Σκοτεινός ο ορίζοντας του πολέμου στη Μέση Ανατολή

Η επιμήκυνση του πολέμου στο Ιράν, σε συνδυασμό με το αβέβαιο μέλλον του, δημιουργούν ήδη έντονες πιέσεις στο εσωτερικό των ΗΠΑ, όπου υπάρχει πολύ μικρή αποδοχή του πολέμου αυτού από την κοινωνία, κάτι που θρυμματίζει την εικόνα του αλαζονικού Τραμπ, ενόψει και των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου. Παράλληλα, το Ισραήλ βρίσκεται αντιμέτωπο με τη “νεκρανάσταση” της Χεσμπολάχ στον Λίβανο, που δημιουργεί, σε συνδυασμό με τις Ιρανικές πυραυλικές επιθέσεις, έντονες πιέσεις και σε αυτό, εξου και η ακατανόητη επίθεση στο μεγαλύτερο ενεργειακό φυσικό κοίταγμα στον κόσμο, που οδήγησε την κρίση σε άλλη πίστα. 

Οι εξελίξεις αυτές οδηγούν τις ΗΠΑ να προγραμματίζουν την κατάληψη του στρατηγικής φύσεως για την οικονομία του Ιράν, νήσου Χαργκ, μέσω του οποίου πραγματοποιούνται το 90% των εξαγωγών του Ιρανικού πετρελαίου. Επιχείρηση, που απαιτεί εμπλοκή χερσαίων δυνάμεων για τον έλεγχο των στενών του Ορμούζ, μέσω της Ιρανικής ακτογραμμής, που αντικειμενικά προοιωνίζει σοβαρές απώλειες σε έμψυχο υλικό, κάτι που θα αποτελέσει “καρφί” στα πλευρά του Τραμπ.

Παράλληλα, λόγω του γεγονότος ότι, αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την ενεργειακή ασφάλεια της Κίνας η οποία εισάγει περίπου το 20% των αναγκών της σε ενέργεια από αυτό, υπάρχει περίπτωση να ενεργοποιηθεί η εκκολαπτόμενη νέα υπερδύναμη, που μέχρι σήμερα ακολουθεί τη σταθερή πολιτική της ουδετερότητας στις διεθνείς σχέσεις.

Συνεπώς, ενδέχεται και ο νέος στόχος των ΗΠΑ για οικονομικό στραγγαλισμό της Τεχεράνης, μέσω της κατάληψης της νήσου Χαργκ και στρατιωτικού ελέγχου των στενών του Ορμούζ, να αποδειχθεί, όχι μόνο ατελέσφορος, αλλά και μοιραίος με την έννοια της δημιουργίας συνθηκών για ένα “σύγχρονο Βιετνάμ” για τις ΗΠΑ, πόλεμο στον οποίο κέρδιζε μεν στις επιχειρήσεις, αλλά τελικώς ηττήθηκε.

Η επόμενη μέρα του πολέμου στο Ιράν

Ήδη και ανεξαρτήτως των παραπάνω πιθανών νέων αρνητικών καταστάσεων, οι συνέπειες του πολέμου αυτού είναι οδυνηρές. Η  διάχυση του πολέμου από την πλευρά του Ιράν στις χώρες του κόλπου και ιδιαίτερα ευεπίφορες στη συναλλακτική πολιτική Τραμπ, έχει δημιουργήσει ισχυρό κλονισμό σε αυτές, με έντονες οικονομικές απώλειες, λόγω της μείωσης της εξαγωγής του πετρελαίου και του φυσικού αερίου και τις σοβαρές βλάβες στις πετρελαϊκές υποδομές τους. Βρίσκονται, δε, μπροστά και σε πιθανότατη θηριώδη ανθρωπιστική κρίση, εάν χτυπηθούν από το Ιράν οι ήδη στοχευμένες εγκαταστάσεις αφαλατώσεως, δεδομένου ότι λόγω των φυσικών συνθηκών των χωρών αυτών το 80% του ποσίμου ύδατος προέρχεται από την αφαλάτωση.

