Μία πολιτική ήττα με παγκόσμιες επιπτώσεις

Οι αμερικανικές δηλώσεις που ακολούθησαν και η σκληρή στάση Ιράν απέναντι στην παραβίαση της συμφωνίας στο Λίβανο δεν αφήνουν αμφιβολία για το τι παιζόταν μέχρι τη συμφωνία και ποιος τελικά έχει το πάνω χέρι. Οι Φρουροί της Επανάστασης (IRGC) έπαιξαν αποφασιστικά το χαρτί της αμοιβαίας καταστροφής (Ιράν και χωρών του Κόλπου) απέναντι στην απειλή Τραμπ, ακυρώνοντας τον εκβιασμό του. Γιατί τον ακύρωνε; Γιατί είχε λογική μόνο όσο παρέμενε απειλή και δεν πραγματοποιούνταν. Αλλιώς το Ιράν θα δεχόταν ένα μεγάλο πλήγμα, αλλά οι ΗΠΑ θα δέχονταν ακόμη μεγαλύτερο διεθνώς σε όλα πεδία.

Είχαμε εξηγήσει (Slpress 01/04) γιατί η απειλή είχε τα χαρακτηριστικά μπλόφας, επειδή σε αντίθετη περίπτωση θα ήταν παράνοια. Η «τακτική του τρελού» Τραμπ που είναι τάχα ικανός για όλα, βρήκε στους Φρουρούς της Επανάστασης το δάσκαλό της. Αυτοί μπορούν να γίνουν πιο τρελοί…

Η αποδοχή των ιρανικών όρων

Ο Λευκός Οίκος παρουσιάζει ότι αυτό που ανταλλάχτηκε την Τρίτη ήταν το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, με την ανάκληση της καταστροφής του Ιράν. Τα γεγονότα δείχνουν κάτι διαφορετικό. Αυτό που ανταλλάχτηκε με το προσωρινό άνοιγμα των Στενών, ήταν η καταρχήν αποδοχή ιρανικών απαιτήσεων. Το αν θα καταλήξει σε συμφωνία ειρήνευσης, ή ήταν μια ακόμη μπλόφα Τραμπ μέχρι να δουν τι θα κάνουν και αν έπεται παραπέρα κλιμάκωση (όχι ανεξέλεγκτη), είναι άλλο ζήτημα. Σε κάθε περίπτωση αυτός που τώρα επειγόταν περισσότερο για προσωρινή έστω αποκλιμάκωση ήταν οι ΗΠΑ, όχι το Ιράν.

Το ξανακλείσιμο των Στενών με τη συνέχιση της ισραηλινής επίθεσης στο Λίβανο και η απειλή πως δεν υπάρχουν διαπραγματεύσεις αν δεν παγώσει και ο Λίβανος είναι το ένα γεγονός (για το αν Λίβανος περιλαμβανόταν στην εκεχειρία μπορεί κανείς να δει τις δηλώσεις Βανς στο αεροδρόμιο της Βουδαπέστης. Το διαψεύδει, αλλά γίνεται σαφές το αντίθετο)

Οι πληροφορίες ότι οι IRGC αρνούνταν μέχρι τελευταία στιγμή να συναινέσουν σε Αραγτσί για εκεχειρία και ότι ήταν η πίεση της Κίνας που άλλαξε την τελική απόφαση, συνάδει με τα πριν και μετά της εκεχειρίας. Από την πλευρά των ΗΠΑ, ο ορισμός Βανς για τις διαπραγματεύσεις, που είναι γνωστό πως ήταν εξαρχής αντίθετος με τη νέα περιπέτεια των ΗΠΑ και λιγότερο φιλο-ισραηλινός από το αφεντικό, δείχνει επίσης προς την κατεύθυνση να κλείσει η περιπέτεια, διασώζοντας ό,τι μπορεί να διασωθεί.

Στην ερώτηση αν θα επιτρέψουν οι ΗΠΑ το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, ο Βανς απάντησε ότι «ο πρόεδρος έχει πει ότι δεν θέλουμε το Ιράν να έχει τη δυνατότητα κατασκευής πυρηνικού όπλου», «δεν θέλουμε να εμπλουτίζει ουράνιο για ένα πυρηνικό όπλο» και «θέλουμε το Ιράν να παραδώσει το πυρηνικό υλικό». Η διατύπωση συνιστά στροφή από την προηγούμενη απαίτηση μηδενικού εμπλουτισμού. Η αντίδραση του Ιράν στην κατοπινή ανάρτηση Τραμπ πως «δεν θα υπάρχει εμπλουτισμός ουρανίου» ως παραβίαση της συμφωνίας, το επιβεβαιώνει.

