Δεν πρόλαβαν να χαρούν στις Βρυξέλλες για την Ουγγαρία και τους προέκυψε η Βουλγαρία…

Πάντως, παρότι η επιλογή του Ράντεφ μοιάζει φιλορωσική, η αλήθεια είναι ότι ούτε ο προκάτοχός του Μπόικο Μπορίσοφ ήταν φανατικά αντιρώσος, διότι ο μέσος Βούλγαρος είναι υπέρ των ισορροπιών με τη Ρωσία και το εκλογικό σώμα δεν είχε καμία διάθεση να ταυτιστεί με τις ουκρανικές θέσεις, ή να εμπλακεί στον πόλεμο. Ο Μπορίσοφ και οι κυβερνήσεις μειοψηφίας τα τελευταία χρόνια προσπαθούσαν ανεπιτυχώς να κρατούν ισορροπίες: Η ζυγαριά έγερνε τελικά πάντα προς τις Βρυξέλλες σε όλα…

Η Κομισιόν, που νόμιζε ότι απαλλάχθηκε από ένα “αγκάθι” με την απομάκρυνση του Όρμπαν, θα έχει τώρα στην Ουγγαρία να κάνει με τον Μάγυαρ (που ακόμα κι αν θέλει, δεν μπορεί να δρα ως φανατικός ευρωπαϊστής), με τον σοσιαλδημοκράτη Φίτσο στην Σλοβακία και με τον επίσης σοσιαλδημοκράτη και “φιλορώσο”, ή όντως πραγματικά φιλορώσο Ράντεφ στη Βουλγαρία. Σε κανέναν δε από τους τρεις δεν μπορούν να βάλουν την ταμπέλα που είχαν κρεμάσει στον Όρμπαν – του αυταρχικού ακροδεξιού.

«Μίλησα με τον Ρούμεν Ράντεφ για την εκλογική του νίκη. Ανυπομονώ να συνεχίσουμε τη συνεργασία μας στις κοινές προκλήσεις ασφαλείας», έγραψε ο Ρούτε σε ανάρτησή του. Η φον Λάιεν αποκάλεσε την Βουλγαρία «ένα περήφανο μέλος της ευρωπαϊκής οικογένειας, με σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση κοινών προκλήσεων» και έγραψε επίσης σε ανάρτησή της: «Ανυπομονώ να συνεργαστούμε για την ευημερία και την ασφάλεια της Βουλγαρίας και της Ευρώπης». Ο Αντόνιο Κόστα επίσης στο ίδιο μήκος κύματος (για την ασφάλεια και την άμυνα) έγραψε  «Ανυπομονώ ν συνεργαστούμε στην κοινή μας ατζέντα για ευημερούσα, αυτάρκη και ασφαλή Ευρώπη».

Ο εκπρόσωπος της ρωσικής προεδρίας χαιρέτισε τη δήλωση του Ράντεφ για την αποκατάσταση του διαλόγου με τη Ρωσία, αλλά ήταν σχετικά συγκρατημένος. Ο Ντμίτρι Πεσκόφ δήλωσε: «Φυσικά, μας εντυπωσίασαν τα λόγια του Ράντεφ, ο οποίος νίκησε στις εκλογές, και αρκετών άλλων Ευρωπαίων ηγετών για την προθυμία τους να λύσουν προβλήματα μέσω ρεαλιστικού διαλόγου με τη Ρωσική Ομοσπονδία. Νομίζω όμως ότι θα ήταν πρόωρο να εξαχθούν τόσο ριζοσπαστικά συμπεράσματα για μια αλλαγή στο πανευρωπαϊκό κλίμα, άλλωστε βλέπουμε  από τις Βρυξέλλες δηλώσεις εντελώς διαφορετικής φύσης».

