Η συγκυρία δεν είναι τυχαία. Πενήντα δύο χρόνια μετά το πραξικόπημα και την τουρκική εισβολή στην Κυπριακή Δημοκρατία, και ενώ η Συμμαχία του ΝΑΤΟ αναζητεί νέα στρατηγική φυσιογνωμία απέναντι στις αναδυόμενες προκλήσεις ασφαλείας, η Ελλάδα καλείται να επαναπροσδιορίσει τη θέση της όχι αμυντικά ή παθητικά, αλλά ως κράτος με ιστορική συνείδηση, γεωπολιτική σημασία και σαφή στρατηγικό προσανατολισμό. Η συζήτηση επικεντρώθηκε σε πέντε αλληλένδετους άξονες:

• τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη·
• τη θέση της Ελλάδας στο αναδυόμενο πολυπολικό διεθνές σύστημα·
• την υπεράσπιση της εθνικής κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων·
• τον ρόλο του Διεθνούς Δικαίου ως θεμελίου της διεθνούς έννομης τάξης·
• την ανάγκη διαμόρφωσης μιας ενεργητικής, πολυδιάστατης και μακρόπνοης ελληνικής εξωτερικής πολιτικής.

Η Ελλάδα δεν είναι απλώς περιφερειακή χώρα

Από τις εισηγήσεις και τον διάλογο προέκυψε μια κοινή διαπίστωση: η Ελλάδα δεν είναι μια περιφερειακή χώρα που παρακολουθεί τις εξελίξεις, αλλά ένα κράτος με ιδιαίτερη γεωστρατηγική θέση, και πολιτισμικό της αποτύπωμα το οποίο συνδέει τρεις ηπείρους, ελέγχει κρίσεις θαλάσσιες και ενεργειακές οδούς, ενώ συμμετέχει σε δύο κορυφαίους θεσμούς της Δύσης, την Ευρωπαϊκή Ένωση και το ΝΑΤΟ.

Η θέση αυτή δημιουργεί ευθύνες αλλά και δυνατότητες και οφείλει να διαδραματίζει πρωταγωνιστικό ρόλο ως δύναμη σταθερότητας, ειρήνης και συνεργασίας στην ευρύτερη περιοχή. Τούτο όμως προϋποθέτει Εθνική στρατηγική με συνέχεια, θεσμική σοβαρότητα και εθνική αυτοπεποίθηση. Η ιστορία διδάσκει ότι η ισχύς ενός κράτους δεν μετριέται μόνο με το στρατιωτικό του δυναμικό.

Από τον Θουκυδίδη, στις ελίτ

Ο Θουκυδίδης ανέδειξε τη σημασία της στρατηγικής διορατικότητας και της πολιτικής συνοχής, γράφοντας ότι “το μέγεθος της αδυναμίας προσδιορίζει και το μέγεθος της υποχώρησης”. Ο Αριστοτέλης συνέδεσε την πολιτεία με το κοινό αγαθό και την ευδαιμονία των πολιτών. Ο Ιωάννης Καποδίστριας θεμελίωσε το ελληνικό κράτος στη θεσμική οργάνωση, ενώ ο Ελευθέριος Βενιζέλος απέδειξε ότι η διπλωματία αποδίδει όταν στηρίζεται στη γνώση των διεθνών συσχετισμών και στη σταθερή προάσπιση του εθνικού συμφέροντος.

Αυτή η ιστορική παρακαταθήκη εξακολουθεί να αποτελεί πολύτιμο οδηγό στον τομέα των διεθνών σχέσεων και της εξωτερικής Πολιτικής, ειδικά σήμερα που το Κράτος από εξουσία υπεράσπισης του έθνους και των εθνικών συμφερόντων έχει μετατραπεί σε διεθνοποιημένη πολιτική εξουσία των Ελιτ.

Δύο μέτρα και σταθμά

Η Κυπριακή Δημοκρατία παραμένει, πενήντα δύο χρόνια μετά την εισβολή, υπό μερική κατοχή, κατά παράβαση θεμελιωδών αρχών του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και των σχετικών αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας. Το γεγονός αυτό δεν αφορά μόνο τον Ελληνισμό, αλλά την αξιοπιστία του ίδιου του διεθνούς δικαίου και των διεθνών οργανισμών.

Η επιλεκτική εφαρμογή των κανόνων υπονομεύει τη διεθνή έννομη τάξη και ενισχύει τη λογική της ισχύος έναντι της νομιμότητας. Κατά τούτο η διατήρησης της ιστορικής μνήμης του Κυπριακού Ελληνισμού και η διαρκής προσήλωση στις αποφάσεις του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών και στις αρχές του Διεθνούς Δικαίου είναι επιβεβλημένη και αποτελεί τη μοναδική βάση επίλυσης του Κυπριακού Προβλήματος.

Η Ελλάδα οφείλει να επιμείνει στον απόλυτο σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου, συμπεριλαμβανομένου του Δικαίου της Θάλασσας, όχι ως έκφραση νομικού ιδεαλισμού αλλά ως συνειδητή στρατηγική επιλογή. Η νομιμότητα αποτελεί πολλαπλασιαστή ισχύος όταν συνοδεύεται από αξιόπιστη αποτρεπτική ικανότητα, ισχυρές διεθνείς συμμαχίες και συνεκτική εθνική στρατηγική.

Ισχύς δεν είναι μόνο τα όπλα

Η ημερίδα ανέδειξε, επίσης, ότι η εθνική στρατηγική δεν μπορεί να περιορίζεται στην εξωτερική πολιτική. Η πραγματική ισχύς ενός κράτους θεμελιώνεται στην παραγωγική του βάση, στη δημογραφική του δυναμική, στην ποιότητα της παιδείας, στην τεχνολογική του επάρκεια, στην ενεργειακή του ασφάλεια, στην πολιτιστική του ακτινοβολία και στη λειτουργία των θεσμών του.

Η εξωτερική πολιτική είναι η προβολή αυτής της συνολικής εθνικής ισχύος προς το διεθνές περιβάλλον. Ως συντονιστής αυτής της συζήτησης, είχα την ευκαιρία να διαπιστώσω ότι υπάρχει ουσιαστική ανάγκη για έναν δημόσιο διάλογο υψηλού επιπέδου, απαλλαγμένο από μικροκομματικές σκοπιμότητες και προσανατολισμένο στη διαμόρφωση μιας διαχρονικής εθνικής στρατηγικής. Η υπεράσπιση των εθνικών συμφερόντων δεν είναι υπόθεση μιας κυβέρνησης ή ενός πολιτικού χώρου, είναι διαρκής αποστολή της Πολιτείας και κοινή ευθύνη όλων των πολιτικών και κοινωνικών δυνάμεων.

Για να αρθούν οι κυρώσεις, να παραδοθούν τα F-35 και ενδεχομένως να επιστρέψει η Τουρκία στο πρόγραμμα, απαιτούνται κινήσεις και από τις δύο πλευρές. Πώς μπορεί να λυθεί ο γόρδιος δεσμός;

Σύμφωνα με ειδικούς, οι δηλώσεις Τραμπ αποτελούν σημαντική ένδειξη ότι συνεχίζονται οι προσπάθειες εξεύρεσης λύσης, ενώ ίσως να έχει ήδη διαμορφωθεί κάποιο πλαίσιο συμφωνίας. Ο διευθυντής του EDAM, Σινάν Ουλγκέν, περιγράφει δύο βασικά σενάρια:

1. Η πλήρης συμμόρφωση της Τουρκίας με τις διατάξεις του αμερικανικού νόμου NDAA (National Defense Authorization Act), δηλαδή η οριστική παύση κατοχής των S-400. «Πρόκειται για ένα κριτήριο που δύσκολα μπορεί να εκπληρώσει οποιαδήποτε τουρκική κυβέρνηση, καθώς για το σύστημα έχουν ήδη δαπανηθεί περίπου 1,3 δισ. δολάρια», σημειώνει.

2. Η επίτευξη διαφορετικής συμφωνίας με τις ΗΠΑ εκτός του πλαισίου του NDAA. «Στο παρελθόν γινόταν λόγος για την αποθήκευση των S-400 σε αποθήκη. Θα μπορούσε να υπάρξει συμφωνία με τις ΗΠΑ και στη συνέχεια η κυβέρνηση να ενσωματώσει αυτή τη φόρμουλα στο NDAA μέσω του Κογκρέσου», εξηγεί ο Ουλγκέν.

Η πρόταση αυτή δεν καταργεί τυπικά την προϋπόθεση της μη κατοχής (non-possession), αλλά προβλέπει την αντικατάστασή της μέσω ειδικής συμφωνίας μεταξύ Ουάσιγκτον και Άγκυρας. Όπως εξηγεί ο Ουλγκέν, η Τουρκία θα δεσμευόταν ότι δεν θα χρησιμοποιήσει ποτέ στην πράξη το σύστημα S-400 και αυτό θα υπόκειται σε μηχανισμό επιθεώρησης. Αν υπάρξει μια τέτοια συμφωνία, τότε ο Τραμπ θα μπορούσε να καταβάλει πολιτική προσπάθεια ώστε να πείσει το Κογκρέσο.

Μπορούν οι S-400 να πουληθούν σε τρίτη χώρα;

Την ίδια στιγμή, ο αρθρογράφος της Hürriyet, Αμπντουλκαντίρ Σελβί, υποστήριξε ότι οι S-400 έχουν ήδη πωληθεί σε τρίτη χώρα. Κατά την εκτίμησή του, πρόκειται είτε για τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα είτε για το Κατάρ, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι θα πρέπει να αναμένονται οι επίσημες ανακοινώσεις, ενδεχομένως ακόμη και σήμερα. Ωστόσο, δεν παρέχει πληροφορίες για τους όρους της συμφωνίας ούτε για το αν έχει δοθεί άδεια από τη Ρωσία. Ερωτηθείς πώς θα επιλυθεί το ζήτημα, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αρκέστηκε να απαντήσει: «Συνεχίστε να μας παρακολουθείτε».

Θα υπάρξει αντίσταση από το Κογκρέσο;

Σημαντικά εμπόδια παραμένουν οι νομικές διαδικασίες στο αμερικανικό Κογκρέσο, ο περιορισμένος χρόνος μέχρι τις ενδιάμεσες εκλογές και οι πιθανές αντιδράσεις του ισραηλινού και του ελληνικού λόμπι. Ο ανώτερος ερευνητής του Carnegie Endowment, Αλπέρ Τζοσκούν, τόνισε ότι οι δηλώσεις Τραμπ έχουν μεγάλη πολιτική σημασία, αλλά η λύση παραμένει ασαφής, παρά τις πολύμηνες διαβουλεύσεις μεταξύ των δύο κυβερνήσεων.

Όσον αφορά τις κυρώσεις CAATSA, εκτιμά ότι ο Τραμπ μπορεί να χρησιμοποιήσει τις εξαιρέσεις (waiver) που προβλέπει η σχετική νομοθεσία και να υποστηρίξει είτε ότι οι ανάγκες εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ επιβάλλουν νέα προσέγγιση είτε ότι οι συνθήκες έχουν αλλάξει. Ο Τζοσκούν θεωρεί επίσης ότι πριν προχωρήσει ο Τραμπ θα διαπιστώσει αν διαθέτει επαρκή στήριξη στο Κογκρέσο και υπενθυμίζει ότι οι πρόσφατες επαφές Αμερικανών γερουσιαστών στην Άγκυρα ήταν ενθαρρυντικές.

