Ενώ πολλοί αντιλαμβάνονται τα προσωπικά δεδομένα στενά (όνομα, διεύθυνση, τηλέφωνο) υιοθετώντας τη λογική “δεν έχω τίποτα να κρύψω”, στον ψηφιακό κόσμο δεδομένο συνιστά κάθε αναζήτηση, κλικ, χρόνος παραμονής, αγορά ή μετακίνηση. Πρόκειται για ψηφιακά ίχνη μας που συσχετίζονται αλγοριθμικά και σχηματίζουν προφίλ που προβλέπουν συμπεριφορά. Αξίζει να θυμόμαστε ότι το διαδίκτυο είναι η υποδομή (καλωδιώσεις) επικοινωνίας, ενώ οι πλατφόρμες που οργανώνουν συναλλαγές πάνω του αποτελούν κάτι εντελώς διαφορετικό.

Κολοσσοί όπως η Google, η Meta, η Amazon, η Microsoft και η Apple λειτουργούν ως ιδιωτικοί, κλειστοί χώροι δεδομένων (walled gardens), ελέγχοντας απόλυτα υπηρεσίες  και πρόσβαση. Από τα αρχικά δεδομένα παράγονται συναγόμενες πληροφορίες δεύτερου, τρίτου ή περαιτέρω βαθμού, τις οποίες ο χρήστης ποτέ δεν δήλωσε ρητά. Εφόσον όμως αφορούν ταυτοποιημένο ή ταυτοποιήσιμο πρόσωπο, συνιστούν προσωπικά δεδομένα κατά τον GDPR.

Τεχνητή Νοημοσύνη: Όταν Τα Δικαιώματα Συναντούν Την Τεχνολογία

Ο ενωσιακού δικαίου κανονισμός GDPR, σχεδιασμένος το 2016, προϋπέθετε ότι τα δεδομένα βρίσκονται σε γεωγραφικά εντοπίσιμες εγγραφές και στατικά μητρώα επεξεργασίας δεδομένων των επιχειρήσεων. Η γενετική Τεχνητή Νοημοσύνη (generative AI) ανέτρεψε πλήρως αυτή την υπόθεση.

Ένα αλγοριθμικό μοντέλο δεν είναι απλή αποθήκη αρχείων γιατί “διαβάζει” λίμνες δεδομένων (data lakes) δισεκατομμυρίων εγγραφών που φιλοξενούνται σε data centers των μεγάλων πλατφορμών και ενσωματώνει μοτίβα στα βάρη (αριθμητικές τιμές – συντελεστές που καθορίζουν πόσο σημαντική είναι η σύνδεση ανάμεσα σε δύο ψηφιακούς “νευρώνες”) του νευρωνικού δικτύου (το ψηφιακό ανάλογο των συνάψεων του ανθρώπινου εγκεφάλου).

Ερχόμενοι στη “μηχανική απο-εκπαίδευση” ενός αλγορίθμου (machine unlearning) για τη δοκιμασία επαναταυτοποίησης, αυτή είναι δυσχερής και δαπανηρή. Η αφαίρεση ενός δεδομένου από ήδη εκπαιδευμένο αλγοριθμικό μοντέλο μοιάζει με την προσπάθεια να αφαιρέσεις ένα γραμμάριο ζάχαρης από ψημένο κέικ.

Η πιο αξιόπιστη λύση, η επανεκπαίδευση, κοστίζει υπέρογκα ποσά. Έτσι, όταν ένας χρήστης ζητά μεταφορά ή διαγραφή των δεδομένων του (δικαιώματα κατά το GDPR), η εταιρεία μπορεί τυπικά να σβήσει το όνομά του από μια λίστα, ενώ το μοντέλο συνεχίζει να αναπαράγει πληροφορίες που βασίστηκαν σ’ αυτό. Ο νόμος ικανοποιείται τυπικά, αλλά η ιδιωτικότητα όχι. Επιπλέον, επειδή τα μοντέλα εκπαιδεύονται σε δεδομένα πολλών ετών, το άτομο μπορεί να έχει αλλάξει διεύθυνση ή επώνυμο, οικογενειακή κατάσταση κλπ παραμένοντας εγκλωβισμένο σε ένα “προφίλ-φάντασμα” του παρελθόντος.

Η Ανωνυμία δεν είναι αυτό που φαίνεται

Η αφαίρεση του ονόματος δεν εγγυάται ανωνυμία. Γνωρίσματα κοινά σε εκατομμύρια ανθρώπους, όταν συνδυαστούν, περιορίζουν δραστικά τον κύκλο των πιθανών προσώπων (η κλασική έρευνα της Latanya Sweeney στο MIT το 1997 έδειξε ότι με συνδυασμό ταχυδρομικού κώδικα, φύλου και ημερομηνίας γέννησης ταυτοποίησε το 87% των Αμερικανών).

Ένα σύνολο δεδομένων που προστατεύει έναν κάτοικο της Αθήνας μπορεί να εκθέτει ανεπανόρθωτα έναν κάτοικο μικρού χωριού. Όσο περισσότερο γενικεύεις, τόσο χάνεις από τη χρησιμότητα του αλγορίθμου και αυξάνεις τον κίνδυνο εσφαλμένης απόδοσης.

Το ίδιο ισχύει και για τα μοντέλα ΤΝ. Με τη Γνωμοδότηση 28/2024, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Προστασίας Δεδομένων (EDPB) διευκρίνισε ότι ένα αλγοριθμικό μοντέλο εκπαιδευμένο με προσωπικά δεδομένα δεν είναι αυτομάτως ανώνυμο. Οι Κατευθυντήριες οδηγίες  του από  02/2026 απαιτούν να μην μπορεί με κάποιο εγγραφόμενο στοιχείο να ξεχωρίζει το άτομο  μοναδικά, να μην είναι δυνατή η διασύνδεση και να μην εξάγεται συμπέρασμα για αυτό.

Αν έστω και μια  αποτύχει, τα δεδομένα δεν είναι ανώνυμα. Ωστόσο, αποδέχεται την πιθανότητα  επαναταυτοποίησης ατόμου έστω και εάν οι παραπάνω δοκιμασίες είναι επιτυχείς, αλλά την κρίνει  ως “αμελητέα”, χωρίς όμως να παρέχει σαφή μεθοδολογία μέτρησής της, οπότε κινδυνεύει να μείνει κενή και αφηρημένη διακήρυξη.

Τρεις αρχιτεκτονικές που δυσκολεύουν τον Έλεγχο

Οι μεγάλες πλατφόρμες αξιοποιούν τρεις κύριες αρχιτεκτονικές διακίνησης: Πρώτη, δεδομένα αποθηκεύονται στην ΕΕ, αλλά αντίγραφα ασφαλείας διοχετεύονται στις ΗΠΑ, βασιζόμενα σε εταιρικές διαβεβαιώσεις χωρίς ανεξάρτητη επαλήθευση. Δεύτερη, δεδομένα παραμένουν σε ευρωπαϊκούς διακομιστές, αλλά χειριστές στις ΗΠΑ συνδέονται απομακρυσμένα. Κατά το EDPB, η απομακρυσμένη πρόσβαση συνιστά διαβίβαση ακόμη κι αν δεν μετακινείται φυσικό αρχείο.

Τρίτη, το περιεχόμενο μένει πίσω από ευρωπαϊκά τείχη, αλλά τα μεταδεδομένα (IP, τοποθεσία, χρόνος, logs) ρέουν σε πραγματικό χρόνο προς τις ΗΠΑ, παράγοντας ψυχολογικά προφίλ χωρίς μετακίνηση πρωτογενών αρχείων.

Σε αυτό το τοπίο, τα συνθετικά δεδομένα (μοντέλα εκπαιδευμένα σε πραγματικά δεδομένα που παράγουν “συνθετικούς ανθρώπους”) προβάλλονται ως λύση ανωνυμοποίησης. Ωστόσο, η ανωνυμία τους δεν είναι ποτέ απόλυτη. Οφείλουν να συνοδεύονται από αυστηρούς ελέγχους ποιότητας, διαφορετικά κινδυνεύουν να ενισχύσουν τα ίδια προβλήματα ιδιωτικότητας  που ευαγγελίζονται ότι λύνουν.

Αδυναμία ελέγχου και εμπορευματοποίηση

Η Οδηγία ePrivacy (ρυθμίζει την ιδιωτικότητα στις ηλεκτρονικές επικοινωνίες) λειτουργεί ως ειδικός νόμος (lex specialis) σε σχέση με τον γενικό κανονισμό προστασίας δεδομένων GDPR. Απαιτεί εκ των προτέρων συγκατάθεση για πρόσβαση στη συσκευή μας (μέσων παρακολούθησης cookies, pixels, fingerprinting).

Ωστόσο, στην πράξη του ψηφιακού μάρκετινγκ (e-marketing), παρατηρείται συστηματική καταστρατήγηση. Παρότι η ePrivacy δεν επιτρέπει εναλλακτικές βάσεις για την πρόσβαση στο τερματικό μας, οι επιχειρήσεις επικαλούνται συχνά το “έννομο συμφέρον” (Legitimate Interest – LIA) του GDPR (Άρθρο 6(1)(f)) για τη μεταγενέστερη επεξεργασία και το profiling.

Ασφαλώς, η πώληση αγαθών αποτελεί θεμιτό εμπορικό συμφέρον (Άρθρο 68 του Χάρτη ΕΕ). Ωστόσο, όπως έχει κρίνει το Δικαστήριο της ΕΕ, η εξατομίκευση διαφημίσεων μέσω συνεχούς παρακολούθησής μας συνιστά δυσανάλογη προσβολή της ιδιωτικότητας και δεν μπορεί να αποτελέσει έννομο συμφέρον που υπερισχύει της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων του χρήστη (υποθέσεις Criteo, Meta/Bundeskartellamt).

Στο σημείο αυτό ξεσπά ο μεγάλος διάλογος για τα Ψηφιακά Δικαιώματα. Η ΕΕ διακήρυξε ότι οι αξίες και τα θεμελιώδη δικαιώματά εκτός διαδικτύου πρέπει να εφαρμοστούν και στο ψηφιακό περιβάλλον. Πρόκειται για την ιδιωτικότητα ως θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα (Άρθρο 8 Χάρτη ΕΕ) ή ως καταναλωτικό προϊόν;

Οι πλατφόρμες όμως, όταν η νομική βάση του “επιχειρείν”, ως έννομο συμφέρον τους απορρίφθηκε δικαστικά, εισήγαγαν το εκβιαστικό μοντέλο “Pay or OK” (Pay αρχικά 9,99€/μήνα or Consent), απαιτώντας χρηματική συνδρομή για την προστασία της ιδιωτικότητας, διαφορετικά να παρέχουμε αναγκαστική συγκατάθεση στην παρακολούθησή μας.

Η παρέμβαση του EDPB και της Κομισιόν ξεκαθάρισε ότι η συγκατάθεση υπό οικονομικό εξαναγκασμό είναι άκυρη, επιβάλλοντας δωρεάν εναλλακτικές με μη επεμβατικές διαφημίσεις. Παρ’ όλα αυτά, η διαδεδομένη “κόπωση συγκατάθεσης” (consent fatigue) συνεχίζει να οδηγεί τους χρήστες να πατούν μηχανικά “αποδοχή όλων”, ενώ έτσι ο σκοπός της “βελτίωσης αλγορίθμου” μετατρέπεται σε λευκή επιταγή που ακυρώνει την αρχή της ελαχιστοποίησης στη χρήση των δεδομένων μας.

Τεχνητή Νοημοσύνη: Το Άρθρο 86

Το άρθρο 86 του Κανονισμού περί Τεχνητής Νοημοσύνης- AI Act προβλέπει μεν δικαίωμα για παροχή επεξήγησης στον συναλλασσόμενο για ψηφιακά συστήματα υψηλού κινδύνου, όχι όμως πλήρη τεχνική αποκάλυψη της αρχιτεκτονικής του αλγορίθμου, επειδή προστατεύεται από πνευματικά δικαιώματα. Ποιος κρίνει όμως τι είναι υψηλός κίνδυνος; Κατά το άρθρο 6 παρ. 3, ο ίδιος ο πάροχος τεκμηριώνει την αξιολόγησή του. Ωστόσο, ακόμα και αυτή η μορφή προστασίας, θα καθυστερήσει.

