Μια χώρα μπορεί να διαθέτει πληροφορίες και αξιόλογες αναλυτικές ικανότητες, αλλά να οδηγείται σε λανθασμένες αποφάσεις επειδή οι παραδοχές της αποκλείουν εξαρχής σημαντικές δυνατότητες. Η επιστημολογία της διεθνούς ανάλυσης συναντά έτσι την υψηλή στρατηγική. Τα ερωτήματα που επιτρέπουμε στον εαυτό μας να θέσει επηρεάζουν τις επιλογές που μπορούμε να αναγνωρίσουμε.

Πολλαπλότητα του κόσμου – πολλαπλότητα των ερμηνειών

Ο Amitav Acharya, με την έννοια του “multiplex κόσμου”, έχει αναδείξει τη συνύπαρξη διασταυρούμενων διεθνών τάξεων μέσα σε ένα περιβάλλον πολιτικής διαφοροποίησης και αλληλεξάρτησης. Η προσέγγισή του προσφέρει αφετηρία για να εξετάσουμε τη διεθνή πραγματικότητα πέρα από την αριθμητική παράθεση Μεγάλων Δυνάμεων και των υποτιθέμενων αυλών τους.

Η συμπληρωματική Multiversal ταυτότητα του διεθνούς συστήματος που εξετάστηκε στο προηγούμενο άρθρο στο SLpress εστιάζει στην αλληλεπίδραση αυτών των διατάξεων και των ιστορικών προσδοκιών των συμμετεχόντων. Εδώ όμως απαιτείται μια κρίσιμη διάκριση. Η πολλαπλότητα των σχέσεων που υπάρχουν στον κόσμο διαφέρει από την πολλαπλότητα των ερμηνειών μας για αυτόν.

Μπορεί, δηλαδή, να λειτουργούν ταυτόχρονα διαφορετικά δίκτυα ασφάλειας, εμπορίου και τεχνολογίας. Μπορεί επίσης οι αναλυτές να προσφέρουν ανταγωνιστικές εξηγήσεις της ίδιας σχέσης. Όμως, οι δύο περιπτώσεις δεν ταυτίζονται. Μια ερμηνεία δεν δημιουργεί αυτομάτως ένα πραγματικό διεθνές σύστημα, ενώ η ύπαρξη πολλών ερμηνειών δεν σημαίνει ότι όλες διαθέτουν ίση τεκμηρίωση.

Η λογοτεχνική εικόνα του “Πλάγια στον χρόνο” του Murray Leinster μάς βοηθά να συλλογιστούμε διαφορετικές ιστορικές διαδρομές που συναντώνται συνυπάρχουν και διαπλέκονται στον ίδιο γεω-ιστορικό χωροχρόνο. Η επιστημολογική προσέγγιση αρχίζει όταν προσδιορίζουμε τι ακριβώς αντιστοιχεί στη μεταφορά του διηγήματος. Δηλαδή, ποιοι δρώντες συμμετέχουν στα διεθνή δρώμενα, ποιες πρακτικές επαναλαμβάνονται και ποια αποτελέσματα παράγονται.

Η συμβολή της Συστημικής Γεωπολιτικής Ανάλυσης

Στο σημείο αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία η Συστημική Γεωπολιτική Ανάλυση (ΣΓΑ), που δημιούργησε και εισήγαγε στη μελέτη των Διεθνών Σχέσεων ο Καθηγητής Ιωάννης Μάζης και την οποία θεραπεύει και υπηρετεί και ο γράφων. Η διάκριση τεσσάρων πυλώνων ισχύος —άμυνας/ασφάλειας, οικονομίας, πολιτικής και πολιτισμού/πληροφορίας— επιτρέπει την οργανωμένη εξέταση διαφορετικών διαστάσεων της γεωπολιτικής πραγματικότητας.

Η ΣΓΑ μας προσφέρει τη δυνατότητα να εξετάζουμε πώς οι διαφορετικές ικανότητες συνδέονται και υπό ποιες προϋποθέσεις μετατρέπονται σε επιρροή. Η οικονομική ευρωστία μπορεί να χρηματοδοτεί στρατιωτικές δυνατότητες, αλλά η μετατροπή αυτή εξαρτάται από πολιτικές αποφάσεις, οργανωτικές ικανότητες και τεχνολογική πρόσβαση.

Αντίστοιχα, μια πολιτισμική αντίληψη μπορεί να επηρεάζει τη στρατιωτική οργάνωση. Η εμπιστοσύνη στην πρωτοβουλία του υφισταμένου, η αντιμετώπιση του λάθους και η κατανομή ευθύνης, που προβλέπουν τα άκρως αποτελεσματικά αποκεντρωτικά μοντέλα μάχης, αποκτούν σημασία όταν ενσωματώνονται σε εκπαίδευση, αρμοδιότητες και διαδικασίες. Η διαπίστωση της επίδρασης χρειάζεται επομένως συγκεκριμένους ενδιάμεσους μηχανισμούς.

Η ενότητα των πυλώνων σημαίνει αλληλεξάρτηση και αμοιβαία διαμόρφωση. Οι αναλυτικές διακρίσεις παραμένουν απαραίτητες, διότι επιτρέπουν να εντοπίσουμε πού υπάρχει σύνδεση, πού εμφανίζεται απόκλιση και πότε μια αναμενόμενη μετατροπή ισχύος αποτυγχάνει. Αυτή η απαίτηση είναι κρίσιμη για την Ανοικτή Γεωπολιτική. Η παραδοχή ότι «όλα συνδέονται» έχει περιορισμένη χρησιμότητα, εάν δεν συνοδεύεται από προσδιορισμό των σχέσεων, της κατεύθυνσης και της βαρύτητάς τους.

Λάκατος και Φεγέρεμπαντ

Η επιστημολογική συζήτηση χρειάζεται ακρίβεια ως προς τη θεωρητική της αφετηρία. Ο ίδιος ο Μάζης έχει αναπτύξει ρητά τη μεθοδολογία της Συστημικής Γεωπολιτικής Ανάλυσης σε λακατοσιανό πλαίσιο. Η σύνδεση με τον Imre Lakatos αποτελεί επομένως δηλωμένο στοιχείο της μεθοδολογικής του επεξεργασίας.

Στη λακατοσιανή προβληματική, η αξιολόγηση αφορά την εξέλιξη ερευνητικών προγραμμάτων. Για τη δική μας πρόταση, το πρακτικό ερώτημα είναι αν οι νέες επεξεργασίες παράγουν πρόσθετη, ελέγξιμη γνώση ή απλώς αναδιατυπώνονται εκ των υστέρων ώστε να παραμένουν συμβατές με οτιδήποτε συμβαίνει.

Το κριτήριο αυτό είναι απαιτητικό για το Multiversal Διεθνές Σύστημα. Εάν η συνεργασία, η σύγκρουση, η διάσπαση και η συσπείρωση εμφανίζονται αδιακρίτως ως επιβεβαιώσεις του, τότε ο όρος Multiversal κινδυνεύει να εξηγεί ελάχιστα. Χρειάζεται λοιπόν να προσδιορίσουμε ποιες εξελίξεις αναμένουμε υπό συγκεκριμένες συνθήκες και ποιες θα αμφισβητούσαν την προσέγγισή μας.

Εδώ μπορούμε να φέρουμε σε δημιουργικό διάλογο τον αναρχικό της επιστημολογίας Paul Feyerabend. Η θεμελιώδης αρχή του Multiversal Διεθνούς Συστήματος, που είναι οι πολλαπλές συνυπάρχουσες εναλλακτικές πραγματικότητες, αναδεικνύει τη σημασία της παράλληλης χρήσης διαφορετικών γνωστικών προσεγγίσεων, ώστε η κριτική να μην εξαρτάται αποκλειστικά από τους όρους της εκάστοτε κυρίαρχης θεωρίας.

Μια σχέση μεταξύ δύο χωρών μπορεί, για παράδειγμα, να εξετάζεται ως προς την κατανομή στρατιωτικών δυνατοτήτων, τις οικονομικές εξαρτήσεις, τις θεσμικές δεσμεύσεις και τις αντιλήψεις των ηγεσιών. Η αντιπαραβολή μπορεί να αναδείξει στοιχεία που παραμένουν αόρατα όταν χρησιμοποιούμε αποκλειστικά μία οπτική.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι προσεγγίσεις συνδυάζονται πάντοτε χωρίς αντιφάσεις. Μπορεί να χρησιμοποιούν διαφορετικές παραδοχές ή να αποδίδουν διαφορετική σημασία στα ίδια γεγονότα. Ο πλουραλισμός γίνεται παραγωγικός όταν καθιστά αυτές τις διαφορές σαφείς και επιτρέπει την αξιολόγησή τους.

Η λακατοσιανή οργάνωση και η φεγεραμπεντιανή κριτική μπορούν επομένως να λειτουργήσουν ως συνομιλητές. Δεν αποτελούν μία ενιαία φιλοσοφία της επιστήμης. Η συνάντησή τους εδώ προτείνεται ως τρόπος διατήρησης εναλλακτικών εξηγήσεων και ταυτόχρονης απαίτησης για ελέγξιμη πρόοδο.

Ο Κουν και η δύναμη των παραδοχών

Ο Thomas Kuhn προσφέρει μια διαφορετική προειδοποίηση. Το ότι η επιστημονική έρευνα οργανώνεται μέσα σε πλαίσια που επηρεάζουν ποια προβλήματα αναγνωρίζονται και ποιες λύσεις θεωρούνται αποδεκτές. Η συμβολή του αμφισβήτησε την απλοϊκή εικόνα μιας διαρκώς γραμμικής συσσώρευσης επιστημονικής γνώσης.

Στη γεωπολιτική ανάλυση, η προειδοποίηση αφορά τις αυτονόητες παραδοχές μας. Αν θεωρούμε δεδομένο ότι κάθε χώρα ανήκει σε ένα αποκλειστικό στρατόπεδο, μπορεί να υποτιμούμε συνεργασίες που διασχίζουν τις υποτιθέμενες διαχωριστικές γραμμές. Αν αναμένουμε υποχρεωτικά μια τελική αναμέτρηση, ενδέχεται να διαβάζουμε κάθε συμβιβασμό ως προσωρινό τέχνασμα.

Η διαπίστωση αυτή δεν μας εξουσιοδοτεί να ανακηρύξουμε το Multiversal ήδη κατακτημένο νέο παράδειγμα (paradigm) μελέτης και ερμηνείας των διεθνών φαινομένων. Προσδιορίζει απλώς μια υποχρέωση. Αυτήν του να εξετάζουμε τις παραδοχές που οργανώνουν την έρευνά μας και να ελέγχουμε αν περιορίζουν αδικαιολόγητα την κατανόηση των δεδομένων.

Η κλειστή Ιστορία ως πρόβλημα γνώσης και δράσης

Η κριτική του πατρός Νικολάου Λουδοβίκου στην “κλειστή Ιστορία” ανοίγει ένα ακόμη πεδίο. Ο Λουδοβίκος περιγράφει μια σύλληψη της ιστορίας ως αυτοερμηνευόμενης και αυτοδικαιούμενης, κλεισμένης στη δική της θεμελίωση νοήματος. Η έννοια διατυπώνεται σε ευρύτερο φιλοσοφικό και θεολογικό πλαίσιο.

Στο διεθνολογικό πεδίο έρευνας, η μεταφορά αυτή εκφράζει το ότι μία συγκεκριμένη πολιτική έκβαση αποτελεί την αναγκαία κατεύθυνση της Ιστορίας και δικαιώνει τις επιλογές που οδηγούν προς αυτήν. Έτσι συγκροτείται η παραπλανητική εικόνα της “σιδηροδρομικής Ιστορίας”. Δηλαδή της αναγκαστικής, νομοτελειακής, πορείας των ιστορικών εξελίξεων σε μία γραμμή, με προκαθορισμένους σταθμούς και περιορισμένες έως ανύπαρκτες δυνατότητες ουσιαστικής επιλογής των δρώντων.

Αυτή η πανίσχυρη κοσμοαντίληψη στον Δυτικό Κόσμο μπορεί να λειτουργήσει ως μηχανισμός απόρριψης αντίθετων πληροφοριών. Η αποτυχία μιας πολιτικής εμφανίζεται έτσι ως πρόσκαιρη καθυστέρηση, το κόστος ως αναγκαία θυσία και ο συμβιβασμός ως προδοτική εγκατάλειψη ιστορικής αποστολής. Μια τέτοια στάση μπορεί να επηρεάσει αποφάσεις που ενισχύουν την ίδια τη σύγκρουση την οποία παρουσιάζει ως αναπόφευκτη.

Η Ανοικτή Ιστορία, αντιθέτως, διατηρεί τη δυνατότητα περισσότερων εκβάσεων των διεθνών εξελίξεων και την ευθύνη επιλογής μεταξύ τους από πλευράς των δρώντων. Δεν εξασφαλίζει ευνοϊκό αποτέλεσμα. Επιβάλλει όμως να εξετάζουμε εναλλακτικές, περιορισμούς και συνέπειες αντί να αναθέτουμε την κρίση μας σε μια υποτιθέμενη ιστορική νομοτέλεια.

Χρειάζεται μάλιστα να εφαρμόσουμε την ίδια απαίτηση και στο Multiversal Διεθνές Σύστημα. Η διαρκής πολλαπλότητα δεν πρέπει να μετατραπεί σε νέα βεβαιότητα. Ορισμένες διατάξεις μπορεί να υποχωρήσουν και ένας ανταγωνισμός να αποκτήσει κυρίαρχη βαρύτητα. Η ανοικτότητα (openness) περιλαμβάνει τη δυνατότητα να αποδειχθούν λανθασμένες οι δικές μας προσδοκίες.

