Στον απόηχο της συμφωνίας για την παύση πυρός, το χρηματιστήριο του Παρισιού σημείωσε άνοδο κατά 1,53% ενώ, όπως δήλωσε η Ένωση των βιομηχανιών πετρελαίου της Γαλλίας, μέσα στις επόμενες ημέρες η τιμή της βενζίνης θα μειωθεί από 5 ως 10 λεπτά.

Τέλος ο Γάλλος πρόεδρος συναντάται σήμερα στο Ελιζέ με την Σεσίλ Κόλερ και τον Ζακ Παρί, οι οποίοι ήταν όμηροι στην Τεχερανη και ελευθερώθηκαν χθες από τις ιρανικές αρχές.

Η εκδίκηση της γυφτιάς, με άλλα λόγια. Ενός κόσμου για μιαν εισέτι φορά ξεγελασμένου, αλλά και εξαγορασμένου, μοιραίου, αλλά και άβουλου αντάμα. Εύκολου θύματος, αλλά και συνεργάτη σιωπηλού του κάθε Μητσοτάκη. Αναφέρομαι σε ένα κόσμο μικρομεσαίων, που αποδέχεται τέτοια κατάπτωση της χώρας, τέτοια καταρράκωση των θεσμών. Γιατί και σε αυτόν, ο φόβος τρώει τα σωθικά.

Φόβος Μητσοτάκη… 

Φόβος για το αύριο, που είναι σταθερά χειρότερο από το χτες. Κόσμο βολεμένο από τα αποκαΐδια της πατρίδας. Με Προέδρους της Δημοκρατίας τύπου Πάκη, Τασούλα και Σακελλαροπούλου και την γνωστή, αλλά όχι ασύγγνωστη, ηγεσία της Δικαιοσύνης. Τα Τέμπη είναι η αληθινή ταφόπλακα του συστήματος τους.

Με το Κοινοβούλιο όμως, κυνοβούλιο όπου αλυχτούν κομματόσκυλα, και την δημοκρατία αληθινό κουρέλι από τη μίζα και την συναλλαγή, δεν είναι παρά ο διάβολος ο ίδιος που τους τρώει τα σωθικά. Και με τον ίδιο τον πρωθυπουργό – άθυρμα που δεν βλέπει τρόπους διαφυγής και αντιμετωπίζει την κάλπη σαν λαιμητόμο και τον λαό – όχλο να βουλιάζει στον συβαριτισμό και την κατατονία. Ενώ ο αδίστακτος Μητσοτάκης φιλάει πλέον τα πάντα: Από κατουρημένες ποδιές ως πίνακες της Σχολής του Μονάχου. Έτσι μονάχος – μονάχος και μοναχοφάης που έχει καταντήσει. Θεωρώντας το κράτος προσωπικό του φέουδο. Εγώ πάλι κάνω πρωινή βουτιά στο Αμόνι. Αυτή είναι η δική μου εκδίκηση και ενώ σε όλους αυτούς ο φόβος τρώει τα σωθικά…

«Αποφασίστηκε στο ανώτατο επίπεδο ότι το Ιράν θα διεξαγάγει, για περίοδο δύο εβδομάδων» διαπραγματεύσεις «με την αμερικανική πλευρά στο Ισλαμαμπάντ», σύμφωνα με ανακοίνωση του ανωτάτου συμβουλίου εθνικής ασφαλείας. «Αυτό δεν σημαίνει το τέλος του πολέμου» και η Ισλαμική Δημοκρατία δεν πρόκειται να αποδεχτεί τον οριστικό τερματισμό των εχθροπραξιών παρά «αφού» ολοκληρωθούν οι διαπραγματεύσεις, τόνισε η ίδια πηγή, διευκρινίζοντας πως η διάρκεια της κατάπαυσης του πυρός θα μπορούσε να παραταθεί εάν υπάρξει «συμφωνία των δυο πλευρών» για αυτό.

Ο  Τραμπ διαβεβαίωσε χθες Τρίτη το βράδυ (τοπική ώρα· σήμερα νωρίς το πρωί ώρα Ελλάδας) το Γαλλικό Πρακτορείο ότι οι ΗΠΑ κατήγαγαν «πλήρη και ολοκληρωτική νίκη» κλείνοντας συμφωνία κατάπαυσης του πυρός, καταρχήν για δύο εβδομάδες, με το Ιράν.

Πρόκειται για «μια πλήρη και ολοκληρωτική νίκη. 100%. Δεν έχω καμιά αμφιβολία γι’ αυτό», είπε ο ρεπουμπλικάνος σε σύντομες δηλώσεις που έκανε τηλεφωνικά στο AFP. Διαβεβαίωσε επίσης ότι το ζήτημα του ουρανίου του Ιράν θα «επιλυθεί πλήρως». «Θα επιλυθεί πλήρως, αλλιώς δεν θα αποδεχθώ» τον τερματισμό του πολέμου, απάντησε ερωτηθείς πώς θα λυθεί το ζήτημα του ουρανίου που έχει εμπλουτιστεί σε υψηλό βαθμό από πυρηνικούς επιστήμονες της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Για μια περίοδο δύο εβδομάδων, η ασφαλής διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ θα είναι δυνατή μέσω συντονισμού με τις ένοπλες δυνάμεις του Ιράν και λαμβάνοντας δεόντως υπόψη τους τεχνικούς περιορισμούς», ανακοίνωσε ο Ιρανός ΥΠΕΞ. Το γραφείο του πρωθυπουργού του Ισραήλ Νετανιάχου ανακοινώνει ότι η κατάπαυση του πυρός με το Ιράν «δεν συμπεριλαμβάνει τον Λίβανο».