Για τα F-35 σημειώνει ότι υπάρχει περιθώριο ευέλικτης ερμηνείας της έννοιας της «κατοχής» των S-400. «Θα μπορούσε να ειπωθεί ότι η Τουρκία εξακολουθεί να κατέχει τους S-400, αλλά βρίσκονται σε κατάσταση που δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν», αναφέρει.
Ωστόσο, προειδοποιεί ότι το Κογκρέσο μπορεί να αμφισβητήσει μια τέτοια ερμηνεία, ακόμη και μέσω δικαστικών προσφυγών, γεγονός που θα οδηγούσε σε μια μακρά και σύνθετη διαδικασία. Παράλληλα, Ελλάδα και Ισραήλ εξακολουθούν να ασκούν πιέσεις μέσω φίλα προσκείμενων μελών του Κογκρέσου, προκειμένου να αποτραπεί η παράδοση των F-35 στην Τουρκία.

Ο παράγοντας των ενδιάμεσων εκλογών

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι το χρονικό περιθώριο είναι περιορισμένο. Ο Σινάν Ουλγκέν τονίζει: «Αν πρόκειται να υπάρξει λύση, αυτή πρέπει να επιτευχθεί πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου. Μετά τις εκλογές μπορεί να αλλάξουν οι ισορροπίες στο Κογκρέσο και να γίνει πολύ πιο δύσκολη η έγκριση μιας συμφωνίας».

Ο Αλπέρ Τζοσκούν προσθέτει ότι ακόμη και αν η κυβέρνηση Τραμπ εγκρίνει την παράδοση των πέντε F-35, τίποτα δεν εγγυάται ότι μια νέα, ενδεχομένως πιο φιλοδημοκρατική σύνθεση του Κογκρέσου δεν θα καθυστερήσει ή δεν θα εμποδίσει την υλοποίηση των παραδόσεων.

Γιατί είναι τόσο σημαντική η άρση των κυρώσεων CAATSA;

Ο Τζοσκούν επισημαίνει ότι οι κυρώσεις δεν επηρεάζουν μόνο τα συγκεκριμένα προγράμματα αλλά συνολικά την τουρκική αμυντική βιομηχανία. «Οι κυρώσεις CAATSA έχουν δημιουργήσει στις αμερικανικές αμυντικές εταιρείες και ακόμη και στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα μια υπερβολική τάση συμμόρφωσης. Ακόμη και σε τομείς που δεν σχετίζονται άμεσα με τις κυρώσεις, οι τουρκικές εταιρείες αντιμετωπίζονται με επιφυλακτικότητα ώστε να αποφευχθούν πιθανοί νομικοί κίνδυνοι».

Κατά συνέπεια, η άρση των κυρώσεων θα αποτελούσε σημαντική ανάσα για την τουρκική αμυντική βιομηχανία και, σε συνδυασμό με τη βελτίωση του κλίματος στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις, θα αφαιρούσε ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια στη διμερή αμυντική συνεργασία. Μέχρι τη στιγμή που γράφονταν αυτές οι γραμμές, δεν υπήρχε επίσημη επιβεβαίωση των πληροφοριών περί πώλησης των S-400…

Η αναφορά του Σελβί

Συγκεκριμένα αρθρογράφος της Hürriyet, Αμπντουλκαντίρ Σελβί, ανέφερε ότι οι S-400 έχουν ήδη πωληθεί σε τρίτη χώρα και ότι η πώληση θα ανακοινωθεί σήμερα. Σύμφωνα με τον Σελβί, οι S-400 κατέληξαν σε χώρα του Κόλπου. Εκτίμησε ότι πρόκειται είτε για τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα είτε για το Κατάρ, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι θα πρέπει να αναμένεται η επίσημη ανακοίνωση. Ο δημοσιογράφος Γιουνούς Πακσόι, που καλύπτει στενά τις εξελίξεις στις ΗΠΑ, υποστήριξε ότι για την άρση των κυρώσεων αρκεί ο πρόεδρος Τραμπ να ενημερώσει το Κογκρέσο με επιστολή.

Σύμφωνα με τον ίδιο, στην επιστολή αυτή ο Τραμπ θα αναφέρει ότι οι S-400 βρίσκονται σε μη επιχειρησιακή κατάσταση, ότι η Τουρκία δεν θα τους διατηρήσει στην κατοχή της και ότι δεν θα αναπτύξει αντίστοιχες σχέσεις με τη Ρωσία στο μέλλον. Αναφέρεται επίσης ότι, μετά τις επιθέσεις μεταξύ Ιράν και Ισραήλ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κατάρ αναζητούν εναλλακτικά συστήματα αεράμυνας. Ο Σελβί καταλήγει: «Με το να απαλλαγεί από τους S-400, η Τουρκία δεν θα απαλλαγεί μόνο από τις κυρώσεις CAATSA. Θα αποκομίσει επίσης οικονομικό όφελος από την πώλησή τους.»

Σημειώνεται ότι οι παραπάνω εξελίξεις δεν είναι ασύνδετες με το κλίμα παραιτήσεων που υπάρχει σε επίπεδο βουλευτών, με φόντο την ΕΛΑΣ του Αλέξη Τσίπρα, αλλά και τις ισχυρές εσωκομματικές πιέσεις που δέχθηκε το προηγούμενο διάστημα ο ίδιος ο κ. Φάμελλος από τους Νίκο Παππά, Παύλο Πολάκη και Ρένα Δούρου.

Ο Παύλος Πολάκης και η Ρένα Δούρου θα διεκδικήσουν την προεδρία στην Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΣΥΡΙΖΑ μετά την παραίτηση του Σωκράτη Φάμελλου, καθώς από χθες το κόμμα της Κουμουνδούρου είναι ακέφαλο. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της Ελένης Καλογεροπούλου για το parapolitika.gr η συνεδρίαση της ΚΟ θα οριστεί για την ερχόμενη Δευτέρα ή Τρίτη και στην διαδικασία θα μπορεί να πάρει μέρος και ο βουλευτής Χανίων αν και είναι διαγραμμένος από την ΚΟ.

Η παραίτηση Φάμελλου

Ο πρώην πλέον πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ βρέθηκε αντιμέτωπος με το αδιέξοδο εφαρμογής της απόφασης της Κεντρικής Επιτροπής για στήριξη της πρωτοβουλίας της ΕΛΑΣ του Τσίπρα, την ώρα που ο πρώην πρωθυπουργός είχε ήδη διαμηνύσει δημοσίως ότι ο ιστορικός κύκλος του ΣΥΡΙΖΑ έχει ολοκληρωθεί.

Την ίδια στιγμή, η συνεχής αποχώρηση μελών και στελεχών προς την ΕΛΑΣ, αλλά και η επιλογή αρκετών εν ενεργεία βουλευτών να μην παραστούν στη συνεδρίαση του Σαββάτου (11.07.2026), ενίσχυσαν την αίσθηση πολιτικής απομόνωσης της ηγεσίας. Σύμφωνα με πληροφορίες, ο Φάμελλος διαπίστωσε ότι η γραμμή που ο ίδιος υπερασπίστηκε δεν συγκέντρωνε πλέον την απαιτούμενη πολιτική στήριξη στο εσωτερικό του κόμματος. Πολιτικήανάλυση

Στο ήδη βαρύ κλίμα προστέθηκαν και οι δημόσιες παρεμβάσεις κορυφαίων στελεχών. Η ανοιχτή απαίτηση του Παύλου Πολάκη για παραίτηση του προέδρου, αλλά και η πρόταση που διατυπώθηκε από τον Νίκο Παππά και τη Ρένα Δούρου υπέρ ενός μοντέλου συλλογικής ηγεσίας, περιόρισαν ακόμη περισσότερο τα πολιτικά περιθώρια του Σωκράτη Φάμελλου. Οι διαφωνίες δεν περιορίζονταν πλέον στη στρατηγική απέναντι στην ΕΛΑΣ, αλλά αφορούσαν συνολικά την πορεία και τη φυσιογνωμία του κόμματος, δημιουργώντας συνθήκες που οδήγησαν, σύμφωνα με πληροφορίες, στην οριστική απόφαση για την παραίτησή του.

Η Ελλάδα μετά τα τραγικά γεγονότα του 2010, κατά τα οποία τέθηκε υπό την εποπτεία του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και την απειληθείσα καταστροφική έξοδο της από το Ευρωπαϊκό γίγνεσθαι, σε συνδυασμό και με τα δυσβάσταχτα γεγονότα της πανδημίας της περιόδου 2020-2023, άρχισε τα τελευταία χρόνια – λόγω της διεθνούς συγκυρίας – να μετέχει στην ανατολή μιας νέας εποχής, ιδιαίτερα στον ενεργειακό τομέα.

Το έναυσμα δόθηκε με την ψήφιση του νόμου 4001/2011, όπου χωροθετήθηκε μια ευρεία περιοχή στο Ιόνιο και νότια της Κρήτης έκτασης περίπου 220.000 τετρ. χλμ. Μέσα σε αυτήν, αφού έγιναν σεισμικά από την PGS, ορίσθηκαν το 2014 εκτάσεις προς παραχώρηση για έρευνα υδρογονανθράκων. Η αποφασιστικότητα της Ελληνικής Κυβέρνησης, με βάση τις προβλέψεις του διεθνούς δικαίου και του δίκαιου της θάλασσας, θεμελίωσε δικαιώματα και εξασφάλισε την σαφήνεια των νότιων συνόρων, ώστε να εδραιωθεί η ασφάλεια που οι πετρελαϊκές εταιρίες απαιτούσαν. Ήδη η πρωτοβουλία εκείνη έχει μετατραπεί στο πρώτο στρατηγικό πλεονέκτημα για την εκμετάλλευση των θαλάσσιων πόρων.

Για πρώτη φορά έγιναν οριοθετήσεις ΑΟΖ με την Ιταλία και την Αίγυπτο. Η Ιταλία παρότι είχε οριοθετήσει υφαλοκρηπίδα με την Ελλάδα το 1977, για 43 χρόνια δεν συμφωνούσε να οριοθετηθεί και ΑΟΖ, γιατί διεκδικούσε ιδιαίτερα δικαιώματα αλιείας στο Ιόνιο. Η χώρα μας αναγκάσθηκε να υποχωρήσει σε αυτά για ορισμένα σκάφη και είδη αλιείας, κερδίζοντας όμως εκ μέρους της Ιταλίας την παραδοχή ότι τα νησιά έχουν επήρεια στις θαλάσσιες ζώνες, κάτι που θεωρήθηκε στρατηγικό πλεονέκτημα μεγαλύτερης σημασίας, επεκτείνοντας συγχρόνως στην πιο πάνω περιοχή την αιγιαλίτιδα ζώνη στα 12 ναυτικά μίλια.

