και εξηγεί τις ρωσικές επιχειρησιακές επιλογές, ιδιαίτερα στα πρώτα στάδια του πολέμου.

Αυτό που έχει σημασία τώρα είναι ότι, η συνέχιση ενός πολέμου φθοράς απειλεί να μειώσει μόνιμα τις δημογραφικές, οικονομικές και θεσμικές ικανότητες της Ουκρανίας, ενώ μια άμεση σύγκρουση μεταξύ Ρωσίας και ΝΑΤΟ – ειδικά γύρω από το Καλίνινγκραντ, ρωσικό έδαφος του οποίου η κατάληψη από αντίπαλη δύναμη θα συνιστούσε ακραία κλιμάκωση – θα μπορούσε να προκαλέσει μια πυρηνική αντιπαράθεση σε εντελώς διαφορετική κλίμακα.

Η βία στο Ντονμπάς

Οι συμφωνίες του Μινσκ του 2014 και του 2015 είχαν ανοίξει τη δυνατότητα πολιτικής διευθέτησης στο Ντονμπάς, αλλά η εφαρμογή τους απέτυχε εν μέσω παραβιάσεων. Οι μεταγενέστερες δηλώσεις ορισμένων Ευρωπαίων αξιωματούχων, αποκάλυψαν τη σκοπιμότητα των συμφωνιών, ώστε να δοθεί χρόνος στην Ουκρανία για να ενισχυθεί και τόνισαν στη Μόσχα την πεποίθηση μιας εργαλειοποιημένης διαπραγμάτευσης, χωρίς να έχει διαπιστωθεί ότι όλοι οι υπογράφοντες είχαν εξαρχής αυτήν την πρόθεση.

Η βία που υπέστησαν οι άμαχοι στο Ντονμπάς είναι πραγματική και τεκμηριωμένη. Η αποτελεσματική στρατιωτική ουδετερότητα της Ουκρανίας θα πρέπει να γίνει ο ρητός άξονας μίας διευθέτησης, επειδή η ένταξη του Κιέβου στο ΝΑΤΟ θα παρατείνει τη στρατηγική αντιπαράθεση που πρέπει να εκτονώσει η ειρήνη.

Επί πλέον, αδήριτη ανάγκη είναι η έλλειψη συμμετοχής της Ουκρανίας σε στρατιωτική συμμαχία που στρέφεται κατά της Ρωσίας, καθώς και η απαγόρευση ξένων βάσεων και επιθετικών πυραύλων στο έδαφός της. Η αποστρατικοποίηση ασφαλώς δεν σημαίνει ότι είναι αδύνατο για το ουκρανικό κράτος να διασφαλίσει τη δημόσια τάξη και την ελάχιστη άμυνά του. Πρέπει να ορισθούν όρια και μηχανισμοί που καθιστούν λιγότερο πιθανή την επανάληψη των εχθροπραξιών, υπό ανεξάρτητο έλεγχο και με μηχανισμούς επίλυσης συμβάντων. Η Ευρώπη θα είχε ζωτικό συμφέρον να υποστηρίξει έναν τέτοιο συμβιβασμό αντί να καλλιεργεί την ψευδαίσθηση μιας απόλυτης νίκης επί μιας πυρηνικής δύναμης…

Ιράν, Παλαιστίνη και Κόλπος

Στη Μέση Ανατολή, οι αφηρημένες διακηρύξεις για την “περιφερειακή ασφάλεια” υποθάλπονται από την πραγματικότητα της κατοχής, του εποικισμού, της καταστροφής της Γάζας, των μαζικών επιθέσεων εναντίον αμάχων και του πολλαπλασιασμού των χτυπημάτων πέρα από τα σύνορα. Το τέλος της κατοχής και του αποικισμού, η αποτελεσματική προστασία των Παλαιστινίων και η εγκαθίδρυση ενός ανεξάρτητου, βιώσιμου παλαιστινιακού κράτους με πραγματικά δικαιώματα δεν πρέπει πλέον να υποβιβάζονται σε μια διαρκώς αναβαλλόμενη υπόσχεση.

Καμία σταθεροποίηση δεν θα διαρκέσει όσο οι Παλαιστίνιοι στερούνται ενός πραγματικού κράτους, όσο συνεχίζονται οι κατοχές και όσο η στρατιωτική υπεροχή παρουσιάζεται ως υποκατάστατο του νόμου. Επί πλέον το αίτημα για ασφάλεια δεν μπορεί να παρέχει σε μια κυβέρνηση ένα μόνιμο δικαίωμα να παρεμβαίνει εναντίον των γειτόνων της, όπως δεν μπορούν οι ιδεολογικές φιλοδοξίες των ρευμάτων υπέρ ενός “Μεγάλου Ισραήλ”, να αντιμετωπίζεται ως νόμιμο δόγμα εδαφικής ανακατανομής.

Όσον αφορά την εμπλοκή των ΗΠΑ στο Ιράν, σε σοβαρό στρατηγικό αδιέξοδο βρίσκεται ο Ντόναλντ Τραμπ, με τις ολοένα σκληρότερες αμερικανικές απειλές να αποτελούν ένδειξη αποτυχίας και όχι ισχύος. Ο Αμερικανός πρόεδρος, επιχειρώντας να ξεφύγει από τη δύσκολη θέση στην οποία έχει περιέλθει, απείλησε με κλιμάκωση, με τη στρατιωτική ρητορική εναντίον της Τεχεράνης να επεκτείνεται στην ολοκληρωτική καταστροφή του Ιράν, αλλά και στο ενδεχόμενα χρήσης εξαιρετικά ισχυρών όπλων, όπως η λεγόμενη “μητέρα όλων των βομβών” και οι διατρητικές βόμβες GBU-57, οι οποίες έχουν σχεδιαστεί για την προσβολή βαθιά οχυρωμένων εγκαταστάσεων.

Ο Αμερικανός πρόεδρος μπήκε σε αυτόν τον πόλεμο, αλλά δεν πέτυχε κανέναν από τους στόχους του, με αποτέλεσμα να βρίσκεται αντιμέτωπος με τις συνέπειες μιας σύγκρουσης, της οποίας το κόστος και η διάρκεια αποδεικνύονται δυσκολότερα διαχειρίσιμα από ό,τι είχε αρχικά υπολογιστεί.

Πώς μπορεί να τερματιστεί η σύγκρουση 

Το Ιράν, που υπόκειται εδώ και δεκαετίες σε κυρώσεις και επαναλαμβανόμενες στρατιωτικές πιέσεις, έχει αναπτύξει συμβατικές αμυντικές και αποτρεπτικές δυνατότητες των οποίων η λογική δεν μπορεί να κατανοηθεί χωρίς να ληφθεί υπόψη το στρατηγικό του περιβάλλον, ιδίως η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στον Κόλπο και η περιφερειακή πυρηνική ασυμμετρία: Ο κίνδυνος ενός πολέμου που θα στοχεύει την ίδια την ύπαρξη του ιρανικού κράτους, θα είχε επικίνδυνες προεκτάσεις για τις ενεργειακές υποδομές του Κόλπου, τα λιμάνια του, τις θαλάσσιες οδούς του και τις μονάδες αφαλάτωσης που παρέχουν ένα ζωτικό μέρος του πόσιμου νερού σε αρκετές χώρες της περιοχής.

Η έκθεση σε αντίποινα θα αύξανε την απειλή μιας ανθρωπιστικής και οικονομικής καταστροφής. Μια επίθεση σε αυτές τις πολιτικές εγκαταστάσεις θα παραβίαζε τους ισχύοντες κανόνες για την προστασία των πληθυσμών. Μια αξιόπιστη διέξοδος από την κρίση απαιτεί, επομένως, μονομιάς, την παύση των επιθέσεων και των απειλών κατά του Ιράν, αμοιβαία σύμφωνα μη επίθεσης, την επαναφορά ενός αμοιβαίου πυρηνικού πλαισίου, την άρση των κυρώσεων, την προστασία των θαλάσσιων οδών και των πολιτικών υποδομών, και τη σταδιακή αντικατάσταση της αρχιτεκτονικής της ξένης στρατιωτικής κυριαρχίας με ένα σύμφωνο ασφάλειας του Κόλπου που θα περιλαμβάνει τα παράκτια κράτη.

Τα οφέλη μιας ειρήνης στα μέτωπα Ουκρανίας-Ιράν-Γάζας, θα πρόσφεραν τη δυνατότητα ανοικοδόμησης, αποκλιμάκωσης των περιφερειακών αντιπαλοτήτων, βελτιωμένη ασφάλεια στις μεταφορές και την ενέργεια, χαμηλότερα ασφάλιστρα εμπορικού κινδύνου και μικρότερη έκθεση των οικονομιών εισαγωγής ενέργειας, με αποτέλεσμα την μείωση των κοινωνικών εντάσεων κυρίως στην Ευρώπη, που προκαλούνται και από την οικονομική κρίση.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος το έλλειμμα την περίοδο Ιανουαρίου–Αυγούστου 2026 εκτινάχθηκε στα 8,9 δισ. ευρώ αυξημένο κατά περίπου 2,4 δισ. ευρώ σε σύγκριση με το αντίστοιχο διάστημα του 2025. Η επιδείνωση καταγράφηκε παρά τη βελτίωση του συνολικού ισοζυγίου αγαθών και υπηρεσιών, καθώς καθοριστικό ρόλο διαδραμάτισε η αρνητική μεταβολή στο ισοζύγιο δευτερογενών εισοδημάτων (εισπράξεις από ΕΕ, τακτικές πληρωμές και τη χρηματική εισφορά της χώρας προς τον κοινοτικό προϋπολογισμό κ.ά.).

