Ο Κυριάκος και οι… “Ιστορίες του κ. Κόϋνερ”!

Ο ντελιβεράς όμως δεν αιφνιδιάζεται. Δεν αμφιβάλλει. Δεν ενοχλείται από την πραγματικότητα. Επιμένει: σας έφερα αυτό που παραγγείλατε – ένα πουλί μέσα σε ένα κλουβί. Ο άλλος τα χάνει, αναρωτιέται πού είναι το πουλί, εδώ το κλουβί είναι άδειο…

Ο ντελιβαράς απτόητος: Ανοίγει τα παραστατικά και δείχνει ότι το τιμολόγιο το λέει σαφώς: “ένα κλουβί με ένα πουλί”. Και από τη στιγμή που το τιμολόγιο το γράφει, το πουλί –κατά κάποιον τρόπο– υπάρχει! Η πραγματικότητα υποχωρεί μπροστά στην τυπική καταγραφή της. Βέβαια ο Μπρέχτ δεν πρόλαβε να γνωρίσει… τον Κυριάκο. Κι ο Κυριάκος, από την πλευρά του, μάλλον δεν έχει διαβάσει Μπρέχτ…

Όμως κάτι αντίστοιχο συνέβη χθες στη Βουλή. Ο κ. Μητσοτάκης μετατόπισε τη συζήτηση από την νοσηρή πραγματικότητα στους… διεθνείς δείκτες: Δείκτες δημοκρατίας, κράτους δικαίου, διαφάνειας, θεσμικής ποιότητας. Εργαλεία χρήσιμα, τεχνικά, αλλά όχι ουδέτερα. Και, κυρίως, όχι πλήρη. Διότι οι δείκτες δεν περιγράφουν την πραγματικότητα. Περιγράφουν επιλεγμένες όψεις της.

Η άλλη πραγματικότητα του Κυριάκου

Και εδώ υπάρχουν και κραυγαλέες στρεβλώσεις της πραγματικότητας, όπως καταγράφεται σε κάποιους δείκτες. Για παράδειγμα, η Ελλάδα συμπεριλαμβάνεται στον κατάλογο των “τέλειων δημοκρατιών” του Economist. Αλλά οι ΗΠΑ δεν περιλαμβάνονται! Θεωρούνται “flawed democracy”. Κι όχι τώρα, με την εκλογή Τράμπ. Και πριν, επί προεδρίας Μπάϊντεν. Αν η πιο σταθερή δημοκρατία στον κόσμο θεωρείται… “προβληματική” αυτό κάτι λέει για τον δείκτη…

Παρ’ όλα αυτά είναι χρήσιμο να τους παρακολουθεί κανείς. Και να τους διαβάζει προσεκτικά. Γιατί μέσα σε αυτά που “στατικά” καταγράφουν, μέσα από τις όψεις που ίσως επιλεκτικά αποτυπώνουν, αναδεικνύονται και παθογένειες: θεσμικές δυσλειτουργίες, κρίσεις εμπιστοσύνης, αδυναμίες λογοδοσίας, ρωγμές στην αρχιτεκτονική του κράτους δικαίου. Όλα εκεί είναι, απλώς δεν ακούγονται όταν ο δείκτης παρουσιάζεται ως θριαμβολογία. Και τότε ο δείκτης παύει να είναι εργαλείο ανάλυσης και γίνεται εργαλείο αφήγησης, δηλαδή προπαγάνδας!

Έτσι η επίκληση των ίδιων δεικτών δεν είναι μονοσήμαντη. Θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και αντίστροφα. Να δείξει όχι μόνο πρόοδο, αλλά και επιμονή προβλημάτων. Όχι μόνο σύγκλιση, αλλά και αποκλίσεις. Όχι μόνο βελτίωση κατάταξης, αλλά και στασιμότητα και υποχώρηση σε κρίσιμα ζητήματα. Με άλλα λόγια, τους ίδιους δείκτες θα μπορούσε να τους χρησιμοποιήσει και η αντιπολίτευση για να δείξει το ακριβώς αντίθετο: ότι η εμπιστοσύνη στους θεσμούς υποχωρεί, ότι η απονομή δικαιοσύνης επιδεινώνεται κλπ.