Και με την Αίγυπτο το 2020, εκτιμώντας την προηγούμενη σημασία της αποδοχής της επήρειας των νήσων, την οποία και η Αίγυπτος παραδέχθηκε, έστω και αν όχι πλήρη, αποφάσισε η χώρα να οριοθετήσει μερική ΑΟΖ μεταξύ του 26 και 28 μεσημβρινού (γραμμή ABCDE), χάνοντας ένα τμήμα ΑΟΖ της τάξης των 7.000 τετρ. χλμ. (περιοχή μεταξύ αυτής της γραμμής και της ευρισκομένης στον νότο μέσης γραμμής), αλλά επιτυγχάνοντας παράλληλα να ορισθεί σύνορο σημαντικά διάφορο από αυτό που η Τουρκία προσπαθούσε σφόδρα να επιβάλλει, αποκόπτοντας την επαφή της Ελληνικής ΑΟΖ με την ΑΟΖ της Αιγύπτου μεταξύ αυτών των μεσημβρινών (σχ.1) (τμήμα γραμμής βόρεια της ABCDE). Με τον τρόπο αυτών των οριοθετήσεων στην βάση του διεθνούς δικαίου, αποκτήθηκαν στρατηγικά πλεονεκτήματα και δικαιώματα ορισμού νόμιμα μέσα σε αυτές περιοχών για έρευνα υδρογονανθράκων.

Ερευνητικές δραστηριότητες

Σαν απόρροια των παραπάνω και μετά από διάφορες αστοχίες και παλινωδίες, δυο μεγάλοι πετρελαϊκοί κολοσσοί, όπως η Exxon Mobil το 2017 και η Chevron το 2026 εξεδήλωσαν το ενδιαφέρον τους για την έρευνα στην ορισθείσα περιοχή, που ανακατανεμήθηκε από τον αρχικό χωρισμό των 20 θαλασσοτεμαχίων σε νέα μεγαλύτερα. Δύο μεγάλα θαλασσοτεμάχια συνολικής έκτασης περίπου 40.000 τετρ.χλμ. κατοχυρώθηκαν το 2017 στην EXXON MOBIL, στα οποία έχουν ήδη γίνει οι σεισμικές έρευνες, με προοπτική στις αρχές του 2028, σύμφωνα με τις εξαγγελίες, να πραγματοποιηθεί η πρώτη γεώτρηση που θα πιστοποιήσει το αν υπάρχουν υδρογονάνθρακες και πόσον είναι το μέγεθος τους, το οποίο σύμφωνα με τις εκτιμήσεις προοιωνίζεται αισιόδοξο. Σημειώνεται ότι σήμερα η εταιρία επέστρεψε το δυτικό θαλασσοτεμάχιο στο Ελληνικό Κράτος (σχ.1).

Παράλληλα, άλλα τέσσερα μεγάλα θαλασσοτεμάχια συνολικής έκτασης περίπου 47.000 τετρ. χλμ. κατοχυρώθηκαν στην κοινοπραξία CHEVRON και Helleniq Energy, που μετά από την έγκρισή της συμφωνίας από την Βουλή, αναμένεται εντός του 2026 να αρχίσουν στις περιοχές αυτές τις πρώτες σεισμικές ερευνητικές εργασίες (σχ.1). Τελευταία και κατά την διάρκεια της εκπόνησης αυτής της εργασίας, η CHEVRON ζήτησε να συμμετάσχει και στο θαλασσοτεμάχιο 10 (στον Κυπαρισσιακό κόλπο), που ήδη έχει ώριμες σεισμικές έρευνες τριών διαστάσεων (3D), σε συνεργασία με την Helleniq Energy. Η ενέργεια αυτή επιταχύνει τον προσδιορισμό μιας γεώτρησης στα επόμενα δύο χρόνια στην πιο πάνω περιοχή.

Η άμεση αποδοχή αυτών των παραχωρήσεων, λόγω του ότι οι περισσότερες έχουν ως νότιο σύνορο την μέση γραμμή που θεσμοθέτησε η Ελλάδα το 2011 με τον νόμο 4001/2011 μεταξύ αυτής και της Λιβύης, δημιούργησε παράλληλα ένα επιπλέον θετικό βήμα για την Ελλάδα. Έγινε έμμεσα αποδεκτή από τις πετρελαϊκές εταιρίες, μια συνοριακή θαλάσσια κατοχύρωση ΑΟΖ, που αμφισβητήθηκε από την Λιβύη και την Τουρκία, η οποία συγχρόνως και ακύρωσε στην πράξη και το ανύπαρκτο Τουρκολιβυκό μνημόνιο, που με αυθαιρεσία και χωρίς σεβασμό στο Διεθνές δίκαιο επιχείρησε η Τουρκία να επιβάλλει στην περιοχή (σχ.1) το οριζόμενο από τις δύο πράσινες διακεκομμένες γραμμές).

Συγχρόνως και εντελώς απρόσμενα, η εταιρία Exxon Mobil, εκτός από την συμμετοχή της στα δύο προηγούμενα θαλασσοτεμάχια, εισήλθε σαν συμμέτοχος και στο θαλασσοτεμάχιο 2 του Ιονίου (δυτικά της Κέρκυρας), ανατρέποντας τα αρχικά ποσοστά των συμμετεχουσών εταιριών, (Energean 75%- Helleniq 25%), δημιουργώντας μια νέα κοινοπρακτική σχέση (Exxon Mobil 60% – Energean 30% – Helleniq 10%). Με τον τρόπο αυτόν ενίσχυσε και επιβεβαίωσε το ενδιαφέρον της και σε αυτήν την περιοχή και μάλιστα επιταχύνοντας την ερευνητική γεώτρηση σε αυτήν. Άξιο παρατήρησης είναι το γεγονός ότι στην περιοχή έχουν ήδη γίνει σεισμικά τριών διαστάσεων, υπάρχουν ώριμες περιβαλλοντικές μελέτες και πολλοί εκτιμούν ότι μια νέα γεώτρηση θα μπορούσε να εκτελεσθεί στις αρχές του 2027 στην περιοχή (βλ. υποσ.4).

Μεταστροφή στη ροή υδρογονανθράκων

Ένας ακόμη αξιοπρόσεκτος ελπιδοφόρος παράγων δημιουργήθηκε στην χώρα, λόγω της απόφασης διακοπής της ροής του ρωσικού αερίου και πετρελαίου από το 2027 προς την Ευρώπη. Σαν συνέπεια η Αμερική, μέσω των εγκαταστάσεων αεριοποίησης του LNG της Ρεβυθούσας, τις οποίες εδώ και πολύ καιρό η Ελληνική προνοητικότητα δημιούργησε, αλλά και του πρόσφατου τερματικού FSRU στην Αλεξανδρούπολη που ήδη ολοκληρώθηκε, δημιούργησε ένα νέο δρόμο προώθησης του Αμερικανικού Φυσικού αερίου μέσω των εγκαταστάσεων αυτών προς τα Βαλκάνια, την Ουκρανία, αλλά και την Ευρώπη και μέσω της διάπλευσης του Αιγαίου. Πλέον ενώ η ροή των υδρογονανθράκων είχε κατεύθυνση από την Ανατολή προς την Δύση αρχίζει να μεταστρέφεται και να παίρνει τα χαρακτηριστικά μιας κίνησης από την Δύση στον Ελληνικό Νότο και εν συνεχεία προς τον Βορρά.

Ανακινήθηκε εκ νέου το ενδιαφέρον και για τον αγωγό East Med, που στην περίπτωση υλοποίησής του θα ενισχύσει την ενεργειακή ροή προς την διψασμένη Ευρώπη, μέσω της μετάγγισης των υποθαλάσσιων ενεργειακών πηγών του Ισραήλ, της Κύπρου και της Αιγύπτου προς την Ευρώπη με ενδιάμεσο σταθμό την Ελλάδα. Μετά από σχετική αδράνεια και διαφορετικές απόψεις υπέρ ή κατά, ενεργοποιήθηκε σαν ιδέα εκ νέου στις συζητήσεις που έλαβαν χώρα στις Ηνωμένες πολιτείες μεταξύ του Υπουργείου και αμερικανικών παραγόντων στα πλαίσια ενίσχυσης της συνεργασίας του σχήματος 3+1 και της δημιουργίας του EMEC (East Med Energy Center).

Η πιθανή ανακάλυψη υδρογονανθράκων στο Ιόνιο και στην Κρήτη θα αναβαθμίσει την Ελλάδα και θα την καταστήσει από ένα πολύτιμο σημερινό HUB, που κατανέμει και διαμοιράζει την κυκλοφορία των ενεργειακών αγαθών, σε έναν συνδιαμορφωτή και πολύτιμο παραγωγό υδρογονανθράκων, που έχει λόγο και στην κυριαρχία των πηγών και των δρόμων μεταφοράς.

Τα καλά νέα όμως δεν σταματούν εδώ. Τα σχεδιαζόμενα εδώ και καιρό δύο βασικά καλώδια μεταφοράς ηλεκτρισμού από την μέση Ανατολή μέσω του αγωγού GSI, αλλά και από την Αίγυπτο μέσω του GREGY, θα μεταφέρουν ενέργεια ύψους 1 GWH και 3 GWH αντίστοιχα προς την Ευρώπη με ενδιάμεσο σταθμό την Ελλάδα (σχ.2). Μεγάλες μονάδες ΑΠΕ που θα δημιουργηθούν στην Αίγυπτο και στη μέση Ανατολή, όπου υπάρχει ένα συνεχές ηλιακό και αιολικό δυναμικό, θα δημιουργούν ηλεκτρική ενέργεια και θα μεταβιβάζεται μέσω αυτών στην Ευρώπη.

Στα πλαίσια της πρόσφατης επίσκεψης του Υπουργού Ενέργειας στις ΗΠΑ, τον Ιούνιο του 2026, που αναφέρθηκε πιο πάνω, η Αίγυπτος εξεδήλωσε το ενδιαφέρον της για πρώτη φορά να εξάγει LNG μέσω του κάθετου διαδρόμου και των θαλασσίων οδών του Αιγαίου, που η δημιουργία του ξεκίνησε με την ανάγκη μεταφοράς του LNG από τις ΗΠΑ, ενισχύοντας την ανάγκη μακροχρόνιας ύπαρξης του, ενισχύοντας τον γεωσταρτηγικό ρόλο της Ελλάδας. Όλο αυτό το ενεργειακό ξάφνιασμα σε μια Ελλάδα, που οι διεθνείς συγκυρίες, αλλά και η Ελληνική πολιτική προοδευτικά δημιούργησαν, δημιουργεί παράλληλα και συμβολή στα μεγάλα Εθνικά θέματα.

Ο de facto υπερκερασμός των τουρκικών επιδιώξεων

Είναι γνωστό ότι ο αναθεωρητικός γείτονας, εκτός της αμφισβήτησης της κυριαρχίας στο Αιγαίο και στα νησιά, προβάλλει αυθαίρετα δικαιώματα σε θαλάσσιες ζώνες, οι οποίες δεν του ανήκουν και που κατά το δοκούν δημιουργεί, προβάλλοντας σκληρή ισχύ αποτρέποντας την χώρα μας από την άσκηση των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων. Ήδη όμως με τις νέες ενεργειακές συμφωνίες, το Αιγαίο έγινε ο διάδρομος μεταφοράς των ενεργειακών πόρων της αμερικανικής υπερδύναμης. Το συμφέρον της, επιβάλλει να αποτρέψει την μετατροπή της περιοχής σε πεδίο αντιδικιών και αψιμαχιών, σε ένα περιβάλλον που κατοχυρώνεται μάλιστα από διεθνείς συνθήκες. Παράλληλα, το Τουρκολιβυκό μνημόνιο (μεταξύ των δυο πράσινων διακεκομμένων γραμμών), με την παρουσία των ξένων εταιριών, αλλά και την πρόσφατη συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ με τη Αίγυπτο ακυρώνεται στην πράξη (σχ.1).

