Αυτό, κατά τη γνώμη μου, αποτελεί τη μεγαλύτερη επιτυχία της ταινίας. Ως ανθρωπολόγος και αρχαιολόγος, προσεγγίζω την Οδύσσεια κάπως διαφορετικά από έναν κριτικό της λογοτεχνίας. Επί δεκαετίες έχω μελετήσει τα σκελετικά κατάλοιπα ανθρώπων της αρχαιότητας — ανδρών και γυναικών, πολεμιστών και αμάχων, ιερέων και παιδιών. Έχω εξετάσει τα ίχνη που άφησαν πίσω τους ο πόλεμος, οι ασθένειες, η θεραπευτική, οι τελετουργίες και η καθημερινή ζωή στον αρχαίο μεσογειακό κόσμο.

Όταν βλέπω τον Οδυσσέα να επιστρέφει από την Τροία, δεν βλέπω απλώς έναν μυθικό ήρωα. Βλέπω έναν άνθρωπο που φέρει επάνω του το βάρος του πολέμου. Βλέπω κάποιον που παλεύει με την απώλεια, την ευθύνη, τη μνήμη, την ηγεσία και τις συνέπειες της νίκης. Αυτός ακριβώς είναι ο λόγος για τον οποίο ο Όμηρος παραμένει επίκαιρος ακόμη και σήμερα.

Μία πολύ σύγχρονη Οδύσσεια

Μία από τις πιο αξιοθαύμαστες πτυχές της Οδύσσειας είναι ότι δεν αποτελεί απλώς μια ιστορία περιπέτειας. Είναι μια διερεύνηση της ανθρώπινης κατάστασης. Θέτει ερωτήματα διαχρονικά:

• Ποιο είναι το τίμημα της νίκης;
• Πώς επιστρέφει κανείς στην πατρίδα του έχοντας βιώσει τη βία;
• Πώς πρέπει να ασκείται η εξουσία;
• Πώς παραμένει κανείς πιστός στην οικογένειά του;
• Πώς αντιστέκεται στον πειρασμό;
• Πώς ξαναβρίσκει την ταπεινότητα ύστερα από τη δόξα;

Αυτά δεν είναι ερωτήματα της αρχαιότητας. Είναι ανθρώπινα ερωτήματα. Μία ακόμη διάσταση που με εντυπωσίασε είναι το βαθύ πνευματικό υπόβαθρο της ιστορίας. Το σύγχρονο κοινό συχνά θυμάται την αρχαία Ελλάδα ως τη γενέτειρα της φιλοσοφίας, της δημοκρατίας και της ορθολογικής σκέψης. Και όλα αυτά είναι αληθή.

Ωστόσο, ο ομηρικός κόσμος αποκαλύπτει συγχρόνως έναν πολιτισμό με βαθιά συνείδηση της σχέσης του ανθρώπου με το Θείο. Σε ολόκληρη την ταινία βλέπουμε προσευχές, θυσίες, όρκους, προφητείες, ικεσίες, θεία δικαιοσύνη, ευγνωμοσύνη, εξομολόγηση και σεβασμό απέναντι σε δυνάμεις ανώτερες από τον άνθρωπο. Είτε τα ερμηνεύσει κανείς κυριολεκτικά είτε συμβολικά είτε φιλοσοφικά, όλα αυτά μας υπενθυμίζουν ότι ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός δεν θεμελιώθηκε ποτέ αποκλειστικά και μόνο στη λογική. Διέθετε συγχρόνως μια βαθύτατη πνευματική αντίληψη του κόσμου.

Τι μας προσφέρει η Οδύσσεια

Υπό αυτή την έννοια, πιστεύω ότι η Οδύσσεια προσφέρει κάτι ιδιαίτερα πολύτιμο στις νεότερες γενιές. Πολλοί φοιτητές σήμερα έρχονται σε επαφή με τον ελληνικό πολιτισμό μόνο αποσπασματικά. Γνωρίζουν μεμονωμένους μύθους ή διάσημες φράσεις, αλλά σπάνια βιώνουν τις μεγάλες επικές αφηγήσεις που διαμόρφωσαν τον δυτικό πολιτισμό. Η ταινία του Νόλαν ενδέχεται να παρακινήσει πολλούς από αυτούς να ανακαλύψουν μόνοι τους τον Όμηρο. Εάν συμβεί αυτό, τότε η ταινία θα έχει επιτύχει κάτι με πραγματική και διαχρονική εκπαιδευτική αξία.

Καμία κινηματογραφική μεταφορά δεν μπορεί να αναπαραγάγει κάθε λεπτομέρεια ενός λογοτεχνικού αριστουργήματος. Είναι φυσικό ο Νόλαν να παίρνει καλλιτεχνικές ελευθερίες. Ορισμένες σκηνές είναι περισσότερο θεαματικές από εκείνες που περιγράφει ο Όμηρος. Άλλες συμπτύσσονται ή αναπλάθονται κινηματογραφικά. Αυτή είναι η φύση του κινηματογράφου. Το σημαντικό ερώτημα δεν είναι εάν κάθε σκηνή ακολουθεί κατά γράμμα τον Όμηρο. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι εάν η ταινία κατορθώνει να συλλάβει το πνεύμα του έπους. Πιστεύω ότι, από πολλές απόψεις, το κατορθώνει.

Υπάρχει και ένα ακόμη θέμα που αξίζει την προσοχή μας. Η Οδύσσεια δεν αποτελεί απλώς έναν ύμνο στο ηρωικό επίτευγμα. Είναι συγχρόνως ένας στοχασμός πάνω στην ταπεινότητα. Μία συγκεκριμένη στιγμή με άγγιξε ιδιαίτερα. Ο Οδυσσέας ετοιμάζεται να γονατίσει ενώπιον των θεών ως ικέτης. Παρατηρεί ότι από χαμηλότερα βλέπει κανείς καθαρότερα. Είτε ανήκουν είτε όχι αυτές ακριβώς οι λέξεις στον Όμηρο, η ιδέα ανήκει αναμφίβολα στον ηθικό κόσμο του έπους. Η ταπεινότητα μετατρέπεται σε σοφία.

Ο σπουδαιότερος βασιλιάς είναι εκείνος που κατανοεί τα ίδια του τα όρια. Πρόκειται για ένα δίδαγμα που παραμένει εξίσου επίκαιρο σήμερα όσο ήταν και πριν από τρεις χιλιάδες χρόνια. Η ταινία μού υπενθύμισε επίσης ότι οι αρχαίοι Έλληνες αντιλαμβάνονταν τη νίκη με έναν εξαιρετικά σύνθετο τρόπο. Η πτώση της Τροίας αποτελεί στρατιωτική επιτυχία. Και όμως, απελευθερώνει συγχρόνως έναν νέο κύκλο οδύνης. Ο Οδυσσέας περιπλανιέται επί χρόνια προτού κατορθώσει τελικά να επιστρέψει στην πατρίδα του. Ο νικητής πολεμιστής ανακαλύπτει ότι η επικράτηση σε έναν πόλεμο δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην και την αποκατάσταση της ειρήνης. Αυτή η αντίληψη είναι εντυπωσιακά σύγχρονη.

Τέλος, ένα από τα σημαντικότερα μηνύματα της ταινίας είναι η έμμεση προειδοποίησή της για τον ίδιο τον πόλεμο. Ο Οδυσσέας καταλήγει να αντιληφθεί ότι η βία σπάνια τελειώνει εκεί όπου αρχίζει. Η καταστροφή της Τροίας δεν αποτελεί το τέλος της ιστορίας. Αποτελεί την αρχή μιας άλλης. Κάθε γενιά θα έπρεπε να θυμάται αυτό το δίδαγμα.

Η αρχαία γραμματεία συχνά μιλά απευθείας στον σύγχρονο άνθρωπο, επειδή η ανθρώπινη φύση μεταβάλλεται πολύ λιγότερο από όσο μεταβάλλεται η τεχνολογία. Ίσως αυτός να είναι και ο λόγος που ο Όμηρος εξακολουθεί να έχει σημασία. Αυτοκρατορίες αναδύθηκαν και κατέρρευσαν. Θρησκείες εξαπλώθηκαν σε ολόκληρες ηπείρους. Πολιτικά συστήματα άλλαξαν επανειλημμένα. Και όμως, τα ερωτήματα που έθεσε ο Όμηρος παραμένουν δικά μας.

• Ποιοι είμαστε;
• Τι οφείλουμε στις οικογένειές μας;
• Τι οφείλουμε στις κοινωνίες μας;
• Πώς πρέπει να ασκούμε την εξουσία;
• Τι σημαίνει να επιστρέφει κανείς στην πατρίδα;
• Και πώς διατηρούμε την ανθρωπιά μας όταν ερχόμαστε αντιμέτωποι με τον πόνο, τον πειρασμό και την απώλεια;

Αυτά είναι τα ερωτήματα που ο Κρίστοφερ Νόλαν έθεσε ενώπιον μιας νέας γενιάς. Και μόνο γι’ αυτόν τον λόγο, πιστεύω ότι η Οδύσσειά του αξίζει τη σοβαρή προσοχή μας — όχι απλώς ως κινηματογραφική ταινία, αλλά ως μια πρόσκληση να ανακαλύψουμε εκ νέου ένα από τα θεμελιώδη έργα του ανθρώπινου πολιτισμού.

Ωραία Ελένη και Αιθίοπες στην αρχαία ελληνική παράδοση

Σχετικά με τη συζήτηση γύρω από την Ωραία Ελένη στην Οδύσσεια του Νόλαν και τις διάφορες επικρίσεις που διατυπώθηκαν για την αιθιοπική καταγωγή της ηθοποιού που την υποδύεται — σαν κάτι τέτοιο να αποτελούσε κατά κάποιον τρόπο προσβολή της ελληνικής ιστορίας ή του ελληνικού πνεύματος — θα ήθελα να καταθέσω έναν σύντομο αντίλογο.

