Τα στοιχεία για τους πρώτους επτά μήνες του 2026 δείχνουν μεταβολή προς το χειρότερο, καθώς, σύμφωνα με το τουρκικό υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού, οι αφίξεις επισκεπτών από 18 από τις 22 ευρωπαϊκές χώρες μειώθηκαν σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο πέρυσι.

Η μεγαλύτερη πτώση καταγράφηκε στη Σλοβακία, με μείωση 12,39%, ενώ ακολούθησαν το Ηνωμένο Βασίλειο με 10,16% και το Λουξεμβούργο με 8,96%. Οι αφίξεις από την Τσεχία, τη Γαλλία και την Ιρλανδία μειώθηκαν επίσης κατά περισσότερο από 6%.

Στη Γερμανία, τη μεγαλύτερη ευρωπαϊκή αγορά για την Τουρκία, ο αριθμός των επισκεπτών παρέμεινε ουσιαστικά στάσιμος, καταγράφοντας οριακή μείωση 0,04%. Αντίθετα, αυξήσεις σημειώθηκαν στις αγορές της Ολλανδίας, της Ισπανίας, της Σουηδίας και της Ουγγαρίας κατά τους πρώτους επτά μήνες του έτους.

Η συνολική εικόνα από την Ευρώπη δείχνει ότι η Τουρκία δυσκολεύεται να διατηρήσει τη ζήτηση στις βασικές αγορές προέλευσης τουριστών της ηπείρου.

Οι εκπρόσωποι του κλάδου αποδίδουν την πτώση των αφίξεων πρωτίστως στις συγκρούσεις στις οποίες εμπλέκονται το Ιράν, το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες.

Ωστόσο, παράγοντες της τουριστικής βιομηχανίας επισημαίνουν και τη μείωση του πλεονεκτήματος τιμών της Τουρκίας ως έναν ακόμη λόγο για την απώλεια μεριδίου στην ευρωπαϊκή αγορά. Η αύξηση του κόστους, συμπεριλαμβανομένων των υψηλότερων τιμών για διαμονή, φαγητό και ποτό, αλλά και για τις υπόλοιπες δαπάνες των διακοπών, έχει ως αποτέλεσμα η χώρα να χάνει το χαρακτηριστικό ενός προορισμού με ανταγωνιστικές τιμές.

Από ποιους χάνει η Τουρκία

Παράλληλα, εναλλακτικοί προορισμοί όπως η Ελλάδα, η Αίγυπτος και η Ισπανία έχουν αποκτήσει μεγαλύτερη απήχηση στους Ευρωπαίους ταξιδιώτες, με τους επαγγελματίες του τουρισμού να επιχειρούν να ενισχύσουν τη ζήτηση μέσω πρόσθετων διαφημιστικών εκστρατειών.

Για να αντιμετωπίσουν την ασθενέστερη ζήτηση στην αρχή της περιόδου, ορισμένα ξενοδοχεία προσέφεραν εκπτώσεις που έφτασαν σχεδόν το 50%, προκαλώντας μια μικρή ανάκαμψη και δημιουργώντας προσδοκίες για ενίσχυση της τουριστικής κίνησης τον Αύγουστο. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τα ποσοστά πληρότητας, ιδιαίτερα στις παράκτιες περιοχές, να φτάσουν έως και το 90%.

Παρά τη γενικότερη κάμψη στις ευρωπαϊκές αγορές, η Γερμανία παραμένει η δεύτερη μεγαλύτερη αγορά της Τουρκίας συνολικά, μετά τη Ρωσία.
Μιλώντας για την ανθεκτικότητα της γερμανικής αγοράς, ο πρόεδρος της Γερμανικής Ένωσης Ταξιδιωτικών Πρακτόρων, δήλωσε ότι, παρά τους παγκόσμιους γεωπολιτικούς κινδύνους και τις μεταβολές στη δυναμική των αγορών, η Τουρκία «παραμένει ένας απαραίτητος προορισμός για τους Γερμανούς τουρίστες».

Όπως ανέφερε, «λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή, τον Μάρτιο σημειώθηκε προσωρινή μείωση των κρατήσεων για τέσσερις έως οκτώ εβδομάδες, μετά την οποία η ζήτηση ανέκαμψε και πάλι».

Σύμφωνα με τον ίδιο, πέρα από την ποιότητα των τουριστικών εγκαταστάσεων, τις παραλίες και το ισχυρό μοντέλο all-inclusive, σημαντικό ρόλο στις προτιμήσεις των Γερμανών τουριστών για την Τουρκία διαδραματίζουν επίσης οι πολιτιστικές εκδρομές και οι δραστηριότητες στη φύση.

«Ωστόσο, η σχέση τιμής και ποιότητας είναι κρίσιμης σημασίας. Οι Γερμανοί τουρίστες είναι ευαίσθητοι στις μεταβολές των τιμών. Εάν οι Τούρκοι ξενοδόχοι μπορέσουν να διατηρήσουν μια ισορροπία μεταξύ του προϋπολογισμού τους και της τιμολογιακής τους πολιτικής, θα μπορέσουν να προσελκύσουν πολύ περισσότερους τουρίστες από τη Γερμανία», δήλωσε.

Γιος του σπουδαίου τραγουδιστή Σταμάτη Κόκοτα, ακολούθησε και ο ίδιος τον δρόμο της μουσικής, κάνοντας ιδιαίτερα αισθητή την παρουσία του στην ελληνική δισκογραφία κυρίως τη δεκαετία του 1990.

Στη διάρκεια της καριέρας του κυκλοφόρησε προσωπικούς δίσκους, συνεργάστηκε με καταξιωμένους συνθέτες, στιχουργούς και τραγουδιστές και πραγματοποίησε πολυάριθμες εμφανίσεις σε νυχτερινά κέντρα και μουσικές σκηνές.

Μεταξύ των καλλιτεχνών που συνεργάστηκε ήταν η Μαρινέλλα, η Καίτη Γαρμπή, η Άντζελα Δημητρίου, ο Αντύπας, ο Βασίλης Καρράς, η Κωνσταντίνα, η Λίτσα Γιαγκούση και ο πατέρας του, Σταμάτης Κόκοτας.

Ο πρώτος προσωπικός του δίσκος με τίτλο «Διαδόσεις» κυκλοφόρησε στις 10 Φεβρουαρίου του 1994 από την Eros Music σε μουσική και στίχους του Φοίβου, φτάνοντας τις 30.000 πωλήσεις σε Ελλάδα και Κύπρο κι έγινε χρυσός.

Στη συγκεκριμένη άκρως διαφωτιστική ταινία, που αποτελεί κινηματογραφική ξενάγηση στη σύγχρονη νορβηγική επαρχία, παρατηρούμε τη σύγκρουση δύο νοοτροπιών που εκπηγάζουν από διαφορετικά πολιτισμικά συμφραζόμενα. Η εξουσία τών γονιών πάνω στα παιδιά διαφέρει από χώρα σε χώρα.

Τα ΑΜΕΑ επίσης αλλού προστατεύονται περισσότερο και αλλού απολαμβάνουν λιγότερα προνόμια, ανάλογα με το γεωγραφικό μήκος και πλάτος. Η ψυχολογική βία όμως και ο αυταρχισμός τών κρατούντων-εξουσιαστών έχει μεγάλα περιθώρια κακοποίησης: από τη χειροδικία και τον σωματικό καταναγκασμό (ή και βιασμό) έως την λεπταίσθητη πλύση εγκεφάλου και τον αδιόρατο ψυχολογικό πόλεμο (κάτι που είναι δυσκολότερα κολάσιμο, γιατί δεν ανιχνεύεται εύκολα και δεν στοιχειοθετείται πάντα επαρκώς).

Ο κοινωνικός αποκλεισμός, παραδείγματος χάριν, μπορεί να οφείλεται σε μια πρωτόγονη δυσανεξία κλειστών κοινωνιών απέναντι σε κάθε τι διαφορετικό ή «ξένο», που το εκλαμβάνουν λανθασμένα ως επικίνδυνο επιτιθέμενο «ιό» εξαιρετικά μολυσματικό. Η πανούκλα τού Μεσαίωνα άφησε πίσω της πολλές παρενέργειες. Καθώς επίσης και οι πυρές Ιησουϊτών τής Ιεράς Εξετάσεως με αθώα θύματα ανύποπτες «μάγισσες».

«Φιόρδ»: Ενδιαφέρουσα ταινία, παρά τον αργό ρυθμό

Αυτή η μακροσκελέστατη αργού ρυθμού ταινία εντάσσεται στη μακρά παράδοση τού σκανδιναβικού κινηματογράφου και θεάτρου. Εξαιρετικές ερμηνείες, αληθοφανείς λήψεις, προσεκτικός-προσγειωμένος-μελετημένος σουρεαλισμός, επιμονή στα νοήματα, στα ιδεολογήματα, στις ιδέες. Θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε αυτό το φιλμ έμπρακτο κοινωνιολογικό δοκίμιο, εάν δεν συνδύαζε με σοφό τρόπο τα εσωτερικά σπιτιών και σχολείων με τις υπέροχες απεικονίσεις τού μουντού χιονισμένου ποιητικού φυσικού τοπίου. Ο αφηγηματικός φακός κινείται διαρκώς ανάμεσα στα εσωτερικά τοπία τού ψυχισμού τών δραματικών προσώπων και στην άκρως τακτοποιημένη, επιμελημένη και καθαρή αστική χωροταξία και πολεοδομία.