Η μέσω της Ευρώπης εξαγγελία του θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού της Ελλάδας, προδιαγράφει και τα όρια θαλάσσιας δικαιοδοσίας της, που συστηματικά η Τουρκία προσπαθεί να παραγνωρίσει. Κάτι που για πολλά χρόνια η Ελλάδα δίσταζε να υλοποιήσει, κινδυνεύοντας να καταβάλλει πρόστιμα, η Ευρωπαϊκή συγκυρία για την ανάγκη χωροθέτησης των δραστηριοτήτων στις θάλασσές της, την υποχρέωσε να την εξαγγείλει, προδιαγράφοντας έμμεσα και τα όρια της Ελληνικής ΑΟΖ.

Τέλος η πρόσφατη συμφωνία οριοθέτησης ΑΟΖ μεταξύ του Λίβανου και της Κύπρου αρχίζει να γκρεμίζει και το παράλογο αφήγημα της Γαλάζιας Πατρίδας. Στο σχήμα 3 φαίνεται το μέγεθος της προσβολής. Με τον τρόπο αυτόν, Εθνικά συμφέροντα εξασφάλισης της κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων, που αποτελούσαν πονοκέφαλο στις Ελληνικές Κυβερνήσεις, κάτω από το σημερινό ενεργειακό γίγνεσθαι προωθούνται προς τη λύση τους, χωρίς την συμβολή της, αλλά με μια σημαντική εύνοια συγκυριών και αναγκών οριοθέτησης των κρατών ανατολικά της Κύπρου.

Τέλος αναφορά θα πρέπει εκ νέου να γίνει και στην συσταθείσα και παραμένουσα μέχρι σήμερα ισχυρή συμμαχία 3+1 (Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ + Αμερική) για την διασφάλιση ασφάλειας στην περιοχή που είναι απαραίτητη για την ενεργειακή ασφάλεια. Δημιουργεί τις προϋποθέσεις για τη υλοποίηση στην περιοχή της επέκτασης του IMEC (Ινδία, ΗΑΕ, Σαουδική Αραβία, Ιορδανία, Ισραήλ, Κύπρος , Ελλάδα, Ευρώπη), που θα μεταφέρει πόρους και αγαθά από την Ανατολή προς την Ευρώπη. Οι παραπάνω συγκυρίες δημιουργούν ένα πλέγμα μοναδικών ευκαιριών για την Ελλάδα.

Ενεργειακή ευκαιρία για την χώρα

Νέες ιδέες αξιοποίησης των παραπάνω συγκυριών και μετατροπής τους σε γεωστρατηγικά πλεονεκτήματα αρχίζουν να ακούγονται όπως:

• Η ευκαιρία ανακήρυξης ΑΟΖ σε όλη την χώρα.
• Ο ορισμός γραμμών βάσεων σε όλη την χώρα.
• Η επέκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης στην Μεσόγειο και στο Αιγαίο.
• Η αξιοποίηση του άρθρου 273 της Σύμβασης λειτουργίας της ΕΕ (ΣΛΕΕ), για την δυνατότητα οριοθέτησης ΑΟΖ μεταξύ της Ελλάδας και της Κύπρου, που θεμελιώνεται στο διεθνές δίκαιο.

Όλες οι ενέργειες εντός της διεθνούς νομιμότητας και βάσει άσκησης μονομερών δικαιωμάτων, που εξασφαλίζει η σύμβαση του Montego Bay 1982.

Υπενθυμίζεται ότι κατά τη διάρκεια των συγκεκριμένων επιθέσεων έχασε τη ζωή της η Βάγια Νέστορα, μητέρα της Αφροδίτης Νέστορα, ενώ τραυματίστηκαν ακόμη τέσσερα άτομα. Μέχρι στιγμής έχουν συλληφθεί τρία άτομα, ενώ οι αστυνομικοί πραγματοποιούν έρευνες σε χώρους και σπίτια στο πλαίσιο της επιχείρησης εντοπισμού των δραστών.

Ο Ρούτε στο πλευρό του Τραμπ περιέγραψε τον ρόλο της Ευρώπης με τρόπο μάλλον ταπεινωτικό, κάτι βέβαια που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις. Χαρακτήρισε την ευρωπαϊκή ήπειρο ως μια «πλατφόρμα προβολής ισχύος» των Ηνωμένων Πολιτειών, παρουσιάζοντας την εικόνα μιας Ευρώπης που λειτουργεί πρωτίστως ως επιχειρησιακή βάση της Ουάσιγκτον, παρά ως ισότιμος εταίρος μέσα στη Συμμαχία.
Για ορισμένους αναλυτές μπορεί να αποτελεί απλώς μια περιγραφή της στρατηγικής σημασίας των ευρωπαϊκών υποδομών. Για άλλους, όμως, συνιστά μια έμμεση παραδοχή ότι ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ υποστηρίζει πρωτίστως τις αμερικανικές στρατηγικές επιλογές.

Ο Τραμπ, “το μήνυμα” και η αφωνία Ρούτε

Ο Τραμπ δεν έχασε την ευκαιρία! Φρόντισε να υπογραμμίσει τις διαφοροποιήσεις μεταξύ των συμμάχων και να επικρίνει σφοδρά χώρες, οι οποίες κατά την άποψη του δεν παρείχαν την απαιτούμενη υποστήριξη στον πόλεμο του κατά του Ιράν. Η Ιταλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ισπανία, αλλά και η Δανία για το θέμα της Γροιλανδίας, στοχοποιήθηκαν σε μια ακόμη επίδειξη της πίεσης που ασκεί η Ουάσινγκτον προς τους Συμμάχους της, όταν δεν ευθυγραμμίζονται πλήρως με τις αμερικανικές επιλογές.

Ο Ρούτε παθητικά άκουγε τις κατηγορίες και δεν υπενθύμισε (ως ώφειλε) ότι το ΝΑΤΟ είναι ένας αμυντικός οργανισμός που προστατεύει τις χώρες, τους πληθυσμούς και τις υποδομές τους και όχι μία οντότητα που μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τον Αμερικανό πρόεδρο σε πολέμους της επιλογής του. Πολύ καλά ένας δημοσιογράφος από την Δανία, χωρίς υπερβολή, “ξεμπρόστιασε” αυτήν την στάση.

Το ερώτημα που προκύπτει είναι βαθύτερο από μια ακόμη έντονη δήλωση του Τραμπ. Είναι ο ρόλος του ίδιου του ΝΑΤΟ. Αν η Ευρώπη αντιμετωπίζεται ως μια “πλατφόρμα” στρατιωτικής προβολής ισχύος, τότε τίθεται το ζήτημα του κατά πόσο διατηρεί την πολιτική και στρατηγική της αυτονομία, ή αν περιορίζεται στον ρόλο του γεωγραφικού χώρου από τον οποίο υλοποιούνται αμερικανικές επιχειρήσεις.

Ο ΓΓ καταρρακώνει τον θεσμικό του ρόλου

Η εικόνα του Γενικού Γραμματέα του ΝΑΤΟ δίπλα στον Πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών, με αυτά που είπε και με αυτά που έπρεπε να πει και δεν είπε όπως περιγράψαμε παραπάνω είναι τραγική. Μην ξεχνάμε και την φράση του «ο Αμερικανός Πρόεδρος ως μπαμπάς μπορεί να μαλώνει τα παιδιά»! Χρησιμοποιώντας διατυπώσεις, που αναπόδραστα ερμηνεύονται ως επιβεβαίωση της απόλυτης αμερικανικής πρωτοκαθεδρίας στη Συμμαχία, γεννά εύλογα ερωτήματα για την ανεξαρτησία του θεσμικού του ρόλου.

Το ΝΑΤΟ είναι ένας Διακυβερνητικός Οργανισμός. Ο Γενικός Γραμματέας προεδρεύει του Βορειοατλαντικού Συμβουλίου (NAC) το οποίο είναι το πολιτικό όργανο των κρατών-μελών που λαμβάνει αποφάσεις ως «πρώτος μεταξύ ίσων» (primus inter pares) και χωρίς να είναι εξουσιοδοτούμενος δεν τοποθετείται σε ζητήματα, των οποίων η στρατηγική δεν έχει συμφωνηθεί. Είναι ο ανώτατος εκπρόσωπος της Συμμαχίας και όχι της Ουάσιγκτον. Οφείλει να λειτουργεί ως θεματοφύλακας της συνοχής της Συμμαχίας και να εκφράζει ισότιμα τα συμφέροντα όλων των κρατών-μελών, ανεξαρτήτως μεγέθους ή γεωπολιτικής επιρροής.

Η αξιοπιστία του ΝΑΤΟ δοκιμάζεται και λόγω Τουρκίας

Η συζήτηση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν εξεταστεί υπό το πρίσμα των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Η Τουρκία εξακολουθεί να διατηρεί σε ισχύ το casus belli που έχει αποφασίσει η Μεγάλη Εθνοσυνέλευση της Τουρκίας από το 1995, απειλώντας με χρήση στρατιωτικής βίας την Ελλάδα σε περίπτωση επέκτασης των χωρικών της υδάτων, παρά το γεγονός ότι το σχετικό δικαίωμα προβλέπεται από το Δίκαιο της Θάλασσας των Ηνωμένων Εθνών. Παράλληλα, η Άγκυρα συνεχίζει να προβάλλει αναθεωρητικές διεκδικήσεις στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, ενώ συχνά αμφισβητεί ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.

Ο Ρούτε, για τον οποίο η Άγκυρα είχε εκφράσει αρχική άρνηση για να πάρει την θέση του Γενικού Γραμματέα προκειμένου να παζαρέψει και να πάρει δεσμεύσεις, από την πρώτη ημέρα της θητείας του έχει επιλέξει να αποφεύγει συστηματικά κάθε δημόσια τοποθέτηση που θα μπορούσε να δυσαρεστήσει την Άγκυρα. Κάθε φορά που η Τουρκία προχωρά σε προκλήσεις, περιορίζεται σε γενικόλογες εκκλήσεις για «διάλογο» και «αποκλιμάκωση», σαν να πρόκειται για μια διαφορά ίσων ευθυνών.

Η πολιτική των ίσων αποστάσεων είναι σκανδαλώδης και αγνοεί τις απειλές και την επιθετική συμπεριφορά ενός κράτους μέλους προς ένα άλλο. Κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου, μετά τη λήξη της Συνόδου Κορυφής στην Άγκυρα, όταν ρωτήθηκε για το τουρκικό casus belli κρατώντας σαφείς αποστάσεις, επέμεινε ότι ο ρόλος του είναι η διατήρηση της συνοχής της Συμμαχίας και όχι η δημόσια παρέμβαση σε διμερείς διαφορές μεταξύ κρατών-μελών.