Μέσω της νομοθετικής δέσμης μέτρων διευκόλυνσης της ΕΕ (το λεγόμενο πακέτο Digital Omnibus), η υποχρεωτική εφαρμογή των κανόνων για τα συστήματα υψηλού κινδύνου του Παραρτήματος ΙΙΙ μετατέθηκε από τον Αύγουστο του 2026 στον Δεκέμβριο του 2027. Η μετάθεση αυτή δημιουργεί ένα παρατεταμένο νομοθετικό κενό, ενώ οι αλγόριθμοι συνεχίζουν να λαμβάνουν κρίσιμες αποφάσεις

Εξάλλου, θυμίζουμε ότι η  άνοδος του cloud SaaS συνέπεσε με την “αυστηροποίηση” για τα cookies τρίτων. Φοβούμενες πρόστιμα, πολλές ευρωπαϊκές επιχειρήσεις εγκατέλειψαν τους servers τους καταφεύγοντας στους “ασφαλείς” περιτοιχισμένους ψηφιακού χώρους δεδομένων walled gardens των πλατφορμών των Big Tech.

Περιορίστηκε μεν η ιχνηλάτησή μας από τρίτους, αλλά οι πλατφόρμες συνέχισαν να συλλέγουν first-party δεδομένα (με χαρακτηριστικότερη καμπή την υπαναχώρηση της Google τον Οκτώβριο του 2025 από την πλήρη κατάργηση των third-party cookies). Σήμερα, οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις είναι εγκλωβισμένες σε αυτά τα ψηφιακά οικοσυστήματα, επωμιζόμενες αποκλειστικά το νομικό ρίσκο (joint controllership) απέναντι στις εποπτικές Αρχές.

Η ευθύνη αυτή, ωστόσο, εξουδετερώνεται στην πράξη από τη δομική αδυναμία αστυνόμευσης του παγκοσμίου ιστού web. Οι Εποπτικές Αρχές καλούνται να ελέγξουν εκατομμύρια ιστότοπους διαθέτοντας μόλις λίγους ελεγκτές, αφήνοντας τον στατιστικό κίνδυνο ελέγχου για μια επιχείρηση ελάχιστο. Παράλληλα, για τους κολοσσούς της τεχνολογίας, τα πρόστιμα δεν λειτουργούν αποτρεπτικά, γιατί απλά ενσωματώνονται στους ισολογισμούς ως απλό “κόστος επιχειρείν” (cost of doing business), σφραγίζοντας το κενό επιβολής (enforcement gap).

Το Δάνειο που δεν δόθηκε

Μια τράπεζα απορρίπτει αίτηση δανείου βάσει αυτοματοποιημένης αλγοριθμικής αξιολόγησης. Η διατύπωση του άρθρου 22 του GDPR παραμένει γκρίζα. Το άρθρο 22 κατοχυρώνει δικαίωμα μη υπαγωγής σε αποκλειστικά αυτοματοποιημένες αποφάσεις, μια γραμμή που επιβεβαίωσε το Δικαστήριο της ΕΕ στην υπόθεση SCHUFA (C-634/21),  όπου έκρινε ότι η αυτοματοποιημένη βαθμολόγηση κρίσης, συνιστά “απόφαση”, όταν η τράπεζα στηρίζεται καθοριστικά σ’ αυτήν. Ωστόσο, στην πράξη κυριαρχεί τριπλή ασυμμετρία εις βάρος του πολίτη:

• Πληροφοριακή. Ο πολίτης αγνοεί ότι επηρεάστηκε από αλγόριθμο.
• Αποδεικτική. Τα δεδομένα και τα logs βρίσκονται αποκλειστικά στον οργανισμό.
• Θεσμική. Οι εποπτικές αρχές στερούνται κρίσιμων πόρων (όπως επεσήμανε η ελληνική ΑΠΔΠΧ στη Γνωμοδότηση 9/2026 για το εθνικό νομοσχέδιο του AI Act, επαναλαμβάνοντας τις αδυναμίες που τόνιζε από το 2020).

Στην υπόθεση Dun & Bradstreet Austria (C-203/22), το Δικαστήριο της ΕΕ έκρινε ότι ο πολίτης δικαιούται επεξήγηση, χωρίς όμως πρόσβαση στον πηγαίο κώδικα λόγω εμπορικού απορρήτου. Όταν επικαλούνται εμπορικό απόρρητο, τη στάθμιση κάνουν οι αρχές και το Δικαστήριο.

Όμως, πώς παρέχεται επεξήγηση στον συναλλασσόμενο στις περιπτώσεις που μεσολαβούν διαδοχικές βαθμίδες συναγωγής συμπερασμάτων που τον αφορούν και λαμβάνουν χώρα μέσα σε ένα αδιαφανές “μαύρο κουτί” (black box); Στη περίπτωση αυτή ένα σφάλμα στο αρχικό στάδιο πολλαπλασιάζεται, οδηγώντας ενδεχόμενα σε άδικες απορρίψεις

Γεωγραφία, Δημόσιο και τεχνολογικά εργαλεία

Η εξωεδαφική ισχύς του GDPR προσκρούει στα όρια της επιβολής των συμφωνιών διακίνησης δεδομένων από την ΕΕ στις ΗΠΑ με πιο πρόσφατο το πλαίσιο EU-US Data Privacy Framework το οποίο λειτουργεί μεν για αυτοπιστοποιημένες εταιρείες, αλλά δεν παρέχει στις ευρωπαϊκές αρχές δικαιώματα επιθεώρησης επί αμερικανικού εδάφους. Όταν δε τιμωρείται μια δημόσια υπηρεσία, το πρόστιμο πληρώνεται από τον κρατικό προϋπολογισμό, χωρίς υπαλληλικές συνέπειες ή αποζημίωση των θιγόμενων.

Σε επίπεδο πρόληψης, προτείνονται μέτρα προστασίας από τον αρχικό σχεδιασμό ενός αλγοριθμικού μοντέλου (άρθρο 25 GDPR). Στη γενετική Τεχνητή Νοημοσύνη- generative AI, η επαναταυτοποίηση μπορεί να προκύψει από έμμεσα μοτίβα, όπως η “απομνημόνευση” (αναπαραγωγή αυτούσιων δεδομένων εκπαίδευσης) ή οι επιθέσεις αντιστροφής (model inversion), όπου εισβολέας αναγκάζει το σύστημα να αποκαλύψει πληροφορίες πραγματικών προσώπων.

Οι τεχνικές απαντήσεις περιλαμβάνουν φίλτρα εξόδου, συνθετικά δεδομένα και διαφορική ιδιωτικότητα (differential privacy), η οποία “ντύνει” τα δεδομένα με ελεγχόμενο μαθηματικό “θόρυβο” (τεχνητές, ελεγχόμενες αλλοιώσεις και στρογγυλοποιήσεις στους αριθμούς). Ενώ η τεχνική αυτή αποδίδει σε μεγάλα πληθυσμιακά δείγματα, μειώνει δραστικά τη χρησιμότητα σε μικρούς πληθυσμούς (π.χ. χωριά), καθώς ο απαιτούμενος θόρυβος αλλοιώνει τα νούμερα καταστρέφοντας την πληροφορία.

Οι υποστηρικτές βλέπουν μια αναγκαία ασπίδα, ενώ οι επικριτές αντιτείνουν ότι η τεχνητή αλλοίωση μειώνει την ακρίβεια (επικίνδυνο στην ιατρική), πνίγει τις ευρωπαϊκές start-ups με κόστη συμμόρφωσης και αφήνει την επαναταυτοποίηση μαθηματικά εφικτή.

Συμπέρασμα – Από τη θεωρία στην Πράξη

Το θεσμικό πλαίσιο αποτελεί ένα περίπλοκο πλέγμα κανόνων (GDPR, AI Act, DMA, DSA, e-Privacy) με διαρκείς καθυστερήσεις εφαρμογής (COM(2020) 264 και COM(2024) 357). Ενδεικτικά, τον Σεπτέμβριο του 2026, 13 κράτη με πρωτοβουλία της Αυστρίας ζήτησαν “Ευρωπαϊκό Έτος Εφαρμογής” με παύση νέων κανόνων δικαίου, ενώ τον Οκτώβριο, Γερμανία, Ιταλία και Βέλγιο ζήτησαν “φρένο έκτακτης ανάγκης” για νομοθεσία που δημιουργεί υπερβολικό βάρος.

Δεν ζητάμε λιγότερη προστασία, αλλά προστασία που λειτουργεί. Όσο οι αρχές αρκούνται σε θεωρητικές απαιτήσεις χωρίς υποχρεωτικές, ανεξάρτητες πιλοτικές μετρήσεις, η προστασία θα παραμένει βιτρίνα. Η παραγωγή αλυσιδωτών κανονισμών με ανέφικτη εφαρμογή παραλύει την ευρωπαϊκή καινοτομία και ενισχύει τη μονοπωλιακή ισχύ των Big Tech.

Η Ευρώπη οφείλει να μεταβεί από τον κανονιστικό δογματισμό στον τεχνολογικό ρεαλισμό. Διαφορετικά, θα συνεχίσει να νομοθετεί για έναν ανύπαρκτο κόσμο, παραδίδοντας τα κλειδιά του μέλλοντος στους τεχνολογικούς κολοσσούς στο όνομα και μόνο της προστασίας της ιδιωτικότητας.

Προσωπικά βρήκα λίθους και κέραμους ατάκτως ερριμμένους στην έκθεση “Ο Ύπνος των λίθων” και στην αναφορά εκ μέρους του καλλιτέχνη στον αρχετυπικό μύθο του Ορφέα. Με πρόχειρες κατασκευές που ήδη έχουν ξεκολλήσει, ασήμαντα γλυπτά δίπλα στον συγκλονιστικό Κούρο του Σουνίου και κάποιες επιγραφές από στίχους του Ρίλκε, δήθεν υποβλητικές, κολλημένες στους τοίχους σαν προεκλογικές αφίσες.

Τέλος, το μόνο εικαστικά ενδιαφέρον, το διόραμα με τη μουσική του Μοντεβέρντι και τα – πολύ καλά, μαυρόασπρα σχέδια του – καλλιτέχνη  είχαν μόλις χωρέσει στην αίθουσα με τον δαιδαλικό Κούρο της Σάμου, ο οποίος έχει κρυφτεί πίσω από μίαν ορατή, πρόχειρη, ξύλινη κατασκευή!

Την όλη ευθύνη του εγχειρήματος – που έγινε από φοιτητές της ΑΣΚΤ απόντος του William Kentridge – ανέλαβε μια νεαρή Τουρκάλα (!) επιμελήτρια, η κ. Burcu Fikretoğlu από την Πόλη και – όπως φαντάζομαι – με τις ευλογίες της ρηξικέλευθης Μαρέβας. Άσκολσουν!

ΥΓ. Θυμήθηκα, μοιραία, την ομαδική έκθεση “Κρήδεμνον – Προσφορά” που είχα οργανώσει – την πρώτη ιστορικά αυτού του είδους – στο ΕΑΜ το 2013 με έργα-παρεμβάσεις εξήντα περίπου σύγχρονων Ελλήνων καλλιτεχνών και την οποία είχε εγκαινιάσει ο Αντώνης Σαμαράς ως πρωθυπουργός.

Είχαμε αντιμετωπίσει τότε τεράστια προβλήματα από το ΚΑΣ και από την μιζέρια του αναπληρωτή διευθυντή Γ. Κακαβά – κομματικού στελέχους της ΝΔ – με αποτέλεσμα το… αποτέλεσμα να μην ήταν – για εμένα τουλάχιστον – το αναμενόμενο. Όμως δημιουργήσαμε διαλόγους με τα ιερά, μόνιμα εκθέματα, σεβαστήκαμε το χώρο και δείξαμε ότι – μπορεί να – υπάρχει ένα είδος αισθητικής συνέχειας μέσα στον χρόνο.