Τι πιστεύει ο Ράντεφ

Ο Ράντεφ είναι εθνικιστής, υπέρ της βουλγαρικής ορθόδοξης εκκλησίας και ευρωσκεπτικιστής, με κύριο σύνθημα “όλα θα συζητηθούν με γνώμονα το καλύτερο δυνατόν για τον βουλγαρικό λαό, με διαφάνεια και δημοκρατικές αρχές”. Εκτιμάται ότι θα νερώσει το κρασί του στις Βρυξέλλες, αλλά δεν θα αλλάξει ουσιαστική τοποθέτηση. Εξάλλου, πριν από μόλις ένα χρόνο, είχε ασκήσει βέτο σε νομοσχέδιο της βουλγαρικής Βουλής που θα επέτρεπε στο κράτος να αναλάβει τον έλεγχο και να πουλήσει το διυλιστήριο της ρωσικής Lukoil στο Μπουργκάς (το οποίο επεξεργάζεται ρωσικό πετρέλαιο), υποστηρίζοντας ότι το μέτρο έθετε σε κίνδυνο τα δημόσια οικονομικά και την ενεργειακή ασφάλεια. Άγνωστο πάντως τι θα κάνει τώρα.

Έχει αμφισβητήσει την αποτελεσματικότητα των κυρώσεων της ΕΕ κατά της Ρωσίας, υποστηρίζοντας ότι «η Βουλγαρία δεν θα πρέπει να αγνοεί τις ενεργειακές ανάγκες της λόγω γεωπολιτικών εντάσεων». Στην εξωτερική πολιτική ήταν πάντα υπέρ των ισορροπιών με την Ρωσία και είχε επικρίνει ως πρόεδρος τον εξοπλισμό της Ουκρανίας από μέλη του ΝΑΤΟ και την ΕΕ, “επειδή έτσι όλοι έριχναν λάδι στη φωτιά”, όπως είχε δηλώσει. Ήταν υπέρ ενός πιο ανοιχτού διαλόγου με τη Ρωσία.

Οικονομική πίεση και ολιγάρχες

Το 2024 είχε βγει πρώτο κόμμα εκείνο του Μπόικο Μπορίσοφ, που είναι κεντροδεξιό. Όμως το κόμμα του GERB, ναι μεν είχε βγει πρώτο, αλλά με χαμηλά ποσοστά, που απαιτούσαν συγκυβέρνηση με άλλα κόμματα, ώσπου ανέλαβε άλλος την πρωθυπουργία. H οικονομική πολιτική τα τελευταία χρόνια ήταν “σφιχτή”, ανταποκρινόμενη και σε πιέσεις της Κομισιόν επ’ αυτής.

Μετά τις μεγάλες διαδηλώσεις του 2020, ο Μπορίσοφ προσπάθησε να συνεργασθεί με άλλα κόμματα, αλλά ουσιαστικά προέκυπτε και πάλι χάος. Τον περασμένο Δεκέμβριο οι Βούλγαροι έμαθαν τον προϋπολογισμό που ετοιμαζόταν να περάσει η κυβέρνηση μειοψηφίας και ξεχύθηκαν στους δρόμους δεκατριών πόλεων, με αποτέλεσμα να πέσει η κυβέρνηση, αλλά και να παραιτηθεί από την προεδρία ο Ράντεφ με σκοπό να πάρει το τιμόνι ως επικεφαλής κόμματος – όπερ και εγένετο.

Ο λόγος που έπεσε η προηγούμενη κυβέρνηση, όπου έκανε κουμάντο ο Μπορίσοφ (και ας ήταν άλλος τυπικά ο πρωθυπουργός), ήταν ότι ο προϋπολογισμός προέβλεπε αύξηση φόρων και ασφαλιστικών εισφορών για υγεία και σύνταξη, ενώ διπλασίαζε και το φόρο στα μερίσματα επιχειρήσεων. Οι διαδηλωτές κραύγαζαν και κατά της διαφθοράς, για τους υψηλούς μισθούς “στελεχών” και για την μικρή χρηματοδότηση κοινωνικών αναγκών και, κυρίως, την υποβάθμιση της υγείας. Επίσης ο προϋπολογισμός δεν προέβλεπε επαρκείς αυξήσεις μισθών, παρά το γεγονός ότι στη Βουλγαρία – όπως και στην Ελλάδα εξάλλου – από την ημέρα που ξέσπασε ο πόλεμος στην Ουκρανία ο τιμάριθμος είχε αποχαλινωθεί.