1. Ο πρώτος ιστορικός μας, ο Ηρόδοτος, στις Ιστορίες του (Γ΄, 20), περιγράφει τους λεγόμενους Μακρόβιους Αιθίοπες ως “τους ψηλότερους και ωραιότερους από όλους τους ανθρώπους” — «μεγίστους τε καὶ καλλίστους ἀνθρώπων πάντων». Παρομοίως, ο Όμηρος αποκαλεί τους Αιθίοπες «ἀμύμονες Αἰθίοπες», δηλαδή άμεμπτους, άψογους, ευγενείς Αιθίοπες — ανθρώπους με ηλιοκαμένα πρόσωπα.

Μάλιστα, τόσο στην Ιλιάδα (Α΄ 423–424) όσο και στην Οδύσσεια (Α΄ 22–24), οι θεοί ταξιδεύουν στην Αιθιοπία για να παρακαθίσουν σε θυσίες και συμπόσια μαζί τους. Πρόκειται για μια εξαιρετικά τιμητική απεικόνιση. Οι Αιθίοπες δεν παρουσιάζονται ως ένας περιθωριακός ή κατώτερος λαός, αλλά ως άνθρωποι που απολαμβάνουν την ιδιαίτερη εύνοια των θεών.

2. Στην ελληνική μυθολογία, ο Περσέας, αφού αποκεφαλίζει τη Μέδουσα, πετά με τον Πήγασο προς την Αιθιοπία, όπου σώζει την Ανδρομέδα από τη θυσία στο θαλάσσιο κήτος. Την παίρνει ως σύζυγό του, επιστρέφει στην Ελλάδα και ιδρύει το βασίλειο των Μυκηνών. Κατά συνέπεια, σύμφωνα με την ίδια τη μυθολογική γενεαλογία, οι απόγονοι του βασιλικού οίκου των Μυκηνών κληρονομούν αιθιοπική καταγωγή μέσω της ιδρυτικής τους γενεαλογικής γραμμής.

Αυτό αποτελεί ακόμη μία ένδειξη ότι, μέσα στην ελληνική μυθολογική παράδοση, η ένωση του Περσέα —του ιδρυτικού ήρωα των Μυκηνών— με την Ανδρομέδα δεν παρουσιάζεται ποτέ ως προβληματική ούτε ως κάτι που υποδηλώνει οποιαδήποτε μορφή κατωτερότητας. Το αντίθετο: η Ανδρομέδα είναι βασιλικής καταγωγής, ενάρετη και άξια, και γίνεται η μητέρα της γενεαλογικής γραμμής ενός από τους σημαντικότερους ιδρυτικούς ήρωες της Ελλάδας. Αυτό και μόνο μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό στοιχείο υπέρ της άποψης ότι οι αρχαίοι Έλληνες δεν αντιλαμβάνονταν πρωτίστως τους άλλους λαούς με βάση το χρώμα του δέρματός τους, αλλά περισσότερο μέσα από τις διαφορές της γλώσσας, του πολιτισμού και των εθίμων.

Επίσης, ας μην ξεχνούμε, τέλος, ούτε τη γενεαλογία των ίδιων των Μινωιτών, οι οποίοι, σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, κατάγονταν από τον ύψιστο θεό Δία και την όμορφη Ευρώπη, τη Φοίνισσα πριγκίπισσα από την περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.

^{*Ο Αναγνώστης Π. Αγελαράκης είναι καθηγητής ανθρωπολογίας στο Τμήμα Ιστορίας του Adelphi University της Νέας Υόρκης.}

Έγιναν από τον τουρκικό στρατό και σε ό,τι αφορά το 1974, διαπράχθηκαν στο πλαίσιο ενός σχεδίου εθνοκάθαρσης. Οι δολοφονίες, οι βιασμοί, οι εκφοβισμοί στόχευαν στην εκδίωξη του ελληνικού πληθυσμού από τα καταληφθέντα εδάφη από τον Αττίλα. Ήταν σχέδιο που ανέλαβε με τον πλέον βίαιο τρόπο να προωθήσει ο στρατός.

Τα εγκλήματα Ελληνοκυπρίων δεν σχεδιάσθηκαν από την Κυπριακή Δημοκρατία. Ακραίοι είχαν πάρει το νόμο στα χέρια τους. Αυτή η συμπεριφορά δεν ήταν ανεκτή, κι αυτό φάνηκε, για παράδειγμα, και από την πενταπλή δολοφονία. Υπενθυμίζεται ότι την Τρίτη 19 Νοεμβρίου 1974, η κυπριακή  αστυνομία ανακοίνωσε ότι πέντε Τουρκοκύπριες είχαν δολοφονηθεί από Ελληνοκύπριο, ο οποίος είχε πληρωθεί για να τις μεταφέρει από τη Λεμεσό στα κατεχόμενα. Ο δράστης καταδικάσθηκε σε ισόβια. Το κράτος λειτούργησε με βάση τους νόμους του.

Στην αντίπερα όχθη δεν υπήρξε καμία δίωξη. Ούτε το 1974, αλλά ούτε και αργότερα. Ο Ντενκτάς, που παρακολουθούσε από απόσταση τις δολοφονίες των Ισαάκ και Σολωμού δεν καταδίκασε ποτέ τα εγκλήματα. Αντίθετα δεξιώθηκε τους δολοφόνους, που πήραν «διαβατήριο» για να πλουτίσουν και να ανελιχθούν πολιτικά.

Δεν υπάρχει εξίσωση με τα εγκλήματα της κατοχικής Τουρκίας

Το έχουμε πολλές φορές επισημάνει και θα το επαναλαμβάνουμε συνεχώς: Η εξίσωση που παρακολουθούμε στη δημόσια σφαίρα  είναι ανιστόρητη και επικίνδυνη. Γιατί σε μια προσπάθεια ισοπέδωσης κάποιοι θέλουν να εξαφανίσουν το μείζων, ότι δηλαδή έγινε εισβολή της Τουρκίας  το 1974. Στην προσπάθεια εξίσωσης δίνεται άλλοθι στην κατοχική δύναμη. Το τουρκικό κράτος διέπραξε εγκλήματα, συντεταγμένα και στο πλαίσιο σχεδιασμού..

Το «κάναμε και εμείς» είναι μια προσέγγιση, μια ιδεολογία πλέον, η οποία προσφέρει άλλοθι στην τουρκική συνεχιζόμενη κατοχή και τα εγκλήματα. Έγιναν εγκλήματα από Ελληνοκύπριους; Ασφαλώς. Η διαφορά είναι πως η Κυπριακή Δημοκρατία, η οποία δεν βαρύνεται με εγκλήματα πολέμου, έχει θεσμούς και λειτουργούν. Οι δολοφονίες δεν παραγράφονται και όσοι εμπλέκονται θα πρέπει να τιμωρηθούν, ακόμη και τώρα. Κάποιοι τιμωρήθηκαν. Στην αντίπερα όχθη, το έγκλημα συνεχίζεται από το κράτος της Τουρκίας, αλλά κάποιοι αρέσκονται να την ξεπλύνουν.

Στο μήνυμά του κατηγόρησε την Τεχεράνη ότι δεν «άδραξε τη μεγάλη ευκαιρία» που της προσέφερε να κλείσει «συμφωνία» με αυτόν. «Ανακοινώνω συνεπώς την πιο συντριπτική επιχείρηση οικονομικού πολέμου που διεξήχθη ποτέ εναντίον οποιασδήποτε χώρας», συνέχισε, υποσχόμενος «οικονομικό πόλεμο και απομόνωση επιπέδου άνευ προηγουμένου».

«Λαθρεμπόριο πετρελαίου, ανταλλαγές νομισμάτων, μεταφορές ρευστότητας, ανταλλακτήρια συναλλάγματος, νηογνώμονες, εταιρείες βιτρίνες — όλ’ αυτά πρέπει να σταματήσουν τώρα», συνέχισε, υπόψη των χωρών που προφανώς υποψιάζεται πως παρέχουν βοήθεια, φανερά ή κρυφά, στο Ιράν.

Ωστόσο δεν αναφέρθηκε συγκεκριμένα στα μέτρα και στις κυρώσεις που σκοπεύει να προωθήσει. Την περασμένη εβδομάδα ήδη ο αμερικανός υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ απειλούσε το Ιράν ότι θα αντιμετωπίσει οικονομική απομόνωση που «δεν είχε γνωρίσει ποτέ πριν ο κόσμος». Αν και οι εχθροπραξίες έχουν μειωθεί σε ένταση , η κατάσταση παραμένει τεταμένη στη Μέση Ανατολή έπειτα από σχεδόν έξι μήνες πολέμου.

Με δεδομένα τη δυσαρέσκεια στην κοινή γνώμη και στην πολιτική σκηνή των ΗΠΑ για τον πόλεμο, καθώς και τη μείωση διαφόρων καίριων κατηγοριών πυρομαχικών στα αποθέματα των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων, ο ογδοντάρης ρεπουμπλικάνος, που αρέσκεται να προβάλει το προφίλ του απρόβλεπτου, μοιάζει τελευταία να έχει υιοθετήσει μάλλον στάση αναμονής σε στρατιωτικό επίπεδο.

Βαλλιστικοί πύραυλοι

Αφού δέχτηκε την επίθεση που εξαπέλυσαν από κοινού οι ΗΠΑ και το Ισραήλ την 28η Φεβρουαρίου, η Τεχεράνη ανταπέδωσε βάζοντας στο στόχαστρο κράτη της περιοχής, συμμάχους της Ουάσιγκτον, κατόπιν κλείνοντας το στενό του Ορμούζ, θαλάσσια οδό καίριας σημασίας για το παγκόσμιο εμπόριο υδρογονανθράκων. Η Ουάσινγκτον ανταπάντησε επιβάλλοντας αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια στον Κόλπο.

