Τι θα ψήφιζαν οι Ουκρανοί αν γίνονταν αύριο εκλογές

Στην άτυπη προεκλογική φάση κινητοποιείται και ο “έκπτωτος” Αντρέι Γερμάκ που θέλει να απομυθοποιήσει τον διάδοχό του στο προεδρικό γραφείο, τον στρατιωτικό πρώην επικεφαλής των μυστικών υπηρεσιών Κύριλ Μπουντάνοφ, διοχετεύοντας στοιχεία για «το πώς κατέστρεψε τις ειρηνευτικές συνομιλίες με τις δολιοφθορές και τις επιθέσεις του», πριν την έκρηξη του πολέμου. Παράλληλα κινείται ο ίδιος ο Ζελένσκι, που την Παρασκευή έδωσε εντολή να επιβληθούν κυρώσεις σε πρώην στενό συνεργάτη του, για να αποστασιοποιηθεί από σκάνδαλα με ολιγάρχες.

Οι περισσότεροι πολίτες εν τω μεταξύ φέρονται να αποκλείουν τις εκλογές πριν από την λήξη του πολέμου, παρότι είναι δυσαρεστημένοι με την κυβέρνηση. Μάλιστα κάποιες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι τάσσεται κατά των άμεσων εκλογών το 69%, με τους περισσότερους μάλιστα να θέλουν εκλογές, όχι απλώς μετά από κατάπαυση του πυρός, αλλά μετά την οριστική υπογραφή συνθήκης ειρήνης. Σύμφωνα με δημοσκόπηση του Μαρτίου, οι Ουκρανοί εμπιστεύονται τον Ζελένσκι πλήρως, ή μάλλον σε ποσοστό 62% (πλήρως το 28% και “μάλλον” το 34%). Πάντως, αυτό δεν συνάδει με τα ποσοστά του κόμματός του.

Δεν μπορούμε να ξέρουμε με σιγουριά αν ευσταθεί ότι έχει ευρεία αποδοχή και η άρνηση των Ουκρανών για άμεσες εκλογές. Είναι η τάση του λαού να τάσσεται με τον ηγέτη του όσο διαρκεί ο πόλεμος, ή πρόκειται για νοθευμένες έρευνες, ώστε να στηρίζεται ο Ζελένσκι και οι απόψεις του; Αν οι δημοσκοπήσεις ευσταθούν, τί ανησυχεί τον κόσμο για τις εκλογές; Νιώθει προδομένος από τον Ζελένσκι, αλλά αναλογίζεται ότι οι διάδοχοί του θα είναι χειρότεροι και ο πόλεμος δεν θα τελειώσει ποτέ; Να θυμίσουμε ότι ο Ζελένσκι είχε εκλεγεί επειδή υποσχόταν ότι θα αποτρέψει τον πόλεμο.

Εκλογές άμεσα φέρεται να θέλει μόλις το 9% -13%. Εντούτοις αυτός είναι ο μέσος όρος από όλη τη χώρα. Στα ανατολικά, δηλαδή στο μέτωπο, ο κόσμος θέλει εκλογές σε ποσοστό 21%, ενώ στα δυτικά, όπου ζουν μια σχεδόν απόλυτα φυσιολογική ζωή, θέλει άμεσες εκλογές μόνον το 9%.

Τι ψηφίζει όποιος έχασε δικό του άνθρωπο;

Αυτό το ερώτημα δεν έχει τεθεί σε καμία δημοσκόπηση χωριστά, ενώ είναι φλέγον. Μερικές το εξετάζουν παρεμπιπτόντως, αλλά είναι πολύ αμφίβολο ότι δίνουν πραγματικά αξιόπιστα αποτελέσματα, γιατί βάζουν μεν ως μεμονωμένο δείγμα όσους έχουν βιώσει απώλεια, ή όσους ο δικός τους άνθρωπος είναι αυτή την στιγμή στο μέτωπο, όμως τελικά οι δημοσκόποι βγάζουν κι από αυτή την μερίδα παραδόξως τα ίδια ποσοστά σε όλα τα ερωτήματα με τον γενικό πληθυσμό.