Σε κάθε περίπτωση το ισοζύγιο καταγράφει την παραγωγική αδυναμία της χώρας και την εξάρτησή της από εισαγωγές που πρέπει να χρηματοδοτεί με δανεισμό. Η S&P προβλέπει στασιμότητα στο 2% και στο ρυθμό ανάπτυξης, πρωτογενές πλεόνασμα στο 3,8% του ΑΕΠ έναντι στόχου της κυβέρνησης για 2,8% και πληθωρισμό στο 3,8% φέτος.

Δεν αισιοδοξεί το ΔΝΤ: Θεωρεί ότι η ανάπτυξη πρέπει να επιταχυνθεί για να περιοριστεί η διαφορά στο κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ελλάδας που αναμένεται να φτάσει στο 55% της ΕΕ. Η έκθεση World Economic Outlook του ΔΝΤ είναι πιο απαισιόδοξη, καθώς προβλέπει ρυθμό ανάπτυξης 1,8% για φέτος και το 2027, έναντι της πρόβλεψης του προσχεδίου του προϋπολογισμού που βλέπει ανάπτυξη 2% φέτος και 2,3% το 2027. Σημειωτέον ότι, το ΙΟΒΕ στην τελευταία τριμηνιαία έκθεσή του συμφωνεί με το ΔΝΤ και προβλέπει επίσης ανάπτυξη μόλις στο 1,8% του ΑΕΠ. Τον πληθωρισμό το ΔΝΤ τον υπολογίζει στο 4,2% για φέτος, έναντι 3,8% της κυβέρνησης.

Τα δημοσιονομικά απόκρυφα

Στο δημοσιονομικό μέτωπο, σύμφωνα με τα προσωρινά στοιχεία του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους ο κρατικός προϋπολογισμός την περίοδο Ιανουαρίου-Σεπτεμβρίου 2026 εμφάνισε πρωτογενές πλεόνασμα ύψους 7,589 δισ. ευρώ, υπερβαίνοντας σημαντικά τον αρχικό στόχο για 5,129 δισ. ευρώ, έναντι πλεονάσματος 9,449 δισ. ευρώ το αντίστοιχο διάστημα του 2025.

Όμως, υπάρχει μια δυστοκία στην έκδοση των Μηνιαίων Δελτίων Γενικής Κυβέρνησης. Ακόμη δεν έχουν δημοσιοποιηθεί τα Δελτία Ιανουαρίου και Φεβρουαρίου 2026. Το Μηνιαίο Δελτίο Μαρτίου εκδόθηκε μετά από δύο αναβολές στις 22 Μαΐου. Κανένα από τα Δελτία των επόμενων μηνών δεν εκδόθηκε την προβλεπόμενη από το Ημερολόγιο Δημοσιεύσεων του υπουργείου Οικονομικών ημερομηνία. Τι μπορεί να κρύβεται πίσω από όλα αυτά;

Σε πάμπολλα άρθρα μας εδώ και δύο χρόνια επισημαίνουμε το υψηλό μέγεθος του εσωτερικού φθηνού βραχυπρόθεσμου δανεισμού (repos) της κυβέρνησης από τους κρατικούς φορείς, ο οποίος ανήλθε στα 62,85 δισ. ευρώ το 2025 και τώρα είναι κοντά στα 60. Τα εν λόγω repos δεν συνυπολογίζονται στο χρέος με βάση τους κοινοτικούς κανονισμούς. Έτσι, η κυβέρνηση δανείζεται από τους κρατικούς φορείς και προεξοφλεί μνημονιακά δάνεια.

Σε πρόσφατη ανάλυσή του ο οικονομολόγος Κώστας Μελάς τόνιζε ότι «μέσα σε 5 χρόνια, το κράτος “τράβηξε” επιπλέον 25,9 δισ. ευρώ από τα διαθέσιμα των φορέων (ασφαλιστικά ταμεία, δήμους, νοσοκομεία), αυξάνοντας το stock κατά σχεδόν 70%» και επισημαίνει ότι «το μεγαλύτερο μέρος του εσωτερικού δανεισμού από τα ασφαλιστικά ταμεία και τους δήμους παραμένει μόνιμα “απορροφημένο” από το κράτος».

Κι εδώ προκύπτει ένα εύλογο ερώτημα: Πόσα χάνουν οι φορείς της Γενικής Κυβέρνησης (ΕΦΚΑ, νοσοκομεία, ΟΤΑ, πανεπιστήμια κ.λπ.) από το γεγονός ότι η κυβέρνηση τους υφαρπάζει τα διαθέσιμά τους με χαμηλό βραχυχρόνιο επιτόκιο, αντί να τα επενδύουν σε μεσομακροχρόνιους τίτλους με σαφώς υψηλότερο επιτόκιο (1-2%);

Επιπλέον προκύπτει ένα δεύτερο ερώτημα: Πότε θα εξοφλήσει το κράτος το 1,7 δισ. ευρώ που χρωστούσε το 2025 στα νοσοκομεία; Δεν υπάρχει αμφιβολία πως η επόμενη κυβέρνηση θα χρειαστεί γερό στομάχι για να επιλύσει τα δημοσιονομικά απόκρυφα της περιόδου Μητσοτάκη. Ο κίνδυνος ταμειακού αδιεξόδου είναι υπαρκτός, ενώ η αναχρηματοδότηση βραχυπρόθεσμων κρατικών δανείων ταμειακής διευκόλυνσης (repos) σημαίνει δημοσιονομική ισορροπία στην κόψη του ξυραφιού.

Σύμφωνα με τον Πολυετή Δημοσιονομικό Προγραμματισμό για την περίοδο 2026–2029 (Ν. 5217/2025), που ψηφίστηκε το Νοέμβρη του 2025 και ο οποίος εναρμονίστηκε με το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο και τις επικαιροποιημένες οροφές δαπανών, επιβλήθηκε στενός έλεγχος και περιορισμός των πρωτογενών δαπανών των υπουργείων και το πρωτογενές αποτέλεσμα καθορίστηκε στο 2,8% του ΑΕΠ για το 2026 και σταθεροποιείται στο 2,7% για τα έτη 2027-2029 (Πίνακας 3 στον επισυναπτόμενο σύνδεσμο, σελ. 11).

Η S&P αξιολογεί θετικά τη διατήρηση υψηλών πρωτογενών πλεονασμάτων, καθώς αυτά (υποτίθεται ότι) συμβάλλουν στη μείωση του δημόσιου χρέους, το οποίο εκτιμά ότι υποχωρεί από το 146,1% του ΑΕΠ το 2025 στο 135,4% το 2026 και περαιτέρω τα επόμενα χρόνια. Όμως, επισημαίνει ότι η δημοσιονομική εξυγίανση χρειάζεται να συμβαδίζει με επαρκή ανάπτυξη, ώστε να ενισχύονται ταυτόχρονα τα δημόσια οικονομικά και η πραγματική σύγκλιση.

Τι μπορεί να κάνει η επόμενη κυβέρνηση

Σύμφωνα με την κυβέρνηση στόχος για το 2027 είναι η μείωση του χρέους στο 128,5% του ΑΕΠ και η εξόφληση των δανείων του πρώτου μνημονίου ακόμη και έως το 2029, οπότε και θα πέσει στο 119% του ΑΕΠ. Ο ΟΔΔΗΧ προγραμματίζει για το 2027 την πρόωρη εξόφληση δανείων ύψους 5,1 δις. ευρώ χωρίς να αποκλείεται διπλασιασμός του συγκεκριμένου ποσού, αν οι συνθήκες το επιτρέψουν.

Πάντως, η νέα κυβέρνηση που θα προκύψει από τις εκλογές του 2027 έχει δύο θεσμικές δυνατότητες σε σχέση με τον Πολυετή Δημοσιονομικό Προγραμματισμό 2026 – 2029:

1. Να τον τροποποιήσει αλλάζοντας τις πολιτικές προτεραιότητες εντός του ΠΔΠ που σημαίνει ότι μπορεί να ακυρώσει ή να τροποποιήσει μέτρα και παρεμβάσεις που δεν θα έχουν ακόμη υλοποιηθεί. Να μεταφέρει κονδύλια από ένα τομέα σε άλλο και να νομοθετήσει νέα μέτρα υπό τον όρο ότι θα είναι δημοσιονομικά ουδέτερα ή ισοδύναμα με άλλα που θα περικοπούν.
2. Υπάρχει ακόμη η δυνατότητα -σε συνεννόηση με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή-, η νέα κυβέρνηση να παρουσιάσει ένα νέο 4ετές οικονομικό πλάνο. Επίσης, στην περίπτωση μεγάλων φυσικών καταστροφών ή μιας μεγάλης οικονομικής κρίσης που αλλάζουν τα δεδομένα και καθιστούν το πρόγραμμα αδύνατο, τότε μπορεί να κατατεθεί νέο σχέδιο.

Σε κάθε περίπτωση επειδή η δημοσιονομική διαχείριση της κυβέρνησης Μητσοτάκη εμπεριέχει πολλές γκρίζες ζώνες, η επόμενη κυβέρνηση οφείλει να εξαντλήσει τον δημοσιονομικό έλεγχο έτσι ώστε να ξέρει πού στέκεται.