Διαπιστώσεις – Συμπεράσματα

Το γεγονός ότι ο ΓΓ/ΝΑΤΟ εμφανίζεται περισσότερο ως υπερασπιστής της αμερικανικής στρατηγικής, παρά ως εκφραστής των συλλογικών συμφερόντων της Συμμαχίας, είναι κάτι που δεν μπορεί να αγνοηθεί. Η αξιοπιστία μιας συμμαχίας δεν κρίνεται μόνο από την ισχύ της, αλλά και από την αμεροληψία των θεσμών της. Υπηρετεί όλους τους συμμάχους, ή υπηρετεί τις πολιτικές ισορροπίες που επιβάλλουν οι ισχυροί;

Η Ευρώπη δεν είναι “πλατφόρμα” κανενός. Και η Ελλάδα δεν είναι κράτος δεύτερης κατηγορίας μέσα στη Συμμαχία. Η σιωπή απέναντι στις τουρκικές απειλές έχει γίνει σχεδόν θεσμική πολιτική. Η Συμμαχία δείχνει εντυπωσιακή ταχύτητα όταν πρόκειται να καταδικάσει αντιπάλους της Δύσης. Δείχνει όμως αξιοσημείωτη αμηχανία όταν η πρόκληση προέρχεται από ένα ισχυρό κράτος-μέλος, το οποίο διαθέτει κρίσιμη γεωπολιτική θέση και θεωρείται απαραίτητο για τους σχεδιασμούς της Ουάσιγκτον.

Η αξιοπιστία ενός διεθνούς οργανισμού δεν κρίνεται από τις δηλώσεις που κάνει για τους αντιπάλους του. Κρίνεται από το αν εφαρμόζει τις ίδιες αρχές και απέναντι στους δικούς του. Ο ΓΓ/ΝΑΤΟ εμφανίζεται πρόθυμος να κολακεύσει τον ισχυρότερο σύμμαχο, αλλά αποφεύγει να αναδείξει το γεγονός ότι μία χώρα-μέλος απειλεί ευθέως μια άλλη χώρα-μέλος με πόλεμο. Είναι παντελώς άδικο. Η πραγματική δοκιμασία μιας Συμμαχίας δεν είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζει τους εχθρούς της. Είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζει τις αδικίες και τις απειλές στο εσωτερικό της.

Σε απόσταση ακολουθούν η Γερμανία (147 δισεκατομμύρια), η Βρετανία (110), η Γαλλία (80), η Ιταλία (57), η Πολωνία (53), ο Καναδάς (52) και η Τουρκία (48). Αναλογικά, η Ελλάδα βρίσκεται ανάμεσα στους πλέον ευσυνείδητους χρηματοδότες της πολεμικής προσπάθειας με 8,7 δισεκατομμύρια δολάρια – ποσό μικρό που όμως αντιπροσωπεύει το 3,5% του ΑΕΠ της ρημαγμένης χώρας. Σε μέσους όρους οι δαπάνες αυτές αντιπροσωπεύουν το 2,53% του ΑΕΠ των χωρών αυτών.

Να θυμίσουμε ότι το παγκόσμιο ΑΕΠ βρίσκεται – σε πραγματικές τιμές – γύρω στα εκατό (100) τρισεκατομμύρια δολάρια, γεγονός που ανεβάζει τις παραπάνω δαπάνες στο 1,8% του παγκόσμιου ΑΕΠ! Δεν είναι άσχημα για μια “ειρηνική”, σε γενικές γραμμές, περίοδο. Πλην όμως τα ποσά αυτά, αποφασίστηκε στην Άγκυρα, ότι δεν είναι αρκετά, δεν φτάνουν. Για το λόγο αυτό τέθηκε ως στόχος η αύξηση των στρατιωτικών δαπανών κάθε χώρας του ΝΑΤΟ στο 5% του εθνικού της ΑΕΠ: Το 3,5% σε άμεσες στρατιωτικές δαπάνες και το 1,5% σε υποδομές που σχετίζονται με την πολεμική προετοιμασία. Ο χρονικός ορίζοντας που τέθηκε για την επίτευξη του στόχου αυτού ήταν το 2035.

Οι στρατιωτικές δαπάνες σε άλλες ιστορικές περιόδους

Συγκριτικά με άλλες ανάλογες ιστορικές περιόδους, στις οποίες ο πόλεμος ήταν μια ορατή προοπτική, η εποχή μας έχει τόσα κοινά, όσο και διαφορές. Δεν μοιάζει, για παράδειγμα με τις παραμονές του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Στην δεκαετία 1930-1939, η άνοδος των στρατιωτικών δαπανών ξεκίνησε διστακτικά, μέχρι τον επανεξοπλισμό της Γερμανίας στα 1934-1936, για τα πάρει κατακλυσμιαίες διαστάσεις στα 1938-1939.

Στα 1934-1935 οι στρατιωτικές δαπάνες της Βρετανίας – αποικιακής αυτοκρατορίας με οικουμενικές στρατιωτικές υποχρεώσεις, μην το παραβλέπουμε – αντιπροσώπευαν το 2,8% του ΑΕΠ της Αυτοκρατορίας, ποσοστού συγκρίσιμου ή και κατώτερου με τα σημερινά επίπεδα. Στα 1938-1939, το τελευταίο έτος πριν τον πόλεμο, αντιπροσώπευαν το 7,7% του ΑΕΠ. Τον ίδιο χρόνο οι ΗΠΑ ξόδευαν μόλις το 1,2% του ΑΕΠ τους σε στρατιωτικές δαπάνες! Μόνο μετά την έναρξη του πολέμου οι πολεμικές πλέον δαπάνες αυξήθηκαν κατακόρυφα (το 1939-1940, η Βρετανία στο 15% του ΑΕΠ, η Γερμανία στο 23% και οι ακόμα ουδέτερες Ιαπωνία στο 22%, Ιταλία στο 8% και ΗΠΑ στο 1,5-2,0%).

Μια άλλη διαφορά εντυπωσιάζει. Ενώ στις παραμονές των δύο παγκόσμιων πολέμων το σύνολο σχεδόν της αύξησης των στρατιωτικών δαπανών αφορούσε εξοπλισμούς, με θεαματικά αποτελέσματα (από το 1935 ως το 1940, λόγου χάρη, αντικαταστάθηκε το σύνολο των πολεμικών αεροπλάνων των μετέπειτα εμπολέμων), σήμερα, τα ποσά που ξοδεύονται δεν έχουν ακόμα οδηγήσει σε θεαματική αύξηση των διαθέσιμων οπλοστασίων.

Παρατηρούνται μάλιστα και τάσεις προς την αντίθετη κατεύθυνση: Ο πακτωλός χρημάτων που η Γερμανία εκταμίευσε για την πολεμική προετοιμασία συνοδεύτηκε από την ακύρωση της παραγγελίας μεγάλων φρεγατών, ακύρωση ή αναβολή προγραμμάτων για νέα άρματα μάχης και μαχητικά αεροπλάνα. Ανάλογα φαινόμενα παρατηρούνται στην Γαλλία, αλλά και στις ίδιες τις ΗΠΑ (εγκατάλειψη σχεδίων για νέες φρεγάτες, διαφαινόμενη μείωση του αεροπορικού τους στόλου κλπ).

Υπάρχουν πολλές πιθανές εξηγήσεις για το αντιφατικό αυτό φαινόμενο. Η πρώτη είναι οι ενεργές εστίες πολέμου, είτε στην Ουκρανία, είτε στην δυτική Ασία. Οι εστίες αυτές χρηματοδοτούνται – σε ρευστό και σε όπλα – από το δυτικό λεγόμενο στρατόπεδο και μετατρέπουν τις στρατιωτικές δαπάνες σε πολεμικές. Είναι δυσδιάκριτο το ποσοστό των γενικών στρατιωτικών δαπανών που “επενδύεται” στις δύο ενεργές εστίες πολέμου, τα δισεκατομμύρια όμως που ακούγονται μας αφήνουν να φανταστούμε το μέγεθος του προβλήματος. Αυτό συμβαίνει μάλιστα την ώρα που ο πιθανολογούμενος τελικός αντίπαλος ενάντια στον οποίο στρέφεται ο επανεξοπλισμός, την Κίνα εννοώ, δεν αντιμετωπίζει παρόμοια αιμορραγία πόρων και υλικών.

Το δεύτερο πιθανό στοιχείο είναι η αναντιστοιχία ανάμεσα στα ποσά που διατίθενται από τους ενδιαφερόμενους και στις παραγωγικές τους δυνατότητες. Για να το εξηγήσω καλύτερα: Όσα χρήματα και αν διαθέσουν οι ΗΠΑ για την ναυπήγηση μεγάλων αεροπλανοφόρων, η τελευταία είναι απλώς αδύνατη με τις υποδομές και τις δυνατότητες της σημερινής ναυπηγικής βιομηχανίας των ΗΠΑ. Το ίδιο ισχύει και για τα ευρωπαϊκά κράτη, για το ΝΑΤΟ και την Ευρωπαϊκή Ένωση στο σύνολό τους, αλλά και για τις περιφερειακές εκείνες δυνάμεις που συμπορεύονται μαζί τους: Η Αυστραλία πριν λίγα χρόνια προγραμμάτισε φιλόδοξα εξοπλιστικά σχέδια για το ναυτικό της, τα όποια όμως στην πράξη ακυρώθηκαν εξαιτίας της αδυναμίας των εγχώριων ναυπηγείων.

Τα προαπαιτούμενα της πολεμικής βιομηχανίας

Η θεαματική βελτίωση των παραγωγικών δυνατοτήτων του λεγόμενου δυτικού κόσμου, σε βαθμό ώστε να ανταποκριθεί στα διαθέσιμα για εξοπλισμούς κονδύλια, δεν είναι απλά θέμα αύξησης προϋπολογισμού. Δεν είναι μόνο υπόθεση κεφαλαίων και χρημάτων δηλαδή. Πιο ουσιαστικά ζητήματα αποτελούν τροχοπέδη στην προοπτική αυτή. Η πολεμική βιομηχανία, όπως κάθε άλλη βιομηχανία, απαιτεί μερικά προαπαιτούμενα για να υπάρξει και να λειτουργήσει: Τα βασικά από αυτά είναι η ευχέρεια στην πρόσβαση πρώτων υλών, η φτηνή ενέργεια και κυρίως το άφθονο και φθηνό εργατικό δυναμικό. Πρόκειται για τα τρία στοιχεία που ο λεγόμενος δυτικός κόσμος δεν διαθέτει.

Ακόμα και εάν οι επιθετικές πολιτικές που εκφράζονται τόσο από τον πρόεδρο Τραμπ, όσο και από τους πολεμοχαρείς Ευρωπαίους ηγέτες, οδηγήσουν σε απτά αποτελέσματα – σε αποφασιστικές νίκες δηλαδή, τόσο σε βάρος της Ρωσίας, όσο και στην πετρελαιοφόρο δυτική Ασία – τότε θα επιλυθεί μέρος των αναφερθέντων προβλημάτων. Το ζήτημα της φθηνής ενέργειας και, εν μέρει, το ζήτημα των πρώτων υλών.

