«Σήμερα στείλαμε μια επιστολή και στον υπουργό και στον πρωθυπουργό, γιατί θεωρώ ότι το θέμα αφορά όλους τους Έλληνες πια. Θεωρώ, λοιπόν, ότι αν είναι αδιάβλητες οι εκλογές θα είμαι υποψήφιος, αλλά ενώ θα γίνουν διά ζώσης εκλογές, όπως κατά κόρον ζητούσα και τις προηγούμενες φορές αλλά δεν έγιναν —τότε έγιναν ηλεκτρονικά με όλα τα ευτράπελα— αλλά και πάλι, ενώ υπάρχει το σύστημα “Κούρος” που εξασφαλίζει ότι όλα τα σωματεία έχουν δικαίωμα ψήφου, εφόσον οι αντιπρόσωποι των σωματείων μπορεί να μη γνωρίζονται μέχρι την Κυριακή το πρωί, με ποιον τρόπο θα γίνεται η διαπίστευση ότι αυτός που ψηφίζει είναι εκπρόσωπος σωματείου;» διερωτάται ο Παναγιώτης Φασούλας, συμπληρώνοντας:

«Πρέπει να γνωστοποιηθεί η λίστα των εκπροσώπων του κάθε σωματείου τουλάχιστον 5-6 μέρες πριν. Τι θα κάνουνε δηλαδή την Κυριακή το πρωί; Θα τηλεφωνούμε στα σωματεία για να μάθουμε αν κάποιος είναι εκπρόσωπος ή όχι; Επίσης ενώ η τωρινή διοίκηση είναι προσωρινή, δεν λειτουργεί ως προσωρινή, παρά κάνει πληρωμές που χρόνιζαν καιρό και τηλεφωνεί στα σωματεία και λέει “εκείνες τις οφειλές που είχαμε τις καταθέσαμε”. Δεν είναι σοβαρά πράγματα αυτά».

Στην επιστολή, όπως είπε, τονίζεται ότι πρέπει όλοι να γνωρίζουν τους εκπροσώπους πριν τις εκλογές.

«Το μπάσκετ δεν έχει περιθώρια για κωμικοτραγικές διαδικασίες. Έχει την ανάγκη άμεσα να μπει στη φάση της διαφάνειας και να ανακτήσει τη χαμένη του αξιοπρέπεια, η οποία ταλαιπωρείται εδώ και μερικές ημέρες. Δεν είμαστε στον σωστό δρόμο. Νομίζω πως περνάνε πολλές μέρες και έχει χτυπηθεί βάναυσα η αξιοκρατία και η αξιοπιστία του αθλήματος στο μυαλό των Ελλήνων φιλάθλων», είπε ο κ. Φασούλας και πρόσθεσε:

«Εγώ θα πάω την Παρασκευή το μεσημέρι στα γραφεία της ΕΟΚ. Εφόσον υπάρχουν καλές προθέσεις, μπορούμε όλοι να τα βρούμε μεταξύ μας και να καταθέσουμε τις προτάσεις μας για το μπάσκετ. Με τον Παναγιώτη Γιαννάκη συμπίπτουν οι ιδέες μας. Έχω καλέσει κι άλλους που ασχολούνται με το μπάσκετ, αλλά όποιος άνθρωπος με θεσμική θέση θέλει να πει τη γνώμη του, μπορεί να έρθει να συζητήσουμε», είπε για την συνάντηση στην ΕΟΚ.

Ο Παναγιώτης Γιαννάκης έχει δηλώσει ότι δεν θα είναι υποψήφιος, αλλά και ο Φασούλας από πλευράς του έχει δηλώσει πως θα αποσύρει την υποψηφιότητά του αν κατέλθει ο Γιαννάκης.

Για τη συνάντηση με τον Γιάννη Βρούτση, ανέφερε τα εξής: «Απλώς επιβεβαιώσαμε τη θέλησή μας να μπει το μπάσκετ γρήγορα στην επόμενη μέρα. Η διοίκηση που υπάρχει θα έπρεπε να εκτελεί χρέη προσωρινής διοίκησης και όχι να κάνει πληρωμές που χρόνιζαν. Αυτά δεν είναι σοβαρά πράγματα να γίνονται στη δική μας ομοσπονδία. Προσπαθούν να χειραγωγήσουν τον κόσμο και να τον φοβίσουν, δείχνοντας ότι “έχουμε τη στήριξη και προχωράμε κανονικά”. Τα σωματεία λειτουργούν υπό τον φόβο ότι η κατάσταση αυτή θα συνεχιστεί. Ταυτόχρονα, μιλήσαμε για τον τρόπο διεξαγωγής των εκλογών και θεωρώ ότι υπάρχει στήριξη του Υπουργείου. Η ομοσπονδία δεν εκτελεί χρέη προσωρινής διοίκησης, κάνει πολύ περισσότερα από διαχειριστικές πράξεις».

Για το αν έχει μιλήσει με εκπροσώπους σωματείων, ο Φασούλας είπε: «Βεβαίως έχω μιλήσει και δεν μιλάω μόνο με δική μου πρωτοβουλία, πολλοί άνθρωποι του χώρου με παίρνουν τηλέφωνο. Είναι δεδομένο πλέον πώς έγιναν οι προηγούμενες εκλογές. Στην πρώτη εκλογική διαδικασία είχαμε 40% και στη δεύτερη 24%. Τα αποτελέσματα είναι αστεία αν τα δει κανείς. Ο Φάνης Χριστοδούλου, που ήταν υποψήφιος μαζί μου την πρώτη φορά, πήρε λιγότερες ψήφους από υπάλληλο δημοτικού γυμναστηρίου σε μια επαρχιακή πόλη της Ελλάδας, και μόνο από αυτό καταλαβαίνετε τι είχε γίνει σε αυτές τις διαδικασίες.

»Αυτά τελείωσαν και είναι παρελθόν. Η επόμενη μέρα για το μπάσκετ ξεκινάει και από την επόμενη ημέρα θα υπάρχει απόλυτη διαφάνεια στον τρόπο λειτουργίας της διαιτησίας, με τον τρόπο που έχω καταθέσει, με απόλυτη διαφάνεια στα οικονομικά της ομοσπονδίας, αλλά και στη λύση των οικονομικών προβλημάτων των σωματείων. Αυτό που μας απασχολεί περισσότερο είναι πώς θα πάνε περισσότεροι Έλληνες τα παιδιά τους στον αθλητισμό, χωρίς να σκέφτονται ότι δεν υπάρχει αξιοκρατία».

Ποιοί ψηφίζουν

Στις εκλογές της ΕΟΚ δεν ψηφίζουν μεμονωμένοι φίλαθλοι, αλλά περίπου 750 έως 800 ερασιτεχνικά αθλητικά σωματεία από όλη την Ελλάδα. Ο οριστικός αριθμός για τις εκλογές της 20ής Δεκεμβρίου 2026 δεν έχει δημοσιευτεί ακόμη, καθώς το μητρώο κλείνει λίγες εβδομάδες πριν από την κάλπη

Ψηφίζει ένας εκπρόσωπος από κάθε σωματείο. Κάθε ερασιτεχνικό σωματείο μπάσκετ που πληροί τις προϋποθέσεις ορίζει έναν εκπρόσωπο (μέλος του διοικητικού του συμβουλίου). Οι ανώνυμες εταιρείες (όπως ο Ολυμπιακός, ο Παναθηναϊκός, η ΑΕΚ κ.λπ.) δεν έχουν δικαίωμα ψήφου. Ψηφίζουν μόνο τα ερασιτεχνικά τους τμήματα, εφόσον διαθέτουν ενεργό τμήμα μπάσκετ και πληρούν τα κριτήρια του νόμου.

Για να ψηφίσει ένα σωματείο, πρέπει να είναι γραμμένο στην ΕΟΚ για τουλάχιστον ένα έτος, να έχει αγωνιστική δραστηριότητα, ειδική αθλητική αναγνώριση και να είναι εγγεγραμμένο στο ηλεκτρονικό μητρώο της Γενικής Γραμματείας Αθλητισμού (ΓΓΑ).

Οι προηγούμενες εκλογές

Στις εκλογές Σεπτεμβρίου 2024, ψήφισαν συνολικά 775 σωματεία (η ψηφοφορία έγινε ηλεκτρονικά με το σύστημα “Ζευς”). Στις εκλογές Σεπτεμβρίου του 2021 είχαν ψηφίσει 611 σωματεία από τα 628 που είχαν δικαίωμα ψήφου. Τι αλλάζει τον Δεκέμβριο του 2026: Θα γίνει ψηφοφορία “δια ζώσης”. Στις 20 Δεκεμβρίου 2026 οι εκπρόσωποι των σωματείων θα πρέπει να ταξιδέψουν και να ψηφίσουν με φυσική παρουσία στην κάλπη.

Σύμφωνα με το καταστατικό της ΕΟΚ, το Διοικητικό Συμβούλιο καταρτίζει τον κατάλογο των σωματείων που έχουν δικαίωμα ψήφου τουλάχιστον 20 ημέρες πριν από την έκτακτη Γενική Συνέλευση και τον στέλνει στη ΓΓΑ για επικύρωση. Συνεπώς, ο ακριβής αριθμός των ψηφοφόρων θα γίνει γνωστός στα τέλη Νοεμβρίου.

Στις εκλογές του 2024 είχαμε τα εξής αποτελέσματα:

Αποτελέσματα Προέδρου

• Βαγγέλης Λιόλιος (Ευάγγελος). Έλαβε 567 ψήφους και επανεξελέγη στον προεδρικό θώκο.
• Παναγιώτης Φασούλας. Έλαβε 195 ψήφους.

Εκλεγέντες Σύμβουλοι Διοικητικού Συμβουλίου

• Δήμος Ντικούδης (578 ψήφοι)
• Γιάννης Ηλιόπουλος (560 ψήφοι)
• Τάσος Δελημπαλταδάκης (558 ψήφοι)
• Βασίλης Ντάκουρης (557 ψήφοι)
• Λάμπρος Τάκης (556 ψήφοι)
• Άγγελος Παπανικολάου (556 ψήφοι)
• Κωστής Ζομπανάκης (551 ψήφοι)
• Γιάννης Τσουμής (546 ψήφοι)
• Δημήτρης Ευαγγέλου (546 ψήφοι)
• Μπάμπης Μαρκάκης (545 ψήφοι)
• Χρήστος Βασιλειάδης (545 ψήφοι)
• Γιάννης Μπουρούσης (543 ψήφοι)
• Άννυ Κωνσταντινίδου (566 ψήφοι)
• Τριανταφυλλιά Δασκαλάκη (552 ψήφοι)
• Ελισάβετ Φάσουρα – Χατζηαγγελή (546 ψήφοι)
• Αθηνά Μπούρκα (544 ψήφοι)
• Νικολίτσα Κωστοπούλου (541 ψήφοι)

Η σύνθεση παραμένει ίδια, με τις εξής δύο αλλαγές: Μετά την παραίτηση του Λιόλιου την θέση του στο συμβούλιο κατέλαβε ο Περικλής Δορκοφίκης που ζήτησε την παραίτηση όλων και εκλογές. Το άλλο όνομα που άλλαξε είναι του Λάζαρου Σαββίδη που αντικατέστησε παλαιότερα τον Γιάννη Μπουρούση, ο οποίος είχε αποχωρήσει σε προηγούμενο χρόνο.

Υπενθυμίζεται ότι για να προσκληθεί ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης στη Σύνοδο των Ηνωμένων Εθνών για το κλίμα, που φιλοξενείται στην τουρκική πόλη Αττάλεια, υπήρξαν έντονες παρεμβάσεις προς την Άγκυρα, τόσο από το Διεθνή Οργανισμό και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Και η πρόσκληση στάλθηκε. Και παράλληλα, το καθεστώς Ερντογάν, για να «εξισορροπήσει» προσκάλεσε και τον εγκάθετο της στα κατεχόμενα, Τουφάν Έρχιουρμαν. Όχι για να συμμετάσχει στις εργασίες, καθώς τούτο δεν είναι εφικτό καθώς εκπροσωπεί αποσχιστική οντότητα. Αλλά για να είναι εκεί, για τους…συμβολισμούς!

Κρύφτηκε σαν κυνηγημένος ο Ερντογάν!

