Οι φιλοδοξίες της Τουρκίας στη νέα ενεργειακή σκακιέρα

Σύμφωνα με το Reuters, στις 20 Απριλίου το Ισραήλ απέτρεψε σχέδιο επίθεσης από δίκτυο που φέρεται να συνδέεται με το Ιράν, με στόχο τον αγωγό Μπακού-Τιφλίδας-Τσεϊχάν, ο οποίος μεταφέρει αζερικό αργό προς τον μεσογειακό τερματικό σταθμό της Τουρκίας. Ο αγωγός BTC αποτελεί μία από τις λίγες διαδρομές εξαγωγής μεγάλου όγκου, που δεν έχουν επηρεαστεί από το κλείσιμο του Ορμούζ. Μια επίθεση σε αυτόν θα αφαιρούσε μια κρίσιμη εναλλακτική για τον ευρωπαϊκό εφοδιασμό.

Η δεύτερη εξέλιξη προήλθε από τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (International Energy Agency). Ο διευθυντής του, Φατίχ Μπιρόλ, σε συνέντευξη στην Hürriyet, υποστήριξε τον προτεινόμενο αγωγό Βασόρα-Τσεϊχάν, ο οποίος θα συνδέει απευθείας τα νότια πετρελαϊκά κοιτάσματα του Ιράκ με τη Μεσόγειο. Χαρακτήρισε τη χρονική συγκυρία «απολύτως κατάλληλη», δεδομένης της παρατεταμένης διαταραχής στο Ορμούζ, περιγράφοντας τα Στενά ως ένα «σπασμένο βάζο», δύσκολο να αποκατασταθεί πλήρως.

Η τρίτη εξέλιξη προήλθε από την ίδια την Άγκυρα. Η Τουρκία, η Συρία και η Ιορδανία υπέγραψαν στις 7 Απριλίου τριμερές μνημόνιο για σιδηροδρομικές και μεταφορικές υποδομές. Ο Υπουργός Μεταφορών Αμπντουλκαντίρ Ουραλόγλου επιβεβαίωσε στις 16 Απριλίου ότι το δίκτυο αναμένεται να ολοκληρωθεί σε 4 έως 5 χρόνια, με προγραμματισμένη επέκταση στο σιδηροδρομικό σύστημα της Σαουδικής Αραβίας.

Στο πλαίσιο της συμφωνίας, η Τουρκία θα ανακατασκευάσει ένα τμήμα σιδηροδρομικής γραμμής 30 χιλιομέτρων εντός συριακού εδάφους, αποκαθιστώντας έναν άξονα Βορρά-Νότου που είχε κατακερματιστεί από τον συριακό πόλεμο. Η γραμμή επιβατών Αμμάν-Δαμασκός αναμένεται να επαναλειτουργήσει έως το τέλος του 2026, ως το πρώτο επιχειρησιακό τμήμα. Ο Σύρος πρόεδρος Αχμέντ αλ-Σαράα παρουσίασε το έργο στην Αττάλεια ως τη μετατροπή της Συρίας σε έναν “ασφαλή διάδρομο” για ενεργειακές και εφοδιαστικές αλυσίδες από τον Κόλπο προς την Ευρώπη.

Νέος ρόλος για την Τουρκία;

Οι εξελίξεις αυτές σκιαγραφούν τη διαμόρφωση μιας νέας χερσαίας αρχιτεκτονικής στην οποία η Τουρκία επιδιώκει να είναι στο κέντρο. Αυτή η αρχιτεκτονική επιταχύνεται από τη διαταραχή στις θαλάσσιες οδούς. Παράλληλα, η έκθεση της Τουρκίας στην κρίση του Ορμούζ εξελίσσεται σε δύο κατευθύνσεις: Οι προμήθειες ιρανικού φυσικού αερίου καλύπτουν περίπου το 13% της ετήσιας κατανάλωσης της χώρας, βάσει σύμβασης που λήγει στις 31 Ιουλίου.

Ο υπουργός Ενέργειας Αλπασλάν Μπαϊρακτάρ επιβεβαίωσε στις 18 Απριλίου ότι δεν έχουν ακόμη ξεκινήσει διαπραγματεύσεις για την παράτασή της, επικαλούμενος τη συνεχιζόμενη σύγκρουση. Η σύμβαση αφορά περίπου 7,6 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως, με τιμολόγηση που συνδέεται άμεσα με το πετρέλαιο τύπου Brent.

Την ίδια περίοδο, οι ροές μέσω TurkStream προς την Ευρώπη αυξήθηκαν κατά 22% σε ετήσια βάση έως τον Μάρτιο, φτάνοντας τα 55 εκατομμύρια κυβικά μέτρα ημερησίως, καθώς οι αγοραστές αναζητούν εναλλακτικές, αντί των διαταραγμένων διαδρομών του Κόλπου. Η Τουρκία απορροφά αυτήν τη ζήτηση μέσω των ήδη υφιστάμενων υποδομών της, αναδεικνυόμενη σε βασικό διάδρομο μεταφοράς για την ευρωπαϊκή αγορά.

Η Άγκυρα βρίσκεται έτσι σε μια διπλή θέση: Εκτεθειμένη στην ιρανική προσφορά, αλλά ταυτόχρονα ενισχυμένη ως ενεργειακός κόμβος. Ο Μπαϊρακτάρ έχει προειδοποιήσει ότι ένα ενδεχόμενο πλήγμα στον TurkStream, θα είχε συνέπειες αντίστοιχες με το κλείσιμο του Ορμούζ.

Και οι δύο αυτές αρτηρίες φέρουν πλέον ένα βάρος που καμία εξ’ αυτών δεν είχε σχεδιαστεί να αντέξει, με την Τουρκία να μετατρέπεται ταυτόχρονα σε κόμβο ισχύος, αλλά και σε σημείο ευπάθειας.