“Η Ωραία Ελένη στην Κοιλάδα των Νεκρών Ερώτων”: Μία εξαιρετική παράσταση στο Μέγαρο

Το να βιώνεις την δημιουργική διαδικασία μιας καλλιτεχνικής δημιουργίας με βαριές υπογραφές του σκηνοθέτη Κωστή Καπελώνη, της Σοφίας Παγώνη στα σκηνικά, της Ζέφης Μπαρτζώκα στην κινησιολογία, σε μια πρωτόλεια παράσταση είναι μια εμπειρία που ανατροφοδοτεί ελπίδα κι εκπέμπει φωτεινά μηνύματα. Δημιουργεί θετικό πρόσημο κι επιδοκιμάζεται από το κοινό που σπεύδει να γευθεί το διαφορετικό. Η ωραία Ελένη (της Τροίας), σε κείμενο του διακεκριμένου θεατρολόγου Δρ. Κωνσταντίνου Μπούρα, που ανέβηκε για μια βραδιά στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών δεν είναι πια το εξιλαστήριο θύμα μιας τραγωδίας, αλλά γίνεται σύμβολο Ειρήνης, Αγάπης και Ελευθερίας.

Η ενσάρκωσή της επιτυγχάνεται από την σκηνική παρουσία της βραβευμένης ηθοποιού Γεωργίας Ζώη, που κρατά λυρικούς, βασανιστικούς ρόλους, καθηλώνει με την απαιτητική της ερμηνεία, αλλά και την απόδοση τραγουδιών, που γράφτηκαν ειδικά για την παράσταση αυτή. Στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών σημειώθηκε sold out, το κοινό παρακολουθούσε με φοβερή προσήλωση, ενώ ανάμεσα τους πολλοί ηθοποιοί και της νέας γενιάς, αλλά κι άλλοι που εκφράστηκαν με τα καλύτερα λόγια. Στις αξιόλογες παρουσίες οι Άννα Φόνσου, Σπύρος Μπιμπίλας, Άννα Βαγενά, Nατάσσα Ασίκη, Γιώργος Αντωνίου κ.α.

Στην σκηνή κυριάρχησε η δύναμη του λόγου, της μουσικής, της υποκριτικής. Η συνθέτις και σολίστ, βιρτουόζος Ζωή Τηγανούρια με το ακορντεόν της εντυπωσιακή στη σκηνή, μαγεύει και στο φινάλε, όπως και ο σύζυγός της Στέλιος Γενεράλης στα κρουστά, ήταν καταλυτικά υπέροχοι δημιουργώντας έντονα μουσικά συναισθήματα της πολυσύνθετης γυναικείας υπόστασης.

Η Γεωργία Ζώη ζωντάνεψε ιδανικά το απαιτητικό, ποιητικό κείμενο με τη συγκλονιστική της παρουσία απνευστί, καλλιεργώντας βαθιά συναισθήματα σε εναλλασσόμενους ψυχολογικά ατραπούς, αλλά και σε μεγάλα κέφια, σε ανομολόγητες εξομολογήσεις, που απέχουν από την μέχρι τώρα γνωστή εικόνα της μυθικής Ελένης. Η παράσταση του Κωνσταντίνου Μπούρα επιβλήθηκε στην αίθουσα Σκαλκώτα του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών, κάνοντας τους θεατές να κρέμονται από τα χείλη της πρωταγωνίστριας. Με εσωτερικό ρυθμό, ακρίβεια και καθαρότητα στην απαγγελία, ανέδειξε το βάθος και τις αποχρώσεις του λόγου, χωρίς υπερβολές.

Μια παράσταση που όπως πληροφορούμαστε θα ανέβει τον Φεβρουάριο στο θέατρο “Ραντάρ” της Αθήνας, ενώ δρομολογείται μια διεθνής περιοδεία της σε ΗΠΑ, Ευρώπη, Αυστραλία κι όχι μόνο για τους ομογενείς. Πρόκληση να την βιώσουν και άλλοι θεατές. Ας δώσουμε το λόγο στους συντελεστές της “Ωραίας Ελένης”…

Κωνσταντίνος Μπούρας

Ο Κώστας Μπούρας, ποιητής-θεατρολόγος-μεταφρασεολόγος-κριτικός- διπλωματούχος μηχανολόγος μηχανικός ΕΜΠ, απαντά λακωνικά και με ευθύτητα στα ερωτήματα, αποκαλύπτοντας την παιδική ψυχή που κρύβει μέσα του.

