Το φρένο της Ευρωβουλής στην Άγκυρα για το Horizon Europe

Ωστόσο, η ψηφοφορία δεν σημαίνει πλήρη αποκλεισμό της Τουρκίας από το Horizon Europe. Επισήμως αφορά μόνο ένα στάδιο της διαδικασίας και όχι οριστική απόφαση. Η διάκριση αυτή είναι σημαντική, καθώς ορισμένα μέσα ενημέρωσης έχουν παρουσιάσει τον αποκλεισμό ως συνολικό, κάτι που δεν ισχύει. Η τροπολογία αφορά μόνο τα αμυντικά και διπλής χρήσης τεχνολογικά προγράμματα, ενώ η Τουρκία παραμένει συμμετέχουσα στα πολιτικά σκέλη (επιστήμη, υγεία, κλίμα, ψηφιακή τεχνολογία, βιομηχανική έρευνα).

Πολιτικά, όμως, η κίνηση αυτή δείχνει ότι στην Ευρώπη υπάρχουν δύο αντίθετες οπτικές: Η μία βλέπει την Τουρκία ως αναγκαίο στρατηγικό εταίρο, ενώ η άλλη ως χώρα που πρέπει να αποκλειστεί από τον πυρήνα της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Η τροπολογία περιορίζει τη συμμετοχή της Τουρκίας στο αμυντικό σκέλος του Horizon Europe 2028-2034. Υποστηρίχθηκε από μεγάλη πλειοψηφία και αποτελεί πολιτικό μήνυμα υπέρ μιας πιο περιοριστικής στάσης απέναντι στην Άγκυρα. Ωστόσο, δεν πρόκειται για συνολικό αποκλεισμό, αλλά για προσπάθεια απομάκρυνσης της Τουρκίας από τον πιο στρατηγικό τομέα της ευρωπαϊκής συνεργασίας.

Γιατί το Horizon Europe έχει σημασία

Η Ευρώπη έχει αλλάξει λόγω του πολέμου Ρωσίας-Ουκρανίας, της αβεβαιότητας για τις ΗΠΑ και της ανάγκης στρατηγικής αυτονομίας. Η άμυνα, η τεχνητή νοημοσύνη, τα drones, το διάστημα και η κυβερνοασφάλεια έχουν γίνει κρίσιμα πεδία ισχύος. Έτσι, το ποιος συμμετέχει σε αυτά τα προγράμματα δεν είναι πλέον τεχνικό ζήτημα, αλλά πολιτικό.

Η Τουρκία έχει σημαντική γεωστρατηγική θέση, τον 2ο μεγαλύτερο στρατό στο ΝΑΤΟ και αναπτυσσόμενη αμυντική βιομηχανία, με εξαγωγές άνω των 10 δισ. δολαρίων. Παράγει drones, πυραυλικά συστήματα και στρατιωτικό εξοπλισμό που ενδιαφέρουν την Ευρώπη.
Όμως οι σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας παραμένουν προβληματικές, λόγω σημαντικών ζητημάτων, όπως το Κυπριακό, το Αιγαίο και ζητήματα κράτους δικαίου. Η ενταξιακή πορεία έχει παγώσει και η συνεργασία έχει γίνει περισσότερο συναλλακτική, παρά στρατηγική.

Ορισμένα κράτη (π.χ. Ελλάδα, Κύπρος, Γαλλία, Αυστρία) βλέπουν την Τουρκία ως πρόβλημα ασφάλειας. Άλλα (Ισπανία, Ιταλία, εν μέρει Γερμανία) τη θεωρούν απαραίτητο εταίρο για την ευρωπαϊκή άμυνα και την τουρκική αμυντική ισχύ αναγκαία για την ΕΕ. Καθώς όμως η ΕΕ δεν είναι ενωμένη για το ζήτημα, προκρίνει το εξής μοντέλο σχέσης: Συνεργασία, χωρίς πλήρη εμπιστοσύνη, αποκλείοντας την Τουρκία από τα πιο σημαντικά προγράμματα.

Η ψηφοφορία της SEDE δεν αποτελεί τελική απόφαση, αλλά ισχυρό πολιτικό σήμα. Το βασικό ερώτημα για την Ευρώπη παραμένει: Θα εντάξει την Τουρκία στη νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας ή θα την κρατήσει εκτός; Η απάντηση δεν είναι ακόμη ξεκάθαρη, αλλά η τάση δείχνει μια Ευρώπη που προσπαθεί να χτίσει στρατηγική αυτονομία, ενώ ταυτόχρονα δυσκολεύεται να αποφασίσει ποιοι είναι οι πραγματικοί της εταίροι.