Η Τουρκία θεωρεί την Κυπριακή Δημοκρατία «εκλιπούσα» και θέλει να το δείχνει τούτο συνεχώς. Αλλά προφανώς υποστηρίζοντας αυτό δεν σημαίνει ότι το καταφέρνει. Μπορεί να θεωρεί η κατοχική πλευρά ότι η Κυπριακή Δημοκρατία είναι… αόρατη, αλλά δεν μπορεί να την εξαφανίσει. Θα είναι, πάντα, εκεί. Και απέναντι στην Τουρκία. Και στο τραπέζι των ευρωτουρκικών εκεί βρίσκεται το κράτος της Κύπρου.

Ο Ερντογάν δεν κέρδισε φεύγοντας από την αίθουσα για να αποφύγει να υποδεχθεί τον Πρόεδρο της Κύπρου. Έχασε. Έδειξε μικροπρέπεια. Έδειξε ότι δεν είναι ηγέτης μιας μεγάλης χώρας. Άλλωστε δεν απέτρεψε τη συμμετοχή του Νίκου Χριστοδουλίδη στη Σύνοδο, καθώς αυτό δεν περνούσε από το χέρι της. Δεν απέτρεψε ούτε και τη συμμετοχή του Προέδρου Χριστοδουλίδη στην «οικογενειακή» φωτογραφία.

Αυτή η συμπεριφορά της κατοχική πλευράς, του ηγέτη της, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, δείχνει τις τουρκικές προθέσεις σε σχέση με το Κυπριακό. Μπορεί ο καθένας να βγάλει συμπεράσματα όταν ούτε μια χειραψία δεν θέλει ο Ερντογάν να κάνει.

Τη θέση του υφυπουργού Εσωτερικών αναλαμβάνει ο βουλευτής Δυτικής Αττικής, Βαγγέλης Λιάκος, ενώ στο υπουργείο Υγείας επιστρέφει ο Δημήτρης Βαρτζόπουλος, ο οποίος αναλαμβάνει καθήκοντα υφυπουργού με αρμοδιότητα τον τομέα της ψυχικής υγείας.

Υπενθυμίζεται ότι ο κ. Βαρτζόπουλος είχε αποχωρήσει από το κυβερνητικό σχήμα μετά την εμπλοκή του ονόματός του στην υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ. Ωστόσο, σύμφωνα με τις σχετικές αναφορές, δεν προέκυψε αποδεδειγμένη εμπλοκή του στην υπόθεση και πλέον επιστρέφει στην κυβέρνηση.

Οι συγκεκριμένες αλλαγές αποτελούν έναν ακόμη μίνι ανασχηματισμό, με τον πρωθυπουργό να προχωρά σε διορθωτικές παρεμβάσεις μετά την παραίτηση του κ. Τσαβδαρίδη. Οι εξηγήσεις που δόθηκαν από τον τελευταίο δεν κρίθηκαν επαρκείς, γεγονός που οδήγησε στην απόφαση αντικατάστασής του.

Η ορκωμοσία των νέων μελών της κυβέρνησης, σύμφωνα με την ανακοίνωση του Γραφείου Τύπου του πρωθυπουργού, θα πραγματοποιηθεί ενώπιον του Προέδρου της Δημοκρατίας, Κωνσταντίνου Τασούλα, και παρουσία του αντιπροέδρου της κυβέρνησης, Κωστή Χατζηδάκη, αύριο Παρασκευή 13 Νοεμβρίου, στις 12:30, στο Προεδρικό Μέγαρο.

Δηλώσεις Μαρινάκη

Συνολική επανεξέταση του πλαισίου μοριοδότησης για την εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση δρομολογεί η κυβέρνηση μετά την υπόθεση του υφυπουργού Λάζαρου Τσαβδαρίδη.

Όπως ανακοίνωσε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης κατά την ενημέρωση των πολιτικών συντακτών, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έδωσε εντολή στο υπουργείο Παιδείας να καταρτίσει σχέδιο αλλαγών που θα αφορά συνολικά το ισχύον σύστημα και όχι μόνο τις διακρίσεις αθλητών, με στόχο ένα δικαιότερο και πιο σύγχρονο πλαίσιο.

Ο κ. Μαρινάκης γνωστοποίησε ότι εξετάζεται συνολικά το καθεστώς μοριοδότησης των αθλητών, με έμφαση στην πραγματική συμμετοχή και τη διάρκεια ενασχόλησης με τον αθλητισμό.

Πρόσθεσε ότι, όταν το υπουργείο Παιδείας καταλήξει στις τελικές προτάσεις του, θα προβλεφθούν μεταβατικές διατάξεις για τους μαθητές που συμμετέχουν στις φετινές πανελλαδικές εξετάσεις. «Πρόκειται για ένα πλαίσιο που ισχύει εδώ και δεκαετίες και είναι ευκαιρία να το επανεξετάσουμε συνολικά», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Με αφορμή την υπόθεση του βουλευτή της ΝΔ, Λάζαρου Τσαβδαρίδη, σχετικά με το σύστημα μοριοδότησης των αθλητών και με αφορμή την υπόθεση που έχει προκύψει, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης ανέφερε ότι πρόκειται για ένα ζήτημα που απασχολεί διαχρονικά την εκπαιδευτική και αθλητική κοινότητα. Όπως σημείωσε, το ισχύον πλαίσιο εφαρμόζεται από το 1999 και έχει υποστεί κατά καιρούς αρκετές τροποποιήσεις από διαφορετικές κυβερνήσεις.

Αναφερόμενος στην παραίτηση του υφυπουργού, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος σημείωσε ότι οι εξηγήσεις που δόθηκαν δεν κρίθηκαν επαρκείς και γι’ αυτό η παραίτηση υποβλήθηκε και έγινε άμεσα δεκτή. Παράλληλα, τόνισε ότι το χαρτοφυλάκιο της βιομηχανίας είναι ιδιαίτερα σημαντικό και για τον λόγο αυτό υπάγεται απευθείας στον υπουργό Ανάπτυξης, Τάκη Θεοδωρικάκο.

Για την επιστροφή του Δημήτρη Βαρτζόπουλου στην κυβέρνηση, ο κ. Μαρινάκης υπογράμμισε ότι επανέρχεται στη θέση που κατείχε προηγουμένως και η οποία παρέμενε κενή μετά την παραίτησή του στο πλαίσιο της διερεύνησης της υπόθεσης του ΟΠΕΚΕΠΕ από την οποία δικαιώθηκε.

Το λιποίδημα είναι μια χρόνια, προοδευτική διαταραχή του λιπώδους ιστού, η οποία εμφανίζεται σχεδόν αποκλειστικά στις γυναίκες. Χαρακτηρίζεται από παθολογική συσσώρευση υποδόριου λίπους, κυρίως στους μηρούς, στις κνήμες, στους γλουτούς και, σε αρκετές περιπτώσεις, στα άνω άκρα. Σε αντίθεση με την παχυσαρκία, η κατανομή του λίπους στο λιποίδημα είναι συμμετρική και συνήθως δεν επηρεάζει τα πέλματα ή τις παλάμες, δημιουργώντας μια χαρακτηριστική εικόνα όπου οι αστράγαλοι ή οι καρποί φαίνονται “να κόβονται” απότομα.

Γιατί παραμένει συχνά αδιάγνωστο;

Πρόκειται για μια πάθηση που αναγνωρίστηκε επίσημα ήδη από το 1940, όμως για δεκαετίες παρέμενε υποδιαγνωσμένη. Ακόμη και σήμερα, πολλές γυναίκες χρειάζονται χρόνια μέχρι να λάβουν τη σωστή διάγνωση, έχοντας προηγουμένως ακολουθήσει αμέτρητες δίαιτες χωρίς το αποτέλεσμα που περίμεναν. Δεν είναι απλώς “παραπάνω λίπος”. Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα που θέλω να κρατήσεις. Το λιποίδημα δεν οφείλεται στην έλλειψη θέλησης, ούτε δημιουργείται επειδή κάποιος “τρώει πολύ”.

Τι συμβαίνει στον λιπώδη ιστό;

Ο λιπώδης ιστός στο λιποίδημα παρουσιάζει διαφορετικά χαρακτηριστικά σε σχέση με το φυσιολογικό λίπος. Οι νεότερες μελέτες δείχνουν ότι συνοδεύεται από αλλοιώσεις στη μικροκυκλοφορία, αυξημένη ευθραυστότητα των τριχοειδών αγγείων, τοπική φλεγμονή και διαταραχές στη λειτουργία του συνδετικού ιστού. Παράλληλα, φαίνεται ότι επηρεάζεται και η λεμφική κυκλοφορία, γεγονός που εξηγεί γιατί αρκετές γυναίκες αισθάνονται βάρος ή εμφανίζουν οίδημα, ιδιαίτερα προς το τέλος της ημέρας.

Γιατί χρειάζεται ολοκληρωμένη προσέγγιση;

Για τον λόγο αυτό, η αντιμετώπιση του λιποιδηματος δεν περιορίζεται στην απώλεια βάρους. Απαιτεί μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση που περιλαμβάνει διατροφή, άσκηση, φροντίδα του λεμφικού συστήματος και, όπου χρειάζεται, συνεργασία με διεπιστημονική ομάδα επαγγελματιών υγείας.

Κάθε γυναίκα βιώνει το λιποίδημα διαφορετικά, όμως υπάρχουν ορισμένα χαρακτηριστικά συμπτώματα που εμφανίζονται πολύ συχνά. Τα συχνότερα είναι: δυσανάλογη αύξηση του όγκου των ποδιών ή/και των χεριών, πόνος ή ευαισθησία στην πίεση, εύκολη δημιουργία μελανιών, αίσθημα βάρους ή τάσης στα κάτω άκρα, οίδημα που επιδεινώνεται μέσα στην ημέρα, δυσκολία στην απώλεια λίπους από τις συγκεκριμένες περιοχές, ακόμη και μετά από σημαντική απώλεια βάρους.

Δεν είναι λίγες οι γυναίκες που περιγράφουν ότι χάνουν κιλά από το πρόσωπο, τη μέση ή το στήθος, ενώ τα πόδια τους φαίνεται να μην αλλάζουν σχεδόν καθόλου. Αυτή η εμπειρία συχνά συνοδεύεται από απογοήτευση και ενοχές, επειδή θεωρούν λανθασμένα ότι “δεν προσπαθούν αρκετά”. Στην πραγματικότητα, αυτό αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικά της νόσου και όχι ένδειξη αποτυχίας.

Γιατί το λιποίδημα συγχέεται με την παχυσαρκία;

Η παχυσαρκία και το λιποίδημα μπορούν να συνυπάρχουν, όμως δεν είναι το ίδιο. Στην παχυσαρκία, η αύξηση του λιπώδους ιστού είναι συνήθως γενικευμένη και επηρεάζει ολόκληρο το σώμα. Στο λιποίδημα, αντίθετα, η συσσώρευση λίπους είναι δυσανάλογη και εντοπίζεται κυρίως στα άκρα. Αυτό εξηγεί γιατί πολλές γυναίκες χάνουν βάρος αλλά συνεχίζουν να φορούν το ίδιο νούμερο παντελονιού. Η διάκριση μεταξύ των δύο καταστάσεων είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς επηρεάζει τόσο τη θεραπευτική προσέγγιση όσο και τις προσδοκίες από τη διατροφική παρέμβαση.

Υπάρχει τελικά συγκεκριμένη διατροφή για το λιποίδημα;

Αυτή είναι μία από τις πιο συχνές ερωτήσεις που δέχομαι στο γραφείο. Η σύντομη απάντηση είναι όχι. Παρά τις πολλές διατροφικές προσεγγίσεις που κυκλοφορούν τα τελευταία χρόνια – όπως η κετογονική δίαιτα, η διατροφή χαμηλών υδατανθράκων ή ο αποκλεισμός της γλουτένης και των γαλακτοκομικών – μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα που να υποστηρίζουν ότι μία συγκεκριμένη δίαιτα είναι η ιδανική για όλες τις γυναίκες με λιποίδημα.