Σημ. Θα συνοψίσω όσο πιο απλά μπορώ την προσωπική μου εντύπωση: Δεν μπορείς να προσεγγίσεις τέτοιους χώρους και τέτοια έργα χωρίς κομψότητα. Χωρίς την αίσθηση του εφήμερου. Στην τωρινή παρέμβαση διέγνωσα μόνο οίηση, άγνοια αλλά και θράσος. Σε αντίθεση βέβαια με τους αρχοντοχωριάτες του καλλιτεχνικού ρεπορτάζ και την ΕΡΤ!

Στις φωτό ο “Σταυρός-Θέατρο Σκιών” του Μανόλη Αναστασάκου δίπλα στον “Θνήσκοντα Γαλάτη”, μια ακέφαλη φιγούρα του Βλάση Κανιάρη πλάι σ’ ανάλογο, ημίεργο, αρχαϊκό γλυπτό και “Το κοριτσάκι στους τάφους”, η πρόταση του αείμνηστου Γκάγκικ Αλτουνιάν για το μνημείο της Αρμενικής Γενοκτονίας στην αίθουσα των Επιτύμβιων. Το ζεύγος Kalos & Klio και ο αμφορέας του Διπύλου με την πυκνή πληροφορία και γραφή. Παρακαλώ, συγκρίνετε τα αποτελέσματα…

^{Οι φωτογραφίες από το προσωπικό αρχείο του Μάνου Στεφανίδη.}

Πώς το ευρώ μετατράπηκε σε έναν σύγχρονο “Κανόνα Χρυσού”, αφαιρώντας τη νομισματική κυριαρχία από τα κράτη-μέλη και παραδίδοντάς τα στις ορέξεις των αγορών. Πώς η τεχνοκρατική αρχιτεκτονική των Βρυξελλών ακυρώνει τη δημοκρατία, μετατρέποντας τις εκλογές σε κενό γράμμα.

Η ανάκτηση της δημοσιονομικής κυριαρχίας και η αποκατάσταση της αλήθειας για τη φύση του χρήματος είναι η μόνη οδός για την προστασία των δημόσιων αγαθών, της παιδείας, της υγείας και της λαϊκής ευημερίας. Ένα από τα ισχυρότερα δόγματα της σύγχρονης οικονομικής ορθοδοξίας των ελίτ είναι η πεποίθηση ότι τα δημόσια ελλείμματα και το κρατικό χρέος αποτελούν θανάσιμο κίνδυνο για την οικονομία της αγοράς.

Το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης θέσπισε αυθαίρετους κανόνες —όπως το όριο 60% στο δημόσιο χρέος ως προς το ΑΕΠ και το όριο 3% στο έλλειμμα— αντιμετωπίζοντάς τους ως απαράβατους νόμους της φύσης. Στο όνομα αυτής της “δημοσιονομικής υπευθυνότητας”, δημόσιες υποδομές καταρρέουν, τα εκπαιδευτικά συστήματα αποδιοργανώνονται και το κράτος πρόνοιας συρρικνώνεται, οι αμοιβές μειώνονται, ή εθνική ασφάλεια πάσχει και η ενεργειακή εξάρτηση έχει καταστεί κακός δαίμονας της ευρωζωνικής κοινωνίας.

Το “ιδεολογικό” μασκάρεμα της λιτότητας

Αυτοί οι κανόνες δεν βασίζονται σε κάποιο αθώο ακαδημαϊκό σφάλμα. Συνιστούν μια συνειδητή πολιτική απάτη, μια στρατηγική εξαπάτηση από την ελίτ προκειμένου να θωρακίσει “ιδεολογικά” την λιτότητα. Για να κατανοήσει κανείς το λόγο που η Ευρωζώνη οδηγείται σε μόνιμη οικονομική στασιμότητα και κοινωνική αποσύνθεση, πρέπει να ανατρέξει στο βαθύτερο αξίωμα πάνω στο οποίο οικοδομήθηκε το νεοφιλελεύθερο υπόδειγμα: την υπόθεση της ουδετερότητας του χρήματος.

Αυτή η υπόθεση είναι ένα θεμελιώδες ψεύδος. Η νεοκλασική και νεοφιλελεύθερη οικονομική σκέψη αντιμετωπίζει το χρήμα ως ένα “πέπλο” (veil) που απλώνεται πάνω από την πραγματική οικονομία. Σύμφωνα με αυτή τη θεώρηση:

• Οι μεταβολές στην ποσότητα του χρήματος επηρεάζουν αποκλειστικά τις ονομαστικές τιμές (πληθωρισμός) και όχι τα πραγματικά μεγέθη, όπως την παραγωγή, τις επενδύσεις ή την απασχόληση.
• Το χρήμα θεωρείται εξωγενές και ουδέτερο στη μακροχρόνια περίοδο.
• Η οικονομία αντιμετωπίζεται στην ουσία ως ένα εξελιγμένο σύστημα ανταλλαγής αγαθών (barter economy), όπου το χρήμα απλώς διευκολύνει τις συναλλαγές.

Εάν αποδεχθεί κανείς αυτή την υπόθεση, τα συμπεράσματα των νεοφιλελευθέρων καθίστανται απολύτως λογικά, αφού τεκμαίρεται ότι το κράτος δεν μπορεί να δημιουργήσει πραγματικό πλούτο αυξάνοντας τις δαπάνες του. Το μόνο που πετυχαίνει είναι η διαστρέβλωση των τιμών, ο πληθωρισμός και η εκτόπιση του ιδιωτικού τομέα (crowding-out effect).

Όμως όλοι γνωρίζουμε, μετά την κρίση του 1929 και τον  John Maynard Keynes ότι αυτά δεν ισχύουν στο σύγχρονο καπιταλισμό/σοσιαλδημοκρατία και ότι ο καπιταλισμός είναι μια χρηματική οικονομία παραγωγής (monetary production economy). Η παραγωγική διαδικασία δεν ξεκινά από αγαθά, αλλά από τη χρηματοδότηση. Χωρίς προκαταβολική πίστωση και ρευστότητα, η παραγωγή δεν ξεκινά ποτέ. Το χρήμα είναι ο καταλύτης της οικονομικής δραστηριότητας, όχι ένα άχρωμο μέσο.

Υπάρχει το ενδογενές χρήμα: Δεν “τυπώνεται” εξωγενώς από μια κεντρική τράπεζα που το μοιράζει με ελικόπτερο, αλλά δημιουργείται ενδογενώς από το τραπεζικό σύστημα μέσω της χορήγησης πιστώσεων/δανείων (“τα δάνεια δημιουργούν καταθέσεις”). Η επέκταση της πίστωσης κινητοποιεί λιμνάζοντες πόρους, δημιουργεί θέσεις εργασίας και διαμορφώνει το πραγματικό ΑΕΠ.

Υπάρχει και η αβεβαιότητα και η προτίμηση της ρευστότητας. Σε έναν κόσμο ριζικής αβεβαιότητας (Knightian uncertainty), το χρήμα λειτουργεί ως το απόλυτο καταφύγιο αξίας. Όταν οι προσδοκίες επιδεινώνονται, οι ιδιώτες αποταμιεύουν και οι επιχειρήσεις αποσύρονται από τις επενδύσεις, οδηγώντας σε δομική ανεργία. Η διαχείριση του χρήματος καθορίζει άμεσα αν μια κοινωνία θα ευημερεί ή θα βυθιστεί στην ύφεση.

Συναίνεση τεχνοκρατών και ΜΜΕ στην υπηρεσία της ελιτ

Η επικράτηση του δόγματος της «ουδετερότητας του χρήματος» δεν ήταν το αποτέλεσμα κάποιας ακαδημαϊκής αναζήτησης, αλλά η συστηματική κατασκευή μιας ιδεολογικής ηγεμονίας από τις ελίτ. Οι τεχνοκράτες των Βρυξελλών, οι κεντρικοί τραπεζίτες και τα συστημικά Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης επιστρατεύτηκαν για να επιβάλουν την ψευδαίσθηση ότι το κράτος λειτουργεί όπως ακριβώς ένα νοικοκυριό. Με αδιάκοπη προπαγάνδα, το αφήγημα  TINA (There Is No Alternative) καλλιέργησε τον κοινωνικό φόβο:

• Οι δημόσιες επενδύσεις και η ενίσχυση του κράτους πρόνοιας βαφτίστηκαν ως “απερίσκεπτος λαϊκισμός”.
• Η λιτότητα, οι περικοπές μισθών και η διάλυση του κράτους πρόνοιας, παρουσιάστηκαν ως “τεχνικοί μονόδρομοι σωτηρίας”.

Αυτή η τεχνητή συναίνεση νομιμοποίησε στα μάτια της κοινής γνώμης μια πρωτοφανή αναδιανομή πλούτου, αποκρύπτοντας επιμελώς ότι ένας κυρίαρχος εκδότης νομίσματος δεν μπορεί να ξεμείνει από το δικό του νόμισμα, ούτε εξαρτάται από τους φόρους για να χρηματοδοτήσει τις δαπάνες του.

Το έλλειμμα πηγή ιδιωτικού πλούτο και το ισοζύγιο

Βασιζόμενοι στους κανόνες της διπλογραφικής λογιστικής των τομεακών ισοζυγίων (Wynne Godley), έχει αποδειχθεί ότι η εξίσωση του κράτους με ένα νοικοκυριό αποτελεί επικίνδυνη παραπληροφόρηση. Τα νοικοκυριά δεν τυπώνουν χρήμα, αλλά αυτή η εξίσωση της πολιτείας με ένα νοικοκυριό, εξυπηρετεί τις ελίτ. Σε μια κλειστή οικονομία (ή στο σύνολο της παγκόσμιας οικονομίας), το άθροισμα των ισοζυγίων του Δημόσιου Τομέα, του Ιδιωτικού Τομέα και του Εξωτερικού Τομέα ισούται με το μηδέν:

Ισοζύγιο Δημοσίου+Ισοζύγιο Ιδιωτικού Τομέα+Ισοζύγιο Εξωτερικού Τομέα=0

• Το έλλειμμα ως πλεόνασμα: Όταν η κυβέρνηση έχει έλλειμμα (δηλαδή ξοδεύει περισσότερα από όσα εισπράττει σε φόρους), το έλλειμμα αυτό αποτελεί ακριβώς το πλεόνασμα του ιδιωτικού τομέα. Τα χρήματα που “δημιουργεί” το κράτος μέσω των δαπανών του καταλήγουν ως τραπεζικές καταθέσεις, εισοδήματα και αποταμιεύσεις στα χέρια των πολιτών και των επιχειρήσεων.
• Η πλάνη της φορολογίας: Ένας κυρίαρχος εκδότης νομίσματος δεν χρειάζεται τους φόρους για να “βρει” χρήματα να ξοδέψει. Η αλληλουχία είναι η αντίστροφη: το κράτος πρώτα δαπανά (δημιουργώντας χρήμα) και στη συνέχεια φορολογεί (αφαιρώντας ρευστότητα για να συγκρατήσει τον πληθωρισμό και να επιβάλει τη χρήση του νομίσματός του)

Γιατί, λοιπόν, οι κανόνες της Ευρωζώνης φαίνονται να επιβεβαιώνουν τους φόβους των νεοφιλελευθέρων για τα χρέη; Η απάντηση έγκειται στη θεσμική κατασκευή του Ευρώ. Με την προσχώρηση στην Ευρωζώνη, τα κράτη-μέλη απεμπολούν τη νομισματική τους κυριαρχία. Μετατρέπονται από “εκδότες νομίσματος” (issuers) σε απλούς “χρήστες νομίσματος” (users), όπως ακριβώς ένα νοικοκυριό ή ένας δήμος.

Η απουσία της Κεντρικής Τράπεζας έχει συνέπειες: Η Γαλλία, η Ιταλία ή η Ελλάδα δεν διαθέτουν δική τους κεντρική τράπεζα που να εγγυάται την αδιάλειπτη χρηματοδότηση του δημοσίου χρέους. Το ευρώ λειτουργεί για τα κράτη-μέλη σαν ένας σύγχρονος “Κανόνας Χρυσού”. Για να καλύψουν τα ελλείμματά τους, αναγκάζονται να δανειστούν από τις ιδιωτικές χρηματοπιστωτικές αγορές, καθιστώντας τα κράτη τους ευάλωτα στις κερδοσκοπικές επιθέσεις, στα επιτόκια των ομολόγων και στις αξιολογήσεις των οίκων πιστοληπτικής ικανότητας.