Το Ιράν και το Ομάν σχεδιάζουν να χρεώνουν τέλη διέλευσης για τα πλοία που διέρχονται από το Στενό του Ορμούζ κατά τη διάρκεια της δύο εβδομάδων εκεχειρίας, σύμφωνα με το ημιεπίσημο πρακτορείο ειδήσεων Tasnim του Ιράν. Τα κεφάλαια θα διατεθούν για την ανοικοδόμηση, ανέφερε το Tasnim. Το Ιράν φέρεται να χρεώνει έως και 2 εκατομμύρια δολάρια ανά πλοίο για διέλευση από το Στενό του Ορμούζ. Δεν είναι σαφές εάν κάποιοι διαχειριστές πλοίων έχουν πληρώσει το τέλος.

Από υποστηρικτές της κυβέρνησης του Ιράν γέμισαν οι δρόμοι της Τεχεράνης κατά τη διάρκεια της νύχτας, αφού ανακοινώθηκε η συμφωνία. Πολύς κόσμος γέμισε την πλατεία της Επανάστασης, στο κέντρο της πόλης, μέσα στη νύχτα, σύμφωνα με το τηλεοπτικό δίκτυο SNN, που θεωρείται ότι πρόσκειται στην παραστρατιωτική δύναμη των Μπασίτζ.

Αντιδρά η ισραηλινή αντιπολίτευση

Ο ηγέτης της αντιπολίτευσης στο Ισραήλ, Γιαίρ Λαπίντ, επιτέθηκε στον πρωθυπουργό Μπέντζαμιν Νετανιάχου για την εκεχειρία που συμφώνησαν ΗΠΑ-Ιράν. «Δεν έχει υπάρξει ποτέ τέτοια διπλωματική καταστροφή σε όλη μας την ιστορία» έγραψε στο X. «Το Ισραήλ δεν ήταν καν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων όταν ελήφθησαν αποφάσεις σχετικά με τον πυρήνα της εθνικής μας ασφάλειας».

Σύμφωνα με τον Λαπίντ ενώ «ο στρατός εκτέλεσε ό,τι του ζητήθηκε [και] το κοινό επέδειξε αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα», ο πρωθυπουργός Νετανιάχου «απέτυχε διπλωματικά, απέτυχε στρατηγικά και δεν πέτυχε κανέναν από τους στόχους που ο ίδιος έθεσε».

«Θα χρειαστούν χρόνια για να αποκαταστήσουμε τη διπλωματική και στρατηγική ζημιά που προκάλεσε ο Νετανιάχου λόγω αλαζονείας, αμέλειας και έλλειψης στρατηγικού σχεδιασμού» κατέληξε στην ανάρτησή του ο Γιαίρ Λαπίντ.

Ρωσία

Η Μαρία Ζαχάροβα, εκπρόσωπος του ρωσικού Υπουργείου Εξωτερικών, δήλωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εξαπέλυσαν «μια μονοδιάστατη, επιθετική και αδικαιολόγητη επίθεση» εναντίον του Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, η οποία οδήγησε σε «συντριπτική ήττα».

«Η χώρα μας, από την αρχή, στις πρώτες της δηλώσεις, είπε ότι ήταν απαραίτητο να σταματήσει αμέσως αυτή η επιθετικότητα, ότι δεν υπήρχε στρατιωτική λύση σε αυτή την κατάσταση ούτε οποιαδήποτε προσπάθεια να αποκατασταθεί η τάξη στην περιοχή», δήλωσε στο ραδιόφωνο Sputnik. Η Ζαχάροβα είπε επίσης ότι ήταν απαραίτητο να ξεκινήσει αμέσως «μια πραγματική πολιτική και διπλωματική διευθέτηση, η οποία, φυσικά, βασίζεται στη διαδικασία διαπραγμάτευσης με πραγματική συνεκτίμηση των θέσεων».

Η κατάπαυση του πυρός ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν δείχνει ότι επικράτησε η κοινή λογική, δήλωσε σήμερα ο αντιπρόεδρος του Συμβουλίου Ασφαλείας της Ρωσίας Ντμίτρι Μεντβέντεφ, προσθέτοντας ωστόσο ότι “δεν θα υπάρξει φθηνό πετρέλαιο”.

Πετρέλαιο-Αέριο: Οι τιμές υποχωρούν 

Η τιμή του βαρελιού του West Texas Intermediate (WTI), αμερικανικής ποικιλίας αναφοράς στις διεθνείς αγορές αργού, συνεχίζει τη θεαματική πτώση της τις πρώτες πρωινές ώρες, κατά σχεδόν 18%, μετά τις αναγγελίες του Τραμπ και της κυβέρνησης του Ιράν περί κατάπαυσης του πυρός για δύο εβδομάδες και έναρξης διαπραγματεύσεων ανάμεσά τους στο Πακιστάν προκειμένου να τερματιστεί ο πόλεμος.

Λίγη ώρα πριν από το άνοιγμα των ασιατικών αγορών, περί τις 02:30 (σ.σ. ώρα Ελλάδας), η τιμή του WTI υποχωρούσε κατά 17,64%, στα 93,03 δολάρια. Πριν από τις ανακοινώσεις, η τιμή του WTI είχε αυξηθεί κατά περίπου 70% από το ξέσπασμα του πολέμου την 28η Φεβρουαρίου.

Η τιμή του ευρωπαϊκού αερίου υποχώρησε κατά περίπου 20% στο άνοιγμα, μετά την υποχώρηση και της τιμής του πετρελαίου, αφού ο Ντόναλντ Τραμπ ήρε το τελεσίγραφό του εναντίον του Ιράν και η Τεχεράνη δήλωσε έτοιμη να διαπραγματευθεί.

Η στάση φιλοϊρανικών πολιτοφυλακών

Ένοπλες ιρακινές φιλοϊρανικές ομάδες της «Ισλαμικής Αντίστασης στο Ιράκ» ανακοίνωσαν σήμερα ότι αναστέλλουν για δύο εβδομάδες τις επιθέσεις τους εναντίον των «εχθρικών βάσεων» στη χώρα και την περιοχή, μετά την ανακοίνωση της κατάπαυσης του πυρός μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν.