Διότι οι ίδιοι οι δείκτες, όταν είναι αξιόπιστοι, δεν έχουν πολιτική κατεύθυνση. Η χρήση τους έχει. Για παράδειγμα: Στην έκθεση της Κομισιόν για την Ελλάδα, την οποία επικαλέστηκε ο Κυριάκος Μητσοτάκης για να θριαμβολογήσει, αναφέρονται μεταξύ άλλων ότι:

• Επιδεινώθηκε το 2025 η αντίληψη της κοινής γνώμης για την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης.
• Αυξήθηκε ο χρόνος εκδίκασης σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις – σε αυτό το δείκτη είμαστε στην τελευταία θέση της ΕΕ με διαφορά!
• Η Ελλάδα έχει την 21η πρώτη θέση στους 27 της ΕΕ σε διαφθορά (Trasparancy International) κι ότι παραμένει σταθερά πολύ χαμηλά τα τελευταία πέντε χρόνια!
• Καταγράφει επίσης ότι 97% των Ελλήνων απάντησε ότι η διαφθορά είναι πολύ διαδεδομένη στη χώρα (ο μέσος όρος της ΕΕ είναι 69%), ότι το 66% των Ελλήνων έχει επηρεαστεί από τη διαφθορά προσωπικά, στην
  καθημερινότητά του (μέσος όρος ΕΕ 30%).
• Το 70% των Ελλήνων θεωρούν τη διαφθορά μέγιστο αποτρεπτικό πρόβλημα για το επιχειρείν (μέσος όρος ΕΕ 35%).
• Το 49% των δημόσιων προμηθειών στην Ελλάδα γίνονται σε διαγωνισμούς όπου υπάρχει… ένας μόνον υποψήφιος (αντίστοιχο ποσοστό στην ΕΕ 29%)!
• Κι ακόμα ότι οι το 48% των επιχειρήσεων στην Ελλάδα πιστεύουν ότι η διαφθορά τους απέκλεισε από τους διαγωνισμούς (αντίστοιχο ποσοστό στην ΕΕ 25%).

Αδιάβαστος (ξανά) ο Μητσοτάκης

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν διαβάζει όπως φαίνεται. Δεν είναι που δεν διαβάζει Μπρέχτ… Δεν διάβασε ούτε τη σχετική έκθεση της Κομισιόν που επικαλέστηκε… Υπάρχει κάτι ακόμη βαθύτερο: ένας δείκτης είναι πάντα ένα σύστημα
μέτρησης συμπτωμάτων. Όχι διάγνωση. Πολλώ δε μάλλον θεραπεία… Η ιστορία των αγορών το έχει δείξει με ωμότητα. Τράπεζες με κορυφαίες αξιολογήσεις κατέρρευσαν μέσα σε εβδομάδες. Όχι επειδή τα μοντέλα ήταν
πρόχειρα, αλλά επειδή ήταν ελλιπή. Μέτρησαν ό,τι μπορούσαν να δουν, όχι ό,τι ερχόταν. Παράδειγμα η Lehman Brothers λίγο πριν καταρρεύσει το 2008 είχε ανώτατη αξιολόγηση από τους τεχνικούς δείκτες.

Το ίδιο επαναλαμβάνεται και στην ιστορία των καθεστώτων. Η ΕΣΣΔ για δεκαετίες παρήγε θετικούς εσωτερικούς δείκτες “αποτελεσματικότητας” και “προόδου”, μέχρι που τελικά… κατέρρευσε και διαλύθηκε. Και διεθνώς, χώρες που εμφανίζονταν σε καταλόγους “κοινωνικών κατακτήσεων και αναπτυξιακής επιτυχίας”, αποδείχθηκαν αργότερα πεδία θεσμικής διάβρωσης και αυταρχικής διολίσθησης. Από την Κούβα του Κάστρο μέχρι τη Ζιμπάμπουε του Μουκάμπε…

Υπάρχουν όμως και οι πραγματικά παθολογικά φαινόμενα που δεν χωρούν στους δείκτες:

