CHP και ΠΑΣΟΚ: Πώς τα κόμματα της κεντροαριστεράς προσαρμόζονται στην παρακμή

Μια πρόσφατα δημοσιευμένη ακαδημαϊκή μελέτη στο περιοδικό Mediterranean Politics εξετάζει το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα της Τουρκίας (CHP) και το Πανελλήνιο Σοσιαλιστικό Κίνημα (ΠΑΣΟΚ) ως παράλληλες περιπτώσεις κομμάτων της κεντροαριστεράς που επιχειρούν να διαχειριστούν τη μακροχρόνια παρακμή, την πολιτική αναδιάταξη και τις μεταβαλλόμενες εκλογικές συμμαχίες στη Νότια Ευρώπη.

Η μελέτη εντάσσει και τα δύο κόμματα σε μια ευρύτερη κρίση της σοσιαλδημοκρατίας, η οποία διαμορφώθηκε από την οικονομική αναδιάρθρωση, την εκλογική ρευστότητα και τη διάβρωση της μαζικής κομματικής οργάνωσης. Υποστηρίζει ότι ούτε το CHP ούτε το ΠΑΣΟΚ αποδυναμώθηκαν πρωτίστως λόγω ιδεολογικής εξάντλησης. Αντιθέτως, η έρευνα επισημαίνει την οργανωτική ακαμψία, την απώλεια σταθερών κοινωνικών ερεισμάτων και τη διαχρονική δυσκολία προσαρμογής στον μετα-κρίσης πολιτικό ανταγωνισμό.

Στην ελληνική περίπτωση, η απότομη κατάρρευση του ΠΑΣΟΚ κατά τη διάρκεια της κρίσης χρέους της ευρωζώνης περιγράφεται ως μια καθοριστική τομή που αποδόμησε τον ιστορικό του ρόλο ως κόμματος εξουσίας. Η πιο πρόσφατη εκλογική του σταθεροποίηση παρουσιάζεται ως μια περιορισμένη ανάκαμψη και όχι ως επιστροφή στην κυριαρχία. Σύμφωνα με τη μελέτη, αυτή η σταθεροποίηση αντανακλά την ανανέωση της ηγεσίας και μια οργανωτική αναπροσαρμογή με στόχο την αποκατάσταση της αξιοπιστίας εντός ενός στενότερου πολιτικού χώρου.

Αντιθέτως, το CHP παρουσιάζεται ως ένα κόμμα που απέφυγε τη συστημική κατάρρευση και διατήρησε την εκλογική του σημασία, αλλά δυσκολεύτηκε να μετατρέψει αυτή τη θέση σε κυβερνητική εξουσία. Η μελέτη αναδεικνύει την εξάρτηση του CHP από ευρείες αντιπολιτευτικές συμμαχίες, επισημαίνοντας ότι, ενώ αυτή η στρατηγική διεύρυνε την εκλογική του απήχηση, ταυτόχρονα περιόρισε την προγραμματική σαφήνεια και ανέβαλε μια βαθύτερη οργανωτική ανανέωση.

Ένα κεντρικό συγκριτικό εύρημα είναι ότι τα δύο κόμματα ακολούθησαν διαφορετικές διαδρομές προσαρμογής. Το ΠΑΣΟΚ συρρικνώθηκε σε μέγεθος επιδιώκοντας εσωτερική ενοποίηση, ενώ το CHP διεύρυνε την εκλογική του βάση παραμένοντας οργανωτικά «τεντωμένο». Και στις δύο περιπτώσεις, η έρευνα υποστηρίζει ότι το παραδοσιακό μοντέλο του μαζικού κόμματος δεν ανασυγκροτήθηκε. Αντ’ αυτού, κάθε κόμμα προσαρμόστηκε σε πιο «λιτές», προεκλογικά προσανατολισμένες δομές, με περιορισμένη κοινωνική διείσδυση.

Η μελέτη καταλήγει ότι η μελλοντική δυνατότητα των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων τόσο στην Τουρκία όσο και στην Ελλάδα θα εξαρτηθεί λιγότερο από τη ρητορική επανατοποθέτηση και περισσότερο από την οργανωτική μεταρρύθμιση, την αξιοπιστία της ηγεσίας και την ικανότητα επανασύνδεσης με κατακερματισμένα μεσαία και εργατικά στρώματα υπό νέες οικονομικές και πολιτικές συνθήκες.