Πως πρέπει να κατανέμονται οι ψήφοι των ομογενών

Για να εφαρμοστεί στις αμέσως επόμενες εθνικές εκλογές, το νομοσχέδιο χρειάζεται να υπερψηφιστεί με ενισχυμένη πλειοψηφία δύο-τρίτων της ολομέλειας, ενώ διαφορετικά θα εφαρμοστεί από τις μεθεπόμενες εκλογές. Το εν λόγω νομοσχέδιο θεραπεύει δύο σημαντικά ζητήματα, που προέκυψαν μετά την ιστορική ψήφιση του νομοσχεδίου του 2019, που ξεπέρασε τα επιμέρους εμπόδια πολλών δεκαετιών και επέτρεψε τους Έλληνες του εξωτερικού να ψηφίζουν σε εθνικές εκλογές.

Τα μειονεκτήματα του νομοσχεδίου αφορούσαν στον τρόπο με τον οποίο καταμετρούντο οι ψήφοι του εξωτερικού και στην υποχρέωση των ψηφοφόρων να παρίστανται προσωπικά σε εκλογικά κέντρα του εξωτερικού. Αμφότερες οι προϋποθέσεις υπήρξαν προβληματικές. Η υποχρεωτική προσέλευση των ψηφοφόρων σε κατά τόπους εκλογικά κέντρα αποκλείει εκ των πραγμάτων όσους δεν μένουν κοντά στον ούτως ή άλλως περιορισμένου αριθμού εκλογικών κέντρων που είχαν δημιουργηθεί.

Εγείρεται έτσι ένα τεράστιο πρακτικό πρόβλημα εγγύησης των νόμιμων δικαιωμάτων των πολιτών εκείνων, διότι όχι μόνο θα απαιτείτο η δημιουργία ικανού αριθμού εκλογικών κέντρων ανά την αχανή Διασπορά, αλλά και η στελέχωσή τους. Τα προξενεία μας ήδη αντιμετωπίζουν υπερβολικό φόρτο εργασίας, που οξύνεται από την υποστελέχωση, καθιστώντας την πιθανότητα να μπορούν να εξυπηρετήσουν μια όντως αντιπροσωπευτική προσέλευση ψηφοφόρων στο εξωτερικό σχεδόν αδύνατη.

Εν τω μεταξύ, το πρόβλημα της ψηφοφορίας άνευ άμεσης αντιπροσώπευσης υπήρξε στο παρελθόν σημείο δίκαιης κριτικής απέναντι σε παλαιότερες προτάσεις, που αφορούσαν στα εκλογικά δικαιώματα των Ελλήνων του εξωτερικού. Με τα σημερινά δεδομένα, οι Έλληνες ψηφοφόροι του εξωτερικού δεν μπορούν να επιλέξουν τον βουλευτή που θέλουν, όπως κάνουν οι συμπολίτες τους, που κατοικούν εντός ελληνικής επικράτειας. Αντιθέτως, ψηφίζουν μόνο το κόμμα που θέλουν και η ψήφος τους καταμετράται στο ψηφοδέλτιο Επικρατείας. Όμως, αυτό δημιουργεί ουσιαστικό ζήτημα σχετικά με την ισότητα των ψήφων, αφού οι Έλληνες του εξωτερικού περιορίζονται στην επιλογή ενός κόμματος, οι υποψήφιοι του οποίου έχουν προεπιλεγεί και τεθεί σε θέση προτεραιότητας από την ηγεσία του εκάστοτε κόμματος.

Προτεινόμενες βελτιώσεις

Μια επιλογή για να παρακαμφθεί το πρόβλημα αυτό θα ήταν να καταμετρώνται οι ψήφοι των Ελλήνων του εξωτερικού στους δήμους όπου είναι εγγεγραμμένοι. Άλλωστε, οι δήμοι αυτοί τείνουν να είναι και οι τόποι όπου διατηρούν περιουσιακά στοιχεία, πληρώνουν φόρους και επενδύουν χρόνο και χρήμα, συμβάλλοντας στην τοπική οικονομία. Όπως φαίνεται, η λογική αυτή λύση μπορεί να μην ήταν ευπρόσδεκτη από κάποια πολιτικά κόμματα, τα οποία ίσως φοβούνται ότι η ψήφος της Διασποράς μπορεί να ανέτρεπε την ισχύουσα κατανομή εκλογικής δύναμης σε κάποιες εκλογικές περιφέρειες. Κατά πάσα πιθανότητα, ο παράγων Διασπορά και η σχετική αυτονομία της απέναντι στην λογική των πελατειακών σχέσεων υπήρξε και ο λόγος που χρειάστηκε να περάσει τόσος καιρός πριν τακτοποιηθεί το ζήτημα των εκλογικών δικαιωμάτων των Ελλήνων του εξωτερικού εξαρχής.

Προς τιμήν της, η σημερινή κυβέρνηση έχει προβεί σε σειρά νομοτεχνικών βελτιώσεων, διορθώνοντας βλάβες του αρχικού νόμου του 2019, με σχετικές παρεμβάσεις το 2023 και 2024. Η σημερινή πρόταση αφορά στον τελευταίο γύρο βελτιώσεων και αξίζει να υπερψηφιστεί. Ωστόσο, επειδή μας χωρίζει ένα έτος το πολύ από τις επόμενες εθνικές εκλογές, το πιθανότερο είναι ότι θα επικρατήσει η νοοτροπία του κομματισμού και δεν θα εξασφαλιστεί η απαραίτητη πλειοψηφία των δύο-τρίτων της ολομέλειας. Επειδή όμως το ενδεχόμενο διπλών εκλογών είναι επίσης πολύ πιθανό, φαίνεται ότι η Διασπορά θα μπορέσει τελικά να συμμετάσχει με αυθεντικότερο τρόπο στις εθνικές εκλογές μιαν ώρα αρχύτερα.

Παράλληλα, το υπό συζήτηση νομοσχέδιο στερεί από τα κόμματα σχεδόν κάθε δικαιολογία που μπορεί να επικαλεστούν για να παρεμποδίσουν την διευκόλυνση των Ελλήνων του εξωτερικού στην άσκηση των εκλογικών τους δικαιωμάτων. Στο εξής, όποιος επιχειρήσει να σταθεί εμπόδιο στην διαδικασία αυτή θα το πράττει ορμώμενος από ευτελή μικροπολιτικά συμφέροντα, αποκλείοντας εσκεμμένα την εν λόγω ομάδα Ελλήνων πολιτών από την δημοκρατική διαδικασία.

Επιπλέον, η εξέλιξη αυτή στέκεται ως μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για την Διασπορά να ωριμάσει πολιτικά και να πάρει στοχευμένες και συγκροτημένες πρωτοβουλίες για την βελτίωση της ίδιας της οργανωτικής υποδομής της. Σε ορισμένες περιοχές, το οργανωτικό μοντέλο που ακολουθείται είναι ξεπερασμένο και χρειάζεται μεγάλη αναδόμηση για να εξυπηρετεί τις ανάγκες του 21ου αιώνα. Για παράδειγμα, κάποιες περιοχές (π.χ. οι ΗΠΑ) έχουν πια φτάσει στην τέταρτη γενιά από τους πρωτοπόρους μετανάστες, ενώ οι τοπικοί θεσμοί και μηχανισμοί παραμένουν ακόμη υποανάπτυκτοι, λες και βρισκόμαστε στο πρώτο κύμα μαζικής μετανάστευσης, όπου οι μετανάστες δεν σχεδίαζαν την μόνιμη εγκατάστασή τους στο εξωτερικό και επομένως απέφευγαν την κατάρτιση μακροπρόθεσμων σχεδίων.

Σε κάποιες περιοχές, δεν υπάρχει καν ένα ταμείο για την υποστήριξη της ελληνικής παιδείας, με τις κατά τόπους ενοριακές κοινότητες να επιφορτίζονται με την ευθύνη αυτή αποκλειστικά. Εκτός αυτού, σε πολλές περιοχές λείπει το αναγκαίο λειτουργικό θεσμικό πλαίσιο για την συζήτηση ζητημάτων και λήψη συλλογικής δράσης από φορείς της ελληνικής κοινότητας.

Την τελευταία φορά που επιχειρήθηκε να δημιουργηθεί ένα ομοιόμορφο θεσμικό πλαίσιο ήταν με το Συμβούλιο Αποδήμου Ελληνισμού (ΣΑΕ), η διάλυση του οποίου άφησε πίσω ένα κενό που δεν έχει ακόμη πληρωθεί. Το νέο νομοσχέδιο που φέρνει προς ψήφιση η κυβέρνηση θα αποτελέσει λυδία λίθο τόσο για τα ελλαδικά πολιτικά κόμματα, όσο και για τους ηγέτες της Διασποράς, προκαλώντας αμφότερους να κινηθούν ανάλογα, ώστε να επιτρέψουν την Διασπορά να αξιοποιήσει τις προοπτικές της στο έπακρο. Πρόκειται για μια ευκαιρία που δεν πρέπει να πάει χαμένη.