Αυτό δεν μπορεί να ισχύει, και κατά συνέπεια οι δημοσκοπήσεις μάλλον δεν είναι έγκυρες. Ο λόγος είναι ότι όποιος έχει βιώσει απώλεια συγγενούς, πλέον δεν ανήκει ψυχολογικά και εκλογικά στον “γενικό πληθυσμό” – ειδικά στη δυτική Ουκρανία ο γενικός πληθυσμός δεν αισθάνεται καν ότι η χώρα είναι σε πόλεμο. Όλοι οι δημοσκόποι γνωρίζουν ότι αποκλείεται να συμφωνεί σε όλα ο χαροκαμένος ψηφοφόρος με τον γενικό πληθυσμό.

Για παράδειγμα, οι δημοσκοπήσεις στο ερώτημα “να γίνουν άμεσα εκλογές”, φέρεται να απαντά “ναι” το 9% του γενικού πληθυσμού, και παραδόξως βγάζουν το ίδιο ποσοστό και από την υποομάδα όσων έχουν ήδη χάσει στον πόλεμο συγγενή τους. Το μόνο στο οποίο φέρονται να διαφοροποιούνται οι συγγενείς θυμάτων είναι ότι ζητούν εγγυήσεις για τη σύνταξη και τα επιδόματα που λαμβάνουν –αγωνιούν για αυτά σε υψηλότερο ποσοστό από τους άλλους ερωτώμενους. Εντούτοις η διαφοροποίησή τους στο συγκεκριμένο θέμα είναι κάτι αυτονόητο και δεν αποδεικνύει την εγκυρότητα των δημοσκοπικών ερευνών.

Στις περισσότερες έρευνες μάλιστα δεν περιλαμβάνουν καν το δείγμα των συγγενών, παρότι έχουν χάσει συγγενή εξ αίματος ή εξ αγχιστείας πάνω από 500.000 ψηφοφόροι – αυτό υπολογίζεται από το ότι οι απώλειες στη χώρα τους είναι πάνω από 150.000. Παράλληλα υπάρχουν 500.000 τραυματίες ή  αγνοούμενοι – δεν υπάρχει σαφής αριθμός αγνοουμένων, σύμφωνα με το αμερικανικό Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών μελετών.

Αν προσθέσουμε και τους συγγενείς των αγνοουμένων ή αναπήρων πολέμου, οι ψηφοφόροι αυτής της κατηγορίας είναι εξαιρετικά σημαντικοί για την κάλπη. Είναι συνάμα και απρόβλεπτοι. Άλλοι από αυτούς δεν θέλουν να έχει σκοτωθεί άδικα ο άνθρωπός τους (και άρα επιμένουν στον πόλεμο και σε μη εδαφικές παραχωρήσεις), ενώ άλλοι φοβούνται μη χαθεί και δεύτερος ή τρίτος αγαπημένος τους, οπότε τάσσονται υπέρ των εκλογών και πιθανόν υπέρ εδαφικών παραχωρήσεων για να ειρηνεύσει η χώρα.

Άνοδος στρατιωτικών και ακροδεξιών

Στις δημοσκοπήσεις όλων των εταιρειών φαίνεται πως αν ο απόστρατος, πρώην επισφαλής του στρατού Βάλερι Ζαλούζνι κατέβει με δικό του κόμμα στις εκλογές (στις βουλευτικές και όχι στις προεδρικές), θα λάμβανε το 21%, ενώ το 2024 έφθανε το 37%. Δεύτερος υποθετικός κομματάρχης είναι ο σημερινός προσωπάρχης του Ζελένσκι και πρώην επικεφαλής των Υπηρεσιών Ασφαλείας του Στρατού Κύριλ Μπουντάνοφ, με 15,3%.

Η πτώση του Ζαλούζνι δεν είναι εύκολο να ερμηνευθεί. Σε άλλες συνεντεύξεις του μιλά για ρεαλισμό και διπλωματία (ως πρέσβης στη Βρετανία) και σε άλλες λέει ότι είναι αδύνατο να υπάρξει ειρήνη με τη Ρωσία. Ο κόσμος πιθανόν να τον έβλεπε αρχικά πολύ θετικά ως αρχιτέκτονα της άμυνας της χώρας, αφού τα πήγε πολύ καλά το πρώτο έτος, όμως σταδιακά ίσως πείσθηκε ότι στην προσωπική διαμάχη του με τον Ζελένσκι, είχε δίκιο ο δεύτερος.

