Μπορούν να αναγεννηθούν οι φθίνουσες περιφέρειες της χώρας;

Πέραν από την τρέχουσα δημαγωγική, συνθηματολογική πολιτική κατανάλωση του “φαινoμένου” υπάρχει η εθνική ανάγκη -και πολλοί εντίμως την εννοούν και το θέτουν το ζήτημα με αυτόν τον χαρακτήρα: μπορούν να αναγεννηθούν αυτές οι περιοχές; Μπορεί η χώρα να έχει το Οξυγόνο της,  που είναι αυτές οι περιοχές, που θα προέρχεται από τις αναγεννημένες αυτές περιοχές; Υπάρχουνε λύσεις, από ΄δω που σήμερα βρισκόμαστε;

Σε οριακές στιγμές, σε στιγμές τέτοιες σαν αυτή, στο μεταίχμιο, δηλαδή, μεταξύ Ζωής και Θανάτου τεραστίων περιοχών της εθνικής επικράτειας, οι αποφάσεις πρέπει να είναι ανάλογες και καλά σταθμισμένες! Κι εκείνοι που θα τις πάρουν πρέπει να γνωρίζουν τη σημασία και το βάρος τους. Και ότι η πορεία θα είναι πορεία επίπονη -μέσω της Γεδρωσίας (για να θυμηθούμε, παραβολικά, την αμείλικτη διαδρομή του Αλεξάνδρου) μέχρι, το τελικό προορισμό, την Βαβυλώνα!

Δύο αντιλήψεις – Μία αναγκαία στρατηγική

Υπάρχουν, μπορούμε να πούμε, ΔΥΟ αντιλήψεις, ΔΥΟ μοντέλα για αυτό το τεράστιο θέμα. Η πρώτη είναι ό,τι μέχρι τώρα γίνεται. Και μπορεί -στο ίδιο μοτίβο, στο πλαίσιο του ίδιου μοντέλου- να γίνουν από ανθρώπους κάπως περισσότερο επαγγελματίες ορισμένα πράγματα κάπως καλύτερα. Κι αυτά ίσως παρατείνουν τη ζωή -μάλλον μετατοπίσουν τον “θάνατο”, φέρνοντας πιθανόν κι αναλαμπές. Αλλά, η αναγέννηση θα ζητείται, η ανόρθωση θα αναζητείται. Διότι σε κάθε επόμενη φάση, καθώς το ανθρώπινο και παραγωγικό τοπίο θα παραμένει ισχνό, φθίνον, καταρρέον, τα πράγματα θα είναι ακόμα πιο δύσκολα, ωθώντας προς το μοιραίο.

Η δεύτερη, αντίληψη, το δεύτερο μοντέλο που θα επιχειρήσω να το κάνω συγκεκριμένο για τις περιοχές αυτές με την εθνική και κοινωνική τους σημασία είναι αυτό που έχει στο κέντρο του τον Άνθρωπο και την Παραγωγή. Τον  Άνθρωπο που λείπει από αυτές τις περιοχές και πρέπει να τον φέρουμε πίσω. Τον Άνθρωπο που μέχρι τώρα δεν έχει κίνητρο να μετακινηθεί προς τους τόπους αυτούς και πρέπει να του δώσουμε ρεαλιστικό όραμα και πραγματικά κίνητρα. Δηλαδή προϋποθέσεις, κίνητρα: στεγαστικά, φορολογικά, περιουσιακά, εργασιακά, γνωστικά, κοινωνικών υποδομών και υπηρεσιών. Τον Άνθρωπο που σκέφτεται τον τόπο αυτό, που συνήθως είναι και τόπος καταγωγής του.

Και θα ήθελε ερχόμενος και μένοντας εκεί, να δραστηριοποιηθεί εκεί -όχι μόνο να ζήσει, αλλά να δραστηριοποιηθεί. Αυτόν που σκέφτεται και επιθυμεί αυτόν τον τόπο, ως τόπο ζωής και δράσης, αλλά δεν έχει, ούτε στέγη, ούτε γη, ούτε άλλη στήριξη, και δεν έχει εκεί περιουσία. Ίσως μάλιστα κάποτε, κάποιοι συγγενείς του να ήταν από τούτα τα μέρη, να είχαν χρόνια μοχθήσει, να είχαν ποτίσει με ιδρώτα -και ίσως με αίμα- τούτον τον Τόπο, αλλά χάθηκαν στα μεταναστευτικά ρεύματα του εσωτερικού ή/και του εξωτερικού, κι πίσω τους,  χάθηκαν όλα…