Ανάλογα με το χώρο αλλάζει το ύφος, η ένταση και ο τόνος τής συνομιλίας. Είναι χαρακτηριστικό πως η απολογούμενη θεοσεβούμενη ζητάει από την κοινωνική λειτουργό τής Πρόνοιας και από τη δασκάλα τών παιδιών της «να μιλήσουνε σαν άνθρωποι», πέρα από την ξύλινη γλώσσα τής γραφειοκρατίας τών πανίσχυρων δημοσίων υπαλλήλων.

Εκπληκτική ταινία, αργόσυρτη όμως για το μεσογειακό μας ταμπεραμέντο κι ανάσασμα… Ειδικά απευθύνεται σε θεατές όλων των φύλων που βρίσκονται σε μεικτούς γάμους, σχέσεις ή δεσμούς με πολίτες γεννημένους στη Νορβηγία.

Η σκανδιναβική δραματουργία και φιλμογραφία, όσο κι αν ομοιάζει πολιτισμικά με τα γαλλικά και ρωσικά αντίστοιχα, διαφέρει σημαντικά από την γερμανική πολιτιστική παραγωγή, αλλά και από τον δημιουργικώς ευφάνταστο βακχικό ελληνορωμαϊκό-χριστιανικό Ευρωπαϊκό Νότο.

«Φιορδ»

Η εφταμελής σκανδιναβο-ρουμάνικη οικογένεια Γκεοργκίου μετακομίζει από το Βουκουρέστι στη νορβηγική επαρχία. Αν και αυστηρών χριστιανικών πεποιθήσεων, αρχικά θα ενταχθεί στο βορειοευρωπαϊκό τρόπο ζωής, θα μπει όμως στο στόχαστρολόγω της ανησυχητικής συμπεριφοράς των γονιών, οι οποίοι κατηγορούνται για παιδική κακοποίηση.

Fjord

2026

Έγχρωμη ταινία 

Διάρκεια: 146′

4

Δραματική ταινία

Ρουμανο-γαλλο-νορβηγική

Σκηνοθεσία ταινίας:

Κριστιάν Μουνγκίου

Στην ταινία πρωταγωνιστούν:

Ρενάτε Ρέινσβε

Λίσα Κάρλεχεντ

Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, το Project 09851 Khabarovsk απέπλευσε από το Σεβεροντβίνσκ στις 17 Αυγούστου και κατευθύνθηκε προς τη Λευκή Θάλασσα, όπου φέρεται να ξεκίνησε τις πρώτες εργοστασιακές θαλάσσιες δοκιμές του. Η έξοδός του από τη βάση έγινε αντιληπτή από ανοιχτές πηγές και σχετικές εικόνες που δημοσιεύθηκαν τις τελευταίες ημέρες.

Το υποβρύχιο, εκτοπίσματος περίπου 10.000 τόνων, έχει σχεδιαστεί ειδικά για να επιχειρεί με τα Poseidon και, σύμφωνα με τις μέχρι σήμερα διαθέσιμες εκτιμήσεις, μπορεί να μεταφέρει έως και έξι από αυτά τα ιδιαίτερα μεγάλου μεγέθους πυρηνοκίνητα υποβρύχια drones.

Η έναρξη των δοκιμών δεν σημαίνει από μόνη της ότι το σύστημα είναι ήδη επιχειρησιακά πλήρως έτοιμο. Ωστόσο, αποτελεί ένδειξη ότι η Ρωσία συνεχίζει να προωθεί ένα πρόγραμμα το οποίο έχει προκαλέσει έντονο ενδιαφέρον αλλά και ανησυχία στις δυτικές χώρες.

Το Poseidon, ένα διαφορετικό είδος πυρηνικού όπλου

Το Poseidon δεν πρόκειται για μια συμβατική τορπίλη. Πρόκειται για ένα τεράστιο, πυρηνοκίνητο υποβρύχιο όχημα, σχεδιασμένο να κινείται αυτόνομα κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας και να μπορεί να μεταφέρει πυρηνική κεφαλή.

Οι δυνατότητες που έχουν αποδοθεί στο συγκεκριμένο σύστημα είναι εντυπωσιακές. Ρωσικές πηγές και εκτιμήσεις που έχουν δημοσιευθεί κατά καιρούς κάνουν λόγο για εμβέλεια άνω των 6.000 μιλίων, δηλαδή περίπου 9.650 χιλιομέτρων, ενώ το Poseidon φέρεται να μπορεί να επιχειρεί σε βάθος περίπου 3.280 ποδιών, σχεδόν ενός χιλιομέτρου κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας.

Αυτό είναι και ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά που καθιστούν το σύστημα ιδιαίτερα δύσκολο στην αντιμετώπισή του. Σε αντίθεση με έναν διηπειρωτικό βαλλιστικό πύραυλο, το Poseidon κινείται υποβρυχίως και μπορεί θεωρητικά να προσεγγίσει παράκτιους στόχους από διαφορετικές κατευθύνσεις.

Η Μόσχα έχει παρουσιάσει το όπλο ως ένα σύστημα ικανό να προκαλέσει καταστροφικές συνέπειες σε παράκτιες περιοχές. Παράλληλα, έχει διατυπωθεί ο ισχυρισμός ότι μια ισχυρή πυρηνική έκρηξη κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας θα μπορούσε να προκαλέσει τεράστια κύματα και εκτεταμένη ραδιενεργό μόλυνση.

Ωστόσο, αρκετοί από τους πιο εντυπωσιακούς ισχυρισμούς που έχουν συνοδεύσει το Poseidon προέρχονται από ρωσικές πηγές και δεν έχουν επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα.

Γιατί η έξοδος του Khabarovsk έχει σημασία

Η έναρξη των θαλάσσιων δοκιμών του Khabarovsk δεν αποτελεί απλώς μια τεχνική εξέλιξη. Εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο στρατηγικού ανταγωνισμού ανάμεσα στη Ρωσία και τη Δύση, σε μια περίοδο κατά την οποία η Μόσχα επιδιώκει να ενισχύσει την εικόνα της ως πυρηνικής υπερδύναμης.

Το Poseidon αποτελεί μέρος αυτής της προσπάθειας. Η ανάπτυξή του δείχνει ότι η Ρωσία επενδύει σε νέα μέσα πυρηνικής αποτροπής, τα οποία δεν περιορίζονται στα παραδοσιακά πυραυλικά συστήματα.

Παράλληλα, η δημοσιοποίηση εικόνων από την έξοδο του Khabarovsk στη θάλασσα λειτουργεί και σε επίπεδο στρατηγικής επικοινωνίας. Η Μόσχα γνωρίζει ότι κάθε εξέλιξη γύρω από το Poseidon προσελκύει το ενδιαφέρον των δυτικών υπηρεσιών, των στρατιωτικών αναλυτών και των μέσων ενημέρωσης.

Οι απειλές προς τη Βρετανία

Η συγκεκριμένη εξέλιξη έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η αντιπαράθεση Ρωσίας και Βρετανίας παραμένει ιδιαίτερα έντονη, κυρίως λόγω της συνεχιζόμενης βρετανικής υποστήριξης προς την Ουκρανία.

Η στάση του Λονδίνου έχει προκαλέσει επανειλημμένες απειλές από Ρώσους αξιωματούχους αλλά και από πρόσωπα της ρωσικής κρατικής τηλεόρασης.

Χαρακτηριστική ήταν η τοποθέτηση του παρουσιαστή της ρωσικής κρατικής τηλεόρασης Βλαντίμιρ Σολοβιόφ, ο οποίος αναφέρθηκε στο Poseidon με ιδιαίτερα επιθετικό τρόπο, λέγοντας ότι οι Βρετανοί θα έπρεπε να προετοιμαστούν «να αναπνέουν κάτω από το νερό» πριν δεχθούν επίθεση με το συγκεκριμένο όπλο.

Την ίδια στιγμή, η ρωσική πρεσβεία προειδοποίησε ότι όσο περισσότερο η Βρετανία ενισχύει την Ουκρανία, τόσο μεγαλύτερο θα είναι το τίμημα που θα κληθεί να πληρώσει.

Το Λονδίνο, από την πλευρά του, δεν φαίνεται να υποχωρεί από τη γραμμή της υποστήριξης προς το Κίεβο.

Το ανέφερε τούτο επειδή εμποδίζονται ενέργειες του κατοχικού καθεστώτος, που αποσκοπούν στην προβολή και την ανάδειξή του. Αναφέρθηκε στην ακύρωση διεθνούς φεστιβάλ στα κατεχόμενα, στην “παρεμπόδιση ενημέρωσης ξένων διπλωματών από τον Τουρκοκύπριο διαπραγματευτή.

Ο τελευταίος, μπορεί να οργάνωσε τη σύναξη στο “Σπίτι της Συνεργασίας”, στη νεκρή ζώνη, αλλά οι προσκλήσεις στάλθηκαν με τα σύμβολα της αποσχιστικής οντότητας, την οποία, ειρήσθω εν παρόδω, καταδικάζουν ψηφίσματα των Ηνωμένων Εθνών. Αν θέλουν να ενημερώνουν, να γνωστοποιούν τις απόψεις τους, δεν χρειάζονται αυτά τα κόλπα με τα “επιστολόχαρτα” της “Προεδρίας” της “ΤΔΒΚ”.

