Υπάρχει από μηχανής θεός να σώσει την εκεχειρία;

Τι θα συμβεί; Τα δεδομένα είναι άκρως ανησυχητικά. Οι αντιπροσωπείες ΗΠΑ και Ιράν δεν έχουν καν ξεκινήσει για το Ισλαμαμπάντ. Είτε υπάρχει κάποια παρασκηνιακή διαδικασία που δεν γνωρίζουμε και θα μας αιφνιδιάσει, είτε θα αποδειχθεί ότι, για μια ακόμη φορά, οι δηλώσεις του Τραμπ απηχούσαν τα δικά του “θέλω”, όχι την πραγματικότητα. Μια ακόμη -αποτυχημένη- προσπάθεια να διαμορφώσει το διαπραγματευτικό περιβάλλον, με τον τρόπο που επιθυμεί με ένα μείγμα κινήτρων και απειλών.

Όπως έχει αναφερθεί όμως πολλάκις, αυτή η τακτική έχει δείξει τα όριά της, καθώς ο αντίπαλος δεν μπορεί πλέον να παραπλανηθεί, καθώς έχει διαβάσει τη στρατηγική Τραμπ. Αντί να φοβηθεί ή να δελεαστεί, έχει διαμορφώσει τη δική του στρατηγική με τρόπο που να λαμβάνει υπόψη αυτό το δεδομένο, εξυπηρετώντας τα δικά του συμφέροντα. Αυτό κάνει η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν. Μπορεί άραγε ο αντίπαλος αυτός να αιφνιδιαστεί ξανά; Θα φανεί…

Ασχέτως της συμπάθειας ή της αντιπάθειας με την οποία αντιμετωπίζονται οι μουλάδες, δεν αναιρείται το γεγονός ότι το Ιράν είναι μια μεγάλη χώρα, με τεράστια διπλωματική εμπειρία και μάλιστα ελισσόμενη σε ένα εξαιρετικά εχθρικό διεθνές περιβάλλον. Είτε αρέσει είτε όχι, η ισχύς των όπλων μοιάζει να έχει δείξει το όριό της. Σημασία πλέον έχει η ανθεκτικότητα (resilience) για όλους, σε ό,τι μπορεί να ακολουθήσει. Δηλαδή, στρατιωτικά πλήγματα από την πλευρά ΗΠΑ-Ισραήλ και το τεράστιο και διαρκώς αυξανόμενο οικονομικό και πολιτικό κόστος για την Ουάσινγκτον.

Οι ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ είναι στην τελική ευθεία και η αποδοχή του Τραμπ στις δημοσκοπήσεις βρίσκεται σε ιστορικό χαμηλό. Οι τιμές της βενζίνης στα πρατήρια, που παραδοσιακά επηρέαζαν το αμερικανικό εκλογικό ακροατήριο, μοιάζουν πολύ αποτελεσματικότερο όπλο από οποιοδήποτε άλλο. Ένα όπλο, μάλιστα, το οποίο δεν “πυροδοτήθηκε” από τον αντίπαλο, αλλά είναι κυρίως το αποτέλεσμα των επιλογών του Λευκού Οίκου.

Σύμμαχος των Ιρανών είναι ο χαρακτήρας και η ψυχοσύνθεση του Αμερικανού προέδρου. Είναι πλέον εμφανής η προσπάθεια της Τεχεράνης να χειραγωγήσει και αυτό το δεδομένο, με σκοπό να κάμψει συνολικά το ηθικό της Ουάσινγκτον. Πράττοντάς το αυτό, δεν σκοπεύει απλά και μόνο στην αντιμετώπιση της κατάστασης που έχει δημιουργηθεί από τον πόλεμο. Στοχεύει και στην επόμενη ημέρα…

Πολύπλοκο το παζλ ΗΠΑ-Ιράν…

Σε όσους επιμένουν να βλέπουν την κατάσταση με ψυχρή και κυνική λογική, δηλαδή στρατηγική ματιά, αρχίζει να γίνεται ολοένα και πιο ευδιάκριτο ότι, οι Ιρανοί αντιλαμβάνονται πως η επόμενη ημέρα του πολέμου θα τους βρει να έχουν “ψηλώσει” διπλωματικά. Αυτό το δεδομένο θα αντισταθμίσει τις μεγάλες απώλειες στο επίπεδο των υποδομών και θα βοηθήσει τόσο τις διαρρυθμίσεις που θα επιτρέψουν την ολική επαναφορά, όσο και τις σχέσεις με δυνάμεις – παραδοσιακούς υποστηρικτές, όπως η Ρωσία και η Κίνα.

Όσο συνεχίζεται το αδιέξοδο στο μέτωπο του Ιράν, ολοένα και περισσότερο Ρωσία και Κίνα θα προσεγγίζουν τη λίστα των χωρών οι οποίες την επόμενη ημέρα θα καταγράψουν θετικό πρόσημο στο ισοζύγιο κερδών – απωλειών. Όλα αυτά βέβαια, υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα υπάρξει κάποια έκπληξη της τελευταίας στιγμής.