Πώς ελέγχεται η Ανοικτή Γεωπολιτική

Μια επιστημολογία της ανοικτότητας χρειάζεται ορισμένες πρακτικές δεσμεύσεις. Πρώτα απ’ όλα πρέπει να υπάρχουν σαφείς έννοιες. Ο “πόλος”, η “αυτονομία”, η “συνεργασία” και η “σύγκρουση” δεν μπορούν να αλλάζουν περιεχόμενο ανάλογα με το συμπέρασμα που επιδιώκουμε.

Εν συνεχεία, πρέπει να υπάρχει διαχωρισμός παρατήρησης και ερμηνείας. Η ύπαρξη μιας εμπορικής συμφωνίας, για παράδειγμα, είναι ένα παρατηρήσιμο γεγονός. Η εκτίμηση, όμως, ότι αυτή συγκροτεί στρατηγική ευθυγράμμιση μεταξύ των δρώντων που τη συνήψαν χρειάζεται πρόσθετη τεκμηρίωση. Η επιθυμία να ενισχυθεί η σχέση αποτελεί διαφορετικό, πολιτικό επίπεδο.

Κατόπιν, πρέπει να αναζητούμε και αρνητικές περιπτώσεις. Δηλαδή, εάν υποστηρίζουμε ότι η διαφοροποίηση συνεργασιών αυξάνει την αυτονομία, χρειάζεται να εξετάζουμε και περιπτώσεις όπου δημιούργησε ασύμβατες δεσμεύσεις. Εάν θεωρούμε ότι οι οικονομικές συνδέσεις περιορίζουν τη σύγκρουση, πρέπει να μελετούμε πότε μετατρέπονται σε μέσα πίεσης. Μετά πρέπει να υπάρχει προσδιορισμός των συνθηκών ισχύος κάθε συμπεράσματος. Μια εξήγηση μπορεί να είναι χρήσιμη σε συγκεκριμένο πεδίο και ανεπαρκής σε άλλο. Η αναγνώριση ορίων βελτιώνει τη γνώση, επειδή αποτρέπει την αδικαιολόγητη γενίκευση.

Και τέλος πρέπει να υφίσταται διαφάνεια στην αναθεώρηση. Δηλαδή, όταν αλλάζουμε εκτίμηση οφείλουμε να εξηγούμε ποια δεδομένα ή ποια επιχειρήματα προκάλεσαν τη μεταβολή. Η προσαρμοστικότητα αποκτά επιστημονικό περιεχόμενο όταν μπορεί να παρακολουθηθεί και να κριθεί.

Από τη γνώση στην υψηλή στρατηγική

Η σύνδεση με τη γεωστρατηγική απαιτεί μία ακόμη διάκριση. Ο Μάζης διαχωρίζει το “είναι” της γεωπολιτικής ανάλυσης από το “πρέπει” της γεωστρατηγικής σύνθεσης. Η γνώση των σχέσεων ισχύος τροφοδοτεί την επιλογή πολιτικής, χωρίς να καθορίζει αυτομάτως τους εθνικούς σκοπούς.

Για την Ελλάδα, μια Ανοικτή Γεωπολιτική (κατά το πρότυπο της Ανοικτής Ιστορίας όπως την εννοεί ο πάτερ Νικόλαος Λουδοβίκος) σημαίνει εξέταση των συμμαχιών, των εξαρτήσεων και των δυνατοτήτων πρωτοβουλίας σε περισσότερα πεδία. Η στενή συνεργασία με έναν εταίρο μπορεί να είναι απαραίτητη, ενώ παράλληλα χρειάζεται αξιολόγηση του κόστους εξάρτησης και των διαθέσιμων εναλλακτικών.

Η αντίστοιχη γεωστρατηγική σύνθεση καλείται να συντονίσει διπλωματία, άμυνα, οικονομία και πολιτισμό με σαφείς σκοπούς. Η ενότητά τους αποκτά νόημα μέσα από τον συντονισμό και την εξέταση των αμοιβαίων συνεπειών. Η νομική εγκυρότητα, η επιχειρησιακή δυνατότητα και η διπλωματική αποδοχή παραμένουν διαφορετικά μεγέθη, των οποίων η σύνδεση χρειάζεται τεκμηρίωση.

Η “Ανοικτή Ισχύς” μπορεί έτσι να περιγράφει ισχύ που συγκροτείται σχεσιακά, μεταβάλλεται και δρα μέσα από περισσότερους μηχανισμούς. Και βέβαια δεν είναι εξ ορισμού θετική. Οι ίδιες συνδέσεις μπορούν να υποστηρίζουν συνεργασία ή εξαναγκασμό. Η αξιολόγηση των σκοπών και των αποτελεσμάτων παραμένει αναγκαία.

Η Επιστημολογία του Multiversal Διεθνούς Συστήματος είναι, συνεπώς, μια πρόκληση και πρόσκληση για οργανωμένη, πλουραλιστική και αναθεωρήσιμη έρευνα. Η Συστημική Γεωπολιτική Ανάλυση προσφέρει μεθοδολογική αφετηρία, ο Φεγέρεμπαντ ενθαρρύνει τη θεωρητική εναλλακτικότητα, ο Κουν την εξέταση των παραδοχών και ο Λουδοβίκος την κριτική της ιστορικής αυτοδικαίωσης. Η αξία της σύνθεσης θα κριθεί από όσα θα μας επιτρέψει να κατανοήσουμε καλύτερα — και από την ετοιμότητά μας να τη διορθώσουμε όταν η πραγματικότητα το απαιτεί.

Αυτό ως γεγονός με προβλημάτισε ιδιαίτερα, γιατί ο χρόνος που πραγματοποιήθηκε ενδεχομένως συνδέεται με το τουρκολιβυκό μνημόνιο, και με τις επιδιώξεις του Τουρκόφιλου πρέσβη Τομ Μπάρακ στην Άγκυρα που επηρεάζει τις σχέσεις Τουρκίας-Λιβύης. Η απόλυση της Γκίλφοϊλ αυτή την χρονική περίοδο είχε αρνητικές επιπτώσεις, δυσάρεστες για την Αθήνα, ενδεχομένως και για την συμπεριφορά των ΗΠΑ, ως προς την λογική της διένεξης Ελλάδας-Τουρκίας. Αυτές σε συνάρτηση με το τουρκολυβικό μνημόνιο, αν λάβουμε υπόψη και τις σχετικές ανακοινώσεις του Στέιτ Ντιπάρτμεντ.

Η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από το κοινοβούλιο της Λιβύης, ρεαλιστικά ήταν μία διπλωματική ήττα της Ελλάδας, ανεξάρτητα από το γεγονός ότι η κυβέρνηση ισχυρίζεται το αντίθετο. Ο λόγος είναι ότι αιφνιδιαστήκαμε το 2019 και στην συνέχεια παρά τις διαβουλεύσεις και τα “πάρε-δώσε“ με τον Χαφτάρ, αποτύχαμε στον στόχο μας. Αυτό το μνημόνιο, αν και δεν έχει νομική υπόσταση, θα έχει δυσάρεστες συνέπειες για την χώρα, γιατί χαράσσει μία θαλάσσια οριοθέτηση μεταξύ Τουρκίας-Λιβύης, η οποία ουσιαστικά αγνοεί την επήρεια της Κρήτης και άλλων ελληνικών νησιών στην οριοθέτηση.

Τι επιδιώκει η Τουρκία

Η τουρκική επιδίωξη είναι να διαθέτει θαλάσσια δικαιώματα νότια και νοτιοανατολικά της Κρήτης. Η θαλάσσια ζώνη μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης δεν πρέπει να διακόπτεται από την παρουσία ελληνικών νησιών, και η Ελλάδα δεν πρέπει να έχει την δυνατότητα να καθορίζει μόνη της τα όρια των θαλασσίων ζωνών στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Δηλαδή η Τουρκία προσπαθεί να μετατρέψει αυτή την από πάσης απόψεως μη νόμιμη ενέργεια, σε σταθερό πολιτικό και επιχειρησιακό δεδομένο, ώστε στη συνέχεια να προγραμματίσει τις επόμενες κινήσεις της, που θα είναι περισσότερο επώδυνες για την Ελλάδα.

Η διαχρονική στρατηγική της Άγκυρας είναι η διχοτόμηση του Αιγαίου από τον 25ο μεσημβρινό και ανατολικά και η κατάληψη της Κύπρου. Έχουμε μία κατάσταση που την παρομοιάζω με έναν γείτονα που έρχεται με το “έτσι θέλω” στην αυλή του σπιτιού σου και σου λέει «φίλε, στο εξής αυτό το κομμάτι της αυλής σου είναι πια δικό μου». Γιατί περί αυτού πρόκειται. Και εσύ τι κάνεις σε αυτή την περίπτωση;

Δηλώσεις Γεραπετρίτη- Μαρινάκη

Είχαμε την πρώτη ανακοίνωση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ η οποία ουσιαστικά δήλωνε: “Βρείτε τα μεταξύ σας”. Είχαμε την δεύτερη ανακοίνωση, μετά από διπλωματικές κινήσεις της Αθήνας, όπου ήταν πιο κοντά στην λογική μας, χαρακτηρίζοντας το τουρκολιβυκό μνημόνιο “ προκλητικό”, ωστόσο παρακάτω κατέληγε στο ίδιο δια ταύτα: Να τα βρείτε κατόπιν συνομιλιών μεταξύ σας.

Στην συνέχεια είχαμε την περιβόητη δήλωση του κυρίου Γεραπετρίτη αναφερόμενος στο έργο GSI: «Θα ήταν δυνατή η ενημέρωση (εννοεί την Τουρκία), με σαφή αναφορά ότι δεν είναι αδειοδοτική διαδικασία». Μία δήλωση στα καλά καθούμενα, που έρχεται σε αντίθεση με τα κυριαρχικά μας δικαιώματα. Αυτή την δήλωση την παρομοιάζω με το εξής: Ενημερώνω το γείτονα ότι στην αυλή του σπιτιού μου θα φυτέψω πατάτες, γιατί διαφορετικά ο γείτονας θα με μαλώσει και ενδεχομένως θα έχουμε κακά ξεμπερδέματα!

Ποιανού ιδέα ήταν η “ενημέρωση” της Τουρκίας;

Με τη δήλωση Γεραπετρίτη δημιουργείται το προηγούμενο να ενημερώνουμε υποχρεωτικά τον γείτονα για εργασίες στην αυλή μας. Αυτό μας είπε ουσιαστικά ο Έλληνας υπουργός των Εξωτερικών. Και ερωτώ χαλαρά, αυτό πώς το σκέφτηκε ο Γεραπετρίτης; Γιατί αυτή η ιδέα προφανώς από κάπου γεννήθηκε. Είναι ιδέα του πρωθυπουργού που μεταφέρθηκε στον Γεραπετρίτη; Είναι πρόταση των ΗΠΑ στην κυβέρνηση στο πλαίσιο της ειρηνικής πραγματοποίησης του έργου και υπακούει στην λογική της ανακοίνωσης του Στέιτ Ντιπάρτμεντ;

Και η κυβέρνηση τι έκανε; Την υιοθέτησε σε πρώτη φάση για να δει αντιδράσεις και σχόλια που θα προκύψουν, για τις περαιτέρω ενέργειες; Προφανώς ο κ. Γεραπετρίτης από κάπου πήρε εντολή και δεν πιστεύω ότι αυτή η δήλωση προήλθε από δική του επιθυμία. Γιατί αν ήταν εντός των πλαισίων της λογικής του, τότε χαρακτηρίζεται επικίνδυνος για την θέση που κατέχει ως υπουργός των Εξωτερικών, και σε συνδυασμό με άλλες δηλώσεις του, όπως για τα θλιβερά γεγονότα της Κάσου.

Έχουμε και τις δηλώσεις του κοινοβουλευτικού εκπροσώπου Παύλου Μαρινάκη που επιμένει σ’ αυτή την λογική – της ενημέρωσης – και την θεωρεί διεθνή πρακτική. Και είναι λάθος. Διότι η Άγκυρα ανεξαρτήτως του πώς το παρουσιάζει η Αθήνα, θα ισχυριστεί ότι η Ελλάδα και η γαλλική εταιρεία δέχτηκαν να την ενημερώνουν επειδή έχει δικαιοδοσία στην περιοχή. Και μετά μπλέκουμε… τόσο απλά κ. Μαρινάκη.

Η ομιλία Μητσοτάκη

Ακούσαμε στην συνέχεια τις δηλώσεις του Ταγίπ Ερντογάν που αφού είπε τα δικά του για τα τουρκικά συμφέροντα στο Αιγαίο, κατέληξε ουσιαστικά σε διμερείς συνομιλίες με εμάς «σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο» – κατά το δοκούν της Τουρκίας – ακολουθώντας τάχα και αυτός την “σύσταση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Πολλά σενάρια θα μπορούσαν να αναφέρονται, καθώς το σοβαρό παιχνίδι παίζεται μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας.

Είχαμε, την ομιλία του πρωθυπουργού στον ΟΗΕ, η οποία ήταν θετική. Βασίστηκε στο διεθνές δίκαιο και υπερασπίστηκε τα συμφέροντα της χώρας. Ωστόσο δεν γνωρίζουμε κατά πόσο οι παρευρισκόμενοι άκουσαν θετικά και ευνοϊκά για εμάς το πρόβλημα της περιοχής μας, λόγω της τουρκικής απειλής.