Αυτό που φαίνεται να έχει μεγαλύτερη σημασία είναι η εξατομίκευση. Κάθε γυναίκα έχει διαφορετική ηλικία, διαφορετικό στάδιο λιποιδήματος, διαφορετικό επίπεδο φυσικής δραστηριότητας και συχνά διαφορετικές συνοδές παθήσεις, όπως αντίσταση στην ινσουλίνη, σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, θυρεοειδοπάθεια ή εμμηνόπαυση. Επομένως, ο στόχος δεν είναι να βρεθεί μια “δίαιτα-θαύμα”, αλλά ένα διατροφικό πλάνο που μπορεί να εφαρμοστεί μακροπρόθεσμα, καλύπτοντας τις ανάγκες του κάθε ατόμου.

Τι μπορεί να πετύχει η διατροφή;

Εδώ είναι σημαντικό να έχουμε ρεαλιστικές προσδοκίες. Η διατροφή δεν θεραπεύει το λιποίδημα και δεν μπορεί να εξαφανίσει τον παθολογικό λιπώδη ιστό. Μπορεί όμως να συμβάλει ουσιαστικά στη διαχείριση της νόσου. Μια ισορροπημένη διατροφή μπορεί να βοηθήσει: στη μείωση της χρόνιας χαμηλού βαθμού φλεγμονής, στη βελτίωση της μεταβολικής υγείας, στη διατήρηση ή αύξηση της μυϊκής μάζας, στον καλύτερο έλεγχο του σωματικού βάρους, στη μείωση της επιβάρυνσης των αρθρώσεων, και, σε αρκετές γυναίκες, στη βελτίωση του αισθήματος βάρους, της κινητικότητας και της καθημερινής λειτουργικότητας. Με άλλα λόγια, η διατροφή δεν αλλάζει τη διάγνωση, αλλά μπορεί να αλλάξει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο ζεις με αυτή. Τι λένε οι νεότερες μελέτες;

Το “παράδοξο του νατρίου”

Τα δεδομένα από το πρόσφατο παγκόσμιο συνέδριο Lipedema Summit 2026 στο Λος Άντζελες ανατρέπουν παλαιότερες πεποιθήσεις. Η σημαντικότερη ανακάλυψη αφορά το “παράδοξο του νατρίου”. Ερευνητές, χρησιμοποιώντας εξειδικευμένες απεικονίσεις (31P-MRI), απέδειξαν ότι ο λιποιδημικός ιστός συσσωρεύει παθολογικά μεγάλα ποσά νατρίου στον υποδόριο χώρο. Το νάτριο αυτό λειτουργεί σαν μαγνήτης, παγιδεύοντας νερό, προκαλώντας τοπική λεμφική συμφόρηση, σκλήρυνση του συνδετικού ιστού (περιτονία) και έντονο πόνο.

Υποκλινική ινσουλινοαντίσταση

Παράλληλα, μελέτες από το Washington University επιβεβαιώνουν ότι οι ασθενείς εμφανίζουν συχνά μια “βωβή” υποκλινική ινσουλινοαντίσταση. Αν και οι κλασικές αιματολογικές εξετάσεις σακχάρου μπορεί να βγαίνουν φυσιολογικές, σε κυτταρικό επίπεδο τα μιτοχόνδρια υπολειτουργούν, δυσχεραίνοντας τη μεταβολική διαχείριση.

Ποιες διατροφικές αρχές φαίνεται να βοηθούν;

Αντί λοιπόν να μιλάμε για αυστηρές δίαιτες, η σύγχρονη κλινική διατροφολογία προτείνει τη στροφή σε διατροφικές αρχές που εστιάζουν στη βιολογία του σώματος και όχι στη βίαιη συρρίκνωσή του: Επιθετική Ενυδάτωση: Αντίθετα με τον φόβο ότι το νερό θα αυξήσει το πρήξιμο, η αυξημένη κατανάλωση υγρών είναι αυτή που θα “ξεπλύνει” το παγιδευμένο νάτριο από τους ιστούς, λεπταίνοντας παράλληλα το λεμφικό υγρό.

Πρωτόκολλο Χαμηλής Ινσουλίνης: Εστιάζουμε σε τροφές που δεν προκαλούν απότομες μεταβολικές εξάρσεις. Εδώ γίνεται η μεγάλη αποκατάσταση των φρούτων (όπως τα μούρα). Λόγω των ινών και του νερού τους, προκαλούν εξαιρετικά ήπια ινσουλινογενή απόκριση και δεν πρέπει να αποκλείονται.Ισορροπία Μετάλλων: Ενισχύουμε τροφές πλούσιες σε κάλιο, το οποίο δρα ως φυσικός ανταγωνιστής του νατρίου, βοηθώντας στην αποσυμφόρηση του οιδήματος. Διάβασε επίσης: “Ποια λαχανικά έχουν την υψηλότερη περιεκτικότητα σε κάλιο;”

Ο ρόλος της πρωτεΐνης, των φυτικών ινών και της άσκησης

Η διατήρηση της μυϊκής μάζας είναι ο νούμερο ένα μεταβολικός στόχος στο λιποίδημα. Οι μύες λειτουργούν ως η φυσική “λεμφική αντλία” που σπρώχνει τα παγιδευμένα υγρά από τα πόδια προς τα πάνω. Πρωτεΐνη: Συστήνεται μια βάση 1,1 γρ. πρωτεΐνης ανά κιλό σωματικού βάρους ημερησίως, η οποία αυξάνεται στην εμμηνόπαυση ή αν λαμβάνονται GLP-1 ανάλογα (π.χ. Ozempic), για την αποφυγή σαρκοπενίας.

Φυτικές Ίνες: Τρέφουν το μικροβίωμα και ενισχύουν την παραγωγή λιπαρών οξέων βραχείας αλύσου (SCFAs), τα οποία “σφραγίζουν” τον εντερικό φραγμό, μειώνοντας τη συστηματική φλεγμονή. Άσκηση: Καταρρίπτεται ο μύθος του εξαντλητικού cardio και του τρεξίματος στην άσφαλτο, καθώς οι κραδασμοί τραυματίζουν τα εύθραυστα αγγεία και αυξάνουν την κορτιζόλη. Η ιδανική προσέγγιση είναι η προοδευτική υπερφόρτωση με βάρη (10-12 επαναλήψεις), 3 φορές την εβδομάδα, αφήνοντας επαρκή χρόνο για μυϊκή ανάρρωση.

Το λιποίδημα είναι μια σύνθετη βιολογική πάθηση, όχι μια αποτυχία της δίαιτάς σου. Η πραγματική ανακούφιση έρχεται όταν σταματήσεις να πολεμάς το σώμα σου για να το μικρύνεις και αρχίσεις να τρέφεις τη βιολογία του. Με σωστή ενυδάτωση, επαρκή πρωτεΐνη, ποιοτικές ίνες και ελεγχόμενη κίνηση, μπορείς να μειώσεις τη φλεγμονή και να κερδίσεις πίσω την ποιότητα της ζωής σου.

Η Μάγδα Παναγιωτίδου είναι διαιτολόγος-διατροφολόγος
Σε συνεργασία με το medNutrition

Από πού προέρχεται η φράση “του πήρε τον αέρα”; Είναι το περιβόητο Weather Gage του αγγλικού κειμένου, στην παραπάνω αναπαράσταση, η ευνοϊκή θέση ενός ιστιοφόρου σε σχέση με τον άνεμο.

The Real Meaning of the Weather Gauge in Master and Commander

Στις ναυμαχίες των ιστιοφόρων ο κάθε Πλοίαρχος προσπαθούσε να κρατηθεί σοφράνο (προσήνεμα, windward στο αγγλικό κείμενο) από το αντίπαλο σκάφος ώστε να το βάλει σταβέντο (υπήνεμα, leeward στο αγγλικό κείμενο), και να καρπωθεί τα οφέλη της θέσης σοφράνο όπως περιγράφονται στο κείμενο. Προσπαθούσε δηλαδή να… “του πάρει τον αέρα”!

Μελετώντας την αναπαράσταση και το κείμενο θα προσπαθήσουμε να εξηγήσουμε κατά το δυνατόν και όσο πιο απλά γίνεται αυτή την “τακτική μάχης” στην θάλασσα, κάνοντας τις απαραίτητες διευκρινήσεις και αναφορές όπου χρειάζεται, προσαρμόζοντας τα δεδομένα στις συνθήκες των ναυμαχιών του Αγώνα του 1821, όσον αφορά τα πλοία, τις συνθήκες και τους αντίπαλους.

Η σημασία της θέσης “σοφράνο”

Η πρώτη φάση κάθε ναυμαχίας της εποχής ήταν ένας αγώνας μεταξύ των αντίπαλων για το ποιος θα “κερδίσει” τον άνεμο. Το πλοίο (ή η γραμμή πλοίων) που κέρδιζε την θέση “σοφράνο”, είχε ελευθερία ελιγμών και θα μπορούσε να ακολουθήσει συγκλίνουσα πορεία εμπλοκής προς το εχθρικό αν το επιθυμούσε.

Πλησιάζοντας ένα πλοίο από θέση σοφράνο, έχει το πλεονέκτημα της ταχύτητας και της ευελιξίας. Το αντίπαλο από θέση σταβέντο, αν δεν ήθελε να πολεμήσει, θα μπορούσε να απομακρυνθεί από τον εκκρεμή αγώνα. Έτσι, η κατοχή της θέσης σοφράνο δεν έδινε μονομερή έλεγχο κατά τη διάρκεια της ναυμαχίας, αλλά “τακτικό” και “επιχειρησιακό” πλεονέκτημα στον κάτοχο της. Το πλοίο που κατείχε την θέση “σοφράνο” ήταν σε θέση να πλησιάσει τον αντίπαλο πιο άμεσα.

Το άλλο πλοίο έπρεπε να κάνει ελιγμούς πιο συχνά, και κάθε ελιγμός χωρίς να έχει υποστήριξη από τον άνεμο για τα πανιά του, επιβράδυνε σημαντικά το πλοίο. Ένα άλλο βασικό πλεονέκτημα του κάτοχου της θέσης σοφράνο είναι ότι ο άνεμος αναγκάζει το σκάφος να κλίνει μακριά από τον άνεμο, προς το αντίπαλο πλοίο. Αντίθετα, το αντίπαλο πλοίο έκλινε αντίθετα, μακριά από το επιτιθέμενο. Αυτό σημαίνει ότι τα κανόνια του πλοίου σοφράνο στόχευαν χαμηλότερα σε σχέση με το αντίπαλο, βλέποντας την γάστρα του αντιπάλου.

Μπορούσε όμως πολύ εύκολα να τα ανυψώσει και να βάλει υψηλότερα, χρησιμοποιώντας τους ανυψωτικούς μηχανισμούς στο πίσω μέρος του πυροβόλου που είχαν σχεδιαστεί για να ανυψώνουν το όπλο μόνο. Τα κανόνια του αντιπάλου ήταν υψωμένα από την κλίση λόγω του ανέμου και μόνο, στοχεύοντας τους ιστούς του άλλου πλοίου, και θα έπρεπε να αγωνιστεί για να τα φέρει έτσι ώστε να στοχεύσουν χαμηλότερα, λόγω της απουσίας ανάλογου βοηθητικού μηχανισμού.

Ο ελιγμός “κρατώ τα υπερ-δέξια”

Για να αποφύγουμε την σύγχυση πρέπει να διευκρινίσουμε ότι οι θέσεις σοφράνο-σταβέντο (ή σοτοβέντο όπως αναφέρεται από τον Σαχτούρη) είναι ανεξάρτητες της πραγματικής κατεύθυνσης του ανέμου. Τα ιστιοφόρα με τετράγωνα ιστία ήταν γενικά ευέλικτα πλοία ικανά να κάνουν περίπλοκη ιστιοπλοΐα.

Το μόνο μειονέκτημά τους ήταν η αδυναμία πλεύσης πολύ κοντά στον άνεμο, όπως όλα κατά κανόνα τα ιστιοφόρα. Μπορούσαν να πλεύσουν προς οποιαδήποτε κατεύθυνση εκτός από 45º περίπου εκατέρωθεν από την κατεύθυνση από την οποία έπνεε ο άνεμος. Η κάθε πλεύση ονομάζεται ανάλογα με τη γωνία που σχηματίζει η πορεία του σκάφους με τη διεύθυνση του ανέμου. Η θέση των ιστίων διαφέρει σε κάθε πλεύση. Οι βασικές πλεύσεις είναι τρεις: Πρίμα (ουριοδρομία), πλαγιοδρομία και όρτσα.

