Σύμφωνα με την ίδια, η 46χρονη δήλωσε ότι είναι αθώα και εξέφρασε την πρόθεσή της να παρουσιαστεί αυτοβούλως στις ελληνικές Αρχές, λέγοντας χαρακτηριστικά: «Εγώ είμαι εδώ και θέλω να εμφανιστώ κανονικά στις Αρχές». «Θα εμφανιστεί κανονικά στις Αρχές, δεν κρύβεται, δηλώνει αθώα και θέλει να αντιμετωπίσει την κατηγορία έτσι όπως πρέπει» ανέφερε χαρακτηριστικά.

Σε ερώτηση για την εμπλοκή της 46χρονης στην υπόθεση η κα Παπαρούσου ανέφερε: «Επειδή δεν έχω μελετήσει στο σύνολό της τη δικογραφία, η δικογραφία αυτή εκκινεί από ένα ανώνυμο e-mail και εδώ έχουμε διάφορα νομικά ζητήματα. Το email αυτό παίζει τον ρόλο μίας μαρτυρικής κατάθεσης, αλλά τον μάρτυρα αυτό όμως δεν θα τον έχουμε στο δικαστήριο.

Απ’ ότι είμαι σε θέση να σας πω δεν έχει γίνει καμία προσπάθεια ταυτοποίησης, εύρεσης του προσώπου αυτού. Κάθε μάρτυρας οφείλει να πει από που έμαθε αυτά που καταθέτει και οφείλει να είναι παρών στην αποδεικτική διαδικασία. Πώς είναι δυνατόν να έχει στηριχτεί η δικογραφία σε ένα ανώνυμο email;».

Ο μόνος εκ των συλληφθέντων για τον οποίο γνωρίζουμε τι θα απολογηθεί όταν ασκηθεί δίωξη και παραπεμφθεί σε ανακριτή, είναι ο 24χρονος στην οικία του οποίου διέμειναν ο 29χρονος η 26χρονη οι οποίοι φέρονται ως φυσικοί αυτουργοί του εμπρησμού. Ο 24χρονος μέσω του δικηγόρου του έχει ήδη δηλώσει ότι το σπίτι είναι ιδιοκτησία συγγενούς του και ότι ο ίδιος απλώς είχε τα κλειδιά, τα οποία και δάνεισε σε γνώριμό του χωρίς να ξέρει για ποιο λόγο ήθελε να διαμείνει στο σπίτι. Επισης δηλώνει ότι δεν έχει καμία σχέση με τον αναρχικό ή αντιεξουσιαστικό χώρο.

Στοιχεία για διώξεις

Δεν γνωρίζουμε αν εκτός του σωματότυπου, η αστυνομία έχει άλλα στοιχεία που να επιβαρύνουν τους φερόμενους ως δράστες. Σύμφωνα με την Αντιτρομοκρατική Υπηρεσία, ο 29χρονος και η 26χρονη φέρονται να ταυτοποιήθηκαν, «από το προανακριτικό και βιντεοληπτικό υλικό», ως φυσικοί αυτουργοί της εμπρηστικής επίθεσης. Ο 24χρονος κατηγορείται ότι παραχώρησε το σπίτι του ως «ορμητήριο» και «κρησφύγετο» στους δύο συγκατηγορουμένους του.

Η αστυνομία θεωρεί επιβαρυντικό στοιχείο το ότι το σπίτι στο οποίο διέμεναν αλλά και εκείνο στο οποίο κατέφυγαν βρίσκονται σε μικρή απόσταση από την οικία της οικογένειας Νέστορα και τεκμαίρουν ότι χρησιμοποιήθηκε τόσο πριν όσο και μετά την επίθεση. Ειδικότερα, οι δύο φερόμενοι ως φυσικοί αυτουργοί παρέμειναν εκεί το προηγούμενο 24ωρο, κατοπτεύοντας την περιοχή, ενώ επέστρεψαν μετά την εμπρηστική ενέργεια, όπου άλλαξαν ρούχα πριν αποχωρήσουν για άλλο κρυσφήγετο -η γυναίκα έφυγε κάποια στιγμή για Χανιά.

Ποινικό μητρώο

Ο 24χρονος δεν έχει απασχολήσει ποτέ την αστυνομία. Ο 29χρονος είχε προσαχθεί κατά το παρελθόν δύο φορές για ενέργειες του αντιεξουσιαστικού χώρου, χωρίς πάντως να συλληφθεί και να κατηγορηθεί. Συμμετείχε στα συμβούλια των αναρχικών της Θεσσαλονίκης (το οποίο δεν συνιστά πάντως ποινικό αδίκημα) και είχε προσαχθεί μετά από επεισόδια κοντά στο ΑΠΘ το 2015 και το 2026.

Η 26χρονη, η οποία κατάγεται από την Αθήνα και διαμένει στη Θεσσαλονίκη, είχε προφυλακιστεί (και αποφυλακιστεί με “βραχιολάκι”) τον Φεβρουάριο του 2022 για επιθέσεις της οργάνωσης “Αναρχική Δράση”, τα μέλη της οποίας είχαν κατηγορηθεί για σειρά εμπρηστικών επιθέσεων με γκαζάκια. Η 26χρονη είχε συλληφθεί συγκεκριμένα στις 8 Φεβρουαρίου του 2022 μετά από έκρηξη με γκαζάκια στην είσοδο του «Ιδρύματος Εθνικού και Θρησκευτικού Προβληματισμού» όπου είχαν προκληθεί μικρές υλικές ζημιές. Ομως εις βάρος της και εις βάρος άλλων δύο ανδρών είχε σχηματιστεί δικογραφία κακουργηματικού χαρακτήρα για συγκρότηση και ένταξη σε τρομοκρατική οργάνωση. Καταδικάστηκε σε φυλάκιση 6 ετών, αλλά όχι τελεσίδικα και εκκρεμεί η εκδίκαση της έφεσης.

Δύο ομάδες

Τα στελέχη της Αντιτρομοκρατικής Υπηρεσίας εκτιμούν πως στις τρεις εμπρηστικές επιθέσεις που σημειώθηκαν την ίδια μέρα στη Θεσσαλονίκη, μέσα σε χρονικό διάστημα μικρότερο των 20 λεπτών, έδρασαν δύο ομάδες.

Η πρώτη ομάδα ευθύνεται για την επίθεση στο σπίτι της οικογένειας Νέστορα, για την οποία συνελήφθησαν οι τρεις προαναφερόμενοι, ενώ για τις επιθέσεις στις κατοικίες του προέδρου της Διοικούσας Επιτροπής της Νέας Δημοκρατίας Θεσσαλονίκης, Ζήση Ιωακείμοβιτς, και του πρώην βουλευτή Σάββα Αναστασιάδη, οι έρευνες συνεχίζονται για τον εντοπισμό των εμπλεκομένων.

Έπρεπε ν’ αποσύρει την πόντιση ηλεκτρικού καλωδίου – ισχύει ακόμη και σήμερα στην Κάσο- εν πλήρη δυσαρμονία με τις Ευρωπαϊκές υποχρεώσεις της Ελλάδος δια την  ηλεκτρική διασύνδεση με Κύπρο και Ισραήλ; Έπρεπε να θέσει το ζήτημα του casus belli στο αναρμόδιο ΝΑΤΟ, επ’ ευκαιρία της συνόδου των 34 κρατών-μελών  στην ΄Αγκυρα προχθές κι όχι από 7ετίας στο Διεθνές Δικαστήριο του Αμβούργου και στα Ηνωμένα Έθνη;

Έπρεπε τέλος ν’ αναβάλει  συνεχώς και παρά τις ενοχλήσεις του πατριωτικού τύπου, την επέκταση της χωρικής θαλάσσης, όταν όλα τα χωροταξικά σχέδια της Ευρωπαϊκής Ενώσεως κι η γνωμάτευση του Πανεπιστημίου της Μαδρίτης τάσσονται υπέρ των 12 μιλίων;

Τι περιμένει επιτέλους ο πρωθυπουργός;

Όχι βεβαίως αλλ’ ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης κι οι συν αυτώ (Ντόρα, ΕΛΙΑΜΕΠ και ΥΠΕΞ) όπως  σύμπας ο πολιτικός κόσμος κι υπόκοσμος της χώρας, υποκρίνονταν και τινές τό ’λεγαν φωναχτά : «θέλετε πόλεμο με την Τουρκία;». Τους βόλευε η υποτέλεια και η κάρπωσις της εξουσίας. Αλλά που ακούσθηκε  ένα κράτος να κάνει πόλεμο διότι το γειτονικό ή άλλο ασκεί τα διεθνώς αναγνωριζόμενα δικαιώματα του;

Πλεόνασε, λοιπόν, η υποκρισία κι η εθελοδουλία των κυβερνώντων την χώρα αυτή αλλά μόλις η Τουρκική απειλή άρχισε να γεννά αποτελέσματα εθιμικού καθεστώτος, ο κ. Μητσοτάκης, φοβούμενος  τον κ. Σαμαρά ή ό,τι θα ζητηθούν οι ευθύνες μειοδοσίας ευθύς ως παύσει να είναι επικεφαλής της πλειοψηφίας στην βουλή, ήγειρε το θέμα των 12 μιλίων ως άλλοθι στο ΝΑΤΟ.