Πάντως ακόμα και μήνες μετά τον ηχηρό καβγά του με τον Ζελένσκι, είχε την αποδοχή του 33%. Ίσως να παίζει ρόλο η αναβάθμιση του Μπουντάνοφ, που πήρε μεγάλο μερίδιο από όσους εμπιστεύονται τους στρατιωτικούς και το στέρησε από τον Ζαλοὐζνι. Να προσθέσουμε ότι όσον αφορά στις δημοσκοπήσεις για τις προεδρικές εκλογές, μέχρι στιγμής όλα δείχνουν ότι στον δεύτερο γύρο θα αναμετρηθούν Ζαλούζνι και Ζελένσκι.

Σύμφωνα με μερικές δημοσκοπήσεις τρίτο έρχεται το τρόπον τινά ουδέτερο και αυτοδιοικητικό κόμμα, η Ένωση Περιφερειακών Ηγετών (Β. Κιμ, Ι. Τερέχοφ οι δύο βασικοί επικεφαλής) με 13,7%. Ο “Υπηρέτης του Λαού”, το κόμμα που ίδρυσε ο Ζελένσκι, φέρεται τέταρτο με 11,5%. Πέμπτη φέρεται να είναι η “Ευρωπαϊκή Αλληλεγγύη” του Πέτρο Ποροσένκο, με 9,9%. Όπως φαίνεται, μπαίνει στη Βουλή και το Κόμμα Αζόφ, με 6%. Άλλη δημοσκόπηση φέρει τρίτο το κόμμα του Ζελένσκι, αλλά πάλι με 11% και τέταρτο το κόμμα του Ποροσένκο με 9%.

Με ξεχωριστό-προσωπικό ερώτημα για έναν ταγματάρχη του Αζόφ, τον Ντένις Προκοπένκο, το υποθετικό κόμμα του φέρεται να λαμβάνει το 6%. Με άλλο ερώτημα σε τρίτη δημοσκόπηση γενικά για “κόμμα Αζόφ”, αυτό πάλι λαμβάνει 6%.  Άλλο 6% φέρεται να λαμβάνει ο ιδρυτής του τάγματος Αζόφ, που ηγείται του πολιτικού σκέλους των ακροδεξιών παραστρατιωτικών, ο Αντρέι Μπιλιέσκι. Αυτά τα δύο κόμματα (το ένα υπαρκτό και το άλλο υποθετικό προς το παρόν), συγκεντρώνουν δηλαδή 12%.

Αν προστεθεί σε αυτά και το 2% που δίνουν οι ερωτώμενοι στο ακροδεξιό Svodoba, η πτέρυγα αυτή αγγίζει το 15%. Στη διάρκεια του εμφυλίου και πριν την έκρηξη του πολέμου, οι ακροδεξιοί και οι υπέρ της σκληρής στάσης έναντι της Ρωσίας, χωρίς διάθεση συμβιβασμού, λάμβαναν όλοι μαζί 8,5% –  με 2 έως 4% έκαστη τάση και είχαν μείνει εκτός Βουλής, γιατί δεν συγκέντρωσαν σε εθνικό επίπεδο το όριο του 5%. Όμως τότε έβγαλε το Svodoba έδρα σε μονοεδρική περιφέρεια.

Το κόμμα της Γιούλια Τιμοσένκο, η οποία αντιμετωπίζει από διμήνου νέες κατηγορίες (αυτή τη φορά για δωροδοκία βουλευτών ανεξάρτητων ή άλλων κομμάτων) από το 8,8% του 2019, έπεσε τώρα στο 2%.

Το who is who του Μπουντάνοφ

Ο 40χρονος Κὐριλ Μπουντάνοφ είναι στρατιωτικός και διαδέχθηκε μετά το ενεργειακό σκάνδαλο και τις μίζες τον Γερμάκ, ως επικεφαλής του προεδρικού γραφείου. Τα προηγούμενα έξι χρόνια ο Μπουντάνοφ ήταν αρχικά υποδιοικητής και μετά διοικητής της Κεντρικής Διεύθυνσης Πληροφοριών (HUR) του υπουργείου Άμυνας της Ουκρανίας. Έχει τραυματισθεί τρεις φορές σε ισάριθμες μάχες και οι Ουκρανοί τον εκτιμούν ως ήρωα.