Οι επανειλημμένες αμερικανικές αναφορές σε άρση των κυρώσεων σημαίνουν ότι αυτό είναι σημείο εκκίνησης οποιασδήποτε συμφωνίας για τους Ιρανούς και ότι οι ΗΠΑ το έχουν αποδεχτεί. Ειδικά αυτό συνιστά ήττα για το Ισραήλ που κυρίως για αυτό εναντιώθηκε στη JCPOA, για αυτό θα υπονομεύσει οποιαδήποτε συμφωνία αίρει κυρώσεις. Τέλος, οι αναφορές Τραμπ πολύ πριν και μετά την εκεχειρία για συνεκμετάλλευση των Στενών με το Ιράν, σημαίνουν το λιγότερο ότι οι ΗΠΑ έχουν ήδη μπει στη συζήτηση για αλλαγή των καθεστώτος των Στενών, βασικό αίτημα των Ιρανών.

Tί δείχνουν οι αμερικανικές δηλώσεις

Οι περί του αντιθέτου δηλώσεις όπως και η εμπλοκή με την υπονόμευση της εκεχειρίας στο Λίβανο, σχετίζονται με το βέβαιο γεγονός πως δεν είναι η Τεχεράνη, αλλά η Ουάσιγκτον που άλλα λέει δημοσίως και άλλα διμερώς, άλλα λέει στο Ιράν, άλλα σχεδιάζει, άλλα λέει στο Νετανιάχου και κατόπιν μαζεύει τα ασυμμάζευτα.

Ο Τραμπ καταγγέλλει το CNN και τους ΝΥΤ ως τσαρλατάνους για την ιρανική πρόταση που δημοσίευσαν, και αξιωματούχοι του υποστηρίζουν ότι τις αρχικές ιρανικές προτάσεις «τις πέταξαν στα σκουπίδια». Μπορούσαν απλώς να δημοσιεύσουν εκείνη την πρόταση του Ιράν που κατά τον Τραμπ «αποτελεί βάση διαπραγμάτευσης». Αν ίσχυε ότι «πολλά από 15 σημεία [της αμερικανικής πρότασης] έχουν ήδη συμφωνηθεί» με Ιράν, θα είχαν κάθε λόγο να διαρρεύσει αυτά τα πολλά. Και μόνο το γεγονός ότι στην πρώτη ανάρτησή του για την εκεχειρία ο Τραμπ αναφερόταν σε «πρόταση από το Ιράν» και όχι στα αμερικανικά 15 σημεία, αρκεί να φανεί ποιος έδωσε για να πάρει (το άνοιγμα των Στενών), ποιος επειγόταν, ποιος έκανε πίσω.

Αν ενδεχόμενη συμφωνία ειρήνευσης αίρει τις κυρώσεις, αποδέχεται το δικαίωμα εμπλουτισμού ουρανίου, αποδέχεται έστω άτυπα το νέο καθεστώς στα Στενά του Ορμούζ, δεν έχει καμιά αρνητική αναφορά στο συμβατικό οπλοστάσιο και στη βοήθεια σε φίλιες δυνάμεις, και επιβάλλει την απόσυρση του Ισραήλ από το Λίβανο, το Ιράν, παρ’ όλες τις καταστροφές, θα έχει κερδίσει τον πόλεμο. Οι ηττημένοι δεν επιβάλλουν όρους.

Ζούμε ιστορικές στιγμές…

Για να υπολογίσουμε χαμένους και κερδισμένους δεν αρκεί να συγκρίνουμε τι έχασε το Ιράν από τους βομβαρδισμούς (και έχασε πολύ), τι θα κερδίσει, και τι κερδίζει το Ισραήλ. Υπάρχουν δυο βασικά ελλείμματα στο συλλογισμό αυτό.

Το ένα είναι οι απώλειες και επιπτώσεις για τις ΗΠΑ σε πλανητικό επίπεδο που είναι ανυπολόγιστες. Ο ακριβής λογαριασμός θα φανεί τα επόμενα χρόνια. Θα αλλάξουν πολλά πράγματα σε κατεύθυνση όχι επιθυμητή για τις ΗΠΑ. Από φίλους και εχθρούς, και σε πολλά πεδία. Το μέλλον του ΝΑΤΟ είναι το λιγότερο. Το χειρότερο απ’ όλα είναι ο Τραμπ έδειξε τα όρια της αμερικανικής σκληρής ισχύος. Λένε ότι δεν τραβάς όπλο, αν δεν είσαι έτοιμος να το χρησιμοποιήσεις όταν χρειαστεί. Στο άλλο άκρο, ο Τραμπ με μεγάλη ευκολία τραβά όπλο και ακόμη μεγαλύτερη πυροβολεί με τόση αφροσύνη, που περισσότερο αποκάλυψε τις αδυναμίες παρά πρόβαλε τη δύναμη της υπερδύναμης. Από το δασμολογικό πόλεμο πέρσι μέχρι τον πόλεμο στο Ιράν.