Το ζήτημα όμως δεν είναι αυτό. Αν ο κ. πρωθυπουργός δεν θεωρεί τους υπολοίπους ΄Ελληνες ηλιθίους οφείλει να κηρύξει  απόψε κι όλας τα 12 μίλια. Τότε μόνον θα συγχωρεθεί η ολιγωρία του.

Πιο συγκεκριμένα ο κ. Τραμπ ανέφερε ότι «1.000 πύραυλοι είναι ήδη οπλισμένοι και στοχεύουν την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν», ενώ, όπως υποστήριξε, «χιλιάδες ακόμη μπορούν να ακολουθήσουν άμεσα» εάν η ιρανική κυβέρνηση προχωρήσει ή επιχειρήσει να προχωρήσει σε επίθεση εναντίον του. Παράλληλα, τόνισε ότι οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις είναι «έτοιμες, πρόθυμες και ικανές» για διάστημα ενός έτους -με δυνατότητα παράτασης- να εξαπολύσουν επιθέσεις που, όπως ανέφερε, θα «καταστρέψουν ολοκληρωτικά» το Ιράν.

Σημειώνεται ότι λίγο νωρίτερα ο Αμερικανός πρόεδρος αποκάλυψε ότι έχει αφήσει συγκεκριμένες οδηγίες για το ενδεχόμενο δολοφονίας του. «Έχω αφήσει οδηγίες ότι, αν μου συμβεί οτιδήποτε, θα πρέπει κυριολεκτικά να βομβαρδίσουν το Ιράν σε επίπεδα που δεν έχουν ξαναδεί», φέρεται να δήλωσε.

Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Τραμπ αναφέρεται σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Ήδη από τις αρχές του 2025 είχε δηλώσει ότι σε περίπτωση επιτυχούς απόπειρας δολοφονίας του από το Ιράν, η χώρα θα «εξαφανιστεί». Ωστόσο, σύμφωνα με αναλύσεις συνταγματολόγων που επικαλούνται αμερικανικά μέσα ενημέρωσης, ένας πρόεδρος δεν μπορεί να αφήσει δεσμευτικές στρατιωτικές εντολές που θα εφαρμοστούν μετά τον θάνατό του, καθώς η εξουσία μεταβιβάζεται αυτομάτως στον επόμενο πρόεδρο.

Οι δηλώσεις του Τραμπ έγιναν μία ημέρα μετά από δημοσίευμα της Wall Street Journal, σύμφωνα με το οποίο το Ισραήλ είχε ενημερώσει την Ουάσιγκτον για φερόμενο ιρανικό σχέδιο δολοφονίας του Αμερικανού προέδρου. Ο ίδιος, πάντως, αμφισβήτησε το συγκεκριμένο δημοσίευμα, δηλώνοντας ότι το Ισραήλ «δεν παρουσίασε κανένα στοιχείο», προσθέτοντας ωστόσο πως θεωρεί ότι αποτελεί εδώ και χρόνια βασικό στόχο της Τεχεράνης.

Παρά την πολιτική κυριαρχία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και την προσπάθειά του να επαναπροσδιορίσει την τουρκική ταυτότητα μέσα από ένα κράμα ισλαμισμού, εθνικισμού και νεοοθωμανισμού, οι συγκεκριμένες φράσεις εξακολουθούν να καθορίζουν τη συλλογική συνείδηση του τουρκικού κράτους. Δεν πρόκειται απλώς για ιστορικά αποφθέγματα, αλλά για έννοιες που διδάσκονται στα σχολεία, αναγράφονται σε δημόσια κτίρια, προβάλλονται στις στρατιωτικές σχολές και διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο η Τουρκία αντιλαμβάνεται τον εαυτό της και τον κόσμο.

“Ανεξαρτησία ή θάνατος”

Η φράση “Ya İstiklâl ya Ölüm” (ή ανεξαρτησία ή θάνατος) ήταν η πρώτη μεγάλη ιδεολογική διακήρυξη του κεμαλισμού που γεννήθηκε μέσα στη δίνη του Πολέμου της Ανεξαρτησίας (1919-1922). Το σύνθημα “Ή ανεξαρτησία ή θάνατος” δεν εξέφραζε απλώς την αντίσταση στις νικήτριες δυνάμεις του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και στη Συνθήκη των Σεβρών. Αποτύπωνε την πεποίθηση ότι η ύπαρξη του τουρκικού έθνους είναι αδιαπραγμάτευτη.

Από τότε, η έννοια της ανεξαρτησίας απέκτησε σχεδόν μεταφυσική διάσταση. Στην τουρκική πολιτική κουλτούρα, κάθε εξωτερική πίεση, διεθνής παρέμβαση ή περιορισμός της εθνικής κυριαρχίας μπορεί να ερμηνευθεί ως συνέχεια εκείνης της ιστορικής απειλής. To λεγόμενo “Σύνδρομο των Σεβρών” αντλεί ακριβώς από αυτή τη συλλογική μνήμη.

Η κυριαρχία ανήκει άνευ όρων στο Έθνος

Με την ίδρυση της Τουρκικής Δημοκρατίας, ο Ατατούρκ αντικατέστησε την κυριαρχία του Σουλτάνου με την αρχή ότι μοναδική πηγή εξουσίας είναι το έθνος. Το σύνθημα ήταν “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir” (Η κυριαρχία ανήκει άνευ όρων στο Έθνος). Η συγκεκριμένη διακήρυξη βρίσκεται ακόμη και σήμερα χαραγμένη στην αίθουσα της Μεγάλης Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης. Ωστόσο, η τουρκική αντίληψη περί “έθνους” δεν ταυτίζεται πλήρως με τη δυτική φιλελεύθερη έννοια του λαού ως συνόλου ισότιμων πολιτών.

Στον κεμαλισμό, το έθνος νοείται ως μια ενιαία πολιτική κοινότητα με κοινή γλώσσα, κοινή ιστορική μνήμη και ενιαία εθνική συνείδηση. Η αντίληψη αυτή εξηγεί γιατί επί δεκαετίες το τουρκικό κράτος δυσκολεύθηκε να αποδεχθεί την ύπαρξη διακριτών εθνοτικών ταυτοτήτων, ιδίως των Κούρδων. Παράλληλα, η συγκεκριμένη αρχή αποτέλεσε τη θεωρητική βάση του κοσμικού κράτους, αφού η νομιμοποίηση της εξουσίας δεν προερχόταν πλέον από τη θρησκεία αλλά από το ίδιο το έθνος.

Κεμάλ:”Ευτυχής όποιος είναι Τούρκος”

Ελάχιστες φράσεις αποτυπώνουν τόσο καθαρά τη φιλοσοφία του τουρκικού εθνικισμού όσο αυτή: “Ne mutlu Türküm diyene (Πόσο ευτυχισμένος ή τυχερός που είμαι Τούρκος). Για δεκαετίες αποτελούσε μέρος του καθημερινού μαθητικού όρκου, ενώ αναγράφεται ακόμη σε βουνά, στρατόπεδα και δημόσια μνημεία σε ολόκληρη την Τουρκία.