Αυτός είναι ο λόγος που υποστηρίζεται πλέον ανοιχτά ότι εάν η Γαλλία επιθυμεί να αποκαταστήσει την παιδεία, τις υποδομές και την κοινωνική της συνοχή, πρέπει να εγκαταλείψει το ευρώ, να αποκαταστήσει το εθνικό της νόμισμα και να ασκήσει σκόπιμα ελλειμματική πολιτική για τη χρηματοδότηση των δημόσιων αγαθών.

Ποιος βγαίνει κερδισμένος;

Η εμμονή στην ουδετερότητα του χρήματος και στη δημοσιονομική λιτότητα δεν είναι ένα αθώο ακαδημαϊκό σφάλμα όπως τονίστηκε.  Αποτελεί συστημικό εργαλείο αναδιανομής πλούτου υπέρ του χρηματιστικού κεφαλαίου.Το πρώτο που κάνει είναι να απαγορεύει την άμεση χρηματοδότηση (Άρθρο 123 ΣΛΕΕ). Με την απαγόρευση της άμεσης χρηματοδότησης των κρατών από την ΕΚΤ, τα κράτη αναγκάζονται να προσφεύγουν στις ιδιωτικές τράπεζες και τα επενδυτικά funds. Το κράτος καταβάλλει τεράστια ποσά σε τόκους, μεταφέροντας δημόσιους πόρους (μέσω της φορολογίας) απευθείας στους ιδιώτες πιστωτές.

Παράλληλα, προχωρεί σε εκβιαστικές ιδιωτικοποιήσεις. Τα τεχνητά όρια του 3% και του 60% προκαλούν δημοσιονομική ασφυξία. Στριμωγμένα από τους κανόνες, τα κράτη αναγκάζονται να ξεπουλήσουν δημόσια φιλέτα (ενέργεια, μεταφορές, τηλεπικοινωνίες, υποδομές). Το χρηματιστικό κεφάλαιο εξαγοράζει υποτιμημένη δημόσια περιουσία, εξασφαλίζοντας μονοπωλιακά κέρδη. Συνάμα επιδιώκει και επιβάλλει την εσωτερική υποτίμηση και την πειθάρχηση της εργασίας. Όπως απέδειξε η τραγική εμπειρία της Ελλάδας και της ευρωπαϊκής περιφέρειας, όταν μια χώρα δεν μπορεί να υποτιμήσει το νόμισμά της, υποτιμά τους ανθρώπους της.

Η “εσωτερική υποτίμηση” (συμπίεση μισθών, κατάργηση συλλογικών συμβάσεων, ανεργία) χρησιμοποιείται για την αποκατάσταση της “ανταγωνιστικότητας”. Η ανεργία λειτουργεί ως δομικό εργαλείο συγκράτησης των μισθών, διασφαλίζοντας τα περιθώρια κέρδους των πολυεθνικών ομίλων.

Έχουμε και την ποσοτική χαλάρωση (QE) και τις φουσκες των περιουσιακών στοιχείων. Όταν η ΕΚΤ διοχέτευσε τρισεκατομμύρια ευρώ μέσω της Ποσοτικής Χαλάρωσης (QE), τα χρήματα αυτά δεν κατευθύνθηκαν στην πραγματική οικονομία ή στους μισθούς, αλλά στο χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Το αποτέλεσμα ήταν ο τεράστιος πληθωρισμός τιμών περιουσιακών στοιχείων (asset price inflation) —εκτόξευση μετοχών, ομολόγων και ακινήτων— που πλούτισε περαιτέρω το ανώτατο 5% των κατόχων κεφαλαίου, ενώ οδήγησε τη λαϊκή πλειοψηφία σε στεγαστική κρίση και φτώχεια.

“Απολιτίκ”η Δημοκρατία για τις ελίτ

Το βαθύτερο επίτευγμα της τεχνοκρατικής αρχιτεκτονικής της Ευρωζώνης είναι η αφαίρεση της οικονομικής πολιτικής από τη δημοκρατική σφαίρα. Η μεταβίβαση της εξουσίας σε μη εκλεγμένους θεσμούς μετέφερε τις κομβικές αποφάσεις για τη ζωή των πολιτών σε υποτίθεται ανεξάρτητους γραφειοκράτες (ΕΚΤ, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ESM) που δεν λογοδοτούν σε κανένα εκλογικό σώμα.

Είναι και το δόγμα TINA (There Is No Alternative): Οι οικονομικοί κανόνες ενσωματώνονται σε συνθήκες με συνταγματική ισχύ. Η πολιτική  ακυρώνεται και οι πολίτες καλούνται να επιλέξουν κυβερνήσεις που διαφέρουν μόνο στη διαχείριση της ίδιας επιβαλλόμενης λιτότητας.

Ακυρώνουν την λαϊκή ετυμηγορία.  Όπως διατρανώθηκε απροκάλυπτα κατά την ελληνική κρίση του 2015, “οι εκλογές δεν μπορούν να αλλάξουν τις οικονομικές συνθήκες”. Η δημοκρατία μετατρέπεται σε κενό γράμμα.

Η ανατροπή της απάτης

Η κρίση που μαστίζει σήμερα τη Γαλλία, τη Γερμανία και ολόκληρη την Ευρωζώνη δεν είναι τυχαία. Είναι το νομοτελειακό αποτέλεσμα ενός οικοδομήματος που βασίζεται σε μια συνειδητή πολιτική απάτη —την ουδετερότητα του χρήματος— προκειμένου να εξυπηρετήσει συγκεκριμένα ταξικά συμφέροντα. Η αποκατάσταση της ευημερίας, της ποιοτικής δημόσιας παιδείας και υγείας, των υποδομών, της εθνικής ασφάλειας και της όσο είναι δυνατόν αυτόνομης ενέργειας  απαιτεί πρώτα απ’ όλα μια θεωρητική και πολιτική χειραφέτηση.

Οφείλουμε να γκρεμίσουμε το ιδεολογικό άλλοθι της ελίτ, δηλαδή  την παραδοχή ότι “το χρήμα είναι ουδέτερο” και ότι το κράτος λειτουργεί σαν ένα απλό νοικοκυριό και να αντιληφθούμε ότι το χρήμα δεν είναι ένας σπάνιος φυσικός πόρος, αλλά ένα κοινωνικό, θεσμικό και πολιτικό εργαλείο. Και επίσης πρέπει να συνειδητοποιήσουμε αυτά που δεν ομολογούνται στην Ευρωζώνη:

1. Το έλλειμμα του δημοσίου είναι το πλεόνασμα του ιδιώτη σε μια χώρα που εκδίδει το δικό της νόμισμα. Όταν το κράτος δαπανά, δημιουργεί καθαρό χρήμα για την πραγματική οικονομία. Η λιτότητα απλώς καταστρέφει τον ιδιωτικό πλούτο.
2. Ο “Κανόνας Χρυσού” του Ευρώ: Μετατρέποντας τα κράτη από εκδότες σε απλούς “χρήστες” νομίσματος, η Ευρωζώνη τα παρέδωσε στις διαθέσεις των κερδοσκοπικών αγορών.
3. Ποιος κερδίζει; Η τεχνητή ασφυξία οδηγεί σε εκβιαστικές ιδιωτικοποιήσεις public assets και μεταφορά πλούτου στο χρηματιστικό κεφάλαιο.
4. Η ακύρωση της Δημοκρατίας: Μέσω των “ανεξάρτητων” θεσμών και του δόγματος TINA (There Is No Alternative), οι οικονομικές αποφάσεις αφαιρέθηκαν από τα χέρια των πολιτών.

Η ανάκτηση της νομισματικής και δημοσιονομικής κυριαρχίας, μακριά από τους παράλογους καταναγκασμούς του Συμφώνου Σταθερότητας και των ελίτ αποτελεί την απαραίτητη προϋπόθεση για την αναγέννηση της δημοκρατίας, την προστασία των κοινωνικών αγαθών και την επαναφορά της οικονομίας στην υπηρεσία των ανθρώπινων αναγκών. Δεν είναι πια ανεκτό να θεωρείται σκοπός της ζωής η διαχείριση της μιζέριας που μας επιβάλλουν οι τραπεζίτες μα τα τσιράκια τους, δηλαδή το πολιτικό προσωπικό.

Απευθυνόμαστε σε όλα τα πολιτικά κόμματα του Ελληνικού Κοινοβουλίου, κυβέρνηση και αντιπολίτευση, σε όλους τους βουλευτές και σε όλους τους αυτοδιοικητικούς της περιοχής μας, γιατί κανένας δεν μπορεί να εξαιρείται από την ευθύνη για ένα τόσο σημαντικό ζήτημα.

Η ΖΩΗ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΕΙΝΑΙ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΟΛΑ

Θέλουμε να καταστήσουμε σαφές ότι το ζήτημα δεν αφορά μόνο τον τουρισμό και την οικονομία.

Πρώτα απ’ όλα αφορά το δικαίωμα των οικογενειών μας να ζουν σε έναν τόπο με καθαρή θάλασσα, ασφαλές φυσικό περιβάλλον και αξιοπρεπή ποιότητα ζωής.

[1]

Αφορά τα παιδιά μας, τα οποία δεν έχουν καμία ευθύνη για τις σημερινές πολιτικές και επιχειρηματικές αποφάσεις, αλλά ενδέχεται να κληθούν να ζήσουν με τις συνέπειές τους.

Η Θάσος, η Καβάλα, η Νέα Πέραμος, ο Νέστος και ολόκληρη η παράκτια περιοχή έχουν οικοδομήσει μεγάλο μέρος της οικονομικής και κοινωνικής τους ζωής γύρω από τη θάλασσα.

Ένα ενδεχόμενο περιστατικό διαρροής ή τεχνικής αστοχίας αλλά ακόμη και η δημιουργία σοβαρής αμφιβολίας για την ασφάλεια του θαλάσσιου περιβάλλοντος θα μπορούσε να πλήξει την εμπιστοσύνη των επισκεπτών, τον τουρισμό, την αλιεία, τις επιχειρήσεις και τις θέσεις εργασίας χιλιάδων ανθρώπων.

Δεν μπορούμε να δεχτούμε να κινδυνεύσει το φυσικό, κοινωνικό και οικονομικό κεφάλαιο του τόπου μας χωρίς πλήρη επιστημονική τεκμηρίωση και ουσιαστικές εγγυήσεις.

Η πολιτική ευθύνη δεν σταματά στην απλή κριτική ή/και στην καταψήφιση σχετικών αποφάσεων.

αποτελεί απλώς μια

Ιδιαίτερα απευθυνόμαστε στην κυβέρνηση και στους βουλευτές που στήριξαν με την ψήφο τους την προώθηση της αποθήκευσης CO2 στον Πρίνο. Η ψήφιση ενός τέτοιου εγχειρήματος δεν κοινοβουλευτική διαδικασία. Αποτελεί πολιτική επιλογή και συνεπάγεται πολιτική ευθύνη απέναντι στους κατοίκους και στις επόμενες γενιές.

ΘΕΤΟΥΜΕ, ΛΟΙΠΟΝ, ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ

ΠΟΥ ΔΕΝ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΑΠΟΦΕΥΧΘΟΥΝ:

Ποιος θα αναλάβει την πολιτική ευθύνη εάν στο μέλλον υπάρξει διαρροή, τεχνική αστοχία ή οποιοδήποτε περιστατικό με αρνητικές επιπτώσεις στο θαλάσσιο περιβάλλον;

Ποιος θα αναλάβει την ευθύνη εάν πληγεί η τουριστική εικόνα της περιοχής;

Ποιος θα αποζημιώσει τους επαγγελματίες και τους εργαζόμενους που ενδεχομένως θα υποστούν οικονομικές ζημιές;

Ποιος θα εγγυηθεί την αποκατάσταση μιας πιθανής περιβαλλοντικής ζημίας;

Δεν αρκούν οι σημερινές διαβεβαιώσεις περί ασφάλειας. Απαιτούμε να γνωρίζουμε ποιος εγγυάται αυτήν την ασφάλεια, ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη και ποιος θα είναι υπεύθυνος εάν οι σημερινές αποφάσεις αποδειχθούν λανθασμένες.

[2]

Ιδιαίτερα η κυβέρνηση, η οποία προώθησε και στήριξε το συγκεκριμένο έργο, οφείλει να αντιληφθεί ότι οι αποφάσεις της θα αξιολογούνται και με βάση τις συνέπειές τους.

Οι πολίτες θα θυμούνται ποιοι ψήφισαν, ποιοι υποστήριξαν και ποιοι ανέλαβαν την ευθύνη αυτής της επιλογής. Κανένα κόμμα και κανένας πολιτικός δεν θα μπορεί τότε να ισχυριστεί ότι δεν γνώριζε τις ανησυχίες και τις προειδοποιήσεις της τοπικής κοινωνίας. Κανείς δεν θα μπορεί να παριστάνει τον Πόντιο Πιλάτο.

Δεν μπορεί κάποιοι να λαμβάνουν ελαφρά τη καρδία τις αποφάσεις και το ρίσκο να το αναλαμβάνουν οι κάτοικοι, οι οικογένειες, οι ψαράδες, οι εργαζόμενοι και οι επαγγελματίες του Νομού Καβάλας.

ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣ ΟΛΑ ΤΑ ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΚΟΜΜΑΤΑ

Ζητάμε από κάθε κοινοβουλευτικό κόμμα να τοποθετηθεί δημόσια, σαφώς και εγγράφως στα ακόλουθα:

1. Ποια είναι η επίσημη πολιτική θέση του σχετικά με τη γεωλογική αποθήκευση CO2 στον Πρίνο; 
2. Πώς αξιολογεί τους περιβαλλοντικούς και γεωλογικούς κινδύνους και τις πιθανές μακροχρόνιες επιπτώσεις στο θαλάσσιο οικοσύστημα του Κόλπου της Καβάλας; 
3. Ποιες εγγυήσεις υπάρχουν για την ασφάλεια της περιοχής, την παρακολούθηση πιθανών διαρροών και την έγκαιρη αντιμετώπιση οποιουδήποτε περιστατικού; 
4. Ποιος φέρει την οικονομική και νομική ευθύνη σε περίπτωση περιβαλλοντικής ζημίας και ποιος εγγυάται την αποζημίωση των κατοίκων και των επαγγελματιών που ενδεχομένως θα πληγούν; 
5. Πώς διασφαλίζονται η υγεία, η ποιότητα ζωής των κατοίκων, το μέλλον των παιδιών μας, η αλιεία, ο τουρισμός και οι θέσεις εργασίας; 
6. Θεωρείτε ότι οι τοπικές κοινωνίες έχουν ενημερωθεί επαρκώς και έχουν συμμετάσχει ουσιαστικά στη διαδικασία λήψης αποφάσεων; 
7. Προτίθεστε να αναλάβετε συγκεκριμένες κοινοβουλευτικές πρωτοβουλίες και να ασκήσετε ουσιαστικό κοινοβουλευτικό έλεγχο για όλες τις πτυχές του έργου; 
8. Δεσμεύεστε να επανεξετάσετε τη θέση σας εάν προκύψουν επιστημονικά στοιχεία που αναδεικνύουν κινδύνους για την ανθρώπινη ζωή, τη δημόσια υγεία ή το θαλάσσιο περιβάλλον; 

[3]

Απαιτούμε ξεκάθαρες απαντήσεις και δεσμεύσεις

Δεν ζητάμε πολιτική συμπαράσταση στα λόγια. Ζητάμε υπεύθυνη λογοδοσία και πολιτική ευθύνη στην πράξη. Η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να αποτελεί άλλοθι για την υποβάθμιση του περιβάλλοντος ή για την επιβολή αποφάσεων στις τοπικές κοινωνίες. Πολύ περισσότερο μάλιστα όταν είναι φανερό ότι στην όλη υπόθεση εμπλέκονται τεράστια οικονομικά συμφέροντα, μοναδικό κίνητρο των οποίων είναι το κέρδος.

Ζητούμε από την κυβέρνηση να εξηγήσει με ποια κριτήρια προχώρησε και στήριξε το συγκεκριμένο εγχείρημα. Ζητούμε από τα κόμματα της αντιπολίτευσης, τους βουλευτές και τους αυτοδιοικητικούς να μην περιοριστούν σε γενικές και αόριστες δηλώσεις αλλά να αναλάβουν συγκεκριμένες πρωτοβουλίες για την αποτροπή ενός εν δυνάμει περιβαλλοντικού εγκλήματος.

Καλούμε λοιπόν όλους τους αποδέκτες αυτής της επιστολής να λάβουν δημόσια, σαφή και τεκμηριωμένη θέση και να μας απαντήσουν εγγράφως στα παραπάνω ερωτήματα εντός είκοσι (20) ημερών από την παραλαβή της παρούσας.

Οι πολίτες έχουν δικαίωμα να γνωρίζουν ποιος υποστηρίζει το έργο, ποιος διαφωνεί, ποιος ζητά πρόσθετες εγγυήσεις και ποιος αναλαμβάνει συγκεκριμένες δεσμεύσεις, ώστε να σταθμίσουν ανάλογα την στάση τους και να αποφασίσουν για τις περαιτέρω κινήσεις και αντιδράσεις τους.

Ο Πρίνος, η Θάσος, η Καβάλα, η Νέα Πέραμος, ο Νέστος και ολόκληρη η περιοχή μας δεν είναι τόποι χωρίς φωνή. Οι άνθρωποί τους δεν είναι απλοί θεατές αποφάσεων που λαμβάνονται μακριά από αυτούς. 

Δεν 

υπερασπιζόμαστε απλώς την οικονομική μας επιβίωση. Υπερασπιζόμαστε τον τόπο μας, τους ανθρώπους του, τη θάλασσά μας και το μέλλον των παιδιών μας.

Εσείς λαμβάνετε σήμερα τις αποφάσεις. Εμείς και τα παιδιά μας θα ζήσουμε αύριο με τις συνέπειές τους. Και για αυτές τις αποφάσεις θα κληθείτε να λογοδοτήσετε.

Ήρθε η ώρα να αναλάβετε τη θεσμική και πολιτική ευθύνη που σας αναλογεί, ώστε να μην γίνει η περιοχή μας ενεργειακή χωματερή επικίνδυνων αποβλήτων της Ευρώπης. 

[4]

ΟΙ ΦΟΡΕΙΣ ΠΟΥ ΥΠΟΓΡΑΦΟΥΝ

1. Συντονιστική Επιτροπή Φορέων Θάσου ενάντια στο CO2

ΘΑΣΟΣ

Η Θάσος λέει ΟΧΙ στην αποθήκευση διοξειδίου άνθρακα στον Πρίνο

2. Νησιωτικός Περιβαλλοντολογικός Σύλλογος Θάσου Διεύθυνση: Επαρχιακή Οδός Λιμεναρίων-Ποτού, Θάσος Email: npsthassos@gmail.com

Τηλέφωνο: +30 694 441 9563

3. Πρωτοβουλία ΚΑΒΑΛΑΣ – Stop Con

ΚΑΒΑΛΑ

4. Πρωτοβουλία Κατά της Αποθήκευσης Co, ΝΕΣΤΟΥ ΧΡΥΣΟΥΠΟΛΗ
5. ΠΑΝΘΑΣΙΑΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΩΝ ΘΑΣΟΣ ΘΑΣΟΥ

Η θεμελιώδης επιστημολογική αντίφαση εντοπίζεται στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η αλήθεια. Ενώ η Νέα Εποχή συχνά διακηρύσσει την υπέρβαση των δογματισμών και την καθολική ενότητα των θρησκειών, δεν διαθέτει ενιαία μεθοδολογία διάκρισης μεταξύ αντικειμενικής γνώσης, προσωπικής εμπειρίας, συμβολικής αφήγησης και μεταφυσικής υπόθεσης. Η υποκειμενική εμπειρία αναβαθμίζεται συχνά σε προνομιακό κριτήριο αλήθειας, με αποτέλεσμα η προσωπική πεποίθηση να αποκτά το κύρος αντικειμενικής γνώσης.

Η παραμόρφωση της θεολογίας του ιστορικού Χριστιανισμού

Η ουσιαστικότερη σύγκρουση μεταξύ της Νέας Εποχής και του ιστορικού Χριστιανισμού εντοπίζεται στην αντίληψη περί Θεού, ανθρώπου και σωτηρίας. Στις ιστορικές χριστιανικές παραδόσεις—Ανατολική Ορθοδοξία, Ρωμαιοκαθολικισμός, Αγγλικανισμός και Λουθηρανισμός—παρά τις επιμέρους δογματικές και εκκλησιολογικές διαφοροποιήσεις, υπάρχει ένας κοινός θεολογικός πυρήνας: ο Θεός νοείται ως προσωπικός Δημιουργός, διακριτός από την κτιστή πραγματικότητα, ενώ ο άνθρωπος θεωρείται δημιούργημα με μοναδική αξιοπρέπεια, ελευθερία και ηθική ευθύνη.

Αντίθετα, πολλές εκδοχές της Νέας Εποχής υιοθετούν πανθεϊστικές ή συγγενείς μονιστικές αντιλήψεις, σύμφωνα με τις οποίες το θείο ταυτίζεται με την κοσμική πραγματικότητα ή εκφράζεται ως απρόσωπη συμπαντική ενέργεια. Η διάκριση μεταξύ Δημιουργού και δημιουργίας αποδυναμώνεται, ενώ η πνευματική ολοκλήρωση παρουσιάζεται συχνά ως η μυστικιστική συνειδητοποίηση ενός θείου σπινθήρα εντός του ανθρώπου.

Η διαφορά είναι θεμελιώδης. Στον ιστορικό Χριστιανισμό, η ανθρώπινη τελείωση δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος ταυτίζεται με τον Θεό κατά την ουσία. Εκφράζει τη συμμετοχή του ανθρώπου στη θεία ζωή μέσω της χάρης, της αγάπης και της κοινωνίας με τον Θεό. 

Η επιλεκτική επίκληση του Ιησού ως “φωτισμένου διδασκάλου”, “κοσμικής συνείδησης” ή ενός ακόμα “μεγάλου μύστη” αποσυνδέει τη μορφή του από τον πυρήνα της ιστορικής χριστιανικής πίστης. Ο Χριστός δεν αποτελεί απλώς έναν εκπρόσωπο μιας γενικής πνευματικής σοφίας, αλλά το κέντρο της χριστιανικής πίστης. Συνεπώς, η ένταξή του σε ένα συγκρητιστικό μυστικιστικό σύστημα συνιστά ουσιαστική ανακατασκευή της χριστιανικής χριστολογίας. Ανεξαρτήτως του τι πιστεύει ή δεν πιστεύει κάποιος, οι διακρίσεις αυτές αποτελούν τουλάχιστον ζήτημα επιστημολογικής ευθύνης και σοβαρότητας.

Η εργαλειοποίηση και η διαστρέβλωση της επιστήμης

Εξίσου προβληματική είναι η σχέση της Νέας Εποχής με τις φυσικές επιστήμες. Έννοιες όπως η κβαντική φυσική, η ενέργεια, η συχνότητα, η δόνηση και η συνείδηση χρησιμοποιούνται συχνά έξω από το επιστημονικό τους περιεχόμενο, προκειμένου να προσδώσουν επιστημονική νομιμοποίηση σε μεταφυσικές ή θεραπευτικές υποθέσεις.

Η κβαντική φυσική, για παράδειγμα, περιγράφει φυσικά συστήματα σε μικροσκοπική κλίμακα μέσω αυστηρά διατυπωμένων μαθηματικών μοντέλων και πειραματικά ελεγμένων θεωριών. Δεν αποδεικνύει ότι η ανθρώπινη σκέψη μπορεί να μεταβάλλει κατά βούληση την εξωτερική πραγματικότητα, ότι το σύμπαν ανταποκρίνεται στις επιθυμίες μας ή ότι όλες οι μορφές ύλης και συνείδησης αποτελούν εκδηλώσεις μιας ενιαίας θεραπευτικής ενέργειας.

Η σύγχυση μεταξύ της φυσικής έννοιας της ενέργειας και της μεταφορικής χρήσης του όρου “πνευματική ενέργεια” αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα κατηγορικού σφάλματος. Η χρήση επιστημονικής ορολογίας δεν μετατρέπει μια μυστικιστική μεταφυσική πεποίθηση σε επιστημονική θεωρία. Για να αποκτήσει ένας ισχυρισμός επιστημονική υπόσταση, απαιτείται σαφής ορισμός, ελέγξιμη υπόθεση, εμπειρικά δεδομένα, αναπαραγωγιμότητα και δυνατότητα διάψευσης.

Στο σημείο αυτό, είναι ιδιαίτερα χρήσιμη η επιστημολογία του Karl Popper και η διάκριση μεταξύ επιστημονικής γνώσης και μη ελέγξιμων ισχυρισμών. Η επιστήμη δεν αποτελεί σύστημα απόλυτων βεβαιοτήτων, αλλά μια αυτοδιορθούμενη διαδικασία ελέγχου υποθέσεων. Όταν η Νέα Εποχή επικαλείται επιλεκτικά την επιστήμη, χωρίς να αποδέχεται τη μεθοδολογική αυστηρότητα και τους περιορισμούς της, δεν την υπερβαίνει, αλλά απλώς ιδιοποιείται το επιστημονικό της κύρος.

Από τον ανορθολογικό μυστικισμό της Νέας Εποχής στην ηθική φιλοσοφία

Η ουσιαστική απάντηση στο φαινόμενο της Νέας Εποχής δεν μπορεί να περιοριστεί σε μια αμυντική θρησκευτική αντιπαράθεση. Απαιτείται βαθύτερη φιλοσοφική αναθεμελίωση της έννοιας της πνευματικότητας. Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι η κριτική στον νεοεποχίτικο μυστικισμό δεν ισοδυναμεί με απόρριψη της χριστιανικής μυστικής παράδοσης, που είναι κάτι ουσιαστικώς διαφορετικό από τον μυστικισμό.

Η μυστική θεολογία, η προσευχητική εμπειρία και η πνευματική άσκηση έχουν μακρά ιστορία στις παραδοσιακές χριστιανικές Εκκλησίες, με διαφορετικές θεολογικές διατυπώσεις και πνευματικές εκφράσεις. Η ουσιαστική διαφορά βρίσκεται στο γεγονός ότι η χριστιανική μυστική εμπειρία εντάσσεται σε ένα συγκεκριμένο θεολογικό, ηθικό και εκκλησιαστικό πλαίσιο, ενώ ο νεοεποχίτικος εσωτερισμός συχνά αντιμετωπίζει την υποκειμενική εμπειρία ως αυτονομημένη πηγή μεταφυσικής αυθεντίας.

Η ένταση μιας βιωματικής κατάστασης δεν αποτελεί απόδειξη της αλήθειας της. Ούτε η αίσθηση εσωτερικής αρμονίας εγγυάται την ηθική ορθότητα μιας πράξης. Η πνευματική εμπειρία, εφόσον επιδιώκει να αποκτήσει γνωσιολογική ή ηθική αξία, οφείλει να υπόκειται σε κριτική αξιολόγηση.

Η ηθική φιλοσοφία προσφέρει ένα ουσιαστικό πλαίσιο αυτής της αξιολόγησης. Από τον Αριστοτέλη έως τον Ιμμάνουελ Καντ, η φιλοσοφική σκέψη εξετάζει την ανθρώπινη πράξη, την αρετή, την αυτονομία, την ευθύνη και την καθολική ισχύ των ηθικών αρχών. Η πνευματική πρόοδος δεν πρέπει να μετριέται με τον αριθμό των υποτιθέμενων ενεργειακών εμπειριών ή την πρόσβαση σε ανώτερες διαστάσεις, αλλά με την ικανότητα του ανθρώπου να ενεργεί δίκαια, να αναγνωρίζει την αξιοπρέπεια του άλλου και να αναλαμβάνει την ευθύνη των επιλογών του.

Η ηθική διάσταση αποτελεί, επομένως, αναγκαίο κριτήριο αξιολόγησης κάθε αντίληψης περί πνευματικής εξέλιξης. Μια κοσμοθεωρία που υπόσχεται εσωτερική ανύψωση χωρίς να θεμελιώνει την αλληλεγγύη, τη δικαιοσύνη και την ευθύνη κινδυνεύει να μετατρέψει την πνευματικότητα σε μορφή ατομικού ναρκισσισμού.

Η φιλοσοφική ανθρωπολογία ως εναλλακτικό θεμέλιο

Η φιλοσοφική ανθρωπολογία επιτρέπει την επαναφορά του ανθρώπου στο κέντρο της συζήτησης, όχι ως απεριόριστης ενεργειακής οντότητας, αλλά ως ενσώματου, κοινωνικού, ιστορικού και ηθικού υποκειμένου. Η ανθρώπινη ύπαρξη δεν μπορεί να αναχθεί σε ένα απλοϊκό σχήμα ενεργειακής εξέλιξης, διότι συγκροτείται μέσα από τη βιολογική πραγματικότητα, τη συνείδηση, τη γλώσσα, τον πολιτισμό, την κοινωνικότητα και την ηθική εμπειρία.

Η αριστοτελική ανθρωπολογία, η υπαρξιακή φιλοσοφία του Χάιντεγκερ και η νεωτερική φιλοσοφική ανθρωπολογία αναδεικνύουν ότι η ανθρώπινη ολοκλήρωση δεν μπορεί να νοηθεί ανεξάρτητα από τη συνύπαρξη, την ηθική και την επιστημολογία. Η ελευθερία δεν είναι απεριόριστη δυνατότητα εκπλήρωσης επιθυμιών, αλλά ικανότητα υπεύθυνης αυτοδιάθεσης. Η αυτογνωσία δεν είναι αποκάλυψη μιας υποτιθέμενης κρυμμένης θεϊκής ταυτότητας, αλλά διαρκής εξέταση των κινήτρων, των ορίων και των πράξεών μας.

Από αυτή την άποψη, η φιλοσοφική ανθρωπολογία προσφέρει ένα ουσιαστικό αντίβαρο στην εξατομικευμένη πνευματικότητα της Νέας Εποχής. Αντί να υπόσχεται μια αόριστη υπέρβαση της ανθρώπινης κατάστασης, επιδιώκει να κατανοήσει τον άνθρωπο στην ολότητα της πραγματικής του ύπαρξης.

Μια μέτρια μείωση στο σωματικό βάρος της τάξης του 10% του αρχικού, μπορεί να βελτιώσει τα επίπεδα σακχάρου έως και κατά 50%, επιτυγχάνοντας ταυτόχρονα μείωση και στις τιμές της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης. Επιπλέον αυτή η μείωση του βάρους έχει θετική επίδραση στην ευαισθησία των περιφερικών ιστών στην ινσουλίνη, στη δυσλιπιδαιμία και στην υπέρταση. Όπως δε έχει διαπιστωθεί σε πολλές μελέτες η μείωση του βάρους σε παχύσαρκους διαβητικούς τύπου ΙΙ, σχετίζεται με τη μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου. Δεδομένα από αναδρομικές μελέτες δείχνουν ότι οι παχύσαρκοι διαβητικοί που μέσω αλλαγών στη διατροφή τους, πέτυχαν μέτρια μείωση του βάρος τους στην πενταετία, παρουσίασαν μείωση της θνησιμότητας από καρδιαγγειακά νοσήματα κατά 8%.

Συνεπώς, η απώλεια βάρους που επιτυγχάνεται κυρίως μέσω του έλεγχου στο μέγεθος των μερίδων και της συνολικής μείωσης στην ποσότητα του φαγητού, μπορεί να βελτιώσει τα επίπεδα σακχάρου σε διαβητικούς ή/και ακόμα να μειώσει τον κίνδυνο εμφάνισης σακχαρώδη διαβήτη και των σχετιζόμενων με αυτόν επιπλοκών.

Μέγεθος μερίδας και μεταγευματικά επίπεδα σακχάρου αίματος

Ο βασικότερος στόχος στην αντιμετώπιση του διαβήτη είναι η καλύτερη ρύθμιση των επιπέδων σακχάρου, και για να επιτευχθεί αυτή θα πρέπει να υπάρχει ισορροπία ανάμεσα στην ποσότητα του φαγητού και στη φαρμακευτική αγωγή. Η υπεργλυκαιμία, οι αυξημένες δηλαδή τιμές σακχάρου, αποτελούν στην πλειοψηφία των περιπτώσεων ένδειξη κακής ρύθμισης, ένδειξη έλλειψης ισορροπίας, που μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές επιπλοκές.

Έτσι, παραδείγματος χάριν η μεγαλύτερη ποσότητα φαγητού για μια δεδομένη δόση ινσουλίνης σε άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου Ι, θα αυξήσει τις τιμές γλυκόζης μεταγευματικά, ενώ αντίθετα λιγότερο φαγητό θα οδηγήσει σε υπογλυκαιμία, κατάσταση που είναι εξίσου επικίνδυνη. Προκειμένου λοιπόν να επιτευχθούν καλύτερες τιμές σακχάρου, η ποσότητα του φαγητού θα πρέπει να είναι η ενδεδειγμένη, να υπολογίζεται προσεκτικά και μάλιστα σε διαβητικούς τύπου Ι, να συνάδει με τις χορηγούμενες μονάδες ινσουλίνης.

Πώς μπορώ να υπολογίσω καλύτερα το μέγεθος της μερίδας;

Καταρχήν θα πρέπει να διευκρινιστεί ότι οι μερίδες είναι εξατομικευμένες και βασίζονται κυρίως στους στόχους της υπογλυκαιμικής αγωγής που έχει θέσει ο θεράπων ιατρός και ο διαιτολόγος. Δεν υπάρχει μια μερίδα που να αντιστοιχεί σε όλους, και αυτό γιατί η συνιστώμενη ημερήσια κατανάλωση ενέργειας και υδατανθράκων διαφέρει από ασθενή σε ασθενή. Για το λόγο αυτό είναι σημαντική η επιμόρφωση και η εκπαίδευση των ασθενών στις ποσότητες του φαγητού, κάτι που δεν προϋποθέτει απαραίτητα ζυγαριά!

Ο υπολογισμός των γραμμαρίων και η καταμέτρηση υδατανθράκων για πολλούς διαβητικούς ασθενείς αποτελεί πρόσθετο “φορτίο” στην ήδη δύσκολη καθημερινότητά τους. Για το λόγο αυτό επιστημονικοί φορείς όπως το American Dietetic Association, προτείνουν ότι μια οπτική σύγκριση με αντικείμενα από την καθημερινότητα μπορεί να είναι εξαιρετικά χρήσιμη και μάλιστα ότι διευκολύνει σημαντικά στον υπολογισμό των μερίδων.

Έτσι για παράδειγμα μια μερίδα φρούτου, δημητριακών και ζυμαρικών αντιστοιχεί σε μια σφιχτή γροθιά, ενώ μια μερίδα λαχανικών χωράει σε ολόκληρη την παλάμη. Γνωρίζοντας δε, ότι σε μια δεδομένη μερίδα περιέχεται συγκεκριμένη ποσότητα υδατανθράκων, ο υπολογισμός της ημερήσιας κατανάλωσης μπορεί να γίνεται με μεγαλύτερη ευκολία.

Η Ιωάννα Κατσαρόλη είναι κλινική διαιτολόγος-διατροφολόγος
Σε συνεργασία με το medNutrition

Ο Νικήτας Κακλαμάνης πρότεινε για τη θέση του προέδρου της Αρχής τον καθηγητή Συνταγματικού Δικαίου του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου, Άλκη Δερβιτσιώτη. Για να στηρίξει την εισήγησή του, υπενθύμισε ότι το ίδιο το ΠΑΣΟΚ, μέσω του Παναγιώτη Δουδωνή, είχε προτείνει πριν από έξι μήνες τον συγκεκριμένο καθηγητή για τη θέση του Συνηγόρου του Πολίτη.