Οι διαδηλωτές επίσης είχαν ταχθεί ονομαστικά κατά του Ντέλιαν Πεέφσκι, που είναι υπό αμερικανικές κυρώσεις “για διαφθορά”, θεωρώντας ότι είναι ένας ολιγάρχης που προσπαθεί να κάνει κουμάντο σε όλη τη χώρα. Το κόμμα του έχασε σημαντικά ποσοστά στις χθεσινές εκλογές, πέφτοντας στο 9%. Ο Ράντεφ, όταν ήταν πρωθυπουργός, είχε αποκλείσει οιαδήποτε συνεργασία με το κόμμα του Πεέφσκι (DPS-Κόμμα για Δικαιώματα και Ελευθερίες). Ο Πεέφσκι είχε πολλά μέσα ενημέρωσης στην κατοχή του, προτού αρχίσουν οι κυρώσεις. Τυπικά φέρεται να έχει πουλήσεις μερικές από τις επιχειρήσεις του στο χώρο της ενημέρωσης, αλλά εκτιμάται ότι συνεχίζει να ασκεί τον έλεγχο σε αυτές.

Το πρόγραμμα του Ράντεφ είναι μέσες-άκρες σοσιαλδημοκρατικό θα μπορούσε κάποιος να πει. Έχει υποσχεθεί να πατάξει τη διαφθορά και δεσμεύθηκε για διαφάνεια. Στα εννέα χρόνια της προεδρίας του κατέκρινε συχνά τις κυβερνήσεις της χώρας, επειδή η δικαιοσύνη και οι πολιτικοί ήταν συγκοινωνούντα δοχεία με τη “μαφία της ολιγαρχίας”. Όσον αφορά στο ευρώ, στο οποίο η Βουλγαρία μπήκε μόλις τον Ιανουάριο, ο Ράντεφ εκτιμούσε ότι η υιοθέτηση του ευρωπαϊκού νομίσματος γινόταν εσπευσμένα, τχωρίς να έχουν ληφθεί μέτρα για να προστατευθεί η αγοραστική δύναμη των πολιτών. Σημειωτέον όλες οι δημοσκοπήσεις έδειχναν ότι οι μισοί Βούλγαροι ήταν κατά της εισόδου στη ζώνη του ευρώ.

Βουλγαρία: Αποχή και απελπισία

Στις χθεσινές εκλογές η αποχή ήταν 49%, αλλά αν και με μια πρώτη ματιά δείχνει υψηλή για μια χώρα με προβλήματα ακυβερνησίας (οκτώ εκλογές μέσα σε πέντε χρόνια), πρέπει μάλλον να δούμε το ποσοστό συμμετοχής ως ύστατη προσπάθεια απελπισμένων πολιτών που θέλουν επιτέλους μια λύση, παρά την κόπωσή τους. Τον Απρίλιο του 2021 η αποχή ήταν 50,9%, και τον Ιούλιο της ίδιας χρονιάς οι εκνευρισμένοι και απελπισμένοι Βούλγαροι έφτασαν την αποχή στο 59,6%.

Τον Νοέμβριο του ιδίου έτους η αποχή στρογγυλοποιήθηκε στο 60%! Ένα χρόνο αργότερα, τον Οκτώβριο του 2022, η αποχή έφτασε στο ρεκόρ του 70%, αλλά μετανιωμένοι οι Βούλγαροι έξι μήνες μετά, στις επόμενες δηλαδή εκλογές την άνοιξη του 2023, προσήλθαν με περισσότερη αποφασιστικότητα στις κάλπες και η αποχή έπεσε στο 59,4%. Ένα χρόνο μετά, τον Ιούνιο του 2024, και πάλι απογοητευμένοι οι Βούλγαροι, ψήφισαν σε ποσοστό μόλις 34,4%, με την αποχή να φτάνει νέο ρεκόρ – το 65,6%. Τον Οκτώβριο του 2024, πάλι υψηλή αποχή: 61,2%. Όμως αυτή τη φορά η αποχή μειώθηκε στο 49%, σηματοδοτώντας το υψηλότερο ποσοστό συμμετοχής από το 2021.