Εκείνο όμως που ούτε οι – αμφίβολες – στρατιωτικές επιτυχίες δεν μπορούν να επιλύσουν είναι το πρόβλημα του εργατικού δυναμικού. Έχουμε συχνά αναφερθεί σε αυτό. Οι γερασμένες ευρωπαϊκές κοινωνίες δεν μπορούν να το διαθέσουν ενώ η μαζική εισαγωγή εργατών από τις γύρω ζώνες, την Αφρική ιδιαίτερα, δημιουργεί άλλα προβλήματα και απειλεί ευθέως την συνοχή των ίδιων των κοινωνιών. Για αντικατάσταση πληθυσμών θα πρόκειται, ένα φαινόμενο που τόσα προβλήματα δημιούργησε στις Ηνωμένες Πολιτείες στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα.

Συνοψίζοντας, η πολεμική διάθεση, σε βαθμό υστερίας ενίοτε, δεν απουσιάζει από τις ηγεσίες του λεγόμενου δυτικού κόσμου, με τον πρόεδρο Τραμπ επικεφαλής. Δεν λείπουν ούτε τα χρήματα σε έναν κόσμο που κατέχει τα κλειδιά του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού ζητήματος. Σε τελευταία ανάλυση οι πόλεμοι γίνονται ακόμα και όταν το χρήμα απουσιάζει και πολλές φορές κερδίζονται από τον πιο φτωχό. Αυτό που λείπει είναι τα βασικά: Σίδερο και ατσάλι για να φτιαχτούν όπλα και άνθρωποι, εργάτες, που θα μετατρέψουν το ατσάλι σε στρατιωτικό υλικό – σε όπλα.

Η Τουρκία

Κάτι τελευταίο περί Τουρκίας. Την τελευταία την αγαπούν πολύ και θα την αγαπήσουν περισσότερο, όλοι οι πολεμοχαρείς ηγέτες του κόσμου. Το γιατί είναι προφανές. Δεν είναι μόνο ότι διαθέτει βιομηχανικές υποδομές και πολεμική βιομηχανία – είναι ότι μπορεί να τις αναπτύξει ακόμα περισσότερο, να τις φέρει στο ύψος των αναγκών μιας ευρύτερης οικονομίας πολέμου. Το ανθρώπινο δυναμικό της και νεανικό είναι και διαθέσιμο. Απέδειξε δε ότι μπορεί εύκολα να ενσωματώσει εργατικό δυναμικό προερχόμενο από τις γύρω περιοχές (Συρία κλπ). Της λείπει η φθηνή ενέργεια, η οποία όμως περισσεύει στις γειτονικές της περιοχές.

Μην πέσει κανείς από τα σύννεφα όταν (κοινοί) σύμμαχοι, φίλοι και εταίροι, σπεύσουν να συνδράμουν την Τουρκία στις φιλοδοξίες της για φθηνές πηγές ενέργειας και για τον έλεγχο των διαδρομών της – τον έλεγχο των γύρω θαλασσών δηλαδή. Ξεχάστηκα όμως – στην Αθήνα ετούτα τα σημαντικά τα έχουν αναθέσει στον κο Νετανιάχου. Οπότε κανένα πρόβλημα δεν υπάρχει.

Οι πολεμοκάπηλοι της Ευρώπης  θα έβλεπαν θετικά μια παγωμένη σύγκρουση, παραμένοντας αδρανείς για μερικά χρόνια και στη συνέχεια, σε ένα υποθετικό σενάριο, κατά τη διάρκεια της μεταβίβασης της εξουσίας στη Ρωσία από τον Πρόεδρο Πούτιν, η Δύση θα ξεμπλοκάριζε ξαφνικά τη σύγκρουση στην Ουκρανία προκαλώντας μια εξωτερική κρίση στα σύνορα της Ρωσίας, ακριβώς τη στιγμή που η λεπτή μεταβίβαση εξουσίας μεταξύ δύο γενεών θα ελάμβανε χώρα στη Μόσχα.

Αυτός θα ήταν ένας έξυπνος ελιγμός, λογικός για τη Δύση, αν κατανοήσει κανείς τα κίνητρα και τους μακροπρόθεσμους στόχους της. Εάν μια παγωμένη σύγκρουση συνεχιστεί στην Ουκρανία, η Δύση θα εκμεταλλευτεί την ευκαιρία, τουλάχιστον για να προσπαθήσει να προκαλέσει μια έγχρωμη επανάσταση στη Μόσχα και να κατακερματίσει το ρωσικό κράτος, σπάζοντας και το αδιέξοδο στην ουκρανική σύγκρουση.

Είναι αξιοσημείωτο ότι, στους σχεδιασμούς της Δύσης δεν υπάρχει ουσιαστική ανησυχία για πιθανή πυρηνική κλιμάκωση, παρόλο που η χαλάρωση του φόβου των πυρηνικών όπλων μπορεί να οδηγήσει σε επικίνδυνες λανθασμένες εκτιμήσεις. Ο κίνδυνος που προκύπτει από την σύγχρονη στρατιωτική αντιπαράθεση αντανακλά την κλασική προβληματική των πυρηνικών συγκρούσεων που τόνισε ο ίδιος ο Τζον Κένεντι, μετά την κρίση των πυραύλων στην Κούβα: Την ανάγκη αποφυγής διλημμάτων που οδηγούν σε πυρηνικό πόλεμο.

Εν τω μεταξύ, η συνεχής υπέρβαση των ρωσικών κόκκινων γραμμών από την Ουκρανία, με τη στήριξη της Δύσης, δημιουργεί ένα τρομερά επικίνδυνο γεωπολιτικό παιχνίδι ισορροπιών, όπου μια υπερβολική αντίδραση από τη Ρωσία μπορεί να οδηγήσει σε εκρηκτική κλιμάκωση, ενώ μια υποτονική αντίδραση ενδέχεται να αποθρασύνει περαιτέρω την αντιπαράθεση. Παρά την ιστορική μείωση των πυρηνικών όπλων, η απειλή της πυρηνικής σύγκρουσης παραμένει ζωντανή και ενισχύεται από την παρούσα γεωπολιτική ένταση. Η διεθνής κοινότητα οφείλει να επανεξετάσει τη στάση της απέναντι στη διατήρηση της πυρηνικής σταθερότητας και να μην υποτιμά τον κίνδυνο που φέρνει η αμεριμνησία, όπως αυτή που επέδειξε η Δύση μετά τις ουκρανικές επιθέσεις στη Σιβηρία.

Το ρωσικό αναθεωρημένο πυρηνικό δόγμα που δημοσιοποιήθηκε το φθινόπωρο του 2024, περιλαμβάνει ρητές απειλές χρήσης πυρηνικών όπλων, όχι μόνο σε περίπτωση πυρηνικού πλήγματος, αλλά και σε συμβατικές επιθέσεις που απειλούν τη στρατηγική ισορροπία της χώρας.

Ουκρανία και Δύση σε στρατηγικό αδιέξοδο

Προσώρας όμως η Ουκρανία εισέρχεται σε μια φάση στρατηγικής πίεσης όπου το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι μόνο η ρωσική ισχύς, αλλά η σταδιακή αποδυνάμωση του ίδιου του δυτικού μηχανισμού στήριξης. Η κατάσταση, που διαμορφώνεται πλέον στο ουκρανικό μέτωπο δεν αφήνει πολλά περιθώρια παρερμηνειών: Η Ουκρανία βρίσκεται αντιμέτωπη όχι απλώς με μια πρόσκαιρη επιχειρησιακή δυσκολία, αλλά με μια συστημική κρίση στρατιωτικής υποστήριξης, η οποία απειλεί να μετατραπεί σε στρατηγικό αδιέξοδο.

Η εξάντληση των αποθεμάτων αντιαεροπορικών πυραύλων Patriot, η μεταφορά δυτικών πόρων προς τη Μέση Ανατολή και το Ισραήλ, η αδυναμία ταχείας αναπλήρωσης των αμερικανικών και νατοϊκών αποθηκών, αλλά και η διαρκής ρωσική πίεση στο πεδίο, συνθέτουν ένα περιβάλλον ασφυξίας για το Κίεβο.

Πίσω από τις επίσημες διαβεβαιώσεις περί “ακλόνητης στήριξης”, αναδύεται μια πολύ πιο ωμή πραγματικότητα: η Δύση δεν μπορεί πλέον να καλύψει ταυτόχρονα όλα τα μέτωπα που έχει ανοίξει. Και όταν οι διαθέσιμοι πύραυλοι, τα κρίσιμα ηλεκτρονικά, οι κινητήρες και οι γραμμές παραγωγής δεν επαρκούν, η γεωπολιτική αλληλεγγύη υποχωρεί μπροστά στην ιεράρχηση εθνικών συμφερόντων, στρατιωτικών αναγκών και εσωτερικών πιέσεων.

Το βασικό συμπέρασμα που αποκτά ολοένα μεγαλύτερη βαρύτητα είναι ότι η Ουκρανία έχει εισέλθει σε μια φάση όπου η στρατιωτική φθορά δεν αφορά μόνο το πεδίο των μαχών, αλλά κυρίως τη δυνατότητα αναπλήρωσης των απωλειών και διατήρησης της αεράμυνας. Η Ουκρανία χάνει την αναμέτρηση στο πεδίο και η Δύση αδυνατεί να προσφέρει στο Κίεβο τους αναγκαίους πόρους για να αναστρέψει την τάση. Τα αποθέματα των Ηνωμένων Πολιτειών και του NATO έχουν υπονομευθεί σοβαρά από την κλιμάκωση γύρω από το Ιράν. Με άλλα λόγια, το ουκρανικό μέτωπο δεν αποτελεί πλέον τον αποκλειστικό αποδέκτη της δυτικής στρατιωτικής στήριξης, καθώς  έχει μετατραπεί σε έναν από πολλούς ανταγωνιστικούς αποδέκτες των ίδιων περιορισμένων αποθεμάτων.

Είναι προφανές, ότι η διατήρηση της αποτρεπτικής ισχύος των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων προέχει από τη διαρκή τροφοδότηση του ουκρανικού μετώπου. Αυτό δεν είναι θεωρητική συζήτηση. Είναι ζήτημα αριθμών. Οι Ηνωμένες Πολιτείες παράγουν σήμερα περίπου 650 πυραύλους Patriot ετησίως, με σχέδια αύξησης της παραγωγής έως περίπου 2.000 ετησίως προς το 2030. Όμως οι ανάγκες του σύγχρονου πολέμου, ιδιαίτερα όταν περιλαμβάνουν βαλλιστικές απειλές, είναι τεράστιες.

Αν η Ρωσία συνεχίσει με τον τρέχοντα ρυθμό επιθέσεων, η Ουκρανία θα βρεθεί αντιμέτωπη μέσα στο 2026 με εκατοντάδες βαλλιστικούς πυραύλους και μαζικές επιθέσεις drones και μη επανδρωμένων δολωμάτων. Ακόμη και αν η Ουκρανία απορροφούσε δυσανάλογα μεγάλο ποσοστό της αμερικανικής παραγωγής, πάλι δεν θα μπορούσε να καλύψει πλήρως τον ουρανό της. Με άλλα λόγια, το πρόβλημα δεν είναι μόνο πολιτικό, είναι μαθηματικό, βιομηχανικό και στρατηγικό. Οι διαθέσιμοι Patriot δεν επαρκούν για όλους. Και όταν δεν επαρκούν για όλους, κάποιος θα πάρει λιγότερους.