Ο πρωθυπουργός ανέδειξε το διεθνές δίκαιο, έδειξε και τον χάρτη με το τουρκολιβυκόό μνημόνιο, για να υπογραμμίσει το μέγεθος της παράνομης τουρκικής ενέργειας. Ωστόσο, αυτό που συμβαίνει στις μέρες μας είναι ότι οι μεγάλοι διεθνείς παίκτες έχουν γράψει το διεθνές δίκαιο στα “παλιά τους τα παπούτσια” και το αντικατέστησαν με το δίκαιο του ισχυρού. Οπότε η κατάσταση στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο έχει πάρει μία ιδιόρρυθμη τροπή, και εδώ η κυβέρνηση τώρα πρέπει να δείξει την δέουσα αποφασιστικότητα, χωρίς “ενημερώσεις” και άδειες, ούτε μέσω τρίτων.

Και υπογραμμίζω το τώρα, γιατί η διαρκής υποχωρητικότητα και η φοβία μας έφτασαν σε ένα οριακό σημείο, όπου κρίνεται η αξιοπρέπεια και ο σεβασμός της χώρας και όλων των Ελλήνων. Θεωρώ δεδομένο ότι ο λαός μας θα ανταποκριθεί σε οποιεσδήποτε απαιτήσεις (ακόμη και οι ψευτοπατριώτες κ. Μητσοτάκη) ανεξαρτήτως πολιτικών ιδεολογιών, αρκεί οι αποφάσεις να είναι συμβατές με την ιστορία της Ελλάδας.

Πρόκειται για μια αναμέτρηση που υπερβαίνει τα όρια μιας συνηθισμένης εκλογικής διαδικασίας και αποτελεί ουσιαστικά ένα τεστ για την πολιτική Τραμπ, ο οποίος βέβαια δήλωσε ότι αποδέχεται τα αποτελέσματα και πως θα συνεργαστεί με τους Δημοκρατικούς, μολονότι θύμιζε νωρίτερα πως είναι έτοιμος να γίνει ο “κύριος Βέτο” και πως τα αρνητικά αποτελέσματα συνέβησαν, επειδή δεν ήταν ο ίδιος στο ψηφοδέλτιο.. Τα αποτελέσματα ερμηνεύονται ως ένδειξη δυσπιστίας και αποδοκιμασίας προς την πολιτική του Τραμπ, τόσο στο πεδίο της οικονομίας όσο και στην εξωτερική πολιτική, την ώρα που οι πολεμικές συγκρούσεις συνεχίζονται.

Μέχρι στιγμής, οι Δημοκρατικοί έχουν κερδίσει τις έδρες στη Γερουσία σε σημαντικές Πολιτείες όπως το Τέξας, το Κάνσας, το Οχάιο, η Τζόρτζια, η Βόρεια Καρολίνα, η Βιρτζίνια, το Κολοράντο, η Μασαχουσέτη, το Νιου Τζέρσεϊ, το Ντέλαγουερ, η Πενσιλβάνια, το Ιλινόι, το Νέο Μέξικο και το Νιου Χάμσαϊρ όπου επικράτησε στη μάχη για τη Γερουσία ο ελληνοαμερικανός Δημοκρατικός βουλευτής Κρις Πάππας. Το ίδιο συνέβη και στη Νέα Υόρκη, με την Νικόλ Μαλλιωτάκη. Την ίδια στιγμή, προηγούνται και σε κρίσιμες πολιτείες-κλειδιά, ενώ ιστορία γράφουν μεταξύ άλλων μαύροι υποψήφιοι κυβερνήτες στην Τζόρτζια και τη Φλόριντα.

Τι σημαίνει η ανατροπή των συσχετισμών σε Γερουσία και Βουλή των Αντιπροσώπων

Με την εξασφάλιση της πλειοψηφίας στη Γερουσία, οι Δημοκρατικοί αποκτούν πλέον τη δυνατότητα να επηρεάζουν αποφασιστικά τη νομοθετική διαδικασία και τις επιλογές της κυβέρνησης Τραμπ κατά τα δύο τελευταία χρόνια της δεύτερης προεδρικής του θητείας.

Η επικράτηση στην Αϊόβα ήρθε να προστεθεί στις νίκες των Δημοκρατικών σε Κάνσας, Τέξας και Νότια Καρολίνα, με το κόμμα να αποσπά συνολικά έξι έδρες από τους Ρεπουμπλικανούς στο ανώτερο νομοθετικό σώμα του Κογκρέσου. Η έκταση των εκλογικών κερδών είναι τέτοια ώστε οι Δημοκρατικοί μπορούν πλέον να χάσουν ακόμη και τις δύο έδρες που υπερασπίζονται στο Μίσιγκαν και τη Μινεσότα, χωρίς να απωλέσουν την πλειοψηφία στη Γερουσία.

Ιστορική ανατροπή στο Τέξας

Μία από τις σημαντικότερες νίκες των Δημοκρατικών καταγράφηκε στο Τέξας, όπου ο Τζέιμς Ταλαρίκο επικράτησε με μεγάλη διαφορά του Κεν Πάξτον, του υποψηφίου που είχε επιλέξει να στηρίξει ο Ντόναλντ Τραμπ. Το αποτέλεσμα αποτελεί ιστορική εξέλιξη για την πολιτεία, καθώς οι Δημοκρατικοί δεν είχαν καταφέρει να κερδίσουν κάποιο πολιτειακό αξίωμα που εκλέγεται με ψηφοφορία σε ολόκληρο το Τέξας για περισσότερα από 30 χρόνια. Η επικράτηση του Ταλαρίκο σηματοδοτεί έτσι μια μεγάλη αλλαγή στους εκλογικούς συσχετισμούς μιας πολιτείας που επί δεκαετίες αποτελούσε βασικό πυλώνα της εκλογικής δύναμης των Ρεπουμπλικανών.

Η ήττα της εκλεκτής του Τραμπ στη Νότια Καρολίνα

Εξίσου σημαντική ήταν η νίκη της Δημοκρατικής Άνι Άντριους στη Νότια Καρολίνα, όπου επικράτησε της εν ενεργεία Ρεπουμπλικανής γερουσιαστή Ντάρλιν Γκράχαμ. Η Γκράχαμ είχε επιλεγεί προσωπικά από τον Ντόναλντ Τραμπ για να αντικαταστήσει τον αδελφό της, Λίντσεϊ Γκράχαμ, ο οποίος πέθανε νωρίτερα φέτος. Η εκλογική ανατροπή αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη ότι στις προεδρικές εκλογές του 2024 ο Τραμπ είχε επικρατήσει στη Νότια Καρολίνα με διαφορά 18 ποσοστιαίων μονάδων.

Επιστροφή του Σέροντ Μπράουν στο Οχάιο

Στο Οχάιο, ο Δημοκρατικός Σέροντ Μπράουν εξασφάλισε την επιστροφή του στη Γερουσία, κερδίζοντας μια έδρα που πριν από δύο χρόνια κατείχε ο σημερινός αντιπρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, Τζέι Ντι Βανς. Η νίκη του Μπράουν αποτελεί ακόμη μία σημαντική επιτυχία για τους Δημοκρατικούς, οι οποίοι κατάφεραν να αποσπάσουν έδρες από τους Ρεπουμπλικανούς σε πολιτείες όπου το κόμμα του Τραμπ είχε καταγράψει ισχυρές επιδόσεις στις προηγούμενες εκλογές.

Η μεγάλη ανατροπή στο Κάνσας

Στο Κάνσας, όπου ο Τραμπ είχε κερδίσει με διαφορά 16 ποσοστιαίων μονάδων το 2024, οι Δημοκρατικοί σημείωσαν επίσης μια σημαντική εκλογική νίκη, ενισχύοντας περαιτέρω τα κέρδη τους στη Γερουσία.

Το αποτέλεσμα αποτελεί ακόμη μία ένδειξη της έκτασης των εκλογικών ανατροπών, καθώς το Κάνσας συγκαταλέγεται στις πολιτείες με μακρά παράδοση στήριξης προς το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα. Συνολικά, οι νίκες των Δημοκρατικών σε πολιτείες όπου ο Ντόναλντ Τραμπ είχε επικρατήσει με μεγάλες διαφορές μόλις δύο χρόνια νωρίτερα αποτυπώνουν το εύρος της μεταβολής των πολιτικών συσχετισμών στις φετινές ενδιάμεσες εκλογές.

Οι Δημοκρατικοί αποκτούν τη δυνατότητα να μπλοκάρουν τις επιλογές Τραμπ

Η ανάκτηση του ελέγχου της Γερουσίας από τους Δημοκρατικούς θα τους δώσει τη δυνατότητα να μπλοκάρουν τους διορισμούς που προτείνει ο Ντόναλντ Τραμπ, αλλά και να αποκτήσουν σημαντική διαπραγματευτική ισχύ στις συγκρούσεις για τις ομοσπονδιακές δαπάνες, οι οποίες έχουν σημαδέψει μεγάλο μέρος της δεύτερης προεδρικής του θητείας.

Με την πλειοψηφία στο ανώτερο νομοθετικό σώμα του Κογκρέσου, οι Δημοκρατικοί θα μπορούν να εμποδίζουν την έγκριση προσώπων που προτείνει ο Λευκός Οίκος για σημαντικές κυβερνητικές και άλλες ομοσπονδιακές θέσεις, περιορίζοντας την ευχέρεια του Τραμπ να προωθεί τις επιλογές του. Παράλληλα, αναμένεται να αποκτήσουν ισχυρότερο ρόλο στις διαπραγματεύσεις για τον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό και τη χρηματοδότηση βασικών κυβερνητικών πολιτικών.

Ήδη, οι Δημοκρατικοί έχουν ξεκαθαρίσει ότι δεν προτίθενται να εγκρίνουν πρόσθετη χρηματοδότηση για τον πόλεμο στο Ιράν ούτε για την αυστηρή μεταναστευτική πολιτική και τις επιχειρήσεις καταστολής της παράτυπης μετανάστευσης που προωθεί η κυβέρνηση Τραμπ.

Για πρώτη φορά εκλέγεται στη Γερουσία ένας Μουσουλμάνος

Αξίζει να σημειωθεί ότι για πρώτη φορά στη Γερουσία εκλέγεται ένας Μουσουλμάνος. Ο λόγος για τον Αμπντούλ ελ Σαγιεντ ο οποίος κέρδισε την έδρα του Μίσιγκαν. «Μίσιγκαν, τα καταφέραμε!», δήλωσε στη διάρκεια ομιλίας του από το Ντιτρόιτ τη νύκτα της Τρίτης προς Τετάρτη ο 42χρονος ελ Σαγιέντ, επιδημιολόγος και πρώην δημόσιος αξιωματούχος υγείας που συντάσσεται με την αριστερή πτέρυγα του Δημοκρατικού Κόμματος.

Ο ελ Σαγιέντ, γιος Αιγύπτιων μεταναστών, ξεπέρασε ένα κύμα ισλαμοφοβίας, που προωθούσε μεταξύ άλλων και ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ – ο οποίος τακτικά τον αποκαλούσε «Μοχάμεντ», αλλά και την απρόσμενη στήριξη της αντιπάλου του στις προκριματικές εκλογές για το χρίσμα του Δημοκρατικού κόμματος Χέιλι Στίβενς προς τον Ρεπουμπλικάνο υποψήφιο Μάικ Ρότζερς. Πανταχού παρόν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο ελ Σαγιέντ κατάφερε να προσελκύσει μεγάλα πλήθη στις προεκλογικές του συγκεντρώσεις στο Μίσιγκαν, ακόμη και σε βαθιά συντηρητικά προπύργια των Ρεπουμπλικανών.

«Θα πρέπει να μπορείτε να πάτε σε έναν γιατρό χωρίς να πληρώνετε έναν υπέρογκο λογαριασμό», δήλωσε μία ημέρα πριν τις εκλογές και δεσμεύθηκε να αλλάξει το αμερικανικό σύστημα υγείας, το οποίο βασίζεται κυρίως στον ιδιωτικό τομέα και είναι ιδιαίτερα ακριβό.

Έχει επίσης θέσει την καταπολέμηση της επιρροής του χρήματος στην πολιτική ως έναν από τους βασικούς του στόχους, προβάλλοντας τον εαυτό του ως τον υποψήφιο της αλλαγής, σε αντιδιαστολή με πολιτικά πρόσωπα που θεωρούνται υπερβολικά συνδεδεμένα με οικονομικά συμφέροντα. Παράλληλα είχε κερδίσει την υποστήριξη προσωπικοτήτων της αριστερής πτέρυγας των Δημοκρατικών, όπως ο Μπέρνι Σάντερς και η Αλεξάντρια Οκάζιο- Κορτές.

Έντονος επικριτής της αμερικανικής υποστήριξης προς το Ισραήλ, ο Αμπντούλ ελ Σαγιέντ έχει επίσης προκαλέσει την εχθρότητα μέρους της εβραϊκής κοινότητας σε μια πολιτεία όπου ζει ένας από τους μεγαλύτερους πληθυσμούς Αραβοαμερικανών στη χώρα. Πέρα από το ότι γίνεται ο πρώτος μουσουλμάνος στη Γερουσία, πρόκειται επίσης να γίνει ο πρώτος Δημοκρατικός γιατρός που υπηρετεί σε αυτό το σώμα από το 1969.

Ο Τραμπ κυβέρνησε και κυβερνάει με ένα προσωπικό, συχνά αυτοκρατορικό ύφος, υψωμένο φρύδι και μάτι που γυαλίζει, αντιμετωπίζοντας πολλές φορές την προεδρία σαν να ήταν ιδιωτική του επιχείρηση. Η πολιτική του παρουσία, ανάμεσα στην υπερβολή ενός τηλεοπτικού σταρ και τη συμπεριφορά ενός ιδιοκτήτη saloon, δημιούργησε βαθιές διαιρέσεις μέσα στην κοινωνία. Η Αμερική έμοιασε πολλές φορές με σκηνικό της Άγριας Δύσης. Όμως, η δημοκρατία δεν είναι λάφυρο κανενός.

