Επιστρέφει στη στρατηγική αλλαγής καθεστώτων η Ουάσινγκτον…

Οι πρόσφατες τοποθετήσεις του προέδρου Τραμπ για την επόμενη ημέρα στο Ιράν έδωσαν νέα διάσταση στη συζήτηση αυτή. Ο Αμερικανός πρόεδρος άφησε να εννοηθεί ότι η Ουάσινγκτον θα πρέπει να έχει λόγο στη διαμόρφωση της πολιτικής πραγματικότητας, που θα προκύψει στην Τεχεράνη, ιδίως εάν οι στρατιωτικές και πολιτικές εξελίξεις οδηγήσουν σε ανακατατάξεις στο εσωτερικό της χώρας.

Η δήλωση αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα μέσα στο κλίμα έντασης που επικρατεί μεταξύ Ιράν και Ισραήλ, μια αντιπαράθεση που έχει πλέον λάβει χαρακτηριστικά ευρύτερης γεωπολιτικής σύγκρουσης. Η Ουάσινγκτον θεωρεί την Τεχεράνη βασικό παράγοντα αποσταθεροποίησης στην περιοχή, ενώ η ιρανική ηγεσία κατηγορεί τις Ηνωμένες Πολιτείες για προσπάθεια υπονόμευσης του πολιτικού της συστήματος.

Η ιδέα της “αλλαγής καθεστώτος” δεν είναι κάτι καινούργιο για την αμερικανική πολιτική. Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, η Ουάσινγκτον επιχείρησε επανειλημμένα να επηρεάσει τις πολιτικές εξελίξεις σε διάφορες χώρες. Ένα από τα πιο γνωστά παραδείγματα είναι το πραξικόπημα του 1953 στο Ιράν, όταν η CIA συνέβαλε στην ανατροπή της κυβέρνησης του πρωθυπουργού Mohammad Mosaddegh και στην ενίσχυση της εξουσίας του Σάχη Mohammad Reza Pahlavi. Το γεγονός αυτό εξακολουθεί να αποτελεί βασικό σημείο αναφοράς στις σχέσεις Τεχεράνης-Ουάσινγκτον.

Παρόμοια παραδείγματα υπάρχουν και αλλού. Το 1954 η κυβέρνηση των ΗΠΑ υποστήριξε την ανατροπή του προέδρου Jacobo Árbenz στη Γουατεμάλα, ενώ το 1961 οργανώθηκε η αποτυχημένη επιχείρηση στον Κόλπο των Χοίρων εναντίον της κυβέρνησης του Φιντέλ Κάστρο στην Κούβα. Λίγα χρόνια αργότερα, το 1973, η ανατροπή του προέδρου Σαλβαδόρ Αλιέντε στη Χιλή ενίσχυσε την εικόνα μιας Ουάσινγκτον, που δεν δίσταζε να επηρεάζει πολιτικά συστήματα σε άλλες χώρες.

Στη σημερινή συγκυρία, το ενδιαφέρον της αμερικανικής πολιτικής δεν περιορίζεται στη Μέση Ανατολή. Ταυτόχρονα, η Κούβα βρίσκεται και πάλι στο επίκεντρο γεωπολιτικών συζητήσεων. Η οικονομική δυσχέρεια, η ενεργειακή κρίση και η συνεχιζόμενη ένταση με την Ουάσινγκτον δημιουργούν ένα περιβάλλον αβεβαιότητας για το μέλλον της χώρας. Στο αμερικανικό πολιτικό σύστημα υπάρχουν φωνές, που θεωρούν ότι οι εξελίξεις στο νησί θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε σημαντικές πολιτικές αλλαγές τα επόμενα χρόνια.

Το Δόγμα Μονρόε στο πολυπολικό διεθνές σύστημα

Ορισμένοι αναλυτές βλέπουν σε αυτή τη στρατηγική μια σύγχρονη επαναδιατύπωση του ιστορικού Δόγματος Μονρόε, το οποίο διατυπώθηκε το 1823 από τον πρόεδρο James Monroe και καθόρισε την αμερικανική αντίληψη για τον ρόλο της χώρας στο δυτικό ημισφαίριο. Σύμφωνα με αυτή τη λογική, οι Ηνωμένες Πολιτείες θεωρούν ότι έχουν ιδιαίτερο στρατηγικό ενδιαφέρον στις εξελίξεις της περιοχής. (Βλ. σήμερα Γροιλανδία). Η σύγχρονη γεωπολιτική πραγματικότητα, ωστόσο, είναι πολύ πιο σύνθετη. Η παρουσία δυνάμεων, όπως η Κίνα και η Ρωσία, δημιουργεί ένα πολυπολικό διεθνές σύστημα, στο οποίο η επιρροή των Ηνωμένων Πολιτειών αμφισβητείται συχνότερα από ό,τι στο παρελθόν.

Σε αυτό το περιβάλλον, κάθε συζήτηση για αλλαγή καθεστώτος ή πολιτική παρέμβαση αποκτά μεγαλύτερη σημασία, καθώς μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο την εσωτερική σταθερότητα μιας χώρας, αλλά και την ευρύτερη ισορροπία ισχύος. Το ερώτημα που τίθεται πλέον είναι αν οι Ηνωμένες Πολιτείες επιστρέφουν σε μια πιο ενεργητική και παρεμβατική μορφή εξωτερικής πολιτικής ή αν πρόκειται απλώς για δηλώσεις που εντάσσονται στη ρητορική της διεθνούς αντιπαράθεσης. Σε κάθε περίπτωση, οι εξελίξεις στο Ιράν, στη Βενεζουέλα και στην Κούβα, ίσως και στη Γροιλανδία, θα αποτελέσουν κρίσιμους δείκτες για το πώς διαμορφώνεται η νέα γεωπολιτική στρατηγική της Ουάσινγκτον.