Περαιτέρω, στην ήδη διαταραγμένη, λόγω των προηγούμενων πολιτικών Τραμπ, συνοχή του ΝΑΤΟ και γενικά του δυτικού κόσμου, μεγεθύνεται το ρήγμα στη νατοϊκή συμμαχία, αφού δεν είναι καθόλου απίθανο να υπάρξει ακόμη και κίνηση αποχώρησης των ΗΠΑ από αυτό. Οι ανοιχτές επιθέσεις του Τραμπ και του Υπουργού Πολέμου των ΗΠΑ σε βάρος των μεγάλων ευρωπαϊκών χωρών, τις οποίες κατηγορούν για αχαριστία!!! φωτογραφίζουν το επελθόν αγεφύρωτο χάσμα.

Άμεση δραματική συνέπεια του πολέμου αυτού, η οποία μπορεί να γιγαντωθεί, αποτελεί η σοβαρή άνοδος του πληθωρισμού στις ήδη επιβαρυμένες ευρωπαϊκές οικονομίες, αλλά και στις ίδιες τις ΗΠΑ, που κινδυνεύουν με πραγματική οικονομική κατάρρευση εάν υπάρξουν αρνητικές στρατιωτικές εξελίξεις στην επιχείρηση ελέγχου των στενών του Ορμούζ, που τελικά αποτελεί το μεγάλο υπερόπλο του Ιράν σε αυτό τον πόλεμο. Δεν μπορεί, δε, κανένας να αποκλείσει το εφιαλτικό σενάριο της επίθεσης στις ίδιες ενεργειακές υποδομές του Ιράν από τους φρουρούς της επανάστασης, αν αυτές καταληφθούν από τις ΗΠΑ (νήσος Χαργκ), κάτι που θα εκτινάξει την τιμή του πετρελαίου σε δυσθεώρητα ύψη. Είναι προφανές, ότι σε μία τέτοια περίπτωση οι συνθήκες στην παγκόσμια οικονομία θα θυμίζουν την “κόλαση του Δάντη”. 

Τέλος, κρίσιμη συνέπεια, η οποία δεν βρίσκεται στο προσκήνιο του δημόσιου λόγου, είναι η ήδη επελθούσα ασύλληπτη οικολογική κρίση, η οποία θα επιφέρει δραματική επιβάρυνση στη κλιματική παγκόσμια κρίση με απρόβλεπτες συνέπειες για τον πλανήτη και την ανθρωπότητα.

Πως φτάσαμε εδώ

Για να προσεγγίσει κανείς αυτή την πολεμική σύγκρουση μεταξύ ΗΠΑ-Ισραήλ και Ιράν, πέραν των προφανών (ασφάλεια Ισραήλ, έλεγχος των πετρελαίων από Τραμπ κλπ.) θα πρέπει να αναζητήσει τις βαθύτερες αιτίες, που πηγάζουν από τη ρευστότητα του υπό διαμόρφωση πολυπολικού κόσμου και το κορυφαίο ζήτημα της πλανητικής ηγεμονίας, που έχει τεθεί στο προσκήνιο στα πλαίσια της περιόδου “του φθινοπώρου της Αμερικανικής ηγεμονίας”.

Σύμφωνα με τη θεωρία των κοσμοσυστημάτων (World System Theory) του Ιμάνουελ Βάλερσταϊν και του Τζιοβάνι Αρίγκι, το διεθνές σύστημα διευθύνεται κατά καιρούς από κάποια ηγεμονική δύναμη που επιβάλλει τους κανόνες στην οικονομία, τη διπλωματία, την πολιτική, την κουλτούρα και τον πόλεμο, λειτουργώντας ως οργανωτική αρχή του παγκόσμιου συστήματος στη βάση ενός συγκεκριμένου κοινωνικού και πολιτικού παραδείγματος και προσφέροντας ταυτόχρονα κυβερνησιμότητα στο όλο σύστημα. Η εξέλιξη του διακρατικού συστήματος έχει τον χαρακτήρα μιας κυκλικής διαδικασίας ανόδου και πτώσης ηγεμονικών κρατών, διαδικασία κατά την οποία μετατοπίζεται το κέντρο, εντός του καπιταλιστικού κοσμοσυστήματος.