Το σημαντικότερο πρόβλημα είναι η καθημερινότητα των πολιτών. Η ακρίβεια στα τρόφιμα, το κόστος της ενέργειας και της στέγασης, η ανασφάλεια για την υγειονομική περίθαλψη και οι σκληρές μεταναστευτικές επιχειρήσεις της ICE έχουν δημιουργήσει ένα εκρηκτικό κοινωνικό περιβάλλον. Χιλιάδες είναι οι οικογένειες που ζουν με τον φόβο της απέλασης. Το σύνθημα America First έχει μετατραπεί σε America First for the Few. Μια Αμερική πρώτα για τους λίγους, τους οικονομικά ισχυρούς και τους δισεκατομμυριούχους. Έτσι και ο Μασκ στήριξε τους Ρεπουμπλικάνους με 446 εκατ. δολάρια, τα οποία και έγιναν στάχτη.

Ωστόσο, για όσα συμβαίνουν σήμερα στην Αμερική δεν ευθύνεται μόνο το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα. Αποδίδεται σημαντικό μερίδιο ευθύνης και στους Δημοκρατικούς. Επί τρεις δεκαετίες, σε μεγάλο βαθμό, ξέχασαν τους φτωχούς και την εργατική τάξη. Απομακρύνθηκαν από τις πραγματικές αγωνίες της κοινωνίας και άφησαν χώρο στον λαϊκισμό του Τραμπ. Δεν μπορείς να υπερασπίζεσαι τη δημοκρατία εάν αδιαφορείς για την κοινωνική δικαιοσύνη.

Είμαι 100% ανεξάρτητος πολιτικά. Σήμερα, όμως, πιστεύω ότι η Αμερική χρειάζεται μια ισχυρή αντιπολίτευση και ευτυχώς θα την έχει. Χρειάζεται νέους πολιτικούς με κοινωνική ευαισθησία, αλλά και την πολιτική διορατικότητα ενός ανθρώπου όπως ο γερουσιαστής Μπέρνι Σάντερς. Αν του είχε δοθεί η δυνατότητα να διεκδικήσει και να κερδίσει την προεδρία το 2016, ίσως η σημερινή Αμερική να ήταν διαφορετική. Έχασε το χρίσμα τότε γιατί το Δημοκρατικό Κόμμα τον υπονόμευσε για χάρη της πολεμοχαρούς Χίλαρι Κλίντον! Το Δημοκρατικό Κόμμα πρέπει να ξαναμιλήσει για αξιοπρεπείς μισθούς, δημόσια υγεία και φορολογική δικαιοσύνη. Και να χρησιμοποιεί με σύνεση ακόμη και τη λέξη “σοσιαλισμός”, που εξακολουθεί να προκαλεί δυσφορία σε μεγάλο μέρος της αμερικανικής κοινωνίας.

Ιστορική ανατροπή

Οι Δημοκρατικοί κέρδισαν και τα δύο σώματα του Κογκρέσου, και έτσι ο Τραμπ θα βρεθεί αντιμέτωπος με ένα ισχυρό θεσμικό αντίβαρο. Δεν θα μπορεί πλέον να αντιμετωπίζει το Κογκρέσο ως μηχανισμό αυτόματης επικύρωσης των αποφάσεών του. Αλλά η νίκη δεν αποτελεί και λευκή επιταγή. Απαιτεί υπευθυνότητα, ενότητα και πολιτική ωριμότητα από τη μεριά των Δημοκρατικών.

Στο Τέξας –μετά από 30 χρόνια– κέρδισε ο Δημοκρατικός James Talarico με τις ευλογίες και της οικογένειας Μπους για μία θέση στη Γερουσία, η Amy Acton εξελέγη κυβερνήτης του Οχάιο, ο Κρις Πάπας εξελέγη στη Γερουσία, η Kathy Hochul επανεξελέγη κυβερνήτης της Νέας Υόρκης, η Keisha Lance Bottoms εξελέγη κυβερνήτης της Τζόρτζια, ο Xavier Becerra εξελέγη κυβερνήτης της Καλιφόρνια, και τόσοι άλλοι. Μιλάμε για θρίαμβο πέρα από κάθε προσδοκία για τους Δημοκρατικούς και ανάδειξη νέας ηγεσίας. Blue wave!

Ζούμε ιστορικές στιγμές. Οι ιδρυτές της Αμερικής δημιούργησαν θεσμούς ακριβώς για να προστατεύσουν τη δημοκρατία από την υπερσυγκέντρωση εξουσίας ή την εμφάνιση φαινομένων που είδαμε μέσα στα έξι χρόνια. Σήμερα, οι Δημοκρατικοί κυρίως καλούνται να τους υπερασπιστούν στην πράξη. Είναι μια μεγάλη χώρα, με αδυναμίες, αντιφάσεις και τεράστιες δυνατότητες. Το μέγεθος της ήττας-σοκ πάντως των Ρεπουμπλικάνων, ίσως εν καιρώ, επουλώσει και τις πληγές που έχει αφήσει στο πέρασμά του ο τυφώνας Τραμπ μέσα στην πολιτική και την κοινωνία. Ίσως οι ρωγμές που υπάρχουν ήδη στη βάση του κινήματος MAGA μεγαλώσουν κι άλλο. Αλλά και το Κόμμα του Ρήγκαν θα πρέπει να ξυπνήσει από τον λήθαργο.

Ως εκ τούτου, η ήττα αποδυναμώνει και τη θέση του στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα. Όσο εμφανιζόταν ως νικηφόρος, η πολιτική νομιμοφροσύνη των κομματικών στελεχών προς αυτόν είχε βάση και χρησιμότητα. Η διπλή ήττα στο Κογκρέσο εκ των πραγμάτων τροφοδοτεί τις υποφώσκουσες τάσεις αμφισβήτησής του. Είναι ακόμα πολύ νωρίς για να ισχυριστώ ότι χάνει τον έλεγχο του κόμματός του, αλλά οπωσδήποτε δημιουργεί κίνητρα για πολιτική αποστασιοποίηση από επιλογές του.

Από την πλευρά τους, οι Δημοκρατικοί θα κάνουν λάθος εάν θεωρήσουν ότι η νίκη τους σηματοδοτεί το τέλος της κρίσης, στην οποία είχαν περιέλθει. Όπως προανέφερα, το αποτέλεσμα είναι πρωτίστως; Ήττα του Τραμπ και δευτερευόντως δική τους νίκη. Αυτό δεν αλλάζει τίποτα στο θεσμικό επίπεδο, αλλά έχει πολιτική σημασία και θα φανεί από τις πρωτοβουλίες που θα αναλάβει η πλειοψηφία των Δημοκρατικών στο Κογκρέσο. Παρά το καθαρό εκλογικό αποτέλεσμα, η αμερικανική κοινωνία δεν έπαψε να είναι βαθιά διχασμένη.

Προφανώς, ο Τραμπ δεν υποχρεώνεται να παραιτηθεί ούτε να ορίσει κυβέρνηση της αρεσκείας των αντιπάλων του. Διατηρεί την εκτελεστική εξουσία και το προεδρικό βέτο. Χωρίς τις αναγκαίες ενισχυμένες πλειοψηφίες για να το υπερβούν, οι Δημοκρατικοί δεν μπορούν να εφαρμόσουν μονομερώς το πρόγραμμά τους. Ο νέος συσχετισμός δυνάμεων, ωστόσο, παράγει αμοιβαία δυνατότητα παρεμπόδισης και ανάγκη επιλεκτικών συμφωνιών, για την επίτευξη των οποίων ο Τραμπ δήλωσε έτοιμος.

Η ήττα στο Κογκρέσο ανοίγει δρόμο για διαδοχή

Η διαφορά από το εάν οι Ρεπουμπλικάνοι είχαν χάσει μόνο τη Βουλή είναι ουσιαστική. Από τον Ιανουάριο, η αντιπολίτευση θα μπορεί να καθυστερεί ή να απορρίπτει διορισμούς που απαιτούν έγκριση της Γερουσίας. Η ανανέωση του κυβερνητικού επιτελείου με αποκλειστικό κριτήριο την προσωπική αφοσίωση γίνεται δυσκολότερη. Οι προσωρινές τοποθετήσεις δεν αποτελούν απεριόριστο υποκατάστατο των κανονικών διαδικασιών.

Όλα δείχνουν πως οι Δημοκρατικοί θα χρησιμοποιήσουν τη Γερουσία για να δρομολογήσουν έρευνες-διώξεις εναντίον στενών συνεργατών του Τραμπ και πιθανότατα και εναντίον του. Η απομάκρυνσή του, όμως, απαιτεί πλειοψηφία δύο τρίτων που δεν υπάρχει. Το πρόβλημα που θα αντιμετωπίσει ο Αμερικανός πρόεδρος θα είναι τα συνεχή εμπόδια, η συστηματική πολιτική φθορά από τον “ανταρτοπόλεμο” του Κογκρέσου και η πιθανή εκδήλωση αμφισβήτησης και αποσχιστικών τάσεων στο κόμμα του.

Η διπλή ήττα επιταχύνει τη διπλή σύγκρουση εν όψει του 2028. Η πρώτη για το ποιος θα πάρει το χρίσμα για την προεδρία στους Ρεπουμπλικάνους. Κατά πάσα πιθανότητα θα πρόκειται για μονομαχία του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς με τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο. Η δεύτερη σύγκρουση θα είναι για το ποιο από τα δύο κόμματα θα καταλάβει τον Λευκό Οίκο. Δεν είναι σαφές εάν ο Τραμπ θα επιδιώξει να καθορίσει τον διάδοχό του, αλλά είναι σαφές ότι οι δύο επίδοξοι διάδοχοι εκπροσωπούν δύο διαφορετικές εκδοχές για την πολιτική φυσιογνωμία των Ρεπουμπλικάνων.

Είναι ωστόσο, μάλλον απίθανο να επιστρέψουν στην προ-Τραμπ εποχή. Οι κοινωνικές αιτίες που γέννησαν και τροφοδότησαν το MAGA παραμένουν: οικονομική ανασφάλεια, διάρρηξη της εμπιστοσύνης στις άρχουσες ελίτ, πολιτισμικές συγκρούσεις και αίσθηση απώλειας ελέγχου. Η ήττα πιθανόν να οδηγήσει σε αναπροσαρμογή του τραμπισμού, αλλά όχι σε ανατροπή του. Αυτό που σίγουρα θα συρρικνωθεί είναι η τοξική ρητορική και η αυθαιρεσία του Τραμπ.

Προσεχώς, η αντίδραση της εκλογικής βάσης των Ρεπουμπλικάνων στη διπλή ήττα μάλλον θα είναι μία επιθετική συσπείρωση, παρά μία στροφή προς τη συναίνεση με τους Δημοκρατικούς. Αν και δεν υπάρχει αμφισβήτηση του αποτελέσματος, η ιδεολογική και πολιτισμική διαχωριστική γραμμή μάλλον θα βαθύνει, αν και έχουν καταστεί αναγκαίες κάποιες διακομματικές συμφωνίες, όπως η ανάγκη χρηματοδότησης του κράτους.

Επιπτώσεις στο Ουκρανικό

Η διπλή ήττα θα έχει αναπόφευκτα επιπτώσεις και στην εξωτερική πολιτική. Ο Τραμπ χρειάζεται περισσότερο τώρα μία διεθνή επιτυχία, αλλά οι συνθήκες για να την επιτύχει γίνονται δυσμενέστερες. Οι όποιοι διεθνείς συνομιλητές του εκ των πραγμάτων θα έχουν εφεξής περισσότερους λόγους να αμφιβάλλουν για τις όποιες δεσμεύσεις του. Γιατί ακόμα και εάν επιτευχθεί κάποια συμφωνία π.χ. για το Ουκρανικό ή με το Ιράν, στην εξίσωση θα παρεμβαίνει θεσμικά και το Κογκρέσο με τις δικές του απόψεις.

Ορισμένες συμφωνίες μπορούν, βεβαίως, να προωθηθούν χωρίς να προσλάβουν το καθεστώς συνθήκης. Άλλες απαιτούν κοινοβουλευτική συνεργασία, ιδιαίτερα όταν συνεπάγονται χρήματα ή αλλαγή νομοθεσίας. Ο Τραμπ μπορεί να προτιμά πολιτικές συνεννοήσεις μεταξύ ηγετών που επιτρέπουν γρήγορη ανακοίνωση, αλλά τόσο ο Πούτιν, όσο και η Τεχεράνη θα απαιτήσουν πλήρη δέσμευση των ΗΠΑ και όχι απλές προσωπικές συμφωνίες.

Στο Ουκρανικό οι Δημοκρατικοί κινούνται σε άλλο μήκος κύματος από τον Τραμπ, γεγονός που δυσχεραίνει πολύ την ειρηνευτική πρωτοβουλία που έχει δρομολογήσει με την προσεχή τριμερή συνάντηση στο Άμπου Ντάμπι. Πιθανότατα θα ψηφίσουν για την επανάληψη της βοήθειας σε χρήμα και όπλα προς το Κίεβο. Μία τέτοια εξέλιξη το μόνο που θα επιφέρει είναι την κλιμάκωση του πολέμου με ό,τι αυτό σημαίνει. Το Κογκρέσο δεν μπορεί, βεβαίως, να παρακάμψει τον πρόεδρο και να ασκήσει δική του εξωτερική πολιτική, αλλά έχει μοχλούς για να παρεμβάλει εμπόδια στην πολιτική του Τραμπ.