Η δεύτερη αυτή αντίληψη, έχει στην έγνοια της και τον Άνθρωπο που προβληματίζεται και σκέφτεται να φύγει από τις φθίνουσες αυτές περιοχές των Περιφερειών, αλλά πρέπει να τον κρατήσουμε εκεί, επιλύοντας τα προβλήματα που τον αναγκάσουν να φύγει. Να φύγει, και να πάει να χωθεί -μάλλον να χαθεί- στις χαβούζες της αβεβαιότητας των αστικών κέντρων. Όπως θα έλεγαν οι οικονομολόγοι, χρειαζόμαστε για το ανθρώπινο δυναμικό: και επιθετικές/ενεργητικές πολιτικές -κι αυτές αφορούν στις πρώτες κατηγορίες μετακίνησης ανθρώπων προς τις υπό ερήμωση περιοχές, αλλά και αμυντικές/σταθερές πολιτικές διατήρησης του υπάρχοντος ανθρώπινου δυναμικού -κι αυτές αφορούν σε όσους ανθρώπους ήδη ζουν και δραστηριοποιούνται σ΄ αυτές τις περιοχές. Και θέλουμε να συνεχίσουν, δημιουργώντας οικογένειες και νέα θετικά, κοινωνικά και οικονομικά δεδομένα. Με κέντρο, λοιπόν, τον Άνθρωπο, αυτό είναι το πρώτο σκέλος της αντίληψης αυτής, που την αποκαλώ αντίληψη Αναγέννησης.

Άμεσα Μέτρα για τις ευάλωτες περιοχές

Οι άμεσες ενέργειες, τα άμεσα μέτρα για την εφαρμογή αυτής της πολιτικής μετακίνησης ανθρώπων προς τις υπό ερήμωση, φθίνουσες περιοχές  είναι κατά σειρά προτεραιότητας:

(1ο). Καταγραφή όλων των αδρανών ή/και εγκαταλειμμένων κτιρίων των Υπουργείων, των Κρατικών και των Δημόσιων Οργανισμών, καθώς και όλων των εγκαταλειμμένων δημοτικών κτιρίων. Δηλαδή, συγκεκριμένη καταγραφή όλου του αποθέματος, των αδρανών, σχολαζόντων, εγκαταλειμμένων κτιρίων σε κάθε  περιοχή. Και μεταφορά αυτού του αποθέματος στον τοπικό Δήμο με σκοπό τη διάθεση στα πλαίσια μιας στεγαστικής πολιτικής και πολιτικής επανακατοίκησης στην περιοχή, στην οποία  και  θα αναφερθώ.

Σημειώνω εδώ ότι -με βάση τα συνολικότερα στοιχεία στη χώρα- σημαντικό μέρος αυτού του κτιριακού αποθέματος ανήκει στο ΤΑΙΠΕΔ, το οποίο πρέπει να κλείσει και να αποδοθούν τα δεσμευμένα δημόσια-εθνικά περιουσιακά στοιχεία στους τοπικούς Δήμους, για την περίπτωσή μας, ή  σε Φορείς του Δημοσίου με Αναπτυξιακό και Οικιστικό/Στεγαστικό προορισμό.

Τονίζω ότι αυτή η πρόταση -με σκοπό την άμεση και πρακτική αντιμετώπιση του οξυμένου προβλήματος της στέγης- έχει μεγάλη χρησιμότητα και μπορεί να έχει σημαντική αποτελεσματικότητα στα μεγάλα αστικά κέντρα. Σκεφθείτε μόνο στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, τον τεράστιο αριθμό των ακατοίκητων, αχρησιμοποίητων κτιρίων που ρημάζουν, ενώ θα μπορούσαν να αποτελέσουν μέρος της λύσης του οξύτατου  κοινωνικού  προβλήματος της στέγης.

(2ο μέτρο). Πρόγραμμα παραχώρησης κατοικιών από το υπαρκτό απόθεμα σε νέους ή/και οικογένειες τους, με προτεραιότητα σε εκείνους με τοπική καταγωγή την καταγωγή τους από την συγκεκριμένη περιοχή, είτε με διαδικασία δημοπρασίας προς κάθε ενδιαφερόμενο με έναρξη απόκτησης κατοικίας 1 € και 7ετή υποχρεωτική δέσμευση για αναπαλαίωση και ανακατασκευή και εγκατάσταση/κατοίκηση στην περιοχή.

(3ο). Εναλλακτικά, για τη στέγη και επανακατοίκηση: γενναία  επιδότηση για αναστήλωση/συντήρηση παραδοσιακών σπιτιών από το υπάρχον ιδιωτικό απόθεμα αδρανών/αχρησιμοποίητων σπιτιών με αντάλλαγμα τη μόνιμη εγκατάσταση.

(4ο). Εξασφάλιση των βασικών υποδομών (οδικό δίκτυο, ηλεκτρισμός, ύδρευση, αποχέτευση, καθαριότητα), ψηφιακή συνδεσιμότητα (εγκατάσταση γρήγορου Ιnternet, με οπτική ίνα ή δορυφορικά).