• Η σταθερή συρρίκνωση του εκλογικού σώματος, που συνιστά, κατά κάποιο τρόπο “απονομιμοποίηση” του πολιτικού συστήματος!
• Η ταυτόχρονη φθορά κυβέρνησης και αντιπολίτευσης.
• Η αίσθηση ότι το πολιτικό σύστημα δεν παράγει λύσεις, αλλά ανακυκλώνει αδιέξοδα.
• Η αίσθηση ότι η κοινωνία αποστρέφει το πρόσωπό της από τους πολιτικούς γενικότερα, ότι σταδιακά αρχίζει να μην εμπιστεύεται κανένα, πράγμα πολύ ανησυχητικό, που δεν το καταγράφει κάποιος δείκτης…

Στην οικονομία, η αντίστοιχη αντίφαση είναι εξίσου αποκαλυπτική: ανάπτυξη με συνεχή… απώλεια θέσεων στην κατάταξη της αγοραστικής δύναμης! “Μεταρρυθμίσεις” χωρίς αύξηση παραγωγικότητας! Και με συνεχή απώλεια θέσεων στην κατάταξη της παραγωγικότητας της εργασίας. Εισροές κεφαλαίων από το Ταμείο Ανάκαμψης που ενισχύουν ελάχιστα (λιγότερο από μισή ποσοστιαία μονάδα) το ρυθμό πραγματικής ανάπτυξης. Και σε λίγο εξαντλούνται κι αυτά.

Και η πιο ζοφερή εικόνα σε τρείς αριθμούς: Από τα 32 δισ. που ήταν διαθέσιμα να απορροφήσει η Ελλάδα από το Ταμείο Ανάκαμψης (μέχρι τον προσεχή Ιούνιο) η χώρα θα απορροφήσει τελικά όχι πάνω από 20. Κι από αυτά το 1,5 δισ. πήγε σε αμοιβές μελετητικων γραφείων! Τα προηγούμενα χρόνια οι “μελετητές” έκαναν τζίρους της τάξης των 50 εκατ. Τώρα έφτασαν το 1,5 δισ. 15-30 φορές παραπάνω! Αυτές τις πραγματικότητες δεν τις καταγράφει κάποιος δείκτης. Αλλά υπάρχουν! Και μας στοιχειώνουν…

Και τέλος έχουμε την πιο αμείλικτη πραγματικότητα: Αλλεπάλληλα σκάνδαλα –θεσμικές παρεμβάσεις, ή διοικητικές στρεβλώσεις– που καταγγέλλονται απ’ έξω! Ο κ. Μητσοτάκης δικαίως είπε: Για να μη τσακωνόμαστε μεταξύ μας, ας δούμε τι λένε οι απ’ έξω. Και επικαλέστηκε –απολύτως επιλεκτικά– κάποιους δείκτες. Του θυμίζω ότι και τα σκάνδαλα που τον ταλαιπωρούν οι απ’ έξω τα καταγγέλλουν! Εν προκειμένω η Ευρωπαία Εισαγγελέας. Και εδώ δεν έχουμε κάποια σκάνδαλα που απλώς διασπαθίζουν ευρωπαϊκά χρήματα. Εδώ φτιάχνονται πλαστά ΑΦΜ και δίνονται σε ανύπαρκτους κτηνοτρόφους για ανύπαρκτα κοπάδια, με αποτέλεσμα να χάνουν χρήματα οι πραγματικοί δικαιούχοι.

Αυτά δεν είναι σκόρπιες περιπτώσεις που δεν αλλάζουν την γενική “καλή εικόνα”. Είναι μια πρωτόγνωρα νοσηρή εικόνα! Έχουμε αλλεπάλληλα σκάνδαλα και άλλης ποιότητας σκάνδαλα. Ποια θετικά συνολική εικόνα επικαλείται ο κ. Μητοστάκης; Η κα. Κοβέσι παρομοίασε την κατάσταση στην Ελλάδα με την “Κόπρο του Αυγεία”. Αλλά ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν νοιώθει την ανάγκη να μιλήσει γι’ αυτά, του αρκεί να επικαλείται κάποιους δείκτες κι αυτούς μισούς. Όπως ο μπρεχτικός… ντελιβαράς του κ. Κόϋνερ, που επέμενε σε αυτό που έγραφε το τιμολόγιο, όχι σε αυτό που έβλεπαν τα μάτια του. Και ίσως εκεί να βρίσκεται το πραγματικό διακύβευμα. Όχι αν υπάρχει κλουβί… Αλλά αν μπορούμε, ακόμη, να δούμε ότι είναι άδειο!