Η φράση δεν αναφέρεται στη βιολογική καταγωγή αλλά στην πολιτική ένταξη στο τουρκικό έθνος. Στην πράξη, όμως, λειτούργησε ως εργαλείο αφομοίωσης όλων των εθνοτικών ομάδων σε μια ενιαία τουρκική εθνική ταυτότητα. Για τους κεμαλιστές αποτελεί μήνυμα εθνικής συνοχής. Για αρκετές μειονότητες, αντιθέτως, συμβολίζει την άρνηση της ιδιαίτερης πολιτισμικής τους ταυτότητας. Αυτή η διαφορετική ανάγνωση εξακολουθεί να προκαλεί έντονες πολιτικές αντιπαραθέσεις.

“Ειρήνη στην πατρίδα, ειρήνη στον κόσμο”

Πρόκειται ίσως για τη διασημότερη φράση του Ατατούρκ στον χώρο της διεθνούς πολιτικής: “Yurtta sulh, cihanda sulh”. Επί δεκαετίες αποτέλεσε τον θεμέλιο λίθο της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής, εκφράζοντας την επιλογή της αποφυγής περιττών στρατιωτικών περιπετειών και της συγκέντρωσης των προσπαθειών στην εσωτερική οικοδόμηση του κράτους.

Η εικόνα αυτή, ωστόσο, χρειάζεται προσεκτική ανάγνωση. Ο Ατατούρκ δεν ήταν ειρηνιστής με τη δυτική έννοια του όρου. Αντιθέτως, θεωρούσε τη στρατιωτική ισχύ απαραίτητη προϋπόθεση για τη διατήρηση της ειρήνης. Η αποφυγή πολέμου αφορούσε κυρίως την αποφυγή άσκοπων συγκρούσεων, όχι την παραίτηση από την υπεράσπιση των εθνικών συμφερόντων.

Στη σημερινή εποχή, η αρχή αυτή δοκιμάζεται από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις της Τουρκίας στη Συρία και στο Ιράκ, από τη στρατιωτική παρουσία στη Λιβύη, από την ενίσχυση των βάσεων στο εξωτερικό και από τη στρατηγική της “Γαλάζιας Πατρίδας”. Πολλοί κεμαλιστές θεωρούν ότι η εξωτερική πολιτική του Ερντογάν απομακρύνεται από το αρχικό πνεύμα του Ατατούρκ, ενώ άλλοι υποστηρίζουν ότι αποτελεί απλώς μια σύγχρονη προσαρμογή του.

“Είμαστε οι στρατιώτες του Κεμάλ”

Σε αντίθεση με τις προηγούμενες φράσεις, το συγκεκριμένο σύνθημα “Mustafa Kemal’in askerleriyiz” (Είμαστε οι στρατιώτες του Μουσταφά Κεμάλ) –δεν διατυπώθηκε από τον ίδιο τον Ατατούρκ. Αναδείχθηκε μεταγενέστερα ως σύνθημα πίστης στην κεμαλική ιδεολογία.

Για δεκαετίες ταυτίστηκε με τις τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις, οι οποίες θεωρούσαν τον εαυτό τους θεματοφύλακα της Δημοκρατίας και του κοσμικού κράτους. Το σύνθημα ακουγόταν σε στρατιωτικές τελετές, παρελάσεις και πολιτικές συγκεντρώσεις, υποδηλώνοντας ότι η νομιμοποίηση του στρατεύματος πηγάζει από την παρακαταθήκη του ιδρυτή της Δημοκρατίας.

Μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του 2016, ο Ερντογάν επιχείρησε να περιορίσει δραστικά αυτή την παραδοσιακή αυτονομία του στρατού, προχωρώντας σε εκκαθαρίσεις, θεσμικές αλλαγές και αναδιοργάνωση των Ενόπλων Δυνάμεων. Παρ’ όλα αυτά, το σύνθημα εξακολουθεί να εκφράζει ένα σημαντικό τμήμα της τουρκικής κοινωνίας, ιδιαίτερα στους κεμαλικούς κύκλους.

Από τον κεμαλισμό στον ερντογανισμό

Ο Ερντογάν δεν κατήργησε τον κεμαλισμό. Τον αναδιατύπωσε. Διατήρησε σχεδόν ανέπαφη την κρατική έμφαση στην εθνική κυριαρχία, στην ισχυρή κρατική εξουσία και στην ανεξαρτησία της χώρας, αλλά αντικατέστησε τον αυστηρό κοσμικό χαρακτήρα του κράτους με ένα πιο θρησκευτικό και συντηρητικό αφήγημα.

Έτσι, το σύνθημα της εθνικής κυριαρχίας παραμένει κεντρικό, αλλά συνδυάζεται πλέον με τη ρητορική περί “Μεγάλης και Ισχυρής Τουρκίας”. Η έννοια της εθνικής ανεξαρτησίας συνδέεται με την ανάπτυξη της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας, των μη επανδρωμένων αεροσκαφών, των βαλλιστικών πυραύλων και της στρατηγικής αυτονομίας. Παράλληλα, η τουρκική εξωτερική πολιτική εμφανίζεται περισσότερο παρεμβατική, χωρίς όμως να εγκαταλείπει την κεμαλική αντίληψη ότι η Τουρκία οφείλει να δρα ως αυτόνομη περιφερειακή δύναμη.

Οι πέντε αυτές φράσεις αποτελούν ένα ιδιότυπο “ιδεολογικό σύνταγμα” της σύγχρονης Τουρκίας. Συμπυκνώνουν τις βασικές αρχές της: την απόλυτη αξία της ανεξαρτησίας, την πρωτοκαθεδρία της εθνικής κυριαρχίας, την οικοδόμηση μιας ενιαίας τουρκικής ταυτότητας, την επιδίωξη της ισχύος ως προϋπόθεσης της ειρήνης και την ιδιαίτερη σχέση του κράτους με την κληρονομιά του Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ.

Η κατανόηση αυτών των πέντε αξιωμάτων είναι απαραίτητη για όποιον επιθυμεί να ερμηνεύσει τη συμπεριφορά της σύγχρονης Τουρκίας. Εξηγούν γιατί, παρά τις αλλαγές κυβερνήσεων, τις ιδεολογικές μετατοπίσεις και την άνοδο του πολιτικού Ισλάμ, ο πυρήνας της τουρκικής στρατηγικής σκέψης παραμένει εντυπωσιακά σταθερός. Ο ερντογανισμός δεν ανέτρεψε τον κεμαλικό πυρήνα· τον επανανοηματοδότησε, προσαρμόζοντάς τον στις φιλοδοξίες μιας Τουρκίας που επιδιώκει να λειτουργεί ως αυτόνομος και καθοριστικός πόλος ισχύος στο διεθνές σύστημα.

Εμείς χρειαστήκαμε αντίστοιχα είκοσι χρόνια για να μην τολμάει Έλληνας ψαράς να εμφανιστεί π.χ. στα παράλια της Σάμου και μέλη του ΚΚΕ (ξέρω τι λέω) να μασάνε τα λόγια τους όταν τους το λες, υπακούοντας στη γραμμή της ηγεσίας. Άσε τους κυβερνητικούς, τους άλλους δεξιούς και τους άλλους οι οποίοι κατατάσσονται “στα υπόλοιπα”.

Τώρα, τη στιγμή που ο Τραμπ βασιλεύει στην Τουρκία καλό, θα είναι να θυμόμαστε ότι η εποχή της Βασιλείας έχει τελειώσει και μπορείς να βασίζεσαι στον Αμερικανό πρόεδρο μόνο όσο πατάει η γάτα. Αυτόν τι τον νοιάζει για την Ελλάδα! Η περιφρόνησή του για την Αθήνα βγάζει μάτι. Και ας μην έχουμε αυταπάτες ότι θα φύγει ο Μητσοτάκης και η Ελλάδα θα ξαναγίνει περήφανη κι ωραία.