(5ο). Υγεία & Εκπαίδευση: τοπικές μονάδες υγείας (ανά ομάδα οικισμών) και τηλεϊατρική, σχολική εκπαίδευση με συνεργασία σχολικών μονάδων  γειτονικών  οικισμών.

(6ο). Ανακατασκευή ορισμένων δημόσιων ή δημοτικών κτιρίων για τις κοινωνικές & πολιτισμικές ανάγκες και τις συλλογικές χρήσεις της νέας κοινότητας των ανθρώπων που θα δημιουργηθεί -με κοινοτική/κοινωνική αυτοδιαχείρισή τους.

Παραγωγή

Το δεύτερο σκέλος αυτού του μοντέλου, του μοντέλου της Αναγέννησης είναι η Παραγωγή. Ενδιαφέρει ιδιαίτερα η νέα παραγωγή. Δηλαδή, παραγωγή σε νέους ή αναγεννημένους κερδοφόρους τομείς, ή ακόμα και σε υφιστάμενους με νέες δυναμικές και ανανεωμένες προοπτικές, αλλά και σε νέους γεωγραφικούς χώρους και νέα πεδία δραστηριοτήτων και ασφαλώς από νέους παραγωγούς που θα εγκατασταθούν στην περιοχή. Η νέα παραγωγή που δίνει και νέα προστιθέμενη αξία στο σύνολο της περιοχής. Η νέα παραγωγή που δεν λειτουργεί μόνο προσθετικά, αλλά κυρίως δυναμικά. Που φέρνει το πραγματικό και πρακτικό μήνυμα ότι ο Τόπος ξαναγίνεται “παραγωγική μηχανή”, ότι ξαναμπαίνει στο χάρτη της πραγματικής οικονομίας.

Και, ασφαλώς και η δεύτερη πλευρά, η παραγωγή που ήδη υπάρχει εκεί. Και η οποία πρέπει να στηριχθεί, να εκσυγχρονισθεί, να επεκταθεί, να καινοτομήσει. Οι νέοι παραγωγοί μπορούν να είναι οι άνθρωποι που μετακινούνται από τα αστικά κέντρα προς την φθίνουσα περιοχή, ένα νέο, πολύ σημαντικό αναγεννητικό δυναμικό, καθώς, επίσης, και οι νέοι άνθρωποι των οικογενειών που γεννήθηκαν και μεγάλωσαν εκεί, με τους γονείς τους και τους ίδιους να έχουν δράσει καθοριστικά για τις τύχες και τη ζωή της περιοχής τα προηγούμενα, δύσκολα χρόνια.

Υπάρχουν δύο θέματα που πρέπει να επιλυθούν για τη νέα παραγωγή, στους νέους χώρους και από τους νέους ανθρώπους-παραγωγούς: η Επένδυση και οι Αγορές.

Για να είναι κερδοφόρες οι παραγωγές πρέπει τα παραγόμενα προϊόντα τους – πάντα ποιοτικά και διαφοροποιημένα –  να έχουν απορρόφηση στην αγορά και καλές προοπτικές μέσα στο χρόνο. Κι αυτά πρέπει να εξασφαλισθούν για την μεταβατική πρώτη 5ετία, έως ότου οι νέοι παραγωγοί εδραιωθούν και δημιουργήσουν τα δικά τους δίκτυα.

Το απαιτούμενο Επιχειρησιακό-Επενδυτικό Σχέδιο, δηλαδή, η Επένδυση, ο τρόπος και οι όροι χρηματοδότησής της, καθώς και οι Αγορές και ο τρόπος εξασφάλισής τους (κατά την πρώτη 5ετία) θα αποτελεί κοινή μέριμνα-υποχρέωση του νέου παραγωγού αλλά και  του Γραφείου Ανάπτυξης που θα έχει συσταθεί για αυτόν το σκοπό στο Δήμο, σε κάθε Δήμο της περιοχής. Ως ένα παράδειγμα θα μπορούσα να αναφέρω από το Δήμο Βοίου (Σιάτιστα), το AGROVOIO -το σχήμα που έχει δημιουργηθεί εκεί και όταν χρειάζεται, έχει πρόσθετη συνεργασία με την ΑΝΚΟ (Αναπτυξιακή Δυτικής Μακεδονίας).

