Αντοχή, οικονομία και προπαγάνδα θα κρίνουν τον πόλεμο

Η δολοφονία του θρησκευτικού ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, και 47 άλλων προσώπων της ιρανικής ηγεσίας θα είχε νόημα, εάν μαζί με τους βομβαρδισμούς οδηγούσε σε μια λαϊκή εξέγερση, που θα ανέτρεπε του Φρουρούς της Επανάστασης. Κάτι τέτοιο προς το παρόν δεν φαίνεται, αντίθετα ο Χαμενεΐ στα μάτια του απανταχού σιιτικού Ισλάμ έγινε “μάρτυρας” κι αυτό θα το βρούμε μπροστά μας. Η επίθεση στο δημοτικό σχολείο, όπου σκοτώθηκαν 165 μαθήτριες, δεν εκλαμβάνεται από τους Ιρανούς ως ασύμμετρη απώλεια, γιατί συγκρίνεται με την ακρίβεια του πλήγματος, που σκότωσε τον Αγιατολάχ. Αυτά τα προσπερνούμε εδώ στη Δύση, αλλά εκεί έχουν άλλη αντίληψη για τις καταστάσεις.

Προφανώς, οι γυναίκες και οι φοιτητές, οι μόνες κινηματικές ομαδοποιήσεις, έχουν μεν φιλελεύθερες απόψεις και μια μερίδα της αστικής τάξης προφανώς θέλει επιστροφή στον δυτικισμό, όμως η ιρανική κοινωνία – πέρα από την εθνοτική της πολυπλοκότητα – έχει αυτοκρατορική ιστορική συνείδηση, έντονη αίσθηση της φυλετικής διαφορετικότητας και μια κουλτούρα πολιτισμικής αυτάρκειας. Στο Ιράν, πολύ πριν την Ιρανική Επανάσταση είχε διαμορφωθεί μια έντονη κριτική της δυτικής ηγεμονίας από μια σειρά διανοουμένων, όχι απλά στη λογική μιας αντίδρασης στην αποικιοκρατία, αλλά στη βάση ενός πολιτισμικού διαφορισμού και αναζήτησης της ιρανικότητας.

Ιράν: Το βάρος της λέξης “ιζάντ”

Οι διανοούμενοι Αχμάντ Φαρντίντ, Τζαλάλ Αλ-ε-Αχμάντ και Αλί Σαριάτι επιχείρησαν να συγκεράσουν την ισλαμική παράδοση του Ιράν με τα ριζοσπαστικά ρεύματα του 20ου αιώνα και προετοίμασαν το ιδεολογικό έδαφος για την Ιρανική Επανάσταση, κατ’ ανάλογο τρόπο που ο Διαφωτισμός προετοίμασε το έδαφος για τη Γαλλική Επανάσταση. Ο Αχμάντ Φαρντίντ (1890-1994), αυθεντία στη γερμανική φιλοσοφία και στον Χάιντεγκερ, απέδιδε ιδιαίτερη σημασία στην ανάκτηση της ιστορικής μνήμης ως αντιστάθμισμα στην ληστεία του πλούτου των ισλαμικών χωρών από τους Δυτικούς. Σε μια παράλληλη λογική, πολύ αργότερα ο Ρώσος φιλόσοφος Αλεξάντερ Ντούνγκιν διατύπωσε την Τέταρτη Πολιτική Θεωρία (2009) από την οποία προέκυψε το κίνημα του Ευρασιατισμού.