Πρίμα είναι η πορεία κατά την οποία ο άνεμος βρίσκει την πρύμνη του σκάφους, φυσάει δηλαδή από πίσω. Πλαγιοδρομία είναι όταν ο άνεμος έρχεται από το πλάι, είτε αριστερά είτε δεξιά. Όρτσα ονομάζεται η πλεύση κατά την οποία το σκάφος κινείται κοντά στην μεριά από την οποία έρχεται ο άνεμος. Χαρακτηρίζουμε την κλειστή ή ανοιχτή πλαγιοδρομία ή την κλειστή ή ανοιχτή όρτσα, ανάλογα με το πόσο λάσκα ή φέρμα είναι τα πανιά. Η πλεύση κατά την οποία το σκάφος κινείται με τη μικρότερη δυνατή γωνία προς τον άνεμο ονομάζεται εγγυτάτη.

Το πλοίο που παίρνει την θέση σοφράνο πλέει εκ των όπισθεν, πίσω από το εχθρικό, και προσεγγίζει το σταβέντο πλοίο από την πρύμη με σχεδόν παράλληλες ή συγκλίνουσες πορείες, έχοντάς το στην αριστερή του πλευρά και βλέποντας πάντα την δεξιά πλευρά του αντιπάλου. Οι ναυμάχοι του ’21, και ο Σαχτούρης εν προκειμένω, ονόμαζαν τον ελιγμό αυτό κρατώ τα υπέρ-δέξια του αντιπάλου. Είναι ο αντίστοιχος όρος στην κοινή ναυτική ορολογία της εποχής του αγγλικού Weather Gage.

Η τακτική απέναντι στον οθωμανικό στόλο

Το αγγλικό κείμενο αναφέρεται σε πλοία ιδίου εκτοπίσματος, σε πλοία μάχης με δυο σειρές κανονιών ανά πλευρά, δηλαδή δίκροτα πλοία, και αναφέρεται σε ναυμαχία “εκ παρατάξεως”, όπου οι δυο στόλοι πλέουν παράλληλα και αλληλοκανονιοβολούνται, κατά τα ευρωπαϊκά ήθη ναυμαχιών (Naval Warfare), χωρίς να είναι αυτό απόλυτο.

Τα ελληνικά μπρίκια ήταν μικρότερα, ελαφρά πλοία με μια μόνο σειρά κανονιών στο ανώτερο κατάστρωμα ανά πλευρά, πολύ μικρότερου βεληνεκούς από τα αντίπαλα, με χαμηλά έξαλλα, ταχύτατα, και με πολύ καλές ικανότητες ελιγμών. Τα δε εχθρικά ήταν μεγαλύτερα, βαρύτερα, με μικρότερη ικανότητα ελιγμών, με σαφώς υψηλότερα έξαλλα, αλλά με μεγαλύτερη δύναμη πυρός.

Κρατώντας λοιπόν οι Έλληνες τα υπέρ-δέξια μπορούσαν να προσεγγίσουν τα εχθρικά κατά βούληση, και να τα πλήξουν διατηρώντας την επαφή με αυτά, αποφεύγοντας όμως την μάχη “εκ του συστάδην” (πολύ κοντά) λόγω του πολύπυρου των εχθρικών. Μπορούσαν δε να πλήξουν την γάστρα του αντιπάλου ευκολότερα, αλλά όπως προείπαμε και τα ιστία και τον εξαρτισμό τους, και να τυφλώσουν τα εχθρικά με τους καπνούς των κανονιών. Κατά τον Σαχτούρη η στρατηγική επιδίωξη των Ελλήνων δεν ήταν ουδέποτε η μάχη “εκ παρατάξεως”.

Βασικός σκοπός ήταν η πρόκληση “αταξίας” στην εχθρική γραμμή, έτσι ώστε, εκμεταλλευόμενοι την ευελιξία και την ταχύτητα των πλοίων τους, να τα αντιμάχονται και να χρησιμοποιούν τελικά ως βασικό όπλο τα πυρπολικά. Τα εχθρικά πλοία από θέση “σταβέντο” θα μπορούσαν κάλλιστα να ακρωτηριάσουν τα ελληνικά στοχεύοντας την ιστιοφορία τους, και να υποχωρήσουν. Στις περισσότερες όμως περιπτώσεις, σχεδόν ποτέ, δεν το έπραξαν για συγκεκριμένους λόγους.

Κατ’ αρχήν, οι βολές των κανονιών της εποχής ήταν κατά κανόνα αναποτελεσματικές σε μεσαίες και μακρινές αποστάσεις, στην πράξη πολύ μικρότερες από το ονομαστικό βεληνεκές τους. Το θεωρητικό “ωφέλιμο” βεληνεκές για να είναι αποτελεσματικό έπρεπε να συνδυάζεται και με ευστοχία.

Δεδομένης της απουσίας στοχάστρων, του λειόκαννου των κανονιών, και των κλυδωνισμών του σκάφους, ήταν τρομερά δύσκολο να επιτευχθεί στην πράξη. Για τα κανόνια των πλοίων του 18ου αιώνα, είκοσι έως τριάντα γιάρδες (μόλις 18 έως 27 μέτρα μόνον!) ήταν η τυπική συνιστώμενη απόσταση βολής (ανεξαρτήτως διαμετρήματος). Ωφέλιμο βεληνεκές θεωρούνταν οι 280 γιάρδες (250 μέτρα) ανεξάρτητα από το διαμέτρημα. Στην πράξη οι πυροβολητές περίμεναν έως και 100 γιάρδες (90 μέτρα) απόσταση για να ρίξουν.

Τι έλεγε ο Νέλσον

Ο Άγγλος Ναύαρχος Νέλσον έλεγε χαρακτηριστικά ότι οι πυροβολητές θα έπρεπε να ρίξουν όταν θα μπορούσαν να διακρίνουν το “ασπράδι” στα μάτια των αντιπάλων. Όντως οι Άγγλοι Πλοίαρχοι κατά κανόνα στις ναυμαχίες, για να γίνουν αποτελεσματικά τα πυρά τους, συνήθιζαν να πλησιάζουν πολύ κοντά στον εχθρό. Όπως χαρακτηριστικά δε λεγόταν, τόσο όσο η απόσταση βολής μιας πιστόλας της εποχής (pistol shot range) περίπου 20 μόνον γιάρδες (18 μέτρα).

Βολές σε αποστάσεις πάνω από 50 γιάρδες (45 μέτρα) χαρακτηρίζονταν ως long shot (μακρινή βολή). Ακόμα και σήμερα η έκφραση long shot χρησιμοποιείται στην αγγλική γλώσσα μεταφορικά, για να δηλώσει πράξη ή κίνηση η οποία έχει μειωμένες πιθανότητες επιτυχίας, κάτι που είναι εν γένει δύσκολο εγχείρημα.

Από την άλλη τα ελληνικά μπρίκια ήταν μικρός στόχος, ευέλικτα και ελισσόμενα απέφευγαν τον κίνδυνο. Όταν βάλλονταν από αυτά που ήταν σταβέντο, ειδικά με βολές από απόσταση, αυτές επί το πλείστον πήγαιναν ψηλά (στον αέρα), και στη χειρότερη περίπτωση να χτυπούσαν την ιστιοφορία τους, αλλά όχι το σκάφος.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση που περιγράφεται από τον ίδιο τον Σαχτούρη όταν το μπρίκι του “Η ΑΘΗΝΑ” κατά την διάρκεια της ναυμαχίας του Γέροντα, χτυπήθηκε από δέκα (!) πλοία που ήταν σταβέντο του (2 φρεγάτες, 3 κορβέτες και 5 μπρίκια), ευρισκόμενος σχεδόν σε στάση (η “ΑΘΗΝΑ” έπαιρνε την βόλτα), τα πανιά του ξεσχίστηκαν από τα πυρά τους, το μεγάλο κατάρτι διαπεράστηκε πέρα ως πέρα αλλά δεν έπεσε ως εκ θαύματος, και όμως γλίτωσε και απομακρύνθηκε.

Ανθρώπινος παράγοντας

Το γιατί εν τέλει υποχωρούσαν τα οθωμανικά, καταναυμαχούμενα από τα ελληνικά, θα το εξηγήσουμε παρακάτω. Αρχικά πρέπει να σημειώσουμε την έλλειψη ικανών πληρωμάτων και Πλοιάρχων.

Οι Οθωμανοί δεν ήταν ποτέ (και δεν είναι) ναυτικός λαός και δεν είχαν πολεμική πείρα στη θάλασσα. Επιπρόσθετα η πλειονότητα των ελληνικών πληρωμάτων που υπηρετούσαν στον στόλο (καταναγκαστικά) είχαν αποστρατευτεί υπό τον φόβο ανταρσιών. Οι Οθωμανοί δεν ήθελαν “γκιαούρηδες” στα πλοία τους, όταν θα πολεμούσαν τους ομοεθνείς τους.

Η θέα των αντιμαχόμενων ελληνικών πλοίων τους προκαλούσε δέος και έκπληξη, παρά του μικρού τους μεγέθους. Τα δε πυρπολικά φόβο και σύγχυση. Ο φόβος κομματιάζει την ορθή σκέψη, και τούτο είναι νόμος στις πολεμικές συγκρούσεις, τόσο στην στεριά όσο και στην θάλασσα.

Είναι περιττό δε να αναφέρουμε τι επιπτώσεις είχε μια και μόνη επιτυχής πυρπόληση στο ηθικό των αντιπάλων. Πλήρης καταρράκωση και κατακόρυφη πτώση. Οι Έλληνες από την άλλη μεριά εκτός από την ναυτική τους δεινότητα είχαν αποκτήσει και πολεμική πείρα, κατά την διάρκεια των Ναπολεόντειων πολέμων όταν έσπαγαν τον αποκλεισμό των γαλλοϊσπανικών ακτών από τον στόλο του Νέλσονα και κατά τις συγκρούσεις τους με τους πειρατές που λυμαίνονταν τη Μεσόγειο. Η Θεία ίσως Πρόνοια (για να μεταχειρισθούμε την ίδια έκφραση που χρησιμοποιεί πολλάκις ο ευσεβής Σαχτούρης) τους είχε προετοιμάσει για τον Αγώνα.

Το “σταβέντο” και η κατάσταση “αλά κάπα”

Επανερχόμενοι στα περί των καθαρά ναυτικών, το πλοίο σταβέντο έχει κατά κανόνα μόνη επιλογή την υποχώρηση. Οπότε μοιραία θα καταλήξει καταδιωκόμενο. Κινδυνεύει δε να βρεθεί έτσι στην δεινότερη θέση για ένα πολεμικό ιστιοφόρο της εποχής. Να βληθεί δηλαδή κατά το διάμηκες από την πρύμη, κινδυνεύοντας να χάσει το πηδάλιο του, και τα καταστρώματα του να σαρωθούν, με σημαντικές απώλειες σε κανόνια, πυροβολητές και εν γένει έμψυχο υλικό.

Η μόνη επιλογή του σε αυτή την περίπτωση είναι να αναπτύξει πλήρη ιστιοφορία, ώστε απομακρυνόμενο να κρατά ασφαλή απόσταση από το πλοίο που το καταδιώκει, ελπίζοντας ότι κάποια στιγμή θα παύσει η καταδίωξη.

Αν ορτσάρει (αν στρέψει δηλαδή προς τον άνεμο) κινδυνεύει να βρεθεί με τα πανιά “αλά κάπα” και να γίνει εύκολη λεία των πυρπολικών (τέτοιες περιπτώσεις αναφέρει ο Σαχτούρης, μάλιστα ήταν και οι πλέον βέλτιστες συνθήκες επιτυχημένης πυρπολήσεως, γιατί το εχθρικό πλοίο ήταν ακίνητο πλέον).

Τι εννοούμε όταν λέμε “με τα πανιά αλά κάπα”; Ο κίνδυνος στην ιστιοπλοΐα πολύ κοντά στον άνεμο είναι ότι το σκάφος κινδυνεύει να ακινητοποιηθεί. Όταν πλέει προς τον άνεμο και σταματά την κίνηση προς τα εμπρός (συνήθως όχι επίτηδες), τα πανιά χτυπούν και το πηδάλιο δεν λειτουργεί.