«Η Ισλαμική Αντίσταση στο Ιράκ ανακοινώνει την αναστολή των επιχειρήσεών της στο Ιράκ και στην περιοχή για δύο εβδομάδες», ανέφερε η συμμαχία σε ανακοίνωσή της στο Telegram.

Η Χεζμπολάχ του Λιβάνου σταμάτησε τα πυρά εναντίον του βόρειου Ισραήλ και εναντίον ισραηλινών στρατευμάτων στον Λίβανο τις πρώτες πρωινές ώρες της Τετάρτης, στο πλαίσιο της εκεχειρίας ΗΠΑ-Ιράν που ανακοινώθηκε νωρίτερα, αναφέρουν στο Reuters τρεις λιβανέζικες πηγές.

Το Ισραήλ συνέχισε τις επιθέσεις του στον νότιο Λίβανο και εξέδωσε νέα εντολή εκκένωσης για μια νότια πόλη, υποδεικνύοντας ότι θα επιτεθεί σύντομα εκεί, αφού ο πρωθυπουργός Νετανιάχου δήλωσε ότι η δύο εβδομάδων εκεχειρία Ιράν-ΗΠΑ δεν θα περιλαμβάνει τον Λίβανο.

Και συνεχίζει: «Η μια υπόθεση αφορά 4 παραγωγούς. Ο τότε συνεργάτης μου μιλάει με τον τότε διευθυντή του ΟΠΕΚΕΠΕ και ρωτάει για τη διαδικασία επιστροφής αχρεωστήτων. Μετά από 50 μέρες της συνομιλίας, πολύ ορθά έρχεται ο Οργανισμός και κάνει όλες τις νόμιμες ενέργειες και ζητά πίσω τα αχρεώστητα. Από αυτή τη συνομιλία δεν προέκυψε το παραμικρό όσον αφορά κάποια παράνομη ενέργεια ή παράλειψη από τον Οργανισμό και συνεπώς καμία ζημιά. Η δικογραφία έχει ένα συγκεκριμένο σκεπτικό, το οποίο θα κριθεί εάν είναι σωστό ή λάθος»

Ο κ. Κεφαλογιάννης στη συνέχεια αναφέρθηκε και στον ρόλο του βουλευτή, λέγοντας: «Προφανώς έρχονται πολλοί παραγωγοί σε ένα πολιτικό γραφείο, διαμαρτύρονται, λένε ότι έχουν αδικηθεί, ζητάνε κάποιες διευκρινίσεις, πολλές φορές νιώθουν ότι η φωνή τους δεν μπορεί να φτάσει στη διοίκηση. Είναι λογικό και είναι στον ρόλο ενός βουλευτή να μπορεί να κοιτάξει εάν μπορεί να βρει διευκρινίσεις για κάποια πράγματα. Όχι να παρεμβαίνει και να ζητάει πράγματα τα οποία είναι πέραν του νόμου. Αυτό συνέβη και εδώ».

«Το δεύτερο περιστατικό αφορά επίσης μια συνομιλία συνεργάτη μου 60 λεπτών με τον τότε πρόεδρο του ΟΠΕΚΕΠΕ, σε φιλικό τόνο, ούτε προτροπή, ούτε τίποτα. Δεν είναι τυπικές συνομιλίες, υπήρχε μια φιλική σχέση, γνωρίζονταν ασχέτως των αρμοδιοτήτων τους. Και ζήτησε διευκρινίσεις για μια υπόθεση ενός παραγωγού που εκείνη τη στιγμή δεν είχε πληρωθεί. Έρχεται το ίδιο το διαβιβαστικό της εισαγγελίας και λέει ότι από αυτή τη συνομιλία δεν θα μπορούσαν να είχαν παραχθεί συστημικά και νομικά αποτελέσματα. Κοινώς, μιλάνε για κάτι το οποίο ούτως ή άλλως δεν θα οδηγούσε σε οικονομικό αποτέλεσμα», επισημαίνει.

Στο γιατί κατηγορείται, ο κ. Κεφαλογιάννης απαντά: «έχει γίνει ένα νομικό άλμα σε πάρα πολλά πράγματα. Σε μια δικογραφία τεράστια είναι λογικό να υπάρχει ένας όγκος που δυστυχώς συνδέονται ασύνδετα πράγματα. Και στις δύο περιπτώσεις οδηγείται σε ένα έωλο αποτέλεσμα. Είμαι σίγουρος πως σε αυτές τις δύο περιπτώσεις, μέσα σε 5 λεπτά το λιγότερο, ένας κρατικός λειτουργός της δικαιοσύνης θα μπορεί να το δει».

«Θέλω να καταγραφεί πως στη δική μου περίπτωση υπάρχει μηδενική ζημία του δημοσίου, δεν υπάρχει αδίκημα, δεν υπάρχει πράξη, δεν υπάρχει παράλειψη», τόνισε ο βουλευτής, υπογραμμίζοντας πως η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία τον κατηγορεί για ηθική αυτουργία κατά συναυτουργία προς τον τότε πρόεδρο του ΟΠΕΚΕΠΕ.

«Αν δεν είχαν μεσολαβήσει αυτές οι δύο συνομιλίες του συνεργάτη μου, ο ΟΠΕΚΕΠΕ θα είχε κάνει μέχρι και σήμερα τις ίδιες διοικητικές πράξεις», υπογράμμισε ο κ. Κεφαλογιάννης.