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα κατηγόρησαν προχθές Τρίτη το Ιράν ότι εκτόξευσε δυο βαλλιστικούς πυραύλους εναντίον τους, που έπεσαν στη θάλασσα, στοχοποιώντας τη «διεθνή ναυσιπλοΐα». Το ιρανικό ΥΠΕΞ το διέψευσε, “απέρριψε” την κατηγορία. Αντιδρώντας, η διπλωματία των ΗΑΕ ανακοίνωσε ότι αναστέλλονται μέχρι νεοτέρας όλες «οι εμπορικές ανταλλαγές και οι χρηματοοικονομικές συναλλαγές» με το Ιράν.

Από την άλλη, «οποιαδήποτε βοήθεια ή διευκόλυνση παρέχεται στον επιτιθέμενο αμερικανικό στρατό ισοδυναμεί με συμμετοχή στις αμερικανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις», διεμήνυσε, απευθυνόμενος στις χώρες του Κόλπου, ο επικεφαλής των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων στρατηγός Αλί Αμπντουλαχί, κατά το πρακτορείο MEHR.

Οι δυο χώρες, τις οποίες χωρίζει το στενό του Ορμούζ, έχουν ιστορικούς και πολιτιστικούς δεσμούς. Μέχρι να ξεσπάσει ο πόλεμος, τα ΗΑΕ θεωρούνταν σημαντικός εμπορικός εταίρος του Ιράν, που υφίσταται εκτενείς αμερικανικές κυρώσεις. Τα διπλωματικά εγχειρήματα μοιάζουν να παραμένουν σε αδιέξοδο. «Δεν διεξάγονται αυτή τη στιγμή ούτε συζητήσεις, ούτε συνομιλίες, ούτε προγραμματίζονται, με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν», τόνιζε προχθές ο αμερικανός πρόεδρος Τραμπ.

“Ξένη ανάμιξη”

Σύμφωνα με πηγή του Γαλλικού Πρακτορείου στην Ουάσιγκτον, οι επαφές έχουν πλέον ανασταλεί κι ο αμερικανός πρόεδρος απαίτησε από τους συνεργάτες του να μην συνεχίσουν τον διάλογο με την Τεχεράνη όσο δεν προσεγγίζει τις αμερικανικές θέσεις.

Η άλλη πλευρά δεν μοιάζει διατεθειμένη να εκπέμψει κανένα μήνυμα προς αυτή την κατεύθυνση. Ο ιρανός επικεφαλής διαπραγματευτής Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ επέμενε προχθές πως το στενό του Ορμούζ δεν πρόκειται να ανοίξει όσο η αμερικανική κυβέρνηση δεν εφαρμόζει τις δεσμεύσεις που ανέλαβε με το μνημόνιο κατανόησης του Ισλαμαμπάντ, που υπογράφτηκε από τους προέδρους των δυο χωρών τον Ιούνιο.

«Οι Αμερικανοί νομίζουν πως αν πιέσουν πιο δυνατά το Ιράν θα αποσπάσουν παραχωρήσεις που δεν συμπεριλαμβάνονταν ποτέ στη συμφωνία», σχολίασε μέσω X, αλλά η κυβέρνηση του προέδρου Τραμπ, την οποία χαρακτήρισε «μπουλούκι παλιάτσων», δεν μπορεί να βγάλει «λαγό από το καπέλο», συμπλήρωσε.Η καταρχήν συμφωνία, που προέβλεπε κατάπαυση του πυρός για 60 ημέρες και διαπραγματεύσεις ενόψει λύσης με διάρκεια, έγινε κομματάκια όταν ξανάρχισαν οι εχθροπραξίες τον Ιούλιο.

Ο Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ, ο οποίος χθες επισκέφτηκε τη Βαγδάτη, στηλίτευσε εξάλλου την «ξένη ανάμιξη, τη στιγμή που η αμερικανική κυβέρνηση πιέζει αυτήν του Ιράκ να αφοπλίσει ισχυρές ιρακινές ένοπλες οργανώσεις προσκείμενες στην Τεχεράνη, και κάλεσε να υπάρξει περιφερειακή ενίσχυση». Παράλληλα, το Ιράν και το Ομάν, στις δυο πλευρές του στενού του Ορμούζ, συζητούν εδώ κι εβδομάδες για τη μελλοντική διαχείριση της θαλάσσιας οδού.

Η Ισλαμική Δημοκρατία, η οποία στοχοποιεί πλοία που προσπαθούν να διασχίσουν το στενό χωρίς να ζητήσουν την άδεια της, εννοεί να προχωρήσει στην επιβολή τελών για παρεχόμενες υπηρεσίες στο στενό, κάτι που έχουν απορρίψει κατηγορηματικά οι ΗΠΑ και κάποιες πετρελαιοεξαγωγικές μοναρχίες στην περιοχή.

Μία πολιτοφυλακή με σανδάλια στην πλέον πτωχή χώρα του αραβικού κόσμου ανακαλύπτει κάτι που το Πεντάγωνο παραβλέπει επιδεικτικά επί δεκαετίες. Δεν απαιτείται να νικήσει κάποιος το αμερικανικό πολεμικό Ναυτικό, αλλά απλώς να αυξήσει το κόστος της άμυνας του, κατά 1.000 φορές έναντι του αντίστοιχου της επίθεσης εναντίον του. Η επιχείρηση επαναλαμβάνεται, με συνέπεια η πλουσιότερη πολεμική μηχανή να αιμορραγεί οικονομικά, αποσπώντας μεν νίκες, αλλά επιβαρύνοντας δυσανάλογα τους Αμερικανούς φορολογούμενους.

Η αμερικανική πρωτοπορία

Επί δεκαετίες οι Αμερικανοί αποτελούν τους αδιαμφισβήτητους ηγέτες των πολεμικών επιχειρήσεων με την αξιοποίηση drones, πρωτοπορώντας με τα MQ-1 Predator και MQ-9 Reaper της GENERAL ATOMICS, που αποδεικνύονται εξαιρετικά αποτελεσματικά στις μάχες εναντίον τρομοκρατικών ομάδων.

Έχουν την δυνατότητα να πετούν επί ένα εικοσιτετράωρο, εκτελώντας αποστολές αναγνώρισης, με αφέσεις βομβών ακριβείας, ή εκτοξεύσεις πυραύλων, όταν εντοπίζονται στόχοι. Όμως η ταχύτητα των 250 κόμβων κρίνεται χαμηλή, αν και θεωρούνται ακόμα επαναστατικά, από την στιγμή που υπερίπτανται επικίνδυνων περιοχών, καταστρέφοντας εχθρικούς στόχους, χωρίς να θέτουν σε κίνδυνο ζωές Αμερικανών.

Επί δύο και πλέον δεκαετίες οι ΗΠΑ κυριαρχούν στην τεχνολογία των drones, αλλά οι όροι και οι συνθήκες μεταβάλλονται, με συνέπεια να έχουν να αντιμετωπίσουν έναν αγώνα δρόμου με πολλά εμπόδια. Τα drones MQ-1 Predator και MQ-9 Reaper αποδεικνύονται εξαιρετικά αποτελεσματικά στο Αφγανιστάν, στο Ιράκ, στην Λιβύη και στην Συρία, αλλά κοστίζουν περί τα $30 εκατομμύρια ανά μονάδα. Οι ανταγωνιστές των Αμερικανών δεν παραμένουν πάντως αδρανείς, με την Βόρειο Κορέα, το Ιράν, την Κίνα και την Ρωσία να προσαρμόζουν τις ανάγκες τους, ώστε να αντιμετωπίσουν την αμερικανική ηγεμονία στο πεδίο.

Το Ιράν αναπτύσσει έναν χαμηλού κόστους αντιαεροπορικό πύραυλο, τον Missile 358, που παραδίδεται αποσυναρμολογημένος και μεταφέρεται από μικρές ομάδες εκπαιδευμένου προσωπικού. Μέχρι τούδε καταρρίπτονται από τους Ιρανούς 30 MQ-9 Reaper και ακόμα 20 από τους Χούθι της Υεμένης, που χρησιμοποιούν τον Missile 358, με συνέπεια το κόστος για τους Αμερικανούς να φθάνει το $1,5 δισεκατομμύριο.

Το πρόβλημα για τα MQ-1 Predator και MQ-9 Reaper αποδεικνύεται πως εστιάζεται στο γεγονός της χαμηλής τους ταχύτητας και του υπερβολικού τους κόστους, συνδυασμός ακατάλληλος για τις σύγχρονες επιχειρήσεις. Όμως η νέα γενεά drones, επιβάλλει να κινούνται με υψηλές ταχύτητες, έχοντας υψηλό κόστος ή με χαμηλές ταχύτητες και χαμηλό κόστος, όχι όμως να συνδυάζουν χαμηλή ταχύτητα με υψηλό κόστος που κρίνεται πλέον απαγορευτικό.

Drones: Το μάθημα της Ουκρανίας

Το Κίεβο αξιοποιεί την συγκεκριμένη μαθηματική λογική για να την μεταφέρει στην γραμμή παραγωγής drones, με κόστος μερικών εκατοντάδων δολαρίων για όσα προορίζονται να παραδοθούν απλώς σε έναν χειριστή. Ακόμα και ένας έφηβος, αρκετά εξοικειωμένος με τα ηλεκτρονικά παιγνίδια των υπολογιστών, έχει την δυνατότητα να καταστρέψει ένα άρμα μάχης αξίας εκατομμυρίων δολαρίων που απαιτεί ένα δωδεκάμηνο για να αντικατασταθεί από ένα νέο.