Εάν το σκάφος δεν έχει αρκετή ώθηση προς τα εμπρός εκείνη τη στιγμή, μπορεί να σταματήσει από ένα κύμα και έτσι χάνει την προχωρητική του κίνηση. Όταν το σκάφος είναι σταματημένο, το πηδάλιο είναι άχρηστο επειδή δεν υπάρχει ροή νερού μετά από αυτό για εκτροπή και πηδαλιουχία.

Για να γεμίσουν τα πανιά με άνεμο και να αποκτήσει το σκάφος κίνηση μπροστά, το πλήρωμα θα πρέπει να θέσει γρήγορα ένα πανί στη ροή του ανέμου για να αναπτύξει κάποια πίεση για να γυρίσει το ακινητοποιημένο πλοίο. Μόλις γυρίσει το σκάφος, τα πανιά μπορούν να τοποθετηθούν σωστά και το πλοίο να ανακτήσει την ταχύτητα μέσω του νερού – και το πηδάλιο να λειτουργήσει ξανά.

Η θέση “σοφράνο” και η τελική υποχώρηση

Εξίσου σημαντική ήταν και η επιλογή θέσεως κατά την επίθεση-προσβολή και για τα πυρπολικά. Το πυρπολικό που προσέγγιζε εχθρικό κρατώντας τα υπερ-δέξια είχε τις περισσότερες πιθανότητες επιτυχίας. Κατ’ αρχήν προσέγγιζε ασφαλέστερα διότι τα κανόνια του αντιπάλου ήταν στραμμένα ψηλά, και εμποδιζόταν μόνον από το πλήρωμα του εχθρικού με ψιλά όπλα από το ανώτερο κατάστρωμα. Όσον δε συνοδευόταν από το πλοίο συνοδείας που θα απασχολούσε τον εχθρό, το έργο του διευκολυνόταν ακόμα περισσότερο.

Ο προσήνεμος (σοφράνο) άνεμος το κολλούσε πάνω στο εχθρικό, βοηθώντας την αγκίστρωσή του, και με την έναυση μετέφερε το πυρ πάνω στο πλοίο. Οι προσπάθειες δε αποκόλλησης του πυρπολικού από το πλήρωμα του αντιπάλου πλοίου στις περισσότερες των περιπτώσεων, αν όχι πάντα, ήταν τρομερά δύσκολο εγχείρημα, αν όχι ακατόρθωτο.

Ο αέρας (η φορά του) ανέβαζαν τη φωτιά, τα εμπρηστικά βλήματα και τον καπνό του πυρπολικού προς το πλοίο και την εξαρτία του και το πλησίασμα του πληρώματος του προσβαλλόμενου πλοίου από το κατάστρωμα ήταν απαγορευτικό. Ακριβώς τα αντίθετα ισχύουν για την θέση σταβέντο. Στις περιγραφές του Σαχτούρη, οι περισσότερες πυρπολικές επιθέσεις από σοφράνο (κρατώντας τα υπέρ-δέξια) στέφονται επιτυχείς, ενώ από αυτές από σταβέντο αποτυγχάνουν.

Συνοψίζοντας, παρά την αδυναμία των Ελλήνων να βυθίσουν τα εχθρικά με τα λίγα και μικρά πυροβόλα τους, λόγω του μεγέθους και του πολύπυρου αυτών, αλλά δεδομένης της υπεροχής των Ελλήνων σε ναυτική ικανότητα και υπό τον φόβο των πυρπολικών, δεν υπήρχε άλλη οδός για τα αντίπαλα πλοία παρά μόνον η υποχώρηση.

Όπως επισημαίνει και το POLITICO, η συμφωνία Άγκυρας-Τρίπολης, η οποία επιχειρεί να χαράξει έναν θαλάσσιο διάδρομο στην Ανατολική Μεσόγειο μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου, έχει προκαλέσει την έντονη αντίδραση της Αθήνας και έχει δημιουργήσει νέα εστία τριβής στις σχέσεις της Τουρκίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η ελληνική πλευρά επισημαίνει ότι η συγκεκριμένη θαλάσσια περιοχή εμπίπτει στην ελληνική Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη, ενώ εκφράζει ανησυχία ότι η Άγκυρα θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τη συμφωνία ως βάση για να αμφισβητήσει τις ενεργειακές δραστηριότητες νότια της Κρήτης, αλλά και την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου, στα πλαίσια του αναθεωρητικού δόγματος της “Γαλάζιας Πατρίδας”.

«Η Ελλάδα έχει δηλώσει ρητά ότι, σε περίπτωση οποιασδήποτε κλιμάκωσης, θα ζητήσει κυρώσεις και υποστήριξη από την Ευρωπαϊκή Ένωση», δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, προαναγγέλλοντας ουσιαστικά την ευρωπαϊκή διάσταση που επιδιώκει να προσδώσει η Αθήνα στο ζήτημα.

Η συμφωνία και οι αντιδράσεις

Η Τουρκία υπέγραψε το παράτυπο μνημόνιο θαλάσσιας οριοθέτησης με την κυβέρνηση της Λιβύης στην Τρίπολη το 2019. Στις 20 Οκτωβρίου, η συμφωνία επικυρώθηκε ομόφωνα από τις αντίπαλες αρχές της ανατολικής Λιβύης, εξέλιξη που προσέδωσε νέα δυναμική στην υπόθεση.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αντέδρασε άμεσα. Σε κοινή δήλωσή τους, στις 20 Οκτωβρίου, οι επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου υποστήριξαν ότι η συμφωνία παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και είναι άκυρη και ανυπόστατη. Αντίστοιχη θέση διατύπωσαν η Αίγυπτος, το Μπαχρέιν, η Κύπρος, το Ισραήλ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Η Άγκυρα, από την πλευρά της, αντέδρασε έντονα στην ευρωπαϊκή τοποθέτηση, κατηγορώντας τις Βρυξέλλες ότι υιοθετούν τις «μαξιμαλιστικές και παράνομες» θέσεις της Ελλάδας και της Κύπρου, επαναλαμβάνοντας τους πάγιους ισχυρισμούς της.  Ο πρόεδρος Ερντογάν διεμήνυσε ότι η Τουρκία δεν προτίθεται να αποδεχθεί αμφισβήτηση της συμφωνίας. «Αναμένουμε να σεβαστούν την κοινή βούληση της χώρας μας και της Λιβύης», δήλωσε σε πρόσφατη συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου.

Από την πλευρά του, ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε αναδείξει το θέμα και στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ τον περασμένο μήνα, παρουσιάζοντας χάρτη για να υποστηρίξει την ελληνική θέση. «Δεν υπάρχει προηγούμενο για μια τέτοια διαγώνια οριοθέτηση», ανέφερε, προσθέτοντας: «Η γεωγραφία δεν μπορεί να ξαναγραφτεί και τα κυριαρχικά δικαιώματα δεν μπορούν να διαγραφούν με τη χάραξη αυθαίρετων γραμμών σε έναν χάρτη».

Στο επίκεντρο και η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου

Πέρα από τη διπλωματική αντιπαράθεση, η Αθήνα και η Λευκωσία ανησυχούν ότι οι τουρκικές διεκδικήσεις ενδέχεται να επηρεάσουν άμεσα στρατηγικά έργα στην Ανατολική Μεσόγειο. Ιδιαίτερη σημασία έχει η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας -Κύπρου, προϋπολογισμού 1,9 δισ. ευρώ, η οποία έχει βρεθεί επανειλημμένα στο επίκεντρο της ελληνοτουρκικής έντασης. Το έργο είχε διακοπεί το 2024, έπειτα από αντιπαράθεση μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας.

Τρεις μήνες πριν, η γαλλική εταιρεία Meridiam απέκτησε τη θέση του βασικού μετόχου του έργου, ενώ την Τρίτη γαλλικό πλοίο απέπλευσε από το Ηράκλειο για την έναρξη των εργασιών. Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η ελληνική κυβέρνηση προετοιμάζεται για ενδεχόμενη τουρκική αντίδραση. Ο Γεραπετρίτης είχε ήδη ενημερώσει σχετικά κοινοβουλευτική επιτροπή την περασμένη εβδομάδα, επισημαίνοντας ότι η Αθήνα βρίσκεται σε ετοιμότητα.

Η ηλεκτρική διασύνδεση αποτελεί, άλλωστε, ένα από τα ζητήματα που καταγράφονται στην τελευταία έκθεση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Τουρκία, με τις Βρυξέλλες να αναφέρονται στη συνεχιζόμενη παρεμπόδιση του έργου από την Άγκυρα.

Διευρύνεται το χάσμα Τουρκίας-ΕΕ

Η νέα ένταση εκδηλώνεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις Τουρκίας-Ευρωπαϊκής Ένωσης αντιμετωπίζουν ήδη σημαντικές δυσκολίες. Οι διαφωνίες δεν περιορίζονται στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά επεκτείνονται σε ζητήματα εμπορίου, προστασίας της ευρωπαϊκής αυτοκινητοβιομηχανίας και ασφάλειας στη Μαύρη Θάλασσα.

Ο αναλυτής του Carnegie Europe για την Τουρκία, Μαρκ Πιερίνι, επισημαίνει ότι οι διαφωνίες για τα θαλάσσια σύνορα έχουν διευρύνει την απόσταση μεταξύ της Άγκυρας και των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων. «Στην Ανατολική Μεσόγειο, οι πολλαπλές αποκλίσεις σχετικά με τα θαλάσσια σύνορα έχουν διευρύνει το χάσμα μεταξύ της Τουρκίας και των κυβερνήσεων της ΕΕ», σημειώνει.

Την ίδια στιγμή, η τουρκική πολιτική για τη λεγόμενη “Γαλάζια Πατρίδα” αποκτά μεγαλύτερη θεσμική διάσταση, καθώς η Άγκυρα επιδιώκει να την κατοχυρώσει έως το τέλος του έτους. Το ερώτημα που τίθεται πλέον είναι κατά πόσο η νέα αντιπαράθεση θα παραμείνει στο επίπεδο των διπλωματικών δηλώσεων ή θα επηρεάσει έμπρακτα την υλοποίηση των ενεργειακών και διασυνοριακών έργων στην Ανατολική Μεσόγειο, μεταφέροντας την ελληνοτουρκική διαφορά σε ένα ευρύτερο πεδίο αντιπαράθεσης μεταξύ Τουρκίας και ΕΕ.

Υπενθυμίζεται ότι η 17χρονη κόρη του υφυπουργού φέρεται να είχε δηλωθεί ως αθλήτρια σε σύλλογο χάντμπολ της Βόρειας Ελλάδας, χωρίς να συμμετέχει ουσιαστικά στις δραστηριότητές του, με σκοπό την εξασφάλιση πρόσθετης μοριοδότησης στις Πανελλαδικές Εξετάσεις.

Κατά το ίδιο ρεπορτάζ, η ανήλικη εμφανίστηκε για πρώτη φορά σε γήπεδο τον Νοέμβριο του 2025, όταν το όνομά της συμπεριλήφθηκε σε φύλλο αγώνα. Γονείς αθλητριών υποστήριξαν ότι η συγκεκριμένη εξέλιξη είχε ως αποτέλεσμα να μείνουν εκτός αποστολής άλλες αθλήτριες, οι οποίες προπονούνταν κανονικά με την ομάδα.

Οι καταγγελίες έκαναν λόγο για εικονική εγγραφή, με τον υφυπουργό να απορρίπτει κατηγορηματικά τόσο τους ισχυρισμούς περί χρήσης αθλητικής μοριοδότησης όσο και οποιαδήποτε δική του παρέμβαση στην υπόθεση.

Η εμπλοκή του αμερικανικού ναυτικού στην περιοχή δεσμεύει πολύτιμα μέσα. Αυτό επιτρέπει στο Πεκίνο να διασφαλίσει την ενεργειακή του τροφοδοσία από τη Μέση Ανατολή, διατηρώντας παράλληλα διπλωματική επιρροή επί του Ιράν και της ευρύτερης περιοχής, χωρίς την επαχθή υποχρέωση υπεράσπισης περιφερειακών εταίρων, μέσω ενεργού στρατιωτικής εμπλοκής.