Δεν είναι υπερβολή ότι η ζημιά για την έτσι κι αλλιώς υποχωρούσα υπερδύναμη στο παγκόσμιο στερέωμα ίσως αποδειχτεί μεγαλύτερη από την ήττα στο Βιετνάμ το 1975. Εκτός των άλλων, το τότε Ανατολικό Μπλοκ σε αντίθεση με το 1929 είχε μπει και αυτό σε κρίση και παρακμή (από την οποία δεν βγήκε ποτέ) τα δε κινήματα της δεκαετίας του ’60 και η Μαοϊκή Κίνα ήταν σε αποδρομή. Η Ανατολή και Περιφέρεια βρίσκονται σήμερα σε πορεία ανόδου, κατά κανόνα τόσο πιο ανθεκτική όσο πιο μακριά στέκονται από τις ΗΠΑ.

Το δεύτερο λάθος συλλογισμού αφορά τη Μέση Ανατολή ευρύτερα. Στόχος ΗΠΑ και Ισραήλ ήταν ρητά να «μετασχηματίσουμε τη Μέση Ανατολή», με το στραπατσάρισμα του Ιράν από πλευράς Ισραήλ, ή την υποταγή του από αμερικανικής πλευράς. Το στραπατσάρισμα εν μέρει επιτεύχθηκε, αλλά η Μέση Ανατολή εξαιτίας του πολέμου θα έχει μετασχηματιστεί στην αντίθετη κατεύθυνση από αυτή που επιθυμούσαν.

Το Ιράν κατά γενική ομολογία έπαιξε πολύ καλά ένα αδύναμο φύλλο. Το Ισραήλ αντίθετα έπαιξε υπερβολικά (overplayed hand) το πολύ δυνατό φύλλο της στρατιωτικής του ισχύος και της άνευ όρων υποστήριξης των ΗΠΑ. Γεμίζει το στόμα των εγχώριων διεθνολόγων-φαν του Ισραήλ όταν αναφέρονται στους «τρομοκράτες» και «proxies» του Ιράν. Ξεχνούν ότι μπορεί να υποστηρίζονται από το Ιράν, αλλά τόσο η Χαμάς όσο και η Χεσμπολά είναι δημιούργημα του Ισραήλ με την βίαιη, κατοχική πολιτική του για δεκαετίες σε Παλαιστίνη και Λίβανο (και καλά η Χαμάς, αλλά η Χεσμπολά «τρομοκράτες»;).

Αντίστοιχο αρνητικό αποτέλεσμα δημιουργεί τώρα η επιμονή Νετανιάχου σε μια τυφλή πορεία όλο και περισσότερης βίας, που προκαλεί αντιδράσεις ακόμη και της σιωνιστικής αντιπολίτευσης του Ισραήλ, εκθέτοντας τους εγχώριους φαν που με πάθος έσπευσαν να δικαιολογήσουν, όχι μόνο την επίθεση στο Ιράν, αλλά ιδιαίτερα την επανάληψη των ομολογημένα αποτυχημένων το 1982-2000 και το 2006 ισραηλινών πολέμων στο Λίβανο. Πιο Νετανιάχου και από τους Ισραηλινούς… Και δεν γνωρίζουμε ακόμη τις συνέπειες της μεταστροφής μέσα στις ΗΠΑ από την πρόσδεση Τραμπ στο Ισραήλ, που αποδεικνύεται ζημιογόνα για τις ΗΠΑ, ενώ και η ισχύς του εβραϊκού λόμπι αποδεικνύεται ζημιογόνα για το ίδιο το Ισραήλ.

Η αμερικανική αρχιτεκτονική στην Ασία θα δεχτεί πλήγμα

Η Κίνα με αυτοπεποίθηση θα δρέψει τους καρπούς των λαθών του αντιπάλου περισσότερο από κάθε άλλον και δεν επιθυμεί παραπέρα κλιμάκωση. Ήταν αυτή που πίεσε για να δοθεί δίοδος διαφυγής στον στριμωγμένο Τραμπ. Παίζει με πιο μακροπρόθεσμους όρους σε σύγκριση με ΗΠΑ και Ρωσία. Τα κέρδη της τελευταίας, μεγάλης δύναμης μόνο ενεργειακά, πολιτικά και στρατιωτικά, θα είναι πιο βραχυπρόθεσμα από τον πόλεμο, και δεν φαίνεται να την χαροποίησε η αποκλιμάκωση.