Αυτά είναι η “Θεωρία Προοπτικών” (Prospect Theory) των Kahneman και Tversky και το “Παράδοξο του Ellsberg”. Μέσα από αυτά, μπορούμε να ερμηνεύσουμε, όχι μόνο τη συμπεριφορά των ΗΠΑ και του Ισραήλ, αλλά πιθανώς και την στρατηγική του Ιράν, η οποία φαίνεται να εδράζεται σε μια συνειδητή αξιοποίηση της αβεβαιότητας ως όπλου.

Από τον ορθολογισμό στην ψυχολογία της απόφασης

Η Θεωρία Προοπτικών εισήγαγε μια νέα αντίληψη ως προς την κατανόηση της λήψης αποφάσεων. Σε αντίθεση με την κλασική θεωρία της “Αναμενόμενης ωφέλειας”, η “Θεωρία Προοπτικών” υποστηρίζει ότι οι άνθρωποι, τόσο ως άτομα, όσο και ως συλλογικοί δρώντες, δεν αξιολογούν τα αποτελέσματα με απόλυτους όρους, αλλά σε σχέση με ένα σημείο αναφοράς. Όταν βρίσκονται σε “ζώνη κέρδους”, τείνουν να αποφεύγουν το ρίσκο, όμως, όταν βιώνουν απώλειες, καθίστανται περισσότερο πρόθυμοι να αναλάβουν κινδύνους.

Αν προβάλουμε αυτήν τη λογική στο σημερινό γεωπολιτικό περιβάλλον, διαπιστώνουμε ότι και οι τρεις βασικοί δρώντες λειτουργούν υπό την αίσθηση απώλειας. Το Ισραήλ αντιλαμβάνεται απειλές υπαρξιακής φύσεως, οι ΗΠΑ βλέπουν τη σχετική τους ισχύ να αμφισβητείται, ενώ το Ιράν θεωρεί ότι βρίσκεται υπό διαρκή πίεση και περικύκλωση. Αυτό δημιουργεί ένα κοινό ψυχολογικό υπόβαθρο, το οποίο είναι πως όλοι λειτουργούν εντός “loss domain”, δηλαδή μέσα σε ζώνη απώλειας (φανταστικής ή πραγματικής δεν έχει σημασία). Συνεπώς, η ανάληψη αυξημένου ρίσκου είναι σχεδόν αναμενόμενη συμπεριφορά.

Ωστόσο, η “Θεωρία Προοπτικών” από μόνη της δεν επαρκεί για να εξηγήσει τη φαινομενική “παράλυση”, ή την αδυναμία εξόδου από συγκρουσιακές καταστάσεις. Εδώ εισέρχεται το “Παράδοξο του Ellsberg”.

Το “Παράδοξο του Ellsberg”

Ο Ellsberg ανέδειξε ότι οι άνθρωποι απεχθάνονται την αβεβαιότητα σχετικά με τις πιθανότητες. Προτιμούν ένα γνωστό ρίσκο από ένα άγνωστο, ακόμη και αν το δεύτερο μπορεί να είναι ευνοϊκότερο. Αυτή η “αποστροφή προς την αβεβαιότητα” έχει τεράστιες επιπτώσεις στη στρατηγική συμπεριφορά των κρατών.

Στην περίπτωση της σύγκρουσης με το Ιράν, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ βρίσκονται αντιμέτωποι με μια βαθιά αμφίσημη κατάσταση. Δεν γνωρίζουν με ακρίβεια το επίπεδο της προόδου στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, τον βαθμό ελέγχου επί των περιφερειακών δρώντων (όπως η Χεζμπολάχ ή οι Χούθι), ούτε τις πραγματικές “κόκκινες γραμμές” της Τεχεράνης. Η μεταπολεμική κατάσταση, σε περίπτωση ευρείας σύγκρουσης, είναι ακόμη πιο αβέβαιη. Και αυτή είναι πιθανή κρατική αποσταθεροποίηση, διάχυση πυρηνικών δυνατοτήτων, ενίσχυση μη κρατικών δρώντων.

Αντιθέτως, η συνέχιση μιας ελεγχόμενης, έστω και αδιέξοδης, σύγκρουσης αποτελεί ένα “γνωστό κακό”. Υπάρχουν κανόνες, μοτίβα, ιστορικά προηγούμενα. Έτσι, δεν είναι ότι οι δρώντες επιλέγουν συνειδητά τον πόλεμο, αλλά ότι αποφεύγουν να εισέλθουν σε ένα ακόμη πιο αβέβαιο πεδίο. Πρόκειται για μια μορφή στρατηγικής παγίδευσης στο “γνωστό”.

Η ιρανική στρατηγική της αβεβαιότητας

Ο Ellsberg, ο οποίος είχε γίνει παγκόσμια γνωστός από τη διαρροή των περιβόητων Pentagon Papers, θεωρούσε πως οι αμερικανικές κυβερνήσεις είχαν εγκλωβιστεί για πολλά χρόνια, κατά παρανοϊκό τρόπο, σε έναν αδιέξοδο πόλεμο στο Βιετνάμ, για τον οποίον γνώριζαν ξεκάθαρα ότι ήταν αδιέξοδος, όπως φαίνεται και από τα Pentagon Papers, ακριβώς γιατί προτιμούσαν, έστω και ασυνείδητα, τη γνωστή κακή πραγματικότητα του πολέμου από την ασαφή μεταπολεμική κατάσταση.

Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, είναι αν αυτή η κατάσταση είναι απλώς αποτέλεσμα γνωσιακών περιορισμών, ή αν αποτελεί προϊόν σκόπιμης στρατηγικής, ιδιαίτερα από πλευράς του Ιράν. Υπάρχουν σοβαρές ενδείξεις ότι η Τεχεράνη δεν είναι παθητικός δέκτης αυτής της δυναμικής, αλλά ενεργός διαμορφωτής της.

