Η διεστραμμένη λατρεία της ισχύος στην εποχή Τραμπ

Η έννοια της ισχύος στον κλασσικό ελληνορωμαϊκό κόσμο και στον σύγχρονο Τραμπισμό/MAGA διαφέρει βαθιά ως προς τη φιλοσοφική της βάση, τη νομιμοποίηση και τον τρόπο άσκησής της. Ας το δούμε συγκριτικά, με πρώτα την θεμελίωση της ισχύος: Στον κλασικό ελληνορωμαϊκό κόσμο η ισχύς συνδέεται με την αρετή και την τάξη του κόσμου. Στον Αριστοτέλη, η πολιτική εξουσία έχει σκοπό το κοινό συμφέρον. Στη Ρωμαϊκή Πολιτεία, η ισχύς νομιμοποιείται μέσω θεσμών (σύγκλητος, νόμοι, αξιώματα). Επομένως, η ισχύς είναι ηθικώς και θεσμικώς καθορισμένη.

Στον τραμπισμό/MAGA η ισχύς παρουσιάζεται κυρίως ως εργαλείο επιβολής βούλησης και προστασίας “του λαού” (όπως ορίζεται πολιτικώς στο πλαίσιο μιας χειραγωγικής λαϊκιστικής ρητορικής), η νομιμοποίηση βασίζεται περισσότερο σε προσωπική ηγεσία (χαρισματική εξουσία) και στην λαϊκή υποστήριξη (λαϊκισμός) και βεβαίως συνδέεται έντονα με το πρόσωπο του Ντόναλντ Τραμπ. Άρα: η ισχύς είναι προσωποκεντρική και συγκρουσιακή.

Στον κλασικό κόσμο, στόχος είναι η ευνομία, η ισορροπία και η σταθερότητα της πόλης/πολιτείας. Στον Κικέρωνα, η εξουσία πρέπει να υπηρετεί τη δικαιοσύνη και τα δημόσια πράγματα (res publica). Επομένως, η ισχύς γίνεται κατανοητή ως μέσο για αρμονία και πολιτική αρετή. Στο MAGA/Τραμπισμό στόχος είναι η εθνική αναγέννηση, η υπεροχή, η “νίκη” απέναντι σε αντιπάλους. Κυριαρχεί η ισχυρή ρητορική “εμείς εναντίον αυτών” (ελίτ, μετανάστες, διεθνείς οργανισμοί κ.λπ.) Η ισχύς γίνεται κατανοητή ως μέσο για επικράτηση και ανακατανομή ισχύος, συχνά με οιονεί μαφιόζικους τρόπους. Αναζητούνται σύμμαχοι προκειμένου ουσιαστικώς να παίξουν ρόλους χρήσιμων συνενόχων, υποτελών ή γεωπολιτικών “μπράβων”.

Θεσμοί και ηθική διάσταση στο MAGA

Στον κλασικό κόσμο, οι θεσμοί θεωρούνται ιεροί και διαχρονικοί – ακόμα και οι ισχυροί περιορίζονται από νόμους. Στο MAGA/Τραμπισμός υπάρχει συχνά δυσπιστία προς θεσμούς (ΜΜΕ, δικαστήρια, γραφειοκρατία) και δίνεται έμφαση στην άμεση σχέση ηγέτη-λαού. Σε ό,τι αφορά την ηθική διάσταση της ισχύος, στον κλασικό κόσμο, η ισχύς χωρίς αρετή θεωρείται ύβρις και οδηγεί σε πτώση – παραδείγματα από τραγωδία και ιστορία (π.χ. Θουκυδίδης).

Στο MAGA/Τραμπισμό η ηθική αξιολόγηση είναι πιο σχετικοποιημένη και εργαλειακή. Η επιτυχία και η “νίκη” συχνά υπερισχύουν της ηθικής συνέπειας, με έναν τρόπο που είχε επικρίνει και ο ίδιος ο Θουκυδίδης. Όπως εξήγησα σε προηγούμενο άρθρο μου, ο Τραμπ εφαρμόζει πολιτική Αττίλα, και όχι Θουκυδίδη.

Στον κλασικό κόσμο το ιδεώδες είναι η μετριοπάθεια, ο αυτοέλεγχος και η λογική. Ο ιδανικός ηγέτης είναι σώφρων. Η σωφροσύνη στην αρχαία ελληνική σκέψη αποτελεί μία από τις τέσσερις θεμελιώδεις αρετές, μαζί με τη δικαιοσύνη, την ανδρεία και τη φρόνηση, και σημαίνει την εσωτερική αρμονία, τον αυτοέλεγχο, τη μετριοπάθεια και τη σύνεση. Πρόκειται για μια στάση ζωής που διέπει τη συμπεριφορά του ατόμου απέναντι στις επιθυμίες και τις απολαύσεις.

Στο MAGA/τραμπισμό η έμφαση δίνεται στην ωμή ισχύ, στην αποφασιστικότητα, στην επιθετικότητα και στην απλή, άμεση, συχνά συγκρουσιακή ρητορική (υποτίμηση της σκέψης). Το φαινόμενο Τραμπισμός/MAGA προωθείται από ποικίλους συμβούλους τρόπου ζωής και αυτοβελτίωσης ως μια γενική πολιτιστική στάση και νοοτροπία. Ορισμένα από τα κυριότερα χαρακτηριστικά αυτών των αφηγήσεων και στάσεων ζωής είναι τα εξής:

1. Επικίνδυνη απλοποίηση ανθρώπινων σχέσεων: Όλα γίνονται παίγνια ενστίκτων, αισθησιασμού και εκμετάλλευσης.
2. Κανονικοποίηση ανήθικων πρακτικών: Ψέμα, χειραγώγηση, εκμετάλλευση παρουσιάζονται σαν “έξυπνες στρατηγικές”.
3. Σχεδόν μηδενική θεωρητική σοβαρότητα: Δεν υπάρχει ένδειξη ανάλυσης, μόνο συνθήματα και απλουστεύσεις.
4. Αισθητική “σκληρού άνδρα”: Προβάλλει ταυτότητα, όχι σοφία.
5. Επιτρεπτική αφθονία: Η αυτοδικαίωση γίνεται μια απόλυτη αρχή.

Αντίδοτα

Μια καθαρή, ρεαλιστική εκδοχή “κανόνων” ζωής και επικοινωνιακής αποτελεσματικότητας, χωρίς χειραγώγηση, φόβο ή ψευτομαγκιά:

• Δεν χρειάζεται υποκρισία ή καχυποψία, αλλά οι επικοινωνίες πρέπει να έχουν μια διαβάθμιση εμπιστευτικότητας

Οι επικοινωνίες πρέπει να έχουν μια διαβάθμιση εμπιστευτικότητας, όχι από καχυποψία ή υποκρισία, αλλά από ωριμότητα και κρίση.

• Κτίσε σχέσεις, όχι μηχανισμούς εκμετάλλευσης και πρόχειρης-κομπλεξικής επιβολής

Οι άνθρωποι δεν είναι εργαλεία και δεν λειτουργούν μακροπρόθεσμα με φόβο. Η εμπιστοσύνη αποδίδει περισσότερο από τη χειραγώγηση. Ο φόβος οδηγεί σε τοξική ηγεσία και κοινωνική απομόνωση. Η απουσία ηθικών αναστολών και ηθικών κριτηρίων δεν είναι μαγκιά, αλλά παραφροσύνη.

• Βάλε όρια στη διαθεσιμότητά σου και απόφυγε περισπάσεις

Το “όχι” και η διαθεσιμότητα υπό όρους αποτελούν βασικά εργαλεία αυτοσεβασμού και ορθού μάνατζμεντ προσωπικής ενέργειας.

• Μάθε να σκέπτεσαι στρατηγικά (όχι επιθετικά)

Η στρατηγική δεν ταυτίζεται με την επιβολή. Στρατηγική σημαίνει: σκέψου συνέπειες, μην αντιδράς παρορμητικά και δες τη μεγάλη εικόνα.

• Διάλεξε μάχες, μην πολεμάς τα πάντα

Δεν αξίζουν όλα σύγκρουση. Να ξέρεις πότε, πώς και πόσο να μπεις-εμπλακείς και πότε να φύγεις-απεμπλακείς.

• Επένδυσε στην αξιοπιστία σου

Το να σε εμπιστεύονται είναι πολύ πιο ισχυρό από το να σε φοβούνται, απλώς διότι κτίζει φήμη και ανοίγει πόρτες. Μια πολιτική που είναι επικεντρωμένη στο ψεύδος συνεπάγεται διάλυση εμπιστοσύνης και αυτοϋπονόμευση (αν γενικεύσεις ένα καθεστώς ψευδολογίας, θα γίνεις, εξ ορισμού, κι εσύ θύμα του).

• Μην παίζεις ρόλους, να είσαι συνεπής

Ούτε να παίζεις το θύμα, ούτε να παίζεις τον σκληρό. Οι άνθρωποι καταλαβαίνουν το ψεύτικο. Οι χειραγωγικές συμπεριφορές δεν λειτουργούν σε έξυπνους ανθρώπους.

• Χρησιμοποίησε την αυτογνωσία, όχι τα “κόλπα”

Αντί για κόλπα και χειραγώγηση, μάθε τι σε πυροδοτεί, πώς αντιδράς, σε ποια σημεία κάνεις λάθη.

• Η συνεργασία υπερέχει της απλής κυριαρχικής επιβολής

Οι πιο ισχυροί άνθρωποι δεν είναι επικεντρωμένοι στο να επιβάλλονται απλώς στους πάντες ή να χειραγωγούν τους πάντες, αλλά στο να δημιουργούν συστήματα που λειτουργούν αποτελεσματικά και αποδοτικά σύμφωνα με μια ρητώς διατυπωμένη, ορθολογική σκοποκατευθυνόμενη δράση.

• Η πραγματική ισχύς είναι εσωτερική ευστάθεια

Όχι: φόβος, επιβολή, εικόνα. Αλλά: ψυχραιμία, συνέπεια, έλεγχος του εαυτού.