Tίποτα “απρόβλεπτο” στην τουρκική στρατηγική έναντι του Ελληνισμού

Η απάντηση, εφόσον εξεταστεί με αυστηρά νομικά κριτήρια, είναι αρνητική. Η έννοια του “απρόβλεπτου” στο εθνικό δίκαιο συνδέεται με:

• την ανωτέρα βία (άρθρο 336 ΑΚ)
• τη θεωρία της υπέρμετρης επαχθότητας (άρθρο 388 ΑΚ)

Η νομολογία και η θεωρία είναι σαφείς: Απρόβλεπτο είναι το γεγονός το οποίο δεν μπορούσε να προβλεφθεί κατά τον χρόνο σύναψης της έννομης σχέσης, ούτε με άκρα επιμέλεια.

Η αξιολόγηση είναι:

• αντικειμενική (όχι υποκειμενική αντίληψη)
• ex ante (με βάση τα δεδομένα της εποχής)
• εκτός του συνήθους κύκλου κινδύνων
• Δεν αρκεί το αιφνιδιαστικό.
• Δεν αρκεί το έντονο.
• Δεν αρκεί το πολιτικά ενοχλητικό.
• Απαιτείται ρήξη με την κανονικότητα των δεδομένων.

Σε διεθνές επίπεδο, το αντίστοιχο εργαλείο αποτυπώνεται στο άρθρο 62 της Σύμβαση της Βιέννης για το Δίκαιο των Συνθηκών (clausula rebus sic stantibus). Η εφαρμογή της είναι εξαιρετικά περιοριστική. Προϋποθέτει:

• Θεμελιώδη μεταβολή περιστάσεων
• Απρόβλεπτο χαρακτήρα
• Ανατροπή της ουσιώδους βάσης συναίνεσης
• Κίνδυνο μη ενσωματωμένο κατά τη σύναψη

Η διεθνής πρακτική είναι αυστηρή. Τα κράτη δεν μπορούν να επικαλούνται εύκολα μεταβολή περιστάσεων για να αποδεσμευθούν ή να επαναδιαπραγματευθούν υποχρεώσεις.

Πολιτική περιγραφή και νομική κατηγορία

Ο όρος “απρόβλεπτος ηγέτης” αποτελεί πολιτική περιγραφή. Το δίκαιο όμως δεν αξιολογεί εντυπώσεις· αξιολογεί δομές συμπεριφοράς. Η τουρκική πολιτική των τελευταίων δεκαετιών εμφανίζει:

• σταθερή αναθεωρητική ρητορική
• συστηματική αμφισβήτηση θαλάσσιων ζωνών
• επαναλαμβανόμενο μοτίβο κλιμάκωσης–αποκλιμάκωσης
• εργαλειοποίηση μεταναστευτικών ροών
• γεωπολιτική πίεση ως διαπραγματευτικό εργαλείο

Πρόκειται για συμπεριφορά: διαχρονική, δηλωμένη, επαναλαμβανόμενη. Άρα εντάσσεται στον προβλέψιμο κύκλο κινδύνων. Πληρούται η έννοια του “απρόβλεπτου”; Για να χαρακτηριστεί μια κρατική συμπεριφορά νομικά απρόβλεπτη, θα έπρεπε να συντρέχουν στοιχεία όπως:

• αιφνίδια εγκατάλειψη πάγιας στρατηγικής
• υιοθέτηση πλήρως νέου γεωπολιτικού δόγματος
• ρήξη με δημόσια διακηρυγμένους στόχους

Τίποτε από αυτά δεν έχει συμβεί.

• Η επιδίωξη γεωπολιτικής αναβάθμισης είναι διαρκής.
• Η αναθεωρητική στρατηγική είναι δηλωμένη.
• Η χρήση έντασης ως διαπραγματευτικού εργαλείου είναι επαναλαμβανόμενη.

Συνεπώς, δεν υφίσταται νομικά “απρόβλεπτη μεταβολή περιστάσεων”. Υφίσταται προβλέψιμος γεωπολιτικός κίνδυνος.

Η στρατηγική παγίδα του όρου “απρόβλεπτος”

Η συστηματική χρήση του όρου “απρόβλεπτος” παράγει:

• ψυχολογία αιφνιδιασμού
• αίσθηση αστάθειας
• στρατηγική αμυντικότητα

Εάν, όμως, ένας δρών είναι προβλέψιμα αναθεωρητικός, τότε:

• τα μοτίβα του μπορούν να χαρτογραφηθούν
• οι φάσεις κλιμάκωσης να αναλυθούν
• οι αντιδράσεις να προετοιμαστούν

Το ζήτημα δεν είναι η απροβλεψιμότητα. Το ζήτημα είναι η σταθερή στρατηγική πίεση. Με βάση τη θεωρία της ανωτέρας βίας, την υπέρμετρη επαχθότητα και τη ρήτρα rebus sic stantibus, η Τουρκία και η ηγεσία της δεν πληρούν την έννοια του “απρόβλεπτου” ως νομικής κατηγορίας. Η συμπεριφορά εντάσσεται σε ιστορικό πρότυπο, αποτελεί ενσωματωμένο κίνδυνο και δεν συνιστά αιφνίδια ανατροπή θεμελιωδών δεδομένων. Ο όρος “απρόβλεπτος” είναι εσφαλμένος πολιτικός χαρακτηρισμός. Δεν είναι νομική κατηγορία.

Τελική αποτίμηση

Η ουσία δεν είναι εάν η Τουρκία είναι απρόβλεπτη. Η ουσία είναι ότι λειτουργεί ως προβλέψιμα αναθεωρητικός δρών. Το απρόβλεπτο αιφνιδιάζει. Το προβλέψιμο επιβάλλει οργάνωση. Η νομική ανάλυση οδηγεί σε σαφές συμπέρασμα: Η Τουρκία δεν αποτελεί παράγοντα απρόβλεπτης μεταβολής. Αποτελεί σταθερό και διαρκή γεωπολιτικό παράγοντα πίεσης. Και αυτό απαιτεί όχι ρητορική διαχείριση, αλλά ψύχραιμη και θεσμικά θεμελιωμένη στρατηγική απάντηση.