Σε κάθε μία από αυτές τις φάσεις ο κύκλος της κυριαρχίας του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου σηματοδοτεί τη λεγόμενη εποχή του “φθινοπώρου” της εκάστοτε ηγεμονίας, δηλαδή την περίοδο της αρχής του τέλους της. Το “φθινόπωρο” κάθε ηγεμονίας αποτελεί την έναρξη μιας μακράς περιόδου μεγάλης αστάθειας και όξυνσης των ανταγωνισμών. 

Η εμφάνιση του καπιταλισμού τον 15ο αιώνα στην Ευρώπη και η κυριαρχία του σήμερα σε όλο τον πλανήτη, μέσω της παγκοσμιοποίησης, που ακολούθησε τη Σοβιετική κατάρρευση και του ενός εκ των δύο πόλων του Ψυχρού Πολέμου το 1989, συνδέθηκε αποκλειστικά με την πλανητική ηγεμονία της Δύσης (ΗΠΑ – Ευρώπη). Η μετατόπιση και η διαδοχή κατά περιόδους των ηγεμονικών πόλων από τον 15ο αιώνα έως το 2010 αφορούσαν αποκλειστικά χώρες της Δύσης, όπως περιγράφει ο Τζιοβάνι Αρίγκι στο βιβλίο του “Ο παρατεταμένος 20ος αιώνας“, όπου αναφέρεται στην κίνηση του εκκρεμούς μεταξύ ενός ενάρετου παραγωγικού κύκλου και ενός φαύλου χρηματοπιστωτικού, ως κυρίαρχου στοιχείου στην εξέλιξη του καπιταλιστικού συστήματος από τον 15ο αιώνα έως σήμερα.

Η κρίσιμη αυτή κίνηση εντοπίζεται στο εσωτερικό ευρύτερων κύκλων ηγεμονίας πάνω στο παγκόσμιο σύστημα (ιταλικές πόλεις – κράτη 1400-1600, Ολλανδία 1600-1800, Βρετανία 1800-1940 και ΗΠΑ 1940-2000). Σε κάθε μία από αυτές τις φάσεις, ο κύκλος της κυριαρχίας του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου σηματοδοτεί τη λεγόμενη εποχή του “φθινοπώρου” της εκάστοτε ηγεμονίας, δηλαδή την περίοδο της αρχής του τέλους της. Το φθινόπωρο κάθε ηγεμονίας αποτελεί την έναρξη μιας μακράς περιόδου μεγάλης αστάθειας και όξυνσης των ανταγωνισμών. Έτσι, κάθε μετατόπιση του κέντρου και κάθε νέα συγκέντρωση της εξουσίας στο νέο ηγεμονικό κράτος, επικυρωνόταν και ολοκληρωνόταν μετά από πολύχρονους και ανελέητους πολέμους. Ο Τριακονταετής Πόλεμος (1618-1648) καθιέρωσε την ολλανδική ηγεμονία, οι Ναπολεόντειοι πόλεμοι (1792- 1815) την βρετανική ηγεμονία και οι δύο Παγκόσμιοι Πόλεμοι (1914-1945) την ηγεμονία των Η.Π.Α. 