Αυτός θα κατηγορήσει τους Δημοκρατικούς ότι θέλουν να χρηματοδοτήσουν έναν πόλεμο χωρίς ορατό τέλος, ενώ αυτοί θα αντιτείνουν ότι ο Λευκός Οίκος επιβραβεύει τη Ρωσία και υπονομεύει την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Πίσω από αυτή τη διένεξη βρίσκεται η διαφορά μεταξύ των δύο αντιπάλων για το πώς πρέπει να προσαρμοστούν οι ΗΠΑ στα όρια της ισχύος τους. Προφανώς, η Μόσχα θα απαιτήσει ισχυρές εγγυήσεις από έναν Αμερικανό πρόεδρο που αμφισβητείται στο εσωτερικό. Θα συμφωνήσει μόνο εάν μέχρι τον ερχόμενο Ιανουάριο προκύψει συμφωνία στη βάση των ρωσικών όρων. Το μόνο σίγουρο είναι πως το εκλογικό αποτέλεσμα αλλάζει το περιβάλλον των διαπραγματεύσεων, χωρίς όμως να καθορίζει την έκβασή τους.

Επιπτώσεις στις διατλαντικές σχέσεις

Το εκλογικό αποτέλεσμα είναι μία ανάσα ανακούφισης για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις που το τελευταίο διάστημα νοιώθουν ασφυκτική πίεση και στο εσωτερικό των χωρών τους και από την Ουάσινγκτον. Από τον Ιανουάριο θα αποκτήσουν φιλικούς συνομιλητές στο Κογκρέσο, αλλά υπάρχει κίνδυνος να επενδύσουν στη φαντασίωση ότι ο τραμπισμός είναι παρένθεση και ότι με τους Δημοκρατικούς να ελέγχουν το Κογκρέσο οι διατλαντικές σχέσεις θα επιστρέψουν στα παλιά και μαζί τους θα επιστρέψει και η αμερικανική προστασία στην Ευρώπη.

Η αμερικανική απαίτηση για να αναλάβουν οι ίδιοι οι Ευρωπαίοι το βάρος της άμυνάς τους έχει βαθύτερες αιτίες (τη μετατόπιση του ενδιαφέροντος των ΗΠΑ προς τον Ινδοειρηνικό) από το προσωπικό ύφος του Τραμπ. Η Ευρώπη θα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τα ίδια οξυμένα προβλήματα στους τομείς της άμυνας, του ενεργειακού κόστους και ευρύτερα της οικονομικής δυσπραγίας.

Οι Δημοκρατικοί δεν έχουν λόγο να κάνουν εκπτώσεις στα οικονομικά συμφέροντα των ΗΠΑ για να διευκολύνουν την Ευρώπη. Η ατλαντική ρητορική μπορεί να μειώνει τις προστριβές, αλλά δεν εξαλείφει τις αντιθέσεις. Ο υπό πίεση Τραμπ, μάλιστα, δεν αποκλείεται να απαιτήσει εντονότερα ευρωπαϊκές παραχωρήσεις για να τις προβάλει στο εσωτερικό ως αποδείξεις αποτελεσματικότητας. Με άλλα λόγια, η αλλαγή σκυτάλης στο Κογκρέσο δεν είναι τόσο ελπιδοφόρα για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις όσο εκ πρώτης όψεως φαίνεται.

Επιπτώσεις στον πόλεμο με το Ιράν

Αναφορικά με την κατάσταση πόλεμος-μη πόλεμος στον Κόλπο, η διπλή ήττα του Τραμπ δημιουργεί τις προϋποθέσεις για να αποτρέψει το ενδεχόμενο μιας παρατεταμένης κλιμάκωσης. Από τον Ιανουάριο, οι Δημοκρατικοί μπορούν να δρομολογήσουν έρευνες, να διεκδικήσουν περιορισμούς στις πιστώσεις και να ενεργοποιήσουν τον έλεγχο της πολεμικής εξουσίας του Λευκού Οίκου. Αυτά, βεβαίως, από τον Ιανουάριο.

Η σημαντικότερη μεταβολή είναι πολιτική. Αρκετοί Ρεπουμπλικάνοι βουλευτές και γερουσιαστές θεωρούν ότι η επίθεση στο Ιράν έπαιξε βασικό ρόλο για την ήττα του κόμματός τους και ως εκ τούτου θα δυσκολευθούν να εγκρίνουν νέα κλιμάκωση. Η διαφωνία έχει ήδη διαπεράσει και το ρεπουμπλικανικό στρατόπεδο, ιδίως όσους αντιλαμβάνονται το “Πρώτα η Αμερική” ως περιορισμό των εξωτερικών περιπετειών. Ο πρόεδρος δεν θα διαθέτει πλέον την ίδια ευκολία να εμφανίζει το κόστος σαν επιλογή του αμερικανικού λαού.

Αυτό ενισχύει το κίνητρο εξόδου από τη σύγκρουση, αλλά με τρόπο που να παρουσιαστεί σαν επιτυχία, αν και δεν θα πρόκειται για τέτοια. Αυτό δεν σημαίνει ότι εξαλείφεται ο πειρασμός ενός τελευταίου μεγάλου πλήγματος με σκοπό να δημιουργήσει εντυπώσεις νίκης και να βελτιώσει τους όρους. Η Τεχεράνη, όμως, δεν αναμένεται να προσφέρει στον Τραμπ μια ευνοϊκή γι’ αυτόν διέξοδο, ειδικά εάν έχει υποστεί βαρύ πλήγμα. Αν θεωρήσει ότι ο χρόνος λειτουργεί υπέρ της, πιθανόν να ανταποδώσει σκληρά. Η αντοχή του αντιπάλου και η ασφάλεια των χωρών του Κόλπου θα εξακολουθούν να θέτουν όρια στον αμερικανικό σχεδιασμό.

Η στάση απέναντι στο Ισραήλ

Η κυριαρχία των Δημοκρατικών στο Κογκρέσο διευρύνει τη δυνατότητα ελέγχου της αμερικανικής βοήθειας προς το Ισραήλ και ευρύτερα ελέγχου επιλογών που εμπλέκουν τις ΗΠΑ σε περιφερειακές συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή. Δεν συγκροτεί, όμως, ενιαίο μέτωπο απέναντι στην ισραηλινή κυβέρνηση. Οι διαφορές μεταξύ της ηγεσίας και των πιο επικριτικών τάσεων στους κόλπους του Δημοκρατικού Κόμματος θα επηρεάζουν τις στάσεις, αφού το αρνητικό για το Ισραήλ κλίμα στην εκλογική βάση των Δημοκρατικών δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε κοινοβουλευτική γραμμή.

Έστω και με καθυστέρηση, ο Τραμπ ενδεχομένως να συνειδητοποιήσει ότι βασική αιτία της ήττας ήταν το γεγονός ότι “παρασύρθηκε” από το Νετανιάχου και μπήκε στην περιπέτεια της επίθεσης στο Ιράν. Αυτό ενδεχομένως να τον οδηγήσει σε μία αναθεώρηση της στάσης του απέναντι στον μέχρι τώρα στενό φίλο του. Δεν αποκλείεται να συμβεί και το αντίθετο: να χρησιμοποιήσει το χαρτί της υπεράσπισης του Ισραήλ για να ανασυγκροτήσει συντηρητικά ακροατήρια, αλλά αυτό θα ήταν μάλλον αυτοκτονική επιλογή, λόγω του γεγονότος ότι η πλειονότητα των Αμερικανών στέκεται πλέον κριτικά απέναντι στο Ισραήλ.

Συμπερασματικά, η διπλή ήττα κάνει δυσκολότερη τη μετατροπή της προσωπικής του βούλησης του Τραμπ σε πολιτική της Ουάσινγκτον. Η επόμενη διετία θα είναι πιθανότατα πολιτικά συγκρουσιακή, χωρίς να αποκλείεται η εσωτερική διένεξη να σπρώξει τον Τραμπ σε εξωτερικό ακτιβισμό. Το βαθύτερο πρόβλημα είναι ότι οι ΗΠΑ καλούνται να αναπροσαρμόσουν τις διεθνείς δεσμεύσεις τους, ενώ αδυνατούν να συμφωνήσουν στο εσωτερικό για τους όρους αυτής της αναπροσαρμογής.

Τα μεγάλα ψυκτικά συστήματα των σουπερμάρκετ ελέγχονται από κεντρικές μονάδες διαχείρισης. Αυτές ρυθμίζουν τις θερμοκρασίες, τους κύκλους απόψυξης και τους συναγερμούς για κάθε ψυγείο και καταψύκτη του καταστήματος. Η σύνδεση αυτών των μονάδων στο διαδίκτυο αποτελεί διαδεδομένη πρακτική εδώ και καιρό, σύμφωνα με την εταιρεία κυβερνοασφάλειας Forescout. Μέσω αυτού του συστήματος, οι τεχνικοί συντήρησης μπορούν να διαγνώσουν βλάβες και να προσαρμόσουν τις ρυθμίσεις εξ αποστάσεως, γλιτώνοντας τις επιτόπιες επισκέψεις σε κάθε κατάστημα.

Η Danfoss, ένας από τους μεγαλύτερους προμηθευτές στην Ευρώπη, αναφέρει ότι η διαδικτυακή σύνδεση των συστημάτων ψύξης μειώνει τις άσκοπες μετακινήσεις τεχνικών κατά 15% έως 30%, καθώς οι βλάβες διορθώνονται απομακρυσμένα. Η εταιρεία επισημαίνει επίσης ότι η εξ αποστάσεως παρακολούθηση επιτρέπει στα σουπερμάρκετ  να κρατούν αυτόματα τα αρχεία θερμοκρασίας που απαιτούν οι κανόνες ασφάλειας τροφίμων. Έτσι, το προσωπικό δεν χρειάζεται να ελέγχει χειροκίνητα κάθε ψυγείο έως και τέσσερις φορές την ημέρα.

Οι οδηγίες εγκατάστασης των κατασκευαστών περιγράφουν πώς μπορούν τα συστήματα να γίνουν προσβάσιμα, για παράδειγμα μέσω κατάλληλης ρύθμισης του router του καταστήματος. Το πρόβλημα, σύμφωνα με τη Forescout, έγκειται στον κατακερματισμό της ευθύνης. Ο συντηρητής μπορεί να διαχειρίζεται το λογισμικό, το κατάστημα να κατέχει τον εξοπλισμό και το τμήμα IT να είναι υπεύθυνο για τη σύνδεση στο διαδίκτυο. Αν οι ρόλοι δεν είναι ξεκάθαροι, «καμία πλευρά δεν έχει τη συνολική εικόνα για τις υπηρεσίες που μένουν εκτεθειμένες», σημειώνουν οι ερευνητές.

Παράλληλα, μέρος του εξοπλισμού είναι παλιό. Ένας από τους ελεγκτές της Danfoss που επηρεάστηκαν έχει σταματήσει να υποστηρίζεται από τον Μάϊο του 2021. Αυτό σημαίνει ότι δεν λαμβάνει πλέον ενημερώσεις ασφαλείας, γεγονός που τον καθιστά ευάλωτο σε εξωτερικές επιθέσεις. Να σημειωθεί ότι τα ίδια συστήματα χρησιμοποιούνται στη βιομηχανία επεξεργασίας τροφίμων, σε οινοποιεία, αποθήκες φρούτων, αλλά και σε ψυκτικές υποδομές νοσοκομείων.

Η βασική σύσταση της Forescout είναι η αποσύνδεση των συστημάτων διαχείρισης ψύξης από το ανοιχτό διαδίκτυο. Οι συντηρητές θα πρέπει να αποκτούν πρόσβαση αποκλειστικά μέσω ασφαλών εργαλείων απομακρυσμένης σύνδεσης. Επιπλέον, συνιστά στους διαχειριστές να αντικαταστήσουν τον εξοπλισμό που δεν λαμβάνει πλέον ενημερώσεις ασφαλείας, να καταργήσουν τους κοινόχρηστους κωδικούς πρόσβασης ατομικών λογαριασμών με ταυτοποίηση δύο παραγόντων, καθώς και να κρατούν αρχείο για το ποιος τροποποιεί ευαίσθητες πληροφορίες.

Ακήρυχτος κυβερνοπόλεμος

Όλα αυτά αποτελούν μέρος ενός ακήρυχτου ψηφιακού πολέμου που καθιστούν εφικτές τις ψηφιακές συρράξεις του λεγόμενου κυβερνοπολέμου. Μέσα σε αυτό το δαιδαλώδες περιβάλλον βρίσκεται βεβαίως και η Ελλάδα. Εκτός από τον γεωπολιτικό αναβρασμό στην ευρύτερη γειτονιά της, αποτελεί μέρος ενός παγκοσμιοποιημένου συστήματος. Ως εκ τούτου είναι ευάλωτη και εν δυνάμει στόχος σε τέτοιες απειλές. Θυμίζουμε πως στόχος κυβερνοεπίθεσεων στην χώρα μας έχουν βρεθεί, μεταξύ άλλων, το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους, το Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο, το Κτηματολόγιο, η Τράπεζα Θεμάτων, τα ΕΛΤΑ, ενώ στις αρχές του 2022 δεν είχε γλιτώσει ούτε το ελληνικό Κοινοβούλιο, όπου χάκερ κατάφεραν να παραβιάσουν λογαριασμούς mail βουλευτών, συνεργατών τους και υπαλλήλων της Βουλής.