 

-Πώς γεννήθηκε μέσα σας ή Ελένη της ειρήνης σε μια εποχή που δοκιμάζεται από… άλλου τύπου πολεμική αγριότητα; Η έμπνευση σας, το ερέθισμα του μυαλού ποιο ήταν;

Από παιδί αγαπούσα τη μυθική Ωραία Ελένη. Οι γυναίκες της ζωής μου είχαν αυτό το όνομα. Όπως και Ειρήνη, είναι το όνομα που έδωσα στη βαφτισιμιά μου και μοναδική κληρονόμο μου.

-Σύνθετη, πολυεπίπεδη παράσταση με αρχετυπικά ακούσματα, αλλά και μια πρωταγωνίστρια που ήταν ιδανική στον απαιτητικό ρόλο της. Μιλήστε μας και για την συνεργασία σας με την Γεωργία Ζώη τις αθέατες στιγμές και τα σχόλια που εισπράξατε.

Τη Γεωργία Ζώη τη γνωρίζω πολλά χρόνια. Είμαστε και συνάδελφοι διπλωματούχοι μηχανικοί ΕΜΠ. Διαβάζει συχνά ποιήματά μου σε παρουσιάσεις βιβλίων. Και στο ρόλο της Ελένης είναι ιδανική, παθιασμένη. Το έχει αγαπήσει το κείμενο.

-Η “αποκατάσταση” της παρεξηγημένης Ελένης περνά στο σύγχρονο κοινό;

Ναι, ναι. Το κοινό συγκινείται, ενθουσιάζεται, χειροκροτεί, συμμετέχει.

-Το πιστεύετε ότι τελικά ό,τι δίνεις παίρνεις, αγάπη, ενθουσιασμό, πάθος, προτάσεις μιας άλλης ματιάς στα πράγματα;

Ναι, χάρη στην αγάπη που δίνω επιβιώνω. Το Σύμπαν είναι καθρέφτης νοητικός.

-Τί δεν θα αλλάζατε στην ζωή και την οπτική σας για κανένα λόγο;

Την ποιητική μου ματιά. Είμαι γεννημένος για την Ποίηση και της αφιέρωσα τη ζωή μου ολάκερη. Δεν με ενδιαφέρουν τα χρήματα και οι δόξες. Μόνο το έργο μετράει. Αυτό που αφήνουμε πίσω μας. Θέλω να με θυμούνται σαν αθώο παιδί. Είμαι παρατηρητής, μελετητής, ερευνητής, μάρτυρας του καιρού μου.

Γεωργία Ζώη

Κρατά την αγωνία της εξέλιξης, τα βλέμματα του κοινού πάνω της, διαπερνά συναισθήματα φάσεις αναμονής, εκτόνωσης, ειρωνείας, χαράς, επιβεβαιώνοντας την δική της υποκριτική αλήθεια η Γεωργία Ζώη, που μας μιλά για την ώριμη πλέον Ελένη της Τροίας, που αποκαλύπτεται και συγκλονίζει. Της δίνουμε το λόγο.

-Υπάρχουν κοινά στοιχεία με την Ελένη; Ποια ήταν η πρόκληση σ’ αυτόν τον απρόβλεπτο απαιτητικό ρόλο;

Με την Ελένη μοιραζόμαστε την εμπειρία του να μας αποδίδονται ταυτότητες χωρίς να ερωτηθούμε. Η μεγαλύτερη πρόκληση ήταν να την απελευθερώσω από τον μύθο και να την προσεγγίσω ως ύπαρξη: μια γυναίκα που θυμάται, αντιστέκεται, αμφισβητεί. Δεν ήθελα να την ερμηνεύσω, αλλά να την κατοικήσω.