Εκνευρισμένος ο… ψύχραιμος Έρχιουρμαν

Θέλει να ενημερώσει για τις θέσεις του ή επιχειρεί  να αποκτήσει πολιτικά πλεονεκτήματα;  Είναι δε προφανές πως το υπουργείο Εξωτερικών δεν έκανε εκστρατεία κατά της ενημέρωσης που οργάνωσε ο κ. Ντάνα, αλλά όταν είχε ρωτηθεί από πρεσβείες, έθεσε το θέμα στη σωστή του διάσταση. Αυτό πρέπει να αναφερθεί καθώς υπήρξαν ισχυρισμοί, που υιοθετούνται και στις ελεύθερες περιοχές, ότι το υπουργείο Εξωτερικών οργάνωσε  ολόκληρη εκστρατεία(!) για να μιλήσει ο Μεχμέτ Ντάνα ενώπιον άδειων καρεκλών! 

Ο ψύχραιμος Τουφάν Έρχιουρμαν, που φαίνεται εκνευρισμένος και ενοχλημένος και δεν τα έχει μόνο με τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη, επιχειρεί να διαμορφώσει μια εικόνα ότι ο ερχομός του στο Κυπριακό, μετά την επιλογή του ως ηγέτης του κατοχικού καθεστώτος, προκάλεσε… πανικό. Έσπασε, όπως υποστηρίζει, τη “ζώνη άνεσης” και γι αυτό προσπαθούν να σπάσουν τα…νεύρα του. Αλλά αυτός, επαναλαμβάνει, είναι ψύχραιμος! 

Σίγουρα ο κ. Έρχιουρμαν δεν είναι άνετος, φαίνεται πως δεν είναι ούτε και ψύχραιμος. Κι αυτό γιατί, όπως είπε και ο πρώην κατοχικός ηγέτης, Μεχμέτ Αλί Ταλάτ, που προέρχεται από το ίδιο κόμμα με τον κ. Έρχιουρμαν, «το έργο του δεν είναι καθόλου εύκολο, καθότι πρέπει να αντιμετωπίσει, τόσο την ελληνοκυπριακή πλευρά και τη διεθνή κοινότητα, όσο και την Τουρκία».

Η κατοχή δεν είναι πρόβλημα μόνο των Ελληνοκυπρίων

Το πρόβλημα δεν είναι σημειολογικό. Είναι θέμα ουσίας. Και η ουσία καθορίζεται από το πώς αντιμετωπίζεται το Κυπριακό. Στα κατεχόμενα συνηθίζουν να προβάλλουν αυτό το παραμύθι με την απομόνωση. Δεν μπορούν, λένε,  να παίξουν μπάλα, δεν μπορούν να κάνουν εκδηλώσεις, δεν τους αναγνωρίζει κανένας.

Όλα αυτά, είτε ισχύουν είτε όχι, είναι αποτέλεσμα της συνεχιζόμενης κατοχής. Η όποια απομόνωση μπορεί να υπάρχει, είναι επειδή η αποσχιστική οντότητα δεν μπορεί να αναγνωρισθεί. Βέβαια, οι Τουρκοκύπριοι έχουν τη δυνατότητα, μέσω της υπηκοότητας της Κυπριακής Δημοκρατίας, να έχουν όλα τα προνόμια που προσφέρονται και έχουν και οι Ελληνοκύπριοι, οι Μαρωνίτες, οι Αρμένιοι και οι Λατίνοι. Αλλά το κατοχικό καθεστώς δεν μπορεί να έχει προνόμια ή καθεστώς κράτους. 

Το πρόβλημα των Τουρκοκυπρίων είναι η κατοχή από την Τουρκία. Με την άρση των κατοχικών δεδομένων θα απελευθερωθούν. Θα απελευθερωθούν με την απελευθέρωση της Κύπρου. Και γι’ αυτό θα πρέπει να είναι απέναντι στην κατοχική δύναμη, την Τουρκία. Θα πρέπει να είναι απέναντι και σε όσους, εξυπηρετώντας τους σχεδιασμούς της Άγκυρας, προσπαθούν αντί να λύσουν το Κυπριακό, να αναβαθμίσουν την αποσχιστική οντότητα.

Όταν ένα άτομο επιτελεί σωματική δραστηριότητα αυξημένης έντασης και διάρκειας σε οποιεσδήποτε συνθήκες, αυξάνεται η θερμοκρασία του σώματος λόγω της θερμότητας που παράγει η αύξηση του μεταβολισμού εξαιτίας του έργου των μυών. Όταν η έντονη σωματική δραστηριότητα πραγματοποιείται σε θερμοκρασίες περιβάλλοντος 29,4 °C – 32,2 °C , χωρίς μέτρα προστασίας και η θερμοκρασία του σώματος ανέβει στους 40.6 °C – 42,4 °C, το άτομο κινδυνεύει σοβαρά από θερμοπληξία.

Επιπτώσεις της θερμοκρασίας

Προκειμένου να διατηρηθεί σε φυσιολογικά όρια η εσωτερική θερμοκρασία του σώματος, μόλις αυτή αυξηθεί πάνω από τους 37°C, ενεργοποιούνται μηχανισμοί οι οποίοι προκαλούν εφίδρωση και διαστολή των αγγείων του δέρματος, ώστε η πλεονάζουσα θερμότητα να αποβληθεί μέσω των πόρων αυτού. Συνέπεια αυτής της αντίδρασης του σώματος, είναι η απώλεια νερού και η εκτόπιση του αίματος από την σπλαχνική κυκλοφορία (ακόμα και από την εγκεφαλική κυκλοφορία) προς την περιφέρεια (δέρμα και μύες). Έτσι, οι κύριες επιπτώσεις στο σώμα είναι:

Καρδιακή καταπόνηση
Η ελάττωση του όγκου του αίματος και η αντισταθμιστική αύξηση του καρδιακού παλμού (σφυγμοί).

Γαστρεντερικές διαταραχές
Η αιμάτωση του γαστρεντερικού συστήματος ελαττώνεται με δυσμενείς επιπτώσεις στις διαδικασίες της πέψης. Όταν οι συνθήκες αυτές είναι παρατεταμένες, μπορεί να προκληθούν βλάβες στο εντερικό επιθήλιο (εντερικός φραγμός) που μπορεί να οδηγήσουν σε σοβαρές φλεγμονές και διαταραχές στην απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών.

Μειωμένη αιμάτωση εγκεφάλου
Η μειωμένη αιμάτωση του εγκεφάλου σε συνδυασμό με την αφυδάτωση, μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα που κυμαίνονται από ζάλη, θολούρα, αίσθημα κόπωσης μέχρι και ναυτία, αποπροσανατολισμό και τέλος κατάρρευση.

Εδώ πρέπει να πούμε ότι εκτός από την υψηλή θερμοκρασία, οι συνθήκες υγρασίας και η ταχύτητα και ποιότητα του αέρα επηρεάζουν σημαντικά τη φυσιολογική ανταπόκριση του σώματος. Συνοπτικά, όσο αυξάνεται η υγρασία του περιβάλλοντος ελαττώνεται η δυνατότητα εξάτμισης νερού από το δέρμα. Το ίδιο συμβαίνει σε συνθήκες χαμηλής ταχύτητας του αέρα.

Αναγνωρίζοντας και Προλαμβάνοντας την Αφυδάτωση

Σε μια κανονική ημέρα το ανθρώπινο σώμα χάνει περίπου 2,5 λίτρα νερό. Μπορείτε να φανταστείτε την ποσότητα νερού που χάνει ένα άτομο όταν γυμνάζεται έντονα και παρατεταμένα σε συνθήκες υψηλής θερμοκρασίας. Αφυδάτωση άνω του 5% του σωματικού βάρους οδηγεί σε σημαντική μείωση της δύναμης, της αντοχής και της ικανότητας εργασίας.

Ένα άτομο που ασκείται σε θερμό περιβάλλον μπορεί να χάνει έως και 3 με 10 λίτρα νερό την ώρα! Φυσικά η απώλεια νερού μέσω του ιδρώτα διαφέρει από άτομο σε άτομο ανάλογα με το φύλο, τον σωματότυπο, κληρονομικούς παράγοντες, την φυσική κατάσταση, τον τύπο, την ένταση και τη διάρκεια της άσκησης καθώς και τις συνθήκες του περιβάλλοντος που ασκείται.

Μπορείτε να υπολογίσετε το νερό που χάνετε κατά την άσκηση, με το να ζυγίζεστε πριν και μετά από αυτήν, ώστε να υπολογίσετε τις ανάγκες σας. Θα καταλάβετε εάν είσαστε αφυδατωμένοι εάν νιώθετε δίψα (φυσικά) αλλά και ξηροστομία, ξηροδερμία, ζάλη, κεφαλαλγία, κράμπες ή παρατηρείτε μειωμένη διούρηση μέσα στην ημέρα και ούρα με σκούρο χρώμα.

Με την αποβολή ιδρώτα από το σώμα, εκτός από νερό, αποβάλλονται και σημαντικοί ηλεκτρολύτες όπως είναι το νάτριο, το κάλιο και το μαγνήσιο. Τα συστατικά αυτά (κυρίως το νάτριο) είναι σημαντικά για τη ρύθμιση του ισοζυγίου υγρών στο σώμα, αλλά παίζουν σημαντικό ρόλο στη διέγερση των μυών και στη λειτουργία του νευρικού συστήματος.