Μία πρόταση-οδικός χάρτης

Τα δύο σκέλη Άνθρωποι – Παραγωγή, στο μοντέλο της Αναγέννησης, δένονται σε μια ενιαία, δυναμική και ελπιδοφόρα πρόταση, αποτελούν δύο αδιάσπαστες πλευρές της ίδιας στρατηγικής. Μπορούμε να δώσουμε ακριβέστερα και για τις δύο όψεις (Εγκατάσταση στην φθίνουσα περιοχή – Νέα Παραγωγή σ΄ αυτήν την περιοχή) τους άξονες αυτής της στρατηγικής:

Α.  Αποτελεί κεντρικό μέλημα -όχι μόνον στόχο, αλλά μέλημα- όλων των αρχών (κυβερνητικών, περιφερειακών, δημοτικών) η προσέλκυση-μετακίνηση νέων Ελλήνων (επιστημόνων, επαγγελματιών, εργαζομένων, επιχειρηματιών) ή/και νέων οικογενειών (νέων ζευγαριών, ή/και νεοδημιούργητων οικογενειών), κατά προτεραιότητα, αλλά όχι αποκλειστικά, τοπικής  καταγωγής για εγκατάστασή τους, πίσω στην φθίνουσα περιοχή.

Β. Σε κάθε Έλληνα νέο ή νέα, και με αυξημένα κριτήρια αξιολόγησης και υποστήριξης, σε κάθε Ελληνική οικογένεια και ιδιαίτερα σε εκείνους τοπικής από την περιοχή καταγωγής, ενεργής παραγωγικής ηλικίας, που θα καταθέτει Επενδυτικό Σχέδιο για τον πρωτογενή ή δευτερογενή τομέα, ο τοπικός Δήμος θα διαθέτει για σαράντα (40) έτη -όση, δηλαδή και η μέση χρονική περίοδος εργασιακού βίου κάθε Έλληνα- έκταση ανάλογη για την απόκτηση άμεσα προκατασκευασμένης κατοικίας τους (στέγης) και για την εγκατάσταση τους, και για την άσκηση της επενδυτικής-επιχειρηματικής  τους  δραστηριότητας.

Γ. Στα  Επενδυτικά Σχέδια των νέων που θα ήθελαν να μετακινηθούν και να ζήσουν παράγοντας στην φθίνουσα περιοχή, η προσφερόμενη-διαθέσιμη γη θα καταγράφεται ως περιοχή άσκησης της δραστηριότητας τους και θα προσμετρείται και ως εισφερόμενο κεφάλαιο στο Επιχειρησιακό Σχέδιο. Ειδικό Γραφείο στο Δήμο -ανέφερα ενδεικτικά και το AGROVOIO- θα φροντίζει για την ολοκληρωμένη διαμόρφωση του Επενδυτικού Σχεδίου (μαζί με τις Αγορές διάθεσης των προϊόντων με έμφαση στην πρώτη 5ετία) και θα υποστηρίζει,  εφόσον απαιτείται, την ένταξη του στα Χρηματοδοτούμενα Προγράμματα Ευρωπαϊκών Πόρων.

Δ. Οι εκτάσεις που θα διατεθούν θα ανήκουν στη Δημοτική περιουσία ή θα προέλθουν από κρατική/δημόσια περιουσία  της οποίας η συμβατική ανάθεση διαχείρισης της θα γίνεται από το Δήμο (αν δεν έχει -και έως ότου- μεταβιβασθεί η κρατική περιουσία στο Δήμο). Η δε κατοικία (στέγη) μπορεί να είναι του τύπου των σύγχρονων προκατασκευασμένων κατοικιών, όταν δεν προέρχεται από το απόθεμα των εγκαταλειμμένων κατοικιών. Δηλαδή, για την κατοικία (στέγη) θα υπάρχουν δύο εναλλακτικές δυνατότητες: ή από το κτιριακό απόθεμα δημόσιων κτιρίων ή προκατασκευασμένη κατοικία σε συνάφεια -ως προβλεπόμενο υποστηριζόμενο στοιχείο- στο Επενδυτικό Σχέδιο στον πρωτογενή ή δευτερογενή τομέα.

Ε. Σε προτεραιότητα οι αρμόδιοι Δημόσιοι Φορείς, καθώς και η Περιφέρεια και ο Δήμος θα αναλάβουν να καλύψουν αυτές τις νέες ή τις αναγεννημένες οικιστικές περιοχές με αξιόπιστα δίκτυα υποδομών και κοινωνικής εξυπηρέτησης (ηλεκτρικά δίκτυα, τηλεπικοινωνίες-Ιnternet, οδικές συνδέσεις κλπ), καθώς και τις εκπαιδευτικές και υγειονομικές ανάγκες και τις ανάγκες ασφαλούς διαβίωσης (με δημιουργία  σχολικών και προσχολικών μονάδων και την αξιοποίηση  νέων ψηφιακών μεθόδων εξυπηρέτησης στην υγεία, την ασφάλεια, την προστασία, την επικοινωνία).

Στ. Μεγάλη και επαναλαμβανόμενη καμπάνια θα προβάλει στην Ελλάδα αλλά και στο ελληνικό δυναμικό του Εξωτερικού αυτό το Πρόγραμμα μετοίκησης-παραγωγής-εγκατάστασης.