Η αριθμητική σχέση κόστους μεταξύ των δύο οπλικών συστημάτων δεν ορίζεται στο 2 προς 1 ή στο 5 προς 1, αλλά φθάνει στο 1.000 προς 1 ή και περισσότερο. Οι συγκεκριμένες σχέσεις αναλογιών πιστοποιούν ότι η πλευρά με τον υψηλού κόστους εξοπλισμό δεν ηττάται λόγω του ότι αποδεικνύεται τελικά άχρηστος, αλλά αντίθετα αντιοικονομικός, με το πόλεμο να υπακούει πάντοτε σε έναν μηχανισμό τιμολόγησης, όπου το κόστος εκτέλεσης επιχειρήσεων απλώς προκαλεί κατάρρευση.

Όσοι ασχολούνται γενικά με την αγορά αντιλαμβάνονται αμέσως τι συμβαίνει, από την στιγμή που όταν έναν προϊόν εμφανίζεται με μειωμένη την αξία του κατά 99%, τα ανάλογά του εξακολουθούν να παράγονται και να διακινούνται με δυσανάλογα υψηλό κόστος λόγω κεκτημένης ταχύτητας, χωρίς να ακολουθείται κάποια συγκροτημένη στρατηγική. Στην πραγματικότητα παρασύρουν σε άστοχες επενδύσεις, που τελικά προκαλούν κρίσεις, από την στιγμή που παράγεται το ίδιο ακριβό προϊόν, λόγω του ότι σήματα και κίνητρα ταυτίζονται, χωρίς να προβληματίζεται κανείς για το ότι σφάλλουν.

Τα μαθηματικά του Πενταγώνου

Οπωσδήποτε οι στρατηγοί του Πενταγώνου δεν αποτελούν μία δράκα ανοήτων, από την στιγμή που το σύστημα τους πληρώνει αδρά για να σχεδιάζουν λανθασμένα προγράμματα. Οι μεγάλοι προμηθευτές οπλικών συστημάτων πιέζουν για συμβάσεις που διαρκούν δεκαετίες, απασχολώντας χιλιάδες εργαζόμενους, κοστίζοντας δισεκατομμύρια, ενώ και οι βουλευτές έχουν την ανάγκη των συγκεκριμένων θέσεων εργασίας για να ικανοποιούν τους ψηφοφόρους τους.

Οι αξιωματούχοι που διαχειρίζονται μεγάλα προγράμματα προάγονται, με συνέπεια κανένας ναύαρχος δεν τολμά να προτείνει την στροφή προς τα χαμηλού κόστους drones που κατασκευάζονται με απλά υλικά. Κάθε κίνητρο στο Πεντάγωνο τείνει προς την υπερβολή, με αεροπλανοφόρα κόστους $13 δισεκατομμυρίων, μαχητικά αεροσκάφη κόστους $80 εκατομμυρίων, πυραύλους κόστους $2 εκατομμυρίων, οπότε κανείς δεν προκρίνει drones κόστους $500 το καθένα, που κατασκευάζονται σε οποιοδήποτε μηχανουργείο, ακριβώς λόγω του ότι διαθέτει τις αναγκαίες απλές μηχανές.

Δεν υπάρχει αυτοκρατορία που να δομείται με γνώμονα το χαμηλό κόστος, οπότε επαγωγικά δεν υφίστανται σκάνδαλα στο Πεντάγωνο, από την στιγμή που δεν παραβιάζονται οι νόμοι. Ο μηχανισμός λειτουργεί σύμφωνα με την σχεδίασή του, που όμως αποδεικνύεται πλέον τουλάχιστον προβληματική, από την στιγμή που απεμπολεί το χαμηλό κόστος.

Οι ρωσικές λύσεις

Τα πλήγματα των Ρώσων στην Ουκρανία δεν προσελκύουν ιδιαίτερα την προσοχή των δυτικών ΜΜΕ, αλλά φθείρουν σταθερά τις ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις, αξιοποιώντας έναν συνδυασμό ανεμοπορικών βομβών Fab, drones, πυραύλων και πυροβόλων. Σε αντίθεση με την Ουκρανία, η Ρωσία οργανώνει πολύπλευρες επιθέσεις και ειδικά οι ανεμοπορικές βόμβες αποτελούν μάλλον το πλέον αποτελεσματικό όπλο κατά των αμυντικών γραμμών του Κιέβου, με βάρος που ποικίλλει από 250 κιλά, έως 3 τόννους.

Οι βόμβες αποδεσμεύονται με άφεση συνήθως από μαχητικά-βομβαρδιστικά τύπου SU-34, από μεγάλο ύψος και υψηλή ταχύτητα, ενώ με την άφεσή τους έχουν εμβέλεια σχεδόν 70 χιλιομέτρων. Οι δυνατότητές τους επιτρέπουν στην ρωσική αεροπορία να πλήττει από απόσταση ασφαλείας τις γραμμές του μετώπου, με καταστροφικές συνέπειες για τους αμυνόμενους Ουκρανούς, που αγωνίζονται να διατηρήσουν τις θέσεις τους.

Αν και κατά το παρελθόν οι ρωσικές Fab έχουν αμφισβητήσιμη ακρίβεια, μετά την έκρηξη της σύγκρουσης στην Ουκρανία, βελτιώνονται σε απίστευτο βαθμό, με συνέπεια τα συγκεκριμένα αθόρυβα πυρομαχικά να εξελίσσονται στον όλεθρο των Ουκρανών μαχητών στην γραμμή του μετώπου. Σύμφωνα με τον Kyiv Independent, οι Ρώσοι εξαπολύου σε ημερήσια βάση κατά μέσο όρο 267 ανεμοπορικές βόμβες, πλήττοντας τις ουκρανικές αμυντικές θέσεις, με εξαιρετική αποτελεσματικότητα και το χειρότερο με πολλά θύματα.

Σε αντιπαραβολή, το Κίεβο διαθέτει ελάχιστα αεροσκάφη ικανά να μεταφέρουν αμερικανικές ανεμοπορικές βόμβες και επιπλέον οι εναέριες περιπολίες των ρωσικών μαχητικών τύπου SU-35, οπλισμένων με πυραύλους αέρος-αέρος μακράς εμβέλειας, καθιστούν απαγορευτικές τις πτήσεις τους. Οι ανεμοπορικές βόμβες παραμένουν πρακτικά αόρατες, από την στιγμή που δεν έχουν θερμικό ίχνος για να εντοπίζονται και να καταστρέφονται από τα αμυντικά οπλικά συστήματα.

Η Ρωσία εξαπολύει κατά μέσο όρο σε ημερήσια βάση 210 επιθετικά drones μακράς εμβέλειας, σύμφωνα με τον ουκρανικό Kyiv Independent, πλήττοντας καταστροφικά μονάδες παραγωγής ενέργειας, βιομηχανοστάσια ακόμα και σταθμούς καυσίμων στα μετόπισθεν των γραμμών του μετώπου.

Από την πλευρά τους οι Ουκρανοί προσπαθούν να αποφεύγουν την χρήση επιθετικών drones μακράς εμβέλειας, ώστε να πραγματοποιούν μαζικές επιθέσεις με 500 ή και περισσότερα σε μία νυκτερινή επιχείρηση στο εσωτερικό της Ρωσίας. Έχουν το πρόβλημα ότι απαιτούνται εβδομάδες ή και μήνες για να αναπληρώσουν τα αποθέματα και ο βαθμός επιτυχίας των επιδρομών μειώνεται συνεχώς, από την στιγμή που οι Ρώσοι αρχίζουν να καλύπτουν ακόμα και τους μέχρι τούδε απροστάτευτους στόχους.

Στο πεδίο των βαλλιστικών πυραύλων, οι Ρώσοι αξιοποιούν τον αποδεδειγμένα πλέον αξιόπιστο βαλλιστικό πύραυλο του κόσμου, τον Iskander-M, που εξελίσσεται σε πυλώνα των επιθέσεών τους και αποδεικνύεται καταστροφικός. Με υπερ-υπερηχητική ταχύτητα, εξαπλάσια της ανάλογης του ήχου (Mach 6) παρέχει ελάχιστο χρόνο αντίδρασης στους αμυνόμενους, όταν ανιχνεύσουν την εκτόξευσή του, ενώ οι Ρώσοι διαθέτουν και άλλους πυραύλους πτήσεων χαμηλού ύψους (cruise), που επίσης προκαλούν μεγάλες καταστροφές. Η Ρωσία υιοθετεί καθεστώς εμπόλεμης οικονομίας, παράγοντας τεράστιους αριθμούς ανεμοπορικών βομβών, drones και πυραύλων.

Η περσική επανάσταση

Η Τεχεράνη γνωρίζει πως δεν έχει καμία δυνατότητα να ανταπεξέλθει στην συμβατική αεροπορική ισχύ, οπότε εστιάζεται στον ασύμμετρο πόλεμο, αναπτύσσοντας κυρίως drones και πυραύλους. Όμως με κυρίαρχο το Shahed-136, σχεδιάζονται και κατασκευάζονται με σκοπό να πλήττουν τον στόχο και να καταστρέφονται, σε αποστολές κυριολεκτικά αυτοκτονίας.

Έχουν πολυεστερικό κέλυφος, ελικοφόρο κινητήρα, εκρηκτική κεφαλή 50 κιλών και μάλλον απλά συστήματα πλοήγησης και ηλεκτρονικό εξοπλισμό, με τις πτέρυγες να αποθηκεύουν αρκετά καύσιμα για πτήσεις 1.500 και πλέον χιλιομέτρων. Σύμφωνα με τις υπάρχουσες εκτιμήσεις κοστίζουν από $10.000 έως $40.000 ανά μονάδα και όπως επισημαίνει η γνωστή οικονομική εφημερίδα The Wall Street Journal το φθινόπωρο του 2025, “κάθε έθνος προσδοκά να αντιγράψει το θανατηφόρο Shahed-136 του Ιράν”.