Συγκεκριμένα, η Τεχεράνη φαίνεται να έχει υιοθετήσει μια στρατηγική που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως “δομημένη ασάφεια”. Σε αντίθεση με τα δυτικά στρατηγικά δόγματα, τα οποία επιδιώκουν σαφήνεια, προβλεψιμότητα και αξιόπιστη αποτροπή, το Ιράν καλλιεργεί την αβεβαιότητα ως βασικό εργαλείο ισχύος.

Στον πυρηνικό τομέα, διατηρεί μια πολιτική “κατωφλίου” (threshold), το οποίο απειλεί διαρκώς να διαβεί, αλλά δεν το πράττει. Δεν δηλώνει ρητά την πρόθεση απόκτησης όπλου, αλλά δεν αποκλείει και αυτή τη δυνατότητα. Στο περιφερειακό επίπεδο, λειτουργεί μέσω ενός δικτύου έμμεσων δρώντων, των οποίων η σχέση με την Τεχεράνη είναι σκόπιμα ασαφής. Οι επιθέσεις τους μπορούν να θεωρηθούν είτε αυτόνομες, είτε υποκινούμενες, δημιουργώντας ένα συνεχές φάσμα ευθύνης.

Παράλληλα, η ιρανική αντίδραση σε προκλήσεις δεν είναι σταθερή. Άλλοτε κλιμακώνει, άλλοτε επιδεικνύει αυτοσυγκράτηση. Αυτό καθιστά εξαιρετικά δύσκολη τη “χαρτογράφηση” της συμπεριφοράς της από τους αντιπάλους της.

Aποτροπή μέσω ισχύος και μέσω αβεβαιότητας

Η παραδοσιακή αποτροπή βασίζεται στην αξιοπιστία. Δηλαδή, ο αντίπαλος πρέπει να γνωρίζει ότι μια συγκεκριμένη ενέργεια θα προκαλέσει συγκεκριμένη αντίδραση. Το Ιράν, αντίθετα, φαίνεται να εφαρμόζει μια μορφή “αποτροπής μέσω αβεβαιότητας”. Ο αντίπαλος δεν γνωρίζει με ακρίβεια τι θα συμβεί, και αυτή ακριβώς η άγνοια λειτουργεί αποτρεπτικά.

Η στρατηγική αυτή εκμεταλλεύεται άμεσα την αποστροφή προς την αβεβαιότητα που περιγράφει το “Παράδοξο του Ellsberg”. Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ, ως συστήματα που βασίζονται στον υπολογισμό και την πρόβλεψη, δυσκολεύονται να λειτουργήσουν σε ένα περιβάλλον όπου οι πιθανότητες δεν είναι γνωστές. Ως αποτέλεσμα, τείνουν είτε να καθυστερούν αποφάσεις, είτε να περιορίζονται σε μερικές, μη αποφασιστικές κινήσεις.

Έτσι, δημιουργείται μια ιδιότυπη “παγίδα αβεβαιότητας”: Οι αντίπαλοι του Ιράν παραμένουν εγκλωβισμένοι σε μια κατάσταση που δεν μπορούν ούτε να κλιμακώσουν πλήρως, ούτε να τερματίσουν.

Ο γνωσιακός πόλεμος ως νέο πεδίο σύγκρουσης

Η παραπάνω δυναμική μπορεί να ιδωθεί ως μορφή γνωσιακού πολέμου. Δεν πρόκειται απλώς για σύγκρουση στρατιωτικής ισχύος, αλλά και για σύγκρουση αντιλήψεων. Το Ιράν δεν επιδιώκει μόνο να πλήξει στρατιωτικά τον αντίπαλο, αλλά να διαμορφώσει το πώς αυτός αντιλαμβάνεται το περιβάλλον, τις επιλογές και τους κινδύνους του. Σε αυτό το πλαίσιο, η αβεβαιότητα δεν είναι πρόβλημα προς επίλυση, αλλά εργαλείο προς αξιοποίηση. Η πληροφορία δεν αποκαλύπτεται πλήρως, αλλά διαχειρίζεται επιλεκτικά. Η προβλεψιμότητα δεν επιδιώκεται, αλλά αποφεύγεται.

Αυτή η προσέγγιση συνιστά μια μετατόπιση από τον κλασικό πόλεμο στον “πόλεμο των προσδοκιών”. Ο στόχος δεν είναι μόνο η καταστροφή των δυνατοτήτων του αντιπάλου, αλλά η διαμόρφωση των προσδοκιών του για το μέλλον. Αν ο αντίπαλος φοβάται περισσότερο το άγνωστο από το παρόν, τότε μπορεί να εγκλωβιστεί σε μια κατάσταση που δεν τον εξυπηρετεί στρατηγικά.

Όμως, παρά την αποτελεσματικότητά της, η στρατηγική της αβεβαιότητας ενέχει σοβαρούς κινδύνους. Όταν η ασάφεια υπερβαίνει ένα ορισμένο όριο μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένες εκτιμήσεις. Ένας δρών μπορεί να υποτιμήσει ή να υπερεκτιμήσει τις προθέσεις του άλλου, οδηγούμενος σε ανεπιθύμητη κλιμάκωση.

Οι κίνδυνοι της αβεβαιότητας

Η ιστορία των διεθνών σχέσεων είναι γεμάτη παραδείγματα όπου η έλλειψη σαφούς πληροφόρησης οδήγησε σε καταστροφικές αποφάσεις. Σε ένα περιβάλλον όπου όλοι οι δρώντες λειτουργούν υπό την επίδραση γνωσιακών προκαταλήψεων, ο κίνδυνος αυτός εντείνεται.