-Η συνεργασία σας με τον Κωνσταντίνο Μπούρα, τον Κωστή Καπελώνη και τη Ζωή Τηγανούρια σηματοδοτεί και μια εξελισσόμενη συνέχεια;

Νιώθω βαθιά εκτίμηση και θαυμασμό για καθέναν ξεχωριστά. Ο Κωνσταντίνος Μπούρας διαθέτει μια σπάνια πνευματική τόλμη και βαθιά γνώση, που μετατρέπουν το κείμενο σε πεδίο σκέψης και ρήξης. Ο Κωστής Καπελώνης εργάζεται με ακρίβεια, ευαισθησία και απόλυτο σεβασμό στον ηθοποιό, δημιουργώντας ένα περιβάλλον εμπιστοσύνης και ουσίας. Η Ζωή Τηγανούρια, με τη μουσική της, δεν συνοδεύει απλώς τον λόγο — τον αναπνέει μαζί του.

Αυτή η συνάντηση δεν ήταν συγκυριακή. Είναι μια ζωντανή, εξελισσόμενη σχέση, που βασίζεται σε κοινή στάση ζωής και τέχνης. Και δεν μπορεί παρά να έχει συνέχεια!! Μέσα από την προετοιμασία και τη μελέτη αυτής της παράστασης αγαπηθήκαμε βαθιά. Ήδη από την επόμενη της πρεμιέρας μας διακατέχει στερητικό σύνδρομο!

-Η εκδοχή της Ελένης της ειρήνης σε μια εποχή που δοκιμάζεται από άλλου τύπου πολεμική αγριότητα πόσο αναγκαία είναι στο διεθνές κι όχι μόνο προσκήνιο;

Η Ελένη της ειρήνης έρχεται να θυμίσει ότι το σώμα –ιδίως το γυναικείο– δεν μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί ως άλλοθι της Ιστορίας. Σε έναν κόσμο που νομιμοποιεί τη βία, η ειρήνη είναι πράξη αντίστασης. Και η Ελένη επιστρέφει όχι για να δικαιολογηθεί, αλλά για να καταδικάσει τον πόλεμο. Η Ελένη της ειρήνης έρχεται να αρνηθεί τον ρόλο του εξιλαστήριου θύματος και να υπενθυμίσει ότι καμία βία δεν είναι φυσικός νόμος. Η φωνή της Ελένης είναι μια φωνή αναγκαία, διεθνής και βαθιά πολιτική.

-Ποιο είναι το μυστικό για την επιτυχία στην αμφίδρομη σχέση ηθοποιού-κοινού, από την πλούσια εμπειρία που έχετε, σε μια μεστή καριέρα στεφανωμένη με διακρίσεις;

Η Ειλικρίνεια και η Αλήθεια. Να ανεβαίνεις στη σκηνή χωρίς άμυνες και χωρίς πρόθεση να πείσεις. Όταν ο ηθοποιός ρισκάρει να εκτεθεί αληθινά, το κοινό το αναγνωρίζει και ανταποκρίνεται. Η σχέση αυτή δεν κατακτάται — γεννιέται κάθε φορά από την αρχή. Όταν δεν ζητάς αποδοχή, αλλά μοιράζεσαι αλήθεια, το κοινό γίνεται συνοδοιπόρος. Και κλείνω με μια φράση της Ελένης από την παράστασή μας: “Η Αλήθεια πάντα θριαμβεύει”.

Ζωή Τηγανούρια

Συνέντευξη με την Ζωή Τηγανούρια, που ως συνθέτης υπογράφει περισσότερα από 300 τραγούδια και οργανικά έργα στην ελληνική και διεθνή δισκογραφία, καθώς και πάνω από 30 προσωπικά άλμπουμ και singles. Το έργο της εκτείνεται στην πρωτότυπη μουσική για κινηματογράφο, τηλεόραση, θέατρο, ντοκιμαντέρ και τηλεοπτικές διαφημίσεις, καθώς και σε εκατοντάδες συναυλίες στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Πάντα σπάει το κέλυφος του εφησυχασμού με την πρωτοπορία και την γνώση που την διακρίνει.