Η Τεχεράνη εκχωρεί στην Μόσχα την άδεια παραγωγής του Shahed-136, που αξιοποιεί τον απλό του σχεδιασμό, αναβαθμίζοντας ριζοσπαστικά το όπλο, με βασικό χαρακτηριστικό την αντικατάσταση του ελικοφόρου κινητήρα με αεριοστρόβιλο, ώστε να αποκτήσει δραστικά μεγαλύτερη ταχύτητα. Το ιρανικό υπόδειγμα ακολουθείται και από άλλες χώρες με σταθερά αμυντικά προγράμματα ανά τον κόσμο και στις ΗΠΑ κατασκευάζεται το LUCAS, με κόστος $35.000 ανά μονάδα, οπότε κάθε MQ-9 Reaper, αναλογεί σε δαπάνη κατασκευής 857 LUCAS.

Η Ταϊβάν ανακοινώνει επίσης πρόγραμμα κατασκευής 100.000 drones σε μηνιαία βάση έως το 2030, με σκοπό να μετατρέψει την νήσο σε κόλαση σε περίπτωση κινεζικής εισβολής.

Αλλαγή τοπίου με τα drones

Σε αδρές γραμμές οι αμυντικοί εξοπλισμοί ανά τον κόσμο αλλάζουν κατεύθυνση με αιχμή του δόρατος τα μη επανδρωμένα και ευρύτερα τα αυτοματοποιημένα συστήματα χωρίς πληρώματα. Το Πεντάγωνο αντιλαμβάνεται την στροφή και επιχειρεί να την ακολουθήσει με συνέπεια να αναμένεται κατακόρυφη άνοδος των δαπανών για τα συγκεκριμένα οπλικά συστήματα.

Όμως ακόμα και με τις προτεινόμενες δαπάνες, τα drones αντιπροσωπεύουν μόλις το 1% του συνολικού αμυντικού προϋπολογισμού, σε πείσμα του γεγονότος ότι ο στρατηγός Wesley Clark υπερτονίζει ότι το 90% των ρωσικών απωλειών στην Ουκρανία οφείλεται στα συγκεκριμένα οπλικά συστήματα.

Αν και πρόκειται να διατεθούν $30 δισεκατομμύρια για τις 1.000 μονάδες του μη επανδρωμένου Μαχητικού Συνεργαζόμενου Αεροσκάφους και οι δαπάνες στον συγκεκριμένο τομέα να αυξηθούν στο 5% του αμυντικού προϋπολογισμού, επιβάλλεται σε πρώτο στάδιο να φθάσουν στο 10%, από την στιγμή που καθίσταται σαφές πως αποτελεί τον πυρήνα του σύγχρονου πολέμου.

Οι κλασσικοί αμερικανικοί γίγαντες των αμυντικών εξοπλισμών δεν προετοιμάζονται για τις επερχόμενες ραγδαίες εξελίξεις, από την στιγμή που επιδεικνύουν χαρακτηριστική βραδύτητα, εγκλωβισμένοι σε μία παρωχημένη νοοτροπία και βυθισμένοι στην γραφειοκρατία. Όμως υπάρχει μία νέα κλάση ευέλικτων εταιρειών που εστιάζεται στα drones, αξιοποιώντας τις πολύτιμες εμπειρίες από τις συγκρούσεις στην Ουκρανία και στον Περσικό Κόλπο.

Κινούνται με ταχύτητα, εκμεταλλεύονται νέες καινοτομίες και επινοούν μηχανισμούς για την αντιμετώπιση των συστημάτων που αξιοποιούνται κατά των drones. Ουσιαστικά πρόκειται για την αρχική φάση ενός νέου τομέα που έχει να προσφέρει μεγάλες ευκαιρίες.

Μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, όμως, δεν υπήρχε πλέον αντίπαλο οικονομικό και γεωπολιτικό σύστημα αντίστοιχου μεγέθους. Το πετρέλαιο και μεγάλο μέρος των πρώτων υλών τιμολογούνταν σε δολάρια. Οι κεντρικές τράπεζες διατηρούσαν μεγάλο μέρος των συναλλαγματικών τους αποθεμάτων σε δολάρια. Οι διεθνείς επιχειρήσεις χρησιμοποιούσαν δολάρια για συναλλαγές που πολλές φορές δεν είχαν καμία άμεση σχέση με τις ΗΠΑ.

Αυτό δημιουργούσε ένα τεράστιο πλεονέκτημα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούσαν να δανείζονται στο δικό τους νόμισμα, ενώ μεγάλο μέρος του υπόλοιπου κόσμου χρειαζόταν το αμερικανικό νόμισμα για να εμπορεύεται, να αποταμιεύει και να εξυπηρετεί χρέη. Με απλά λόγια: η Αμερική εξέδιδε ένα νόμισμα που χρειαζόταν ολόκληρος ο κόσμος.

Το δολάριο δεν είχε αντίπαλο

Το δεύτερο όπλο ήταν το αμερικανικό χρέος. Η κυριαρχία του δολαρίου δημιούργησε ένα ακόμη παράδοξο. Όσο περισσότερο αναπτυσσόταν η παγκόσμια οικονομία, τόσο περισσότερα ασφαλή περιουσιακά στοιχεία σε δολάρια χρειαζόταν. Και ένα από τα σημαντικότερα τέτοια περιουσιακά στοιχεία ήταν τα ομόλογα του αμερικανικού Δημοσίου. Έτσι, χώρες που συσσώρευαν τεράστια εμπορικά πλεονάσματα —χαρακτηριστικό παράδειγμα αργότερα η Κίνα— επένδυαν μεγάλο μέρος των αποθεμάτων τους σε αμερικανικούς τίτλους.

Δημιουργήθηκε επομένως ένας ιδιόμορφος κύκλος. Οι ΗΠΑ αγόραζαν προϊόντα από τον υπόλοιπο κόσμο. Τα δολάρια που έφευγαν από τις ΗΠΑ επέστρεφαν σε σημαντικό βαθμό στις αμερικανικές χρηματοπιστωτικές αγορές. Το εμπορικό έλλειμμα, που για μια συνηθισμένη χώρα θα μπορούσε να αποτελέσει σοβαρό περιορισμό, ήταν πολύ ευκολότερο να χρηματοδοτηθεί από τη χώρα που εξέδιδε το κυρίαρχο διεθνές νόμισμα.

Το τρίτο όπλο ήταν η Wall Street. Τη δεκαετία του 1990 απελευθερώθηκαν σε μεγάλο βαθμό οι διεθνείς κινήσεις κεφαλαίων. Τεράστια ποσά μπορούσαν πλέον να εισέρχονται και να εξέρχονται από χώρες με ταχύτητα αδιανόητη μερικές δεκαετίες νωρίτερα. Αυτό είχε πραγματικά οφέλη. Μια αναπτυσσόμενη οικονομία μπορούσε να προσελκύσει ξένα κεφάλαια, να χρηματοδοτήσει επιχειρήσεις και υποδομές και να αναπτυχθεί ταχύτερα.

Το ΔΝΤ και ο έλεγχος κυβερνήσεων

Όταν οι επενδυτές έχαναν την εμπιστοσύνη τους, τα ίδια κεφάλαια μπορούσαν να φύγουν απότομα. Η ασιατική χρηματοπιστωτική κρίση του 1997 έδειξε πόσο καταστροφικός μπορούσε να γίνει αυτός ο μηχανισμός. Νομίσματα κατέρρευσαν, επιχειρήσεις και τράπεζες βρέθηκαν σε κρίση και κυβερνήσεις χρειάστηκαν διεθνή χρηματοδοτική στήριξη.

Ξαφνικά γινόταν φανερό ότι η ελεύθερη κίνηση κεφαλαίων δεν σήμαινε μόνο ελευθερία των κρατών να προσελκύουν χρήμα. Σήμαινε και ελευθερία του χρήματος να εγκαταλείπει τα κράτη. Και τότε εμφανιζόταν το ΔΝΤ. Όταν μια χώρα έχανε την πρόσβαση στις αγορές και δεν μπορούσε πλέον να χρηματοδοτήσει τις ανάγκες της, συχνά κατέφευγε στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Η χρηματοδότηση συνοδευόταν από όρους. Δημοσιονομική προσαρμογή, μεταρρυθμίσεις, ιδιωτικοποιήσεις, αλλαγές στο τραπεζικό σύστημα, απελευθέρωση αγορών.

Δεν χρειάζεται να θεωρήσει κανείς ότι όλες αυτές οι πολιτικές ήταν λανθασμένες για να αντιληφθεί την πολιτική σημασία του μηχανισμού. Μια κυβέρνηση μπορούσε να έχει εκλεγεί με ένα οικονομικό πρόγραμμα και να ανακαλύψει, όταν έμενε χωρίς χρηματοδότηση και ότι οι πραγματικές διαθέσιμες επιλογές της ήταν πολύ λιγότερες. Η οικονομική κυριαρχία ενός κράτους δεν καταργούνταν νομικά. Περιοριζόταν πρακτικά από την ανάγκη χρηματοδότησής του. Αυτό ήταν το μεγάλο μάθημα της εποχής.

Η περίπτωση της ΕΣΣΔ

Ίσως πουθενά η νέα αντίληψη δεν εμφανίστηκε τόσο καθαρά όσο στη μετασοβιετική Ρωσία. Μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ, η χώρα πέρασε με εξαιρετικά μεγάλη ταχύτητα από τη σχεδιασμένη οικονομία, στην αγορά. Απελευθέρωση τιμών, ιδιωτικοποιήσεις και μεταφορά κρατικής περιουσίας στον ιδιωτικό τομέα άλλαξαν μέσα σε λίγα χρόνια ολόκληρη την οικονομική δομή της χώρας.

Το αποτέλεσμα δεν ήταν απλώς η “δημιουργία καπιταλισμού”. Ήταν η εμφάνιση των ολιγαρχών, η τεράστια συγκέντρωση πλούτου, η κοινωνική αναστάτωση και τελικά η ρωσική χρηματοπιστωτική κρίση του 1998. Για ένα μεγάλο μέρος της ρωσικής κοινωνίας, η δεκαετία του 1990 ταυτίστηκε έτσι, όχι με την υπόσχεση της φιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης αλλά με την απώλεια κρατικής ισχύος και κοινωνικής ασφάλειας. Η εμπειρία αυτή έχει σημασία ακόμη και για να κατανοήσουμε τη μεταγενέστερη άνοδο του Πούτιν.