Ποιος είναι

Ο Ρούμεν Ράντεφ είναι γιος πολιτικού μηχανικού και λογίστριας από μικρή πόλη της Βουλγαρίας. Ο πατέρας του ήταν ο Γκεόργκι Ράντεφ που πέθανε τον Απρίλιο του 2020 (ανήμερα της φετινής σαρωτικής νίκης του πρώην προέδρου της χώρας). Μητέρα του ήταν η Στάνκα Ράντεβ, που εργαζόταν σε δασική επιχείρηση. Οι γονείς ζούσαν αρχικά στην κωμόπολη Σλαβιάνοβο στην περιοχή Χάσκοβο, κοντά στα σύνορα με την Ελλάδα και την Τουρκία – περιοχή όπου οι τουρκόφωνοι φθάνουν το 18,1% του τοπικού πληθυσμού. Πατέρας και μάνα δεν είχαν αναμιχθεί στην πολιτική, όταν η χώρα ακόμη είχε κομμουνιστικό πολίτευμα. Αργότερα μετοίκησαν στο Ντιμίτροβγκραντ, μια πόλη λίγο βορειότερα, όπου και γεννήθηκε ο Ρούμεν στις 18 Ιουνίου του1963.

Ο Ρούμεν αποφοίτησε το 1982 από τη Μαθηματική Σχολή του Πανεπιστημίου της περιφέρειας Χάσκοβο με έπαινο, ως ο καλύτερος αποφοιτήσας της χρονιάς. Εντάχθηκε στο Βουλγαρικό Κομμουνιστικό Κόμμα λίγο αργότερα και σε συνεντεύξεις του είπε ότι ο κύριος λόγος ήταν επειδή ήθελε να πετάξει με υπερηχητικό τζετ, προσθέτοντας ότι «ασφαλώς και δεν έχει να απολογηθεί ή να μετανιώσει και να ντραπεί για το παρελθόν του». Αποχώρησε από το κόμμα το 1990, όταν ένας νεοεκδοθείς νόμος απαγόρευσε στα μέλη των ενόπλων δυνάμεων της χώρας να είναι μέλη πολιτικών κομμάτων.

Ο Ράντεφ εν συνεχεία αποφοίτησε από το Βουλγαρικό Πανεπιστήμιο Πολεμικής Αεροπορίας, πάλι με αριστεία. Το 1992, αποφοίτησε από τη Σχολή Αξιωματικών Μοίρας της Πολεμικής Αεροπορίας των Ηνωμένων Πολιτειών στην Αεροπορική Βάση Μάξγουελ (AFB). Κατέχει Διδακτορικό Στρατιωτικών Επιστημών στον τομέα της βελτίωσης της τακτικής εκπαίδευσης των πληρωμάτων πτήσης και της προσομοίωσης αεροπορικής μάχης.

Επί πάρα πολλά χρόνια δεν έγινε επισήμως μέλος σε κανένα κόμμα, παρότι κατήλθε ως υποψήφιος για πρόεδρος και νίκησε με μεγάλη πλειοψηφία, με όπλο τα αριστεία του και τις επιδόσεις του στο στράτευμα. Όταν όμως παραιτήθηκε από την προεδρία, ίδρυσε το κόμμα Προοδευτική Βουλγαρία, και το οδήγησε στη νίκη. Η υποψηφιότητά του στις εκλογές του 2016 υποστηρίχθηκε από μια Ανεξάρτητη Επιτροπή Πρωτοβουλίας που συνδέεται με το Βουλγαρικό Σοσιαλιστικό Κόμμα.

Ο Ράντεφ έχει δύο παιδιά από τον πρώτο του γάμο με την τραπεζοϋπάλληλο Γκίνκα Ράντεβα, ο οποίος κατέληξε σε διαζύγιο το 2014. Η κόρη, Νταρίνα, που γεννήθηκε το 2001, ασχολείται με τα καλλιτεχνικά και ο γιος Γκεόργκι, που γεννήθηκε το 2003, δεν ξέρουμε με τι ασχολείται. Πάντως, σπούδασαν και τα δυο παιδιά στη Βουλγαρία και διατηρούν χαμηλό προφίλ. Αργότερα παντρεύτηκε την Ντεσίσλαβα Γκέντσεβα, η οποία ήταν προηγουμένως παντρεμένη με τον βουλευτή του Σοσιαλιστικού Κόμματος Γκεόργκι Σβιλένσκι.