«Ένας υπουργός Μεταφορών σε μια χώρα όπως η Ισπανία δεν μπορεί να παραμείνει στη θέση του έπειτα από δύο δυστυχήματα τέτοιας σοβαρότητας μέσα σε λιγότερο από έναν χρόνο», δήλωσε, αναφερόμενος επίσης σε ένα πολύνεκρο δυστύχημα που σημειώθηκε τον Ιανουάριο στην Ανδαλουσία, στη νότια Ισπανία.

Ο Πουέντε υποστήριξε ότι η απόφασή του ήταν «καλή για τη χώρα και τη δημοκρατία» και ανέλαβε την πολιτική ευθύνη, δηλώνοντας ότι «δεν είναι αλήθεια ότι όλοι οι πολιτικοί είναι ίδιοι». Επίσης, ανακοίνωσε ότι δεν θα συμπεριληφθεί στους επερχόμενους εκλογικούς καταλόγους και επιβεβαίωσε ότι με αυτήν την απόφαση σκοπεύει «να ανταποκριθεί στα πρότυπα του κόμματός του».

Η τελευταία τραγωδία στην Ούρδα σημειώθηκε όταν ένα τρένο υψηλής ταχύτητας της κρατικής εταιρείας Renfe προσέκρουσε με σφοδρότητα στο πίσω μέρος ενός άλλου ακινητοποιημένου τρένου, το οποίο ανήκε στην εταιρεία Iryo.

Οι δεσμεύσεις της ισπανικής κυβέρνησης 

Η ισπανική κυβέρνηση δήλωσε σήμερα ότι εργάζεται “αδιάκοπα” για “ανακτήσει την εμπιστοσύνη” του πληθυσμού, έπειτα από δύο πολύνεκρα σιδηροδρομικά δυστυχήματα σε διάστημα μικρότερο του ενός χρόνου που αναβίωσαν τα ερωτήματα σχετικά με την ασφάλεια του δεύτερου μεγαλύτερου στον κόσμο δικτύου υψηλής ταχύτητας. “Δεσμευόμαστε να εργαστούμε αδιάκοπα προκειμένου να αποκτήσουμε και να ξανακερδίσουμε την εμπιστοσύνη των πολιτών στο δίκτυο υψηλής ταχύτητας”, δήλωσε ο Όσκαρ Πούεντε έπειτα από τη συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου.

Εκεί ο (παραιτηθείς πλέον) υπουργός, που απέρριπτε τα αιτήματα να παραιτηθεί μετά τη σύγκρουση δύο τρένων, παρουσίασε στους δημοσιογράφους ένα “έκτακτο σχέδιο για να ενισχυθεί η ασφάλεια του δικτύου υψηλής ταχύτητας” καθώς και σχέδιο βοήθειας στους επιζώντες και στις οικογένειες των θυμάτων. “Τα τρομερά δυστυχήματα που συνέβησαν στη γραμμή Μαδρίτη-Σεβίλλη μάς δείχνουν την επιτακτική ανάγκη να ενισχυθεί αυτό το σύστημα και να βελτιωθούν τα πρωτόκολλα δράσης του”, παραδέχθηκε.

“Στο εξής, όλες οι αποφάσεις που λαμβάνονται σε ένα κέντρο ελέγχου, όταν δεν διαθέτει τη βοήθεια συστημάτων αυτόματου μπλοκαρίσματος (…) θα επιτηρούνται και θα πρέπει να αξιολογούνται από τουλάχιστον έναν δεύτερο συνάδελφο”, ανακοίνωσε. Σύμφωνα με τα πρώτα στοιχεία της έρευνας, η τραγωδία της Ούρντα στις 28 Οκτωβρίου πιθανόν να συνδέεται με ένα λάθος σε κέντρο ελέγχου της σιδηροδρομικής κυκλοφορίας, έπειτα από βλάβη στα πληροφορικά συστήματα.

Οι έρευνες κατέδειξαν ότι ένας χειριστής είχε επιτρέψει την επανάληψη της κυκλοφορίας και είχε δώσει το ελευθέρας σε ένα από τα τρένα να ξαναξεκινήσει ενώ ένα άλλο τρένο βρισκόταν σταματημένο στην ίδια σιδηροτροχιά, προκαλώντας σφοδρή σύγκρουση μερικά λεπτά αργότερα.

Ο Πουέντε ανακοίνωσε προσωρινή μείωση των δρομολογίων των τρένων σε αυτή τη γραμμή ανάμεσα στη Μαδρίτη και την Ανδαλουσία, μόλις ολοκληρωθούν οι εργασίες ασφάλισης. Η γραμμή αυτή, που εγκαινιάστηκε το 1992, ήταν η πρώτη γραμμή υψηλής ταχύτητας στην Ισπανία. Δήλωσε εξάλλου ότι οι υπεύθυνοι θα “βελτιώσουν τις συνθήκες εργασίας των ελεγκτών και θα ενισχύσουν το προσωπικό” μερικές ημέρες έπειτα από απεργία του κύριου συνδικάτου των μηχανοδηγών (SEMAF), που ζητεί περισσότερο προσωπικό και βελτίωση της ασφάλειας των σιδηροδρόμων, λιγότερο από έναν χρόνο μετά το δυστύχημα στην Αδαμούθ, τον Ιανουάριο (46 θάνατοι).

Το συνδικάτο κάλεσε σε νέα απεργία στις 10 και 12 Νοεμβρίου στη δεύτερη στον κόσμο χώρα με τη μεγαλύτερη επισκεψιμότητα. Γενική απεργία προβλέπεται στις 11 Νοεμβρίου στην Ισπανία, τρεις εβδομάδες πριν από τις πρόωρες βουλευτικές εκλογές, τις οποίες επισκιάζει και η στεγαστική κρίση.

Οι δύο πρόεδροι συζήτησαν επίσης την επικαιροποίηση της μεταξύ τους συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου. Η Τουρκία σχεδιάζει να κατασκευάσει τέσσερις πυρηνικούς αντιδραστήρες στη Σινώπη και άλλους τέσσερις στην περιοχή της Θράκης, με τη Νότια Κορέα να συγκαταλέγεται στις χώρες που διεκδικούν την ανάληψη του έργου.

Το σχέδιο αποτελεί κεντρικό στοιχείο των τουρκικών σχεδιασμών για την επέκταση της παραγωγής πυρηνικής ενέργειας και τη μείωση της εξάρτησης της χώρας από τις εισαγωγές ενέργειας. «Οι δύο χώρες αξιολογούν ότι η συνεργασία για την κατασκευή πυρηνικών αντιδραστήρων στη Σινώπη προχωρά ομαλά», δήλωσε ο Λι.

Σε συνέντευξή του στο νοτιοκορεατικό πρακτορείο ειδήσεων Yonhap τη Δευτέρα, ο Ερντογάν είχε δηλώσει ότι η Νότια Κορέα θα μπορούσε να αποτελέσει εταίρο στην ανάπτυξη του πυρηνικού έργου στη Σινώπη. Κατά την επίσκεψη του Λι στην Άγκυρα το 2025, η τουρκική εταιρεία πυρηνικής ενέργειας TUNAS και η νοτιοκορεατική εταιρεία ηλεκτρικής ενέργειας Korea Electric Power Corporation (KEPCO) υπέγραψαν μνημόνιο κατανόησης για τη συνεργασία στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας.

Κατά την τελετή υποδοχής του Ερντογάν την Τρίτη, μονάδα του νοτιοκορεατικού στρατού πραγματοποίησε επίδειξη ταεκβοντό, της κορεατικής πολεμικής τέχνης.

Νότια Κορέα-Τουρκία: Διεύρυνση της αμυντικής συνεργασίας

Περίπου 80 αξιωματούχοι και επιχειρηματικά στελέχη θα συμμετάσχουν στο επίσημο δείπνο μετά τη σύνοδο κορυφής της Τρίτης, σύμφωνα με το γραφείο του Νοτιοκορεάτη προέδρου. Μεταξύ των προσκεκλημένων θα βρίσκονταν ο πρόεδρος του ομίλου Hyundai Motor, Εουισούν Τσουνγκ, και ο διευθύνων σύμβουλος της Hyundai Rotem, Λι Γιονγκ Μπε.

Η Hyundai διατηρεί από το 1997 εργοστάσιο παραγωγής αυτοκινήτων στην Τουρκία, με ετήσια παραγωγική δυναμικότητα περίπου 200.000 οχημάτων. Η Hyundai Rotem κατασκευάζει τα περισσότερα τραμ της Τουρκίας από το 2008 και επιδιώκει να εξασφαλίσει νέες παραγγελίες στο πλαίσιο των σιδηροδρομικών έργων της χώρας.

Η Νότια Κορέα και η Τουρκία διαθέτουν σημαντικές αμυντικές βιομηχανίες, ενώ, όπως δήλωσε ο Λι, οι δύο χώρες θα επιδιώξουν την από κοινού προώθηση εξαγωγών αμυντικού εξοπλισμού σε τρίτες χώρες, χωρίς να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες. «Η αμυντική βιομηχανία είναι ένας από τους βασικούς τομείς στους οποίους η στρατηγική μας εταιρική σχέση έχει αποφέρει απτά αποτελέσματα», δήλωσε ο Ερντογάν. «Κατά τη συνάντηση, υπογραμμίσαμε την ανάγκη να αυξηθεί ο αριθμός των επιτυχημένων κοινών προγραμμάτων, όπως τα αυτοκινούμενα πυροβόλα Fırtına και το άρμα μάχης Altay», πρόσθεσε.