-Σε βρίσκουμε σε μια γόνιμη περίοδο της ζωής σου· σε απολαύσαμε στο Μέγαρο Μουσικής, ντύνοντας καταλυτικά την παράσταση “Η ωραία Ελένη στην κοιλάδα των νεκρών ερώτων”. Πώς προέκυψε αυτή η συνεργασία;

Η συνεργασία ξεκίνησε από την πρόταση της Γεωργίας Ζώη, η οποία, μαζί με τον σκηνοθέτη Κωστή Καπελώνη μου έδωσαν από την αρχή απόλυτη ελευθερία να κινηθώ στη λογική της αφηγηματικής μουσικής, παράλληλα και ισότιμα με τον λόγο. Αυτή η εμπιστοσύνη υπήρξε καθοριστική για τη διαμόρφωση της μουσικής ταυτότητας της παράστασης.

Πέρα από το τραγούδι “Η ωραία Ελένη”, με τους εύστοχους στίχους της Λούλας Παπαγιαννοπούλου, βασισμένους στο κείμενο του Κωνσταντίνου Μπούρα, οι περισσότερες ορχηστρικές μελωδίες γεννήθηκαν μέσα στις πρόβες, πάνω στη ζωντανή ροή του λόγου και της απαγγελίας. Η μουσική δεν προϋπήρχε ως κλειστή φόρμα, διαμορφωνόταν οργανικά, μέσα από τη σκηνική πράξη και την ερμηνεία της Γεωργίας Ζώη.

Προχωρώντας προς το τέλος της παράστασης, προστέθηκε το τραγούδι “Γυναίκα – Ειρήνη” σε στίχους της Σοφίας Λίγνου, καθώς και ο “Έρως” της Σαπφούς, σε μετάφραση του Μπούρα, που επίσης μελοποίησα. Η επιλογή αυτή ήταν συνειδητή, καθώς θέλαμε η παράσταση να ξεκινά και να ολοκληρώνεται με τραγούδι, δεδομένου ότι η Ζώη, πέρα από εκρηκτική ηθοποιός, είναι και εξαιρετική ερμηνεύτρια. Τα παραδοσιακά στοιχεία ήταν δεδομένα και επιθυμία του συγγραφέα: βασίστηκα σε παραδοσιακούς ρυθμούς, με σύγχρονες μελωδικές γραμμές, ώστε να γεφυρωθεί η Ελένη του τότε με τη σημερινή Ελένη – αυτή που, στο τέλος, μετασχηματίζεται και δικαιώνεται ως Ελένη της ειρήνης.

Ο παλμός της παράστασης από τα κρουστά του Στέλιου Γενεράλη, καθώς και η διαδραστική του προσέγγιση με το νταούλι -τα “κρουστά του πολέμου”, όπως συχνά αποκαλούνται- υπήρξε επίσης καθοριστικός. Ο συνδυασμός παραδοσιακών στοιχείων, τάνγκο και κλασικής μουσικής αποτέλεσε ένα τρίπτυχο, που ενίσχυσε τη συναισθηματική φόρτιση του λόγου και τη δραματουργική του ένταση.

Τέλος, καθοριστικό ρόλο στη μελοποίηση του κειμένου έπαιξε και η ίδια η γυναικεία οπτική. Ως γυναίκα του σήμερα, δεν μπορούσα να προσεγγίσω την Ελένη μόνο ως μυθική μορφή, αλλά ως ζωντανό, διαχρονικό πρόσωπο, που μεταφέρει πάνω του την ένταση, την ευθύνη και τη μνήμη της ιστορίας. Αυτή η ταύτιση λειτούργησε καταληκτικά μέσα μου, ώστε η μουσική να μην σχολιάζει απλώς τον λόγο, αλλά να τον βιώνει — και τελικά να τον μελοποιεί.

-Η Ελένη της ειρήνης πόσο αναγκαία είναι ως ιδεατή μορφή στην εποχή μας, όπου ηχούν τα τύμπανα των εντάσεων και των συρράξεων, με τους λαούς να πληρώνουν την αντίσταση με αίμα;

Η Ελένη μπορεί να ιδωθεί ως ένα διαχρονικό σύμβολο δικαιοσύνης, μια σταθερή φωνή από τότε μέχρι σήμερα ενάντια στον πόλεμο, τη βία και την καταπίεση, και υπέρ της ειρήνης, της δικαιοσύνης και της ομορφιάς. Το θέμα, όμως, είναι πάντα η προσέγγιση και η οπτική από την οποία κοιτάζουμε το ίδιο το σύμβολο. Η ομορφιά μπορεί να οδηγήσει στην ασχήμια, όταν γίνεται αντικείμενο εκμετάλλευσης, αλλά με συνείδηση και ευθύνη μπορεί να λειτουργήσει αρμονικά και να γεννήσει νέες ομορφιές στη ζωή και στον άνθρωπο. Ίσως γι’ αυτό η τέχνη οφείλει να επαναφέρει τέτοιες μορφές στο παρόν, όχι για να τις εξιδανικεύει, αλλά για να τις φωτίζει εκ νέου.