Εκτός από τα βουλγαρικά, ο Ράντεφ μιλάει επίσης άπταιστα ρωσικά (που διαφέρουν πολύ λίγο από τα βουλγαρικά), γερμανικά και αγγλικά. Ο Ράντεφ είναι μέλος της Βουλγαρικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Έχει δηλώσει την υποστήριξή του στις προσπάθειες της βουλγαρικής εκκλησίας να εισαγάγει τη θρησκευτική εκπαίδευση στα βουλγαρικά σχολεία και δήλωσε ότι «η υποστήριξη της Βουλγαρικής Ορθόδοξης Εκκλησίας και η πνευματική ευημερία των πιστών, παραμένει η πρώτη προτεραιότητα για το Κράτος».

Η πανδημία

Με τον Μπόικο Μπορίσοφ διαφωνούσε τακτικά, αλλά στην περίοδο της πανδημίας είχε συμφωνηθεί ανακωχή, ώσπου ο ο Ράντεφ διαφώνησε με τα πρόστιμα σε άτομα που διαφωνούσαν με τον εμβολιασμό και που κατηγορούνταν για διασπορά ψευδών ειδήσεων. Ο Ράντεφ ασκούσε κριτική για τη διαχείριση της πανδημίας, με τον Μπορίσοφ να τον κατηγορεί λέγοντας «δεν μας φτάνει η πανδημία, έχουμε και τον πρόεδρο να δυσκολεύει τα πράγματα ακόμα πιο πολύ”.

O Ράντεφ επεσήμαινε ότι δεν υπάρχει επαρκής διαφάνεια, ότι βλάπτεται καίρια η οικονομία από τα μέτρα που λαμβάνονταν και αμφισβητούσε ανοιχτά την συνταγματικότητα των περιοριστικών μέτρων. Δήλωσε ότι παραβιάζονται βασικά δικαιώματα και ότι η κυβέρνηση δεν παρείχε επαρκή στοιχεία που να αιτιολογούν με διαφάνεια την κήρυξη κατάστασης έκτακτης ανάγκης. Είχε συνταχθεί με διαδηλωτές και κατήγγειλε ότι τα μέτρα δεν λαμβάνονται για υγειονομικούς λόγους, αλλά για να ενισχύσει την εξουσία του το κυβερνών κόμμα – το GERB του Μπορίσοφ τότε.

Τα F-16

Ο Ράντεφ διαφώνησε ανοιχτά και με την αγορά των αμερικανικών F-16, δηλώνοντας ότι είχε βαθύτατη γνώση του αντικειμένου και ότι τα αεροσκάφη αυτά “δεν άξιζαν τα λεφτά τους” και πως ήταν πολύ ακριβά για το επίπεδό τους. «Ως πρώην πιλότος εκτιμώ ότι η αγορά αυτή δεν είναι προς το συμφέρον της χώρας», είπε δηλώσει το 2019.

Ο Ράντεφ υποστήριξε ότι η διαδικασία της αγοράς των οκτώ μαχητικών είχε παρατύπως επισπευσθεί και δεν υπήρχε εθνική συναίνεση, χαρακτηρίζοντας την κατάσταση «εξαιρετικά ανησυχητική». Είχε εκφράσει έντονες αμφιβολίες και για το κόστος (περίπου 1,26 δισ.)
τις παρεχόμενες εγγυήσεις, τα χρονοδιαγράμματα παράδοσης και τις ρήτρες της συμφωνίας.

Δήλωσε, ασκώντας βέτο, ότι «η κυβέρνηση είχε συμφωνήσει σε υποβαθμισμένα αεροσκάφη (όσον αφορά τα ηλεκτρονικά/οπλικά συστήματα) και ότι δεχόταν κατώτερα συστήματα, επειδή παζάρεψε για κάπως χαμηλότερη τιμή, όμως αυτή παρέμενε πολύ υψηλή για την πραγματική αξία τους». Το βέτο του Ράντεφ παρακάμφθηκε λίγες μέρες αργότερα (26 Ιουλίου 2019) από το βουλγαρικό Κοινοβούλιο, το οποίο επικύρωσε ξανά τη συμφωνία, και ο Ράντεφ τελικά την υπέγραψε.