Όπως προκύπτει από την παραπάνω ιστορική αλληλουχία, η μετάβαση από το ένα ηγεμονικό κέντρο στο άλλο προκαλούσε έντονες αντιθέσεις που συνδυάζονταν με καταστρεπτικούς πολέμους, οι οποίες σταματούσαν όταν επικρατούσε εμφανώς και παραδεκτώς από όλους ο νέος ηγεμονικός πόλος στο σύστημα. Για πρώτη φορά η πλανητική ηγεμονία και δη αυτή των ΗΠΑ, που την διατηρεί από το 1945 στο δυτικό ημισφαίριο και από το 1989 σε όλο τον πλανήτη, απειλείται, λόγω της σταδιακής φθοράς της από το 2010 και μετά, από κέντρο που βρίσκεται έξω από τον χώρο της Δύσης και συγκεκριμένα την Κίνα, που δυναμώνει αλματωδώς οικονομικά και στρατιωτικά, χωρίς προσκόμματα, αποφεύγοντας τη συμμετοχή της στους σημερινούς σκληρούς πολέμους στην Ευρώπη (Ρωσοουκρανικός πόλεμος) και στη Μέση Ανατολή (πόλεμος στο Ιράν). 

Ο ρόλος των ΗΠΑ

Ο πόλεμος συνεπώς κατά του Ιράν εντάσσεται σε αυτή την ιδιόμορφη μεταβατική περίοδο και αποτελεί μέρος της ευρύτερης διαδικασίας αναδιαμόρφωσης του διεθνούς συστήματος. Συγκεκριμένα αποτελεί προσπάθεια των ΗΠΑ να ανακόψουν την δική τους ηγεμονική φθορά και την αντίστοιχη πλανητική άνοδο της Κίνας. Στην προσπάθειά τους να ανακόψουν την οικονομική παρακμή τους και τον αμφισβητούμενο ηγεμονικό τους ρόλο, αποδομούν με εμβρυουλκό τον ανεξέλεγκτο Τραμπ και την διεθνή τάξη, που οι ίδιες επέβαλαν μετά την κατάρρευση του Ανατολικού Μπλοκ, με συνέπεια την επιστροφή στον 19ο αιώνα, την  εποχή των αυτοκρατοριών και της ισχύος αντί του διεθνούς δικαίου, που θεσμοθετήθηκε στις μεταπολεμικές “στάχτες” του Α’ και Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, που αιματοκύλησαν την ανθρωπότητα.

Ιστορικά, όμως έχει αποδειχθεί ότι, η απόσταση μεταξύ των θεωρητικών στόχων και της πράξης απέχουν παρασάγγας. Ο “βούρκος” της Μέσης Ανατολής φαίνεται ότι, θα αποτελέσει την βασική αιτία της απώλειας της πρωτοκαθεδρίας αυτών, αφού οι προηγηθέντες ανεπιτυχείς, εν σχέσει με τον σκοπό τους, πόλεμοι στο Ιράκ δημιούργησαν τεράστιο δημόσιο χρέος και συνετέλεσαν στην επιτάχυνση της απώλειας της πλανητικής πρωτοκαθεδρίας τους, η δε τωρινή στρατιωτική εμπλοκή τους στο Ιράν, ολοένα και περισσότερο δείχνει ότι, θα έχει σοβαρές αρνητικές συνέπειες και για τις ίδιες σε όλα τα επίπεδα, εάν κανείς αναλογιστεί ότι, την ίδια περίοδο της δικής τους φθοράς, οι αντίπαλοι, εν δυνάμει πλανητικοί πόλοι, πρωτίστως η Κίνα αλλά και η Ινδία, συνεχίζουν αλώβητοι την ενίσχυσή τους.

Εισερχόμαστε συνεπώς ολοένα και περισσότερο σε αυτή τη σκοτεινή μεταβατική περίοδο της κρίσης του διεθνούς συστήματος και της αντίθεσης για την πλανητική ηγεμονία, που ολοένα και περισσότερο λαμβάνει δυστοπικά χαρακτηριστικά. Αυτό που φοβίζει περισσότερο είναι ότι, για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας, υπάρχουν τα πυρηνικά όπλα που δεν υπήρχαν κατά τις προηγούμενες στις αντίστοιχες εποχές διεκδίκησης της πλανητικής ηγεμονίας.