Σύμφωνα με τους New York Times, οι αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες πιστεύουν ότι διοργάνωσε πολλές επιθέσεις στο εσωτερικό της Ρωσίας και ότι σχεδίασε το φόνο – με βόμβα σε όχημα – της Ρωσίδας δημοσιογράφου Ντάρια Ντουγκίνα. Ο ίδιος αντί διάψευσης ή επιβεβαίωσης, απάντησε ότι  “θα σκοτώνουμε Ρώσους παντού μέχρι να νικήσουμε”. Στόχος πρέπει να ήταν ο πατέρας της, ο φιλόσοφος Αλεξάντερ Ντούγκιν, που τελευταία στιγμή μπήκε στο ΙΧ ενός φίλου και όχι της κόρης του.  Πολιτικά δηλώνει ουδέτερος ως στρατιωτικός, όμως φέρεται να πρόσκειται στο κόμμα του Ζελένσκι.

Ο Γερμάκ, που φέρεται να τον κατακρίνει το 60% των Ουκρανών για το ρόλο του στην κυβέρνηση ως άλλοτε δεξί χέρι του Ζελένσκι, σύμφωνα με φήμες – θέλει όχι μόνον να ξεπλύνει το πρόσωπο του από “τις φήμες για διαφθορά” – αλλά να μειώσει και την επιρροή του Μπουντάνοφ, ως υπαίτιου για το ναυάγιο των ρωσο-ουκρανικών συνομιλιών – τον μέμφεται δηλαδή ότι με τις δολιοφθορές των μυστικών στρατιωτικών υπηρεσιών στο Ντονμπάς και στην Κριμαία αφόπλισε τη διπλωματία και προκάλεσε, ή πάντως επιτάχυνε την εισβολή της Ρωσίας. Ο Γερμάκ φέρεται να προωθεί αυτά τα στοιχεία μέσω των γνωριμιών του σε αγγλόφωνα και ουκρανικά μέσα ενημέρωσης.

Ανερχόμενοι στις εκλογές

Η Ένωση Παραμεθόριων Πόλεων και Κοινοτήτων της Ουκρανίας ή Ένωση Περιφερειακών Ηγετών, που το 2024 είχε το 9% στις δημοσκοπήσεις, τώρα φέρεται να έχει το 11,9%. Υποστηρίζει την αυτοδιοίκηση, ειδικά στις περιοχές του μετώπου που έχουν πληγεί περισσότερο από τον πόλεμο. Ο ένας εκ των επικεφαλής, ο Βιτάλι Κιμ, μιλάει αορίστως για “προτεραιότητα στο άνθρωπο ως σημαντικότερο από τη γη και τα εδάφη” και εκτιμά ότι “νίκη” θα συνιστά το τέλος του πολέμου, με εγγυήσεις ασφαλείας για το μέλλον.

Ο έτερος, ο Ιγκορ Τερέχοφ, υποστηρίζει σθεναρά ότι η πολιτική αποκέντρωσης «έσωσε την Ουκρανία» το 2022, καθώς επέτρεψε στις τοπικές αρχές να αντιδράσουν άμεσα και αποτελεσματικά στη ρωσική εισβολή. Θεωρεί ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν αφορά μόνο τη χώρα, αλλά αποτελεί πρόκληση για το μέλλον όλης της ανθρωπότητας, ζητώντας από τη διεθνή κοινότητα επαρκή οπλισμό για την προστασία των αμάχων.

Εστιάζει στη δημιουργία ενός νέου μοντέλου κοινωνικής προστασίας και σύγχρονων υποδομών που θα μετατρέψουν τις παραμεθόριες πόλεις σε «σημεία ανάπτυξης». Η Ένωση αναφέρει ότι αποστολή τους είναι ο συντονισμός της ανάκαμψης και η προσέλκυση πόρων για τον εκσυγχρονισμό των κοινοτήτων που έχουν πληγεί περισσότερο από τον πόλεμο (εκτοπισμένους και όσους ζουν κοντά στο μέτωπο).

Ακολουθεί το ακροδεξιό κόμμα Αζόφ με 6% που είναι το πολιτικό σκέλος του παραστρατιωτικού τάγματος Αζὀφ και έπεται με 4,9% ένα “αδελφό κόμμα” (η μαγιά του είναι μέλη του Αζόφ) που ως πολιτικός σχηματισμός δεν υπάρχει προς το παρόν. Είναι στρατιωτικό σώμα και συμπεριελήφθη στο ερωτηματολόγιο για την περίπτωση που κατέλθει ως πολιτικός σχηματισμός. Είναι το υπό συζήτηση κόμμα “3η Ανεξάρτητη Ταξιαρχία Εφόδου”.

