Η επικούρεια φιλοσοφία μέσα από την εικαστική έκθεση της Ερ. Βορδώνη

Την συναντήσαμε στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, όπου μας ταξιδεύει στον “Κήπο του Επίκουρου”, μια πολυεπίπεδη εικαστική πρόταση ζωσμένη στο φως, στα χρώματα με δικά της υλικά σμάλτο, χαρτί, πανί, μέταλλο, πλέξι γκλας, με λουλούδια, άλογα πεταλούδες, γυμνά κορμιά, φύση σε πολλές εκφάνσεις, που εκπέμπουν αισιοδοξία και αυτό που συμπυκνώνει τη χαρά της ζωής.

Το κοινό γεύεται την αισιόδοξη διάθεση της δημιουργού, που με τον χρωστήρα και την έμπνευσή της εκπέμπει μηνύματα για την ομορφιά της κάθε μέρας, αν έχουμε την διάθεση να την αντιληφθούμε εστιάζοντας στην αγάπη και την ελπίδα.

«Υπάρχουν πολλά δύσκολα πράγματα στην καθημερινότητα μας, αλλά υπάρχουν και οι φωτεινές στιγμές και γι’ αυτό γίνεται και γοητευτική η προσέγγιση μου» θα μας πει. «Λοιπόν, κι επειδή δεν ξέρουμε πότε αυτός ο κήπος ξαφνικά θα ανοίξει και θα χαθούμε, πρέπει να τον κρατάμε ζωντανό όσο μπορούμε περισσότερο. Να εξαντλούμε στοιχεία αυτού του κήπου. Δηλαδή, να είμαστε κάθε μέρα γνώστες της ομορφιάς αλλά και της ευθραυστότητάς μας…».

• Πολύ σημαντικά λόγια. Πώς συνδεθήκατε με τον φιλόσοφο Επίκουρο;

Γιατί πιστεύω ότι ο Επίκουρος ήταν πολύ επίκαιρος. Έζησε μια εποχή μετά το θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, όπου όλος ο τότε γνωστός κόσμος είχε πέσει σε παρακμή και υπήρχε φοβερό άγχος. Υπήρχε φόβος θανάτου, υπήρχε κρίση οικονομική, κρίση ηθών, αρχών. Οπότε είδα ποια ήταν η ανάλογη εποχή και η εποχή μας τώρα είναι πάρα πολύ μεταβατική και παρακμιακή και σε αυτήν την ανάλογη εποχή ο Επίκουρος είπε ότι αντί να κάθεστε να στενοχωριέστε και να πανικοβάλεστε και να φορτίζεστε αρνητικά, γίνετε τίμιοι, ηθικοί, αγαπάτε τους διπλανούς σας, αποκτήστε φίλους, αποβάλλετε το φόβο από μέσα σας. Αισθανθείτε πιο πολύ τις θετικές ενέργειες της ζωής.

Τρώτε καλά, σεβαστείτε τη φύση, και ο ηδονιστής φιλόσοφος μίλησε κυρίως για την αγάπη γενικώς προς τους άλλους, προς τη ζωή και τη φύση. Δεν μιλάει τόσο για το σεξουαλικό θέμα φυσικά είναι μέσα στο παιχνίδι κι αυτό, αλλά μιλάει για τον έρωτα προς τη ζωή και προς τα πράγματα και προς τους ανθρώπους και λέει ότι ο καλός άνθρωπος είναι ευτυχισμένος και ο ευτυχισμένος είναι ο καλός!

• Ποιο ήταν το πιο περίεργο σχόλιο που δεχθήκατε για την έκθεση;

Ότι δεν καταλάβαιναν την τεχνική μου, γιατί ήταν πολύ πρωτότυπη. Μου έλεγαν πως το εμπνεύστηκε, τι είναι αυτό, δεν καταλάβαμε, που παραπέμπει;

• Και η γλώσσα που χρησιμοποιείτε διακριτικά ως προτάσεις μέσα στα έργα σας είναι πολύ χαρακτηριστική.

Είναι αρχαία ελληνικά χαρακτηριστικές φράσεις. Μέσα στο έργο επεδίωξα να υπάρχουν γράμματα με τα ρητά του Επίκουρου στα αρχαία ελληνικά, τα οποία είναι τυπωμένα, για να έρχονται σε αντίθεση με τον έντονο ζωγραφικό χώρο. Τα γράμματα με τις ρήσεις του Επίκουρου κυκλοφορούν και στο πάτωμα στα ελληνικά, τα αγγλικά, τα γαλλικά και ιταλικά.

• Η έκθεση αυτή θα θέλατε να ταξιδέψει μετά την Αθήνα;

Και βέβαια θέλω να ταξιδέψει, υπήρχε το σκεπτικό να πάει στη Νέα Υόρκη, στο New Μuseum, αλλά δυστυχώς ήταν χορηγός, η Folie Folie και λόγω των καταστάσεων που προέκυψαν ο σχεδιασμός θα πάει πίσω μια και είμαστε στην διαδικασία να γίνει κάτι άλλο και να καλυφθεί αυτή η ανάγκη μου. Επίσης υπάρχει η διάθεση ή έκθεση να πάει στο Παρίσι και τη Ρώμη.