Όπως έχουμε επισημάνει (Slpress 20/10/2025) η αρχιτεκτονική των ΗΠΑ στη δυτική Ασία ήταν ήδη εύθραυστη και το Ιράν δεν ήταν το μόνο πρόβλημα. Με τον πόλεμο, αντί να φιξάρουν το «μόνο» πρόβλημα, πολλαπλασιάζουν την αστάθεια σε βάρος των ΗΠΑ. Αν ίσχυε ότι όσα παρακολουθούμε δυόμισι χρόνια τα προκάλεσε ο μακαρίτης Γιαχία Σινουάρ με την επίθεση της 23/10 (πρόκειται βέβαια για φιλο-ισραηλινό αφήγημα ανοησίας), τότε μέσα από τα τούνελ έβλεπε πιο μακριά από τους υπερόπτες κριτές του. Ότι δεν κατάφερε η επίθεση της 23/10 ενάντια στην αρχιτεκτονική ΗΠΑ-Ισραήλ και συμφωνίες του Αβραάμ, το κατάφερε ο πόλεμος στο Ιράν.

Χώρες του Κόλπου θα ξανασταθμίσουν τις σχέσεις τους με ΗΠΑ και Ισραήλ, ενώ μεσοπρόθεσμα θα αναγκαστούν σε περισσότερη συνεννόηση με ανταγωνιστές των ΗΠΑ και μάλλον το ίδιο το Ιράν. Οι τεταμένες σχέσεις Σαουδικής Αραβίας με Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα πριν ακόμη τον πόλεμο θα έχουν περισσότερους λόγους αν τα ΗΑΕ επιμείνουν στη ευθυγράμμιση με Ισραήλ. Τα ΗΑΕ ήταν ο πιο χτυπημένος στόχος του Ιράν στον Κόλπο και θα παραμείνει ο πιο πιεζόμενος μετά τον πόλεμο.

Η Ινδία παρακολουθεί με φθόνο το Πακιστάν να αναδεικνύεται στον κύριο μεσολαβητή της σύγκρουσης, ενώ η ίδια θα πρέπει κάπως να αναθερμάνει τις σχέσεις με το Ιράν που από τη λογική της γεωγραφίας θα είχε, αν δεν υποχωρούσε στις αμερικανικές πιέσεις, και θα ξανασκεφτεί αν την συμφέρει στη δυτική Ασία η τόση πρόσδεση στο σχήμα με Ισραήλ, ΗΑΕ, ΗΠΑ. Παρεμπιπτόντως ο IMEC που επενδύει το Νέο Δελχί (όπως και η Αθήνα) περνά από τον Περσικό Κόλπο που πλέον θα είναι αλλιώς.

Τέλος, η ευμενής προς το Ισραήλ ουδετερότητα της Τουρκίας στη σύγκρουση δεν προμηνύει άμβλυνση των αντιθέσεών τους. Το τέλος της σύγκρουσης θα βρει την Τουρκία να ενισχύει ξανά τις σχέσεις της με χώρες της Μέσης Ανατολής έναντι του Ισραήλ.

Θα τον βγάλουν από τη μέση;

Ανεξάρτητα ποιες ήταν οι ελπίδες των υποστηρικτών του MAGA ή και οι προθέσεις του ίδιου πριν τις εκλογές, ο Τραμπ αναδεικνύεται σε τραγωδία για την υπερδύναμη. Τα υπερκέρδη ενεργειακών κολοσσών ή του στρατιωτικοβιομηχανικού συμπλέγματος δεν αντισταθμίζουν τη μακροπρόθεσμη ζημιά. Δεν θα είναι έκπληξη αν με κάποιον τρόπο τον βγάλουν από τη μέση. Αν δεν τον βγάλουν από τη μέση, σημαίνει ότι τα συμφέροντα που τον επέβαλαν είναι τόσο τυχοδιωκτικά, που αδιαφορούν για το μέλλον των ίδιων των ΗΠΑ στο διεθνές στερέωμα. Σε αυτή την περίπτωση δεν θα είναι μόνο η Ευρώπη με το ερώτημα του ποιος πραγματικά έχει την εξουσία…