Η νέα στρατηγική της ΕΕ για την εμπορική ναυτιλία

Για την χώρα μας, το θέμα έχει τεράστια σημασία, καθώς δημιουργεί θετικές προοπτικές τόσο για την ανάπτυξη των ναυπηγείων, όσο και την απολύτως αναγκαία ανανέωση του “γερασμένου” ακτοπλοϊκού στόλου! Στα αξιοσημείωτα, η δυνατότητα ενίσχυσης των ναυπηγείων με κρατικές παραγγελίες, αλλά και οι χρηματοδοτήσεις και η χορήγηση κρατικών εγγυήσεων δανεισμών για την ανανέωση του στόλου. Ωστόσο, για όλα αυτά χρειάζονται νομοθετικές παρεμβάσεις, οι οποίες στα ευρωπαϊκά όργανα (Συμβούλιο Υπουργών και Κοινοβούλια) αποδεικνύονται χρονοβόρες και οι αλλαγές που επέρχονται αλλοιώνουν τις αρχικές προτάσεις!

Πάντως, από την Κομισιόν τίθεται ως ορίζοντας το 2030, ώστε μέχρι τότε «η ευρωπαϊκή [ναυπηγική] βιομηχανία να προχωρήσει περαιτέρω προς την “έξυπνη” και “καθαρή” ναυτιλιακή κατασκευή, αξιοποιώντας την ψηφιοποίηση, την προηγμένη ρομποτική, την τεχνητή νοημοσύνη, την αρθρωτή δομή, την ενεργειακή απόδοση και την κυκλικότητα στις βιομηχανικές διαδικασίες». «Αυτό είναι απαραίτητο για να καταστεί η ναυτιλιακή κατασκευή στην Ευρώπη πιο ανθεκτική και οικονομικά αποδοτική, μετριάζοντας τις επικείμενες προκλήσεις της έλλειψης εργατικού δυναμικού, ενισχύοντας την παραγωγικότητα και επεκτείνοντας την επιχειρησιακή ικανότητα των βιομηχανικών εγκαταστάσεων».

Σε αυτή την κατεύθυνση έχει, ήδη, γίνει μια αναγκαία νομοθετική παρέμβαση, που εκκρεμεί η ψήφισή της από τα νομοθετικά όργανα της ΕΕ, για την διευκόλυνση της χορήγησης διοικητικών αδειών για επέκταση ή εκσυγχρονισμό των εγκαταστάσεων, την διαμόρφωση υποδομών ανεφοδιασμού με “καθαρά” καύσιμα ή ηλεκτροδότηση πλοίων στην αποβάθρα. Δεν περνάει απαρατήρητο ότι όλες αυτές οι παρεμβάσεις προβλέπονται και στο πλαίσιο των σχεδιασμών, που έχουν γίνει γνωστοί, για την ανάπτυξη των ναυπηγείων Ελευσίνας.

Από εκεί και πέρα, η Κομισιόν για την υποστήριξη των ευρωπαϊκών ναυπηγείων δίνει για πρώτη φορά έμφαση στην διαμόρφωση μιας “στρατηγικής χρήσης των δημοσίων συμβάσεων”, ώστε να ενισχυθεί η ζήτηση -και η παραγωγή- “καθαρών” καινοτόμων προϊόντων, συμπεριλαμβανομένων “βασικών στρατηγικών πλοίων”, στα οποία εντάσσει, όπως αναφέρεται σε υποσημείωση, πορθμεία για τοπικές, αστικές και νησιωτικές μεταφορές. Ακόμα, στα “στρατηγικά πλοία”, για τα οποία μπορούν να τοποθετηθούν δημόσιες συμβάσεις, εντάσσονται ωκεανογραφικά και ερευνητικά σκάφη, αντιρρυπαντικά, σκάφη έρευνας και διάσωσης, εκπαιδευτικά και ναυαγοσωστικά σκάφη, περιπολικά κ.α.