Σε κάθε περίπτωση, η κυβερνοαπειλή (cyber threat) αποτελεί τη σύγχρονη ηλεκτρονική μορφή της τρομοκρατίας, καταδεικνύοντας πόσο ευάλωτα είναι τα κράτη και οι οικονομίες τους σε όλο τον πλανήτη. Διαδικτυακές επιθέσεις στοχοποιούν και οδηγούν σε παράλυση υπουργικές και κοινοβουλευτικές ιστοσελίδες, κυβερνητικές επικοινωνίες, online τραπεζικά συστήματα, δικτυακούς τόπους κορυφαίων ειδησεογραφικών οργανισμών, κρατικές υπηρεσίες και πλέον δεν εξαιρούνται ούτε τα σουπερμάρκετ.

Ακόμα και οι στρατιωτικές ασύμμετρες επιθέσεις διεξάγονται στον κυβερνοπόλεμο, με στρατιές από χάκερ. Τα χτυπήματα γίνονται με ιούς, με “φτιαγμένα” κομπιούτερ, με ενορχηστρωμένες διαρροές email –τα περιβόητα Leaks– αλλά και διευρυμένη παραπληροφόρηση. Εξάλλου, ο κυβερνοχώρος δεν αφορά μόνο το Ίντερνετ, αλλά όλα τα δίκτυα υπολογιστών, καθώς και οτιδήποτε αυτά ελέγχουν.

Ως κυβερνοχώρος, άλλωστε, ορίζεται ο ιστός των διασυνδεδεμένων επικοινωνιακών και πληροφοριακών δικτύων, στα οποία είναι αποθηκευμένες κάθε είδους πληροφορίες και συνδέονται με κάθε είδους κρίσιμες υποδομές. Επίσης, το σύνολο των ανθρώπινων δραστηριοτήτων που σχετίζονται με αυτές τις υποδομές. Ως εκ τούτου, στο στόχαστρο του κυβερνοπολέμου βρίσκεται η ενέργεια, το δίκτυο δηλαδή ηλεκτρικού ρεύματος, τα καύσιμα και αρκετά ακόμα.

Πλέον στο στόχαστρο βρίσκονται όλες οι ζωτικές υποδομές, όπως η ύδρευση και η διανομή τροφίμων και φαρμάκων . Φυσικά δεν λείπουν οι επικοινωνίες, όπως όλες οι εθνικές γραμμές σταθερής και κινητής τηλεφωνίας, το GPS, η οικονομία (χρηματιστήριο, τράπεζες και μεγάλες εταιρείες) και τα μέσα μαζικής μεταφοράς. Όλες οι έξυπνες συσκευές και τα social media που χρησιμοποιεί η πλειονότητα των ανθρώπων επίσης αποτελούν πλατφόρμες του κυβερνοπολέμου.

Ο στρατός των χάκερ

Πίσω από τις επιθέσεις κρύβονται είτε επαγγελματίες χάκερ που λειτουργούν προς ίδιον όφελος, είτε νεαροί χάκερ που δοκιμάζουν τις ικανότητές τους, είτε στρατευμένοι χάκερ που λειτουργούν για λογαριασμό μυστικών υπηρεσιών. Υπάρχουν και χάκερ που έχουν στόχο τις υποκλοπές δεδομένων, με ανταγωνιστικά κίνητρα και οικονομικά συμφέροντα. ΗΠΑ, Ισραήλ, Τουρκία, Ιράν, Κίνα, Ρωσία, αλλά και η Βόρεια Κορέα, διαθέτουν, σύμφωνα με ειδικούς, πληθώρα διαδικτυακών στρατών.

Την ίδια στιγμή, σε συναγερμό είναι η Γερμανία, καθώς ο υπουργός Ψηφιακών Υποθέσεων της Γερμανίας, Κάρστεν Βίλντμπεργκερ, αποκάλυψε ότι χάκερ έχουν στοχοποιήσει κινητές συσκευές που ανήκουν σε μέλη της γερμανικής Βουλής, καθώς και σε κυβερνητικούς αξιωματούχους. Η υπόθεση ήρθε στο φως μετά από προειδοποιήσεις της Apple προς χρήστες iPhone, στις οποίες αναφέρεται ότι οι συσκευές τους ενδέχεται να έχουν αποτελέσει στόχο επίθεσης με τη χρήση εξελιγμένου λογισμικού κατασκοπείας (spyware).

Να σημειωθεί ότι η Γερμανία είχε παλαιότερα κατηγορήσει αρκετές φορές την Κίνα, για σοβαρές κυβερνοεπιθέσεις εναντίον ευαίσθητων κρατικών υποδομών με σκοπό την κατασκοπεία. Το Πεκίνο είχε αρνηθεί τις σχετικές κατηγορίες, υποστηρίζοντας πως και το ίδιο αποτελεί στόχο κυβερνοεπιθέσεων. Επιπλέον, ακόμα και πριν την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, δημοσιεύματα και εκθέσεις μυστικών υπηρεσιών υποστήριζαν πως όλη η Ευρώπη απειλείται από τον ρωσικό κυβερνοπόλεμο. Σύμφωνα με εκτιμήσεις τους η Μόσχα έχει ξοδέψει δισεκατομμύρια για να χτίσει ένα τεράστιο, παγκόσμιο δίκτυο ενημέρωσης που μιλάει τουλάχιστον 30 γλώσσες. Τώρα πια η τάση είναι να αποδίδεται κάθε κυβερνοεπίθεση στη Μόσχα.

Τουρκία και λύτρα

Στην Ελλάδα, τόσο η ΕΥΠ όσο και η τουρκική ΜΙΤ, διαθέτουν ειδικές υπηρεσίες που ασχολούνται με τον κυβερνοπόλεμο. Αξίζει να σημειωθεί ότι η μεγαλύτερη στρατιωτική βάση υποκλοπών της Τουρκίας υπάγεται εξολοκλήρου στην ΜΙΤ και έχει λάβει ως πρότυπο τις αμερικανικές αντίστοιχες υπηρεσίες πληροφοριών. Εκεί απασχολούνται αξιωματικοί, πράκτορες των μυστικών υπηρεσιών, επιστήμονες με ειδικές γνώσεις στην σύγχρονη τεχνολογία, ειδικοί εμπειρογνώμονες, γλωσσολόγοι στην αραβική γλώσσα και τεχνικοί που ασχολούνται ειδικά στον κυβερνοχώρο και στη λεγόμενη technical intelligence, την signal intelligence και τις υποκλοπές.

Αποτελεί κοινό μυστικό ότι επιθέσεις που έχουν πραγματοποιηθεί εναντίον ιστοσελίδων ελληνικών κρατικών θεσμών, όπως υπουργεία και υπηρεσίες, προέρχονται από τη γειτονική χώρα. Το ίδιο εξάλλου είχε αποδειχτεί και για την επίθεση που είχε γίνει παλαιότερα εναντίον της ιστοσελίδας Έλληνα πρωθυπουργού. Μπορεί οι ένοπλες δυνάμεις των δύο χωρών να έχουν φτάσει ουκ ολίγες φορές κοντά στη σύγκρουση, αλλά τα περισσότερα θερμά επεισόδια είναι πλέον τα “ψηφιακά”.

Οι ελληνικές ένοπλες δυνάμεις βρίσκονται πάντα σε ιδιαίτερη ετοιμότητα. Τα τελευταία χρόνια, μάλιστα, έχουν γίνει πολλά βήματα, κυρίως στον τομέα της κυβερνοάμυνας. Το Γενικό Επιτελείο έχει δώσει τις κατευθύνσεις και έχει την θεσμική ευθύνη της εκτέλεσης των επιχειρήσεων στον κυβερνοχώρο. Πάντως, η Ελλάδα δεν εξαιρείται από τους οι στοχευμένους ιούς που κατά καιρούς ταλανίζουν δεκάδες δυτικές χώρες και αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του κυβερνοπολέμου. Ως εκ τούτου πάντα περιμένουμε νέα κρούσματα και εξελίξεις στην εξάπλωση τους. Πίσω από αυτά βρίσκονται χάκερ με στόχο συνήθως την είσπραξη λύτρων, αλλά και την εκτίναξη της αξίας ψηφιακών νομισμάτων, όπως το Bitcoin. Για παράδειγμα, το καλοκαίρι του 2021 εκβιαστές χάκερ κλείδωσαν αρχεία του δήμου Θεσσαλονίκης, απαιτώντας λύτρα για τα ξεκλειδώσουν.

Πάντως, συγκριτικά με άλλες χώρες, η Ελλάδα έχει στοχοποιηθεί λιγότερο. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μεριμνά για τον πιο κοστοβόρο πόλεμο παγκοσμίως, καθώς δεν χωρά επανάπαυση. Οι κυβερνοεπιθέσεις, όπως αυτή είχε πλήξει την ελληνική Βουλή, αναμένεται να επαναληφθούν. Ο κυβερνοπόλεμος, εκτός από τις ζημιές που προκαλεί, υποχρεώνει τα κράτη να επενδύουν συνεχώς χρήματα σε έρευνα και τεχνολογία για να μπορούν να αμυνθούν, αλλά και να επιτεθούν…

Χωρίς να υπάρχει μια συλλογική επιθυμία για καταστροφή, το αποτέλεσμα αποφάσεων που αποσκοπούν στην προώθηση συμφερόντων, οδηγούν σε μία αυτοκτονική κατάσταση. Δεν είναι μόνο ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θέλουν να διατηρήσουν την υπεροχή τους, ότι η Ρωσία βλέπει απειλές στο στρατηγικό της περιβάλλον, ότι η Κίνα σκοπεύει να εξασφαλίσει την ανάπτυξή της, ή ότι το Ιράν επιδιώκει να διατηρήσει την αποτρεπτική του ικανότητα απέναντι σε στρατιωτικά ανώτερους αντιπάλους. Κάθε λογική που αρνείται να ενσωματώσει τους περιορισμούς των άλλων, παράγει ένα σύστημα στο οποίο ο πόλεμος παύει να είναι ένα πολιτικό εργαλείο και γίνεται ένας μηχανισμός υπαρξιακής επιβίωσης.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν σχηματίστηκε σε ιστορικό κενό τον Φεβρουάριο του 2022: Η κρίση του 2014, οι συγκρούσεις στο Ντονμπάς, οι δεσμεύσεις που δεν τηρήθηκαν, η διεύρυνση του ΝΑΤΟ είχαν συσσωρεύσει αντιλήψεις απειλής στη Ρωσία. Μια ειρήνη που αγνοεί τις θεμελιώδεις ανησυχίες της μιας πλευράς μπορεί να μην διαρκέσει, ενώ μια ειρήνη που επιβάλλεται σε βάρος των δικαιωμάτων και της ασφάλειας της άλλης, ιδιαίτερα αν αφορά μία ισχυρά στρατιωτικά χώρα, μπορεί απλώς να προετοιμάσει τον επόμενο πόλεμο. Για την ύπαρξη της ειρήνης απαραίτητος είναι ο σεβασμός στις ανησυχίες ασφάλειας των εμπλεκόμενων χωρών και η οικοδόμηση ρυθμίσεων που θα καθιστούν τη διατήρηση της ειρήνης προτιμότερη από την πρόκληση ή επανάληψη πολέμου.

Οι προϋποθέσεις για διαρκή ειρήνη στην Ουκρανία

Η παρουσίαση του πολέμου στην Ουκρανία ως απλή αντιπαράθεση μεταξύ δύο γειτονικών κρατών θα ήταν ακρωτηριασμός της στρατηγικής της πραγματικότητας: Από το 2014 και σε ασύγκριτα μεγαλύτερη κλίμακα από το 2022, ο οπλισμός, οι πληροφορίες, η εκπαίδευση, η χρηματοδότηση και τα τεχνικά συστήματα που παρέχονται από τις χώρες του ΝΑΤΟ έχουν διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην ικανότητα του Κιέβου να διατηρήσει τη στρατιωτική προσπάθεια.

Η ιστορική, γλωσσική, πολιτιστική και οικογενειακή εγγύτητα ενός σημαντικού μέρους του ρωσικού και του ουκρανικού πληθυσμού καθιστά αυτή τη σύγκρουση ιδιαίτερα τραγική, χωρίς να διαγράφει την ύπαρξη μιας ξεχωριστής ουκρανικής εθνικής ταυτότητας. Αυτή η συγγένεια επιβεβαιώνει και εξηγεί τις ρωσικές επιχειρησιακές επιλογές, ιδιαίτερα στα πρώτα στάδια του πολέμου.

Αυτό που έχει σημασία τώρα είναι ότι, η συνέχιση ενός πολέμου φθοράς απειλεί να μειώσει μόνιμα τις δημογραφικές, οικονομικές και θεσμικές ικανότητες της Ουκρανίας, ενώ μια άμεση σύγκρουση μεταξύ Ρωσίας και ΝΑΤΟ – ειδικά γύρω από το Καλίνινγκραντ, ρωσικό έδαφος του οποίου η κατάληψη από αντίπαλη δύναμη θα συνιστούσε ακραία κλιμάκωση – θα μπορούσε να προκαλέσει μια πυρηνική αντιπαράθεση σε εντελώς διαφορετική κλίμακα.

Η βία στο Ντονμπάς

Οι συμφωνίες του Μινσκ του 2014 και του 2015 είχαν ανοίξει τη δυνατότητα πολιτικής διευθέτησης στο Ντονμπάς, αλλά η εφαρμογή τους απέτυχε εν μέσω παραβιάσεων. Οι μεταγενέστερες δηλώσεις ορισμένων Ευρωπαίων αξιωματούχων, αποκάλυψαν τη σκοπιμότητα των συμφωνιών, ώστε να δοθεί χρόνος στην Ουκρανία για να ενισχυθεί και τόνισαν στη Μόσχα την πεποίθηση μιας εργαλειοποιημένης διαπραγμάτευσης, χωρίς να έχει διαπιστωθεί ότι όλοι οι υπογράφοντες είχαν εξαρχής αυτήν την πρόθεση.