Ελλάδα και Τουρκία

Είδε και άκουσε κανείς τώρα, προεκλογικά, να λέει κάποιος υποψήφιος ότι έχει κάποιο πρόγραμμα για τις Ένοπλες Δυνάμεις; Για την αντιμετώπιση των τουρκικών διεκδικήσεων; Για την κατεχόμενη Κύπρο; Εκτός φυσικά από τους θριάμβους του κ. Γεραπετρίτη στα Διεθνή φόρα… Για ποιο πράγμα οι Έλληνες μπορούμε σήμερα να είμαστε περήφανοι; Εφτά χρόνια η σημερινή κυβέρνηση τί κατάφερε εκτός από το πρωτάθλημα στην ακρίβεια; Τι προέταξε η όποια αντιπολίτευση που να αξίζει τον κόπο; Είναι τυχαίο ότι τα γνωστά κόμματα της αντιπολίτευσης βούλιαξαν μόλις εμφανίστηκαν ο Τσίπρας και ο Σαμαράς παρά τον λυσσαλέο πόλεμο εναντίον του;

Είναι περιττή η διευκρίνηση ότι ο κ. Τσίπρας, ο σημερινός, είναι τέκνο τουλάχιστον τριών από τους μεγαλύτερους οικονομικούς ογκόλιθους της χώρας, ουδεμία σχέση έχει με την οποιαδήποτε, έστω δήθεν, αριστερά, πέφτει κυριολεκτικά με αλεξίπτωτο (κατασκευής των εν λόγω οικονομικών γιγάντων) και τον ακολουθούν, δημοσκοπικά, όσοι, μη έχοντες που την κεφαλή κλίναι, προσπαθώντας να βολευτούν, όπως-όπως, για την ατομική τους διάσωση, ως σερνάμενοι ακόλουθοι.

Υπό αυτές τις συνθήκες τα ΜΜΕ φλυαρούν και αποπροσανατολίζουν. Πρέπει να έχει κανείς την “τύχη” να βρεθεί σε παρέα μεσαίων ή χαμηλότερων στελεχών της ΝΔ για να έχει εικόνα “των τελευταίων ημερών της Πομπηίας“, πως έχουν αγριέψει και “μαχαιρώνονται”, υπονομεύοντας αλλήλους στην προσπάθειά τους να διασωθούν από την επερχόμενη έκρηξη του εκλογικού Βεζούβιου που, ειρήσθω εν παρόδω, ίσως δεν είναι τόσο μεγάλη όσο τρέμουν. Εντούτοις, ο πανικός τυφλώνει.

Καταλήγοντας, τα σημερινά εκλογικά είναι μόλις ο πρόλογος μιας νέας περιόδου αστάθειας και ανακατατάξεων στη γειτονιά μας και στη χώρα για τις οποίες δεν είμαστε καθόλου έτοιμοι. Για την ώρα είμαστε έτοιμοι για ήλιο και θάλασσα, ίσως όχι τόσο ανέμελοι όσο δείχνουμε, αλλά οπωσδήποτε ανέτοιμοι. Με τον Νετανιάχου ύστατο υποστηρικτή της Ελλάδας, λυσσαλέα ενάντιο στον Ερντογάν. Τώρα γίνεται απολύτως φανερό τι εννοεί ο Μητσοτάκης όταν λέει ότι είμαστε με την σωστή πλευρά της Ιστορίας. Ποιος λέει το αντίθετο;

Eurobank: Τη μετοχική σύνθεση ελέγχουν η καναδική Fairfax Financial Holdings με 32,93%, ξένοι θεσμικοί επενδυτές με 47,73%, ο αμερικανικός όμιλος Capital Group με 5,05%, και η Helikon Investments με 5%. Άλλα μεγάλα ονόματα: το sovereign wealth fund της Σιγκαπούρης (GIC), η Brookfield, η Pimco και η RWC.

Alpha Bank: Η ιταλική UniCredit είναι ο μεγαλύτερος μέτοχος με 9,6%, πρώτη ξένη τράπεζα που επένδυσε στην Ελλάδα μετά από 17 χρόνια. Ξένοι θεσμικοί ελέγχουν συνολικά το 74%, μεταξύ αυτών η Norges, η Lazard και η Allianz, ενώ περιλαμβάνονται επίσης η BlackRock και η Paulson & Co.

Τράπεζα Πειραιώς: Το placement του Μαρτίου 2024 συνέθεσε το μετοχολόγιο κατά 80% από διεθνείς επενδυτές, ενώ ιστορικά περιλαμβάνεται η Paulson & Co. Inc με 9%.

Ποιοι τύποι “παικτών” είναι αυτοί

Αξίζει να ξεχωρίσεις τις κατηγορίες, γιατί δεν είναι όλα το ίδιο:

• Sovereign wealth funds (κρατικά επενδυτικά ταμεία): GIC (Σιγκαπούρη), Norges (Νορβηγία) — εδώ ξένα κράτη κατέχουν έμμεσα μερίδιο στις ελληνικές τράπεζες.
• Μεγάλοι διαχειριστές περιουσιακών στοιχείων: BlackRock, Capital Group, Wellington, Robeco — διαχειρίζονται τρισεκατομμύρια για συνταξιοδοτικά ταμεία, ασφαλιστικές, ιδιώτες παγκοσμίως.
• Στρατηγικοί τραπεζικοί επενδυτές: UniCredit (Ιταλία), Fairfax (Καναδάς) — αυτοί έχουν πιο μακροπρόθεσμη, ενεργή στρατηγική θέση, όχι απλά παθητική επένδυση.
• Hedge funds με ιστορία “distressed” επενδύσεων: Paulson & Co. — μπήκε σε φάση όπου οι ελληνικές τράπεζες θεωρούνταν ρίσκο, με στόχο μεγάλες αποδόσεις.

Τι σημαίνει αυτό πρακτικά;

Η ισχυρή παρουσία ξένων θεσμικών προσφέρει αυξημένη ρευστότητα και αυστηρότερη εταιρική διακυβέρνηση, αλλά καθιστά τον κλάδο πιο ευάλωτο σε απότομες αναστροφές διεθνούς επενδυτικού κλίματος, ενώ περιορίζεται η συμμετοχή της εγχώριας επενδυτικής βάσης στην ιδιοκτησία των τραπεζών, με συνέπειες για τη μακροπρόθεσμη εγχώρια στρατηγική επιρροή.

Είναι, το κυρίαρχο μοτίβο που επικρατεί στο υπόδειγμα της κυβέρνησης Μητσοτάκη: βασικές εθνικές υποδομές (τράπεζες, ενέργεια- ΔΕΗ, νοσοκομεία, αεροδρόμια, λιμάνια) έχουν περάσει σε μεγάλο βαθμό σε χέρια διεθνών θεσμικών επενδυτών, με το ελληνικό δημόσιο/εγχώριο κεφάλαιο να κατέχει πλέον μειοψηφικό ρόλο — με ό,τι αυτό συνεπάγεται για το πόσο “εθνικά” καθοδηγούμενες μπορούν να είναι οι αποφάσεις αυτών των οργανισμών.

Κέρδη και μερίσματα σε κάθε τράπεζα

Οι τέσσερις συστημικές τράπεζες ανακοίνωσαν 4,68 δισ. ευρώ καθαρά κέρδη για το 2025, και επιστρέφουν στους μετόχους 2,824 δισ. ευρώ — δηλαδή το 60,3% των κερδών, ποσό αυξημένο κατά περίπου 50% σε σχέση με το 2024. Αναλυτικά ανά τράπεζα:

• Εθνική: επιστρέφει συνολικά περίπου 996 εκατ. ευρώ, δηλαδή το 85% των κερδών της 2025 — το ποσό αυτό χαρακτηρίστηκε από τον CEO Παύλο Μυλωνά ως «ποσό ρεκόρ για οποιαδήποτε ελληνική τράπεζα»(sic)
• Eurobank: επιστρέφει 717 εκατ. ευρώ, το 57% των κερδών της.
• Πειραιώς: επιστρέφει 592 εκατ. ευρώ, το 55% των κερδών.
• Alpha Bank: επιστρέφει 519 εκατ. ευρώ, το 44% των κερδών.

Για το 2026, η τάση συνεχίζεται ανοδικά: οι τέσσερις τράπεζες πέτυχαν κέρδη 1,12 δισ. ευρώ μόνο στο πρώτο τρίμηνο 2026, και η Πειραιώς θέλει διπλασιασμό μερίσματος ανά μετοχή έως το 2030, με διανομές που θα φτάσουν τα 5 δισ. ευρώ, ενώ η Eurobank θα επιστρέψει στους μετόχους περίπου 18,2% της σημερινής χρηματιστηριακής αξίας σε μερίσματα/επαναγορές έως το 2028, και η Εθνική 24,7%.