Για τους Ιρανούς σήμερα ιδιαίτερο ψυχαναλυτικό βάρος έχει η λέξη “ιζάντ”, που σημαίνει “αξιοπρέπεια“ και “ελεύθερος”, και ιστορικά αναφερόταν στην τάξη των ευγενών στην αρχαία Περσία. Ο όρος Ιζάντ (Izad ή Yazad) προέρχεται από τον Ζωροαστρισμό, οι Izads είναι θεότητες ή πνεύματα (άγγελοι), που υπηρετούσαν τον Αχούρα Μάζντα. Ετυμολογικά σημαίνει “αυτός που είναι άξιος λατρείας” ή “δημιουργημένος από τον Θεό”. Κάθε Izad αντιπροσωπεύει μια αρετή ή ένα στοιχείο της φύσης, όπως ο Azarizad, που είναι ο φύλακας άγγελος της φωτιάς. Σήμερα η λέξη χρησιμοποιείται συχνά ως κύριο όνομα ή επώνυμο (π.χ. Izadi), συμβολίζοντας την ευλογία ή την ιερότητα.

Συνεπώς, επειδή όλα αυτά έχουν βαθιές ρίζες, μοιάζει πιο πιθανή μια ουσιαστική μετεξέλιξη και φιλελευθεροποίηση του καθεστώτος της Ιρανικής Επανάστασης, παρά η υποκατάστασή της με ένα καθεστώς μαριονέτα του Τραμπ και των Ισραηλινών. Εάν όντως τα παραπάνω αποτελούν την ουσία της κοινωνικής συνοχής, ο πόλεμος θα είναι ένας αγώνας αντοχής για τους Ιρανούς.

Ο Επστάιν και η επιρροή Νετανιάχου στον Τραμπ

«… Θέλουν να μιλήσουν, και συμφώνησα να μιλήσω, οπότε θα μιλήσω μαζί τους. Έπρεπε να το είχαν κάνει νωρίτερα. Έπρεπε να είχαν δώσει κάτι πολύ πρακτικό και εύκολο νωρίτερα. Περίμεναν υπερβολικά πολύ» δήλωσε ο Τραμπ, αλλά ο επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας του Ιράν, Αλί Λαριτζάνι, του απάντησε ότι η χώρα του «δεν θα διαπραγματευτεί με τις Ηνωμένες Πολιτείες».

Μια μέρα μετά, ο Τραμπ ισχυρίστηκε ότι η ιρανική πλευρά επιδίωξε επικοινωνία, αλλά ήταν πλέον «Πολύ αργά!». Ο πρόεδρος Τραμπ είπε επίσης: «Έχω τρεις πολύ καλούς υποψήφιους» για να αναλάβουν τη διακυβέρνηση του Ιράν μεταπολεμικά … «δεν θα τους αποκαλύψω προς το παρόν. Ας τελειώσουμε τη δουλειά πρώτα». Ο Αλί Λαριτζάνι είπε: Ο Τραμπ μετέτρεψε το «Πρώτα η Αμερική» σε «Πρώτα το Ισραήλ».

Από αυτές τις δηλώσεις προκύπτουν έμμεσα, αλλά σαφώς, οι στόχοι της κάθε πλευράς. Ο μεν Τραμπ θα προσπαθήσει με τους βομβαρδισμούς να οδηγήσει στην κατάρρευση του καθεστώτος και να υποχρεώσει τους Ιρανούς να δεχθούν τους όρους του και στην ουσία να παραδοθούν, ώστε να τοποθετηθεί ένα φιλοϊσραηλινό καθεστώς, οι δε Ιρανοί θέλουν να τον σύρουν σε ένα πόλεμο διαρκείας, ώστε να του δημιουργήσουν σοβαρά πολιτικά και οικονομικά προβλήματα μέσα στις ΗΠΑ, αλλά και στις διεθνείς του σχέσεις.

Η αμηχανία του Τραμπ μπροστά στον πόλεμο είναι οφθαλμοφανής και ήταν εντυπωσιακή η αναφορά του κατά την ομιλία κήρυξης του πολέμου στις ενδεχόμενες απώλειες, κάτι που οι κάμερες των κινητών τηλεφώνων καταγράφουν συνεχώς, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά τα πλήγματα σε 28 αμερικανικές βάσεις. Δεν είναι βέβαιο πως θα μεταφραστούν πολιτικά οι πολεμικές εξελίξεις από τους Αμερικανούς πολίτες, αλλά και στο MAGA (που δεν ήταν υπέρ του πολέμου) τα φέρετρα που αναπόφευκτα θα ακολουθήσουν. Επιπλέον, σε ό,τι αφορά τον κίνδυνο να φτάσει ο πόλεμος και στην αντλία της βενζίνης του Αμερικάνου καταναλωτή, ο πρόεδρος θα χρειαστεί να σταθμίσει μια τέτοια εξέλιξη.

Ο πρώην πρόεδρος Μπιλ Κλίντον σε παρέμβασή του τόνισε ότι δεν ανακοινώνεις ένα πόλεμο σε ένα βίντεο 6’ σε μια πλατφόρμα, αλλά παίρνεις έγκριση από το Κογκρέσο… Επίσης, είναι ακόμη θολό πως εκλαμβάνεται μέσα στις ΗΠΑ η αυξανόμενης επιρροής άποψη ότι ο Νετανιάχου σέρνει τον Τραμπ από τη μύτη, μέσω των φακέλων Επστάιν.

Αυτή η διάσταση μπορεί να προσλάβει προβληματική και πολύπλοκη ένταση. Δεν είναι τυχαίο που ο συντηρητικός σχολιαστής, Τάκερ Κάρλσον, κάλεσε την κυβέρνηση να ξεκαθαρίσει ότι «δεν είναι το Ισραήλ επικεφαλής» και ότι οφείλει να «θέσει υπό έλεγχο» τον Ισραηλινό πρωθυπουργό, Μπενιαμίν Νετανιάχου. Φαίνεται λοιπόν ότι η ατάκα του Αλί Λαριτζάνι “Πρώτα το Ισραήλ” είχε στόχευση προπαγανδιστικής ακριβείας και έμμεσα άνοιξε ένα θέμα μέσα στις ΗΠΑ, που ενδέχεται να προσλάβει διαστάσεις.

Τα Στενά του Ορμούζ 

Από την στρατιωτική αντίδραση των Ιρανών προκύπτουν δύο σαφείς στόχοι: Η χωρική και η χρονική επέκταση του πολέμου και η ασυμμετρία που υποκρύπτουν υπολογισμένη αντοχή. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η τεράστια αμερικανική ισχύς σε συνδυασμό με τις εκπληκτικές τεχνολογικές της δυνατότητες και η αποφασιστικότητα και η μεγάλη πολεμική εμπειρία του Ισραήλ μπορούν να επιφέρουν στρατηγικά πλήγματα, όμως το Ιράν διαθέτει ένα κρίσιμο πλεονέκτημα:

Τα Στενά του Ορμούζ, που έχουν πλάτος μόλις 33 χιλιομέτρων (21 μίλια), ενώ η ναυτιλιακή οδός περιορίζεται σε περίπου 3 χιλιόμετρα (2 μίλια) και από την οποία διέρχεται το 20% του παγκόσμιου εφοδιασμού σε πετρέλαιο και το 30% του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Δηλαδή, από εκεί διέρχονται οι εξαγωγές της Σαουδικής Αραβίας, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, του Κατάρ, του Κουβέιτ, του Μπαχρέιν και του ίδιου του Ιράν. Οι αγορές έχουν υπολογίσει το πετρέλαιο στα 100 δολ. για 3 βδομάδες πολέμου, στα 140 δολ. για πέντε και από κει και πέρα 1% πληθωρισμό το μήνα στις δυτικές χώρες.

Αν πέρα από το κλείσιμο των Στενών χτυπηθούν και εγκαταστάσεις παραγωγής, τότε το πρόβλημα αρχίζει να γίνεται δομικό για την παγκόσμια αγορά πετρελαίου και φυσικού αερίου. Σε λίγες βδομάδες θα ξέρουμε προς τα πού οδεύει η διεθνής κατάσταση κι αν θα αλλάξουμε level…