Από τα φεστιβάλ στις πλατφόρμες – Η μετάλλαξη του ελληνικού κινηματογράφου

Το ερώτημα για τον κινηματογράφο σήμερα δεν είναι πλέον μόνο “πού θα προβληθεί η ταινία μου”, αλλά “πώς θα φτάσει στο κοινό της, ποιος θα τη δει και με ποιους όρους”. Η συζήτηση γύρω από το μέλλον της ελληνικής οπτικοακουστικής παραγωγής έχει πλέον μετατοπιστεί από τις αίθουσες των φεστιβάλ στα επιτελεία των πλατφορμών. Οι επικεφαλής των μεγάλων συνδρομητικών υπηρεσιών και των τηλεοπτικών σταθμών θέτουν ένα κοινό ερώτημα: πώς μπορεί μια μικρή αγορά όπως η ελληνική να υποστηρίξει ένα τόσο πυκνό τοπίο παραγωγών;

Η απάντηση δεν είναι απλή. Η στήριξη των ανεξάρτητων παραγωγών παραμένει μια ευαίσθητη διαδικασία, ωστόσο ακριβώς αυτά τα εγχειρήματα αποδεικνύονται καθοριστικά για τη διαμόρφωση μιας πλατφόρμας με ταυτότητα. Παράλληλα, το ερώτημα της υπερπροσφοράς τίθεται επιτακτικά: χρειαζόμαστε πράγματι τόσες πολλές παραγωγές ή το ζητούμενο είναι η ποιότητα και η στρατηγική;

Η στροφή από το “φεστιβαλικό αποτύπωμα” στο “streaming αποτέλεσμα” προϋποθέτει μια βαθύτερη κατανόηση της αγοράς. Οι νέοι θεατές, ηλικίας 12 έως 24 ετών, διαμορφώνουν πλέον τις κινηματογραφικές τους συνήθειες μέσα από αλγόριθμους και πλατφόρμες. Η ατομική θέαση μέσα από οθόνες κινητών ή υπολογιστών κυριαρχεί έναντι της συλλογικής εμπειρίας της αίθουσας. Η φεστιβαλική επιτυχία, όσο σημαντική και αν είναι για την κριτική καταξίωση, δεν μεταφράζεται αυτόματα σε απήχηση σε αυτό το νέο τοπίο. Μια ταινία που αποσπά διθυραμβικές κριτικές στη Θεσσαλονίκη, στις Κάννες ή στο Βερολίνο μπορεί να περάσει απαρατήρητη από το κοινό που αναζητά περιεχόμενο μέσα από προτάσεις αλγορίθμων.

Ταυτόχρονα, η Ελλάδα επενδύει συστηματικά στο να καταστεί πόλος έλξης διεθνών παραγωγών. Το cash rebate, με το ποσοστό ενίσχυσης που έχει φτάσει στο 40%, έχει προσελκύσει διεθνείς παραγωγές, δημιουργώντας θέσεις εργασίας και αναπτύσσοντας τεχνογνωσία σε επίπεδο υποδομών και ανθρώπινου δυναμικού. Η στρατηγική συνεργασία μεταξύ φορέων του τουρισμού και διεθνών πλατφορμών επιβεβαιώνει ότι η χώρα μας αντιμετωπίζεται πλέον ως ένας δημιουργικός κόμβος με προοπτική. Ωστόσο, η μεγάλη πρόκληση δεν είναι μόνο η προσέλκυση ξένων κεφαλαίων, αλλά η δημιουργία ενός βιώσιμου μοντέλου για την εγχώρια παραγωγή, που δεν θα εξαντλείται στην παροχή υπηρεσιών σε τρίτους.

Ο κινηματογράφος σήμερα

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η δημιουργία νέων, διεθνώς προσανατολισμένων στούντιο παραγωγής συνιστά μια ουσιαστική μετατόπιση για τον εγχώριο οπτικοακουστικό τομέα. Το σχήμα που διαμορφώνεται αντλεί έμπνευση από καθιερωμένα πρότυπα του εξωτερικού, στα οποία ένας ισχυρός όμιλος μέσων ή μια μεγάλη πλατφόρμα λειτουργεί ως μοχλός στήριξης φιλόδοξων κινηματογραφικών έργων, εξασφαλίζοντας τόσο κινηματογραφική διανομή όσο και αξιοποίηση στις streaming υπηρεσίες. Η προσέγγιση αυτή επιδιώκει να γεφυρώσει δημιουργικό όραμα και εμπορική στρατηγική, υπερβαίνοντας τον παραδοσιακό διαχωρισμό ανάμεσα στην καλλιτεχνική αξία και την αγοραία απήχηση.

Σε αυτήν τη βάση ιδρύθηκε η Iconic Films από τον όμιλο Antenna, με επικεφαλής τον βραβευμένο με Όσκαρ Gareth Ellis-Unwin για την ταινία The King’s Speech. Με έδρα την Αθήνα, το νέο στούντιο σχεδιάζει την παραγωγή πέντε έως δέκα ελληνικών ταινιών κατ’ έτος, δίνοντας έμφαση σε έργα με ισχυρή εμπορική δυναμική και προοπτική διανομής στις αίθουσες, κατά το πρότυπο οργανισμών όπως το Film4 ή το BBC Films.

Η ελληνική παραγωγή 2.0, λοιπόν, οφείλει να είναι υβριδική. Να διατηρεί την καλλιτεχνική της ταυτότητα και το φεστιβαλικό της αποτύπωμα ως “σφραγίδα ποιότητας”, αλλά να σχεδιάζεται εξαρχής με γνώμονα το κοινό και τη διανομή. Να αξιοποιεί τα εργαλεία του cash rebate, να απευθύνεται σε συμπαραγωγές με πλατφόρμες και να στοχεύει σε μια διεθνή αγορά που σήμερα, μέσω των streaming services, είναι πιο προσιτή από ποτέ. Η θεατρική διανομή δεν παύει να είναι σημαντική-αντίθετα, αποκτά νέα αξία ως σημείο αναφοράς και ως μέσο δημιουργίας “γεγονότος” γύρω από μια ταινία-αλλά δεν αποτελεί πλέον τον μοναδικό ή τον κυρίαρχο προορισμό.

Αν το παλιό μοντέλο μας έμαθε να κυνηγάμε τη διάκριση, το νέο μας καλεί να διεκδικήσουμε την παρουσία. Το στοίχημα δεν είναι να σταματήσουμε να ονειρευόμαστε φεστιβάλ, αλλά να μάθουμε να μεταφράζουμε αυτό το όνειρο σε μια γλώσσα που απευθύνεται σε ένα κοινό που μεγαλώνει με αλγόριθμους και on-demand θέαση. Η κινηματογραφική παραγωγή στην Ελλάδα βρίσκεται σε ένα σταυροδρόμι: μπροστά μας δεν έχουμε μόνο οθόνες, αλλά ένα ολόκληρο οικοσύστημα που περιμένει να το κατακτήσουμε με στρατηγική, τόλμη και, φυσικά, καλές ιστορίες.

 

---

 

Ο Νικόλαος Αλέτρας είναι Διδάκτορας Κινηματογράφου, Μέλος Ε.Ε.Π. στο Τμήμα Κινηματογράφου του ΑΠΘ.