Σχέσεις με Τουρκία-Ρωσία-Σκόπια

Ο Ράντεφ είχε σαφείς απόψεις για τη σχέση της Βουλγαρίας με τη Ρωσία και τη σύγκρουση στην Ουκρανία. Το 2017, ζήτησε να δοθεί τέλος στις κυρώσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά της Ρωσίας. Ωστόσο, δήλωσε επίσης ότι οι ενέργειες της Ρωσίας στην Κριμαία ήταν αντίθετες προς το διεθνές δίκαιο. Ο Ράντεφ εξέφρασε επίσης ανησυχίες για την πολύ γρήγορη ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ, που τότε πολλοί συζητούσαν. Πίστευε ότι τέτοιες αποφάσεις χρειάζονταν προσεκτική σκέψη και συμφωνία από όλα τα μέλη του ΝΑΤΟ.

Συναντήθηκε με τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι τον Ιούλιο του 2023. Κατά τη διάρκεια αυτής της συνάντησης, ο Ράντεφ εξέφρασε τη συμπάθειά του προς την Ουκρανία, αλλά ζήτησε να γίνουν διαπραγματεύσεις για την αποκλιμάκωση της κατάστασης.

Ο Ράντεφ θεωρούσε και ίσως θεωρεί ακόμη την Τουρκία σημαντικό γείτονα και εταίρο της Βουλγαρίας. Ωστόσο, τόνισε επίσης ότι η Τουρκία πρέπει να σέβεται τις εσωτερικές πολιτικές διαδικασίες της Βουλγαρίας. Το 2017, εξέφρασε ανησυχίες για αυτό που θεωρούσε εξωτερική εμπλοκή στις βουλευτικές εκλογές της Βουλγαρίας. Αργότερα συναντήθηκε με τον Τούρκο πρόεδρο Ερντογάν για να συζητήσουν τις διμερείς σχέσεις (2024).

Είχε πάντως χαρακτηρίσει την τουρκική στάση κατά την προεκλογική περίοδο των βουλευτικών εκλογών του Μαρτίου 2017 ως «απαράδεκτη ανάμειξη» στα εσωτερικά της χώρας και κατηγόρησε την Τουρκία για προσπάθεια επηρεασμού του εκλογικού αποτελέσματος, δηλώνοντας ότι η Βουλγαρία δεν θα δεχτεί υποδείξεις από το εξωτερικό για το πώς θα ψηφίσουν οι πολίτες της. Στο πλαίσιο των εντάσεων εκείνης της περιόδου, η Βουλγαρία ανακάλεσε τον πρέσβη της από την Άγκυρα για διαβουλεύσεις.

Η ένταση είχε κορυφωθεί λόγω της υποστήριξης που παρείχε η Τουρκία στο νεοσύστατο κόμμα DOST (των Λουτφί Μεστάν), το οποίο απευθυνόταν στη μουσουλμανική μειονότητα της Βουλγαρίας. Ο Ράντεφ είχε καταστήσει σαφές ότι η χώρα του επιθυμεί καλές σχέσεις γειτονίας, αλλά στη βάση του αμοιβαίου σεβασμού και της μη ανάμειξης στις εσωτερικές υποθέσεις. Ο Μπορίσοφ είχε πιο καλές σχέσεις με τον Ερντογάν και καλούσε την ΕΕ να χαμηλώσει κάπως τους τόνους και την κριτική εναντίον του Τούρκου προέδρου.

Όσον αφορά τις σχέσεις με τα Σκόπια, ο Ράντεφ σε συνάντησή του με τον τότε (2021) πρωθυπουργό Ζόραν Ζάεφ στις Βρυξέλλες, εξέφρασε την επιφυλακτικότητά του για την ένταξη της Δημοκρατίας της Βόρειας Μακεδονίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, θεωρώντας ότι πρέπει να προστατευθούν τα δικαιώματα των Βουλγάρων που ζουν εκεί. Ζήτησε επίσης «να ληφθούν περισσότερα μέτρα για την αποτροπή της ρητορικής μίσους εναντίον των Βουλγάρων στη Βόρεια Μακεδονία»…