Παράλληλα, η κατάσταση αυτή παρέχει στη Ρωσία μεγαλύτερα περιθώρια ελιγμών εντός και πέριξ του ευρωπαϊκού θεάτρου, αναγκάζοντας τους Ευρωπαίους συμμάχους στο ΝΑΤΟ να αναλάβουν αυξημένες δεσμεύσεις, γεγονός που ενδέχεται να προκαλέσει ψυχολογική τριβή στις σχέσεις ΗΠΑ-Ευρώπης. Όλα τα παραπάνω ενδέχεται να αυξήσουν τις πιθανότητες μιας επιταχυνόμενης σύγκρουσης, τόσο στην περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού, όσο και στην ευρωπαϊκή ήπειρο.

Επανεμφανιζόμενη αναταραχή

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Τραμπ, είχε αφήσει εκ νέου να εννοηθεί το ενδεχόμενο στρατιωτικών ενεργειών κατά του Ιράν, δηλώνοντας ότι θα μπορούσε να εξαπολύσει «άλλη μια μικρή Επιχείρηση Epic Fury» μετά τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ. Οι προτροπές του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου προς τον Τραμπ, να πλήξει το Ιράν αμέσως μετά τις ενδιάμεσες εκλογές, ενδέχεται να λειτουργήσουν ως επιπλέον καταλύτης.

Ο δε Τραμπ συνεχίζει τις αντιφατικές του δηλώσεις για το Ιράν: Προ λίγων ημερών είπε ότι «πόλεμος έχει ουσιαστικά τελειώσει» και πως είναι «απίθανη μία επανέναρξη των εχθροπραξιών». Τετάρτη 11/11 δήλωσε πως οι ΗΠΑ επιθυμούν «ολοκληρωτική νίκη» κατά του Ιράν, ισχυριζόμενος πως διεξάγει πόλεμο εναντίον των ΗΠΑ από το 1979 και ότι δεν τον ξεκίνησε αυτός.

Προηγουμένως, το βράδυ της 1ης Νοεμβρίου, ο πρόεδρος Τραμπ δήλωσε σε δημοσιογράφους ότι είχε μια «πολύ καλή» τηλεφωνική επικοινωνία με τον Νετανιάχου, την προηγούμενη ημέρα. Είναι αξιοσημείωτο ότι, αμέσως μετά, στις 3 Νοεμβρίου 2026, οι ΗΠΑ εξαπέλυσαν «αμυντικά» πλήγματα – και όχι «ευρείας κλίμακας πλήγματα» – στο ιρανικό νησί Κεσμ (Qeshm island), στα Στενά του Ορμούζ.

Οι ενέργειες αυτές φέρεται να είχαν ως στόχο τον περιορισμό της ικανότητας του Ιράν να επιτίθεται σε εμπορικά πλοία στα Στενά, ενώ αποτέλεσαν επίσης απάντηση στο περιστατικό της 2ας Νοεμβρίου, κατά το οποίο οι Φρουροί της Επανάστασης (IRGC) άνοιξαν πυρ εναντίον αμερικανικού αεροσκάφους στα Στενά του Ορμούζ. Αν και οι ΗΠΑ παρουσίασαν τις ενέργειες αυτές ως καθαρά αντιδραστικές, οι γεωπολιτικές προεκτάσεις τους λειτούργησαν, στην ουσία, ως ένα μήνυμα προς πολλαπλές κατευθύνσεις, απευθυνόμενο στα ενδιαφερόμενα μέρη…

Ένα μήνυμα προς το Ιράν

Πλήττοντας το Μπαντάρ Τζασκ (Bandar Jask) και το νησί Κεσμ(Qeshm) – τα οποία αποτελούν τα κυριολεκτικά γεωγραφικά ερείσματα της στρατηγικής του Ιράν για τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ – οι ΗΠΑ κατέδειξαν ότι οι περιφερειακές διπλωματικές διαδικασίες δεν πρόκειται να αποτρέψουν την Ουάσιγκτον από το να υπερασπιστεί τα συμφέροντά της μέσω στρατιωτικής δράσης.

Το γεγονός αυτό έστειλε το μήνυμα ότι, παρά τις συνεχιζόμενες παρασκηνιακές διαπραγματεύσεις για την ειρήνη – με τη μεσολάβηση του Κατάρ και του Πακιστάν – οι ΗΠΑ διατηρούν τη δυνατότητα μονομερούς δράσης, επιτρέποντάς τους να πλήξουν το ιρανικό έδαφος όποτε το κρίνουν σκόπιμο.

Όμως, έστειλε ένα μήνυμα και προς τους συμμάχους των ΗΠΑ (Σαουδική Αραβία, Τουρκία, Πακιστάν). Ως γνωστόν, υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι από τα κράτη που συμμετέχουν στο “Σύμφωνο της Μέκκας” μετέβησαν στην Τεχεράνη, υπακούοντας σε μια ρεαλιστική αναγκαιότητα: Να διαχειριστούν απευθείας με το Ιράν τα ζητήματα περιφερειακής ασφάλειας, ανεξάρτητα από τη στάση της Ουάσιγκτον.

Ωστόσο, μέσω των πληγμάτων ακριβείας που εξαπέλυσαν αμέσως μετά τη σύνοδο, οι ΗΠΑ επιχείρησαν να επιδείξουν – με τρόπο επιβλητικό και προκλητικό – την ικανότητά τους να λαμβάνουν μονομερείς αποφάσεις στον Κόλπο. Η κίνηση αυτή λειτούργησε ως υπενθύμιση προς το Ριάντ και την Άγκυρα ότι, αν και οι ΗΠΑ ενδέχεται να αποδέχονται την περιφερειακή διπλωματία χάριν της σταθεροποίησης, η Ουάσιγκτον παραμένει ο καθοριστικός στρατιωτικός ρυθμιστής σε αυτόν τον παγκόσμιο ενεργειακό διάδρομο.

Εστάλη δε και ένα μήνυμα προς Ρωσία και Κίνα. Οι επιθέσεις αυτές ενδέχεται να αποτελούν ισχυρά μηνύματα προς τη Ρωσία και την Κίνα, ώστε να μην αναμειγνύονται στις πετρελαιοπαραγωγικές περιοχές της Μέσης Ανατολής που βρίσκονται υπό την κυριαρχία των ΗΠΑ. Ειδικότερα για την Κίνα – η οποία διψά για ισχύ, αλλά εξαρτάται από τις εισαγωγές ενέργειας – πρόκειται για μια ανησυχητική προειδοποίηση. Οι πρόσφατες προσπάθειες προσέγγισης μεταξύ Κίνας και Ομάν συγκαταλέγονται, κατά πάσα πιθανότητα, στα γεγονότα που αποτέλεσαν στόχο των πληγμάτων.

Πιθανές προβλέψεις

Το αποτέλεσμα των ενδιάμεσων εκλογών σηματοδότησε την εσωτερική εξάντληση των ΗΠΑ με τις οικονομικές επιπτώσεις της σύγκρουσης, ιδιαίτερα τις αυξανόμενες παγκόσμιες τιμές πετρελαίου και τις διαταραχές στη ναυτιλία. Κατά συνέπεια, η κυβέρνηση των ΗΠΑ ενδέχεται να στραφεί από την άμεση στρατιωτική πίεση, στην προτεραιότητα της διπλωματίας, αξιοποιώντας περιφερειακούς μεσολαβητές για να ασφαλίσει το Στενό του Ορμούζ και να μειώσει την εσωτερική οικονομική πίεση.

Ταυτόχρονα, το αποτέλεσμα των πρόσφατων ισραηλινών εκλογών μπορεί επίσης να αλλάξει τον περιφερειακό υπολογισμό. Ενώ η προεκλογική στάση περιελάμβανε έντονη πίεση για επιθετικά πλήγματα εναντίον ιρανικών στόχων, το μετεκλογικό τοπίο – σε συνδυασμό με τους μεταβαλλόμενους πολιτικούς περιορισμούς των ΗΠΑ – θα μπορούσε να περιορίσει την περαιτέρω μονομερή κλιμάκωση από το Ισραήλ. Κοιτάζοντας προς τα μέσα του 2027, η περιοχή της Μέσης Ανατολής ενδέχεται να αντιμετωπίσει τις ακόλουθες πιθανές πορείες, με πρώτη την διαχειριζόμενη παύση.

Αναφερόμαστε σε ένα εύθραυστο σενάριο, όπου οι διαπραγματεύσεις που μεσολαβούν, επιτυγχάνουν. Αυτό θα οδηγήσει σε προσωρινή διακοπή των εχθροπραξιών, στο σταδιακό άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ και στη μετατροπή του καναλιού της Τεχεράνης σε μηχανισμό διαχείρισης κρίσεων. Πρόκειται για μια προσωρινή συμφωνία αποκλιμάκωσης που θα επιτευχθεί μέσω διαλόγων μεταξύ πολλών χωρών, στους οποίους θα συμμετέχουν η Τεχεράνη και περιφερειακοί μεσολαβητές, όπως το Κατάρ και το Ομάν.

Αυτό το πλαίσιο πιθανότατα θα περιλαμβάνει τη διακοπή των θαλάσσιων αποκλεισμών και της παρενόχλησης των εμπορικών ναυτιλιακών οδών από το Ιράν, με αντάλλαγμα την παύση των βομβαρδισμών ΗΠΑ-Ισραήλ. Ωστόσο, έως ότου μια συνολική διευθέτηση αντιμετωπίσει τις υποκείμενες στάσεις αποτροπής, η περιοχή παραμένει εξαιρετικά ασταθής, ευάλωτη σε ταχεία επανακλιμάκωση, εάν καταρρεύσουν αυτά τα εύθραυστα διπλωματικά κανάλια.

Αυτό θα μπορούσε επίσης να οδηγήσει σε περιστασιακούς ναυτικούς αποκλεισμούς, επίμονες αλλά χαμηλότερης έντασης θαλάσσιες επιθέσεις και ποικίλης κλίμακας θαλάσσιες και χερσαίες επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη/πυραύλους και ασύμμετρες επιθέσεις μικρών ομάδων των Χούθι σε σαουδαραβικούς στόχους.

Δεύτερο σενάριο, είναι η ανανέωση του πολέμου: Μια επικίνδυνη κλιμάκωση που πυροδοτείται από τη διπλωματική κατάρρευση. Αυτό θα οδηγούσε σε πλήρες κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, σε πλήγματα κατά των ενεργειακών υποδομών της Σαουδικής Αραβίας με αποτέλεσμα μαζικές απώλειες, καθώς και σε άσκηση πίεσης προς τα μέλη της “Συνθήκης της Μέκκας” να τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους για αμοιβαία άμυνα.

Τρίτο σενάριο: Εξελισσόμενη Περιφερειακή Αρχιτεκτονική

Ένα μακροπρόθεσμο σενάριο ολοκλήρωσης όπου οι διάλογοι μεταξύ του Κόλπου, του Ιράν, του Πακιστάν και της Τουρκίας ωριμάζουν σε ένα ενιαίο πρωτόκολλο για θαλάσσια περιστατικά. Αυτό θα μπορούσε ενδεχομένως να ενσωματώσει την Αίγυπτο και να συντονιστεί/να λειτουργήσει χαλαρά, παράλληλα με τις ναυτικές προσπάθειες των ΗΠΑ για τη διατήρηση μιας ημι-εύθραυστης/συχνά διακοπτόμενης ναυσιπλοΐας μέσω του Πορθμού του Ορμούζ και της Ερυθράς Θάλασσας.

Η Μέση Ανατολή κατακερματίζεται πριν ενσωματωθεί. Καθώς τα έθνη αντλούν μαθήματα από τις πρόσφατες συγκρούσεις και διερευνούν περιφερειακές συμφωνίες ασφάλειας με το Ιράν, είναι σαφές ότι η μόχλευση πηγάζει πλέον, τόσο από τη διατάραξη των οικονομικών σημείων συμφόρησης, όσο και από τη συμβατική στρατιωτική ισχύ. Εάν το κανάλι της Τεχεράνης επικρατήσει, η προκύπτουσα τάξη δεν θα είναι μια καθαρή μεταφορά παγκόσμιας ηγεμονίας, αλλά ένα υπερ-ανταγωνιστικό, συναλλακτικό σύστημα, όπου οι μεσαίες δυνάμεις διαπραγματεύονται μεταξύ επικαλυπτόμενων μπλοκ για να εξασφαλίσουν το μέλλον τους.