Εάν λοιπόν θέλετε να διατηρήσετε αποτελεσματική και ασφαλή δραστηριότητα σε υψηλές θερμοκρασίες, μην ξεχνάτε τα βασικά σας όπλα:

Ενυδάτωση πριν την άσκηση

Σχεδιάστε το προσωπικό πρόγραμμα ενυδάτωσής σας, υπολογίζοντας τις ανάγκες σας ανάλογα με τις απώλειες ή φροντίζοντας ώστε να μην φτάσετε να αναπτύξετε τα συμπτώματα της αφυδάτωσης: Υπολογίστε περίπου ότι χρειάζεστε 300-500 ml νερό για κάθε κιλό που χάνετε λόγω εφίδρωσης.

Φροντίστε να είσαστε καλά ενυδατωμένοι ακόμα και τις ημέρες που δεν ασκείστε, αλλά κυρίως πριν την άσκηση. Πίνετε μικρές ποσότητες νερού κατά τη διάρκεια της άσκησης (περίπου ανά μισή ώρα). Προτιμάτε να καταναλώνετε δροσερό νερό (όχι παγωμένο) καθώς στη θερμοκρασία αυτή κενώνεται ευκολότερα από το στομάχι.

Ηλεκτρολύτες

Το νάτριο είναι ο ηλεκτρολύτης που χάνεται σε μεγαλύτερες ποσότητες με τον ιδρώτα. Για τον λόγο αυτό επιλέγετε εμφιαλωμένα νερά με υψηλή περιεκτικότητα σε ηλεκτρολύτες ή χρησιμοποιείτε συμπληρώματα ηλεκτρολυτών ή ακόμα παρασκευάζετε διάλυμα νερού με αλάτι που να καλύπτει τις δικές σας ανάγκες.

Ο πειραματισμός και η εμπειρία θα σας βοηθήσουν να βρείτε την κατάλληλη αναλογία για εσάς (για αρχή μπορείτε να ξεκινήσετε με 500mg νατρίου ή 1,2 γρ. αλάτι σε 1 L νερό). Όσο για τους άλλους ηλεκτρολύτες, το κάλιο βρίσκεται άφθονο στα φρούτα και τα λαχανικά, ενώ το μαγνήσιο στους ξηρούς καρπούς και σπόρους. Άρα στο παραπάνω διάλυμα προσθέστε και 1/4 χυμό φρούτου.

Συμπτώματα υπονατριαιμίας μπορεί να είναι το αίσθημα αδυναμίας/κόπωσης, οι κράμπες, ναυτία, και σε σοβαρότερες περιπτώσεις μπορεί να βιώνετε σύγχυση, αποπροσανατολισμό και μυϊκούς σπασμούς. Υπονατριαιμία μπορεί ωστόσο να προκληθεί και από την υπερβολική κατανάλωση νερού, οπότε και προκαλείται μειωμένη συγκέντρωση νατρίου στο αίμα.

Διατροφικές επιλογές

Δεδομένου ότι το γαστρεντερικό σύστημα είναι ένα σύστημα το οποίο επιβαρύνεται ιδιαίτερα κατά την άσκηση σε υψηλές θερμοκρασίες, είναι σημαντικό να είσαστε προσεκτικοί στον σχεδιασμό των γευμάτων σας κατά τη διάρκεια της θερμή περιόδου. Εκτός από τις βασικές αρχές που αφορούν την πρόσληψη πρωτεϊνών και υδατανθράκων για τη μέγιστη απόδοση ανάλογα με το άθλημα που κάνετε, είναι απαραίτητο να λάβετε υπ’ όψη σας τις συμβουλές που ακολουθούν:

Όταν η θερμοκρασία ανεβαίνει, καταναλώνετε ελαφριά γεύματα (αποφύγετε τηγανητά, λιπαρές σάλτσες και dressings, καρυκεύματα). Κάνετε μικρά και συχνά γεύματα για να μην επιβαρύνετε το γαστρεντερικό σας και να παρέχετε στο σώμα σας διαρκή φόρτιση. Αποφύγετε τα ζεστά φαγητά.

Δοκιμάστε στα κύρια γεύματά σας “πολυσαλάτες” με λαχανικά, κρέας, κοτόπουλο, ψάρι ή αυγό σε μικρά κομμάτια και ψιλοκομμένη πατάτα ή κρύα ζυμαρικά, ωμό ελαιόλαδο. Για σνακς προτιμάτε φρούτα, ξηρούς καρπούς, γιαούρτι σε διάφορους συνδυασμούς. Αποφύγετε την κατανάλωση υπερβολικής ποσότητας πρωτεΐνης (>20 γρ/γεύμα) πριν την άσκηση καθώς ο μεταβολισμός της πρωτεΐνης αυξάνει την θερμογένεση.

Εάν χρειάζεστε μεγάλες ποσότητες πρωτεΐνης, φροντίστε να τις μοιράζετε σε μικρότερα γεύματα μέσα στην ημέρα. Επιλέγετε πάντα άπαχο κρέας, πουλερικά και ψάρια, αλλά και γιαούρτι, τυρί και αυγά. Αν και η γλυκόζη είναι απαραίτητη για την φόρτιση των μυών, αποφύγετε την κατανάλωση ροφημάτων υψηλής συγκέντρωσης σε γλυκόζη, καθώς η υψηλή οσμωτικότητά τους επιβραδύνει την κένωση του στομάχου.

Φροντίζετε ώστε να καταναλώνετε επαρκή ποσότητα σύνθετων υδατανθράκων μέσα στην ημέρα ώστε να είσαστε πάντα “φορτισμένοι”. Ακολουθήστε ένα πρόγραμμα “φόρτισης” με απλούς υδατάνθρακες πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την άσκηση, το οποίο να ταιριάζει στις ανάγκες σας. Τρόφιμα όπως τα φρούτα και τα λαχανικά σας παρέχουν επιπλέον υγρά, αλλά και τους σημαντικούς ηλεκτρολύτες όπως κάλιο και μαγνήσιο. Όσο πιο “ζουμερά” τόσο καλύτερα!

Έτσι κι αλλιώς τα εποχικά φρούτα και λαχανικά περιέχουν μεγάλες ποσότητες νερού και είναι πιο ελαφριά και εύπεπτα. Εμπλουτίζετε τα σνακ σας με ξηρούς καρπούς και σπόρους καθώς παρέχουν σημαντικά μέταλλα, ωφέλιμα λιπαρά οξέα και μικρές ποσότητες πρωτεΐνης. Επιλέγετε αλμυρά σνακς πριν ή και κατά τη διάρκεια της άσκησης, ιδιαίτερα όταν αυτή αναμένεται να έχει μεγάλη διάρκεια. Εάν κάνετε συστηματική προπόνηση ή συμμετέχετε σε αγώνες καλό είναι να συμβουλεύεστε έναν ειδικό για αθλητές διαιτολόγο ώστε να σχεδιάσετε ένα εξατομικευμένο πρόγραμμα διατροφής και ενυδάτωσης.

Άλλες συστάσεις

Για ασφαλή και άνετη άσκηση λάβετε υπόψη σας και τα εξής: Σημαντική για την ασφαλή άσκηση στις υψηλές θερμοκρασίες είναι εφαρμογή του “εγκλιματισμού”. Ο εκγλιματισμός γίνεται με την σταδιακά αυξανόμενη έκθεση και άσκηση σε υψηλές θερμοκρασίες (έως και 14 ημέρες) ώστε να δοθεί η ευκαιρία στο σώμα να αναπτύξει προσαρμοστικούς μηχανισμούς της ικανότητας εφίδρωσης και της καρδιαγγειακής λειτουργίας.

Επιλέγετε τις ώρες της ημέρας με τη χαμηλότερη θερμοκρασία. Σκεφτείτε την τροποποίηση της άσκησης που κάνετε ώστε να έχετε την μικρότερη δυνατή καταπόνηση διατηρώντας ταυτόχρονα την φυσική σας κατάσταση. Αποφύγετε αθλήματα με μεγάλη διάρκεια και επιλέξτε αθλήματα όπου μπορείτε να κάνετε περισσότερα διαλείμματα.

Σίγουρα η άσκηση κοντά στη θάλασσα όπου μπορείτε να δροσίζεστε ανά τακτά χρονικά διαστήματα είναι μια καλή επιλογή ή η άσκηση πάνω στο βουνό ή σε χώρους με αρκετή βλάστηση. Φυσικά η επιλογή της άσκησης σε κλειστό και κλιματιζόμενο χώρο παραμένει πάντα μια ασφαλής επιλογή και για το καλοκαίρι. Ασκείστε πάντοτε με ελαφριά και ανοιχτόχρωμα ρούχα από υλικό που επιτρέπει την απομάκρυνση του ιδρώτα από το δέρμα.

Φοράτε αντηλιακό, γυαλιά και καπέλο. Αποφύγετε την κατανάλωση αλκοόλ τις ημέρες της άσκησης. Στην έκθεσή τους για τη διατροφή σε υψηλές θερμοκρασίες, οι Αθλητικοί Διαιτολόγοι του Καναδά προτείνουν και την χρήση αραιών διαλυμάτων μενθόλης (μέντας), είτε για πλύσεις στο στόμα είτε ως προσθήκη στο νερό ή στα αθλητικά ροφήματα. Η δροσιστική ιδιότητα της μέντας φαίνεται να αυξάνει σε έναν μικρό βαθμό την ανοχή των ασκούμενων στη ζέστη.

Συμβουλευτείτε τον γιατρό σας στην περίπτωση που έχετε κάποιο πρόβλημα υγείας ή λαμβάνετε φαρμακευτική αγωγή. Έχοντας ως εργαλείο τη γνώση της φυσιολογίας της άσκησης σε υψηλές θερμοκρασίες οι οποίες -όπως φαίνεται από τα τελευταία καλοκαίρια- θα αποτελούν σύνηθες φαινόμενο στη χώρα μας, εξίσου σημαντικό ή και σημαντικότερο είναι να ακούτε πάντα το σώμα σας και μην ξεπερνάτε τα όριά σας. Η άσκηση πρέπει να σας ωφελεί, να σας δυναμώνει και να σας ευχαριστεί και όχι να σας ταλαιπωρεί και να σας θέτει σε κίνδυνο.

Η Μαρίνα Πόγκα είναι κλινική διαιτολόγος-διατροφολόγος

Σε συνεργασία με το medNutrition

Από τη σφοδρή πρόσκρουση, τμήματα του οχήματος εκτινάχθηκαν σε απόσταση αρκετών μέτρων από το σημείο του ατυχήματος, ενώ το αυτοκίνητο υπέστη εκτεταμένες και σοβαρές ζημιές. Στο αυτοκίνητο επέβαιναν 3 κορίτσια και 2 αγόρια. Η 17χρονη έχασε τη ζωή της, ενώ τα άλλα 4 άτομα τραυματίστηκαν ελαφρά και μεταφέρθηκαν στο νοσοκομείο. Στο σημείο του δυστυχήματος κινητοποιήθηκαν άμεσα ισχυρές δυνάμεις της Πυροσβεστικής, προκειμένου να απεγκλωβίσουν τους επιβάτες από τα συντρίμμια του οχήματος. Στην επιχείρηση συνέδραμαν και ασθενοφόρα του ΕΚΑΒ.

Συνολικά, πέντε άνθρωποι διακομίστηκαν σε νοσοκομεία. Ανάμεσά τους ήταν η 17χρονη, η οποία, παρά τις προσπάθειες, δεν κατάφερε να κρατηθεί στη ζωή και υπέκυψε στα σοβαρά τραύματά της.Την ίδια ώρα, τρεις ακόμη νεαροί, ηλικίας μεταξύ 18 και 22 ετών, τραυματίστηκαν και παραμένουν υπό νοσηλεία. Με βάση τις έως τώρα πληροφορίες, η κατάσταση της υγείας τους δεν εμπνέει ανησυχία και νοσηλεύονται εκτός κινδύνου.

Τα ακριβή αίτια του δυστυχήματος παραμένουν υπό διερεύνηση. Οι αρμόδιες αρχές εξετάζουν τις συνθήκες κάτω από τις οποίες ο οδηγός έχασε τον έλεγχο του οχήματος, ενώ μεταξύ των ενδεχομένων που θα διερευνηθούν είναι και η ταχύτητα με την οποία κινούνταν το αυτοκίνητο.

Παράλληλα ο πρόεδρος τείνει να πιστεύει ότι οι διεθνείς σχέσεις είναι, στον πυρήνα τους, σχέσεις μεταξύ ηγετών. Θαυμάζει τους ισχυρούς και αυταρχικούς ηγέτες, θεωρώντας τους πιο αξιόπιστους, επειδή έχουν διάρκεια παραμονής στην εξουσία και μπορούν να πραγματοποιούν ό,τι συμφωνούν χωρίς να εξαρτώνται από κοινοβούλια, υπουργεία, κυβερνητικούς συνασπισμούς ή δικαστήρια. Η προσπάθεια επαναφοράς της Τουρκίας στο ομάδα των χωρών που έχουν πρόσβαση στα μαχητικά πέμπτης γενιάς F-35 εντάσσεται στο παραπάνω πλαίσιο.

Ο περιορισμός στη εξαγωγή πολεμικών αεροσκαφών που επιβάλουν οι ΗΠΑ στην Τουρκία μέσω των F-35 αποτελεί μια εξαιρετική περιπτωσιολογική μελέτη αλληλεπίδρασης μεταξύ της κυβέρνησης, της νομοθετικής εξουσίας και των ομάδων συμφερόντων στην άσκηση δημόσιας πολιτικής.

Ο ρόλος του Κογκρέσου

Η αμερικανική διακυβέρνηση βασίζεται σε ένα πλουραλιστικό μοντέλο, που έχει ως αφετηρία του τον επηρεασμό της κεντρικής κυβέρνησης από την ισχυρή και δυναμική σε κινητικότητα κοινωνία των πολίτων. Έτσι δραστηριοποιούνται στην εξωτερική πολιτική φορείς, κυβερνητικοί και κοινωνικοί, ομάδες και πολίτες με στόχο τον άμεσο επηρεασμό της κυβέρνησης, την έμμεση δημιουργία πλειοψηφικών ρευμάτων και την αναζήτηση συμμάχων σε τοπική ή εθνική βάση. Το πλουραλιστικό σύστημα των ΗΠΑ διαχέεται στην εξωτερική πολιτική.

Υπήρξε περίοδος έντονης κινητοποίησης του νομοθετικού σώματος μέσω:

• της επιστολής 18 Δημοκρατικών βουλευτών προς την ηγεσία της Βουλής των Αντιπροσώπων προειδοποιώντας ότι θα αξιοποιήσουν κάθε νομοθετικό εργαλείο για να μπλοκάρουν πιθανή επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα
• των ανησυχιών που εξέφρασαν οι Ρεπουμπλικάνοι γερουσιαστές Τζιμ Ρις, Τομ Κότον, Τζέιμς Λάνκφορντ, Τεντ Κρουζ, και Τζον Κόρνιν προς τον αμερικανό Πρόεδρο.

Το Κογκρέσο είναι ο κατεξοχήν θεσμικός φορέας στη διαμόρφωση της εξωτερικής πολιτικής. Βουλευτές και γερουσιαστές παίρνουν θέση για ορισμένα θέματα όχι σε κομματική βάση, αλλά με κριτήρια όπως τις ιδεολογικές πεποιθήσεις τους, των προτιμήσεων και τάσεων των ψηφοφόρων τους, των πολιτικών συσχετισμών της πολιτείας τους και των προσωπικών παραστάσεων και διασυνδέσεων.

Η Βουλή των Αντιπροσώπων και η Γερουσία, ανάμεσα στα αλλά, εγκρίνουν την στρατιωτική ενίσχυση τρίτων χωρών με τη μορφή εξαγωγής οπλικών συστημάτων. Το Κογκρέσο επανειλημμένα παρεμβαίνει στη χάραξη και στον έλεγχο της εξωτερικής πολιτικής τροποποιώντας και εμποδίζοντάς ακόμα και τις προεδρικές πρωτοβουλίες ή λαμβάνοντας δικές του.

Ομάδες συμφερόντων/πίεσης

Το εβραϊκό λόμπι (AIPAC, AJC και CUFI) που εκπροσωπεί με το πλέον ξεκάθαρο τρόπο την εκάστοτε ισραηλινή κυβέρνηση είναι σε διαρκή επαγρύπνηση, για να περιορίσει οποιαδήποτε απόπειρα αύξηση της τουρκικής επιρροής. Η ερντογανική Τουρκία και όχι το Ιράν αποτελεί επίσημα πια την μεγαλύτερη απειλή εθνικής ασφαλείας για το Ισραήλ. Η κατηγορηματική θέση του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπέντζαμιν Νεντανιάχου για την μη επανένταξη στα F-35 αντανακλά τη θέση αυτή.

Λόγω του αποκεντρωμένου πολιτικού συστήματος των ΗΠΑ, δίνεται η δυνατότητα στην κοινωνία πολιτών για συμμετοχή στην παραγωγή πολιτικής. Η δραστηριότητα των ομάδων/πίεσης συμφερόντων – αυτή καθαυτή η προσπάθεια επηρεασμού του πολιτικού συστήματος εκ μέρους της, επιδιώκοντας την επίτευξη των τεθέντων στόχων – είναι το λεγόμενο “lobbying”.

Η δράση τους είναι πολυεπίπεδη, καθώς στοχεύουν σε όλους τους θεσμικούς φορείς εξουσίας, στο Κογκρέσο, στην προεδρία και στον γραφειοκρατικό μηχανισμό καθώς και στην κοινή γνώμη, στους διαμορφωτές της ή στις δεξαμενές σκέψεις της εξωτερικής πολιτικής. Από τις σημαντικότερες ομάδες πίεσης είναι αυτές με εθνικό χαρακτήρα, όπως το εβραϊκό και το ελληνικό λόμπι. Οι οργανωμένες εθνοτικές ομάδες πιέζουν είτε για τη διαμόρφωση θετικής πολιτικής που βοηθάει τα συμφέροντα των χωρών προέλευσης είτε για να αποτρέψουν την παραγωγή συγκεκριμένης πολιτικής που θα στραφεί εναντίον μιας συγκεκριμένης χώρας.

Όχι F-35 και F-16 για την Τουρκία

H πρωτοβουλία “No jets for Turkey” βρίσκεται στην τρίτη φάση της, ύστερα από την επιτυχία αποβολής της Τουρκίας από το πρόγραμμα των F-35 (πρώτη φάση 2017-2020) και την αναστολή πώλησης και αναβάθμισης νέων και παλαιών F-16 (δεύτερη φάση 2021-2024).

Το ελληνοαμερικανικό λόμπι μέσω του Hellenic Caucus (Ελληνική Πτέρυγα) του Κογκρέσου, που αριθμεί 130 μέλη, κινητοποιεί για ακόμη μια φορά τους νομοθέτες, ώστε να παραμείνει σε ισχύ ο νόμος CAATSA, μην επιτρέποντας στην Τουρκία να ενταχθεί εκ νέου στο πρόγραμμα συμπαραγωγής των αμερικανικών μαχητικών πέμπτης γενεάς. Οι πιο σημαντικές ομογενειακές οργανώσεις (AHEPA, HALC και ΑHI) ένωσαν δυνάμεις στην εθνική αυτή προσπάθεια.

Ωστόσο, δεν διευκρίνισε πότε θα τεθούν σε ισχύ οι νέες αμερικανικές κυρώσεις, ούτε ποιες χώρες διατρέχουν κίνδυνο να μπουν στο στόχαστρο των ΗΠΑ. Η Κίνα, η δεύτερη οικονομία του κόσμου, για παράδειγμα, καταναλώνει μεγάλες ποσότητες ιρανικού πετρελαίου. «Το Ιράν έχει μπροστά του πολύ ξεκάθαρη επιλογή, ανάμεσα σε μόνο δυο πιθανούς δρόμους: την πλήρη απομόνωση (…) ή την επιστροφή προς την ομαλότητα και την πιθανότητα επανένταξης στην παγκόσμια οικονομία», είπε ο κ. Μπέσεντ.

Η προειδοποίηση απευθυνόταν επίσης στον υπόλοιπο κόσμο: οι χώρες που δεν συμμετέχουν στα αμερικανικά μέτρα είτε θα συνεισφέρουν «στην απομόνωση του Ιράν» ή θα υποστούν με τη σειρά τους κυρώσεις, ως ακόμη και έξωση από «το σύστημα του δολαρίου». «Θα αποδώσουμε στον καθένα τις ευθύνες του», αν διανοηθεί να αμφισβητήσει το εγχείρημα με σκοπό «την οικονομική ασφυξία του καθεστώτος»: «κανένας δεν πρέπει να δοκιμάσει τη θέλησή μας» ως προς αυτό, διεμήνυσε ο Σκοτ Μπέσεντ.

«Νέα ήττα»

Την προηγουμένη, είχε υποσχεθεί στο Ιράν την «οικονομική D-Day», χρησιμοποιώντας όρο που παραπέμπει στην απόβαση των συμμάχων στη Νορμανδία, στην ακόμη τότε υπό ναζιστική κατοχή Γαλλία, για να κοπούν τα τελευταία «σωσίβια» της Τεχεράνης, καθώς οι διπλωματικές προσπάθειες με σκοπό να τελειώσει ο πόλεμος, που ξέσπασε την 28η Φεβρουαρίου, με την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση εναντίον του Ιράν, παραμένουν σε αδιέξοδο.

Μιλώντας στην ιρανική κρατική τηλεόραση, ο υπουργός Οικονομίας Αλί Μαντανιζαντέχ ανέτεινε ότι οι απειλές δεν θα μεταφραστούν παρά σε «νέα ήττα» για τις ΗΠΑ, προσθέτοντας πως η Τεχεράνη έχει ετοιμάσει «διετές σχέδιο» για την αντιμετώπιση των κυρώσεων. Πριν καν από τη συνέντευξη Τύπου του Σκοτ Μπέσεντ, το Πεκίνο, στρατηγικής σημασίας εταίρος της Τεχεράνης, εκτίμησε ότι «οι κυρώσεις και η πίεση» της Ουάσιγκτον δεν θα επιτρέψουν να επιλυθεί η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή.

Ο Αμερικανός υπουργός Πολέμου Πιτ Χέγκσεθ από την πλευρά του προειδοποίησε πως η μέγιστη οικονομική πίεση δεν συνεπάγεται τερματισμό των αμερικανικών βομβαρδισμών, σε περίπτωση που κριθεί πως χρειάζονται.

«Πολύ δύσκολη» κατάσταση

Στην καρδιά του πολέμου από το ξέσπασμά του έχει βρεθεί το στρατηγικής σημασίας στενό του Ορμούζ, από το οποίο διερχόταν προπολεμικά το ένα πέμπτο των υδρογονανθράκων που καταναλώνονται παγκοσμίως· το έκλεισε η Τεχεράνη και δεν έχει ξανανοίξει παρά ελάχιστες ημέρες εδώ κι έξι μήνες, κάτι που οδήγησε σε απογείωση των τιμών των καυσίμων και αυξημένη πίεση στον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, καθώς οι βουλευτικές εκλογές του μέσου της δεύτερης θητείας του, τον Νοέμβριο, πλησιάζουν.

Το Ιράν αποκλείει οποιαδήποτε επάνοδο στην προπολεμική κατάσταση στο στενό και συζητά εδώ και μήνες συμφωνία για τους όρους της διέλευσής του με το Ομάν, στην άλλη πλευρά του θαλάσσιου περάσματος. Ο επικεφαλής της διπλωματίας του Ομάν Μπαντ Αλμπουσάιντι αναμένεται σήμερα στην Τεχεράνη.

Ένδειξη των κινδύνων που ενέχει ο διάπλους του στενού: πετρελαιοφόρο δεξαμενόπλοιο χτυπήθηκε από «άγνωστο βλήμα» ενώ έπλεε ανοικτά του Ομάν, ανακοίνωσε τη νύχτα της Δευτέρας προς Τρίτη η βρετανική υπηρεσία ενημέρωσης για την ασφάλεια της ναυτιλίας UKMTO, που υπάγεται στο υπουργείο Άμυνας.

Παρά την ανυποχώρητη στάση της Τεχεράνης, ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν αναγνώρισε ότι η χώρα αντιμετωπίζει «πολλές οικονομικές δυσκολίες», έπειτα από δεκαετίες αμερικανικών και διεθνών κυρώσεων. «Το Ιράν πρέπει να κάνει συμβιβασμούς τώρα», έκρινε η Σάρα Χασανμπεϊγκί, φαρμακοποιός που μίλησε στο Γαλλικό Πρακτορείο στην Τεχεράνη. «Η κατάσταση είναι αληθινά πολύ δύσκολη. Δεν νομίζω» πως οι Ιρανοί μπορούν «να αντέξουν πολύ περισσότερο», πρόσθεσε.

Την 22η Ιουλίου, ο πληθωρισμός έφτασε το 66% σε ετήσια βάση στη χώρα, ενώ βρισκόταν στο 46% τον Φεβρουάριο, ενώ το εθνικό νόμισμα συνέχισε να πέφτει: η ισοτιμία του ριάλ έναντι του δολαρίου διαμορφώθηκε την περασμένη εβδομάδα σε 1,88 εκατ. προς ένα, έναντι 1,65 εκατ. προτού ξεσπάσει ο πόλεμος.

Σύμφωνα με την εταιρεία παρακολούθησης της εμπορικής ναυτιλίας Kpler, ο αμερικανικός αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών στον Κόλπο είχε αποτέλεσμα μεγάλη μείωση των εξαγωγών αργού από την Ισλαμική Δημοκρατία: υποχώρησαν από τα 2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως προπολεμικά σε μόλις 0,4 εκατ. στα μέσα Αυγούστου, στο χαμηλότερο επίπεδο από το ξέσπασμα της ένοπλης σύρραξης.

Καναδάς: Στα άκρα η κόντρα

Στο άλλο οικονομικό μέτωπο, στα άκρα οδηγείται η κόντρα των ΗΠΑ με τον Καναδά, μετά το ναυάγιο των εμπορικών διαπραγματεύσεων μεταξύ των δύο χωρών. Εχοντας ήδη ανακοινώσει ότι θα αυξήσει τους δασμούς στα καναδικά αυτοκίνητα και φορτηγά, καθώς και στα ανταλλακτικά αυτοκινήτων, από 25% σε 50% από την 1η Ιανουαρίου, ο Τραμπ σήμερα, Τρίτη (25/08), το πήγε ένα βήμα παραπέρα.

Μέσω Truth Social, ο πρόεδρος των ΗΠΑ γνωστοποίησε την πρόθεσή του να αλλάξει ακόμη και το όνομα της λίμνης Οντάριο: «Οι Ηνωμένες Πολιτείες εξετάζουν σοβαρά το ενδεχόμενο αλλαγής του ονόματος της λίμνης Οντάριο σε λίμνη Αμερικής, δεδομένου ότι δεν αναμένουμε πλέον να έχουμε πολλές επιχειρηματικές σχέσεις με το Οντάριο. Σας ευχαριστούμε για την προσοχή σας σε αυτό το θέμα! Πρόεδρος ΝΤΟΝΑΛΝΤ ΤΖEΪ ΤΡΑΜΠ».

