Αλέξανδρος Ντάνιας: Ένας Μικρασιάτης στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο

Ο Αλέξανδρος Ντάνιας σκοτώθηκε στη τρίτη μάχη της Δοϊράνης που διεξήχθη στις 18 και 19 Σεπτεμβρίου του 1918 πολεμώντας κατά των Βουλγάρων. Η ειρωνία είναι ότι λίγες ημέρες μετά, στις 29 Σεπτεμβρίου, η Βουλγαρία συνθηκολόγησε και ο πόλεμος στο Μακεδονικό Μέτωπο έλαβε τέλος.

To Hμερολόγιο του Αλέξανδρου Ντάνια για την εμπειρία του στο Μακεδονικό Μέτωπο έχει ιδιαίτερη αξία γιατί αφενός φωτίζει τα κίνητρα της εθελοντικής του στράτευσης και αφετέρου παρουσιάζει τα γεγονότα και τις συνθήκες του πολέμου έτσι όπως τα έζησε, αυθεντικά και αδιαμεσολάβητα.

Στις σελίδες του Ημερολογίου αποτυπώνονται οι νοοτροπίες, οι κοσμοθεωρίες και οι ιδεολογίες που διαμορφώνουν το συναισθηματικό περιβάλλον του Αλέξανδρου Ντάνια. Στις σελίδες του αντανακλώνται επίσης οι συλλογικές αντιλήψεις, η θεώρηση για τα ιδιαίτερα συμφέροντα του ελληνισμού αλλά και η αίσθηση της προσωπικής ευθύνης.

Το ημερολόγιου του Αλέξανδρου Ντανιά

Ξεφυλλίζοντας τις σελίδες του Ημερολογίου, το παρελθόν, αλλά και τα γεγονότα που είναι χαμένα μέσα στον ιστορικό χρόνο, αποκτούν νέα υπόσταση και εντάσσονται σε μια προοπτική, η οποία τα συνδέει με το παρόν και το μέλλον. Γιατί τόσο το παρόν που βιώνουμε, όσο και το μέλλον που θα έρθει έχουν ένα βασικό σημείο αρχικής αναφοράς. Τότε, όταν ο παλιός κόσμος κατέρρευσε δημιουργώντας τις συνθήκες για την χάραξη των τελικών συνόρων και τη διαμόρφωση των νέων γεωπολιτικών ισορροπιών. Και αυτό το σημείο είναι η περίοδος που ξεκίνησε το 1914 με καταληκτικό σημείο το 1922.

Έτσι, το παρελθόν γίνεται ικανή και αναγκαία συνθήκη, μετατρέπεται σε προϋπόθεση για να κατανοηθεί ακόμα περισσότερο εκείνο το περιβάλλον που βίωσε ο ελληνισμός την περίοδο του Εθνικού Διχασμού και ειδικά ο μικρασιατικός ελληνισμός, ο οποίος βρέθηκε στο στόχαστρο της αντιμειονοτικής πολιτικής των Νεότουρκων.

Οτιδήποτε λοιπόν σχετίζεται με το μικρασιατικό μας παρελθόν, μας φέρνει αντιμέτωπους με το μεγάλο ιστορικό γεγονός. Με τη μοναδική εκείνη ιστορική στιγμή, που κατέρρεε ο οθωμανικός προνεωτερικός κόσμος, στη θέση του δημιουργούνταν τα νέα έθνη-κράτη και πολλές ευκαιρίες παρουσιάζονταν για τους μέχρι τότε “ραγιάδες” και “γκιαούρηδες”. Ήταν όμως μια στιγμή, την οποία ο ελληνισμός απέτυχε να την αξιοποιήσει, ούτε και να την κατανοήσει.

Μέσα από το Ημερολόγιο γίνεται αντιληπτό γιατί οι Μικρασιάτες ολοκληρωτικά υιοθέτησαν το στρατηγικό όρμα που εξέφρασε ο εκ Κρήτης Ελευθέριος Βενιζέλος. Ήταν αποτέλεσμα των αδιεξόδων που δημιούργησε το τουρκικό εθνικιστικό κίνημα με το νεοτουρκικό πραξικόπημα του 1908 και την βαθμιαία έναρξη των αντιχριστιανικών διωγμών. Διωγμών που θα κορυφωθούν στη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Στα Δαρδανέλια, στη Μηχανιώνα, στη Ραιδεστό, στο Αϊβαλί, στην Έφεσο, στη Σμύρνη κ.ά. υπάρχουν διωγμοί και κακομεταχείριση. Σε πολλά μέρη ο ελληνικός πληθυσμός εκτοπίζεται με στόχο την εξαφάνιση. Στα προξενικά έγγραφα των συμμάχων των Τούρκων αναφέρονται ως περιοχές διωγμών η Ανατολική Θράκη, η παραλία της Δυτικής Μικράς Ασίας και φυσικά ο Πόντος.

Ο Ντανιάς έφυγε νωρίς… 

Έτσι θα πραγματοποιηθεί η πρώτη φάση της Γενοκτονίας. Οι συνέπειες αυτής της όξυνσης οδήγησαν τους Μικρασιάτες να κατανοήσουν ότι ο μόνος τρόπος σωτηρίας πλέον ήταν να συμμετέχουν και αυτοί στις πολεμικές διεργασίες του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Αυτός ακριβώς ήταν ο λόγος που ο Αλέξανδρος Ντάνιας αποφάσισε να μεταβεί στη Θεσσαλονίκη και να στρατευτεί στο πλευρό της Εθνικής Άμυνας.

Η επιλογή του ήταν ξεκάθαρη και απολύτως απορριπτική προς την φιλογερμανική βασιλική κυβέρνηση των Αθηνών, η οποία με την πολιτική της λειτουργούσε υποστηρικτικά προς την Γερμανία και την Τουρκία, και επιπλέον ανεχόταν τις διώξεις του ελληνικού πληθυσμού στη Μικρά Ασία και την Ανατολική Θράκη. Με αυτήν την πολιτική επιλογή έθετε την Ελλάδα στο περιθώριο των κοσμοϊστορικών εξελίξεων στην Ευρώπη, αλλά και στην Εγγύς Ανατολή.

Ο Αλέξανδρος Ντάνιας έφυγε νωρίς. Δεν μπόρεσε να δει την εξέλιξη των γεγονότων που ακολούθησαν με την ήττα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, τη διάλυσή της στα εξ ων συνετέθη με τη Συνθήκη των Σεβρών, τη Μικρασιατική Εκστρατεία, την απελευθέρωση της μικρασιατικής του πατρίδας, αλλά και την τελική ήττα λόγω και πάλι του ανορθολογισμού που δημιούργησε ο Εθνικός Διχασμός στους ανεπαρκέστατους βασιλόφρονες νικητές των εκλογών της 1ης Νοεμβρίου του 1920.

Ακριβώς για όλα αυτά έχουν ιδιαίτερη σημασία οι αυτόπτες μάρτυρες που περιγράφουν τα γεγονότα που έζησαν. Και ο Αλέξανδρος Ντάνιας μέσα από τις σελίδες του Ημερολογίου που μας κληροδότησε, αποκαλύπτει την πραγματικότητα εκείνης της πολυσύνθετης εποχής που έζησε.