Η διαφορετική Κίνα

Η Κίνα αποτελεί ίσως το πιο ενδιαφέρον παράδειγμα, επειδή δεν ακολούθησε πλήρως τη συνταγή. Άνοιξε την οικονομία της στο διεθνές εμπόριο και στις ξένες επενδύσεις, αλλά δεν παρέδωσε με τον ίδιο τρόπο τον έλεγχο του χρηματοπιστωτικού της συστήματος. Διατήρησε ισχυρό κρατικό έλεγχο στις τράπεζες, στο νόμισμα και στις κινήσεις κεφαλαίων. Προσέλκυσε δυτικές επιχειρήσεις, τεχνολογία και επενδύσεις, αλλά δεν εγκατέλειψε τον πολιτικό έλεγχο της οικονομίας.

Και εδώ βρίσκεται μία από τις μεγαλύτερες ιστορικές ειρωνείες της παγκοσμιοποίησης. Η Δύση πίστεψε ότι η ενσωμάτωση της Κίνας στην παγκόσμια αγορά θα έκανε σταδιακά την Κίνα περισσότερο όμοια με τη Δύση. Συνέβη και το αντίστροφο. Η Κίνα χρησιμοποίησε το δυτικό παγκόσμιο οικονομικό σύστημα για να οικοδομήσει τη δική της βιομηχανική ισχύ.

Η γεωπολιτική σημασία

Η πραγματική γεωπολιτική σημασία αυτού του συστήματος έγινε ακόμη καθαρότερη αργότερα. Όσο περισσότερες διεθνείς συναλλαγές πραγματοποιούνταν σε δολάρια και περνούσαν από τράπεζες συνδεδεμένες με το αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα, τόσο μεγαλύτερη δυνατότητα αποκτούσαν οι ΗΠΑ να χρησιμοποιούν οικονομικές κυρώσεις. Τράπεζες, επιχειρήσεις και ολόκληρα κράτη μπορούσαν να αντιμετωπίσουν περιορισμούς στην πρόσβασή τους στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Το Ιράν αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της ισχύος των χρηματοπιστωτικών κυρώσεων. Μετά το 2022, όμως, η υπόθεση της Ρωσίας έδειξε το εύρος που μπορούσε να αποκτήσει το εργαλείο: κυρώσεις σε τράπεζες, περιορισμοί συναλλαγών και πάγωμα μεγάλου μέρους των συναλλαγματικών αποθεμάτων της ρωσικής κεντρικής τράπεζας που βρίσκονταν σε δικαιοδοσίες των χωρών που επέβαλαν τις κυρώσεις.

Εκεί έγινε απολύτως σαφές κάτι που το 1991 δεν ήταν ακόμη ορατό: το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα δεν ήταν μόνο “αγορά”. Ήταν και υποδομή γεωπολιτικής ισχύος. Το σύστημα, εντούτοις, είχε ένα θεμελιώδες πρόβλημα. Η τεράστια ανάπτυξη του χρηματοπιστωτικού τομέα δημιούργησε μόχλευση, σύνθετα χρηματοοικονομικά προϊόντα και επίπεδα αλληλεξάρτησης που μπορούσαν να μεταφέρουν μια κρίση από μια αγορά σε ολόκληρο τον κόσμο. Το 2008 η κατάρρευση της Lehman Brothers αποκάλυψε αυτή την αδυναμία.

Κράτη, αγορές και παγκοσμιοποίηση

Επί χρόνια είχε υποστηριχθεί ότι οι αγορές έπρεπε να απελευθερωθούν από το κράτος. Όταν όμως το χρηματοπιστωτικό σύστημα έφτασε στα πρόθυρα της κατάρρευσης, ήταν οι κυβερνήσεις και οι κεντρικές τράπεζες που χρειάστηκε να το διασώσουν. Η αγορά δεν έσωσε το κράτος. Το κράτος έσωσε την αγορά. Η αυτοκρατορία άρχισε να δημιουργεί τους αντιπάλους της. Από εκεί και πέρα αρχίζει η σημερινή ιστορία.

Η Κίνα επιδιώκει να περιορίσει την εξάρτησή της από το δολάριο. Η Ρωσία, ιδιαίτερα μετά τις κυρώσεις, επιτάχυνε τη μετατόπιση μέρους των συναλλαγών της προς άλλα νομίσματα. Οι BRICS συζητούν τρόπους μεγαλύτερης χρήσης εθνικών νομισμάτων. Κεντρικές τράπεζες αυξάνουν τα αποθέματά τους σε χρυσό.

Τίποτε από αυτά δεν σημαίνει ότι το δολάριο πρόκειται αύριο να χάσει την πρωτοκαθεδρία του. Σημαίνει όμως κάτι πολιτικά σημαντικότερο. Για πρώτη φορά μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, σημαντικές δυνάμεις θεωρούν στρατηγικό στόχο να μειώσουν την εξάρτησή τους από το χρηματοπιστωτικό σύστημα που οικοδομήθηκε υπό αμερικανική ηγεσία.

Η μεγάλη ειρωνεία με το δολάριο

Όσο περισσότερο οι ΗΠΑ ανακάλυπταν ότι η θέση του δολαρίου μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο γεωπολιτικής πίεσης, τόσο περισσότερο έδιναν στους αντιπάλους τους κίνητρο να αναζητήσουν εναλλακτικές. Η χρηματοπιστωτική ισχύς είναι αποτελεσματική ακριβώς επειδή όλοι συμμετέχουν στο ίδιο σύστημα.

Αν όμως η χρήση της ως όπλου οδηγήσει αρκετούς παίκτες στην προσπάθεια δημιουργίας παράλληλων συστημάτων, τότε η ίδια η άσκηση της ισχύος μπορεί μακροπρόθεσμα να περιορίσει την πηγή της. Αυτό είναι το πραγματικό ερώτημα της εποχής μας: Αν το σύστημα που δημιουργήθηκε μετά το 1991 μπορεί να παραμείνει αμερικανοκεντρικό σε έναν κόσμο που δεν είναι πλέον μονοπολικός.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες βρέθηκαν μετά τον Ψυχρό Πόλεμο στο κέντρο του συστήματος μέσα στο οποίο ο υπόλοιπος κόσμος αγόραζε, πουλούσε, δανειζόταν και πλήρωνε. Αυτό υπήρξε αποτέλεσμα της αμερικανικής μονοκρατορίας, όχι η αιτία της. Και καθώς η μονοκρατορία υποχωρεί και ο κόσμος γίνεται ξανά πολυπολικός, είναι η νέα κατανομή της παγκόσμιας ισχύος που θα καθορίσει τελικά αν το χρηματοπιστωτικό σύστημα του 21ου αιώνα θα εξακολουθήσει να έχει ως κέντρο την Αμερική ή αν θα γίνει και αυτό πολυπολικό.

Ωστόσο, τα ισραηλινά αεροσκάφη δεν έπληξαν τα συριακά αεροσκάφη. Στόχευσαν απευθείας τα κτίρια, τις αποθήκες των εργοταξίων και τον διάδρομο προσγείωσης. Το στρατιωτικό αεροδρόμιο Αμπού Ζουχούρ είχε καταστραφεί κατά τον εμφύλιο πόλεμο και παρέμενε επί χρόνια εκτός λειτουργίας. Την επισκευή του είχε αναλάβει η Τουρκία.

Μία ημέρα πριν από την επίθεση, τουρκική στρατιωτική αντιπροσωπεία είχε μεταβεί στο Αμπού Ζουχούρ για επιτόπιες επιθεωρήσεις για την αποκατάσταση και την επαναλειτουργία του. Η τουρκική στρατιωτική αντιπροσωπεία επιθεώρησε τις εργασίες επισκευής του αεροδρομίου και αποχώρησε. Λίγες ώρες αργότερα, τις πρώτες πρωινές ώρες της 18ης Αυγούστου, ισραηλινά αεροσκάφη βομβάρδισαν εκ νέου τον διάδρομο και κατέστρεψαν για άλλη μία φορά τις εργασίες αποκατάστασης.

Ο Νετανιάχου δήλωσε ότι το Ισραήλ είχε εντοπίσει ενδείξεις πως η Άγκυρα σκόπευε να εγκαταστήσει στρατιωτική παρουσία νοτιότερα, κοντά στο Χαλέπι, και κατέστησε σαφές ότι δεν θα ανεχόταν την ανάπτυξη τουρκικών δυνάμεων σε σημείο που το Ισραήλ θεωρεί απειλητικό. Όπως είπε, η προειδοποίηση μεταφέρθηκε στην τουρκική πλευρά, αλλά προφανώς δεν ελήφθη αρκετά σοβαρά: «Έτσι, φροντίσαμε να το καταλάβουν καλύτερα».

Ο Μπάρακ διαψεύδει το Ισραήλ

Το αεροδρόμιο Αμπού Ζουχούρ βρισκόταν μεταξύ του Ιντλίμπ και του Χαλεπίου, κοντά στα τουρκικά σύνορα. Δεν βρισκόταν κοντά στα ισραηλινά σύνορα και, ακόμη και αν ολοκληρωνόταν η αποκατάστασή του, δεν βρισκόταν σε θέση από την οποία θα μπορούσε να αποτελέσει άμεση απειλή για το Ισραήλ. Η ισραηλινή κυβέρνηση έσπευσε να υποστηρίξει ότι η Συρία είχε αναπτύξει εκεί «δυνάμεις πληρεξουσίων» και ότι γι’ αυτό το χτύπησε. Με τον όρο «δυνάμεις πληρεξουσίων» εννοούσε τις φιλοϊρανικές δυνάμεις.

Ωστόσο, η κυβέρνηση της Δαμασκού είναι πλέον ο Άχμεντ αλ-Σάρα, πρώην ηγέτης της HTS, ο οποίος είχε πολεμήσει επί χρόνια το καθεστώς Άσαντ και τις φιλοϊρανικές δυνάμεις, με κυριότερη τη Χεζμπολάχ. Ούτε ο ίδιος ούτε η νέα συριακή κυβέρνηση είχαν σχέσεις με το Ιράν ή τη Χεζμπολάχ.

Πράγματι, η πρώτη αντίδραση ήρθε από τον πρεσβευτή των ΗΠΑ στην Άγκυρα, Τομ Μπάρακ. Ο Μπάρακ, μέσω του επίσημου λογαριασμού της αμερικανικής πρεσβείας στην Άγκυρα στο X, δήλωσε ότι η κυβέρνηση Σάραα ούτε επιτρέπει την παρουσία δυνάμεων πληρεξουσίων ούτε ακολουθεί επιθετική στάση. Αντίθετα, επέλεγε τη «μείωση της έντασης» με το Ισραήλ. Ο Αμερικανός πρέσβης, ο οποίος ουσιαστικά διέψευδε ευθέως τον ισραηλινό ισχυρισμό, υπογράμμισε ότι οι ΗΠΑ ανησυχούν για αυτή την «περιττή κλιμάκωση».

Ο Σύρος υπουργός βρισκόταν στην Τουρκία

Στην Άγκυρα, τα ραντάρ αεράμυνας του τουρκικού υπουργείου Εθνικής Άμυνας είχαν αρχίσει να παρακολουθούν τα ισραηλινά αεροσκάφη από τη στιγμή που απογειώθηκαν και κατευθύνθηκαν προς τα βόρεια, προς τα τουρκικά σύνορα. Ωστόσο, το Ισραήλ δεν είχε ενημερώσει την Τουρκία για την επίθεση μέσω των ΗΠΑ. Κι αυτό, παρότι το 2025, με τη μεσολάβηση του Αζερμπαϊτζάν, είχε καθοριστεί μια γραμμή αποτροπής συγκρούσεων μεταξύ ισραηλινών και τουρκικών πολεμικών αεροσκαφών. Τα ισραηλινά πολεμικά αεροσκάφη, όμως, είχαν φτάσει χωρίς προειδοποίηση μέχρι κυριολεκτικά δίπλα στην Τουρκία.

Σε μεταγενέστερη δήλωσή του στο Reuters, ο Μπάρακ ανέφερε ότι: η Τουρκία δεν είχε προειδοποιηθεί για τις ισραηλινές επιθέσεις, είχε παρακολουθήσει τα αεροσκάφη να κατευθύνονται προς την τουρκική επικράτεια, και, ως εκ τούτου, είχε λόγο να προετοιμάσει τη δική της απάντηση.

Η δήλωση αυτή δεν ήταν απλώς προσπάθεια να κατευνάσει την αντίδραση της Άγκυρας. Ήταν επίσης ένα μήνυμα προς το Ισραήλ ότι είχε ξεπεράσει τα όρια. Λίγες ώρες πριν από την επίθεση, αργά στις 17 Αυγούστου, ο πρόεδρος Ερντογάν είχε συνομιλήσει τηλεφωνικά με τον Τραμπ και του είχε ζητήσει να σταματήσει το Ισραήλ.

Μία ημέρα νωρίτερα, σε συνέντευξή του στο Al Jazeera, ο Ερντογάν είχε δηλώσει ότι η Τουρκία δεν θα παρασυρθεί από τις προκλήσεις του Ισραήλ, ότι δεν επιθυμεί πόλεμο, αλλά ούτε και φοβάται τον πόλεμο. Την ώρα που σημειωνόταν η επίθεση, ο υπουργός Εξωτερικών της Συρίας, Άσαντ Χασάν αλ-Σιμπάνι, βρισκόταν στην Τουρκία. Συναντήθηκε στην Κωνσταντινούπολη με τον Μπάρακ και συζήτησαν την ανοικοδόμηση της Συρίας, την ανάπτυξή της και την ενσωμάτωσή της στη διεθνή κοινότητα.

Συριακές πηγές επιβεβαίωσαν στο Bloomberg προηγούμενο δημοσίευμα του Reuters, σύμφωνα με το οποίο ο αρχηγός της Μοσάντ, Ρόμαν Γκόφμαν, επικοινώνησε την περασμένη εβδομάδα με τον Σύρο υπουργό Εξωτερικών αλ-Σιμπάνι. Οι ίδιες πηγές περιέγραψαν την επικοινωνία ως «κλήση προειδοποίησης», κατά την οποία το Ισραήλ «επαναδιατύπωσε τις κόκκινες γραμμές του». Αξιωματούχος ασφαλείας δήλωσε στο Kan News ότι το Ισραήλ είχε προσπαθήσει, μέσω έμμεσου διαλόγου, να καταλήξει σε συνεννόηση με τον Σύρο πρόεδρο αλ-Σαράα.

Όταν οι συνομιλίες απέτυχαν, το Ισραήλ ενημέρωσε τις ΗΠΑ, παρέχοντας ευαίσθητες πληροφορίες σχετικά με προσπάθειες της Τουρκίας να εγκατασταθεί σε συριακή στρατιωτική βάση περίπου 70 χιλιόμετρα από τα τουρκικά σύνορα. Το Ισραήλ χαρακτήρισε την κίνηση παραβίαση του υφιστάμενου status quo και έπληξε τη βάση προτού προλάβουν να φτάσουν εκεί τουρκικές δυνάμεις.

“Συγκρατημένη” οργή στην Άγκυρα

Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών καταδίκασε την ισραηλινή επίθεση, η οποία, όπως ανέφερε, στόχευε «την εδαφική ακεραιότητα και την ενότητα της Συρίας», και κάλεσε τη διεθνή κοινότητα να υιοθετήσει πιο αποφασιστική στάση απέναντι στην ισραηλινή επιθετικότητα.

Η δεύτερη δήλωση του Μπάρακ έμοιαζε να αποτελεί απάντηση σε αυτή την ανακοίνωση. Το υπουργείο Εξωτερικών φαίνεται πως κατάφερε προς το παρόν να εξισορροπήσει τις πιο σκληρές αντιδράσεις που εκφράστηκαν τόσο από το εσωτερικό του AKP όσο και από την αντιπολίτευση.

Δύο βασικές τουρκικές εκτιμήσεις

Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου και οι κυβερνητικοί εταίροι του είναι διατεθειμένοι να κάνουν κάθε είδους απερισκεψία προκειμένου να κερδίσουν τις ισραηλινές εκλογές στις 27 Οκτωβρίου, δηλαδή μία εβδομάδα πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές της 3ης Νοεμβρίου, οι οποίες είναι ζωτικής σημασίας για το πολιτικό μέλλον του Τραμπ. Ο Ερντογάν είχε μεταφέρει αυτή την εκτίμηση στον Τραμπ.

Η Άγκυρα είναι αποφασισμένη να μην απαντήσει στις προκλήσεις του Νετανιάχου, αλλά υπάρχουν και όρια. Εάν η υπόθεση φτάσει στο σημείο να σαμποτάρει τη διαδικασία «Τουρκία χωρίς τρομοκρατία», δηλαδή τη διαδικασία αφοπλισμού του PKK, ή εάν αγγίξει άμεσα τα συμφέροντα της Τουρκίας, η Άγκυρα δεν θα μείνει χωρίς απάντηση.

Η κυβέρνηση Τραμπ θα πρέπει να αξιοποιήσει την επιρροή της για να συγκρατήσει την κυβέρνηση Νετανιάχου, για να αποκατασταθούν η σταθερότητα και η ασφάλεια στη Μέση Ανατολή. Ένα βάρος που, από μόνος του, ο Μπάρακ δύσκολα μπορεί να σηκώσει.

Γράφει ότι το ελληνικό χωροταξικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ δεν παράγει κανένα έννομο αποτέλεσμα για την Τουρκία στο Αιγαίο και αμφισβητεί την κυριαρχία στα νησιά μας, επαναφέροντας τον ισχυρισμό περί «γεωγραφικών σχηματισμών των οποίων η κυριαρχία δεν έχει μεταβιβαστεί στην Ελλάδα μέσω διεθνών συνθηκών».

Προσθέτει ότι «πρέπει να αποφεύγονται μονομερείς πρωτοβουλίες σε κλειστές ή ημίκλειστες θάλασσες, όπως το Αιγαίο και η Μεσόγειος» και επικαλείται μάλιστα το διεθνές δίκαιο! Παράλληλα επικαλείται και την “Διακήρυξη των Αθηνών”, αναφέροντας ότι η Τουρκία παραμένει προσηλωμένη στη Διακήρυξη περί Σχέσεων Καλής Γειτονίας (του Δεκεμβρίου 2023), ζητώντας «ειλικρινή και συνολική προσέγγιση» για την επίλυση των διαφορών.

«Η Τουρκία, ως ένα από τα δύο παράκτια κράτη του Αιγαίου Πελάγους, είναι πάντα έτοιμη να συνεργαστεί με την Ελλάδα», ισχυρίσθηκε ο εκπρόσωπος του τουρκικού ΥΠΕΞ.

Η τοποθέτηση της Άγκυρας δεν περιορίζεται, επομένως, σε επιφυλάξεις για τη χωροθέτηση ενεργειακών έργων. Αντιθέτως, η Τουρκία αξιοποιεί την ανακοίνωση του νέου ελληνικού πλαισίου, προκειμένου να επαναφέρει συνολικά τις αναθεωρητικές θέσεις της για το Αιγαίο, επιχειρώντας να συνδέσει ζητήματα περιβάλλοντος και ενέργειας με τις διεκδικήσεις της επί ελληνικών νησίδων και βραχονησίδων.