Η βία που υπέστησαν οι άμαχοι στο Ντονμπάς είναι πραγματική και τεκμηριωμένη. Η αποτελεσματική στρατιωτική ουδετερότητα της Ουκρανίας θα πρέπει να γίνει ο ρητός άξονας μίας διευθέτησης, επειδή η ένταξη του Κιέβου στο ΝΑΤΟ θα παρατείνει τη στρατηγική αντιπαράθεση που πρέπει να εκτονώσει η ειρήνη.

Επί πλέον, αδήριτη ανάγκη είναι η έλλειψη συμμετοχής της Ουκρανίας σε στρατιωτική συμμαχία που στρέφεται κατά της Ρωσίας, καθώς και η απαγόρευση ξένων βάσεων και επιθετικών πυραύλων στο έδαφός της. Η αποστρατικοποίηση ασφαλώς δεν σημαίνει ότι είναι αδύνατο για το ουκρανικό κράτος να διασφαλίσει τη δημόσια τάξη και την ελάχιστη άμυνά του. Πρέπει να ορισθούν όρια και μηχανισμοί που καθιστούν λιγότερο πιθανή την επανάληψη των εχθροπραξιών, υπό ανεξάρτητο έλεγχο και με μηχανισμούς επίλυσης συμβάντων. Η Ευρώπη θα είχε ζωτικό συμφέρον να υποστηρίξει έναν τέτοιο συμβιβασμό αντί να καλλιεργεί την ψευδαίσθηση μιας απόλυτης νίκης επί μιας πυρηνικής δύναμης…

Ιράν, Παλαιστίνη και Κόλπος

Στη Μέση Ανατολή, οι αφηρημένες διακηρύξεις για την “περιφερειακή ασφάλεια” υποθάλπονται από την πραγματικότητα της κατοχής, του εποικισμού, της καταστροφής της Γάζας, των μαζικών επιθέσεων εναντίον αμάχων και του πολλαπλασιασμού των χτυπημάτων πέρα από τα σύνορα. Το τέλος της κατοχής και του αποικισμού, η αποτελεσματική προστασία των Παλαιστινίων και η εγκαθίδρυση ενός ανεξάρτητου, βιώσιμου παλαιστινιακού κράτους με πραγματικά δικαιώματα δεν πρέπει πλέον να υποβιβάζονται σε μια διαρκώς αναβαλλόμενη υπόσχεση.

Καμία σταθεροποίηση δεν θα διαρκέσει όσο οι Παλαιστίνιοι στερούνται ενός πραγματικού κράτους, όσο συνεχίζονται οι κατοχές και όσο η στρατιωτική υπεροχή παρουσιάζεται ως υποκατάστατο του νόμου. Επί πλέον το αίτημα για ασφάλεια δεν μπορεί να παρέχει σε μια κυβέρνηση ένα μόνιμο δικαίωμα να παρεμβαίνει εναντίον των γειτόνων της, όπως δεν μπορούν οι ιδεολογικές φιλοδοξίες των ρευμάτων υπέρ ενός “Μεγάλου Ισραήλ”, να αντιμετωπίζεται ως νόμιμο δόγμα εδαφικής ανακατανομής.

Όσον αφορά την εμπλοκή των ΗΠΑ στο Ιράν, σε σοβαρό στρατηγικό αδιέξοδο βρίσκεται ο Ντόναλντ Τραμπ, με τις ολοένα σκληρότερες αμερικανικές απειλές να αποτελούν ένδειξη αποτυχίας και όχι ισχύος. Ο Αμερικανός πρόεδρος, επιχειρώντας να ξεφύγει από τη δύσκολη θέση στην οποία έχει περιέλθει, απείλησε με κλιμάκωση, με τη στρατιωτική ρητορική εναντίον της Τεχεράνης να επεκτείνεται στην ολοκληρωτική καταστροφή του Ιράν, αλλά και στο ενδεχόμενα χρήσης εξαιρετικά ισχυρών όπλων, όπως η λεγόμενη “μητέρα όλων των βομβών” και οι διατρητικές βόμβες GBU-57, οι οποίες έχουν σχεδιαστεί για την προσβολή βαθιά οχυρωμένων εγκαταστάσεων.

Ο Αμερικανός πρόεδρος μπήκε σε αυτόν τον πόλεμο, αλλά δεν πέτυχε κανέναν από τους στόχους του, με αποτέλεσμα να βρίσκεται αντιμέτωπος με τις συνέπειες μιας σύγκρουσης, της οποίας το κόστος και η διάρκεια αποδεικνύονται δυσκολότερα διαχειρίσιμα από ό,τι είχε αρχικά υπολογιστεί.

Πώς μπορεί να τερματιστεί η σύγκρουση 

Το Ιράν, που υπόκειται εδώ και δεκαετίες σε κυρώσεις και επαναλαμβανόμενες στρατιωτικές πιέσεις, έχει αναπτύξει συμβατικές αμυντικές και αποτρεπτικές δυνατότητες των οποίων η λογική δεν μπορεί να κατανοηθεί χωρίς να ληφθεί υπόψη το στρατηγικό του περιβάλλον, ιδίως η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στον Κόλπο και η περιφερειακή πυρηνική ασυμμετρία: Ο κίνδυνος ενός πολέμου που θα στοχεύει την ίδια την ύπαρξη του ιρανικού κράτους, θα είχε επικίνδυνες προεκτάσεις για τις ενεργειακές υποδομές του Κόλπου, τα λιμάνια του, τις θαλάσσιες οδούς του και τις μονάδες αφαλάτωσης που παρέχουν ένα ζωτικό μέρος του πόσιμου νερού σε αρκετές χώρες της περιοχής.

Η έκθεση σε αντίποινα θα αύξανε την απειλή μιας ανθρωπιστικής και οικονομικής καταστροφής. Μια επίθεση σε αυτές τις πολιτικές εγκαταστάσεις θα παραβίαζε τους ισχύοντες κανόνες για την προστασία των πληθυσμών. Μια αξιόπιστη διέξοδος από την κρίση απαιτεί, επομένως, μονομιάς, την παύση των επιθέσεων και των απειλών κατά του Ιράν, αμοιβαία σύμφωνα μη επίθεσης, την επαναφορά ενός αμοιβαίου πυρηνικού πλαισίου, την άρση των κυρώσεων, την προστασία των θαλάσσιων οδών και των πολιτικών υποδομών, και τη σταδιακή αντικατάσταση της αρχιτεκτονικής της ξένης στρατιωτικής κυριαρχίας με ένα σύμφωνο ασφάλειας του Κόλπου που θα περιλαμβάνει τα παράκτια κράτη.

Τα οφέλη μιας ειρήνης στα μέτωπα Ουκρανίας-Ιράν-Γάζας, θα πρόσφεραν τη δυνατότητα ανοικοδόμησης, αποκλιμάκωσης των περιφερειακών αντιπαλοτήτων, βελτιωμένη ασφάλεια στις μεταφορές και την ενέργεια, χαμηλότερα ασφάλιστρα εμπορικού κινδύνου και μικρότερη έκθεση των οικονομιών εισαγωγής ενέργειας, με αποτέλεσμα την μείωση των κοινωνικών εντάσεων κυρίως στην Ευρώπη, που προκαλούνται και από την οικονομική κρίση.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος το έλλειμμα την περίοδο Ιανουαρίου–Αυγούστου 2026 εκτινάχθηκε στα 8,9 δισ. ευρώ αυξημένο κατά περίπου 2,4 δισ. ευρώ σε σύγκριση με το αντίστοιχο διάστημα του 2025. Η επιδείνωση καταγράφηκε παρά τη βελτίωση του συνολικού ισοζυγίου αγαθών και υπηρεσιών, καθώς καθοριστικό ρόλο διαδραμάτισε η αρνητική μεταβολή στο ισοζύγιο δευτερογενών εισοδημάτων (εισπράξεις από ΕΕ, τακτικές πληρωμές και τη χρηματική εισφορά της χώρας προς τον κοινοτικό προϋπολογισμό κ.ά.).

Σε κάθε περίπτωση το ισοζύγιο καταγράφει την παραγωγική αδυναμία της χώρας και την εξάρτησή της από εισαγωγές που πρέπει να χρηματοδοτεί με δανεισμό. Η S&P προβλέπει στασιμότητα στο 2% και στο ρυθμό ανάπτυξης, πρωτογενές πλεόνασμα στο 3,8% του ΑΕΠ έναντι στόχου της κυβέρνησης για 2,8% και πληθωρισμό στο 3,8% φέτος.

Δεν αισιοδοξεί το ΔΝΤ: Θεωρεί ότι η ανάπτυξη πρέπει να επιταχυνθεί για να περιοριστεί η διαφορά στο κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ελλάδας που αναμένεται να φτάσει στο 55% της ΕΕ. Η έκθεση World Economic Outlook του ΔΝΤ είναι πιο απαισιόδοξη, καθώς προβλέπει ρυθμό ανάπτυξης 1,8% για φέτος και το 2027, έναντι της πρόβλεψης του προσχεδίου του προϋπολογισμού που βλέπει ανάπτυξη 2% φέτος και 2,3% το 2027. Σημειωτέον ότι, το ΙΟΒΕ στην τελευταία τριμηνιαία έκθεσή του συμφωνεί με το ΔΝΤ και προβλέπει επίσης ανάπτυξη μόλις στο 1,8% του ΑΕΠ. Τον πληθωρισμό το ΔΝΤ τον υπολογίζει στο 4,2% για φέτος, έναντι 3,8% της κυβέρνησης.

Τα δημοσιονομικά απόκρυφα

Στο δημοσιονομικό μέτωπο, σύμφωνα με τα προσωρινά στοιχεία του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους ο κρατικός προϋπολογισμός την περίοδο Ιανουαρίου-Σεπτεμβρίου 2026 εμφάνισε πρωτογενές πλεόνασμα ύψους 7,589 δισ. ευρώ, υπερβαίνοντας σημαντικά τον αρχικό στόχο για 5,129 δισ. ευρώ, έναντι πλεονάσματος 9,449 δισ. ευρώ το αντίστοιχο διάστημα του 2025.

Όμως, υπάρχει μια δυστοκία στην έκδοση των Μηνιαίων Δελτίων Γενικής Κυβέρνησης. Ακόμη δεν έχουν δημοσιοποιηθεί τα Δελτία Ιανουαρίου και Φεβρουαρίου 2026. Το Μηνιαίο Δελτίο Μαρτίου εκδόθηκε μετά από δύο αναβολές στις 22 Μαΐου. Κανένα από τα Δελτία των επόμενων μηνών δεν εκδόθηκε την προβλεπόμενη από το Ημερολόγιο Δημοσιεύσεων του υπουργείου Οικονομικών ημερομηνία. Τι μπορεί να κρύβεται πίσω από όλα αυτά;

Σε πάμπολλα άρθρα μας εδώ και δύο χρόνια επισημαίνουμε το υψηλό μέγεθος του εσωτερικού φθηνού βραχυπρόθεσμου δανεισμού (repos) της κυβέρνησης από τους κρατικούς φορείς, ο οποίος ανήλθε στα 62,85 δισ. ευρώ το 2025 και τώρα είναι κοντά στα 60. Τα εν λόγω repos δεν συνυπολογίζονται στο χρέος με βάση τους κοινοτικούς κανονισμούς. Έτσι, η κυβέρνηση δανείζεται από τους κρατικούς φορείς και προεξοφλεί μνημονιακά δάνεια.

Σε πρόσφατη ανάλυσή του ο οικονομολόγος Κώστας Μελάς τόνιζε ότι «μέσα σε 5 χρόνια, το κράτος “τράβηξε” επιπλέον 25,9 δισ. ευρώ από τα διαθέσιμα των φορέων (ασφαλιστικά ταμεία, δήμους, νοσοκομεία), αυξάνοντας το stock κατά σχεδόν 70%» και επισημαίνει ότι «το μεγαλύτερο μέρος του εσωτερικού δανεισμού από τα ασφαλιστικά ταμεία και τους δήμους παραμένει μόνιμα “απορροφημένο” από το κράτος».

Κι εδώ προκύπτει ένα εύλογο ερώτημα: Πόσα χάνουν οι φορείς της Γενικής Κυβέρνησης (ΕΦΚΑ, νοσοκομεία, ΟΤΑ, πανεπιστήμια κ.λπ.) από το γεγονός ότι η κυβέρνηση τους υφαρπάζει τα διαθέσιμά τους με χαμηλό βραχυχρόνιο επιτόκιο, αντί να τα επενδύουν σε μεσομακροχρόνιους τίτλους με σαφώς υψηλότερο επιτόκιο (1-2%);

Επιπλέον προκύπτει ένα δεύτερο ερώτημα: Πότε θα εξοφλήσει το κράτος το 1,7 δισ. ευρώ που χρωστούσε το 2025 στα νοσοκομεία; Δεν υπάρχει αμφιβολία πως η επόμενη κυβέρνηση θα χρειαστεί γερό στομάχι για να επιλύσει τα δημοσιονομικά απόκρυφα της περιόδου Μητσοτάκη. Ο κίνδυνος ταμειακού αδιεξόδου είναι υπαρκτός, ενώ η αναχρηματοδότηση βραχυπρόθεσμων κρατικών δανείων ταμειακής διευκόλυνσης (repos) σημαίνει δημοσιονομική ισορροπία στην κόψη του ξυραφιού.