• Σας το ευχόμαστε από καρδιάς.

Υπενθυμίζουμε ότι η κ. Βορδώνη έχει πραγματοποιήσει εκθέσεις στη Νέα Υόρκη, τη Σανγκάη τη Σεούλ, τη Νίκαια,το Παρίσι, το Μιλάνο, το Σικάγο, το Πεκίνο, την Τασκένδη, τη Ρώμη κ.α., ενώ αντιπροσώπευσε την Ελλάδα στο ελληνικό Μουσείο της Μελβούρνης στην Αυστραλία. Αν θελήσετε να την γνωρίσετε θα την συναντήσετε στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, όπου φιλοξενείται η έκθεση της, και θα δείτε μια καλλιτέχνη που επιδιώκει την επαφή με το κοινό, παραμένει γήινη και ανοιχτή σε διάλογο αντλώντας τα δικά της ερεθίσματα από αυτή την επικοινωνία.

Βασικές αρχές της Επικούρειας φιλοσοφίας

Θα άξιζε μια αναφορά στον Επίκουρο (341-270 π.Χ.), έναν από τους σημαντικότερους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους της Ελληνιστικής περιόδου, που ίδρυσε τη δική του φιλοσοφική Σχολή στην Αθήνα, γνωστή ως “Κήπος”, όπου δίδασκε πως σκοπός της ζωής είναι η ευτυχία μέσω της αταραξίας (ψυχική ηρεμία) και της απονίας (έλλειψη σωματικού πόνου). Όριζε την ηδονή όχι ως αχαλίνωτη απόλαυση, αλλά ως την απουσία πόνου και φόβου.

Θεωρούσε τη φιλία ως το σημαντικότερο αγαθό για μια ευτυχισμένη ζωή. Πίστευε ότι ο κόσμος αποτελείται από άτομα και κενό, ακολουθώντας τη διδασκαλία του Δημόκριτου. “Κήπος” δεν ήταν απλώς μια σχολή, αλλά ένας τρόπος ζωής. Βρισκόταν έξω από τα τείχη της Αθήνας και αποτελούσε μια κοινότητα, όπου οι άνθρωποι ζούσαν σύμφωνα με τις αρχές του Επίκουρου.

Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του ήταν ισότητα και συμπερίληψη. Ήταν η πρώτη Φιλοσοφική Σχολή που δέχτηκε επίσημα γυναίκες και δούλους, θεωρώντας ότι η ικανότητα για φιλοσοφία και ευτυχία είναι κοινή σε όλους τους ανθρώπους. Επεδίωκε την ηρεμία μακριά από την Πολιτική με χαρακτηριστικό το σύνθημα “Λάθε βιώσας”, ζήσε δηλαδή όσο γίνεται απαρατήρητος, δίχως άγχος.

Ο Έλληνας φιλόσοφος Επίκουρος πίστευε ότι η ενασχόληση με την πολιτική και τη δόξα φέρνει άγχος, οπότε η ευτυχία βρίσκεται στην ιδιωτική ζωή, στις σχέσεις με φίλους που στηρίζουν ο ένας τον άλλον πνευματικά και υλικά. Παρά τη φήμη περί “ηδονισμού”, η ζωή στον Κήπο ήταν λιτή. Τρέφονταν κυρίως με ψωμί, νερό και λίγο κρασί, αφού πίστευαν ότι οι φυσικές και απαραίτητες ανάγκες ικανοποιούνται εύκολα.

Η έκθεση της Εριέτας Βορδώνη δίνει τροφή για προσέγγιση στην Επικούρεια φιλοσοφική σκέψη, ενώ όπως αναφέρει ο ιστορικός τέχνης Θεόδωρος Κουτσογιάννης «τα έργα της στοχαστικά συγχρόνως ονειρικά με έντονο μεταφυσικό χαρακτήρα σε καλούν να βυθιστείς μέσα τους και να αισθανθείς τη θετική, σχεδόν θεραπευτική ενέργεια τους. Η εικαστική πρόταση της ζωγράφου αποτελεί τη δική της κοσμοθεώρηση μέσα από εικόνες μαγευτικές συνθέτοντας ένα εικονικό περιβάλλον ανθρώπινης κατάφασης, όπου το άτομο είναι εναρμονισμένο στο φυσικό κόσμο». Μια ιδεατή ματιά σε δύσκολους καιρούς, σε μια αντιφατική κοινωνία, σε μέρες πολέμων και ζοφερής επικαιρότητας, που προσφέρει την άλλη θέαση που έχουμε ανάγκη, προσεγγίζοντας τον “κήπο του Επίκουρου”.