Χαρακτηριστική είναι η δήλωση του τότε υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Dean Acheson στις 12 Ιανουαρίου 1950 στο National Press Club, όταν, περιγράφοντας την Αμυντική Περίμετρο των ΗΠΑ στον Ειρηνικό (Defense Perimeter Speech) παρέλειψε να αναφέρει την Νότιο Κορέα (όπως και την Ταϊβάν) στα σημεία που οι ΗΠΑ θα υπεράσπιζαν σε περίπτωση εισβολής, γεγονός που εκτιμάται ότι συνέβαλε σημαντικά στην απόφαση του Κιμ Ιλ Σουνγκ να εισβάλει στη Βόρειο Κορέα, αλλά και του Στάλιν να δώσει την έγκρισή του για αυτήν την ενέργεια.

Επιπλέον, η παρατεταμένη παραμονή σε μια “ενδιάμεση” κατάσταση μπορεί να διαβρώσει τη στρατηγική συνοχή και την πολιτική βούληση. Η φθορά, ακόμη και αν είναι ελεγχόμενη, συσσωρεύεται.

Συμπεράσματα

Η σύγκρουση με το Ιράν δεν είναι απλώς μια ακόμη γεωπολιτική αντιπαράθεση. Αποτελεί ένα πεδίο όπου οι γνωσιακές δυναμικές παίζουν καθοριστικό ρόλο. Η “Θεωρία Προοπτικών” μας βοηθά να κατανοήσουμε γιατί οι δρώντες αναλαμβάνουν αυξημένο ρίσκο όταν αισθάνονται ότι χάνουν, ενώ το “Παράδοξο του Ellsberg” εξηγεί γιατί αποφεύγουν την έξοδο από μια συγκρουσιακή κατάσταση όταν το μέλλον είναι αβέβαιο.

Το Ιράν, από την πλευρά του, φαίνεται να έχει ενσωματώσει αυτές τις δυναμικές σε μια συνεκτική στρατηγική, χρησιμοποιώντας την αβεβαιότητα ως εργαλείο αποτροπής και παγίδευσης των αντιπάλων του. Με τον τρόπο αυτό, μεταφέρει το πεδίο της σύγκρουσης από το υλικό στο γνωσιακό επίπεδο.

Σε έναν κόσμο όπου η πληροφορία, η αντίληψη και η ψυχολογία αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία, ο γνωσιακός πόλεμος ενδέχεται να καταστεί το κυρίαρχο πεδίο αντιπαράθεσης. Και σε αυτό το πεδίο, η κατανόηση των περιορισμών της ανθρώπινης σκέψης μπορεί να αποδειχθεί εξίσου σημαντική με την υλική στρατιωτική ισχύ.

Πριν από την έκρηξη των συγκρούσεων, ο οποιοσδήποτε αναλυτής που καταθέτει την πρόβλεψη ότι ενδεχόμενη ένοπλη αντιπαράθεση πρόκειται να εκτινάξει τις τιμές του αργού πετρελαίου στα $200 ανά βαρέλι, αποτελεί απλώς τον γελωτοποιό της αγοράς. Όμως μετά από ένα μήνα επιθέσεων και αντεπιθέσεων και την τιμή να υπερβαίνει τα $110 ανά βαρέλι, αρκετοί αρχίζουν να αναλογίζονται ότι συνιστά πλέον μία σοβαρή πιθανότητα και επικαλούνται σειρά σοβαρών λόγων.

Οι εξαγωγές αργού πετρελαίου και καυσίμων από την Μέση Ανατολή τον Φεβρουάριο ανέρχονται σε 25,13 εκατομμύρια βαρέλια ανά ημέρα, σύμφωνα με το γνωστό ειδησεογραφικό πρακτορείο Reuters, επικαλούμενο τα δεδομένα του ίσως πλέον σημαντικού οίκου συμβούλων ενέργειας KPLER που παρακολουθεί τις εμπορικές συναλλαγές και τις ροές φορτίων στον τομέα της ενέργειας.

Στην τρίτη εβδομάδα του Μαρτίου, μειώνονται σχεδόν κατά δύο τρίτα στα 9,71 εκατομμύρια βαρέλια ανά ημέρα, με τον οίκο VORTEXA να καταθέτει ακόμα πιο ανησυχητικά δεδομένα, με την παραγωγή του Φεβρουαρίου στα 26,1 εκατομμύρια ανά ημέρα και την ανάλογη στα τέλη Μαρτίου μόλις στα 7,5 εκατομμύρια βαρέλια ανά ημέρα. Ο οίκος διαχειρίζεται ταυτόχρονα έναν επαγγελματικό ιστότοπο, που παρακολουθεί για τα στελέχη της αγοράς ενέργειας τις ενεργειακές ροές, που ακολουθούν θαλάσσιους διαδρόμους, παρέχοντας πολύτιμα δεδομένα για τις κινήσεις φορτίων.

Μειώνεται η παραγωγή 

Όμως το χειρότερο πρόβλημα δεν αφορά τα δίκτυα μεταφορών, αλλά την κατάσταση της παραγωγής, από την στιγμή που όλοι στην Μέση Ανατολή προχωρούν σε περικοπές της σε δραστικό βαθμό. Ο λόγος των περικοπών απορρέει από τις περιορισμένες δυνατότητες αποθήκευσης και πολλά από τα βαρέλια “εξαγωγής” καταλήγουν στην πραγματικότητα για αποθήκευση σε δεξαμενόπλοια, χωρίς να αποστέλλονται στους πελάτες. Το ένα πέμπτο του παγκόσμια παραγόμενου αργού πετρελαίου υπόκειται σε δραματικές ανατροπές και ακόμα και χωρίς πυραύλους και βόμβες, θα απαιτηθούν αρκετές εβδομάδες για την επιστροφή σε ομαλές συνθήκες.

