Ο Ελληνοαμερικανός δημοσιογράφος, ο Ράμα, και ο Πλάτων

Δεν θα με απασχολήσουν ούτε οι ειδικές ανάγκες του νεοελληνικού εθνικισμού και του σύγχρονου ελληνικού κατεστημένου, ούτε οι ειδικές ανάγκες του πολιτικού μάρκετινγκ του Αλβανού πρωθυπουργού. Θεωρώ, όμως, σημαντικό να στοχαστούμε επάνω στις βασικές αρχές της κοινωνικής και πολιτικής σκέψης του Σωκράτη, του Πλάτωνα, και του Αριστοτέλη, και, κατ’ επέκταση, με κριτήριο τη σκέψη των ίδιων εκείνων των φιλοσόφων, να αποφανθούμε για το ποιος είναι (ή δεν είναι) όντως κληρονόμος και αποδέκτης της σκέψης τους.

Με άλλα λόγια, προτείνω να μελετήσουμε τα έργα του Σωκράτη, του Πλάτωνα, και του Αριστοτέλη, και να εξετάσουμε το αν και κατά πόσο συμφωνούμε ή διαφωνούμε μαζί τους, καθώς και το αν και κατά πόσο μια κοινωνία είναι συγκροτημένη και λειτουργεί σύμφωνα με τις θέσεις τους. Το κάνω αυτό δηλώνοντας προσωπικώς εξαρχής ότι είμαι υπέρμαχος μιας επικαιροποιημένης και εμπλουτισμένης εκδοχής της πλατωνικής σκέψης, στο όνομα μιας πνευματικής ταυτότητας, και όχι στο όνομα μιας επιτελεστικής επίκλησης αρχαίων “προγόνων”, ούτε στο όνομα μιας βιολογικής ή εθνικιστικής ρητορείας.

Ο Σωκράτης, ο Πλάτων, και ο Αριστοτέλης, αν και ήταν στυλοβάτες της ελληνικής σκέψης (τονίζω τον όρο “σκέψης”), ήταν σφοδροί επικριτές της αθηναϊκής δημοκρατίας, της άγνοιας των μαζών (σοφιστές), και της λατρείας των παλαιών θρησκευτικών τύπων, υποστηρίζοντας αντιθέτως την κυριαρχία των σοφών (φιλόσοφοι-βασιλείς) και μια βαθύτερη κατανόηση της πραγματικότητας πέρα από την αισθητηριακή αντίληψη, με τον Σωκράτη να εκτελείται για διαφθορά της νεολαίας, επειδή αμφισβήτησε τις κοινωνικές νόρμες (συγκεκριμένα, αμφισβήτησε τις κρατούσες αφηγήσεις και κλίκες του τριπτύχου “πατρίδα-θρησκεία-οικογένεια” της εποχής του).

Οι επικρίσεις του Σωκράτη (παραδεδομένες μέσω του Πλάτωνα)

Η άγνοια των μαζών: Αμφισβήτησε τους Αθηναίους, εκθέτοντας την έλλειψη πραγματικής γνώσης τους, ειδικά όσον αφορά στην αρετή και στη δικαιοσύνη, αποκαλύπτοντας την ευρέως διαδεδομένη άγνοια που μεταμφιέζεται σε σοφία.

Τα ελαττώματα της δημοκρατίας καθ’ εαυτήν: Άσκησε ουσιαστική κριτική στη δημοκρατία για το ότι έδιδε προτεραιότητα στη δημοφιλή γνώμη έναντι της αλήθειας, οδηγώντας σε κακές αποφάσεις και αστάθεια, και τελικά ανοίγοντας το δρόμο για την τυραννία (νοουμένη ως αυθαιρεσία και διακυβέρνηση υπό των, και στο όνομα, ασχέτων).

Διαφθορά της νεολαίας: Κατηγορήθηκε για ασέβεια (απόκλιση από τις κρατούσες θρησκευτικές αφηγήσεις και θρησκευτικές κλίκες) και διαφθορά των νέων μυαλών, αμφισβητώντας τις παραδοσιακές πεποιθήσεις και την εξουσία, γεγονός που οδήγησε στην εκτέλεσή του.

Ο Πλάτων και οι κριτικές του θέσεις (επηρεασμένες από τον Σωκράτη)

Η δημοκρατία ως τυραννία του όχλου: Στο έργο του “Πολιτεία”, ο Πλάτων θεωρούσε τη δημοκρατία ως άνομη, καθοδηγούμενη από επιθυμίες, που οδηγούσε σε αναταραχή και σε διανοητική και ηθική ελευθεριότητα, και θεωρούσε τους φιλόσοφους-βασιλείς ως τους ιδανικούς ηγέτες. Η κριτική προς τη δημοκρατία ήταν θεμελιώδης και ουσιαστική, όχι διαδικαστική, και αντιπρότεινε ένα ουσιαστικώς διαφορετικό πολίτευμα, όχι μια συνταγή βελτίωσης της δημοκρατίας.

Η διαφορά της πίστης και της αισθητηριακής γνώσης από τη λογική και τη νόηση: Μέσα από την αλληγορία του Σπηλαίου, ο Πλάτων διατύπωσε μια ιεραρχία γνωσιακών επιπέδων.

Οι κριτικές θέσεις του Αριστοτέλη (η αριστοτελική σκέψη διαφοροποιήθηκε από την πλατωνική σκέψη, αλλά ο Αριστοτέλης παρέμεινε στον πυρήνα της σκέψης του πλατωνικός: αναγνώριζε τον εαυτό του, και αναγνωριζόταν από τους συγχρόνους του, ως ένας “περιπατητικός πλατωνικός”).

Ο Αριστοτέλης (πλατωνικότατα) ενστερνιζόταν το αίτημα του Πλάτωνα για καθολικότητα (γενικότατα γένη), αλλά διαφοροποιήθηκε από την πλατωνική θεωρία των ιδεών ως προς το εξής σημείο: Για τον Πλάτωνα, οι ιδέες ήταν αιώνιες, αυθύπαρκτες και διακριτές από την ύλη, ενώ, για τον Αριστοτέλη, ο νους ήταν το αιώνιο, αυθύπαρκτο, και διακριτό από την ύλη στοιχείο, ενώ οι ιδέες ήταν αφαιρέσεις γένους κατασκευασμένες από τον νου.

Ως προς την πολιτική, ο Αριστοτέλης (πλατωνικότατα) επέκρινε την καθαρή δημοκρατία, αλλά προσπάθησε να ειχειρησιοποιήσει την κληρονομιά της πλατωνικής πολιτικής σκέψης με το να διαμορφώσει μια θεωρία της πρακτικής πολιτικής αρετής και προτείνοντας την αξιοποίηση δημοκρατικών και ολιγαρχικών πολιτικών θεωριών στο πλαίσιο της λήψης αποφάσεων μεταξύ ομοτίμων και ισοδυνάμων ληπτών πολιτικών αποφάσεων.

Λόγου χάριν, είναι ένα πράγμα να υπάρχει μια δημοκρατική διαδικασία λήψης αποφάσεων σε ένα συμβούλιο σοφών ή ειδημόνων, αλλά είναι ένα εντελώς άλλο πράγμα να υπάρχει μια ανεξέλεγκτη δημοκρατία λαϊκισμού, οχλοκρατίας, και πολιτικού μάρκετινγκ.