Τα ακροδεξιά κόμματα στις εκλογές του 2019 είχαν συγκεντρώσει μόλις 2,3% και τώρα αθροίζουν σχεδόν 12%. Ακροδεξιοί υπαρκτοί πολιτικοί σχηματισμοί ή φορείς είναι το Svoboda, η οργάνωση Δεξιός Τομές (Right Sector) και το Εθνικό Σώμα ή “Κόμμα Αζόφ”.  Ο Δεξιός τομέας θεωρείται υπεύθυνος για τον εμπρησμό του εργατικού κέντρου της Οδησσού στις 2 Μαΐου του 2014, όταν μέλη του πέταξαν μολότοφ και απέκλεισαν φιλορώσους ή Ρώσους συνδικαλιστές – 48 νεκροί, οι περισσότεροι κάηκαν, άλλοι πνίγηκαν από τους καπνούς και άλλοι σκοτώθηκαν πηδώντας από το παράθυρο.

Η οργάνωση Δεξιός Τομέας είχε χαρακτηρίσει το γεγονός “λαμπρό σημείο στην ιστορία” της. Όλα είχαν ξεκινήσει τότε από εκδήλωση εναντίον του κινήματος του Μεϊντάν και εμφανίστηκαν αίφνης οι άνδρες του Δεξιού Τομέα, οπότε οι διαδηλωτές βρήκαν καταφύγιο στο εργατικό κέντρο και επακολούθησε το τραγικό αποτέλεσμα.

Παρά τις διαφορές τους, οι οργανώσεις αυτές συχνά συνεργάζονται. Το 2017, το Svoboda, ο Δεξιός Τομέας και το Εθνικό Σώμα (Αζόφ) υπέγραψαν “Μανιφέστο” για την ένωση των δυνάμεών τους. Ωστόσο, δεν “τα βρήκαν”, όχι μόνον λόγω της αυταρχικής και αρχηγίστικης νοοτροπίας τους, αλλά και σε ουσιώδη θέματα, όπως οι τρομοκρατικές επιθέσεις σαν της Οδησσού.

Απαισιοδοξία

Η αισιοδοξία του λαού, ενώ είχε αναπτερωθεί, πλέον μειώνεται. Αν και η σχετική πλειοψηφία (περίπου 39%) των Ουκρανών εξακολουθεί να είναι αισιόδοξη για το 2026, αυτός ο δείκτης έχει μειωθεί σε σύγκριση με το 2023 – τότε ήταν 51%. Οι κύριες ανησυχίες σχετίζονται με την οικονομική κατάσταση και τη συνέχιση του πολέμου. 

Εν τω μεταξύ από όλες τις δημοσκοπήσεις λείπουν τα κομμουνιστικά κόμματα, καθώς τέθηκαν εκτός νόμου το 2015. Επίσης λείπουν τα λεγόμενα “φιλορωσικά” κόμματα που έχουν τεθεί επίσης εκτός νόμου μετά το 2022, παρότι κάποια δεν ήταν επί της ουσίας φιλορωσικά, αλλά πρέσβευαν απλώς την αναζήτησης λύσης στο πρόβλημα με τη Ρωσία για να αποτραπεί ο πόλεμος, με κάποιες υποχωρήσεις της Ουκρανίας, ώστε να παύσει και ο εμφύλιος. Αυτά τα κόμματα είχαν λάβει συνολικά το 15% το 2019.

Το ποσοστό μοιάζει χαμηλό, όμως δεν αντιπροσώπευε το σύνολο των φιλειρηνικών ανθρώπων, διότι το 2019 ακόμα και ο Ζελένσκι εμφανιζόταν ως προασπιστής της ειρήνης, κατά του πολέμου και υπέρ της εξεύρεσης συμβιβαστικής λύσης με την Ρωσία. Επίσης στις εκλογές του 2019 δεν ψήφισε το 12% των εκλογέων (3,5 εκατομμύρια), γιατί ζούσε σε περιοχές του Ντονμπάς που είχαν ήδη αυτονομηθεί. Ψήφισαν μόνον όσοι ζούσαν στο μισό Ντονμπάς, δηλαδή σε εκείνο που ελεγχόταν από την Ουκρανία.