Όταν οι Δανοί στείρωναν τις Γροιλανδές!

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της υποκρισίας αποτελεί η υπόθεση της Γροιλανδίας. Για δεκαετίες, κανείς δεν επικαλέστηκε το διεθνές δίκαιο, όταν η Δανία εφάρμοζε απάνθρωπες και καταναγκαστικές πρακτικές ελέγχου των γεννήσεων σε βάρος του αυτόχθονα πληθυσμού των Ινουίτ. Από τα μέσα της δεκαετίας του 1960 έως και τις αρχές της δεκαετίας του 1990, χιλιάδες γυναίκες και ανήλικα κορίτσια υπέστησαν αναγκαστική αντισύλληψη χωρίς ενημέρωση ή συναίνεση, στο όνομα της “κοινωνικής πολιτικής” και της δημοσιονομικής διαχείρισης.

Η Γροιλανδία υπήρξε αποικία της Δανίας από τον 18ο αιώνα έως το 1953, οπότε και ενσωματώθηκε επίσημα στο Βασίλειο της Δανίας. Παρότι αργότερα της παραχωρήθηκε αυτονομία, η Κοπεγχάγη διατήρησε τον έλεγχο σε κρίσιμους τομείς, ιδίως στην άμυνα και την εξωτερική πολιτική, ενώ και η διοίκηση της υγείας μεταβιβάστηκε μόνο σταδιακά. Στα μέσα του 20ού αιώνα, η βελτίωση των συνθηκών υγείας και διαβίωσης οδήγησε σε ταχεία αύξηση του πληθυσμού των Ινουίτ. Από περίπου 25.000 άτομα το 1950, ο πληθυσμός σχεδόν διπλασιάστηκε μέσα σε λίγα χρόνια, γεγονός που δημιούργησε οικονομικές πιέσεις για τη Δανία, η οποία χρηματοδοτούσε το μεγαλύτερο μέρος των κοινωνικών και υγειονομικών υπηρεσιών στο νησί.

Αντί να επενδύσει σε βιώσιμες πολιτικές ανάπτυξης, η δανική κυβέρνηση επέλεξε μια ριζική και αυταρχική λύση: τον έλεγχο των γεννήσεων μέσω αναγκαστικής αντισύλληψης. Η πολιτική αυτή εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο αποικιοκρατικών πρακτικών και κοινωνικής μηχανικής. Το 1951, για παράδειγμα, 22 παιδιά Ινουίτ αποσπάστηκαν από τις οικογένειές τους και μεταφέρθηκαν στη Δανία για να “εκπαιδευτούν” ως μια υποτιθέμενη ελίτ, με πολλά από αυτά να χάνουν τη γλώσσα, τον πολιτισμό και την ταυτότητά τους. Το λεγόμενο “πείραμα των παιδιών” οδήγησε σε επίσημη απολογία της Δανίας το 2022 και αποκάλυψε τη συστηματική προσπάθεια αφομοίωσης των αυτοχθόνων πληθυσμών.

“Υπόθεση Σπιράλ”: Πρόγραμμα Αναγκαστικής Αντισύλληψης

Η πιο σκοτεινή, ωστόσο, πτυχή αυτής της πολιτικής ήταν το πρόγραμμα αναγκαστικής αντισύλληψης, γνωστό ως “Υπόθεση Σπιράλ” (Spiral case ή spiralkampagnen). Το πρόγραμμα ξεκίνησε γύρω στο 1966 και διήρκεσε επισήμως έως το 1975, αν και καταγεγραμμένα περιστατικά εμφανίζονται μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1990. Δανοί γιατροί εισήγαγαν ενδομήτριες συσκευές αντισύλληψης (IUDs, γνωστές ως “σπιράλ”) σε χιλιάδες γυναίκες και κορίτσια Ινουίτ, συχνά χωρίς ενημέρωση ή συγκατάθεση.

Σύμφωνα με τα αρχεία, περίπου 4.500 γυναίκες -σχεδόν οι μισές σε αναπαραγωγική ηλικία- υποβλήθηκαν σε αυτή τη διαδικασία την περίοδο 1966–1970. Πολλές ήταν ανήλικες, με κορίτσια ακόμη και 12 ετών να λαμβάνουν IUDs κατά τη διάρκεια σχολικών ιατρικών εξετάσεων. Ο στόχος ήταν σαφής: η μείωση του ρυθμού γεννήσεων, ώστε να περιοριστούν τα έξοδα παιδικής φροντίδας και κοινωνικών παροχών.

Σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιήθηκαν και ενέσεις ορμονικής αντισύλληψης, ενώ οι γυναίκες δεν ενημερώνονταν για τις επιπτώσεις. Οι διαδικασίες πραγματοποιούνταν συχνά χωρίς αναισθησία, προκαλώντας έντονο σωματικό πόνο. Πολλές γυναίκες ανακάλυψαν την ύπαρξη του σπιράλ χρόνια αργότερα, όταν άρχισαν να αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα υγείας.