Το Ιράκ μειώνει την παραγωγή του κατά 2,9 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, όπως καταγράφεται από τους αναλυτές της αγοράς εμπορευμάτων της ING και στην Σαουδική Αραβία οι περικοπές κυμαίνονται από δύο έως 2,5 εκατομμύρια βαρέλια ανά ημέρα. Τα Εμιράτα μειώνουν την παραγωγή τους κατά 1,5 εκατομμύρια βαρέλια ανά ημέρα, το Κουβέϊτ κατά 1,3 εκατομμύρια με συνέπεια το σύνολο να ανέρχεται σε επτά εκατομμύρια βαρέλια, που εξαφανίζονται από την αγορά.

Τα οφέλη του Ιράν από το πετρέλαιο

Παρά τις προσδοκίες των Αμερικανών και των Ισραηλινών, τα έσοδα του Ιράν από τις πωλήσεις αργού δεν καταρρέουν και μάλιστα αυξάνονται λόγω των υψηλών τιμών του Μαρτίου, επιτρέποντας στην Τεχεράνη να αποκομίζει έκτακτα έσοδα, από την στιγμή που μόνον τα φορτία της διέρχονται ανενόχλητα από τα Στενά του Ορμούζ. Σε αντίθεση με τους υπόλοιπους παραγωγούς του Περσικού Κόλπου, εξάγει επιπλέον ποσότητες, με τα επίπεδα των πωλήσεών του να επιδεικνύουν αξιοθαύμαστες αντοχές.

Η σταθεροποίηση των εξαγωγών και οι υψηλότερες τιμές, προσφέρουν εκατομμύρια δολάρια σε μορφή πρόσθετων εσόδων για το καθεστώς μετά την έκρηξη του πολέμου και οι εκπτώσεις του ιρανικού αργού πετρελαίου περιορίζονται σε σχέση με τις ανάλογες του τύπου Brent.

Το κυρίαρχο στις πωλήσεις του Ιράν ελαφρύ αργό πετρέλαιο αποφέρει έσοδα $139 εκατομμυρίων ανά ημέρα, όπως υπολογίζουν οι αναλυτές του γνωστού οικονομικού ειδησεογραφικού πρακτορείου Bloomberg, με βάση τα δεδομένα από τον επαγγελματικό ιστότοπο παρακολούθησης δεξαμενοπλοίων Tankertrackers.com και τις τιμές πώλησης. Τα έσοδα στοιχειοθετούνται πως υπερβαίνουν κατά $25 εκατομμύρια σε σύγκριση με τα ανάλογα μέσα ανά ημέρα του Φεβρουαρίου, που ανέρχονται σε $115 εκατομμύρια.

Οι υπολογισμοί του Bloomberg, αποδεικνύουν πως το Ιράν επωφελείται με διάφορους τρόπους από την κρίση στα Στενά του Ορμούζ, από την στιγμή που εγκλωβίζονται τεράστια φορτία της Μέσης Ανατολής, που προορίζονται για την διεθνή αγορά. Το πλήγμα στην προσφορά οδηγεί τις τιμές του αργού πετρελαίου σε επίπεδα ανώτερα των $110, που προσθέτουν νέα έσοδα στα ιρανικά ταμεία. Επιπλέον, η μεγάλη έκπτωση στο ελαφρύ ιρανικό αργό, που φθάνει σε ποσά μεγαλύτερα των $10, μειώνεται πλέον στα $2,10 στα τέλη Μαρτίου.

Οι ιρανικές εξαγωγές επιδεικνύουν εξαιρετικές αντοχέ , παρά τους συνεχείς βομβαρδισμούς των Αμερικανών και των Ισραηλινών, προδίδοντας πως η απότομη άνοδος των τιμών και η ανεμπόδιστη ροή των ιρανικών φορτίων από τα Στενά του Ορμούζ, αυξάνει συνεχώς τα έσοδα της Τεχεράνης.

Οι ιρανικές εξαγωγές παραμένουν σταθερές, όπως τεκμηριώνει η εταιρεία ναυτιλιακών πληροφοριών WINDWARD, με την αμερικανική αναστολή των περιορισμών πωλήσεων από τις ΗΠΑ, να μην προσελκύει μεν νέους πελάτες (αν και ήδη Γαλλία και Ισπανία υπογράφουν συμφωνίες αγορών), αλλά καθιερωμένους, όπως τα ιδιωτικά κινεζικά διυλιστήρια. Όμως αυξάνει τις τιμές του ιρανικού αργού από την στιγμή που μειώνεται δραστικά η έκπτωση σε σχέση με το τύπου Brent.

Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας

Οι προβλέψεις του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (International Energy Agency-IEA) προβλέπουν ότι κατά το 2026 πρόκειται να προκύψει ένα πλεόνασμα προσφοράς της τάξης των 3,7 εκατομμυρίων βαρελιών ανά ημέρα. Όμως ήδη τον Μάρτιο, όχι μόνον το πλεόνασμα εξαφανίζεται (εάν πραγματικά υπάρχει), αλλά η κρίση δεσμεύει και άλλα μεγάλα αποθέματα αργού πετρελαίου, με τον IEA να εκτιμά ότι αναστέλλεται παραγωγή της τάξης των 10 εκατομμυρίων βαρελιών ανά ημέρα.

Η τρέχουσα κατάσταση αποκαλύπτει ότι δεν υπάρχει αρκετό αργό πετρέλαιο για να ανταποκριθεί στην ζήτηση και όταν τα περιθώρια της προσφοράς συσφίγγονται, οι τιμές αυξάνονται μετεωρικά και απαιτούν ένα σημαντικό χρονικό διάστημα να εξομαλυνθούν, εάν και εφόσον η κρίση απομακρυνθεί, έστω και με τις εκτενείς ζημίες στην ζήτηση που προκαλούν αναπόφευκτα οι υψηλές τιμές. Κατά τον Διευθύνοντα Σύμβουλο της εταιρείας επενδυτικών κεφαλαίων ONYX CAPITAL GROUP, Greg Newman, η αγορά κινείται προς τα $150 ανά βαρέλι και πλέον δεν κρίνεται γελοίο να αντιμετωπισθούν και τιμές της τάξης των $200.