Αργά τη Δευτέρα, Καναδοί αξιωματούχοι ανακοίνωσαν τη διεξαγωγή συνέντευξης Τύπου σήμερα, Τρίτη, κατά την οποία θα παρουσιαστούν τα ανταποδοτικά μέτρα στις αμερικανικές εξαγγελίες και ο τρόπος με τον οποίο «θα στηριχθούν και θα προστατευθούν οι Καναδοί εργαζόμενοι και οι επιχειρήσεις κατά τη διάρκεια αυτών των δύσκολων καιρών».

Μια επιστήμη που την εισήγαγε στη σύγχρονη Ελλάδα και τη δημόσια σφαίρα ο μεγάλος Αλέξανδρος Παπαναστασίου και οι συνοδοιπόροι του στις αρχές του 20ου αιώνα. Η αρνητική σχέση της ελληνικής Δεξιάς με την Κοινωνιολογία παρέμεινε μια “σταθερά”, όπως έδειξε και η πριν από 5-6 χρόνια αφαίρεσή της από μάθημα Πανελληνίων Εξετάσεων στην Γ’ Λυκείου. Ως αποτέλεσμα αυτών των συνθηκών οι Έλληνες κοινωνιολόγοι της γενιάς του Τσουκαλά, μηδέ του ίδιου εξαιρουμένου, πραγματοποιούσαν συνήθως βασικές σπουδές στη Νομική και στη συνέχεια στο εξωτερικό σπούδαζαν κοινωνικές και πολιτικές επιστήμες.

Η πρώτη άνοιξη της ελληνικής κοινωνιολογίας

Ο Τσουκαλάς, γόνος αστικής οικογένειας, είχε μια αντίστοιχη διαδρομή. Ανήκε σε αυτό που θα μπορούσε ίσως να χαρακτηρισθεί μια ελληνική εκδοχή του “δυτικού μαρξισμού”, σύμφωνα με την γνωστή ορολογία του Πέρυ Άντερσον, στην περίοδο μετά το ’74 ή το ’81. Σε κάθε περίπτωση, το έργο του Τσουκαλά της δεκαετίας του ’70 και των αρχών της δεκαετίας του ’80 συγκροτεί –μαζί με το έργο άλλων σημαντικών διανοουμένων της περιόδου– εκείνο που ο Γιάννης Βούλγαρης έχει χαρακτηρίσει ως “κοινωνιολογικό παράδειγμα” στη μελέτη του ελληνικού κοινωνικού σχηματισμού.

Διανοούμενοι όπως οι γαλλοτραφείς Νίκος Σβορώνος (προηγούμενη γενιά), Κωστής Μοσκώφ, Κώστας Βεργόπουλος, Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, ο αγγλοτραφής Νίκος Μουζέλης, ο γερμανοτραφής-βεμπεριανός και λίγο μεγαλύτερος ηλικιακά Βασίλης Φίλιας, όπως και ο επίσης λίγο μεγαλύτερος ηλικιακά από τον Τσουκαλά, Νίκος Ψυρούκης (πιο κοντά στα σχήματα του “ανατολικού” μαρξισμού εκείνος), συγγράφουν και κυκλοφορούν τα μεγάλα έργα τους τη δεκαετία του ’70.

Με τις –σημαντικές σε αρκετά σημεία– διαφορές τους, τα έργα των συγκεκριμένων στοχαστών συγκροτούν ένα “κοινωνιολογικό παράδειγμα” για την ιστορική εξέλιξη του ελληνικού κοινωνικού σχηματισμού, εμπνευσμένο από τα νεομαρξιστικά σχήματα της θεωρίας της εξάρτησης, επιχειρώντας να διατυπώσουν πλαίσια ερμηνείας.

Στο έργο τους εγγράφονται οι προβληματισμοί-προσανατολισμοί-αναζητήσεις και η ιστορική αυτογνωσία της πρώτης περιόδου της Γ’ Ελληνικής Δημοκρατίας/Μεταπολίτευσης. Πρόκειται για βιβλία που διαβάστηκαν ευρέως από μια κοινωνία, σε μια πολιτική αγορά που διψούσε για μακροσκοπικές ιστορικά προσεγγίσεις, απαλλαγμένες από την μετεμφυλιακή “εθνικοφροσύνη”.

Ο Τσουκαλάς βρίσκεται στο Παρίσι στα τέλη της δεκαετίας του ’60, όπου και θα παραμείνει για δέκα χρόνια, και ουσιαστικά διαμορφώνεται διανοητικά από την έκρηξη του διανοητικού στοχασμού-ριζοσπαστικής ατμόσφαιρας που πυροδότησαν τα κινήματα του 1968. Έχοντας διδακτικά και ερευνητικά καθήκοντα στα Πανεπιστήμια του Παρισιού, επηρεάζεται ιδιαίτερα από διανοούμενους όπως ο Λουί Αλτουσέρ, ο Πιερ Μπουρντιέ, ο Μισέλ Φουκό, ακόμα περισσότερο όμως από τον Σβορώνο, επιβλέποντα της διδακτορικής του διατριβής και τον επιστήθιο φίλο του Νίκο Πουλαντζά.

Κ. Τσουκαλάς: Το θεωρητικό έργο

Στο πλαίσιο διαμόρφωσης του “κοινωνιολογικού παραδείγματος” ερμηνείας της ελληνικής περίπτωσης, ο Τσουκαλάς συνεισφέρει, μεταξύ άλλων, με το κορυφαίο σύγγραμμά του, που είναι έργο αναφοράς και το διδακτορικό του “Εξάρτηση και Αναπαραγωγή – Ο κοινωνικός ρόλος των εκπαιδευτικών μηχανισμών στην Ελλάδα 1830-1922” (Θεμέλιο, 1976). Το βασικό ερμηνευτικό του σχήμα είναι η σχέση “ελλαδισμού-ελληνισμού” μέσα από την παρατηρούμενη ανάπτυξη των εκπαιδευτικών μηχανισμών.

Αλλά και σημαντικά βιβλία εκείνης της περιόδου είναι το “Κοινωνική Ανάπτυξη και Κράτος – Η συγκρότηση του δημόσιου χώρου στην Ελλάδα” (Θεμέλιο, 1980), όπου θα επιχειρήσει να ερμηνεύσει το “υπερτροφικό κράτος” σε συγκριτική προοπτική, το “Κράτος, Κοινωνία, Εργασία στη Μεταπολτική Ελλάδα” (Θεμέλιο, 1985), όπου μέσα από την περίφημη έννοια της “πολυσθένειας” των κοινωνικών υποκειμένων θα επιχειρήσει να ερμηνεύσει με όρους υλικούς την παρατηρούμενη διάσταση “ταξικής θέσης-ταξικής τοποθέτησης” –σύμφωνα με την πυκνή διατύπωση του Πουλαντζά– ως κομβικό ερμηνευτικό κλειδί στον σύγχρονο ελληνικό κοινωνικό σχηματισμό.

Η διαμόρφωση ερευνητικών ερωτημάτων και ερμηνευτικών σχημάτων, γίνεται μέσα από τις εθνικές ιδιαιτερότητες στη διεθνική κίνηση και όχι στο πλαίσιο ενός “ανεύρετου εξαιρετισμού”. Στα σχήματα του “υπετροφικού κράτους” όσο και της “πολυσθένειας” θα ασκηθεί κριτική.

Για τις κοινωνικές και πολιτικές επιστήμες η κατάσταση-αντιμετώπιση από το ελληνικό κράτος θα αλλάξει μετά τις εκλογές του 1981. Θα υπάρξει μια προσπάθεια θεσμοποίησης της δυναμικής αυτής με τη σταδιακή συγκρότηση πανεπιστημιακών τμημάτων κοινωνικών επιστημών, στο πλαίσιο της Αλλαγής και του νόμου-πλαίσιου 1268/82 αλλά και με την εισαγωγή του μαθήματος της Κοινωνιολογίας στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση και ιδίως ως μαθήματος Πανελληνίων Εξετάσεων στην Γ’ Λυκείου.

Μια προσέγγιση αναφορικά με τη διαμόρφωση σχολών κοινωνιολογικής σκέψης στην Ελλάδα μετά τη “στιγμή 1981” υπερβαίνει προφανώς το παρόν σημείωμα. Πάντως, αποτελεί ένα ενδιαφέρον και προκλητικό κατά τη γνώμη μου ζήτημα. Ο Τσουκαλάς από τη δεκαετία του ’80 θα είναι καθηγητής στα ελληνικά Πανεπιστήμια και θα συνδεθεί ιδιαίτερα με το Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστήμιο Αθηνών. Παράλληλα, εκτός των ακαδημαϊκών του δημοσιεύσεων, αρθρογραφεί συστηματικά παρεμβαίνοντας στη δημόσια σφαίρα ως δημόσιος διανοούμενος.