Η μετοχική σύνθεση — επιβεβαίωση και ανανέωση

Εθνική Τράπεζα: Το Capital Group, η BlackRock, η Norges, το κρατικό fund της Σιγκαπούρης GIC, η Wellington, η RedWheel, η Robeco και η Third Needle συγκαταλέγονται στους νέους διεθνείς επενδυτές, με το Capital Group να είναι ήδη ο μεγαλύτερος μέτοχος μετά το ΤΧΣ με ποσοστό λίγο πάνω από 5%. Πολύ σημαντικό: σχεδόν το 90% της Διεθνούς Προσφοράς απορροφήθηκε από long-only funds και επενδυτές υψηλής ποιότητας — δηλαδή το προφίλ είναι σταθεροί, μακροπρόθεσμοι θεσμικοί επενδυτές, όχι βραχυπρόθεσμα κερδοσκοπικά κεφάλαια.

Alpha Bank: Η UniCredit απέκτησε το 32,1% του μετοχικού κεφαλαίου — μια στρατηγική, ελέγχουσα σχεδόν θέση, με τις αγορές να συζητούν ανοιχτά ενδεχόμενη περαιτέρω αύξηση συμμετοχής ή πλήρη εξαγορά.

Σημαντική παρατήρηση: το 2026 αρχίζει κύμα ξένων εξαγορών στον κλάδο. Ο ελληνικός Τύπος υποθέτει ότι η ιταλική Intesa Sanpaolo ενδέχεται να ενδιαφέρεται για εξαγορά μεριδίου στην Τράπεζα Πειραιώς, ενώ η βελγική KBC ενδέχεται να ενδιαφέρεται για την Eurobank, με τους αναλυτές να μην αποκλείουν άλλες τράπεζες της ΕΕ να ακολουθήσουν το παράδειγμα της UniCredit στην Ελλάδα. Επίσης σημειώνεται ότι κάποιοι μεγάλοι μέτοχοι, κυρίως στην Πειραιώς και την Eurobank, βρίσκονται εκεί πάνω από μια δεκαετία και ενδέχεται να αναζητήσουν έξοδο σε κάποιο σημείο — άρα η μετοχική σύνθεση είναι ρευστή και αναμένονται περαιτέρω αλλαγές.

Το υψηλό ποσοστό των κερδών που πηγαίνει στα μερίσματα σαφέστατα έχει σχέση με το καθεστώς ιδιοκτησίας – κάτοχοι μετοχικού κεφαλαίου – των ελληνικών τραπεζών. Η προσέλκυση κεφαλαίων εξασφαλίζεται με τα υψηλά κέρδη και τα υψηλά μερίσματα. Τα νεότερα στοιχεία ενισχύουν, όχι αναιρούν, αυτήν την εικόνα:

1. Τα ποσοστά διανομής ανεβαίνουν χρόνο με χρόνο (από 60,3% μέσο όρο το 2025 σε στόχους έως 85-90-100% σε επιμέρους τράπεζες για το 2026) — δηλαδή η τάση είναι ενίσχυση, όχι μετριασμός, της απόδοσης προς μέτοχο.
2. Το ξένο ενδιαφέρον δεν είναι παθητικό — η UniCredit με 32,1% στην Alpha Bank, και η πιθανότητα Intesa Sanpaolo/KBC να μπουν σε Πειραιώς/Eurobank, δείχνει ότι το επόμενο στάδιο μπορεί να είναι όχι απλά “ξένοι θεσμικοί μέτοχοι” αλλά ξένες τράπεζες με ενεργό στρατηγικό έλεγχο πάνω σε ελληνικές τράπεζες — κάτι ακόμη πιο βαθιά διαρθρωτικό από απλή χρηματιστηριακή συμμετοχή.
3. Το γεγονός ότι οι επενδυτές που μπήκαν είναι κυρίως “long only” σημαίνει ότι δεν είναι βραχυπρόθεσμα κερδοσκοπικά κεφάλαια — έχουν συμφέρον σε σταθερή, διαρκή απόδοση, πράγμα που εξηγεί την πίεση για συνεχή αύξηση των payout ratios χρόνο με χρόνο, ως μέρος μακροπρόθεσμης επενδυτικής σχέσης παρά ως εφάπαξ κερδοσκοπική κίνηση.

Η παραπάνω εικόνα του τραπεζικού συστήματος στην Ελλάδα, προφανώς δυσκολεύει αφάνταστα οποιαδήποτε προσπάθεια εναλλακτικής οικονομικής πολιτικής στην χώρα. Η αναγκαία στροφή προς ένα υπόδειγμα περισσότερων παραγωγικών επενδύσεων προφανώς δεν συνάδει με την σημερινή εικόνα του τραπεζικού συστήματος όπου ο κύριος στόχος είναι η υψηλή ανταμοιβή των μετόχων και των Διευθυνόντων Συμβούλων και όχι η χρηματοδότηση της ανάπτυξης μιας οικονομίας που μπορεί να αναπαράγεται με επάρκεια και σταθερότητα στο μέλλον. Δεν πρέπει να λησμονούμε ότι μεγάλο ποσοστό της όποιας χρηματοδότησης της οικονομίας προήλθε από πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας που διοχετεύτηκαν μέσα από το τραπεζικό σύστημα. Οι πόροι αυτοί εντός ολίγου τελειώνουν…

Πρόκειται για το φαινόμενο που η διεθνής βιβλιογραφία ονομάζει “υδρο-ηγεμονία”: τη μετατροπή της γεωγραφικής θέσης σε δομική ισχύ. Είναι, στην ουσία, η εργαλειοποίηση της ίδιας της αλληλεξάρτησης — εκείνο που υποτίθεται ότι θα έδενε τα κράτη σε ένα κοινό συμφέρον ειρήνης, το μοιρασμένο ποτάμι, αντιστρέφεται σε μοχλό εξαναγκασμού. Και, όπως θα φανεί, το διεθνές δίκαιο που υποτίθεται ότι θα απέτρεπε αυτή την εργαλειοποίηση το έχουν απορρίψει ακριβώς όσοι έχουν τη δύναμη να την ασκήσουν.

Ο Ινδός: το νερό ως casus belli

Το πιο επικίνδυνο μέτωπο βρίσκεται στη Νότια Ασία. Τον Απρίλιο του 2025, μετά το τρομοκρατικό χτύπημα στο Παχαλγκάμ, η Ινδία ανέστειλε τη Συνθήκη των Υδάτων του Ινδού (Indus Waters Treaty) του 1960 — μια συμφωνία που, με μεσολάβηση της Παγκόσμιας Τράπεζας, μοίραζε επί περισσότερες από έξι δεκαετίες τα νερά της λεκάνης (περίπου 80% στο Πακιστάν, 20% στην Ινδία) και θεωρούνταν από τις πιο επιτυχημένες στον κόσμο. Πρόκειται για μια λεκάνη που αποτελεί ζωτικό χώρο για πάνω από 300 εκατομμύρια ανθρώπους εκατέρωθεν των συνόρων.

Η συνθήκη παραμένει σε αναστολή· τον Ιούνιο του 2026 το Νέο Δελχί ξεκαθάρισε ότι θα μείνει “παγωμένη” μέχρι το Πακιστάν να σταματήσει πλήρως τη διασυνοριακή τρομοκρατία, ενώ ο υπουργός Υδάτινων Πόρων δήλωσε ότι εργάζονται ώστε «ούτε σταγόνα» να μη φτάνει στο Πακιστάν. Το διακύβευμα είναι τεράστιο: εννέα στους δέκα Πακιστανούς ζουν εντός της λεκάνης του Ινδού, τα ποτάμια της αρδεύουν πάνω από το 90% των καλλιεργειών και τροφοδοτούν σχεδόν το σύνολο της υδροηλεκτρικής παραγωγής.