Ωστόσο το ΠΑΣΟΚ απείχε από την ψηφοφορία, επιμένοντας στο προηγούμενο προτεινόμενο πρόσωπο για τη συγκεκριμένη Αρχή, την Κατερίνα Συγγούνα, προκαλώντας τον πρώτο γύρο έντασης μεταξύ του Παναγιώτη Δουδωνή, της Ζωής Κωνσταντοπούλου και του Νικήτα Κακλαμάνη. Ενδεικτικός είναι ο παρακάτω διάλογος:

Νικήτας Κακλαμάνης: Η ψήφος σας;

Παναγιώτης Δουδωνής: Δεν ψηφίζουμε.

Ζωή Κωνσταντοπούλου: Είναι θύμα μπούλινγκ και δεν ψηφίζει…

Νικήτας Κακλαμάνης: Όταν θα ξαναγίνετε πρόεδρος της Βουλής να διευθύνετε τη συζήτηση!

Παναγιώτης Δουδωνής: Δεν συμμετέχουμε στην ψηφοφορία, είναι αντικοινοβουλευτική η διαδικασία που διεκόπη με το πρόσχημα φωνών της κυρίας Κωνσταντοπούλου.

Νικήτας Κακλαμάνης: Άρα απέχετε της ψηφοφορίας;

Παναγιώτης Δουδωνής: Υποψήφια είναι η κυρία Συγγούνα που έχει και πλειοψηφία.

Νικήτας Κακλαμάνης: Έχω δικαίωμα να φέρω άλλη πρόταση!

Ζωή Κωνσταντοπούλου: Ο,τι θέλει κάνει…

Νικήτας Κακλαμάνης: Αντιλαμβάνομαι τη δύσκολη θέση σας. Τι ψηφίζετε;

Παναγιώτης Δουδωνής: Δεν συμμετέχουμε στην ψηφοφορία.

Νικήτας Κακλαμάνης: Έπρεπε να σας ρωτήσω 10 φορές. Το ΠΑΣΟΚ απέχει, αδειάζοντας αυτόν που είχε προτείνει για άλλη θέση…

Παναγιώτης Δουδωνής: Είναι πασπαρτού οι υποψήφιοι; Κλειδί που ανοίγει όλες τις πόρτες;

Επίθεση Κωνσταντοπούλου σε ΠΑΣΟΚ: «Ελπίζατε ότι θα περάσει στη ζούλα άλλη μια ανίερη συμμαχία»
Παίρνοντας το λόγο, η πρόεδρος της Πλεύσης Ελευθερίας επιτέθηκε στο ΠΑΣΟΚ, υποστηρίζοντας ό,τι η αξιωματική αντιπολίτευση τα “είχε βρει” με την ΝΔ για την σημερινή ψηφοφορία. «Είναι θλιβερή πραγματικά η εικόνα του ΠΑΣΟΚ που είναι από καραμπόλα αξιωματική αντιπολίτευση. Είναι πάρα πολύ σαφές ότι το ΠΑΣΟΚ παίζει το παιχνίδι της συναλλαγής ως κακός ηθοποιός», είπε η Ζωή Κωνσταντοπούλου, προκαλώντας νέο επεισόδιο με τον βουλευτή του ΠΑΣΟΚ:

Παναγιώτης Δουδωνής: Μήπως παίζετε εσείς το παιχνίδι της συναλλαγής;

Ζωή Κωνσταντοπούλου: Μην με διακόπτετε…

Παναγιώτης Δουδωνής: Εσείς μπορείτε να διακόπτετε, είναι μονομερές το δικαίωμα.

Ζωή Κωνσταντοπούλου: Εσείς είστε θύμα μπουλινγκ να σας θυμίσω…

Παναγιώτης Δουδωνής: Με ειρωνεύεστε;

Ζωή Κωνσταντοπούλου: Απολύτως σας ειρωνεύομαι!

Παναγιώτης Δουδωνής:Να είστε απολύτως βέβαιη ότι δεν σας φοβάμαι πάντως..

Ζωή Κωνσταντοπούλου: Χαίρομαι πάρα πολύ!

Παναγιώτης Δουδωνής: Ούτε εσάς, ούτε τις αντικοινοβουλευτικές πρακτικές.

Νικήτας Κακλαμάνης: Είναι επίπεδο τώρα αυτό συναδέλφων με την μόρφωση των 2 σας;

Έκρηξη Κακλαμάνη

Η σύγκρουση μεταξύ ΠΑΣΟΚ και Ζωής Κωνσταντοπούλου συνεχίστηκε, με την πρόεδρο της Πλεύσης Ελευθερίας να παρεμβαίνει την ώρα που μιλούσε ο γραμματέας της κοινοβουλευτικής ομάδας της Χαριλάου Τρικούπη Δημήτρης Μπιάγκης, προκαλώντας τη σφοδρή αντίδραση του Νικήτα Κακλαμάνη:

Ζωή Κωνσταντοπούλου: Γιατί χτυπάτε τα χέρια σας ηρεμήστε!

Νικήτας Κακλαμάνης: Kα Κωνσταντοπούλου επιτέλους, σταματήστε!

Ζωή Κωνσταντοπούλου: Εγώ; Χτυπάει τα χέρια, να ηρεμήσει!

Νικήτας Κακλαμάνης: Δεν το χτυπάει για εσάς, για εμένα τα χτύπαγε.

Ζωή Κωνσταντοπούλου: Σας κάνει μπούλινγκ δηλαδή;

Δημήτρης Μπιάγκης: Η κα Κωνσταντοπούλου για μία ακόμη φορά διαψεύστηκε.

Ζωή Κωνσταντοπούλου: Τι θα κάνετε γιατί ξεμπροστιαστήκατε;

Νικήτας Κακλαμάνης: Σταματήστε επιτέλους, δεν ντρέπεστε όλοι σας! Είναι συνεδρίαση αυτή!

Ζωή Κωνσταντοπούλου: Εσείς να ντρέπεστε που συναλλάσσεστε! Να ντραπείτε εσείς!

Νικήτας Κακλαμάνης: Είναι απαράδεκτα αυτά τα οποία λέτε για συναδέλφους.Μείνετε εκεί που είστε…

Ζωή Κωνσταντοπούλου: Εδώ θα μείνω όσο και αν δεν θέλετε να είμαι εδώ!

Άγριο επεισόδιο Δουδωνή-Κωνσταντοπούλου

Η αντιπαράθεση κορυφώθηκε λίγο πριν την διεξαγωγή της ψηφοφορίας, με τον Παναγιώτη Δουδωνή να ζητάει εκ νέου να τοποθετηθεί, κατηγορώντας την πρόεδρο της Πλεύσης Ελευθερίας ότι με την συμπεριφορά της λειτουργεί ως δεκανίκι της ΝΔ.

Ζωή Κωνσταντοπούλου: Εσείς τα βρίσκετε κύριε και ο πρόεδρος σας που σας έχουν στο χέρι. Σας έχουν στο χέρι.

Παναγιώτης Δουδωνής: Σας παρακαλώ κυρία μου! Κάθε φορά η ίδια ιστορία.

Ζωή Κωνσταντοπούλου: Σας έχουνε στο χέρι δυστυχώς και σας βγάζουν κάθε φορά ένα σκάνδαλο.

Παναγιώτης Δουδωνής: Δεν σας φοβόμαστε!

Ζωή Κωνσταντοπούλου: Ένα σκάνδαλο τη φορά.

Παναγιώτης Δουδωνής: Ούτε εμείς ούτε η Βουλή των Ελλήνων φοβάται την κα κωνσταντοπούλου.

Αν και η δίκη ξανάρχισε, υποβλήθηκε νέο αίτημα από την υπεράσπιση των κατηγορημένων να εξαιρεθούν οι συγγενείς ως “πολιτική αγωγή” ή “υποστήριξη της κατηγορίας”. Το θέμα αυτή τη στιγμή εξετάζεται και σημειώθηκε ένταση, καθώς αντέδρασαν πολλοί συγγενείς που εκτιμούν νομικά οτι υπέστησαν βλάβη από την απόκρυψη του βιντεο και κατά συνέπεια νομιμοποιούνται να παρίστανται. Εκκρεμεί η δικαστική απόφαση επ΄αυτού.

Οι βασικοί μάρτυρες του κατηγορητηρίου είναι τρεις, οι δύο δικαστικοί πραγματογνώμονες της βασικής δίκης για τη σύγκρουση και ο πρόεδρος της Ελληνικής Λύσης Κυριάκος Βελόπουλος, αλλά σύμφωνα με το larissanet αναμένεται να  προταθούν και άλλοι από την πλευρά της υποστήριξης της κατηγορίας και της υπεράσπισης.

Το ιστορικό

Ο ειδικός εφέτης ανακριτής, Σωτήρης Μπακαΐμης, είχε ζητήσει από τον ΟΣΕ να του αποστείλει βιντεοληπτικό υλικό από τον εμπορευματικό σταθμό Θεσσαλονίκης, προκειμένου να ελεγχθεί το φορτίο της εμπορικής αμαξοστοιχίας 63503.

Το βιντεοληπτικό υλικό είχε ζητηθεί στο πλαίσιο της διερεύνησης του ενδεχομένου μεταφοράς παράνομου φορτίου από την εμπορική αμαξοστοιχία, ζήτημα που συνδέθηκε με την εκδήλωση της φωτιάς μετά τη σύγκρουση. Η φωτιά είχε ως αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους επιβάτες, οι οποίοι φέρεται να είχαν επιβιώσει από την αρχική σύγκρουση.

Ωστόσο, ο ΟΣΕ απέστειλε στον εφέτη ανακριτή βίντεο από τον επιβατικό σταθμό της Θεσσαλονίκης και όχι από τον εμπορευματικό σταθμό, από τον οποίο είχε ζητηθεί το υλικό.

Στο πλαίσιο της δίκης που αναβλήθηκε είχε κατασχεθεί ψηφιακό υλικό σχετικό με το δυστύχημα από τις συσκευές των δικαστικών πραγματογνωμόνων της κύριας δίκης οι οποίοι είναι και μάρτυρες στη δίκη για τα βίντεο. Κάποια αντίγραφα αυτού του υλικού δόθηκαν μετά από αίτημα και σε συνηγόρους που δήλωσαν παράσταση προς υποστήριξη της κατηγορίας στη συγκεκριμένη δίκη.

Για την υπόθεση έχουν παραπεμφθεί τρία πρόσωπα. Πρόκειται για τον Νικόλαο Τσαντσαράκη, εκπρόσωπο της ιδιωτικής εταιρείας φύλαξης Interstar, ο οποίος αντιμετωπίζει τις κατηγορίες της υπεξαγωγής εγγράφου κατ’ εξακολούθηση και της απείθειας, τον πρώην διευθύνοντα σύμβουλο του ΟΣΕ, Παναγιώτη Τερεζάκη, ο οποίος κατηγορείται για ηθική αυτουργία σε υπεξαγωγή εγγράφου κατ’ εξακολούθηση και ηθική αυτουργία σε απείθεια, καθώς και τον πρώην πρόεδρο του ΟΣΕ, Σπύρο Πατέρα, ο οποίος παραπέμπεται για υπεξαγωγή εγγράφου.

Τι υποστηρίζουν οι κατηγορούμενοι

Υποστηρίζουν ότι τα σε έγγραφα που είχαν αποσταλεί κατά τη διάρκεια της ανάκρισης, η διοίκηση του ΟΣΕ είχε αναφέρει ότι τα βίντεο από τις κάμερες δεν διατηρήθηκαν, επικαλούμενη τους χρόνους αυτόματης επανεγγραφής (κυκλικής διαγραφής) των καταγραφικών συστημάτων λόγω παρέλευσης μεγάλου χρονικού διαστήματος μέχρι να ζητηθούν τα συγκεκριμένα πλάνα.

Από την πλευρά της διοίκησης του ΟΣΕ έχει προβληθεί ο ισχυρισμός ότι τη φυσική και τεχνική διαχείριση των καμερών και των καταγραφικών μηχανημάτων του σιδηροδρομικού δικτύου την είχε αποκλειστικά η ανάδοχος εταιρεία φύλαξης (Interstar Security) και όχι οι υπάλληλοι του Οργανισμού.