Από την εξάρτηση στον εκσυγχρονισμό

Τη δεκαετία του ’80, όντας σταθερά ενταγμένος στην ανανεωτική κομμουνιστική Αριστερά, θα βλέπει και θα διαβάζει περισσότερο θετικά το ΠΑΣΟΚ απ’ ό,τι άλλοι διανοούμενοι του ίδιου χώρου, όπως ο συμφοιτητής και φίλος του Άγγελος Ελεφάντης, οι οποίοι θα είναι περισσότερο αρνητικοί. Η στιγμή 1989-90 και μετά, η ήττα της Αριστεράς του 20ου αιώνα διεθνώς, τον επηρεάζει σημαντικά. Κινείται στο πλαίσιο μεταξύ νέου αναθεωρητισμού-νέας σοσιαλδημοκρατίας και ανανεωτικής μετακομμουνιστικής Αριστεράς. Το στοιχείο αυτό κυρίως αλλά και η προσωπική φιλία και εκτίμηση προς τον Κώστα Σημίτη τον οδηγούν στην αφετηριακή συμμετοχή του στον κεντροαριστερό Όμιλο Προβληματισμού για τον Εκσυγχρονισμό της Κοινωνίας (ΟΠΕΚ) το 1991 και στη θετική προσέγγιση του “υπαρκτού εκσυγχρονισμού” μετά το 1996.

Η κίνηση από τη θεωρία της εξάρτησης στη θεωρία του εκσυγχρονισμού θα συμβεί και σε άλλους αριστερούς/κεντροαριστερούς διανοούμενους στη διανοητική-πολιτική συγκυρία της δεκαετίας του ’90, δείχνοντας στοιχεία “συνέχειας-ασυνέχειας” ανάμεσα στα θεωρητικά σχήματα. Ο Δημήτρης Μπελαντής σε ένα πολύ ενδιαφέρον κείμενό του στο περιοδικό “Θέσεις” επιχειρεί μια κριτική και εκτενή ανάλυση του συγκεκριμένου φαινομένου, στο άρθρο του “H στροφή των διανοουμένων: Για την αδιάκριτη γοητεία του ‘εκσυγχρονισμού’ στους αριστερούς διανοούμενους” (59/1997). Σε κάθε περίπτωση, μια αποτίμηση του “υπαρκτού εκσυγχρονισμού”, διανοητικά, πολιτικά, κυβερνητικά, εκφεύγει του παρόντος σημειώματος.

Ο Τσουκαλάς πάντως και στην προσέγγιση αυτή θα έχει όρια, που θέτουν η διανοητική του αυτονομία, η πολιτική του κουλτούρα και πιθανόν μια απαισιοδοξία που διαχέεται στις δημόσιες παρεμβάσεις του και έχει σχέση με την κατάσταση της Αριστεράς διεθνώς. Αναφέρει χαρακτηριστικά σε μια πρόσφατη συνέντευξή του στη Lifo και στον Γιάννη Πανταζόπουλο στις 2-5-2025: «Στο σημερινό πλαίσιο, το δύσκολο και το πρωτόγνωρο, δυσκολευόμαστε να ορίσουμε την κοινωνική αλληλεγγύη και μαζί της και το νόημα της Αριστεράς. Από τη δεκαετία του ’80 το αίτημα της κοινωνικής αλληλεγγύης και δικαιοσύνης εξανεμίστηκε από το αίτημα της ασύδοτης ελευθερίας. Ο φιλελευθερισμός έχει εξελιχθεί σε δόγμα και έχουμε φτάσει σε ένα σημείο να επικρατεί αμηχανία για το τι μπορεί να σημαίνει Αριστερά.

»Αυτό έχει οδηγήσει στην αδυναμία των σοσιαλδημοκρατικών ή αριστερών κομμάτων να αναδιανείμουν τους πόρους υπέρ των αδυνάτων. Ταυτόχρονα, όλα καλούνται να υπηρετήσουν την ιδέα μιας μετρήσιμης ανάπτυξης. Ακούμε συνεχώς για ανάπτυξη, χωρίς να διερευνάται τι είναι το “καλό”. Μας ενδιαφέρει στις μέρες μας μόνο να μάθουμε τι είναι “πολύ”. Όσο περισσότερο, τόσο καλύτερο. Από το “πάν μέτρον άριστον” έχουμε εξελιχθεί στο ότι δεν υπάρχει πλέον κανένα μέτρο. Βαθμιαία κρινόμαστε από την υπεροχή μας έναντι των άλλων […]

»Σε μια εποχή που η πληροφορία υπερχειλίζει, νιώθω ότι είναι ολοένα και πιο δύσκολο να βρεις χώρο για στοχασμό ή να υποκαταστήσεις τον θόρυβο με τη σκέψη. Είμαστε εκτεθειμένοι σε έναν βόμβο πληροφοριών. Κάπως έτσι οδηγούμαστε στην πλήρη αδυναμία να σκεφθούμε το οτιδήποτε σε βάθος. Και, δυστυχώς, όλο και περισσότερες λέξεις στην εποχή μας έχουν χάσει το νόημά τους. Words, words, words. Μιλάμε για μετα-δημοκρατία, για ύστερο καπιταλισμό ή για μεταπολιτική. Όλες αυτές οι λέξεις δεν έχουν συγκεκριμένο περιεχόμενο. Απλώς τις χρησιμοποιούμε για να περιγράψουμε μια κατάσταση που έχει αλλάξει, αλλά ταυτόχρονα δεν ξέρουμε να ορίσουμε και τι ακριβώς είναι. Μια διάχυτη χρήση των μετα-λέξεων καθιστά τη γλώσσα των social media τόσο ισχνή που δεν μπορεί να αποκωδικοποιήσει το νόημα του κόσμου στις μέρες μας. Το κάνει όλο και πιο δυσανάγνωστο».

Ο Τσουκαλάς και η “Αριστερή μελαγχολία”

Σε μια από τις τελευταίες δημόσιες παρεμβάσεις του, στην ομιλία του ενώπιον της Ακαδημίας Αθηνών, με την εκλογή του ως μέλος της στην έδρα της Κοινωνιολογίας, με τίτλο “Προς ένα νέο ιστορικό συμβιβασμό: Ανατροπές και αδιέξοδα”, τον Οκτώβριο 2025, διακρίνεται στο λόγο του Τσουκαλά, μια τάση υπέρβασης της διάχυτης απαισιοδοξίας, της “αριστερής μελαγχολίας”, χρησιμοποιώντας τον τίτλο του γνωστού βιβλίου του Έντσο Τραβέρσο.

Ο Τσουκαλάς στη διανοητική συγκυρία μετά το 1990, είχε μέτωπο ενάντια στη “μονόδρομη σκέψη”, στον ολοκληρωτισμό της “νεοφιλελεύθερης δογματικής”, στη μονοδιάστατη προσέγγιση της ποσοτικής έρευνας και της στατιστικής ως αποκλειστικής μεθοδολογίας στις πολιτικές και κοινωνικές επιστήμες και στην υποβάθμιση της θεωρίας, στοιχεία που συνδέονται κατά τη γνώμη του με τα ευρωπαϊκά προγράμματα και τους υλικούς όρους εξάρτησης-απώλειας της αυτονομίας των ερευνητών, πανεπιστημιακών, διανοουμένων.

Αυτά επισημαίνει στην πολύ ενδιαφέρουσα συνέντευξη-συνομιλία που είχε το 2014, στους πανεπιστημιακούς καθηγητές Αντώνη Λιάκο και Βαγγέλη Καραμανωλάκη και η οποία υπάρχει στο διαδίκτυο. Λίγο πριν από την εκλογική νίκη του ΣΥΡΙΖΑ, τον Ιανουάριο 2015, με τον οποίο εκλέχθηκε βουλευτής στο ψηφοδέλτιο Επικρατείας και παρέμεινε βουλευτής μέχρι τον Αύγουστο 2015. Η δημόσια αποτίμηση της συγκεκριμένης εμπειρίας εκ μέρους του ήταν προσεκτική.

Στο πλαίσιο της ανωτέρω αντίθεσής του στην προοπτική ιδιωτικοποίησης της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, ο Τσουκαλάς συντάχθηκε με το κίνημα ενάντια στην αναθεώρηση του άρθρου 16 του Συντάγματος την περίοδο 2006-2007. Υπενθυμίζω για την ιστορία στο σημείο αυτό βιωματικά και για λόγους ιδιότυπης επικαιρότητας τη συμμετοχή του Τσουκαλά στην εκδήλωση στο Βύρωνα, στο κινηματοθέατρο Λουϊζα, τον Ιανουάριο 2007, που διοργάνωσε η Πρωτοβουλία μελών ΠΑΣΟΚ ενάντια στην αναθεώρηση του άρθρου 16 του Συντάγματος (Π-16), στην οποία εκτός του Τσουκαλά, συμμετείχε ο εμβληματικός Αναστάσιος Πεπονής, καθώς και ο νυν δήμαρχος Βύρωνα, τότε Δημοτικός Σύμβουλος, Αλέξης Σωτηρόπουλος. Όπως επίσης και την επιμονή του Αριστομένη Συγγελάκη για την απεύθυνση πρόσκλησης συμμετοχής στον Τσουκαλά.

Ο στοχαστής Τσουκαλάς, με τον γοητευτικό γραπτό και προφορικό του λόγο, την αύρα του, δεν είναι πλέον μαζί μας. Είναι όμως το έργο του. Οι επόμενες γενιές θα διαβάζουν το “Εξάρτηση και Αναπαραγωγή” μαζί με άλλα έργα εμβληματικά έργα της δεκαετίας του ’70, σημαντικών Ελλήνων διανοουμένων. Θα μάθουν να μελετούν τις εθνικές ιδιαιτερότητες του ελληνικού κοινωνικού σχηματισμού μέσα στη διεθνική κίνηση της ιστορίας, με το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον.