Πως ο πόλεμος επηρεάζει τη γεωπολιτική και την οικονομία της Ινδίας

Καθώς η ασάφεια βαθαίνει και δεν διαφαίνεται ένα σαφές τελικό σενάριο, ο φόβος αρχίζει να διαμορφώνει την οικονομική συμπεριφορά παγκοσμίως, με την Ινδία να βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της μεταβολής. Ως μία από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες οικονομίες του κόσμου, η Ινδία δεν απορροφά μόνο τις επιπτώσεις των εξωτερικών σοκ, αλλά εξάγει και τη γεωοικονομική πίεση προς το παγκόσμιο σύστημα. Αυτό, με τη σειρά του, αναδεικνύει τα όρια της παγκοσμιοποίησης σε μια εποχή που χαρακτηρίζεται από συνεχή γεωπολιτική αστάθεια.

Η Μέση Ανατολή βιώνει την πιο επικίνδυνη φάση κλιμάκωσης από τον Πόλεμο του Ιράκ το 2003, με άμεση στρατιωτική εμπλοκή μεταξύ των ΗΠΑ, του Ισραήλ και του Ιράν, καθώς και αντίποινα της Τεχεράνης προς τους γείτονές της στον Κόλπο. Αν και η γεωγραφία της σύγκρουσης παραμένει συγκεντρωμένη, οι συνέπειές της είναι παγκόσμιες, εν μέρει λόγω των διαταραχών στα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται σχεδόν το ένα τέταρτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου. Οικονομίες πολύ πέρα από τη ζώνη σύγκρουσης ήδη είναι εκτεθειμένες στο σοκ.

Στη Νότια Ασία, η Ινδία δεν αποτελεί εξαίρεση. Οι διαταραχές στις θαλάσσιες μεταφορές μέσω των Στενών του Ορμούζ (από όπου διέρχεται το 50% των εισαγωγών αργού πετρελαίου της Ινδίας) έχουν αυξήσει το κόστος μεταφοράς και τα ασφάλιστρα. Οι Ινδοί εξαγωγείς επαναπροσδιορίζουν τα χρονοδιαγράμματα παράδοσης. Οι ελλείψεις σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο, η αύξηση των εισαγωγικών δαπανών και η υποτίμηση του νομίσματος εντείνουν περαιτέρω την κρίση. Αυτές είναι πραγματικές πιέσεις και εγγράφονται εύκολα στην παραδοσιακή ορολογία των οικονομικών σοκ.

Ωστόσο, ο μεγαλύτερος κίνδυνος ελλοχεύει αλλού. Βρίσκεται στο πώς η “παρατεταμένη αβεβαιότητα” αρχίζει να αναδιαμορφώνει τις προσδοκίες των πολιτών, των επιχειρήσεων και των κυβερνήσεων, και στο πώς αυτές οι προσδοκίες μεταβάλλουν το ευρύτερο οικονομικό τοπίο. Εκεί είναι που η γεωπολιτική υπερισχύει με σιωπηρό τρόπο έναντι της παγκοσμιοποίησης. Για δεκαετίες, η παγκοσμιοποίηση λειτουργούσε με την παραδοχή ότι η οικονομική λογική θα υπερίσχυε των πολιτικών κραδασμών. Αυτή η παραδοχή πλέον δοκιμάζεται.

Οικονομία της αβεβαιότητας στην Ινδία

Τα οικονομικά συστήματα μπορούν να απορροφήσουν σοκ, όταν αυτά είναι προσωρινά και κατανοητά. Αυτό με το οποίο δυσκολεύονται είναι η ασάφεια. Ο πόλεμος στο Ιράν έχει εισαγάγει ακριβώς αυτό. Δεν υπάρχει σαφής πορεία, ούτε αξιόπιστο χρονοδιάγραμμα αποκλιμάκωσης, ούτε συναίνεση μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων για το ποια θα είναι η έκβαση της σύγκρουσης. Το αποτέλεσμα είναι ένα περιβάλλον, όπου η λήψη αποφάσεων γίνεται αμυντική και μυωπική.

Τα νοικοκυριά αναβάλλουν την κατανάλωση, όχι μόνο επειδή το εισόδημά τους μειώνεται, αλλά επειδή ενδέχεται να συνεχίσει να μειώνεται. Οι επιχειρήσεις καθυστερούν τις επενδύσεις, όχι επειδή οι δαπάνες έχουν ήδη αυξηθεί, αλλά επειδή μπορεί να συνεχίσουν να αυξάνονται. Ο στρατηγικός κίνδυνος ενσωματώνεται πλέον στην καθημερινή οικονομική δραστηριότητα. Οι εμπορικές οδοί δεν είναι πλέον απλώς λογιστικές διαδρομές και οι ενεργειακές ροές δεν αποτελούν μόνο εμπορικές συναλλαγές.

Για την Ινδία, αυτές οι μεταβολές είναι ιδιαίτερα σημαντικές. Η αναπτυξιακή της πορεία είναι άρρηκτα συνυφασμένη με την πρόσβαση σε προσιτή ενέργεια, ανοιχτές εμπορικές διαδρομές, ανθεκτικές εφοδιαστικές αλυσίδες και σταθερή εξωτερική ζήτηση. Καθώς αυτές οι συνθήκες καθίστανται λιγότερο βέβαιες, το κόστος διατήρησης της ανάπτυξης αυξάνεται δραστικά. Επομένως, ο πόλεμος στο Ιράν έχει επιπτώσεις, που εκτείνονται πολύ πέρα από τις ενεργειακές αγορές. Έχει τη δυνατότητα να πυροδοτήσει μια αλυσιδωτή αντίδραση, όπου η αβεβαιότητα αναδιαμορφώνει τη συμπεριφορά, η συμπεριφορά καταστέλλει τη ζήτηση και η μειωμένη ζήτηση ανατροφοδοτείται στην παγκόσμια οικονομία.

Αυτό δεν είναι βέβαια νέο φαινόμενο. Κατά τη διάρκεια των πετρελαϊκών κρίσεων της δεκαετίας του 1970, η οικονομική ζημιά υπερέβη κατά πολύ τις τιμές της ενέργειας. Η αβεβαιότητα γύρω από την προσφορά και τον πληθωρισμό μετασχημάτισε τη συμπεριφορά των καταναλωτών στις ανεπτυγμένες οικονομίες. Οι αποταμιεύσεις αυξήθηκαν, οι προαιρετικές δαπάνες μειώθηκαν και η ανάπτυξη επιβραδύνθηκε ακόμη και σε τομείς που δεν συνδέονταν άμεσα με το πετρέλαιο, οδηγώντας σε ύφεση. Το δίδαγμα ήταν απλό: ο φόβος ταξιδεύει ταχύτερα από τον πληθωρισμό και οι αγορές αντιδρούν στον φόβο πριν αντιδράσουν στα δεδομένα.

Η μεταβλητότητα των νομισμάτων είναι ένας από τους πρώτους διαύλους μετάδοσης. Ακόμη και μια μέτρια υποτίμηση μπορεί να δημιουργήσει την αίσθηση ότι η αγοραστική δύναμη διαβρώνεται. Η ινδική ρουπία, που σήμερα αποτιμάται στις 93 ανά δολάριο ΗΠΑ, έχει υποτιμηθεί κατά πάνω από 4% από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν. Σύμφωνα με αναλυτές, ενδέχεται να φτάσει τις 100 ρουπίες. Ο εισαγόμενος πληθωρισμός, ιδιαίτερα στα καύσιμα μεταφορών, το LNG, το LPG και τα πετροχημικά, ενισχύει αυτή την ανησυχία.

Οι εγχώριοι επενδυτές αποσύρουν κεφάλαια. Ο δείκτης Sensex της Ινδίας έχει καταγράψει μαζικές πωλήσεις. Οι ξένοι επενδυτές έχουν πουλήσει μετοχές αξίας 12,14 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ και πάνω από 400 μετοχές έχουν υποστεί σημαντικές απώλειες έως τα μέσα Μαρτίου 2026. Αυτές οι μεταβλητές διαμορφώνονται όχι μόνο από τα τρέχοντα εισοδήματα ή κέρδη, αλλά και από τις προσδοκίες για το μέλλον. Χωρίς σαφές τέλος στον πόλεμο, η καθοδική πορεία είναι πιθανό να συνεχιστεί. Εκθέσεις των Goldman Sachs και Moody’s, υποδηλώνουν μείωση των ρυθμών ανάπτυξης του ΑΕΠ στο 5,9-6%, έναντι προηγούμενων εκτιμήσεων κοντά στο 7%. Αυτό έχει επιπτώσεις που υπερβαίνουν την Ινδία.

Η παγκοσμιοποίηση των οικονομικών σοκ

Μια οικονομική επιβράδυνση στην Ινδία δεν εξυπηρετεί κανέναν. Ως η ταχύτερα αναπτυσσόμενη μεγάλη οικονομία, διαταραχές στο εσωτερικό της είναι πιθανό να μεταδοθούν σταδιακά μέσω ευρύτερων οικονομικών διασυνδέσεων. Η οικονομική άνοδος της Ινδίας την τελευταία δεκαετία την έχει καταστήσει σημαντικό κόμβο στο παγκόσμιο σύστημα. Η ζήτησή της στηρίζει εξαγωγικούς τομείς παγκοσμίως. Υποχώρηση της κατανάλωσης μειώνει αναπόδραστα τη ζήτηση για εισαγωγές.

Οι οικονομίες του Κόλπου επηρεάζονται μέσω της ενέργειας και των εμβασμάτων. Οι εξαγωγείς της Νοτιοανατολικής Ασίας λαμβάνουν ασθενέστερες παραγγελίες. Οι πολυεθνικές επιχειρήσεις προσαρμόζουν τις προβλέψεις τους. Οι ροές κεφαλαίων ανταποκρίνονται στις μεταβαλλόμενες προσδοκίες ανάπτυξης. Ο τομέας υπηρεσιών της Ινδίας είναι βαθιά ενσωματωμένος στις παγκόσμιες αλυσίδες αξίας.

Συνεπώς, η ευρεία οικονομική διασύνδεση της Ινδίας -από την Αφρική και το Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου μέχρι την ΕΕ και την Ωκεανία- καθιστά τις περισσότερες χώρες άμεσα ενδιαφερόμενες για την οικονομική της πορεία. Μια ύφεση στην Ινδία θα αποδυνάμωνε αναπόφευκτα αυτές τις προσδοκίες και θα μετέδιδε δευτερογενή γεωοικονομικά σοκ σε διασυνδεδεμένες αγορές. Αυτή η αλληλεξάρτηση συνεπάγεται ότι επιβράδυνση στην Ινδία δεν παραμένει εγχώρια υπόθεση. Υπό αυτή την έννοια, η Ινδία δεν είναι πλέον μόνο αποδέκτης παγκόσμιων σοκ, αλλά και πομπός.

Μέχρι στιγμής, η Ινδία έχει αντιμετωπίσει τον πόλεμο από θέση σχετικής ισχύος. Η ανάπτυξη παραμένει ανθεκτική, η εγχώρια ζήτηση συνιστά βασικό μοχλό και το χρηματοπιστωτικό σύστημα παραμένει σε μεγάλο βαθμό συμπαγές. Ωστόσο, αυτή η ισχύς εμπεριέχει ένα παράδοξο: η οικονομία είναι πλέον αρκετά μεγάλη, ώστε η δυναμική της να εξαρτάται από την εμπιστοσύνη του κοινού και την διάθεση των επενδυτών να αναλάβουν ρίσκα.

Υπάρχουν όμως όρια στο πόσο μπορούν οι κυβερνήσεις να θωρακίσουν την οικονομία από εξωτερικά σοκ. Σε συνθήκες παρατεταμένης αβεβαιότητας, αυτές οι πιέσεις είναι πιθανό να αυξηθούν, επιβαρύνοντας την εγχώρια δυναμική ανάπτυξης και διαχέοντας επιπτώσεις στις διασυνδεδεμένες αγορές – μια υπενθύμιση του κρυφού κόστους της παγκοσμιοποίησης.

Συμπέρασμα

Ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά του πολέμου στο Ιράν είναι η απουσία σαφούς τελικού σεναρίου. Πολλοί δρώντες εμπλέκονται χωρίς ενιαίο πλαίσιο επίλυσης. Υπάρχει υπερφόρτωση πληροφοριών και πολλαπλές αφηγήσεις, αλλά ελάχιστη σαφήνεια. Η κατάσταση θυμίζει όλο και περισσότερο αυτό που οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής περιγράφουν ως “τυφλός οδηγεί τυφλό”.

Αυτό έχει σημασία, επειδή οι οικονομικοί παίκτες λαμβάνουν και αντλούν κατευθύνσεις από το πολιτικό περιβάλλον. Όταν αυτό στερείται σαφήνειας, ακόμη και απομακρυσμένοι παράγοντες αρχίζουν να νιώθουν τον κίνδυνο και να συμπεριφέρονται σαν να εκτίθενται άμεσα στη σύγκρουση. Αυτές οι ψυχολογικές επιπτώσεις είναι συχνά πιο διαρκείς και εδώ ακριβώς αναδεικνύονται με πιο ανάγλυφο τρόπο τα όρια της παγκοσμιοποίησης.

Η παγκοσμιοποίηση έχει αποκαλύψει μια καθοριστική αδυναμία, ότι δηλαδή η απόσταση δεν εγγυάται πλέον προστασία. Σε έναν μετα-COVID κόσμο, χώρες μακριά από το επίκεντρο μιας σύγκρουσης παραμένουν εκτεθειμένες στις συνέπειές της. Ο κόσμος είναι βαθιά διασυνδεδεμένος. Κάτω από αυτή τη διασύνδεση υπάρχει ένα ανησυχητικό υπόστρωμα, όπου μακρινά σοκ μεταφράζονται σε τοπικές ανησυχίες, ωθώντας τις οικονομίες προς μια εύθραυστη ανισορροπία.

Ο πόλεμος είναι σε εξέλιξη και η παγκόσμια οικονομία δεν έχει ακόμη εσωτερικεύσει τη νέα πραγματικότητα. Η σημαντικότερη επίδρασή του στην Ινδία ίσως δεν βρίσκεται στις διαταραχές πετρελαίου και φυσικού αερίου ή στις εμπορικές ροές, αλλά σε μια σταδιακή μετατόπιση της εμπιστοσύνης, όπου ο φόβος αρχίζει να διαμορφώνει τις οικονομικές επιλογές, επιβραδύνοντας την εγχώρια δυναμική και διαχέοντας επιπτώσεις στις συνεργαζόμενες οικονομίες. Ο κόσμος πρέπει πλέον να παρακολουθεί προσεκτικά πώς η οικονομία της Ινδίας προσαρμόζεται σε αυτή τη νέα τάξη πραγμάτων.

---

Η Divya Malhotra είναι Senior Researcher στο Centre for National Security Studies, Μπανγκαλόρ (Ινδία), με εξειδίκευση στη γεωπολιτική της Μέσης Ανατολής και της περιοχής Af-Pak.