Οι συνέπειες ήταν καταστροφικές. Χρόνιοι πόνοι, λοιμώξεις, αιμορραγίες και υπογονιμότητα καταγράφονται σε μεγάλο αριθμό περιπτώσεων. Σύμφωνα με προκαταρκτικά πορίσματα της ανεξάρτητης έρευνας που βρίσκεται σε εξέλιξη, η πλειονότητα των γυναικών που κατέθεσαν μαρτυρίες, ανέφεραν σοβαρές ιατρικές επιπλοκές, ενώ ορισμένες αναγκάστηκαν να αφαιρέσουν μόνες τους τα IUDs λόγω αφόρητου πόνου, χωρίς καμία ιατρική υποστήριξη.

Το ψυχολογικό τραύμα υπήρξε εξίσου βαθύ: αίσθημα ντροπής, απώλεια εμπιστοσύνης στο σύστημα υγείας και διάλυση οικογενειακών σχέσεων. Μαρτυρίες, όπως αυτή της ακτιβίστριας Naja Lyberth, η οποία έλαβε IUD σε ηλικία 13 ετών και αργότερα αντιμετώπισε στειρότητα, αποκαλύπτουν την ανθρώπινη διάσταση αυτής της πολιτικής. Σε κοινωνικό επίπεδο, το πρόγραμμα συνέβαλε στη μείωση του πληθυσμού των Ινουίτ, ενισχύοντας μια αποικιοκρατική λογική ελέγχου και πειθαρχίας. Δεν είναι τυχαίο ότι ορισμένοι πολιτικοί και νομικοί κύκλοι στη Γροιλανδία χαρακτηρίζουν την πρακτική αυτή ως μορφή γενοκτονίας, καθώς στόχευε στην πρόληψη γεννήσεων σε μια συγκεκριμένη εθνική και πολιτισμική ομάδα.

Οι Έρευνες, οι Απολογίες και οι Αποζημιώσεις

Η υπόθεση ήρθε στο φως το 2022, μέσω ενός δανικού podcast, το οποίο εντόπισε αρχεία για χιλιάδες περιπτώσεις. Ακολούθησε κοινή έρευνα Δανίας και Γροιλανδίας, η οποία ξεκίνησε το 2023 και αναμένεται να ολοκληρωθεί το 2025-2026. Παράλληλα, δεκάδες γυναίκες έχουν προσφύγει στη δικαιοσύνη, διεκδικώντας αποζημιώσεις και νομική αναγνώριση των εγκλημάτων που υπέστησαν.

Η υπόθεση εγείρει σοβαρά ερωτήματα για παραβιάσεις θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η Σύμβαση για την Πρόληψη και Καταστολή του Εγκλήματος της Γενοκτονίας (1948) απαγορεύει ρητά “μέτρα που αποσκοπούν στην παρεμπόδιση γεννήσεων” σε εθνική ομάδα, ενώ ειδικοί του ΟΗΕ έχουν χαρακτηρίσει τις αποκαλύψεις “ιδιαίτερα ανησυχητικές”, ζητώντας πλήρη διερεύνηση και λογοδοσία.

Η Δανία αναγνωρίζει πλέον ότι υπήρξαν σοβαρές παραβιάσεις, ωστόσο η τελική κρίση ανήκει στα δικαστήρια. Παράλληλα, η υπόθεση συνδέεται με τις σύγχρονες γεωπολιτικές εντάσεις γύρω από τη Γροιλανδία, συμπεριλαμβανομένου του αυξανόμενου διεθνούς ενδιαφέροντος για τους φυσικούς της πόρους, γεγονός που ενισχύει τις φωνές υπέρ της ανεξαρτησίας.

Η “Υπόθεση Σπιράλ” αποκαλύπτει πώς η αποικιοκρατία μπορεί να συνεχίζεται με “πολιτισμένα” και τεχνοκρατικά μέσα. Την ώρα που το διεθνές δίκαιο επικαλείται την ηθική του αυθεντία για μακρινά ή επιλεκτικά εγκλήματα, η Δανία απέφυγε τη λογοδοσία για δεκαετίες. Αν οι απολογίες και οι αποζημιώσεις πρόκειται να έχουν ουσιαστικό νόημα, αυτό προϋποθέτει την ειλικρινή αναγνώριση ότι το διεθνές δίκαιο, όσο παραμένει στα χέρια των ισχυρών, δεν λειτουργεί ως εργαλείο δικαιοσύνης, αλλά ως μηχανισμός νομιμοποίησης της ισχύος τους.