-Η καταλυτική μορφή του έρωτα θα εμπνέει στο διηνεκές, με κάθε ωραία, μοιραία Ελένη – υπαρκτή ή φανταστική. Το κείμενο του Μπούρα ποια ερεθίσματα σου πρόσφερε, ώστε να το ντύσεις μουσικά, επιτείνοντας την ερμηνευτική του απόδοση;

Το κείμενο του Μπούρα μιλά για τον έρωτα χωρίς εξιδανίκευση, με όλες του τις αντιφάσεις, τη μνήμη, την απώλεια και την ένταση που κουβαλά. Αυτό με οδήγησε σε μια μουσική πιο εσωτερική, που δεν ήθελε να εξηγήσει, αλλά να αισθανθεί. Άφησα τη μουσική να ακολουθεί τη ροή του λόγου, να μπαίνει και να βγαίνει διακριτικά, έχοντας ως βασικό εκφραστικό μέσον το ακορντεόν – ένα όργανο που αναπνέει και ακουμπά κατευθείαν στην καρδιά, στο βαθύ συναίσθημα. Έτσι η μουσική λειτούργησε σαν ανάσα του κειμένου, ενισχύοντας την ερμηνεία χωρίς να την καθοδηγεί.

-Τι άλλο να περιμένουμε από μια συνθέτη και σολίστ του ακορντεόν που δεν εφησυχάζει;

Τον Φεβρουάριο ακολουθεί guest συμμετοχή σε παράσταση τάνγκο στο Half Note, καθώς και μια ιδιαίτερη μουσική παράσταση στις 14 Φεβρουαρίου, ημέρα των ερωτευμένων, με τη Βιβή Βουτσελά – με την οποία ετοιμάζουμε και δισκογραφική συνεργασία – στον χώρο Major Seven. Πρόκειται για μια παράσταση, που ταιριάζει απόλυτα στη συγκεκριμένη ημέρα, με τίτλο “Ο έρωτας χορεύει τάνγκο και παραδοσιακά”.

Τον Μάρτιο ακολουθούν σημαντικές εμφανίσεις στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης, με τη Συμφωνική Ορχήστρα του Δήμου Θεσσαλονίκης και τη Χορωδία του Βαφοπουλείου, με περίπου 150 άτομα επί σκηνής, καθώς και τη συμμετοχή της εξαιρετικής σοπράνο Άλκηστης Τόγια. Πρόκειται για ένα αφιέρωμα σε συνθέσεις μου από το 1999 έως σήμερα, με επίκεντρο τη γυναίκα, υπό τον τίτλο “Μια βεντάλια από γυναίκες”. Στα τέλη Μαΐου ακολουθεί η συναυλία “Το τάνγκο της ζωής” στην Πάτρα, με διοργανωτή το Πατρινόραμα. Παράλληλα, έπονται και άλλες συναυλίες, καθώς και νέες δισκογραφικές παραγωγές, οι οποίες θα ανακοινώνονται σταδιακά.

Επιγραμματικά αναφέρουμε ότι εκτός από την πρωτότυπη μουσική και τραγούδια της Ζωής Τηγανούρια, ακούστηκαν και σημαντικά παραδοσιακά τραγούδια όπως: “Ξένος εδώ, ξένος εκεί”, “Τι έχεις καημένη κόρη”, τα οποία ερμήνευσε η Γεωργία Ζώη. Ήταν μια παράσταση που αποκάλυψε αλήθειες, που με τον βηματισμό του λόγου και της μουσικής άφησε το δικό της στίγμα, ως ένα αναλλοίωτο αποτύπωμα στον χωροχρόνο της ιστορίας, της μυθολογίας, του σήμερα. Αναμένουμε συνέχεια…