Η συνάντηση της 26ης Οκτωβρίου στην Τεχεράνη ήταν ουσιαστικά ένας αμυντικός διπλωματικός ελιγμός για την προστασία των τοπικών οικονομικών ατζεντών. Η Σαουδική Αραβία συμμετείχε στον διάλογο για να προστατεύσει τις πρωτοβουλίες οικονομικής διαφοροποίησης πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων από έναν καταστροφικό περιφερειακό πόλεμο. Το Ιράν, αντιμετωπίζοντας σοβαρή πίεση, κανόνισε τις συνομιλίες για να ξεφύγει από την διπλωματική απομόνωση, να αποτρέψει την άμεση ξένη παρέμβαση και να ενσταλάξει σταδιακά την επιρροή του.

Ωστόσο, δεδομένου ότι η συνάντηση στόχευε στη στρατηγική αποτροπή έναντι εξωτερικών απειλών και όχι στην επίλυση της μικροδυναμικής του εμφυλίου πολέμου της Υεμένης, οι βασικοί παράγοντες της φλεγόμενης περιφερειακής αναταραχής – η σύγκρουση Χούθι-Σαουδαράβων – παρέμειναν εντελώς ανεπίλυτοι ή παρέμειναν ανεπίλυτοι.

Αθώα θύματα η οικονομία, τα νοικοκυριά και η χώρα, η οποία εσαεί ευάλωτη απ’ αυτά τα παράδοξα και ανεύθυνα, όπως και κατά την περίοδο 2000-2009, θα παρασυρθεί ενδεχομένως ακόμα εφιαλτικότερα από την υποβόσκουσα ή προσεχή ίσως παραμικρή κρίση. Διαβάστε τί αποκαλύπτουν τα στοιχεία και των τριών παραπάνω δελτίων: Το Δελτίο Μηνιαίων Στοιχείων Γενικής Κυβέρνησης (αναρτήθηκε από το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών – Γενικό Λογιστήριο του Κράτους στις 6 Νοεμβρίου 2026) παρουσιάζει την περίοδο Ιανουαρίου – Σεπτεμβρίου τις εξελίξεις:

• Ποσό φόρων 49 δισ. ευρώ, έναντι 45,8 δισ. ευρώ την αντίστοιχη περίοδο του 2025 ή αύξηση 7%, που είναι μεταβολή κατά πολύ υψηλότερη και από την ονομαστική μεταβολή του ΑΕΠ!
• Συνέχιση των «υπερπλεονασμάτων» με ποσό 11,1 δισ. ευρώ, έναντι 10,9 δισ. ευρώ την αντίστοιχη περίοδο του 2025 ή αύξηση κατά 1,8%.
• Συνέχιση της μη επιστροφής φόρων με ποσό ένα δισ. ευρώ, έναντι 0,8 δισ. ευρώ την αντίστοιχη περίοδο του 2025 ή αύξηση κατά 25%.
• Συνέχιση της τακτικής τη μη πληρωμής των ληξιπρόθεσμων υποχρεώσεων (νοσοκομεία κλπ) προς ιδιώτες προμηθευτές με τα κρατικά “φέσια” να είναι σταθερά στα 2,9 δισ. ευρώ, τη στιγμή που οι Κυριάκος Μητσοτάκης και Κυριάκος Πιερρακάκης πανηγυρίζουν για τα «υπερέσοδα» και τα «υπερπλεονάσματα» ως αποτέλεσμα της … «συνετής δημοσιονομικής πολιτικής»!

Η συνύπαρξη αντιφατικών φαινομένων ή “κουφών” είναι διάχυτη στην ελληνική οικονομία και αποτελούν κλασικά παραδείγματα μακροοικονομικής ασυμμετρίας και δομικών στρεβλώσεων, όπως προαναφέρθηκε. Ενώ εκ πρώτης όψεως οι δείκτες φαίνονται αντιφατικοί (π.χ. πώς γίνεται να αυξάνεται το ΑΕΠ, αλλά οι πολίτες να έχουν τη χαμηλότερη αγοραστική δύναμη;), η οικονομική επιστήμη ερμηνεύει την κατάσταση αυτή μέσα από πολύ συγκεκριμένους μηχανισμούς.

Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ

Το δεύτερον Δελτίο με στοιχεία για τις εμπορευματικές συναλλαγές για τον περασμένο Σεπτέμβριο (αναρτήθηκε από την ΕΛΣΤΑΤ στις 6 Νοεμβρίου 2026) παρουσιάζει την εφιαλτική εικόνα των επιδόσεων της χώρας σε εισαγωγές (66,4 δισ. ευρώ), σε εξαγωγές (μόνο 41,9 δισ. ευρώ) και σε έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου (24,5 δισ. ευρώ, όπως και την αντίστοιχη περίοδο του 2025.

Προσέξτε μόνο μία λεπτομέρεια: Θετική διαφορά (αλλά μόνο… 500 εκατ. ευρώ επί συνόλου ελλείμματος 25 δισ. ευρώ!) μεταξύ εισαγωγών και εξαγωγών παρουσιάζουν μόνο δύο κατηγορίες προϊόντων, δηλαδή «Ποτά -Καπνός» και «Λάδια και λίπη φυτικής ή ζωικής παραγωγής», ενώ όλα τα υπόλοιπα αναζητούνται στα… τάρταρα σε… εξαγωγικές επιδόσεις!

Το τρίτο δελτίο για τον πληθωρισμό τον περασμένο Οκτώβριο (αναρτήθηκε από την ΕΛΣΤΑΤ στις 10 Νοεμβρίου 2026) παρουσιάζει ανάγλυφα τις ολέθριες συνέπειες της μακροοικονομικής ασυμμετρίας και δομικών στρεβλώσεων, όπως θα αναλύσουμε στη συνέχεια. Ο πληθωρισμός εκτινάχθηκε στο 5,7%, έναντι 2% τον αντίστοιχο μήνα του 2025.

Είναι επίδοση – ρεκόρ μετά τον Φεβρουάριο του 2023, με “πυροκροτητές” τη στέγαση, με αύξηση κατά 15,1% και συμβολή κατά 2,2 ποσοστιαίες μονάδες, τις μεταφορές με αύξηση κατά 13,8% και συμβολή κατά 1,95 μονάδες, τη διατροφή με αύξηση κατά 2,1% και συμβολή κατά 0,44 μονάδες, και τα ξενοδοχεία, τα καφενεία και τα εστιατόρια με αύξηση κατά 5,7% και συμβολή κατά 0,71 μονάδες. Μόνο αυτές οι τέσσερις κατηγορίες αγαθών και υπηρεσιών προικοδότησαν την ακρίβεια του περασμένου Οκτωβρίου κατά 5,3 ποσοστιαίες μονάδες επί συνόλου 5,7 μονάδων ή κατά … 93%!

Που οφείλονται τα παράδοξα 

Αυτή είναι μία μόνιμη σχεδόν εικόνα της τελευταίας τετραετίας, η οποία παρουσιάζεται ως «εθνική επιτυχία» και προτείνεται ως “μάθημα” στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες από τον Κυριάκο Πιερρακάκη. Δηλαδή, χαρακτηρίζονται ως «εθνική επιτυχία» η υψηλότερη, σε σχέση με την Ευρωζώνη, «ισχυρή ανάπτυξη», τα αδικαιολόγητα «υπερέσοδα» και «υπερπλεονάσματα», ενώ η δομή της οικονομίας δεν αλλάζει σχεδόν καθόλου, αν δεν έχει επιδεινωθεί, με πολλά παράδοξα:

Η οικονομία λειτουργεί με υψηλές τιμές (πληθωρισμός) και υψηλή κατανάλωση, οι επενδύσεις (παρά το αυτοθαυμαζόμενο κυβερνητικό «αφήγημα» για δυναμική αύξηση) παραμένουν χαμηλές και το εμπορικό έλλειμμα παραμένει πάλι μόνιμο. Έτσι, με την οικονομική πολιτική που εφαρμόζεται την τελευταία κυρίως τετραετία τα αποτελέσματα αποτυπώνονται στα στοιχεία των παραπάνω τριών επίσημων δελτίων, δηλαδή η χώρα παράγει πλούτο που συγκεντρώνεται στα δημόσια ταμεία και σε λίγους κλάδους, ενώ η βάση της κοινωνίας στερείται πραγματικής αγοραστικής δύναμης.

Η επιστημονική ερμηνεία

Ας αρχίσουμε παρουσιάζοντας τα φαινόμενα με τους αντιφατικούς δείκτες που συνοδεύουν το ΑΕΠ. Προβάλλει, λοιπόν, το εύγλωττο ερώτημα «πώς γίνεται να αυξάνεται το ΑΕΠ αλλά οι πολίτες να έχουν τη χαμηλότερη αγοραστική δύναμη στην ΕΕ;» Μία επιστημονική ανάλυση του ελληνικού παραδόξου αυτού συντρίβει τα γνωστά κυβερνητικά “αφηγήματα” για «εθνικές επιτυχίες» και αποκαλύπτει είναι αποτέλεσμα συνειδητής κυβερνητικής επιλογής για εντυπώσεις και «θεαθήναι τοις δανεισταίς», αναλώμασι της οικονομίας και των νοικοκυριών. Διαβάστε και προσέξτε:

•  Υψηλό ΑΕΠ αλλά χαμηλό κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε μονάδες αγοραστικής δύναμης

Το ονομαστικό ΑΕΠ της Ελλάδας παρουσιάζει σημαντική μεγέθυνση τα τελευταία χρόνια (από τους υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης στην Ευρωζώνη). Ωστόσο, η Eurostat κατατάσσει την Ελλάδα στην τελευταία θέση μαζί με τη Βουλγαρία (στο 68% του ευρωπαϊκού μέσου όρου) με βάση το κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε μονάδες αγοραστικής δύναμης (βλέπε πίνακα 2).

Από την επιστημονική ερμηνεία του επιστημονικού παραδόξου προκύπτει ότι το ΑΕΠ (σε απόλυτους αριθμούς, σε δις. ευρώ) αυξάνεται κυρίως λόγω της αύξησης των εταιρικών κερδών, των τουριστικών εισπράξεων, των ξένων επενδύσεων και των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης. Κι εδώ εντοπίζεται η μακροοικονομική ασυμμετρία: Αυτή η αύξηση δεν διαχέεται ισόμετρα στα εισοδήματα της κοινωνίας (μισθοί).

Πράγματι, όταν το ΑΕΠ της Ελλάδος διαιρείται με τον πληθυσμό και στη συνέχεια προσαρμόζεται στο υψηλό κόστος ζωής, αποκαλύπτεται ότι η πραγματική αγοραστική δύναμη του μέσου Έλληνα παραμένει καθηλωμένη, καθώς οι μισθοί δεν έχουν ανακάμψει από τη δεκαετή κρίση, παρά το γνωστό κυβερνητικό αφήγημα.

• Υψηλός πληθωρισμός ενισχύει το ΑΕΠ

Ο πληθωρισμός στην Ελλάδα (ειδικά ο δομικός πληθωρισμός και ο πληθωρισμός των τροφίμων/ενέργειας) παρουσιάζει έντονη επιμονή. Προηγούμενες επιστημονικές αναλύσεις στο SLpress καταδεικνύουν ότι σε μια μικρή αγορά όπως η ελληνική, η έλλειψη ισχυρού ανταγωνισμού σε βασικούς κλάδους (σούπερ μάρκετ, ενέργεια, τράπεζες) επιτρέπει στις επιχειρήσεις να αυξάνουν τα περιθώρια κέρδους τους περισσότερο από την αύξηση του κόστους παραγωγής.

Ο πληθωρισμός πλήττει την αγοραστική δύναμη: Λειτουργεί ως «αντίστροφος προοδευτικός φόρος». Επειδή οι τιμές των βασικών αγαθών αυξάνονται ταχύτερα από τους μισθούς, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε όρους αγοραστικής δύναμης συρρικνώνεται ή μένει στάσιμο, σπρώχνοντας τη χώρα στον πάτο της ΕΕ (όπως τώρα καλή ώρα!).