Μάλιστα, για την διευκόλυνση της διαδικασίας κατά την επικείμενη αναθεώρηση του πλαισίου δημοσίων συμβάσεων της ΕΕ, η Επιτροπή θα προτείνει στοχευμένες μη τιμολογιακές απαιτήσεις (κριτήρια) σε ότι αφορά την ποιότητα, τη ταχύτητα παράδοσης κ.α., που τίθενται -συνήθως- για την αξιολόγηση προσφορών πέρα ​​από το χαμηλότερο κόστος. Στο πλαίσιο της ενίσχυσης των ευρωπαϊκών ναυπηγείων, θα εξεταστούν τρόποι για να αυξηθεί η δυναμικότητά τους στον τομέα της ανακύκλωσης πλοίων, ώστε να αποκτήσουν όσο γίνεται μεγαλύτερο μερίδιο από τα περισσότερα από 16.000 πλοία, που προβλέπεται να ανακυκλωθούν κατά την επόμενη δεκαετία. «Η ανακύκλωση πλοίων επιτρέπει την ανάκτηση και την επαναχρησιμοποίηση πολύτιμων υλικών όπως ο χάλυβας, ο χαλκός και το αλουμίνιο, μειώνοντας την ανάγκη για εξόρυξη παρθένων πόρων και υποστηρίζοντας τις αρχές της κυκλικής οικονομίας», αναφέρει η ανακοίνωση της Κομισιόν.

Πρόσβαση σε χρηματοδοτήσεις για στόλο και ναυπηγεία

Η ανανέωση του στόλου των πλοίων της ΕΕ και η αντικατάστασή τους με καινούργια, που θα χρησιμοποιούν καύσιμα χωρίς εκπομπές άνθρακα, αλλά και ο ψηφιακός μετασχηματισμός των ναυπηγείων απαιτούν σημαντικά κονδύλια. Πρόσφατες μελέτες εκτιμούν τις ετήσιες χρηματοδοτικές ανάγκες για την απαλλαγή του στόλου των πλοίων της ΕΕ από τις ανθρακούχες εκπομπές σε 2,4 δισεκατομμύρια έως 8,5 δισεκατομμύρια ευρώ. Ιδιαίτερα, σημαντικές επενδυτικές ανάγκες εντοπίζονται για σκάφη εσωτερικής ναυσιπλοΐας και άλλα εξειδικευμένα τμήματα, όπως τα υπεράκτια αιολικά σκάφη κλπ.

Αντίστοιχα, ο ψηφιακός μετασχηματισμός των ναυπηγείων της ΕΕ εκτιμάται επιπλέον ότι απαιτεί επενδύσεις τουλάχιστον 3 δισεκατομμυρίων έως 7,5 δισεκατομμυρίων ευρώ. «Η κάλυψη αυτών των επενδυτικών αναγκών απαιτεί τη συντονισμένη χρήση της τρέχουσας και μελλοντικής χρηματοδότησης της ΕΕ, εθνικών μέτρων και δράσεων για την προσέλκυση ιδιωτικών κεφαλαίων σε ολόκληρη την επενδυτική διαδρομή», αναφέρεται στο κείμενο της Κομισιόν. Σε αυτή την κατεύθυνση επισημαίνονται χρηματοδοτικά “εργαλεία” για την εξεύρεση πόρων, τα οποία μάλιστα θα κινητοποιηθούν από το 2026- 2027. 

Παράλληλα, η Κομισιόν «καλεί τα κράτη μέλη, τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και τις εθνικές αναπτυξιακές τράπεζες να ενισχύσουν την υποστήριξη σε [ανάλογα] έργα (…), μεταξύ άλλων μέσω εγγυήσεων τόσο για τη χρηματοδότηση κατασκευής πλοίων όσο και για την απόκτηση, σύμφωνα με τους σχετικούς κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις». «Οι στοχευμένες επιχορηγήσεις, οι αποτελεσματικοί μηχανισμοί επιμερισμού του κινδύνου και τα καινοτόμα χρηματοδοτικά σχήματα είναι καθοριστικής σημασίας για την μόχλευση ιδιωτικών επενδύσεων στον τομέα. Στο πλαίσιο αυτό, η Επιτροπή θα υποστηρίξει την ανανέωση και την απαλλαγή του ναυτιλιακού στόλου από τις ανθρακούχες εκπομπές, με ιδιαίτερη έμφαση σε πορθμεία και παράκτια σκάφη, στο πλαίσιο του Μηχανισμού Συνδέοντας την Ευρώπη (CEF) μέσω πρόσκλησης υποβολής προτάσεων το 2026», αναφέρεται στο κείμενο.

Ακόμα, όπως σημειώνεται «για να διευκολυνθεί περαιτέρω η απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές στη θάλασσα και να υποστηριχθεί η ανθεκτικότητα και η ηγετική θέση της βιομηχανίας της ΕΕ, η Επιτροπή θα εξετάσει, στο πλαίσιο της επικείμενης αναθεώρησης του ΣΕΔΕ (Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών), έναν ειδικό μηχανισμό της ΕΕ για την άμεση υποστήριξη των ναυτιλιακών εταιρειών με δικαιώματα ΣΕΔΕ για την υιοθέτηση βιώσιμων καυσίμων και τεχνολογιών καθαρής πρόωσης που συνδέονται με στοχευμένα κριτήρια προτίμησης της ΕΕ».

Η τραπεζική χρηματοδότηση της “πράσινης” ναυτιλίας

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η βούληση, που καταγράφεται, να τονωθεί η χρηματοδότηση πλοίων στην ΕΕ και να ενθαρρυνθούν οι επενδυτές να δεσμεύσουν κεφάλαια σε “πράσινα” ναυτιλιακά έργα στην Ευρώπη, μέσα από ένα συνεκτικό και προβλέψιμο κανονιστικό περιβάλλον. Όπως σημειώνεται το μερίδιο των παγκόσμιων χαρτοφυλακίων ναυτιλίας που κατέχουν οι ευρωπαϊκές τράπεζες μειώνεται συνεχώς τα τελευταία χρόνια, από 72% το 2013 σε 49,7% το 2023. Οι τάσεις ποικίλλουν μεταξύ των κρατών μελών, με απότομες μειώσεις σε ορισμένα και σταθερή ή ακόμη και αυξανόμενη έκθεση των τραπεζών στη ναυτιλία σε άλλα.

Έτσι, οι ναυτιλιακές εταιρείες της ΕΕ αναζητούν ολοένα και περισσότερο ευκαιρίες χρηματοδότησης σε τράπεζες τρίτων χωρών και ιδρύματα χρηματοδοτικής μίσθωσης, που προσφέρουν ελκυστικά χρηματοδοτικά προϊόντα. Αυτή η κατάσταση, όπως υπογραμμίζει η Κομισιόν, μπορεί να δημιουργήσει στρατηγική ευθύνη για την ΕΕ και να υπονομεύσει την οικονομική της ασφάλεια και τα βιομηχανικά της συμφέροντα, καθώς τα ξένα ιδρύματα ενδέχεται να διατηρήσουν την κυριότητα των μισθωμένων πλοίων και να επιβάλουν απαιτήσεις τοπικού περιεχομένου.

Έτσι, μεταξύ άλλων, η Κομισιόν θα εξετάσει σε νέα κριτήρια, που αναμένεται να δημοσιευτούν το δεύτερο τρίμηνο του 2026, να ληφθούν υπόψη σχετικά μέσα κρατικής βοήθειας για επενδύσεις ανανέωσης και αναβάθμισης του στόλου. Επίσης, θεωρείται ότι σε επίπεδο κεφαλαιαγορών, η στρατηγική της ΕΕ για την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων θα βοηθήσει στη διοχέτευση περισσότερων επενδύσεων στην οικονομία μέσω της άρσης των εμποδίων, της διευκόλυνσης της τιτλοποίησης, της παροχής κινήτρων για θεσμικές επενδύσεις και της διασυνοριακής κινητοποίησης κεφαλαίων.