Από την πλευρά του, ο Λι δήλωσε ότι η Τουρκία επανέλαβε την υποστήριξή της στην πολιτική της Νότιας Κορέας έναντι της Βόρειας Κορέας. Οι δύο ηγέτες συμφώνησαν επίσης να συντονίσουν στρατηγικά τις κινήσεις τους με στόχο την ειρήνη στην Κορεατική Χερσόνησο.

Σύμφωνα με πληροφορίες, η 35χρονη είπε ενώπιον του ανακριτή ότι «δεν είναι τόσα τα χρήματα που λένε ότι λείπουν από τους εράνους. Είναι περίπου 900.000 ευρώ, τόσα τα μέτρησα εγώ. Και αυτά τα πήρε ο πρώην σύζυγος μου και τα έπαιξε στον τζόγο. Είναι εθισμένος. Ήξερα και καταλάβαινα τι γινόταν και γι΄αυτό τον λόγο ζητώ συγγνώμη. Δεν κάναμε ζωή πολυτελή και δυστυχώς επιδεικνύονται αποσπασματικά στιγμές που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα και στην καθημερινότητα μας. Εμείς ζούμε σε ένα σπίτι στην περιοχή της Τούμπας, 68 τ.μ. και με μίσθωμα 500 ευρώ. Ζούσαμε συμβατικά λόγω των παιδιών».

Σε άλλο σημείο φέρεται να ανέφερε πως «πράγματι αγόρασα μια τσάντα Louis Vuitton. Έχω πάει δυο φορές σε σουίτες ξενοδοχείων αλλά δεκάδες φορές έχω μείνει σε σπίτια οικογενειών που με έχουν φιλοξενήσει όταν πήγαινα στην Αθήνα. Εχω βαφτίσει τρία παιδάκια», φέρεται να είπε.

Η γυναίκα υποστήριξε ότι «δεν υπήρξε καμία καταγγελία από καμία οικογένεια. Ένα μέρος των χρημάτων χρησιμοποιήθηκε για προσωπικές ανάγκες και ανάγκες διαβίωσης, αλλά όχι για να κάνουμε πολυτελή βίο». Σύμφωνα με το κατηγορητήριο, ο 37χρονος είχε έντονη στοιχηματική δραστηριότητα, καθώς είχε τοποθετήσει το ποσό των 2,6 εκατομμυρίων ευρώ σε διαδικτυακές εταιρείες, με τις εισπράξεις του να ξεπερνούν τα δύο εκατομμύρια ευρώ.

Η 35χρονη «αποδέχτηκε ένα μέρος των πράξεων, αποδέχεται ότι έχει ευθύνη για αυτό που έχει συμβεί αλλά έδωσε στοιχεία -και επιφυλασσόμαστε να προσκομίσουμε περισσότερα στοιχεία- ότι το μέγεθος των χρημάτων που φέρεται να μην αποδόθηκαν στις οικογένειες των παιδιών που αντιμετώπιζαν σοβαρά προβλήματα υγείας, δεν είναι αυτού του μεγέθους που αποδίδεται στο κατηγορητήριο και έχει δημοσιοποιηθεί, είναι πάρα πολύ μικρότερο», είπε ο δικηγόρος της, Κωνσταντίνος Τσάκος.

«Δεν επέρριψε ευθύνες στον σύζυγό της. Έδωσε εξήγηση για ποιο λόγο τα χρήματα αναλήφθηκαν από τους λογαριασμούς και δεν αποδόθηκαν στις οικογένειες. Κατά βάση η ευθύνη βαρύνει τον πρώην σύζυγό της, σύμφωνα με τα λεγόμενα της κατηγορούμενης. Δεν υπάρχει καμία πολυτελέστατη ζωή, αυτά είναι αποσπασματικά κομμάτια της κοινωνικής ζωής. Η οικογένεια διαβιούσε σε ένα σπίτι μισθωμένο 68 τ.μ. και δεν είχε πολυτελή βίο. Τώρα αποσπασματικά δύο φορές σε ένα ξενοδοχείο και μία φορά που αγοράστηκε μια τσάντα, θεωρώ ότι είναι στα πλαίσια του πραγματικού για όλες τις οικογένειες», συμπλήρωσε.

Ο κ. Τσάκος εκπροσωπεί και τον 37χρονο Κωνσταντίνο Φιρινίδη, βασικό κατηγορούμενο της υπόθεσης. «Αυτό που γνωρίζω ως τώρα, θα αναλάβει το μερίδιο της ευθύνης του. Απλώς πρέπει να δοθεί η σωστή διάσταση στην υπόθεση. Εκεί έγκειται η διαφωνία μας και με το κατηγορητήριο και με αυτά που έρχονται στο φως της δημοσιότητας», ανέφερε για τον 37χρονο.

Δεσμεύσεις λογαριασμών

Στην δέσμευση των περιουσιακών στοιχείων (τραπεζικών λογαριασμών, τραπεζικών θυρίδων, ακινήτων, κ.λπ.), του ιδρυτή της ΜΚΟ ”Παιδική Χαρά” και της προφυλακισμένης συντρόφου του, προχώρησε ο επικεφαλής της Αρχής για το ξέπλυμα μαύρου χρήματος, πρώην αντεισαγγελέας του Αρείου Πάγου Χαράλαμπος Βουρλιώτης. Και οι δύο κατηγορούνται για υπεξαίρεση των 2,9 εκατ. ευρώ.

Ειδικότερα, η Αρχή αναζητώντας ίχνη για την μεταφορά χρηματικών ποσών των κατηγορουμένων μέσω λογαριασμών pay pall, εντόπισε χρήματα στο Λουξεμβούργο, η αξία των οποίων φτάνει τα 300.000 ευρώ. Ήδη, η Αρχή έχει δέσμευση ακίνητά τους στην περιοχή της Θεσσαλονίκης.

Τέλος, όπως έγινε γνωστό τα χρήματα που δεσμεύονται από την Αρχή, μπορούν να τα διεκδικήσουν οι δωρητές στους οποίους ανήκουν με βάση τα σχετικά παραστατικά που έχουν στα χέρια τους, δηλαδή τα χαρτιά ή τα mail που γνωστοποιούν ότι κατέθεσαν χρήματα στην συγκεκριμένη ΜΚΟ.

“Χωριάτικο”: Τι λέει η γαλάζια βουλευτής 

Την ίδια στιγμή, απάντηση στο σημερινό δημοσίευμα του Documento που κάνει λόγο για εμπλοκή του πρώην συζύγου της στην υπόθεση «Χωριάτικο» δίνει με ανακοίνωσή της η βουλευτής της ΝΔ, Διονυσία Αυγερινοπούλου. Η «γαλάζια» βουλευτής Ηλείας, διευκρινίζει ότι έχει χωρίσει από το 2019 και με τον πρώην σύζυγό της διατηρούν οικογενειακές σχέσεις «εστιασμένες στην ανατροφή, τη φροντίδα και το μέλλουν» του παιδιού τους.

Παράλληλα σημειώνει «ως δημόσιο πρόσωπο και πολιτικός, σέβομαι απόλυτα τον ρόλο του Τύπου και ασφαλώς αποδέχομαι κάθε καλόπιστη ή αυστηρή πολιτική κριτική. Είναι άλλο όμως η πολιτική αντιπαράθεση και άλλο η αθέμιτη στοχοποίηση της οικογένειάς μου, και η προσπάθεια εμπλοκής του ονόματός μου σε υποθέσεις με τις οποίες δεν έχω την παραμικρή σχέση».

Νωρίτερα για το θέμα είχε εκδώσει ανακοίνωση ο ΣΥΡΙΖΑ ζητώντας εξηγήσεις από την κυβέρνηση και τη ΝΔ. Συγκεκριμένα, έγγραφα που περιλαμβάνονται στη δικογραφία του σκανδάλου εμφανίζουν τον Π. Μακρή να συμμετέχει σε offshore εταιρικό σχήμα μαζί με τη σύζυγο του επιχειρηματία, εγείροντας ερωτήματα τόσο για τις συγκεκριμένες οικονομικές δραστηριότητες όσο και για τη σχέση του με την «γαλάζια» βουλευτή.

Σύμφωνα με δημοσίευμα του Documento, ο Πέτρος Μακρής εμφανίζεται ως νόμιμος εκπρόσωπος της offshore εταιρείας Desidia Ventures Inc., με έδρα τα Νησιά Μάρσαλ. Όπως προκύπτει από τα έγγραφα, ο ίδιος φέρεται να κατέχει το 90% του μετοχικού κεφαλαίου της εταιρείας, ενώ το υπόλοιπο 10% αποδίδεται στη σύζυγο του Άγγελου Γιαννακόπουλου, Ekaterina Vlasenko. Το documento επανήλθε, με ερωτήματα για το διαζύγιο της το 2019, αφού μεταγενέστερα τοπικά δημοσιεύματα τους εμφάνιζαν κανονικά ως παντρεμένου, με το μέσο να υπονοεί ότι το διαζύγιο «ήταν εικονικό».

Το ζήτημα, όπως και η υπόλοιπη σκανδαλολογία έχουν βάλει φωτιά στην πολιτική αντιπαράθεση. Η αντιπολίτευση αναρωτιέται για το timing των αποκαλύψεων, είναι χαρακτηριστική η αποστροφή του πρώην πρωθυπουργού Αντώνη Σαμαρά, ότι «ο πρωθυπουργός ταΐζει πίτσες και χωριάτικα», μιλώντας ουσιαστικά για επιχειρήσεις εντυπωσιασμού. Επιπλέον, υπάρχουν ερωτήματα για την αβελτηρία των ελεγκτικών αρχών, καθώς αναφερόμαστε σε υποθέσεις που διαδραματίζονταν επί χρόνια, όπως και για τον ρόλο στελεχών της ΑΑΔΕ, που όπως προαναφέρθηκε, υπάρχουν δημοσιεύματα για φερόμενη εμπλοκή στελεχών της.

Η κυβέρνηση δηλώνει ότι η εξιχνίαση των σκανδάλων δεν σχετίζεται με τις εκλογές του 2027, ενώ μιλάει για την αποτελεσματικότητα του “Ελληνικού FBI” (το οποίο μάλιστα σήμερα κλείνει δύο χρόνια) τονίζοντας ότι συνέβαλε στις έρευνες και θυμίζοντας ότι είχε απαξιωθεί από την αντιπολίτευση. Επιπλέον, στελέχη της ΝΔ επιτίθονται στον Αλέξη Τσίπρας, όπως ο γραμματέας της Κωνσταντίνος Κυρανάκης, συνδέοντας τον με τον γνωστό προφυλακισμένο συνδικαλιστή της ΔΕΗ και “δεξί χέρι” του (επίσης προφυλακισμένου) ιδιοκτήτη του “Χωριάτικου”.

“Pizza Fan”: Χωρίς λύση οι εργαζόμενοι

Χωρίς οριστική λύση για τη διασφάλιση των θέσεων εργασίας των περίπου 2.500 εργαζομένων της Pizza Fan ολοκληρώθηκε η τριμερής συνάντηση στο υπουργείο Εργασίας, παρά το θετικό κλίμα στο οποίο πραγματοποιήθηκε. Οι συζητήσεις θα συνεχιστούν την επόμενη εβδομάδα, με βασικό θέμα το ενδιαφέρον δύο επενδυτών από την Ελλάδα και το εξωτερικό για την εξαγορά της αλυσίδας.

Θυμίζουμε ο ιδιοκτήτης της έχει προφυλακιστεί για εγκληματική οργάνωση (φοροδιαφυγή) και ορισμένοι κατηγορούμενοι έχουν αφεθεί ελεύθεροι με περιοριστικούς όρους. Η αποκάλυψη του σκανδάλου οδήγησε σε κλείσιμο όλα τα μαγαζιά της “Pizza Fan” στην ελληνική επικράτεια.

Η συνάντηση επικεντρώθηκε τόσο στις δυνατότητες επανεκκίνησης της εταιρείας όσο και στην προστασία των εργαζομένων, οι οποίοι βρίσκονται αντιμέτωποι με τις συνέπειες των προβλημάτων λειτουργίας της επιχείρησης. Παράλληλα, εξετάστηκαν ζητήματα που αφορούν τη δέσμευση των τραπεζικών λογαριασμών, τις οφειλές προς την ΑΑΔΕ και τις διαδικασίες που απαιτούνται προκειμένου να καταστεί δυνατή η συνέχιση της δραστηριότητας της αλυσίδας.

Pizza Fan: Τι ισχύει με την πληρωμή των εργαζομένων

Σύμφωνα με τους νομικούς εκπροσώπους της Pizza Fan, έχουν ήδη καταβληθεί οι αποδοχές Οκτωβρίου στο σύνολο των περίπου 500 εργαζομένων της μητρικής εταιρείας. Όσον αφορά τα καταστήματα που λειτουργούν με το σύστημα franchise, οι ίδιοι εκπρόσωποι ανέφεραν ότι έχει πληρωθεί περίπου το 80% των εργαζομένων.

Το ζήτημα της μισθοδοσίας, όπως και η διασφάλιση των θέσεων εργασίας, παραμένει στο επίκεντρο των συζητήσεων, καθώς η υπόθεση αφορά συνολικά περισσότερους από 2.500 εργαζομένους. Οι νομικοί εκπρόσωποι της αλυσίδας έθεσαν σειρά αιτημάτων με στόχο την αντιμετώπιση των προβλημάτων και τη δημιουργία προϋποθέσεων για την επανεκκίνηση της επιχείρησης.

Ειδικότερα, ζήτησαν να υποβληθεί αίτημα στην Αρχή Καταπολέμησης της Νομιμοποίησης Εσόδων από Εγκληματικές Δραστηριότητες, προκειμένου να εξεταστεί η αποδέσμευση των τραπεζικών λογαριασμών της εταιρείας. Παράλληλα, ζήτησαν την υποβολή τροποποιητικών δηλώσεων στην ΑΑΔΕ για τις οφειλές της επιχείρησης, καθώς και την αλλαγή διαχειριστή, ο οποίος θα αναλάβει τη διαδικασία επανεκκίνησης. Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, επιδιώκεται οι τροποποιητικές δηλώσεις να έχουν ολοκληρωθεί έως την επόμενη Παρασκευή, με την προσδοκία ότι οι συνολικές οφειλές θα μπορούσαν να περιοριστούν έως και κατά 30%.

Δύο ενδιαφερόμενοι επενδυτές για την εξαγορά

Στο μεταξύ, σύμφωνα με πληροφορίες, δύο επενδυτές, ένας από την Ελλάδα και ένας από το εξωτερικό, βρίσκονται σε άτυπες συζητήσεις για ενδεχόμενη εξαγορά της Pizza Fan.

Το επενδυτικό ενδιαφέρον αναμένεται να αποτελέσει βασικό αντικείμενο της νέας τριμερούς συνάντησης, η οποία έχει προγραμματιστεί για την επόμενη εβδομάδα. Μέχρι στιγμής, πάντως, οι επαφές βρίσκονται σε άτυπο στάδιο και δεν έχει ανακοινωθεί κάποια οριστική συμφωνία για την απόκτηση της αλυσίδας.

Στην τριμερή συνάντηση συμμετείχε και η Πανελλήνια Ομοσπονδία Εργαζομένων στον Επισιτισμό – Τουρισμό (ΠΟΕΕΤ), η οποία κατέθεσε πρόταση νομοθετικής παρέμβασης για την προστασία των εργαζομένων σε επιχειρήσεις που αδυνατούν να λειτουργήσουν εξαιτίας σοβαρών ποινικών ή φορολογικών παραβάσεων που αποδίδονται στον εργοδότη.

Η πρόταση αφορά ιδιαίτερα τις περιπτώσεις στις οποίες η λειτουργία μιας επιχείρησης καθίσταται πρακτικά αδύνατη λόγω κατάσχεσης κεντρικών εξυπηρετητών ή δέσμευσης τραπεζικών λογαριασμών, στο πλαίσιο ερευνών για κακουργηματική φοροδιαφυγή και νομιμοποίηση εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες. Η Ομοσπονδία ζητά να υπάρξει ειδικό θεσμικό πλαίσιο, ώστε οι εργαζόμενοι να μη βρίσκονται αντιμέτωποι με παρατεταμένη εργασιακή και οικονομική αβεβαιότητα εξαιτίας των προβλημάτων της επιχείρησης.

Η φετινή διοργάνωση σηματοδοτεί την 11η συνεχόμενη χρονιά που ο Όμιλος ΟΤΕ στηρίζει το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. Με σταθερή παρουσία στον χώρο του πολιτισμού, ο Όμιλος ΟΤΕ στηρίζει διαχρονικά τον ελληνικό κινηματογράφο και τους δημιουργούς, μέσα από την παραγωγή και συμπαραγωγή ταινιών μεγάλου και μικρού μήκους, σειρών και ντοκιμαντέρ, καθώς και μέσα από τις χορηγικές του δράσεις.

Στο 67ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης θα προβληθούν 258 ταινίες μεγάλου και μικρού μήκους σε φυσικούς χώρους, ενώ 58 ταινίες θα είναι διαθέσιμες online, μέσω της ψηφιακής πλατφόρμας online.filmfestival.gr. Η αυλαία του Φεστιβάλ θα ανοίξει με την ταινία «Μινώταυρος» του Αντρέι Ζβιάγκιντσεφ, που απέσπασε το Μεγάλο Βραβείο της Επιτροπής στις Κάννες, και θα πέσει με την προβολή της ταινίας «Άγνωστη γυναίκα» της Μάι ελ-Τούκι, η οποία τιμήθηκε με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας.

Από το πλούσιο πρόγραμμα του Φεστιβάλ ξεχωρίζουν, μεταξύ άλλων, το μεγάλο αφιέρωμα στο έργο του Έλληνα δημιουργού Νίκου Γραμματικού, τα TIFF Talks με διάσημους καλεσμένους, καθώς και το αφιέρωμα «Καλώς ήρθατε στην έρημο», με guest curator τον δημιουργό Όλιβερ Λάσε (Sirãt). Η Αγορά θα φιλοξενήσει πλήθος δράσεων και πρωτοβουλιών, με φετινό ambassador τον σκηνοθέτη, σεναριογράφο και ηθοποιό Χριστόφορο Παπακαλιάτη.

Το 67ο ΦΚΘ περιλαμβάνει έξι διεθνή διαγωνιστικά τμήματα (Arrivals Διεθνές Διαγωνιστικό, Meet the Neighbors+, >>Film Forward, Immersive, Podcast και Smart7) και συνολικά 26 ελληνικές ταινίες μεγάλου μήκους και 27 μικρού μήκους.

«Σχέδιο Οδυσσέας»: Η νέα σειρά παραγωγής της MagentaTV στο 67ο ΦΚΘ

Στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, θα πραγματοποιηθεί ειδική προβολή των δύο πρώτων επεισοδίων της νέας σειράς μυθοπλασίας της MagentaTV, «Σχέδιο Οδυσσέας». Η σειρά 6 επεισοδίων, σε σενάριο και σκηνοθεσία Γιώργου Γκικαπέππα, βασίζεται στο best-seller βιβλίο του Δημήτρη Σίμου, «Ο θάνατος του Οδυσσέα» (Εκδόσεις Μεταίχμιο). Στο επίκεντρο βρίσκεται μια σειρά ανεξήγητων δολοφονιών, που συνδέονται με ένα απόρρητο πρόγραμμα στρατολόγησης ορφανών παιδιών τη δεκαετία του ’70.

Στη σειρά συμμετέχει ένα καταξιωμένο καστ Ελλήνων ηθοποιών, που αποτελείται από τους: Θάνο Τοκάκη, Στεφανία Γουλιώτη, Γιώργο Κέντρο, Χρήστο Κοντογεώργη, Σίσσυ Τουμάση, Βασίλη Δογάνη, Άρη Λεμπεσόπουλο, Γιώργο Γάλλο, Άννα Μενενάκου, Μάρθα Λαμπίρη Φεντόρουφ, Όλγα Μιχαλοπούλου, Οδυσσέα Πετράκη, Γιώργο Κωνσταντινίδη, Λευτέρη Πολυχρόνη, Χρήστο Σαπουντζή, Φιντέλ Ταλαμπούκα, Άρη Τρουπάκη, Αργύρη Γκαγκάνη, Νάνσυ Μπούκλη, Μαρία Αποστολακέα, Μαρία Καλλιμάνη κ.ά. Το «Σχέδιο Οδυσσέας» θα κάνει πρεμιέρα αποκλειστικά στη MagentaTV μέσα στο 2027.

Η ειδική προβολή θα πραγματοποιηθεί την Δευτέρα 9 Νοεμβρίου στις 21:30 στην Αίθουσα Τώνια Μαρκετάκη, στην Αποθήκη Δ στο Λιμάνι, με παρουσία συντελεστών της σειράς. Η είσοδος θα είναι ελεύθερη, με έκδοση μηδενικού εισιτηρίου από τα ταμεία του Φεστιβάλ.

Περισσότερα για το πρόγραμμα και τις δράσεις του 67ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης στο: www.filmfestival.gr

Το ερώτημα που θα απαντήσουν οι κάλπες είναι εάν οι εκλογικές απώλειες των Ρεπουμπλικάνων θα αντισταθμιστούν ή όχι από την όποια συσπείρωση της συντηρητικής “βαθιάς Αμερικής”. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν πως όχι. Πρέπει, ωστόσο, να σημειωθεί πως η ψήφος διαμαρτυρίας εναντίον του Τραμπ δεν ισοδυναμεί υποχρεωτικά με αποδοχή του προγράμματος των Δημοκρατικών. Στην τελευταία προεκλογική εικόνα, οι συγκεντρωτικές μετρήσεις δίνουν καθαρό προβάδισμα των Δημοκρατικών.

Ο μέσος όρος της Real Clear Polling, για έρευνες μέχρι τις 30 Οκτωβρίου, καταγράφει 52% έναντι 43,1%, διαφορά 8,9 μονάδων. Το Silver Bulletin του Νέιτ Σίλβερ υπολογίζει επίσης διαφορά 8,9 μονάδων στις 2 Νοεμβρίου, η οποία γίνεται 9,2 με την προσαρμογή στους πιθανούς ψηφοφόρους. Το Call the Map δίνει 8,1 μονάδες. Επομένως, η δημοσκοπική διαφορά κυμαίνεται στις 8-9 μονάδες.

Αυτή η διαφορά σε παναμερικανική κλίμακα για το Κογκρέσο δεν μεταφράζεται, βεβαίως, αναλογικά σε έδρες. Η Βουλή εκλέγεται σε 435 περιφέρειες και η πλειοψηφία απαιτεί 218. Η γεωγραφική κατανομή των ψηφοφόρων, η χάραξη των περιφερειών και η προσωπική απήχηση των υποψηφίων μπορούν να περιορίσουν ή να διευρύνουν το αποτέλεσμα. Το προβάδισμα των Δημοκρατικών, πάντως, είναι τέτοιο, που θα είναι έκπληξη εάν η Βουλή δεν περάσει στα χέρια των Δημοκρατικών.

Για τη Γερουσία δεν υπάρχει ένας αντίστοιχος εθνικός μέσος όρος. Οι αξιόπιστες προβλέψεις λαμβάνουν υπόψη τον συσχετισμό των εκλογικών δυνάμεων ανά Πολιτεία. Στη δημοσκόπηση του Call the Map, ενημερωμένη στις 2 Νοεμβρίου, οι Δημοκρατικοί προηγούνται σε κρίσιμες Πολιτείες: Κατά 3 μονάδες στο Μέιν, 3,8 στο Μίσιγκαν και 8,8 στην Τζόρτζια. Στη Φλόριντα προηγούνται οι Ρεπουμπλικάνοι κατά 6,3 μονάδες. Οι αποκλίσεις αυτές δείχνουν γιατί η εθνική δυσαρέσκεια δεν αρκεί από μόνη της για να προβλέψει τη σύνθεση του σώματος.

Οι Ρεπουμπλικάνοι έχουν 53 έδρες έναντι 47 των Δημοκρατικών (μαζί με τους συνεργαζόμενους). Χρειάζονται, λοιπόν, καθαρό κέρδος τεσσάρων εδρών, επειδή εάν ο συσχετισμός είναι 50-50 η Γερουσία θα παραμείνει στους Ρεπουμπλικάνους, επειδή την καθοριστική ψήφο θα έχει ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς. Με άλλα λόγια, η διαφαινόμενη απώλεια της Βουλής και η ενδεχόμενη απώλεια της Γερουσίας για τους Ρεπουμπλικάνους συνιστούν δύο διαφορετικά εκλογικά προβλήματα.

Το Ιράν επιστρέφει ως κόστος ζωής

Όπως προανέφερα, ο πόλεμος εναντίον του Ιράν έχει αναμφισβήτητα κοστίσει πολιτικά και εκλογικά στον Τραμπ και στους Ρεπουμπλικάνους, αλλά είναι αδύνατον να προσδιοριστεί το κόστος ποσοτικά σε έδρες. Στον μέσο εθνικό όρο του Silver Bulletin στις 2 Νοεμβρίου, πάντως, το 36% είναι υπέρ του πολέμου και το 57% κατά. Είναι αξιοσημείωτος ο τρόπος με τον οποίο ο πόλεμος επηρεάζει την αμερικανική κοινή γνώμη. Στην έρευνα του Chicago Council, μόλις 2% λέει ότι ο πόλεμος είναι το σημαντικότερο ζήτημα στις ενδιάμεσες εκλογές. Ο πόλεμος, όμως, έχει επιστρέψει στην αμερικανική καθημερινότητα ως ακρίβεια.

Έτσι, το 86% θεωρεί ότι έχει αυξήσει το κόστος ζωής και το 68% θεωρεί ότι δεν άξιζε το τίμημα. Μεταξύ των ανεξάρτητων, η δεύτερη εκτίμηση φτάνει το 76%. Το συμπέρασμα, λοιπόν, είναι ότι το μικρό ποσοστό όσων αναφέρουν ως πρώτο πρόβλημα τον πόλεμο δεν σημαίνει πως ο πόλεμος έχει και μικρή εκλογική επίδραση. Η δυσαρέσκεια των ψηφοφόρων για την ακρίβεια δεν συνδέεται στο μυαλό τους υποχρεωτικά με την επίθεση στο Ιράν, αλλά το κύμα ανατιμήσεων συνδέεται στενά με τον πόλεμο.

Με άλλα λόγια, η απόφαση του Τραμπ να ακούσει το Νετανιάχου και όχι τους στενούς συνεργάτες του και πρώτον τον αντιπρόεδρό του, επιστρέφει στην κάλπη ως οικονομική δυσαρέσκεια. Οι Αμερικανοί ψηφοφόροι του χρεώνουν ότι παραβίασε την υπόσχεσή του να αποφύγει έναν ακόμα δαπανηρό πόλεμο.

Υπάρχει, βεβαίως, και μία μερίδα ψηφοφόρων, οι οποίοι έχουν την τάση να υποστηρίζουν κάθε πόλεμο που ξεκινάει η Ουάσινγκτον, θεωρώντας ότι κατ’ αυτόν τον τρόπο επιβεβαιώνεται η αμερικανική υπεροχή. Από την άλλη πλευρά, όμως, οι οικονομικές επιπτώσεις αποξενώνουν όσους θεώρησαν πως το σύνθημα “Πρώτα η Αμερική” συνιστούσε δέσμευση ότι οι πόροι των ΗΠΑ δεν θα διοχετεύονταν σε πολεμικές περιπέτειες, πολύ περισσότερο που αυτές δεν οδηγούν σε νίκες.

Το Ισραήλ διχάζει και τα δύο στρατόπεδα

Ο παράγοντας Ισραήλ συνδέεται με τον πόλεμο στο Ιράν, αλλά έχει και αυτοτελή πολιτική επίπτωση. Η έρευνα του PRRI καταγράφει ότι το 64% των Αμερικανών θεωρεί υπερβολική την οικονομική και στρατιωτική υποστήριξη προς το Ισραήλ. Η θέση αυτή συγκεντρώνει 77% μεταξύ Δημοκρατικών και 68% μεταξύ ανεξάρτητων. Ακόμη και οι Ρεπουμπλικάνοι εμφανίζονται διχασμένοι: 50% συμφωνεί και 46% διαφωνεί. Η υποστήριξη προς το Ισραήλ έχει συνεπώς πάψει να λειτουργεί ως αυτονόητη διακομματική συγκολλητική ουσία, ούτε καν ως κοινός παρονομαστής των Ρεπουμπλικάνων.

Από αυτό δεν προκύπτει μαζική μετακίνηση ψηφοφόρων από το ένα κόμμα στο άλλο. Για έναν συντηρητικό που διαφωνεί με την πολιτική προς το Ισραήλ, οι θέσεις των Δημοκρατικών σε άλλα ζητήματα μπορεί να αποτελούν ισχυρότερο ανασταλτικό παράγοντα. Αντίστοιχα, ένας φιλοϊσραηλινός ψηφοφόρος των Δημοκρατικών δεν εγκαταλείπει αναγκαστικά το κόμμα του. Ο παράγοντας αυτός, ωστόσο, θα επηρεάσει και τη συμμετοχή, αλλά και την επιλογή υποψηφίων, προκαλώντας κάποιες μάλλον οριακές μετακινήσεις.

Για τους Δημοκρατικούς, η δυσκολία είναι διπλή. Υποψήφιοι που επικρίνουν το Ισραήλ και για τη Γάζα και για την επίθεση στο Ιράν μπορούν να προσελκύσουν ψηφοφόρους που είναι απογοητευμένοι από τη στάση του Τραμπ. Μπορούν, όμως, και να απωθήσουν άλλους ψηφοφόρους που θεωρούν ότι απειλείται η ασφάλεια του Ισραήλ. Το τελικό ισοζύγιο εξαρτάται από το εκλογικό περιβάλλον και τις συγκεκριμένες θέσεις κάθε υποψηφίου. Είναι ενδεικτικό, πάντως, ότι ο Τραμπ ανακοίνωσε πως συμφώνησε με το Νετανιάχου να διακόψει από το 2027 την ετήσια αμερικανική βοήθεια προς το Ισραήλ ύψους τεσσάρων δισ. δολαρίων.

Το χαρτί της “χριστιανικής Αμερικής”

Η επίκληση της “χριστιανικής Αμερικής” από τον Τραμπ και Ρεπουμπλικάνους υποψηφίους επιχειρεί να μεταφέρει τη συζήτηση στο πεδίο της ταυτότητας: Ποιος εκπροσωπεί το έθνος, ποιες αξίες απειλούνται και ποιος δικαιούται να τις υπερασπίζεται. Ως εκλογικός μηχανισμός, μπορεί να ενισχύσει το αίσθημα συσπείρωσης και συμμετοχής στις εκλογές της συντηρητικής “βαθιάς Αμερικής”. Αυτή η κατηγορία ψηφοφόρων παραμένει ισχυρή.

Η έρευνα του Pew Research Center (28 Σεπτεμβρίου έως 4 Οκτωβρίου) καταγράφει προτίμηση 73% προς Ρεπουμπλικάνους υποψηφίους μεταξύ λευκών ευαγγελικών προτεσταντών, έναντι 12% προς Δημοκρατικούς. Προφανώς, η “χριστιανική Αμερική” δεν συνιστά ενιαίο εκλογικό σώμα. Για ευνόητους λόγους, οι Αφροαμερικανοί προτεστάντες προτιμούν τους Δημοκρατικούς σε ποσοστό 74% έναντι 6%, ενώ οι ισπανόφωνοι καθολικοί σε 59% έναντι 19%.

Η προσπάθεια του Τραμπ να παίξει το χαρτί της “χριστιανικής Αμερικής” σκοπεύει να προσελκύσει εκλογικά τους πιστούς χριστιανούς, αλλά και όσους δεν συμπαθούν το Ισλάμ. Σκοπεύει κυρίως να δημιουργήσει ένα κλίμα κινδύνου αλλοίωσης του χαρακτήρα της αμερικανικής κοινωνίας και κατ’ αυτόν τον τρόπο να ενεργοποιήσει αμυντικά αντανακλαστικά κυρίως της “βαθιάς Αμερικής”. Προσπαθεί, με άλλα λόγια, να συνδέσει τη χριστιανική πίστη και πολιτισμό με τη ρεπουμπλικανική ταυτότητα και κατ’ αυτόν τον τρόπο να συγκρατήσει δυσαρεστημένους Ρεπουμπλικάνους ψηφοφόρους.

Η υποψηφιότητα Σαγέντ

Ο υποψήφιος των Δημοκρατικών για τη Γερουσία στην Πολιτεία του Μίσιγκαν, μουσουλμάνος Αμπντούλ Ελ Σαγέντ, προσφέρει πεδίο εξέτασης. Στην έρευνα του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν, που δημοσιοποιήθηκε στις 26 Οκτωβρίου, προηγείται του Ρεπουμπλικάνου Μάικ Ρότζερς με 48% έναντι 45,5%. Στην ίδια έρευνα, η υποψήφια κυβερνήτης των Δημοκρατικών Τζόσελιν Μπένσον προηγείται συντριπτικά του Ρεπουμπλικάνου αντίπαλού της με 53,3% έναντι 40,9%. Η απόκλιση μπορεί θεωρητικά να μην οφείλεται στη θρησκεία, αλλά στην απήχηση των δύο προσωπικοτήτων (Μπένσον και Ελ Σαγέντ), αλλά κατά πάσα πιθανότητα οφείλεται τουλάχιστον εν μέρει στο θρήσκευμα.

Αυτό προκύπτει και την ίδια την έρευνα. Οι συμμετέχοντες σε ποσοστό 38% δήλωσαν ότι η μουσουλμανική ταυτότητα ενός υποψηφίου μειώνει την πιθανότητα να τον ψηφίσουν. Πρόκειται για ουσιαστική ένδειξη εκλογικού εμποδίου. Αυτό, βεβαίως, δεν σημαίνει ότι ο Ελ Σαγέντ θα ηττηθεί. Σημαίνει, όμως, ότι ξεκίνησε από σχετικά μειονεκτική θέση έναντι του αντιπάλου του. Το γεγονός ότι κέρδισε το χρίσμα λέει κάποια πράγματα, αλλά δεν τα λέει όλα. Το χρίσμα κρίθηκε από ψήφους Δημοκρατικών, ενώ η εκλογή στη Γερουσία θα κριθεί από τις ψήφους όλων.

Η παρουσία μουσουλμάνων υποψηφίων, συνεπώς, ενεργοποιεί δύο αντίρροπες δυνάμεις: Από τη μία επιφύλαξη σε ένα τμήμα του εκλογικού σώματος, αλλά από την άλλη αυξημένη στράτευση όσων επιδιώκουν να σπάσουν ένα ταμπού και να υπογραμμίσουν εμπράκτως το γεγονός ότι οι ΗΠΑ είναι ανεξίθρησκο κράτος. Και σ’ αυτή την περίπτωση την απάντηση για το ποια δύναμη θα επικρατήσει θα φανεί στην κάλπη.

Η εκλογική δοκιμασία του Τραμπ συμπυκνώνεται τελικά στη σχέση υλικής δυσαρέσκειας και πολιτισμικής συσπείρωσης, χωρίς, βεβαίως, να υποτιμώνται οι κομματικές ταυτίσεις και οι παραδοσιακοί εκλογικοί συσχετισμοί στις κρίσιμες Πολιτείες. Ο πόλεμος στο Ιράν αναμφισβήτητα κοστίζει πολιτικά-εκλογικά στους Ρεπουμπλικάνους, κυρίως λόγω των οικονομικών επιπτώσεών του, ενώ ο παράγοντας Ισραήλ και η δημόσια αντιπαράθεση για τη “χριστιανική Αμερική” τροφοδοτούν αντίρροπες τάσεις.

Συμπερασματικά, οι Δημοκρατικοί διαθέτουν σαφές δημοσκοπικό πλεονέκτημα για τη Βουλή, την οποία και πιθανότατα θα κερδίσουν. Παραλλήλως, διεκδικούν με αξιώσεις και τη Γερουσία. Το ποιο από τα δύο κόμματα τελικώς θα την κερδίσει θα κριθεί από τις κρίσιμες Πολιτείες: Μέιν, Αϊόβα, Ιλινόις, Οχάιο, Τέξας, Αλάσκα, Βόρεια Καρολίνα και Μίσιγκαν.

Επιπρόσθετα, ορθώς αναφέρθηκε ότι επεκτείνεται η δυνατότητα παραμονής των μαχητικών αεροσκαφών στον αέρα και άρα η δυνατότητα εμπλοκής τους σε επιχειρήσεις για πολύ περισσότερο χρόνο. Πέραν της αποφυγής της προσγείωσης για ανεφοδιασμό, να συνυπολογιστεί και η μεγάλη κατανάλωση καυσίμου κατά την απογείωση που εκτελείται με το αεροσκάφος σε πλήρη μετάκαυση.