Με βάση τα δεδομένα, μια έκπληξη θα ήταν κάποια αιφνιδιαστική μεταστροφή στην εσωτερική πολιτική εξίσωση της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Το πόσο συνεκτικό είναι το καθεστώς των μουλάδων δεν είναι σαφές. Ο πόλεμος σίγουρα ενίσχυσε την επιρροή των “ακραίων” στην λήψη αποφάσεων. Από την άλλη πλευρά όμως, η επικράτηση μιας τέτοιας αντίληψης διευκολύνει ένα διπλωματικό παιχνίδι “καλού και κακού μπάτσου” (good cop bad cop).

Ακραίοι και μετριοπαθείς, πάντα στο πλαίσιο ενός θεοκρατικού καθεστώτος, θα μπορούσαν να εμφανιστούν να διαφωνούν για τους τακτικούς χειρισμούς, όμως να υπάρχει μια γενικής φύσεως συμφωνία για τον τελικό στόχο. Η εκτίμηση της κατάστασης στο εσωτερικό του Ιράν δεν μπορεί να αγνοήσει το ότι η επόμενη ημέρα κάθε άλλο παρά εύκολη θα είναι.

Μια κοινωνική έκρηξη θα μπορούσε να αλλάξει αυτόματα τους υπολογισμούς και τις ισορροπίες. Παράλληλα, θα πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι θα είναι έξωθεν υποβοηθούμενη με κάθε τρόπο. Κάθε χώρα που εμπλέκεται στον πόλεμο έχει τα δικά της συμφέροντα ασφαλείας – και όχι μόνο – τα οποία εξηγούν και τα κίνητρα εμπλοκής της σε αυτόν. Ωστόσο, με βάση την εικόνα της στιγμής, οι πιθανότητες να συμβεί κάτι στο εσωτερικό του Ιράν προσεχώς, μάλλον βαίνουν μειούμενες…

Η περίπτωση της συμφωνίας

Μια άλλη έκπληξη, εναλλακτικά θα ήταν το να εμφανιστεί ξαφνικά ένα κείμενο συμφωνίας που θα υπογραφτεί από την Τεχεράνη και την Ουάσινγκτον. Σε μια τέτοια περίπτωση θα ήταν λογικό να αναμένεται νέος γύρος… αυτοαποθέωσης του Τραμπ μέσω του Truth Social. Τουλάχιστον σε μια τέτοια περίπτωση θα ήταν δικαιολογημένο να το πράξει! Όσο άκομψο κι αν φαίνεται, ηθικά και διπλωματικά. Διότι θα έχει αποδειχθεί πως υπήρχε μια διπλωματική διαδικασία σε εξέλιξη, η οποία θα έχει επιτυχώς κρατηθεί μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Αυτό μόνο εύκολο δεν είναι με μια τόσο… πληθωρική επικοινωνιακά ηγεσία στον Λευκό Οίκο.

Ως καλοί διπλωμάτες που αποδεικνύονται στην πράξη οι Ιρανοί, λαμβάνουν υπόψη και την ανάγκη περιορισμού του αδιεξόδου στο οποίο έχει οδηγηθεί ο αντίπαλος και η ανάγκη να υπάρξει ένα περιθώριο διπλωματικών ελιγμών, οι οποίοι θα επιτρέψουν εύσχημη διαφυγή από το αδιέξοδο. Αυτό θα ενέγραφε υποθήκες για τους χειρισμούς της επόμενης ημέρας. Το ποια θα ήταν η τελική στρατηγική επιδίωξη είναι δύσκολο σε αυτήν τη φάση να εκτιμηθεί. Μόνο εικασίες θα μπορούσαν να γίνουν.

Σε μια τέτοια περίπτωση βέβαια, εάν δηλαδή υποτεθεί ότι η διπλωματική διαδικασία ήταν αυστηρά διμερής, η προσοχή μας θα πρέπει να στραφεί στη σχέση ΗΠΑ-Ισραήλ και στους χειρισμούς της επόμενης ημέρας. Όλα δείχνουν ότι αυτό θα είναι ένα μελλοντικό διπλωματικό μέτωπο υψίστου ενδιαφέροντος, τόσο διεθνούς, όσο και ειδικά για την ελληνική εθνική ασφάλεια και καλό θα ήταν να μπαίνει Αθήνα και Λευκωσία, σε… ασκήσεις επί χάρτου, με αντικείμενο την εκπόνηση σεναρίων και δυνητικών τρόπων απάντησης (contigency planning).

Αυτό μοιάζει να είναι μακρινό ενδεχόμενο ακόμα. Ας κρατήσουμε όμως και ας κατανοήσουμε σε βάθος ότι, κάθε χώρα ενεπλάκη στη σύγκρουση για να εξυπηρετήσει τα δικά της συμφέροντα και τις δικές της προτεραιότητες. Αυτά είναι που θα βοηθήσουν και στη διαμόρφωση της όποιας ισορροπίας, ανάμεσα σε γνωστά-προβλέψιμα, αλλά και σε απίθανα με τα σημερινά δεδομένα “διπλωματικά δίδυμα”. Ένας πόλεμος μπορεί να αλλάξει τα πάντα.

Σε συνεργασία με το defencepoint