Σε τελευταία συνέντευξή του στο οικονομικό τηλεοπτικό δίκτυο CNBC, εξηγεί πως κατά βάση αντιμετωπίζεται το φαινόμενο της τιμολόγησης ανά ημέρα ανάλογα με τις ελλείψεις της προσφοράς και προσθέτει πως το όριο των $150 ανά βαρέλι ήδη καταγράφεται σε ενδοσυνεδριακή έξαρση σε περιβάλλον απότομης συμπίεσης της προσφοράς. Σε συνέντευξή του στο CNBC στα τέλη Μαρτίου, ο επικεφαλής της διεύθυνσης στρατηγικής επενδυτικής της LONGVIEW ECONOMICS, Chris Watling, τονίζει πως δεν θεωρεί απίθανες τιμές της τάξης των $200 ή ακόμα και $250 ανά βαρέλι, κυρίως λόγω του οι τιμές ακολουθούν παραβολική ανοδική τροχιά, όταν διαπιστώνονται μεγάλα ελλείμματα προσφοράς.

Οπωσδήποτε η πλειοψηφία των αναλυτών δεν υιοθετεί τόσον ακραίες προβλέψεις και αρκετοί προκρίνουν μία επιστροφή των τιμών προς τα $100 ανά βαρέλι για το αργό πετρέλαιο τύπου Brent και προς τα $90 ανά βαρέλι για το ελαφρύ τύπου WTI. Όμως η αποκλιμάκωση των τιμών βασίζεται σε σχεδόν άμεση κατάπαυση των εχθροπραξιών στον Περσικό Κόλπο και προς το παρόν τα εκπεμπόμενα σήματα δεν συναινούν προς την συγκεκριμένη κατεύθυνση, οπότε προβάλλει στον ορίζοντα ο γελωτοποιός του Φεβρουαρίου με τις απίθανες εκτιμήσεις του.

Η επιστροφή στην ομαλότητα

Όσο οι εξαγωγές από το Περσικό Κόλπο παραμένουν σε καθεστώς περιορισμού, τόσον θα αναστέλλεται η λειτουργία των πετρελαιοπηγών, με συνέπεια να απαιτούνται οκτώ και πλέον εβδομάδες για να επανέλθουν σε φάση κανονικής παραγωγής. Ο βασικός αναλυτής σε θέματα ενέργειας του γνωστού ειδησεογραφικού πρακτορείου Reuters, Ron Bousso, σχολιάζει σε τελευταίο του κείμενο για την υπόθεση των $200 ανά βαρέλι, πως ακόμα και αν τερματισθούν οι εχθροπραξίες, οι τιμές θα αποκλιμακωθούν μεν, αλλά δεν θα επιστρέψουν στα επίπεδα του Φεβρουαρίου, λόγω της ύπαρξης μεγάλων ελλειμμάτων στην προσφορά.

Κατά συνέπεια, όπως παρατηρεί, οι συναλλασσόμενοι στην αγορά οφείλουν να σκέπτονται δύο φορές πριν στοιχηματίσουν για την επιστροφή στις ομαλές συνθήκες, που υπόσχεται ο Αμερικανός πρόεδρος, πως θα επανέλθουν άμεσα, από την στιγμή που η αποκατάσταση της διακοπείσας παραγωγής θα απαιτήσει μήνες.

Ίσως ο κύριος λόγος που το αργό πετρέλαιο τύπου Brent δεν κινείται ακόμα προς τα $200 ανά βαρέλι, να πηγάζει από μία ειρωνεία των καιρών, από την στιγμή που ο Λευκός Οίκος αναστέλλει τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας, για να καλυφθεί το διευρυνόμενο κενό μεταξύ προσφορά και ζήτησης. Σύμφωνα με τα δεδομένα της εταιρείας ναυτιλιακών πληροφοριών WINDWARD, από τις 16 Μαρτίου υπάρχουν σε διαδικασία παγκοσμίων μεταφορών 197,8 εκατομμύρια βαρέλια ρωσικού αργού πετρελαίου “ενισχύοντας την συνεχιζόμενη πίεση στα δίκτυα των θαλάσσιων εφοδιαστικών αλυσίδων”.

Όμως οι συγκεκριμένες ποσότητες έχουν απλώς την δυνατότητα να προσφέρουν προσωρινή ανακούφιση στις αγορές, γεγονός που αποκαλύπτεται από την απόφαση της Κίνας να απαγορεύσει τις εξαγωγές καυσίμων και να απαιτήσει από τον γιγαντιαίο όμιλο της SINOPEC να περιορίσει κατά 10% τους ρυθμούς διύλισης, σε πείσμα του γεγονότος ότι διαθέτει τα μεγαλύτερα αποθέματα στον κόσμο. Από την άλλη πλευρά και η ανακοίνωση της συμφωνίας μεταξύ του Ιράκ και του Κουρδιστάν για την επανάληψη της λειτουργίας του αγωγού του Kirkuk, που καταλήγει στις λιμενικές εγκαταστάσεις του Ceyhan στην ανατολική Τουρκία δεν κρίνεται επαρκής για την κάλυψη των κενών, με μεταφορική δυναμικότητα μόλις 250.000 βαρελιών ανά ημέρα.

Τελικά μία υπόθεση που διατυπώνεται προ μηνός και αντιμετωπίζεται με την μορφή ενός παραλογισμού, αποτελεί πλέον μία πιθανή πραγματικότητα, αν και προς το παρόν αρκετά απόμακρη. Με δεδομένες τις οδύνες, που πρόκειται να προκαλέσει μία τιμή της τάξης των $200 ανά βαρέλι αργού πετρελαίου τύπου Brent σε κάθε οικονομία του κόσμου, επιβάλλεται να τηρηθεί απόλυτη ψυχραιμία.