Η απειλή δεν είναι ρητορική. Η Ινδία δεν χρειάζεται καν να διακόψει εντελώς τη ροή· αρκεί να χειριστεί τον χρονισμό των εκροών από φράγματα όπως το Μπαγκλιχάρ —πλημμυρίζοντας τα χωράφια στη σπορά ή στερεύοντάς τα στις κρίσιμες αρδευτικές περιόδους— για να γονατίσει μια ήδη εύθραυστη οικονομία. Τον Μάιο του 2026, διεθνές διαιτητικό δικαστήριο εξέδωσε απόφαση που επιβεβαίωνε τη θέση του Πακιστάν, θέτοντας “ουσιαστικά όρια” στην ικανότητα της Ινδίας να ελέγχει το νερό· το Νέο Δελχί την απέρριψε ως προερχόμενη από “παρανόμως συγκροτημένο” δικαστήριο. Η ίδια η ινδική κυβέρνηση συνόψισε το δόγμα της με τη φράση ότι «το αίμα και το νερό δεν μπορούν να ρέουν μαζί». Ανάμεσα σε δύο πυρηνικές δυνάμεις, το νερό μετατράπηκε σε ανοιχτό casus belli — και το Ισλαμαμπάντ μετέφερε το ζήτημα ακόμη και στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Ο Νείλος: Η υπαρξιακή απειλή και το νερό 

Στην Αφρική, η ισορροπία ανατράπηκε στις 9 Σεπτεμβρίου 2025, όταν η Αιθιοπία εγκαινίασε το Μεγάλο Φράγμα της Αιθιοπικής Αναγέννησης (GERD) στον Γαλάζιο Νείλο — το μεγαλύτερο υδροηλεκτρικό έργο της Αφρικής, αξίας 5 δισ. δολαρίων, ισχύος 5.150 μεγαβάτ, με ταμιευτήρα 74 δισ. κυβικών μέτρων. Για την Αίγυπτο, που εξαρτάται από τον Νείλο για πάνω από το 90% των αναγκών της σε γλυκό νερό —και της οποίας ο Γαλάζιος Νείλος αντλεί περίπου το 85% της ροής του από το αιθιοπικό υψίπεδο— ένα φράγμα που λειτουργεί κατά την κρίση της Αντίς Αμπέμπα συνιστά υπαρξιακή απειλή.

Το Κάιρο απουσίασε από τα εγκαίνια και απηύθυνε επιστολή στο Συμβούλιο Ασφαλείας, δηλώνοντας ότι «δεν θα επιτρέψει στην Αιθιοπία να επιβάλει μονομερή έλεγχο σε κοινούς υδάτινους πόρους». Η κρισιμότητα του ζητήματος αποτυπώθηκε και στην προσπάθεια του Αμερικανού προέδρου, τον Ιανουάριο του 2026, να αναλάβει εκ νέου μεσολαβητικό ρόλο μεταξύ Καΐρου και Αντίς Αμπέμπα — χωρίς, μέχρι στιγμής, απτό αποτέλεσμα.

Το κρίσιμο είναι ότι, μετά από πάνω από μια δεκαετία διαπραγματεύσεων, δεν υπάρχει καμία δεσμευτική συμφωνία για το πώς θα λειτουργεί το φράγμα σε περιόδους ξηρασίας ή πλημμύρας· η Διακήρυξη Αρχών του 2015 ουδέποτε προσδιόρισε τέτοιους κανόνες. Οι συνέπειες φάνηκαν αμέσως: μέσα σε εβδομάδες από τα εγκαίνια, ασυντόνιστες εκροές προκάλεσαν πλημμύρες που εκτόπισαν πάνω από 1.200 οικογένειες στο Σουδάν και κατέκλυσαν το Δέλτα του Νείλου, με το Κάιρο να καταγγέλλει “χαοτική και απερίσκεπτη” διαχείριση.

Η Αιθιοπία, εξάλλου, ανακοινώνει ήδη την κατασκευή τριών ακόμη φραγμάτων στον Γαλάζιο Νείλο, ωθώντας την Αίγυπτο σε διπλή αντίδραση: αφενός στρατιωτικοποιεί τη διαμάχη, συνάπτοντας αμυντικά σύμφωνα στο Κέρας της Αφρικής σε μια προσπάθεια στρατηγικής “περικύκλωσης” της Αιθιοπίας· αφετέρου επενδύει εσπευσμένα σε αφαλάτωση και επεξεργασία λυμάτων. Αξιοσημείωτη, τέλος, είναι η σιωπή της Κίνας, που χρηματοδότησε υποδομές συνδεδεμένες με το GERD και τηρεί προσεκτικά ίσες αποστάσεις.

Ο Βραχμαπούτρας: Το φράγμα στη στέγη του κόσμου

Το τρίτο και πιο φιλόδοξο μέτωπο βρίσκεται στο Θιβέτ. Στις 19 Ιουλίου 2025 η Κίνα ξεκίνησε επίσημα την κατασκευή ενός συμπλέγματος υδροηλεκτρικών φραγμάτων στον ποταμό Γιαρλούνγκ Τσανγκπό  —που γίνεται Βραχμαπούτρας στην Ινδία και Τζαμούνα στο Μπανγκλαντές— σε μια από τις πιο σεισμογενείς περιοχές του πλανήτη. Με ισχύ περίπου 60 γιγαβάτ —τριπλάσια εκείνης του φράγματος των Τριών Φαραγγιών— και κόστος περίπου 1,2 τρισ. γουάν (πάνω από 160 δισ. δολάρια), προορίζεται να γίνει το μεγαλύτερο και ακριβότερο ενεργειακό έργο στην ιστορία.

Χαμηλότερα στη ροή, ο Βραχμαπούτρας τροφοδοτεί περίπου 130 εκατομμύρια ανθρώπους και έξι εκατομμύρια εκτάρια γης στην Ινδία, και πάνω από 160 εκατομμύρια στο Μπανγκλαντές, καλύπτοντας το 55% των αρδευτικών του αναγκών. Δεν υπάρχει καμία συνθήκη κατανομής υδάτων μεταξύ Κίνας, Ινδίας και Μπανγκλαντές. Το οροπέδιο του Θιβέτ, γνωστό ως ο «τρίτος πόλος» για τα τεράστια αποθέματα πάγου του, τροφοδοτεί ποτάμια από τα οποία εξαρτώνται πάνω από ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι, από το Πακιστάν έως το Βιετνάμ· κάθε παρέμβαση στην κορυφή του συστήματος έχει αλυσιδωτές συνέπειες.

Ο φόβος είναι διπλός: ότι η Κίνα θα μπορεί να ρυθμίζει τον χρονισμό των εκροών —στέρηση το καλοκαίρι, αιφνίδια απελευθέρωση στους μουσώνες— και ότι το φράγμα θα παγιδεύει τα ιζήματα που γονιμοποιούν τις κατώτερες πεδιάδες και θρέφουν το δέλτα, με ευθεία απειλή για την επισιτιστική ασφάλεια μιας από τις πυκνοκατοικημένες περιοχές του κόσμου — και, για το Μπανγκλαντές, μια χώρα-δέλτα που βρίσκεται ήδη στην πρώτη γραμμή της κλιματικής κρίσης, ζήτημα όχι ανάπτυξης αλλά επιβίωσης. Δικαιοσύνης χάριν, ορισμένοι ειδικοί θεωρούν ότι οι επιπτώσεις υπερεκτιμώνται, καθώς το μεγαλύτερο μέρος των υδάτων του Βραχμαπούτρα προέρχεται από τους μουσώνες νοτίως των Ιμαλαΐων και το έργο περιγράφεται ως “ροής ποταμού”.

Όμως η Ινδία δεν περιμένει να το διαπιστώσει: σχεδιάζει δικό της φράγμα ισχύος άνω των 11 γιγαβάτ στον ποταμό Σιανγκ, ως αντίβαρο και ως μοχλό διαπραγμάτευσης απέναντι στο Πεκίνο.

Το νομικό κενό

Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, το μοτίβο επαναλαμβάνεται: όποιος κρατά τις πηγές ελέγχει τη βρύση, και όποιος βρίσκεται χαμηλότερα στη ροή πληρώνει το τίμημα. Υπάρχει, θεωρητικά, διεθνές δίκαιο για ακριβώς αυτό. Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τις μη ναυσιπλοϊκές χρήσεις των διεθνών υδατορευμάτων, που υιοθετήθηκε στις 21 Μαΐου 1997 και τέθηκε σε ισχύ το 2014, καθιερώνει δύο θεμελιώδεις αρχές: τη “δίκαιη και εύλογη χρήση” και την υποχρέωση “μη πρόκλησης σημαντικής βλάβης” στα κράτη που βρίσκονται χαμηλότερα στη ροή.