Πάμε όμως και στην ατυχή αναφορά του στο 1974… Είπε ο Δένδιας: «…Και ξαναλέω, συγχωρήστε με, αλλά δεν μπορώ παρά να υπογραμμίσω την τεράστια σημασία τους. Ή, αν θέλετε, να σας το πω με ένα παράδειγμα: αν η Ελλάδα είχε αεροσκάφη ανεφοδιασμού στον αέρα των μαχητικών μας αεροσκαφών, η εισβολή στην Κύπρο το 1974 δεν θα μπορούσε να έχει συμβεί και δεν θα μπορούσε να έχει διατηρηθεί το προγεφύρωμα της εισβολής».

Δεν γνωρίζει ο Δένδιας;

Είναι δυνατόν αν μην γνωρίζει ο Δένδιας, ότι η Πολεμική Αεροπορία είχε διατάξει τη μεταστάθμευση έξι αεροσκαφών Phantom F-4E II της McDonnell Douglas, που προσφάτως είχε παραλάβει, στην 126 Σμηναρχία Μάχης στο Ηράκλειο Κρήτης και τα οποία τελούσαν σε άμεση ετοιμότητα απογείωσης για να πλήξουν το τουρκικό προγεφύρωμα στην Κερύνεια; Λίγο αργότερα προστέθηκαν άλλα τέσσερα αεροσκάφη, φθάνοντας τα 10 συνολικά.

Είναι δυνατόν να μην γνωρίζει ο υπουργός Άμυνας, ότι το συγκεκριμένο αεροσκάφος, εκείνη την εποχή, ήταν κάτι ανάλογο του σημερινού κορυφαίου F-22 Raptor της αμερικανικής Lockheed Martin; Είναι δυνατόν να μην γνωρίζει ο υπουργός ότι το συγκεκριμένο αεροσκάφος το είχε αποκτήσει μόνο η Ελλάδα, κατορθώνοντας να αποκτήσει αποφασιστικό αεροπορικό πλεονέκτημα απέναντι στην Τουρκία; Ότι έτσι απολάμβανε συντριπτικό πλεονέκτημα απέναντι στα τουρκικά αεροσκάφη; Το καλύτερο που διέθετε η τουρκική Αεροπορία ήταν το F-104 Starfighter.

Είναι δυνατόν να μην γνωρίζει ο Δένδιας, ότι σύμφωνα με τις μαρτυρίες αεροπόρων της εποχής, σε επίπεδο επιχειρησιακής αξίας καθένα Phantom F-4 αντιστοιχούσε με περίπου έξι αεροσκάφη, διέθετε τα βλήματα αέρος-αέρος AIM-7 Sparrow εμβέλειας «πέραν του οπτικού ορίζοντα» (Beyond Visual Range) που σε συνδυασμό με το εξαιρετικά ισχυρό ραντάρ καθιστούσε αποστολή αυτοκτονίας την απόπειρα αναχαίτισής τους. Εάν τα έβλεπαν καν…

Είναι δυνατόν να μην γνωρίζει ο Δένδιας ότι ένας από τους αεροπόρους ήταν ο μετέπειτα υπουργός Εθνικής Άμυνας επί κυβερνήσεων ΝΔ Σπήλιος Σπηλιωτόπουλος; Πώς αισθάνθηκε άραγε ακούγοντας τη συγκεκριμένη αναφορά; Είναι δυνατόν να μην γνωρίζει ο υπουργός, ότι στην εν λόγω ομάδα των πιλότων συμπεριλαμβάνονται πρόσωπα με λαμπρή πορεία εν συνεχεία; Επί παραδείγματι, ο Παναγιώτης Μπαλές που έφτασε αντιπτέραρχος και χρημάτισε για πολλά χρόνια υποδιοικητής της ΕΥΠ και ο αντιπτέραρχος Γιώργος Σκαρλάτος που αποστρατεύθηκε ως επίτιμος υπαρχηγός ΓΕΕΘΑ;

Η προδοσία της Κύπρου το 1974…

Πώς να αισθάνθηκαν άραγε, έχοντας βιώσει την απόλυτη απογοήτευση για την εντολή που δεν ήρθε ποτέ για απογείωση από τον αρχηγό ΓΕΕΘΑ στρατηγό Μπονάνο; Ενώ, όπως ήδη αναφέρθηκε, η Αεροπορία πίεζε για να πραγματοποιηθεί η επιχείρηση, έχοντας πλήρη συνείδηση των κινδύνων, τους οποίους είχε συνυπολογίσει στον σχεδιασμό. Δεν υπάρχει στρατιωτική επιχείρηση δίχως ρίσκο. Η Ιστορία κατέγραψε την ελλαδική ολιγωρία.

Κι αν το ζήτημα των υπερσύγχρονων τότε Phantom F-4E II το αφήσουμε στην άκρη, τα επίσης πολύ πιο σύγχρονα των τουρκικών ελληνικά υποβρύχια που μπορούσαν να ακυρώσουν στην πράξη την τουρκική απόβαση, για ποιον λόγο δεν έλαβαν την εντολή να επιχειρήσουν; Ο Δένδιας προφανώς συντάσσεται με την άποψη ότι τα μαχητικά δεν θα περνούσαν, ή θα είχαν ελάχιστο χρόνο παραμονής. Δεν θα ασχοληθούμε με την ουσία του επιχειρήματος. Ακόμα όμως κι αν αυτό αληθεύει, ποιος του είπε ότι τα αεροσκάφη εναέριου ανεφοδιασμού δεν θα αντιμετωπίζουν θανάσιμες απειλές;

Ο υπουργός δεν μπορεί να χαλιναγωγήσει την τάση του να παριστάνει τον στρατηγό. Πώς δεν αντιλαμβάνεται ότι μεγάλο μέρος της αεροπορικής δύναμης θα πρέπει να ασχολείται με το να τα προστατεύει; Στη διερεύνηση από τη Βουλή του “Φακέλου της Κύπρου”, για ποιον λόγο δεν κλήθηκαν να εξεταστούν οι αεροπόροι που βρίσκονταν σε ετοιμότητα στην Κρήτη;

Ποιο είναι λοιπόν το αβίαστο συμπέρασμα; Ότι η προδοσία της Κύπρου, η μη υπεράσπισής της από τις ελλαδικές ένοπλες δυνάμεις, δεν ήταν αποτέλεσμα επιχειρησιακής αδυναμίας. Τουναντίον, υπήρχαν σοβαρές δυνατότητες που θα έγραφαν την ιστορία διαφορετικά. Διότι είναι γνωστό ότι και η αποβατική επιχείρηση της Τουρκίας διδάσκεται ως παράδειγμα προς αποφυγήν σε στρατιωτικές ακαδημίες…

Οι ατυχείς δηλώσεις Δένδια

Με απλά λόγια η τουρκική εισβολή στην Κύπρο δεν συνέβη γιατί η Ελλάδα δεν είχε αεροσκάφη εναέριου ανεφοδιασμού. Προέκυψε ως μακροχρόνιο αποτέλεσμα της απόσυρσης της ελληνικής μεραρχίας και φυσικά ως αποτέλεσμα του πραξικοπήματος στην Κύπρο που οργάνωσε η χούντα των Αθηνών. Τα Phantom δεν ενεπλάκησαν στην Κύπρο όχι λόγω έλλειψης αεροσκαφών εναέριου ανεφοδιασμού, αλλά λόγω της απόφασης της χούντας.

Και δυστυχώς το έγκλημα της προδοσίας της Κύπρου δεν τιμωρήθηκε αντίστοιχα με τη βαρύτητά του. Διότι οι εμπλεκόμενοι διέπραξαν εσχάτη προδοσία. Και στον πόλεμο είναι γνωστό ποια ποινή προβλέπεται για το αδίκημα. Υπενθυμίζουμε ότι η επιλεγμένη από τη χούντα ηγεσία των ενόπλων δυνάμεων παρέμεινε και μετά την έλευση του Κωνσταντίνου Καραμαλή. Το είδος δε των σχέσεων που διατηρούσε με εκτός Ελλάδος κέντρα αποφάσεων είναι επίσης επαρκώς τεκμηριωμένο.

Συνοπτικά, πολιτική και στρατιωτική ηγεσία φοβήθηκαν πως ελληνική επέμβαση θα οδηγούσε σε γενικευμένο ελληνοτουρκικό πόλεμο, ενώ η χώρα βρισκόταν σε πολιτική μετάβαση. Μόνο που το επιχείρημα ότι εν μέσω Ψυχρού Πολέμου ένας ελληνοτουρκικός πόλεμος ήταν αδιανόητος, αντί να αποτρέψει την ελλαδική παρέμβαση, έπρεπε να την επισπεύσει. Αυτός ακριβώς ο παράγοντας διασφάλιζε την άμεση παρέμβαση των ΗΠΑ και η έκβαση της εισβολής θα ήταν διαφορετική και μόνο από την επίδειξη αποφασιστικότητας υπεράσπισης της Κύπρου.

Κατά συνέπεια, η χρησιμοποίηση του παραδείγματος της Κύπρου το 1974 από τον Δένδια ήταν όντως εξαιρετικά ατυχής και επιπόλαιη. Στην προσπάθειά του να προβάλει επικοινωνιακά την προμήθεια των μεταφορικών αεροσκαφών KC-390, με δυνατότητες εναέριου ανεφοδιασμού, “αθώωσε” τους υπεύθυνους της εθνικής τραγωδίας. Και για να μην μπερδευόμαστε, ο κατάλογος δεν περιλαμβάνει μόνο χουντικούς.

* Σε συνεργασία με το defence-point.gr