Σύμφωνα με τον Πολυετή Δημοσιονομικό Προγραμματισμό για την περίοδο 2026–2029 (Ν. 5217/2025), που ψηφίστηκε το Νοέμβρη του 2025 και ο οποίος εναρμονίστηκε με το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο και τις επικαιροποιημένες οροφές δαπανών, επιβλήθηκε στενός έλεγχος και περιορισμός των πρωτογενών δαπανών των υπουργείων και το πρωτογενές αποτέλεσμα καθορίστηκε στο 2,8% του ΑΕΠ για το 2026 και σταθεροποιείται στο 2,7% για τα έτη 2027-2029 (Πίνακας 3 στον επισυναπτόμενο σύνδεσμο, σελ. 11).

Η S&P αξιολογεί θετικά τη διατήρηση υψηλών πρωτογενών πλεονασμάτων, καθώς αυτά (υποτίθεται ότι) συμβάλλουν στη μείωση του δημόσιου χρέους, το οποίο εκτιμά ότι υποχωρεί από το 146,1% του ΑΕΠ το 2025 στο 135,4% το 2026 και περαιτέρω τα επόμενα χρόνια. Όμως, επισημαίνει ότι η δημοσιονομική εξυγίανση χρειάζεται να συμβαδίζει με επαρκή ανάπτυξη, ώστε να ενισχύονται ταυτόχρονα τα δημόσια οικονομικά και η πραγματική σύγκλιση.

Τι μπορεί να κάνει η επόμενη κυβέρνηση

Σύμφωνα με την κυβέρνηση στόχος για το 2027 είναι η μείωση του χρέους στο 128,5% του ΑΕΠ και η εξόφληση των δανείων του πρώτου μνημονίου ακόμη και έως το 2029, οπότε και θα πέσει στο 119% του ΑΕΠ. Ο ΟΔΔΗΧ προγραμματίζει για το 2027 την πρόωρη εξόφληση δανείων ύψους 5,1 δις. ευρώ χωρίς να αποκλείεται διπλασιασμός του συγκεκριμένου ποσού, αν οι συνθήκες το επιτρέψουν.

Πάντως, η νέα κυβέρνηση που θα προκύψει από τις εκλογές του 2027 έχει δύο θεσμικές δυνατότητες σε σχέση με τον Πολυετή Δημοσιονομικό Προγραμματισμό 2026 – 2029:

1. Να τον τροποποιήσει αλλάζοντας τις πολιτικές προτεραιότητες εντός του ΠΔΠ που σημαίνει ότι μπορεί να ακυρώσει ή να τροποποιήσει μέτρα και παρεμβάσεις που δεν θα έχουν ακόμη υλοποιηθεί. Να μεταφέρει κονδύλια από ένα τομέα σε άλλο και να νομοθετήσει νέα μέτρα υπό τον όρο ότι θα είναι δημοσιονομικά ουδέτερα ή ισοδύναμα με άλλα που θα περικοπούν.
2. Υπάρχει ακόμη η δυνατότητα -σε συνεννόηση με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή-, η νέα κυβέρνηση να παρουσιάσει ένα νέο 4ετές οικονομικό πλάνο. Επίσης, στην περίπτωση μεγάλων φυσικών καταστροφών ή μιας μεγάλης οικονομικής κρίσης που αλλάζουν τα δεδομένα και καθιστούν το πρόγραμμα αδύνατο, τότε μπορεί να κατατεθεί νέο σχέδιο.

Σε κάθε περίπτωση επειδή η δημοσιονομική διαχείριση της κυβέρνησης Μητσοτάκη εμπεριέχει πολλές γκρίζες ζώνες, η επόμενη κυβέρνηση οφείλει να εξαντλήσει τον δημοσιονομικό έλεγχο έτσι ώστε να ξέρει πού στέκεται.

«Ένας υπουργός Μεταφορών σε μια χώρα όπως η Ισπανία δεν μπορεί να παραμείνει στη θέση του έπειτα από δύο δυστυχήματα τέτοιας σοβαρότητας μέσα σε λιγότερο από έναν χρόνο», δήλωσε, αναφερόμενος επίσης σε ένα πολύνεκρο δυστύχημα που σημειώθηκε τον Ιανουάριο στην Ανδαλουσία, στη νότια Ισπανία.

Ο Πουέντε υποστήριξε ότι η απόφασή του ήταν «καλή για τη χώρα και τη δημοκρατία» και ανέλαβε την πολιτική ευθύνη, δηλώνοντας ότι «δεν είναι αλήθεια ότι όλοι οι πολιτικοί είναι ίδιοι». Επίσης, ανακοίνωσε ότι δεν θα συμπεριληφθεί στους επερχόμενους εκλογικούς καταλόγους και επιβεβαίωσε ότι με αυτήν την απόφαση σκοπεύει «να ανταποκριθεί στα πρότυπα του κόμματός του».

Η τελευταία τραγωδία στην Ούρδα σημειώθηκε όταν ένα τρένο υψηλής ταχύτητας της κρατικής εταιρείας Renfe προσέκρουσε με σφοδρότητα στο πίσω μέρος ενός άλλου ακινητοποιημένου τρένου, το οποίο ανήκε στην εταιρεία Iryo.

Οι δεσμεύσεις της ισπανικής κυβέρνησης 

Η ισπανική κυβέρνηση δήλωσε σήμερα ότι εργάζεται “αδιάκοπα” για “ανακτήσει την εμπιστοσύνη” του πληθυσμού, έπειτα από δύο πολύνεκρα σιδηροδρομικά δυστυχήματα σε διάστημα μικρότερο του ενός χρόνου που αναβίωσαν τα ερωτήματα σχετικά με την ασφάλεια του δεύτερου μεγαλύτερου στον κόσμο δικτύου υψηλής ταχύτητας. “Δεσμευόμαστε να εργαστούμε αδιάκοπα προκειμένου να αποκτήσουμε και να ξανακερδίσουμε την εμπιστοσύνη των πολιτών στο δίκτυο υψηλής ταχύτητας”, δήλωσε ο Όσκαρ Πούεντε έπειτα από τη συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου.

Εκεί ο (παραιτηθείς πλέον) υπουργός, που απέρριπτε τα αιτήματα να παραιτηθεί μετά τη σύγκρουση δύο τρένων, παρουσίασε στους δημοσιογράφους ένα “έκτακτο σχέδιο για να ενισχυθεί η ασφάλεια του δικτύου υψηλής ταχύτητας” καθώς και σχέδιο βοήθειας στους επιζώντες και στις οικογένειες των θυμάτων. “Τα τρομερά δυστυχήματα που συνέβησαν στη γραμμή Μαδρίτη-Σεβίλλη μάς δείχνουν την επιτακτική ανάγκη να ενισχυθεί αυτό το σύστημα και να βελτιωθούν τα πρωτόκολλα δράσης του”, παραδέχθηκε.

“Στο εξής, όλες οι αποφάσεις που λαμβάνονται σε ένα κέντρο ελέγχου, όταν δεν διαθέτει τη βοήθεια συστημάτων αυτόματου μπλοκαρίσματος (…) θα επιτηρούνται και θα πρέπει να αξιολογούνται από τουλάχιστον έναν δεύτερο συνάδελφο”, ανακοίνωσε. Σύμφωνα με τα πρώτα στοιχεία της έρευνας, η τραγωδία της Ούρντα στις 28 Οκτωβρίου πιθανόν να συνδέεται με ένα λάθος σε κέντρο ελέγχου της σιδηροδρομικής κυκλοφορίας, έπειτα από βλάβη στα πληροφορικά συστήματα.

Οι έρευνες κατέδειξαν ότι ένας χειριστής είχε επιτρέψει την επανάληψη της κυκλοφορίας και είχε δώσει το ελευθέρας σε ένα από τα τρένα να ξαναξεκινήσει ενώ ένα άλλο τρένο βρισκόταν σταματημένο στην ίδια σιδηροτροχιά, προκαλώντας σφοδρή σύγκρουση μερικά λεπτά αργότερα.

Ο Πουέντε ανακοίνωσε προσωρινή μείωση των δρομολογίων των τρένων σε αυτή τη γραμμή ανάμεσα στη Μαδρίτη και την Ανδαλουσία, μόλις ολοκληρωθούν οι εργασίες ασφάλισης. Η γραμμή αυτή, που εγκαινιάστηκε το 1992, ήταν η πρώτη γραμμή υψηλής ταχύτητας στην Ισπανία. Δήλωσε εξάλλου ότι οι υπεύθυνοι θα “βελτιώσουν τις συνθήκες εργασίας των ελεγκτών και θα ενισχύσουν το προσωπικό” μερικές ημέρες έπειτα από απεργία του κύριου συνδικάτου των μηχανοδηγών (SEMAF), που ζητεί περισσότερο προσωπικό και βελτίωση της ασφάλειας των σιδηροδρόμων, λιγότερο από έναν χρόνο μετά το δυστύχημα στην Αδαμούθ, τον Ιανουάριο (46 θάνατοι).

Το συνδικάτο κάλεσε σε νέα απεργία στις 10 και 12 Νοεμβρίου στη δεύτερη στον κόσμο χώρα με τη μεγαλύτερη επισκεψιμότητα. Γενική απεργία προβλέπεται στις 11 Νοεμβρίου στην Ισπανία, τρεις εβδομάδες πριν από τις πρόωρες βουλευτικές εκλογές, τις οποίες επισκιάζει και η στεγαστική κρίση.

Οι δύο πρόεδροι συζήτησαν επίσης την επικαιροποίηση της μεταξύ τους συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου. Η Τουρκία σχεδιάζει να κατασκευάσει τέσσερις πυρηνικούς αντιδραστήρες στη Σινώπη και άλλους τέσσερις στην περιοχή της Θράκης, με τη Νότια Κορέα να συγκαταλέγεται στις χώρες που διεκδικούν την ανάληψη του έργου.

Το σχέδιο αποτελεί κεντρικό στοιχείο των τουρκικών σχεδιασμών για την επέκταση της παραγωγής πυρηνικής ενέργειας και τη μείωση της εξάρτησης της χώρας από τις εισαγωγές ενέργειας. «Οι δύο χώρες αξιολογούν ότι η συνεργασία για την κατασκευή πυρηνικών αντιδραστήρων στη Σινώπη προχωρά ομαλά», δήλωσε ο Λι.

Σε συνέντευξή του στο νοτιοκορεατικό πρακτορείο ειδήσεων Yonhap τη Δευτέρα, ο Ερντογάν είχε δηλώσει ότι η Νότια Κορέα θα μπορούσε να αποτελέσει εταίρο στην ανάπτυξη του πυρηνικού έργου στη Σινώπη. Κατά την επίσκεψη του Λι στην Άγκυρα το 2025, η τουρκική εταιρεία πυρηνικής ενέργειας TUNAS και η νοτιοκορεατική εταιρεία ηλεκτρικής ενέργειας Korea Electric Power Corporation (KEPCO) υπέγραψαν μνημόνιο κατανόησης για τη συνεργασία στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας.

Κατά την τελετή υποδοχής του Ερντογάν την Τρίτη, μονάδα του νοτιοκορεατικού στρατού πραγματοποίησε επίδειξη ταεκβοντό, της κορεατικής πολεμικής τέχνης.

Νότια Κορέα-Τουρκία: Διεύρυνση της αμυντικής συνεργασίας

Περίπου 80 αξιωματούχοι και επιχειρηματικά στελέχη θα συμμετάσχουν στο επίσημο δείπνο μετά τη σύνοδο κορυφής της Τρίτης, σύμφωνα με το γραφείο του Νοτιοκορεάτη προέδρου. Μεταξύ των προσκεκλημένων θα βρίσκονταν ο πρόεδρος του ομίλου Hyundai Motor, Εουισούν Τσουνγκ, και ο διευθύνων σύμβουλος της Hyundai Rotem, Λι Γιονγκ Μπε.

Η Hyundai διατηρεί από το 1997 εργοστάσιο παραγωγής αυτοκινήτων στην Τουρκία, με ετήσια παραγωγική δυναμικότητα περίπου 200.000 οχημάτων. Η Hyundai Rotem κατασκευάζει τα περισσότερα τραμ της Τουρκίας από το 2008 και επιδιώκει να εξασφαλίσει νέες παραγγελίες στο πλαίσιο των σιδηροδρομικών έργων της χώρας.

Η Νότια Κορέα και η Τουρκία διαθέτουν σημαντικές αμυντικές βιομηχανίες, ενώ, όπως δήλωσε ο Λι, οι δύο χώρες θα επιδιώξουν την από κοινού προώθηση εξαγωγών αμυντικού εξοπλισμού σε τρίτες χώρες, χωρίς να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες. «Η αμυντική βιομηχανία είναι ένας από τους βασικούς τομείς στους οποίους η στρατηγική μας εταιρική σχέση έχει αποφέρει απτά αποτελέσματα», δήλωσε ο Ερντογάν. «Κατά τη συνάντηση, υπογραμμίσαμε την ανάγκη να αυξηθεί ο αριθμός των επιτυχημένων κοινών προγραμμάτων, όπως τα αυτοκινούμενα πυροβόλα Fırtına και το άρμα μάχης Altay», πρόσθεσε.

Από την πλευρά του, ο Λι δήλωσε ότι η Τουρκία επανέλαβε την υποστήριξή της στην πολιτική της Νότιας Κορέας έναντι της Βόρειας Κορέας. Οι δύο ηγέτες συμφώνησαν επίσης να συντονίσουν στρατηγικά τις κινήσεις τους με στόχο την ειρήνη στην Κορεατική Χερσόνησο.