Το πρόβλημα; Η Σύμβαση υιοθετήθηκε με 103 ψήφους υπέρ και μόλις τρεις κατά — και αυτές οι τρεις ήταν η Κίνα, η Τουρκία και το Μπουρούντι. Η Ινδία, το Πακιστάν, η Αίγυπτος και η Αιθιοπία απείχαν*. Με άλλα λόγια, ακριβώς τα κράτη που σήμερα εργαλειοποιούν το νερό αρνήθηκαν να δεσμευτούν από τους κανόνες που θα το απέτρεπαν. Η Κίνα μάλιστα δήλωσε ανοιχτά ότι η αρχή της “μη πρόκλησης βλάβης” επιβαρύνει δυσανάλογα τα κράτη που ελέγχουν τις πηγές και ότι η υποχρέωση διαβούλευσης για σχεδιαζόμενα έργα θίγει την κυριαρχία της.

Δεν είναι τυχαίο ότι η συντριπτική πλειονότητα των κρατών που τελικά επικύρωσαν τη Σύμβαση είναι χώρες των κάτω ρου ή κράτη χωρίς διεθνή υδατορεύματα· οι ηγεμόνες των πηγών απουσιάζουν, και χωρίς αυτούς δεν υπάρχει αρχή ικανή να επιβάλει κανόνα. Όπως και στη θάλασσα, έτσι και στα ποτάμια: η ισχύς γεμίζει το κενό που αφήνει το δίκαιο όταν οι ισχυροί αρνούνται να το επικυρώσουν.

Και η Ελλάδα;

Όλα αυτά μοιάζουν μακρινά — δεν είναι. Η Ελλάδα είναι, υδρολογικά, μια χώρα που βρίσκεται χαμηλότερα στη ροή. Τα περισσότερα μεγάλα ποτάμια της Βόρειας Ελλάδας πηγάζουν σε γειτονικά κράτη: ο Αξιός στη Βόρεια Μακεδονία, ο Στρυμόνας, ο Νέστος και ο Έβρος στη Βουλγαρία (και ο Έβρος επίσης στην Τουρκία). Έτσι, ένα σημαντικό μέρος των υδάτινων πόρων της χώρας στην ουσία “εισάγεται”. Τα μεγέθη είναι αποκαλυπτικά: περίπου το 50% έως 75% των υδάτων του Στρυμόνα και του Νέστου, και έως και το 70% περίπου του Έβρου, προέρχονται από τα ανώτερα ρου.

Η εικόνα δεν είναι απολύτως μονόπλευρη —στον Αώο, λόγου χάρη, η Ελλάδα βρίσκεται ψηλότερα στη ροή έναντι της Αλβανίας— όμως στο κρίσιμο βορειοανατολικό τόξο, από τον Αξιό ως τον Έβρο, η θέση της είναι σαφώς μειονεκτική. Το πιο εύγλωττο παράδειγμα είναι ο Έβρος. Το ίδιο ποτάμι που αποτελεί το σύνορο και το προγεφύρωμα των μεταναστευτικών πιέσεων είναι και ένα κοινό υδάτινο σύστημα όπου η Ελλάδα κατέχει μόλις το 6% της λεκάνης, έναντι 66% της Βουλγαρίας και 28% της Τουρκίας.

Και δεν είναι τυχαίο ότι η Τουρκία —που έχει μετατρέψει τον έλεγχο των πηγών του Τίγρη και του Ευφράτη, μέσω του προγράμματος GAP, σε εργαλείο πίεσης απέναντι σε Συρία και Ιράκ — ήταν, μαζί με την Κίνα, ένα από τα ελάχιστα κράτη που καταψήφισαν τη Σύμβαση του 1997. Η διαχείριση των υδάτων από το κράτος των πηγών, όπως έχει επισημανθεί, μπορεί να επηρεάσει άμεσα την οικονομία, το περιβάλλον και την ίδια την εθνική ασφάλεια της Ελλάδας ως κράτους που βρίσκεται χαμηλότερα στη ροή.

Εδώ αναδεικνύεται και μια κρίσιμη ασυμμετρία στη θέση της Ελλάδας. Με τη Βουλγαρία μοιράζεται όχι μόνο ποτάμια αλλά και ένα κοινό θεσμικό πλαίσιο: ως κράτη-μέλη της ΕΕ, δεσμεύονται και οι δύο από την Οδηγία-Πλαίσιο για τα Ύδατα, η οποία επιβάλλει συντονισμένη διαχείριση των διασυνοριακών λεκανών και προσφέρει στην Αθήνα θεσμικούς μοχλούς συνεργασίας και πίεσης. Με την Τουρκία, αντιθέτως, δεν υφίσταται κανένα αντίστοιχο δεσμευτικό πλαίσιο· η Άγκυρα όχι μόνο δεν δεσμεύεται από ευρωπαϊκές οδηγίες, αλλά συγκαταλέγεται και στα ελάχιστα κράτη που καταψήφισαν τη Σύμβαση του 1997. Έτσι, ο Έβρος δεν είναι απλώς το πιο εκτεθειμένο ελληνικό ποτάμι· είναι το σημείο όπου η υδρική ευαλωτότητα της χώρας συναντά την παντελή απουσία κανόνα.

Η ελληνική απάντηση μέχρι σήμερα κινείται στο πεδίο της υδατο-διπλωματίας: τον Μάιο του 2025 Ελλάδα και Βουλγαρία υπέγραψαν πενταετή συμφωνία για τα ύδατα του Άρδα, με τη Βουλγαρία να εξασφαλίζει παροχή και την Ελλάδα να δεσμεύεται να εκσυγχρονίσει τα φράγματά της.

Είναι ένα θετικό βήμα — αλλά εύθραυστο, προσωρινό και μερικό, σε μια εποχή που η κλιματική κρίση εντείνει τη λειψυδρία σε όλη τη Νοτιοανατολική Ευρώπη και που η ίδια η Τουρκία ζητά πλέον περισσότερο νερό από βουλγαρικά φράγματα λόγω ξηρασίας. Το νερό, για την Ελλάδα, είναι μια σιωπηλή αλλά υπαρκτή διάσταση της εθνικής ασφάλειας.

Συμπέρασμα

Ο 20ός αιώνας έδωσε πολέμους για το πετρέλαιο· ο 21ος απειλεί να δώσει πολέμους για το νερό. Με μία κρίσιμη διαφορά: το νερό δεν υποκαθίσταται. Δεν υπάρχει “εναλλακτική πηγή” για ένα ποτάμι που στερεύει ή για μια πεδιάδα που πλημμυρίζει κατ’ εντολήν. Για την Ελλάδα, το μάθημα από τον Ινδό, τον Νείλο και τον Βραχμαπούτρα είναι διπλό.

Πρώτον, ότι η υδρική ασφάλεια είναι ζήτημα εθνικής ασφάλειας και οφείλει να αντιμετωπιστεί ως τέτοιο — με συστηματική παρακολούθηση των διασυνοριακών ροών, με επιδίωξη δεσμευτικών συμφωνιών και με ενεργό υδατο-διπλωματία εντός της ΕΕ — του ισχυρότερου διαθέσιμου εργαλείου της Αθήνας, καθώς μόνο μέσα σε ένα δεσμευτικό, πολυμερές πλαίσιο μπορεί ένα κράτος χαμηλότερα στη ροή να εξισορροπήσει το διαρθρωτικό πλεονέκτημα εκείνου που κρατά τις πηγές. Δεύτερον, ότι η υπεράσπιση του διεθνούς δικαίου των υδάτων δεν είναι αφηρημένη αρχή, αλλά συγκεκριμένο εθνικό συμφέρον μιας χώρας που πίνει από ποτάμια τα οποία δεν ελέγχει.

Γιατί στο τέλος, η γεωπολιτική του νερού δεν αφορά μόνο τη Νότια Ασία ή την κοιλάδα του Νείλου. Αφορά κάθε κράτος που εξαρτάται από ένα ποτάμι το οποίο γεννιέται αλλού. Και σε αυτόν τον αργό, αθόρυβο πόλεμο της δίψας, η μεγαλύτερη ήττα είναι να τον αντιληφθείς όταν η βρύση βρίσκεται ήδη στο χέρι κάποιου άλλου.

*103 υπέρ, 3 κατά – Κίνα-Τουρκία-Μπουρούντι – 27 αποχές, μεταξύ των οποίων Ινδία-Πακιστάν-Αίγυπτος-Αιθιοπία-Βουλγαρία.