Απορρίπτουν κάθε πρόθεση συγκάλυψης ή παραπλάνησης του εφέτη ανακριτή, υποστηρίζοντας ότι η αρχική αποστολή υλικού από τον επιβατικό σταθμό Θεσσαλονίκης αντί του εμπορευματικού οφειλόταν σε παρανόηση των αιτημάτων. Για τα βίντεο που προσκομίστηκαν εκ των υστέρων από την εταιρεία φύλαξης επιμένουν ότι είναι απολύτως γνήσια και χωρίς παραποίηση.

Τα βίντεο από τον Εμπορευματικό Σταθμό Θεσσαλονίκης ζητήθηκαν για πρώτη φορά ρητά από τον εφέτη ανακριτή στις 12 Μαΐου 2023, δηλαδή περίπου δυόμισι μήνες μετά το δυστύχημα.
Το χρονολόγιο των αιτημάτων και των απαντήσεων της Interstar Security και του ΟΣΕ εξελίχθηκε σε διαδοχικά στάδια:
• Πρώτο ρητό αίτημα (12 Μαΐου 2023). Ο εφέτης ανακριτής, Σωτήρης Μπακαΐμης, ζήτησε επίσημα το βιντεοληπτικό υλικό από τη φόρτωση της εμπορικής αμαξοστοιχίας στον Εμπορευματικό Σταθμό Θεσσαλονίκης.
• Απάντηση και επανεγγραφή (Ιούνιος 2023). Τον Ιούνιο του 2023, η εταιρεία φύλαξης απάντησε ότι το υλικό από τις κάμερες του εμπορευματικού σταθμού δεν ήταν πλέον διαθέσιμο λόγω αυτόματης επανεγγραφής (κυκλικής διαγραφής) των σκληρών δίσκων, ενώ αρχικά παραδόθηκαν πλάνα από τον επιβατικό σταθμό Θεσσαλονίκης.
• Αίτημα για τη διαδρομή (Φθινόπωρο 2023). Επτά μήνες μετά την τραγωδία, ο ανακριτής ζήτησε βίντεο και από άλλα σημεία διέλευσης της εμπορικής αμαξοστοιχίας κατά μήκος της σιδηροδρομικής διαδρομής.
• Εκ των υστέρων ενημέρωση και παράδοση (Νοέμβριος 2024 – Φεβρουάριος 2025). Στις 22 Νοεμβρίου 2024, η Interstar Security ενημέρωσε για πρώτη φορά τον ανακριτή ότι υπήρχαν βίντεο της αμαξοστοιχίας από άλλα σημεία της διαδρομής. Στις 5 Φεβρουαρίου 2025, σχεδόν δύο χρόνια μετά το δυστύχημα, η εταιρεία παρέδωσε στον ανακριτή τρία βίντεο της εμπορικής αμαξοστοιχίας 63503 (από σήραγγες και σταθμούς διέλευσης), τα οποία φέρονται να είχαν ανακτηθεί ή αποθηκευτεί τον Μάρτιο του 2023.

Ακριβώς αυτό το χρονικό κενό ανάμεσα στο δυστύχημα (28 Φεβρουαρίου 2023), το αίτημα του ανακριτή (12 Μαΐου 2023) και την παράδοση ή μη προσκόμιση των αρχείων αποτελεί το κεντρικό επίδικο της δίκης στο Μονομελές Πλημμελειοδικείο Λάρισας.

Τα τρία βίντεο που παραδόθηκαν στον εφέτη ανακριτή τον Φεβρουάριο του 2025 δείχνουν τη διέλευση της εμπορικής αμαξοστοιχίας 63503 από σήραγγες της διαδρομής λίγα λεπτά πριν από τη σύγκρουση, χωρίς να διακρίνεται κάποιο αδήλωτο ή ύποπτο φορτίο στις ανοιχτές φορτάμαξες. Οι συγγενείς  θυμάτων απορρίπτουν την γνησιότητά τους. Παρά τα πορίσματα της ΕΛ.ΑΣ. και των δικαστικών πραγματογνωμόνων, μερίδα συγγενών θυμάτων και τεχνικών συμβούλων εξέφρασε επιφυλάξεις για τη χρονική στιγμή και τον τρόπο που βρέθηκαν τα αρχεία δύο χρόνια μετά, καθώς και για το γεγονός ότι η εξέταση έγινε σε αντίγραφα και όχι στους αρχικούς σκληρούς δίσκους.

Δεύτερον, ποιος, πότε και γιατί συμφώνησε με το περιεχόμενο της ρηματικής διακοίνωσης; Τρίτον, γιατί το Γαλλικό σκάφος δεν απέπλεε μέχρι να ενημερωθεί η Τουρκική πλευρά; Τέταρτον, εφόσον η Τουρκία ενημερώθηκε από τη Γαλλία, τότε η κάθε NAVTEX τι ρόλο παίζει;
Πέμπτον, εάν όλα τα παραπάνω έγιναν εν αγνοία της Ελλάδας, τότε γιατί δεν κάναμε διάβημα εναντίον της Γαλλίας και δεν αναστείλαμε την άδεια στην Γαλλική εταιρεία; Έκτον, αφού δεχόμαστε ότι η Τουρκία έχει δικαίωμα να “ενημερώνεται”, από εδώ και πέρα θα ζητάμε κι εμείς “ενημερώσεις” για αντίστοιχες ενέργειες της Τουρκίας;

Η μυστική διπλωματία Μητσοτάκη-Γεραπετρίτη μας οδηγεί σε νέα Μαδρίτη κι Ελσίνκι και σε νέα Ίμια. Διπλωματία που μετέτρεψε ακόμα και τους συμμάχους μας σε “Πόντιους Πιλάτους”. Η εκχώρηση της εξωτερικής πολιτικής της χώρας σε τρίτους, το γκριζάρισμα ελληνικών περιοχών και η ανοχή στην επιβολή τετελεσμένων από την Τουρκία, είναι οι “Πρέσπες του Αιγαίου”.

Όσο κι αν η κυβέρνηση προσπαθεί την Αμαρτία να την βαφτίσει Αρετή, ο ελληνικός λαός δεν δέχεται τέτοια “ανοσιουργήματα”. Μιλήσαμε πολλοί. Αλλοίμονο σ’ αυτούς που δεν ακούνε…», κατέληξε. Σάββατο ο υπουργός Εξωτερικών ενημερώνει του πολιτικού αρχηγούς, αλλά σύμφωνα με πληροφορίες δεν θα του δημοσιοποιήσει την ρηματική διακοίνωση, ζήτημα που έχει προκαλέσει τις αντιδράσεις του συνόλου τη αντιπολίτευσης και έχει φέρει στο “κόκκινο” την πολιτική αντιπαράθεση.

Η αποκάλυψη Καιρίδη

Την ίδια στιγμή, ο Κοινοβουλευτικός Εκπρόσωπος της ΝΔ και πρώην υπουργός Μετανάστευσης Δημήτρης Καιρίδης, σε συζήτηση με τον Ομότιμο Καθηγητή Οικονομικής Γεωγραφίας και Γεωπολιτικής Θεωρίας Γιάννη Μάζη, στην εκπομπή “Καλημέρα Ελλάδα” του ΑΝΤ1 προχώρησε σε μία αποκάλυψη για την ΑΟΖ.

Συγκεκριμένα, ο Δημήτρης Καιρίδης, υπερασπιζόμενος τους χειρισμούς της ελληνικής και της γαλλικής κυβέρνησης στο ζήτημα των εργασιών για την πόντιση του καλωδίου Ελλάδας-Κύπρου (GSI), ανέφερε ότι η Αίγυπτος, κατά τις τεχνικές συζητήσεις που έχουν ξεκινήσει μεταξύ Αθήνας και Καΐρου για την επέκταση και ολοκλήρωση της συμφωνίας οριοθέτησης ΑΟΖ του 2020, απαιτεί στις σχετικές συνομιλίες να συμμετέχει και η Τουρκία.

Όπως ανέφερε, «εδώ υπάρχει μια περιοχή οριοθετημένη από την Ελλάδα και την Αίγυπτο και μια περιοχή πολύ μεγάλη Ανατολικά της Ρόδου, μέχρι την Κύπρο, όπου θα γίνουν έρευνες, που δεν έχει οροθετηθεί. Και για την οποία ερίζουν η Ελλάδα, η Κύπρος, η Αίγυπτος και η Τουρκία. Η δε Αίγυπτος όταν προσκλήθηκε και ξαναπροσκαλείται να προχωρήσει σε οριοθέτηση με εμάς, λέει “όχι πρέπει να έρθει και η Τουρκία”, διότι υπάρχουν συγκεκριμένες τουρκικές αιτιάσεις εκεί» (το απόσπασμα από το 14:45).

ΠΑΣΟΚ: Σιωπητήριο στα εθνικά θέματα θέλει η ΝΔ

Σφοδρά πυρά στην κυβέρνηση για τα εθνικά θέματα εξαπέλυσε ο εκπρόσωπος Τύπου του ΠΑΣΟΚ, Κώστας Τσουκαλάς, που ανέφερε και ότι η ΝΔ θέλει για αντίπαλο τον Τσίπρα και όχι το ΠΑΣΟΚ.

Σχολιάζοντας τις τελευταίες εξελίξεις στο ζήτημα της πόντισης του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου, ο κ. Τσουκαλάς, μιλώντας στο Ελλάδα 9,43, επέκρινε, αρχικά, την κυβέρνηση ότι «κάνει την πιο λαϊκιστική αντιπολίτευση στην… αντιπολίτευση, θέλοντας να επιβάλει σιωπητήριο, ώστε να μη μιλάει και να μην ελέγχει κανείς την εξωτερική πολιτική της χώρας. Η κυβέρνηση έχει αλλεργία στην πολιτική λογοδοσία».

Τόνισε ότι από την πλευρά της ελληνικής κυβέρνησης αποτυπώνεται μία εικόνα μπάχαλου καθώς «δεν ξέρουμε αν έχουν ή όχι τη ρηματική διακοίνωση της Γαλλίας, φτάσαμε να παραπέμπει ο κ. Καιρίδης τον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης στον Τούρκο πρόεδρο Ερντογάν, ενώ την επόμενη ημέρα ο κ. Χατζηδάκης τον διαψεύδει και λέει ότι πράγματι υπάρχει ρηματική διακοίνωση και τελεί σε γνώση τους. Είναι σοβαρά πράγματα αυτά;».

Ο κ. Τσουκαλάς πρόσθεσε: «Εμείς ήμασταν εκείνοι οι οποίοι τους λέγαμε να προχωρήσουν στην πόντιση του καλωδίου και να πιστέψουν στις δυνάμεις της χώρας, όταν η κυβέρνηση έδειχνε δισταγμό. Εμείς λέμε κάτι καθαρό: όταν ασκείς κυριαρχικά δικαιώματα, αυτό το κάνεις με βάση το διεθνές δίκαιο και το δίκαιο της θάλασσας. Η εξωτερική πολιτική είναι πολύ σοβαρή για να ασκείται με όρους που μπορεί στο μέλλον να προκαλέσουν πρόβλημα. Αποκλείει η κυβέρνηση στο μέλλον να επικαλεστεί η Τουρκία κατά τη συζήτηση διαφοράς, όπως είναι η υφαλοκρηπίδα ή η ΑΟΖ, ότι κάποτε της ζητήθηκε ρηματική διακοίνωση;».

Κάλεσε, παράλληλα, την κυβέρνηση να απαντήσει: «Δεν μπορεί να λέει ότι η ρηματική διακοίνωση είναι ένα πολύ ήπιο μέτρο, όταν η ίδια εδώ και δύο χρόνια, όποτε τη ρωτούσαμε πώς αντιδρά στην προκλητικότητα της Τουρκίας, μας έλεγε ότι αντιδρά σθεναρά. Δεν μπορεί η ρηματική διακοίνωση, όταν βολεύει την κυβέρνηση, να είναι σθεναρή αντίδραση, όταν την κάνει η Τουρκία, να λέει ότι είναι ένα ήπιο μέτρο. Και, επειδή η Τουρκία έχει μια στρατηγική γκριζοποίησης της ατζέντας, φοβάμαι ότι θα το εργαλειοποιήσει και στο μέλλον. Και πρέπει πάντα, όταν ασκούμε κυριαρχικά δικαιώματα, αυτό να γίνεται με όρους ανθεκτικούς μελλοντικά».