Από την Δευτέρα και ίσως μέχρι το τέλος της εβδομάδας, οι υψηλές θερμοκρασίες θα βασανίσουν και την Λάρισα και τη Μαγνησία, τη Θεσσαλονίκη, την Ημαθία, την Πέλλα, το Κιλκίς και την Κοζάνη.

Πέμπτη

Σύμφωνα με τα στοιχεία του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, την Πέμπτη 20 Αυγούστου σε ολόκληρη τη χώρα θα επικρατήσει ηλιοφάνεια με λίγες τοπικές νεφώσεις και μικρή περαιτέρω άνοδο της θερμοκρασίας.

Ο υδράργυρος θα φτάσει στη Θεσσαλία τους 37 με 39 βαθμούς, στα υπόλοιπα ηπειρωτικά τους 36 με 37 και ενδεχομένως τοπικά τους 38, ενώ στη Μακεδονία και τη Θράκη θα αγγίξει τους 35 με 37 βαθμούς. Στην Αττική η θερμοκρασία αναμένεται αύριο να φτάσει τους 37 βαθμούς και στην Θεσσαλονίκη τους 34 βαθμούς. Οι άνεμοι δεν θα ξεπεράσουν τα 3-5 Μποφόρ.

Παρασκευή και Σάββατο

Η ΕΜΥ εκτιμά ότι η θερμοκρασία θα σημειώσει περαιτέρω άνοδο. Θα φτάσει στα ηπειρωτικά τους 37 με 38 και τοπικά τους 39 βαθμούς. Στα νησιά του Ιονίου τους 34 με 36 βαθμούς, στις Κυκλάδες τους 29 με 30 βαθμούς, την Κρήτη τους 33 με 34 βαθμούς και στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου και τα Δωδεκάνησα τους 36 τοπικά 37 βαθμούς Κελσίου. Για το Σάββατο η ΕΜΥ εκτιμά ότι η θερμοκρασία θα σημειώσει μικρή περαιτέρω άνοδο

Προγνώσεις

Ο μετεωρολόγος και διευθυντής ερευνών στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, Κώστας Λαγουβάρδος, εκτιμά ότι «ξεκινά μια θερμή περίοδος, ένα κύμα καύσωνα θα το έλεγα, που θα κρατήσει τουλάχιστον εφτά, οκτώ ημέρες, πιθανόν να πάει έτσι μέχρι το τέλος του μήνα. Οι θερμοκρασίες δεν θα φτάσουν σε ακραίες τιμές, αλλά σε πολλές περιοχές θα ξεπερνούν τους 37, 38 βαθμούς. Θα δούμε τοπικά και 40 βαθμούς, ίσως μέσα στο Σαββατοκύριακο και λίγο παραπάνω. Αυτό που είναι αξιοσημείωτο είναι η διάρκεια. Δηλαδή μιλάμε για τουλάχιστον εφτά, οκτώ ημέρες που θα έχουμε πολύ υψηλές θερμοκρασίες, πράγμα το οποίο θα κουράσει αρκετά τον πληθυσμό» προσθέτει.

Ο μετεωρολόγος Γιάννης Καλλιάνος εκτιμά ότι «θα έχουμε 40άρια, ενώ υπάρχουν ενδείξεις πως ίσως, προς το τέλος του μήνα, η θερμοκρασία ίσως δείξει και 42 βαθμούς». Αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο οι υψηλές θερμοκρασίες να κρατήσουν ως το τέλος Αυγούστου ή και τις αρχές Σεπτεμβρίου.

Ο μετεωρολόγος Κλέαρχος Μαρουσάκης εκτιμά ότι ο υδράργυρος θα φτάσει τους 40 βαθμούς σε κλειστές περιοχές όπως στο εσωτερικό της κεντρικής Μακεδονίας, στη Θεσσαλία, στην Αργολίδα, στη Λακωνία, την Μεσσηνία και την Δυτική Στερεά.

Συγκρατημένος ο κ. Κολυδάς

Ο μέχρι το 2025 διευθυντής της ΕΜΥ, μετεωρολόγος Θοδωρής Κολυδάς, επιβεβαιώνει την έλευση ενός ισχυρού θερμού επεισοδίου (κύματος ζέστης), κάνοντας λόγο για μια «θερμή ανωμαλία του Αυγούστου» με θερμοκρασίες που θα κυμανθούν 4 έως 6 βαθμούς πάνω από τα κανονικά για την εποχή επίπεδα.

Ο κ. Κολυδάς προσδιορίζει ως τις πιο δύσκολες ημέρες το τετραήμερο μεταξύ Κυριακής 23 Αυγούστου και Τετάρτης 26 Αυγούστου. Εκτιμά ότι τη Δευτέρα οι μέγιστες θερμοκρασίες θα αγγίξουν ξανά τους 40 βαθμούς Κελσίου, επηρεάζοντας αισθητά και την περιοχή της Αττικής.

«Πρόκειται επομένως για μια σαφή θερμή ανωμαλία και όχι απλώς για συνηθισμένες υψηλές θερμοκρασίες του Αυγούστου. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζονται και οι ελάχιστες θερμοκρασίες», γράφει στην ανάρτησή του. «Στην Αθήνα και την Πάτρα τα ensemble (σ.σ. προγνώσεις συνόλου που συγκερνούν πακέτα σεναρίων) φέρνουν τις ελάχιστες ακόμη και κοντά στους 28–29°C κατά την κορύφωση του επεισοδίου. Αυτό είναι σημαντικό, καθώς οι πολύ υψηλές νυχτερινές θερμοκρασίες δεν επιτρέπουν την ουσιαστική υποχώρηση της θερμικής επιβάρυνσης κατά τη διάρκεια της νύχτας.

»Με τα σημερινά δεδομένα θα ήταν προτιμότερο να είμαστε ακόμη συγκρατημένοι ως προς τον χαρακτηρισμό “καύσωνας”. Τα στοιχεία δείχνουν με αρκετά μεγάλη συνέπεια ότι έρχεται μια περίοδος σημαντικά υψηλότερων θερμοκρασιών. Δεν υπάρχει όμως ακόμη η ίδια βεβαιότητα για το εάν οι πολύ υψηλές θερμοκρασίες —ιδιαίτερα οι τιμές των 40°C και άνω— θα αποκτήσουν μεγάλη γεωγραφική έκταση και διάρκεια. Επιπλέον, υπάρχει μια ενδιαφέρουσα διαφοροποίηση μεταξύ των δύο βασικών ensemble συστημάτων. Το GEFS εμφανίζεται γενικά θερμότερο από το ECMWF ENS, ιδιαίτερα στις μέγιστες θερμοκρασίες. Το ECMWF προς το παρόν διατηρεί ένα σχετικά ηπιότερο σενάριο, χωρίς όμως να αναιρεί την έντονη θερμή τάση.»

Υπενθυμίζεται ότι, χθες η Τουρκία προέβη σε 25 παραβιάσεις του εναέριου χώρου, στις οποίες συμμετείχαν οπλισμένα F-16, UAV και CN-235.

ΤΟΥΡΚΙΚΕΣ ΠΑΡΑΒΑΣΕΙΣ Κ.Ε.Κ. ΣΤΟ F.I.R. ΑΘΗΝΩΝ – ΠΑΡΑΒΙΑΣΕΙΣ Ε.Ε.Χ. ΤΗΝ 19η ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 2026

ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ: 1 ( 1×2 F-16)

ΜΕΜΟΝΩΜΕΝΑ: 6 (1 ATR-72, 1 CN-235 και 4 UAV)

ΣΥΝΟΛΟ Α/Φ: 8

ΟΠΛΙΣΜΕΝΑ: –

ΠΑΡΑΒΑΣΕΙΣ: 9 (1 από τα F-16, 2 από το ATR-72, 1 από το CN-235 και 5 από τα UAV )

ΠΑΡΑΒΙΑΣΕΙΣ: 1 (από UAV)

ΕΜΠΛΟΚΕΣ: –

ΠΕΡΙΟΧΗ: Βορειοανατολικό, Κεντρικό και Νοτιοανατολικό Αιγαίο.

Μιλώντας στο Mega ο πτέραρχος ε.α. Κώστας Ιατρίδης, είπε ειδικότερα τα εξής

«Από την επείγουσα οδηγία που έδωσε η ΑΠΑ προς όλες τις εταιρείες ή όλους τους φορείς που έχουν το συγκεκριμένο ελικόπτερο να ελέγξουν το ουραίο στροφείο, φαίνεται ότι τουλάχιστον πρέπει να υπήρξε κάποια μηχανική βλάβη που έχει σχέση με αυτό, το οποίο είναι πάρα πολύ σημαντικό, διότι αν αυτό πάθει βλάβη σε ένα ελικόπτερο, τότε το ελικόπτερο αρχίζει και περιστρέφεται πέριξ του άξονα πάρα πολύ γρήγορα».

Εν τω μεταξύ οι έρευνες συνεχίζονται και εξετάζονται από τους αρμόδιους τα συντρίμμια του μοιραίου ελικοπτέρου. Το σημείο της συντριβής, που βρίσκεται σε πολύ κοντινή απόσταση από το ελικοδρόμιο της Σίφνου, παραμένει πλήρως αποκλεισμένο. Οι εμπειρογνώμονες βρίσκονται στο νησί από χθες το απόγευμα, για να κάνουν αυτοψία και να συλλέξουν στοιχεία. Εξετάζονται διάφορα σενάρια, αλλά ιδιαίτερη βαρύνουσα εκτιμάται ότι έχει η κατάθεση του υπευθύνου του ελικοδρομίου, ο οποίος ήταν αυτόπτης μάρτυρας της συντριβής, και ο οποίος είπε ότι «πριν από την περιστροφή, το ελικόπτερο έχασε απότομα ύψος, έστριψε αριστερά και αμέσως μετά μπήκε στην ανεξέλεγκτη περιστροφή».