«Έχουμε πυραύλους Patriot, αλλά δεν έχουμε τόσους πολλούς. Τους χρειαζόμαστε και για εμάς τους ίδιους» ανέφερε χαρακτηριστικά ο Τραμπ στην Σύνοδο το ΝΑΤΟ, ενώπιων του Ζελένσκι, ανακοινώνοντας ότι οι ΗΠΑ σκοπεύουν να δώσουν το πράσινο φως στους Ουκρανούς για να κατασκευάζουν μόνοι τους, τους δικούς τους πυραύλους, μία υπόσχεση που παραμένει βέβαια σε αρχικό ή γενικό πλαίσιο, καθώς μια τέτοια συμπαραγωγή απαιτεί χρόνο, τεχνογνωσία και έγκριση από την κατασκευάστρια εταιρεία.

Τα drones ως η τελευταία γραμμή άμυνας

Η Ουκρανία έχει επενδύσει σε πολύ μεγάλο βαθμό σε drones κάθε τύπου – επιθετικά, αναγνωριστικά, FPV, θαλάσσια, μακράς ακτίνας – τόσο για να πλήξει ρωσικούς στόχους όσο και για να κρατήσει τη γραμμή του μετώπου. Στην πραγματικότητα, τα drones έχουν εξελιχθεί σε έναν από τους βασικούς μηχανισμούς άμυνας και καθυστέρησης της ρωσικής προέλασης. Όμως και εδώ υπάρχει όριο. Αν η Δύση δυσκολεύεται να συντηρήσει τη ροή κρίσιμων πυραύλων, η μεταφορά του βάρους στα drones δεν αρκεί από μόνη της για να καλύψει το σύνολο των επιχειρησιακών αναγκών.

Τα drones δεν μπορούν να αντικαταστήσουν πλήρως τα συστήματα αντιβαλλιστικής άμυνας, ούτε να υποκαταστήσουν την ανάγκη προστασίας πόλεων, υποσταθμών, βάσεων και κρίσιμων υποδομών από μαζικές πυραυλικές επιθέσεις. Η ουκρανική πλευρά μπορεί να διατηρεί ικανότητα ενόχλησης, φθοράς και σημειακών πληγμάτων σε βάθος, ακόμη και να επιβάλει κόστος στη ρωσική πετρελαϊκή βιομηχανία ή στις στρατιωτικές υποδομές. Ωστόσο, αυτό δεν αναιρεί το κεντρικό πρόβλημα: χωρίς επαρκή αεράμυνα, η Ουκρανία κινδυνεύει να χάνει σταδιακά την ικανότητα να προστατεύει τον εσωτερικό της χώρο, ανεξάρτητα από την επιθετική χρήση drones.

Βίντεο που κυκλοφόρησαν σε ιστοτόπους κοινωνικής δικτύωσης δείχνουν ένα πλήθος δεκάδων ανθρώπων να περικυκλώνει ένα όχημα φωνάζοντας “ντροπή” και εκτοξεύοντας ύβρεις. Το πλήθος σπάει το παρμπρίζ του οχήματος και το ανατρέπει, ενώ ακούγονται χειροκροτήματα. Ένστολοι προπηλακίστηκαν.

Σύμφωνα με το περιφερειακό κέντρο στρατολόγησης, οι ταραχές ξεκίνησαν αφού επιστρατεύτηκε ένας νεαρός άνδρας, ο οποίος ελέγχθηκε στον δρόμο και διαπιστώθηκε ότι είχε παραβιάσει τους κανονισμούς κατάταξης στον στρατό. Μια ομάδα ατόμων “περικύκλωσε το υπηρεσιακό όχημα των στρατιωτικών, συμπεριφέρθηκε επιθετικά, του προκάλεσε σοβαρές ζημιές και τελικά το ανέτρεψε”, ανέφερε το κέντρο σε ανάρτηση το Facebook.

Η αστυνομία από την πλευρά της ανακοίνωσε ότι ερευνά μια “επίθεση σε έναν αστυνομικό”, ο οποίος αναγνώρισε τον δράστη. “Αυτό που είδαμε χθες στο Λβιβ είναι αποτροπιαστικό”, σχολίασε ο δήμαρχος της πόλης Αντρίι Σαντόβι, εκτιμώντας ότι “η παρεμπόδιση του στρατού στην άσκηση των καθηκόντων του, η καταστροφή περιουσίας ή η αυτοδικία είναι απαράδεκτες ενέργειες”.

Η στρατολόγηση των νεαρών ανδρών είναι αντιδημοφιλής στην Ουκρανία και κάποιες φορές συνοδεύεται από βίαια επεισόδια, την ώρα που ο στρατός δυσκολεύεται να βρει νεοσύλλεκτους, τεσσεράμισι χρόνια μετά τη ρωσική εισβολή. Πολλοί άνδρες αποφεύγουν το κέντρο των πόλεων για να μην στρατολογηθούν δια της βίας. Άλλοι επιχειρούν να φύγουν παράνομα από τη χώρα.

Ο ουκρανικός στρατός αριθμεί περίπου 900.000 στρατιώτες και επιστρατεύει περίπου 30-35.000 άτομα σε μηνιαία βάση. Στους άνδρες ηλικίας από 25 έως 60 ετών απαγορεύεται η έξοδος από τη χώρα, εκτός και αν διαθέτουν ειδική άδεια.

Την ίδια στιγμή, πανό που καλούν στη δολοφονία του Τραμπ συνεχίζουν εμφανίζονται μαζικά κατά τη διάρκεια των εκδηλώσεων για την κηδεία του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ. Ένα μεγάλο πανό με το σύνθημα «Θα σκοτώσουμε τον Τραμπ» κρατούσαν συμμετέχοντες σε τελετή στην ιερή πόλη Μασχάντ, όπου ο Χαμενεΐ πρόκειται να ταφεί σήμερα, έπειτα από τελετές και πομπές που ξεκίνησαν πριν από έξι ημέρες. Άλλο πανό με το ίδιο μήνυμα αναρτήθηκε στη διάρκεια της νύχτας σε κτίριο ξενοδοχείου στη Μασχάντ.

Τη Δευτέρα, πενθούντες στην Τεχεράνη είχαν επίσης εμφανιστεί να κρατούν αντίστοιχο πανό με την ίδια απειλή. Ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ αναγνώρισε την Τετάρτη, μετά την ολοκλήρωση της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ πως αποτελεί τον πρώτο στόχο των Ιρανών. «Δέχομαι απειλές συνεχώς. Είμαι ο νούμερο ένα στη λίστα τους», είπε χαρακτηριστικά.

Επικοινωνία Τραμπ-Νετανιάχου

Ο ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου και ο Ντόναλντ Τραμπ είχαν τηλεφωνική επικοινωνία σήμερα, κατά την οποία συμφώνησαν να διατηρήσουν τον συντονισμό μεταξύ των χωρών τους σε διάφορα μέτωπα, όπως έγινε γνωστό από το γραφείο του Νετανιάχου.

Σύμφωνα με την ενημέρωση από το γραφείο του ισραηλινού πρωθυπουργού, ο Τραμπ ενημέρωσε τον Νετανιάχου για τις αμερικανικές κινήσεις στην περιοχή του Κόλπου. Από την πλευρά του, ο Νετανιάχου υπογράμμισε την ανάγκη διατήρησης «ζωνών ασφαλείας» κατά μήκος των συνόρων του Ισραήλ, ενώ δεν παρέλειψε να θίξει στον Τραμπ τις εχθρικές δηλώσεις του Ταγίπ Ερντογάν.

Το χρονικό της κλιμάκωσης

Οι Ηνωμένες Πολιτείες εξαπέλυσαν νέα αεροπορικά πλήγματα κατά του Ιράν νωρίς την Πέμπτη. Η Τεχεράνη απάντησε λίγο μετά στοχοποιώντας το Μπαχρέιν, το Κουβέιτ και το Κατάρ σε μια ανταλλαγή πυρών που απειλεί εκ νέου την ενδιάμεση συμφωνία η οποία είχε σκοπό να βοηθήσει στον τερματισμό του πολέμου στον Περσικό Κόλπο. Τα κρατικά μέσα ενημέρωσης του Ιράν μετέδωσαν επίσης, επικαλούμενα τον αναπληρωτή κυβερνήτη της επαρχίας, ότι χτυπήθηκαν στόχοι κοντά στον πυρηνικό σταθμό του Μπουσέρ.

Τα πλήγματα σημειώθηκαν λίγες ώρες αφότου ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, δήλωσε ότι οι πρόσφατες ιρανικές επιθέσεις εναντίον πλοίων στα Στενά του Ορμούζ σηματοδότησαν το τέλος της εύθραυστης κατάπαυσης του πυρός. Οι ΗΠΑ είχαν πλήξει ποικίλες στρατιωτικές τοποθεσίες και λιμενικές εγκαταστάσεις νωρίς την Τετάρτη, αφού το Ιράν στοχοποίησε αρκετά εμπορικά πλοία στα ανοικτά των ακτών του Ομάν, προκαλώντας και τότε ιρανικά αντίποινα.

Ωστόσο, οι επιθέσεις της Πέμπτης φάνηκαν ευρύτερης κλίμακας σε όλα τα μέτωπα, με τις σειρήνες να ηχούν τουλάχιστον δύο φορές στο Μπαχρέιν, όπου βρίσκεται η έδρα του 5ου Στόλου του Πολεμικού Ναυτικού των ΗΠΑ. Δεν υπήρξαν άμεσες αναφορές για ζημιές στις τρεις αραβικές χώρες του Κόλπου. Ο στρατός του Κουβέιτ ανακοίνωσε ότι αναχαιτίζει εισερχόμενα drones και πυραύλους, ενώ οι Φρουροί της Επανάστασης του Ιράν ανέλαβαν την ευθύνη για τις επιθέσεις σε Μπαχρέιν και Κουβέιτ.

Η Κεντρική Διοίκηση του στρατού των ΗΠΑ (CENTCOM) ανακοίνωσε ότι έπληξε περίπου 90 στόχους σε όλο το Ιράν, δίνοντας στη δημοσιότητα ασπρόμαυρα πλάνα από αυτά που φαινόταν να είναι πλήγματα σε διάδρομο αεροδρομίου και εκτοξευτές πυραύλων. «Οι αμερικανικές δυνάμεις παραμένουν σε εγρήγορση, με πλήρη μαχητική ισχύ και έτοιμες να εκτελέσουν επιχειρήσεις κατόπιν εντολής του Γενικού Διοικητή», πρόσθεσε η CENTCOM. Οι ΗΠΑ αναφέρουν ότι τα πλήγματα είχαν σκοπό να «υποβαθμίσουν περαιτέρω» την ικανότητα του Ιράν «να απειλεί την ελευθερία της ναυσιπλοΐας» στα στενά, από τα οποία διερχόταν το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και φυσικού αερίου πριν ξεκινήσει ο πόλεμος.

Τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν εκρήξεις σε πολλές τοποθεσίες, συμπεριλαμβανομένου του Μπουσέρ – όπου βρίσκεται το συγκρότημα του πυρηνικού σταθμού του Ιράν – και των νότιων πόλεων-λιμανιών Τσαμπαχάρ, Κοναράκ, Μπαντάρ Αμπάς και Σιρίκ. Στο Ιρανσάχρ, οι αρχές ανακοίνωσαν ότι ένα πλήγμα σκότωσε έναν πυροσβέστη σε αεροδρόμιο.

Για πρώτη φορά από τον Απρίλιο, φάνηκε επίσης ότι τα αμερικανικά πλήγματα στοχοποίησαν ιρανικές γέφυρες. Τα κρατικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν πλήγμα σε σιδηροδρομική γέφυρα στην επαρχία Γκολεστάν του βορειοανατολικού Ιράν, ενώ οι Φρουροί της Επανάστασης ανακοίνωσαν ότι δύο γέφυρες δέχθηκαν επίθεση στη διαδρομή προς το Μασχάντ, όπου οι αξιωματούχοι σχεδιάζουν να θάψουν τον εκλιπόντα Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ την Πέμπτη. Ωστόσο, δεν ήταν σαφές αν η επίθεση στο Γκολεστάν ήταν η ίδια που ανέφεραν οι Φρουροί της Επανάστασης.

AXIOS

Προετοιμασίες για ανταλλαγή πυρών με το Ιράν σχετικά με τα Στενά του Ορμούζ, η οποία θα μπορούσε να διαρκέσει αρκετές ημέρες ή ακόμη και εβδομάδες, κάνει ο Λευκός Οίκος, σύμφωνα με όσα επισημαίνουν Αμερικανοί αξιωματούχοι στο Axios, επισημαίνοντας πως η σφοδρότητα των χτυπημάτων θα εξαρτηθεί αποκλειστικά από τις επόμενες κινήσεις της Τεχεράνης.

Αμερικανός αξιωματούχος σημείωσε ότι η τρέχουσα κλιμάκωση με τα εκατέρωθεν πυρά θα μπορούσε να διαρκέσει μία ή δύο ημέρες, μία εβδομάδα ή έναν μήνα, ανάλογα με το αν το Ιράν θα συνεχίσει τις επιθέσεις του σε εμπορικά πλοία στο Οορμούζ. «Θα τους ρίξουμε ένα γερό χαστούκι για να καταλάβουν ότι δεν παίζουμε», ανέφερε χαρακτηριστικά ο αξιωματούχος.

Στο προσκήνιο, η διπλωματία έχει παγώσει προς το παρόν και η στρατιωτική πίεση βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο της στρατηγικής του Τραμπ. Ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε την Τετάρτη ότι η 60ήμερη κατάπαυση του πυρός που προβλεπόταν στο μνημόνιο συνεννόησης (MOU) «τελείωσε», μετά από μια ανταλλαγή πυρών που πυροδοτήθηκε από τις ιρανικές επιθέσεις σε εμπορικά πλοία.

«20 προς 1»

«Μόλις τους πλήξαμε πολύ σκληρά και λέω ότι τους πλήξαμε 20 προς 1», δήλωσε ο Τραμπ στους δημοσιογράφους που τον συνόδευαν στο Air Force One κατά την επιστροφή του από την Τουρκία στις ΗΠΑ αναφερόμενος στα νέα αμερικανικά πλήγματα εναντίον του Ιράν. Μετά τη δεύτερη νύκτα αμερικανικών επιθέσεων εναντίον στόχων στο Ιράν, ο Τραμπ ισχυρίστηκε σήμερα ότι οι ΗΠΑ έχουν ήδη «κερδίσει στρατιωτικά» στον πόλεμο αυτόν, προσθέτοντας ότι η Τεχεράνη θέλει «πάρα πολύ» να καταλήξει σε συμφωνία.

«Πήραν τηλέφωνο πριν από λίγο και θέλουν να καταλήξουν σε συμφωνία πάρα πολύ – απλώς δεν ξέρω αν είναι άξιοι να κάνουν μια συμφωνία», πρόσθεσε ο αμερικανός πρόεδρος. «Δεν ξέρω αν θα τηρήσουν τη συμφωνία, αυτό είναι το πρόβλημα», εξήγησε στους δημοσιογράφους. Όταν ρωτήθηκε αν οι ΗΠΑ θα επιστρέψουν σε μια ευρείας κλίμακας πολεμική σύρραξη στο Ιράν, ο Τραμπ απάντησε: «Δεν ξέρω, αλλά θα την κερδίζαμε πολύ γρήγορα».

Παράλληλα διευκρίνισε ότι η σύγκρουση με το Ιράν δεν είναι «πόλεμος». «Στην πραγματικότητα δεν είναι τόσο πολύ πόλεμος. Είναι η αποπυρηνικοποίηση του Ιράν (…) Όλο αυτό είναι για να πάρουμε τα πυρηνικά όπλα, να μην επιτρέψουμε στο Ιράν να έχει πυρηνικά όπλα και αυτό θα έπρεπε να αρέσει σε όλους».

Προειδοποιεί ο Τραμπ

Προηγουμένως, ο Τραμπ ανάρτησε στο μέσο κοινωνικής δικτύωσής του (Truth Social) αρκετά βίντεο με εκρήξεις στο Ιράν, καθώς και μια νέα προειδοποίηση προς την Ισλαμική Δημοκρατία. «Αυτά είναι αντίποινα για τον χθεσινό βομβαρδισμό πλοίων από το Ιράν. Αν ξανασυμβεί, τα πράγματα θα γίνουν πολύ χειρότερα!» έγραψε ο Τραμπ.

Ο Τραμπ είχε δηλώσει νωρίτερα μέσα στην ημέρα ότι οι τελευταίες εκατέρωθεν συγκρούσεις δεν θα οδηγούσαν σε «μακροπρόθεσμη» στρατιωτική δράση. «Ό,τι είναι να συμβεί, θα συμβεί πολύ γρήγορα», δήλωσε ο Τραμπ, αν και άφησε επίσης να εννοηθεί ότι ο αμερικανικός στρατός μπορεί «απλώς να τελειώσει τη δουλειά».

Παράλληλα, ο Τραμπ ανανέωσε τις παλαιότερες απειλές του να πλήξει πολιτικές υποδομές του Ιράν, συμπεριλαμβανομένων εργοστασίων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και μονάδων αφαλάτωσης, καθώς και να καταλάβει τον κόμβο παραγωγής πετρελαίου στο νησί Χαρκ. Σημειώνεται ότι μετά το πλήγμα σε τρία δεξαμενόπλοια την Τρίτη, οι ΗΠΑ εξαπέλυσαν επιθέσεις κατά του Ιράν και οι ιρανικές δυνάμεις απάντησαν στοχοποιώντας αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις στον Περσικό Κόλπο.

Το Ιράν υποστηρίζει ότι η ενδιάμεση συμφωνία κατάπαυσης του πυρός τού δίνει το δικαίωμα να διαχειρίζεται την κυκλοφορία μέσω των στενών. Ο πρόεδρος του κοινοβουλίου, Μοχαμάντ Μπαγκέρ Καλιμπάφ, βασικός διαπραγματευτής στις συνομιλίες για τον μόνιμο τερματισμό του πολέμου, εμφανίστηκε προκλητικός σε ανάρτησή του στο X το πρωί της Πέμπτης: «Η Αμερική ακόμα δεν έχει μάθει ότι ο εκφοβισμός και οι αθετημένες υποσχέσεις δεν είναι πλέον χωρίς κόστος. Ας το πω ξεκάθαρα: αν χτυπήσετε, θα δεχτείτε πλήγμα».

Φόβοι για επανέναρξη του πολέμου

Ο Τραμπ τροφοδότησε τις ανησυχίες για επανέναρξη του πολέμου λέγοντας ότι η ενδιάμεση συμφωνία για την παύση των εχθροπραξιών έχει «τελειώσει», αν και πρόσθεσε ότι θα επιτρέψει τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων. Οι επιθέσεις έχουν απειλήσει επανειλημμένα την εύθραυστη κατάπαυση του πυρός, όμως οι δηλώσεις του Τραμπ πρόσθεσαν νέα αβεβαιότητα, με τις τιμές του πετρελαίου να σημειώνουν άλμα μετά τις δηλώσεις του. Μια αναζωπύρωση της σύγκρουσης θα μπορούσε να παρασύρει την ευρύτερη Μέση Ανατολή και πιθανότατα θα διέκοπτε ξανά τις αποστολές ενέργειας μέσω των στενών.

«Για μένα, νομίζω ότι τελείωσε», δήλωσε ο Τραμπ όταν ρωτήθηκε για το καθεστώς της κατάπαυσης του πυρός. Πρόσθεσε ότι οι εκπρόσωποι των ΗΠΑ μπορούν να συνεχίσουν τις διαπραγματεύσεις, εξέφρασε όμως αμφιβολίες για το αποτέλεσμα. «Μπορούν να μιλάνε, αλλά νομίζω ότι χάνουν τον χρόνο τους», είπε.

Ο Ιρανός υφυπουργός Εξωτερικών, Καζέμ Γχαριμπαμπαντί, επίσης κορυφαίος διαπραγματευτής, απάντησε μέσω του X ότι οι δηλώσεις του Τραμπ «δεν αποτελούν δείγμα ισχύος, αλλά παραδοχή της αποτυχίας» της αμερικανικής πολιτικής απέναντι στο Ιράν.

Χάσμα στους κόλπους της ιρανικής ηγεσίας;

Οι νέες επιθέσεις σε πλοία στα στενά, παρά τις διαπραγματεύσεις, ενδέχεται να αντικατοπτρίζουν ένα χάσμα στους κόλπους της ιρανικής ηγεσίας. Οι σκληροπυρηνικοί επιδιώκουν διαρκή έλεγχο της θαλάσσιας οδού – η οποία αποτελεί παγκοσμίως σημαντικό δίαυλο για τις αποστολές καυσίμων και έχει γίνει κρίσιμος μοχλός πίεσης στην αντιπαράθεση με τη Δύση –, ενώ οι πραγματιστές επιθυμούν μια μόνιμη ειρηνευτική συμφωνία για την άρση των διεθνών κυρώσεων και την παροχή της απεγνωσμένα αναγκαίας οικονομικής ανακούφισης.

Οι διαπραγματεύσεις για την επίτευξη μιας τελικής συμφωνίας επρόκειτο να ξεκινήσουν μετά την κηδεία του Χαμενεΐ, ο οποίος σκοτώθηκε στις 28 Φεβρουαρίου, κατά τις πρώτες στιγμές του πολέμου. Η περίοδος της κηδείας, η οποία ολοκληρώνεται την Πέμπτη, υποτίθετο ότι θα ήταν μια περίοδος χαμηλότερης έντασης.

Οι συνομιλίες είναι προγραμματισμένο να επικεντρωθούν στα πιο ακανθώδη ζητήματα, συμπεριλαμβανομένου του πλήρους ανοίγματος των στενών και της αναδίπλωσης του αμφιλεγόμενου πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης.