Τουρκικά F-16 στον βάλτο της Σομαλίας….

Σαν σε στρατιωτική παρέλαση, τουρκικά drones, αεριωθούμενα, ελικόπτερα και πολεμικά πλοία έχουν όλα εμφανιστεί τις τελευταίες εβδομάδες στην Σομαλία, επιδεικνύοντας την εγχώρια τεχνολογία της Τουρκίας – καθώς και τα F-16 που έχουν λάβει άδεια από την Lockheed Martin. Έτσι, η σταθερή στρατιωτικοποίηση των διμερών τους σχέσεων – και η διείσδυση της Άγκυρας όλο και πιο βαθιά στην Σομαλία – συνεχίζεται με γοργούς ρυθμούς.

Η Τουρκία επιδιώκει εδώ και καιρό να αναδιαρθρώσει τον Σομαλικό Εθνικό Στρατό (SNA) και να επιβάλει το δικό της μοντέλο στις σομαλικές ένοπλες δυνάμεις – όπως ακριβώς το Κόμμα Δικαιοσύνης και Αλληλεγγύης (JSP) του Σομαλού προέδρου έχει διαμορφωθεί σύμφωνα με το τουρκικό Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) – ενώ συνδέεται και με τη Μουσουλμανική Αδελφότητα.

Η τρέχουσα δομή του σομαλικού υπουργείου Άμυνας, με επικεφαλής το “γεράκι” Αχμέντ Φίκι, εκτιμάται ότι θα καρατομηθεί, καθώς η Άγκυρα να επιδιώκει να επανιδρύσει το υπουργείο, καθ΄ εικόνα της. Λογικά θα πρέπει να περιμένουμε την συγκρότηση ενός πολύ πιο συγκεντρωτικού μοντέλου ασφάλειας – που θα συνοψίζεται στην έναρξη του νέου Συμβουλίου Άμυνας, το οποίο ουσιαστικά αποσκοπεί στην «ευθυγράμμιση των επιχειρησιακών στόχων, των θεσμικών μεταρρυθμίσεων και των αποφάσεων της εθνικής ηγεσίας».

Την επόμενη της άφιξης των F-16, ενθρονίστηκε ένας νέος Αρχηγός Αμυντικών Δυνάμεων (CDF) – όπως φαίνεται κατόπιν αιτήματος της τουρκικής κυβέρνησης – με τον Ταξίαρχο Ιμπραχίμ Μοχάμεντ Μοχάμουντ να αναλαμβάνει επίσημα τη θέση. Πάντως, ελάχιστοι θα λυπηθούν για την έξοδο του Οντογάα Γιουσούφ Ραγκεέχ. Η θητεία του θα μείνει στην ιστορία, κυρίως για την συναίνεση του στη συνεχιζόμενη πολιτικοποίηση του σομαλικού στρατού από την κυβέρνηση (αποκαλούμενη και Villa Somalia, κατά το δικό μας Μέγαρο Μαξίμου) και την άτακτη φυγή του τον περασμένο Απρίλιο από το Adan Yabaal, όταν οι τζιχαντιστές της Al-Shabaab κατέλαβαν την πόλη.

Στο μεταξύ ο αντικαταστάτης του Ραγκεέχ, με την πρώτη ματιά, μοιάζει ακόμα πιο ανίκανος! Ο Ταξίαρχος Μοχάμουντ δεν έχει την παραμικρή πολεμική εμπειρία και στην πραγματικότητα ανήλθε λόγω των στενών σχέσεων του με την Τουρκία. Πολλοί ανησυχούν ότι, αντί να επιδιώξει να συγκροτήσει μία συμμαχία εναντίον της ανερχόμενης Al-Shabaab, ο Μοχάμουντ θα λειτουργεί απλώς ως ένα φερέφωνο της Τουρκίας. Να σημειωθεί ότι, από την υπογραφή του Μνημονίου Συνεργασίας Αιθιοπίας-Σομαλιλάνδης το 2024, η Σομαλία άρχισε να βλέπει την Τουρκία ως τον πιο αξιόπιστο ξένο σύμμαχό της.

Οι δεσμοί Άγκυρας-Μογκαντίσου

Υπό τους δεσμούς που δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια της κυβέρνησης του Χασάν Σεΐχ, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση της Σομαλίας έμοιαζε πρόθυμη να παραδώσει τα κλειδιά του κράτους στην Τουρκία, με μία εξαιρετικά ανισοβαρή συμφωνία συμπεριλαμβανομένης, που αφορά την προοπτική εξόρυξης δισεκατομμυρίων βαρελιών υπεράκτιου πετρελαίου και φυσικού αερίου. Ακολούθησαν ενέσεις στρατιωτικής βοήθειας, όπως και διακηρύξεις ανώτερων Τούρκων αξιωματούχων για «προστασία της Σομαλίας», με μία ρητορική που θυμίζει την εποχή που τμήματα των σομαλικών ακτών έπεφταν υπό οθωμανική κυριαρχία!

Στο μεταξύ η τουρκική στρατιωτική παρουσία έχει εδραιωθεί στην ξηρά, ιδιαίτερα στον αεροδιάδρομο γύρω από το Warsheekh στην επαρχία Middle Shabelle, την τοποθεσία του προτεινόμενου χώρου “διαστημικών” εκτοξεύσεων της Άγκυρας – για την εκτόξευση δορυφόρων από την ισημερινή θέση της Σομαλίας. Λόγω της μεγάλης ακτογραμμής της, είναι επίσης ιδανικό σημείο και την εκτόξευση βαλλιστικών πυραύλων.

Η ανάπτυξη των F-16 στο Μογκαντίσου φαίνεται να αποσκοπεί στην προστασία της σημαντικής τουρκικής παρουσίας στην χώρα, ειδικά μετά τις επιδρομές της Al-Shabaab σε πολλά κοντινά χωριά στην Middle Shabelle, τον περασμένο Ιανουάριο. Πάντως, οι προσδοκίες ορισμένων Σομαλών εθνικιστών ότι τα τουρκικά F-16 θα μπορούσαν να αναπτυχθούν και για την… κατάρριψη του προέδρου της Σομαλιλάνδης, Αμπντιραχμάν Ίρο, μπορούν να χαρακτηριστούν ως υπερβολικές…

Η ισραηλινή αναγνώριση της Σομαλιλάνδης

Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι η πρώτη χώρα που προσέγγισε ο Σομαλός πρόεδρος Χασάν Σεΐχ Μοχάμουντ – μετά τη μονομερή αναγνώριση της Σομαλιλάνδης από το Ισραήλ στις 26 Δεκεμβρίου – ήταν η Τουρκία. Στην πρόσφατη επίσκεψη του στην γείτονα, συμφωνήθηκαν περαιτέρω δεσμεύσεις στρατιωτικής συνεργασίας, μακριά από τα αδιάκριτα βλέμματα του σομαλικού Κοινοβουλίου. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται και συμφωνία για μια τουρκική στρατιωτική βάση στο Laas Qoray, συγκεκριμένα στην αμφισβητούμενη περιοχή Sanaag, στον Κόλπο του Άντεν.

Ως απάντηση στο Ισραήλ (αλλά και στα Εμιράτα) τουρκικά πολεμικά πλοία αναπτύχθηκαν λίγο αργότερα στα ανοιχτά, κατά μήκος της πλωτής οδού. Μοιάζει θέμα χρόνου να δούμε ανταγωνιστικές-στρατιωτικές εγκαταστάσεις κατά μήκος του Κόλπου του Άντεν – ισραηλινών στην Berbera και τουρκικών στο Laas Qoray.

Πολλές από αυτές τις αμυντικές συμφωνίες έχουν ουσιαστικά παρακάμψει τον κοινοβουλευτικό έλεγχο, μέσω μία αμφιλεγόμενης, νομικής “γκρίζας ζώνης”, που στην πραγματικότητα παραβιάζει κατάφωρα τα συνταγματικά όρια της Σομαλίας, σχετικά με τις ξένες βάσεις και την ομοσπονδιακή εξουσία.

Όμως, εκτός των γεωπολιτικών αντιπαλοτήτων που μαίνονται στον Κόλπο του Άντεν, οποιαδήποτε νέα ανάπτυξη τουρκικής βάσης ενδέχεται να προκαλέσει την αντίδραση της Πολιτείας Πούντλαντ (ημιαυτόνομη περιοχή εντός της Σομαλίας που δεν αναγνωρίζει την κυβέρνηση στο Μογκαντίσου) καθώς και της Σομαλιλάνδης.

Ήδη, η Επιχείρηση Onkod (Βροντή) – η σχεδιαζόμενη επίθεση στο Πούντλαντ, εναντίον της Al-Shabaab στα βουνά Καλ-Μαντόου –
φαίνεται να έχει σταματήσει – όχι τόσο λόγω της απαραίτητης ανάπαυσης και της εναλλαγής δυνάμεων – αλλά λόγω των πολεμικών τακτικών που ακολουθεί η Μογκαντίσου στις επαρχίες Σουλ και Σανάαγκ, με την υποστήριξη των ξένων εταίρων της.

Η μεγαλύτερη εξωτερική βάση της Τουρκίας

Την ίδια στιγμή, η στρατιωτική βάση της TURKSOM, η μεγαλύτερη εγκατάσταση της Άγκυρας στο εξωτερικό, συνεχίζει να εκπαιδεύει χιλιάδες νεοσύλλεκτους των ειδικών δυνάμεων Γκόργκορ (Αετός). Ένας λαμπρός φάρος τουρκικής “φιλανθρωπίας” και “αντιτζιχαντιστικών” διαπιστευτηρίων…

Πάντως, οι ανησυχίες για την επέκταση της εκπαίδευσης των Γκόργκορ στο Λάας Ανούντ αναζωπυρώνονται, μετά την παρουσία του διοικητή της TURKSOM στην ορκωμοσία του Αμπντικχαντίρ Αου-Αλί Φιρντιγιέ ως προέδρου του Βορειοανατολικού Κράτους, τον περασμένο μήνα. Την ίδια στιγμή, η κατασκευή μιας νέας στρατιωτικής βάσης, με την εγγύηση της Κίνας, έχει προγραμματιστεί να ξεκινήσει κοντά στην πόλη Dhulbahante, πιθανώς στο Gooja’ade.

Με την πρώτη ματιά, η τουρκική στρατιωτική υποστήριξη μπορεί να φαίνεται σταθεροποιητική, με τις συνεχείς επιθέσεις τουρκικών drones κατά της Al-Shabaab, παρόλο που οι τζιχαντιστές έχουν σημαντικά αποθέματα οπλισμού και δυνάμεων. Τα δε μαχητικά F-16, εάν αναπτυχθούν στο πεδίο της μάχης, θα μπορούσαν να προσφέρουν ένα σημαντικό πλεονέκτημα έναντι της Al-Shabaab – μοιάζει δύσκολο να τα δούμε έναντι και των υποεθνικών διοικήσεων της Σομαλίας….

Οι τζιχαντιστές προχωρούν…

Υπάρχουν όμως δύο ευρύτερα ζητήματα. Το πρώτο είναι το πολιτικό: Η τουρκική επιρροή στην πολιτική σκηνή της Σομαλίας αναμφίβολα εντείνει τις φυγόκεντρες τάσεις στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση. Ενθαρρυμένος από τα τουρκικά όπλα και χρήματα, ο πρόεδρος Μοχάμουντ προβάλει μία εικόνα ισχυρού ηγέτη, ενός μικρού Ερντογάν, χωρίς όμως να δείχνει ανάλογη προσοχή στην πολιτική σταθερότητα του εύθραυστου-ομοσπονδιακού κράτους που ηγείται.

Στην πραγματικότητα, ο Σομαλός ηγέτης, δεμένος στενά στο άρμα μιας ξένης δύναμης και στηριζόμενος στην κλίκα της φυλής Hawiye, δεν μπορεί να ενώσει την χώρα. Στον αντίποδα, κινδυνεύει να συνεισφέρει στην περαιτέρω διάσπαση της Σομαλίας από κάθε λογής εξωτερικά υποστηριζόμενους πολέμαρχους-πολιτικούς. Είναι κοινό μυστικό ότι χωρίς την πολύτιμη τουρκική στήριξη, η Villa Somalia θα είχε χάσει την εύθραυστη κυριαρχία της στο Μογκαντίσου.

Το δεύτερο ζήτημα είναι ακόμα πιο σημαντικό και ομιχλώδες. Είναι αμφίβολο αν τα τουρκικά όπλα καταφέρουν να κρατήσουν μακριά από την Μογκαντίσου την Al-Shabaab. Οι τζιχαντιστές εξακολουθούν να είναι εγκατεστημένοι στις περιφέρειες της πρωτεύουσας. Είναι επίσης αμφίβολο αν τα F-16 και τα drones Akinci κερδίσουν τον πόλεμο εναντίον των ανταρτών…

Η απάντηση εκεί είναι, όπως πάντα, πολιτική. Υπάρχει και ένα άκρως ανησυχητικό ενδεχόμενο: Ότι ενδεχόμενες τουρκικές στρατιωτικές παρεμβάσεις εναντίον της Al-Shabaab θα μπορούσαν, σε κάποιο βαθμό, να ωθήσουν τους τζιχαντιστές να κινηθούν ακόμα πιο επιθετικά στο Μογκαντίσου και τα αστικά κέντρα προκειμένου να περιορίσουν τις απώλειές τους, με αποτέλεσμα την περικύκλωση των Σομαλών αντιπάλων τους.

Τα F-16 είναι αναμφίβολα ικανότατα όπλα. Όμως η σομαλική πολιτική ελίτ στο Μογκαντίσου καλό είναι να κατανοήσει ότι η Τουρκία επιδιώκει την προάσπιση των συμφερόντων της, όχι να συνεισφέρει ανιδιοτελώς στο μέλλον της Σομαλίας. Και ενώ ο ήχος των αεροσκαφών που σκίζουν τον πρωινό αέρα είναι ένα ισχυρό σύμβολο, δεν μπορούν να κρύψουν τον εκκωφαντικούς τριγμούς του σομαλικού κράτους που διαλύεται…