Ο δρ Γεώργιος Νιβέρογλου είναι Ταξίαρχος ε.α

Τώρα θα μου πείτε εσείς οι πονηροί, ότι εκλογές έρχονται, ο Σαμαράς τον στριμώχνει, είπε λοιπόν και η πρωθυπουργάρα μας να το παίξει εκ του ασφαλούς εθνίκι στην Άγκυρα!

Είπαμε εκ του ασφαλούς! Ο τύπος έριξε την παρόλα του σ’ ένα τουρκικό κανάλι, αλλά τσιμουδιά περί του θέματος μέσα στη σύνοδο κορυφής!

Σιγά που θα χαλούσε την… ωραία ατμόσφαιρα που με τόση φροντίδα είχε φτιάξει ο Ταγίπ, με τον Τραμπίκο να τον σιγοντάρει…

Εκλογές έρχονται, λίγες κορώνες για εσωτερική κατανάλωση ποτέ δεν βλάφτουν! Έλα, όμως, που βλάφτουν!

Όχι γιατί στενοχώρησε τον Ερντογάν, αλλά γιατί όταν χειρίζεσαι τόσο περιστασιακά ένα πολύ σοβαρό ζήτημα, το χαντακώνεις…

Εάν θέλεις να σ’ ακούσουν στο ΝΑΤΟ και στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τότε έπρεπε να έχεις προετοιμάσει το έδαφος εδώ και καιρό…

Έπρεπε να έχεις ενημερώσει τους συμμάχους για την πρόθεσή σου να θέσεις το ζήτημα και μάλιστα να το συνδέσεις με τα περί ενότητας του ΝΑΤΟ…

Και επειδή Αμερικάνοι και Ευρωπαίοι κάνουν πως δεν σ’ ακούνε, θα έπρεπε να έχεις συνδέσει το πράσινο φως για την ίδρυση των δύο νέων νατοϊκών στρατηγείων στην Τουρκία με την άρση του casus belli…

Όταν σε θεωρούν γιεσμέν δεν έχουν αυτιά να σ’ ακούσουν. Όταν, όμως, έχει διασυνδέσει το ΟΚ σου με την ικανοποίηση ενός λογικού όρου, τότε δεν έχουν άλλη επιλογή από το να ψάξουν για λύση…

Αμέ! Έτσι γίνονται οι δουλειές! Έπρεπε να έρθει μια Κόμπρα από την Ινδία για να σου μάθει ρε Κυριάκο την αλφαβήτα;

Θα μου πείτε, αν περιμένω από την πρωθυπουργάρα μας, που τα τουρκικά σόσιαλ μίντια τον πήραν στο ψιλό για το περπάτημά του, σοβαρή διπλωματία, είναι σαν να περιμένω… καλλιγραφίες από τον κώλο της μυλωνούς!

Το μόνο που τον ενδιαφέρει είναι να αποφύγει την ένταση με την Τουρκία, ώστε να συνεχίσει να κάνει αυτό που ξέρει να κάνει πολύ καλά!

Ρε τι είστε σεις, αμέσως το μυαλό σας πήγε στα μπικικίνια! Μη με πιέζετε, δεν πρόκειται να πω λέξη παραπάνω!

Αναφερόμενος στον πολλαπλασιασμό των εξαγωγών ηλεκτρικής ενέργειας σχολίασε ότι «η Ελλάδα έχει ανέβει κατηγορία», κάτι που χαρακτήρισε ως πολύ σημαντική εξέλιξη για την εθνική ενεργειακή πολιτική. Όπως επεσήμανε, το εξαγωγικό προφίλ της χώρας βασίζεται στην υψηλή διείσδυση ΑΠΕ στο ενεργειακό μείγμα, που σήμερα φτάνει το 55% και αναμένεται να ενισχυθεί περαιτέρω τα επόμενα χρόνια, επιτρέποντας την αξιοποίηση της περίσσειας πράσινης ενέργειας.

Στο πλαίσιο αυτό, μίλησε επίσης για την αποθήκευση που αναπτύσσεται και βοηθάει στην καλύτερη αξιοποίηση της ενέργειας από ΑΠΕ και την περαιτέρω μείωση των τιμών το αμέσως επόμενο διάστημα. «Ήδη λειτουργούν 530 MW μονάδων αποθήκευσης και μέχρι το τέλος του χρόνου θα φτάσουμε το 1 GW». Συμπλήρωσε ότι σύντομα ο Διαχειριστής θα χορηγήσει όρους σύνδεσης για νέες μπαταρίες ισχύος περίπου 400 MW. Παράλληλα έχει ήδη εξασφαλίσει όρους σύνδεσης για αυτόνομες μονάδες αποθήκευσης της τάξης του 1,6 GW.

Σχετικά με τον εξηλεκτρισμό της οικονομίας, ο κ. Μανουσάκης υπογράμμισε ότι «είναι προς το εθνικό συμφέρον», δεδομένου ότι η ενεργειακή μετάβαση εξελίσσεται με ταχύτητα και είναι στρατηγικής σημασίας να επιτευχθεί αυτονομία από εισαγωγές ενεργειακών πρώτων υλών. «Λαμβάνοντας υπόψη όλες τις ανάγκες της ελληνικής οικονομίας, αυτή τη στιγμή ακόμη εισάγουμε περίπου το 77% των αναγκών μας σε ενέργεια συνολικά» είπε, εξηγώντας ότι λύση σε αυτό θα αποτελέσει ο εξηλεκτρισμός βασικών υποδομών και κλάδων της οικονομίας, όπως η θέρμανση και οι μεταφορές.

Ερωτηθείς για τα οφέλη των έργων του Διαχειριστή, τόνισε ότι πρόκειται για επενδύσεις υψηλής προστιθέμενης αξίας για την κοινωνία, την οικονομία και το περιβάλλον. Οι νησιωτικές διασυνδέσεις, αν και απαιτούν σημαντικά κεφάλαια για να κατασκευαστούν, στην πραγματικότητα δημιουργούν πολλαπλάσια εξοικονόμηση αφού επιτρέπουν την απόσυρση των τοπικών μονάδων ηλεκτροπαραγωγής στα νησιά που χρησιμοποιούν ακριβά και ρυπογόνα ορυκτά καύσιμα. Το πρόγραμμα των ηλεκτρικών διασυνδέσεων στην Ελλάδα έχει προχωρήσει σημαντικά, καθώς η Κρήτη είναι πλέον διπλά διασυνδεμένη και η διασύνδεση του συνόλου των νησιών των Κυκλάδων έχει ολοκληρωθεί. Παράλληλα, δρομολογείται η νέα γενιά διασυνδέσεων στα Δωδεκάνησα, στο βόρειο Αιγαίο και η δεύτερη γραμμή προς την Ιταλία. «Θεωρώ ότι οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις για την Ελλάδα είναι μονόδρομος και είναι πολύ σωστό ότι προχωράμε τόσο γρήγορα», σημείωσε. «Οι διασυνδέσεις είναι έργα υπέρ των καταναλωτών, υπέρ της βελτίωσης της ποιότητας του τουριστικού προϊόντος αλλά και της ενεργειακής ασφάλειας στο νησιά. Χωρίς αυτές θα είχαμε μεγαλύτερο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας».

Αναφέρθηκε επίσης στην πρόσφατη αύξηση μετοχικού κεφαλαίου, την οποία χαρακτήρισε εξαιρετικά επιτυχημένη δεδομένου ότι προσέλκυσε κορυφαία επενδυτικά χαρτοφυλάκια, σχολιάζοντας ότι παράλληλα υπάρχει ισχυρό ενδιαφέρον για μεγάλα έργα διεθνών διασυνδέσεων που αναπτύσσονται στην Ανατολική Μεσόγειο.

Κλείνοντας την τοποθέτησή του, είπε ότι η προϋπόθεση για ευρωπαϊκή αλληλεγγύη στην ενέργεια είναι η πραγματική ενοποίηση των αγορών ώστε να υπάρχει μία ενιαία ευρωπαϊκή τιμή, κάτι για το οποίο χρειάζονται περαιτέρω διασυνδέσεις. «Αλληλεγγύη είναι η νοτιοανατολική Ευρώπη να έχει ένα πιο πυκνό δίκτυο ούτως ώστε να μην υπάρχει διαφορά τιμών με την κεντρική Ευρώπη. Αυτό θα ισχυροποιήσει την κοινή ενεργειακή αγορά και την οικονομία», κατέληξε.