Το παράδοξο της “επιτυχίας” με τα “υπερέσοδα” 

Τα παραπάνω παράδοξα συνοδεύεται από το άλλο παράδοξο της “επιτυχίας” με τα “υπερέσοδα” και το … “υπερπλεόνασμα», την ίδια στιγμή που η αγοραστική δύναμη των πολιτών βρίσκεται στον πάτο της ΕΕ, εξηγείται επιστημονικά με την ανάλυσή του μέσα από τρεις βασικούς μηχανισμούς της «συνετής δημοσιονομικής πολιτικής» και του «αποτελεσματικού φορολογικού συστήματος:

• Ο πληθωρισμός ως «κρυφός φοροεισπράκτορας»: Η κύρια πηγή των υπερεσόδων του κράτους δεν είναι η αύξηση της παραγωγής, αλλά ο ίδιος ο πληθωρισμός, ο οποίος διογκώνει τεχνητά τις εισπράξεις.
• Ο Φόρος Προστιθέμενης Αξίας (ΦΠΑ) είναι ποσοστιαίος (π.χ. 24%). Όταν η τιμή ενός προϊόντος αυξάνεται από τα 15 ευρώ στα 20 ευρώ λόγω πληθωρισμού, το κράτος εισπράττει αυτόματα περισσότερα χρήματα σε απόλυτα μεγέθη, ακόμη κι αν ο πολίτης αγοράζει την ίδια ή μικρότερη ποσότητα.
• Ασυμμετρία ονομαστικών αμοιβών και ακρίβειας: Τα κρατικά έσοδα αυξάνονται ραγδαία επειδή βασίζονται στις ονομαστικές (ακριβές) τιμές των καταναλωτικών αγαθών. Αντίθετα, η αγοραστική δύναμη των πολιτών μειώνεται, επειδή οι μισθοί τους δεν αυξάνονται με τον ίδιο ρυθμό. Το κράτος, δηλαδή, πλουτίζει επειδή οι πολίτες πληρώνουν ακριβότερα τα βασικά αγαθά.

Η “φορολόγηση της κατανάλωσης”

Το ελληνικό φορολογικό σύστημα εντείνει αυτό το παράδοξο ως εξής: Στην Ελλάδα, το μεγαλύτερο μέρος των φορολογικών εσόδων προέρχεται από τους έμμεσους φόρους (ΦΠΑ, Ειδικοί Φόροι Κατανάλωσης στα καύσιμα κ.λπ.) και όχι από τους άμεσους φόρους (φόρος εισοδήματος).

Οι έμμεσοι φόροι είναι τυφλοί: Ο πλούσιος και ο φτωχός πληρώνουν τον ίδιο ΦΠΑ για ένα λίτρο γάλα ή ένα λίτρο βενζίνης. Επειδή τα χαμηλά εισοδήματα δαπανούν το 100% του μισθού τους σε βασικά αγαθά, συνεισφέρουν δυσανάλογα στα “υπερέσοδα” του κράτους, βλέποντας ταυτόχρονα το δικό τους κατά κεφαλήν εισόδημα να εξανεμίζεται.

Ένα μέρος των υπερεσόδων υποστηρίζεται ότι οφείλεται στη διεύρυνση της φορολογικής βάσης μέσω των POS, τη διασύνδεση των ταμειακών μηχανών και των ηλεκτρονικών τιμολογίων. Ωστόσο, αυτή μεταρρύθμιση δεν μεταφράζεται άμεσα σε ανακούφιση της τσέπης του μέσου καταναλωτή, όταν την ίδια χρονική περίοδο η ακρίβεια σαρώνει τον οικογενειακό προϋπολογισμό:

Έτσι, καταδεικνύεται ότι το “υπερπλεόνασμα” που δημιουργείται επειδή το κράτος εισπράττει περισσότερα (λόγω των παραπάνω αιτιών) δεν μπορεί να τα επιστρέψει πλήρως στην οικονομία μέσω δαπανών ή αυξήσεων, καθώς το νέο Ευρωπαϊκό Δημοσιονομικό Πλαίσιο επιβάλλει αυστηρά όρια στις δημόσιες δαπάνες. Δηλαδή, τα πλεονάσματα αυτά κατευθύνονται υποχρεωτικά στην ταχύτερη αποπληρωμή του δημόσιου χρέους για τη διατήρηση της επενδυτικής βαθμίδας.

Έτσι, μια «μακροοικονομική επιτυχία», που χρηματοδοτείται από τη στενότητα των νοικοκυριών παρουσιάζεται στα χαρτιά των ξένων οίκων αξιολόγησης! Με απλά λόγια, το κράτος εμφανίζει «υπερπλεονάσματα» επειδή λειτουργεί ως μηχανισμός που απορροφά ρευστότητα από την ιδιωτική κατανάλωση (μέσω της ακρίβειας και των έμμεσων φόρων) και την κλειδώνει στα δημόσια ταμεία για την εξυπηρέτηση του χρέους.

Ήδη το επιχείρημα που προβάλλεται προς όσους αρθρώνουν αντιρρήσεις έχει ως εξής: “Λέγανε ότι δεν θα επανεκινήσουν οι διαδικασίες για την πόντιση του καλωδίου. Οι διαδικασίες ξεκίνησαν. Λέγανε ότι θα το εμποδίσουν οι Τούρκοι. Μετά λέγανε ότι θα ζητηθεί άδεια από την Τουρκία. Καμία άδεια δεν ζητήθηκε από την Άγκυρα. Οι μόνες χώρες που έδωσαν άδεια είναι η Ελλάδα και η Κύπρος». Παρασκηνιακά προσθέτουν ότι μέσα στους προσεχείς μήνες το γαλλικό πλοίο θα φθάσει στην Κύπρο και η ελληνική κυβέρνηση θα προβάλλει τα πλάνα και τις φωτογραφίες ως επιτυχία της πολιτικής της.

Συμπληρωματικά αναφέρουν ότι μέχρι τα Χριστούγεννα η Chevron θα αρχίσει γεωτρήσεις νοτίως της Κρήτης και η κυβέρνηση θα ανακηρύξει ΑΟΖ, καθώς η Τουρκία δεν θα μπορεί να αντιδράσει, γιατί θα έλθει αντιμέτωπη με την αμερικανική εταιρεία. Μπορεί το να αναθέτει την υπεράσπιση της εθνικής κυριαρχίας, είτε σε άλλα κράτη – είτε σε ιδιωτικές εταιρείες, να είναι επονείδιστο – μωστόσο το Μαξίμου εκτιμά ότι στον μέσο δεξιό ψηφοφόρο έχει θετικό αντίκτυπο, καθώς περνά ως “έχουμε ισχυρούς συμμάχους και προστατεύουμε τα συμφέροντά μας”. 

Από την ρηματική διακοίνωση κρέμεται ο Κυριάκος

Για να μείνουμε όμως στο καλώδιο, το κρίσιμο σημείο είναι εάν στην ρηματική διακοίνωση που επέδωσε η Γαλλία υπάρχει ρητή αναφορά ότι ενήργησε εξ’ ονόματος της Ελλάδας. Σε αυτή την περίπτωση η κυβέρνηση δεν θα μπορεί να συνεχίσει να κρύβεται πίσω από τις πλάτες της Γαλλίας και ας είναι σαφές ότι εκχώρησε την άσκηση εξωτερικής πολιτικής σε άλλο κράτος. Παρότι η Γαλλία φυσικά ενήργησε σε συνεννόηση με την Ελλάδα, το να αναφέρεται αυτό ρητώς, χαρακτηρίζεται από πολλούς που παρατηρούν τις εξελίξεις ως “αδύνατο”.

Θεωρούν ότι έχει υπάρξει κομπρεμί μεταξύ Ελλάδας, Τουρκίας και Γαλλίας, ώστε να σωθούν οι εντυπώσεις για όλους. Στο πλαίσιο αυτό εντάσσουν και τις πληροφορίες για επιπλήξεις του Μητσοτάκη προς τους Γιώργο Γεραπετρίτη και Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου, με την έννοια ότι τους επέπληξε γιατί δεν αξιοποίησαν περισσότερο επικοινωνιακά τον χειρισμό για λογαριασμό της ελληνικής κυβέρνησης. 

Ακόμη και δίχως την ρητή αναφορά (ότι η Γαλλία ενήργησε εξ ονόματος της Ελλάδας) η Τουρκία θα εμπλουτίσει τον διπλωματικό της φάκελο και η Ελλάδα θα βρει μπροστά της τα τουρκικά επιχειρήματα στο εγγύς μέλλον. Το ζητούμενο όμως για την κυβέρνηση Μητσοτάκη είναι να μην φανούν πέραν αμφιβολίας οι υποχωρήσεις και μάλιστα γραπτώς και να μην βαρύνουν στις επικείμενες εκλογές. “Μετά βλέπουμε”, όπως λένε χαρακτηριστικά στελέχη του κυβερνώντος κόμματος, εννοώντας ότι κάποιος επικοινωνιακός χειρισμός θα βρεθεί για να πεισθούν, όσοι θέλουν έτσι κι αλλιώς να πιστέψουν την κυβέρνηση. 

Αντιμέτωπη με το σύνολο της αντιπολίτευσης 

Η κυβέρνηση βρέθηκε απέναντι σε ομοβροντία από το σύνολο της αντιπολίτευσης και από τα δεξιά και από τα αριστερά του πολιτικού συστήματος. Κοινή συνισταμένη των κομμάτων είναι τα ερωτήματα γύρω από τον ρόλο της Γαλλίας και το περιεχόμενο της ρηματικής διακοίνωσης.

Τα κόμματα συμφωνούν στην διαπίστωση, το καθένα με τα δικά του λόγια, ότι «η ρηματική διακοίνωση εκ των πραγμάτων δίνει τη δυνατότητα στην Τουρκία να διεκδικεί δικαιοδοσία σε ελληνική υφαλοκρηπίδα ως παράκτιο κράτος, δημιουργώντας τετελεσμένα». Η πιο έντονη ήταν η αντίδραση της ΕΛΑΣ του Αλέξη Τσίπρα, ο οποίος υποστήριξε ότι «η Navtex της Τουρκίας τα λέει όλα. Αναφέρεται ρητά σε τουρκική “συναίνεση”» και πρόσθεσε ότι «αυτή η κυβέρνηση είναι επικίνδυνη ΚΑΙ για τα εθνικά συμφέροντα».

Σε υψηλούς τόνους κινήθηκε και το ΚΚΕ, υπογραμμίζοντας ότι πρόκειται για «ευθεία αμφισβήτηση της ελληνικής υφαλοκρηπίδας» και συνδέοντας το όλο θέμα και με τους νατοϊκούς σχεδιασμούς. Πιο προσεκτικά κινήθηκε το ΠΑΣΟΚ, επιμένοντας πάντως από την πρώτη στιγμή να θέτει τα ερωτήματα. Για «outsoursing» εξωτερική πολιτική μίλησε η Ρένα Δούρου, ζητώντας σύγκληση του Συμβουλίου Πολιτικών Αρχηγών. 

Εντύπωση προκαλεί ότι δεν έχει τοποθετηθεί στο ζήτημα ο Αντώνης Σαμαράς. Εκτιμάται ότι περιμένει την δημοσιοποίηση της ρηματικής διακοίνωσης ώστε να έχει πλήρη εικόνα. Πάντως το θέμα διχάζει και τη ΝΔ. Αν και δεν μιλούν δημοσίως, και είναι αμφίβολο εάν θα το κάνουν, είναι δύσκολο να αντιπαρέλθουν τον Κώστα Καραμανλή, ο οποίος προειδοποίησε ότι δεν πρέπει να γίνει καμία ενημέρωση ή ανακοίνωση. Στον Καραμανλή βγήκε να απαντήσει η Ντόρα Μπακογιάννη λέγοντας απλώς ότι κάνει λάθος και ότι άλλο ενημέρωση και άλλο άδεια. 

Στην απαίτηση για ενημέρωση και στο κρίσιμο ερώτημα «Γιατί δεν δίνει την ρηματική διακοίνωση στην δημοσιότητα» που θέτουν όλοι οι πολιτικοί αρχηγοί, η κυβέρνηση απάντησε ότι «θα γίνει ενημέρωση των πολιτικών αρχηγών από τον υπουργό Εξωτερικών και θα τους δοθεί και η ρηματική διακοίνωση». Στο σημείο που έχουν φθάσει τα πράγματα και με την πίεση που δέχεται δεν μπορεί να κάνει αλλιώς και δεν μπορεί να κρυφτεί πίσω από το επιχείρημα, ότι κάποια πράγματα στην εξωτερική πολιτική θα πρέπει να μένουν μακριά από την δημοσιότητα…