Αστρονόμοι εντόπισαν ατμόσφαιρα σε σώμα “κοντά” στον Πλούτωνα

Εφόσον επιβεβαιωθεί η ανακάλυψη, αυτός ο διαστημικός βράχος, με διάμετρο περίπου 500 χιλιομέτρων, θα είναι μόλις το δεύτερο αστρικό αντικείμενο μετά τον πλανήτη Ποσειδώνα – τον όγδοο και τελευταίο πλανήτη του ηλιακού συστήματός μας– που διαθέτει ατμόσφαιρα. Προς το παρόν, το μόνο γνωστό σώμα αυτού του είδους είναι ο Πλούτωνας. Αν και όταν ανακαλύφθηκε το 1930 ταξινομήθηκε ως πλανήτης, το 2006 υποβιβάστηκε στην κατηγορία του πλανήτη νάνου, εν μέρει επειδή οι επιστήμονες ανακάλυψαν πολλά παρόμοια αντικείμενα στην περιοχή του, την αποκαλούμενη Ζώνη του Κάιπερ.

Η NASA είχε αναφερθεί στην ιδέα να «αναβαθμιστεί» εκ νέου ο Πλούτωνας σε πλανήτη. Όμως η ανακάλυψη ενός άλλου σώματος με ατμόσφαιρα στην ίδια περιοχή αφαιρεί ένα από τα βασικά επιχειρήματα των υποστηρικτών αυτής της ιδέας.

Ο εν λόγω παγωμένος βράχος, που “ονομάζεται” (612533) 2002 XV93, απέχει πολύ από τον ήλιο και συγκεκριμένα, βρίσκεται σε απόσταση 40 φορές μεγαλύτερη από την απόσταση Ήλιου-Γης. Απέχει δηλαδή περίπου 6 δισεκατομμύρια χιλιόμετρα από τον Ήλιο. Είναι κατά πολύ μικρότερος από τα δύο μεγαλύτερα “μεταποσειδώνια αντικείμενα”, τον Πλούτωνα (διάμετρος 2.370 χλμ.) και την Έριδα (2.326 χλμ.), που θεωρείται επίσης νάνος πλανήτης. Πιθανότατα ανάγεται στην «αυγή» του ηλιακού συστήματός μας, πριν από 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια. Διαγράφει μια ελλειπτική τροχιά γύρω από τον ήλιο και χρειάζεται 247 χρόνια για μια πλήρη περιστροφή.

Τέτοιου είδους “σκοτεινά” αντικείμενα παρατηρούνται μόνο όταν η τροχιά τους τα φέρνει μπροστά από ένα μακρινό αστέρι. Σε ένα τέτοιο πέρασμα, τον Ιανουάριο του 2024, οι Ιάπωνες αστρονόμοι, με τη συνδρομή και ενός ερασιτέχνη, διαπίστωσαν ότι το φως του αστεριού δεν επανεμφανίστηκε αμέσως, κάτι που υποδηλώνει ότι ένα λεπτό στρώμα ατμόσφαιρας φιλτράριζε μέρος της ακτινοβολίας του.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις τους που δημοσιεύθηκαν στην επιστημονική επιθεώρηση Nature Astronomy, το σώμα (612533) 2002 XV93 φαίνεται να έχει μια ατμόσφαιρα πέντε έως δέκα εκατομμύρια φορές πιο αραιή από εκείνη της Γης. Στην ατμόσφαιρά του πιθανότατα κυριαρχούν το μεθάνιο, το άζωτο και το μονοξείδιο του άνθρακα.

«Είναι σημαντικό διότι μέχρι τώρα ο Πλούτωνας ήταν το μόνο μεταποσειδώνιο αντικείμενο για το οποίο είχε επιβεβαιωθεί η παρουσία ατμόσφαιρας», εξήγησε στο Γαλλικό Πρακτορείο ο βασικός συγγραφέας της μελέτης, Κο Αριμάτσου, από το Αστρονομικό Παρατηρητήριο της Ιαπωνίας. Μέχρι σήμερα, οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι τόσο μικρά αντικείμενα δεν θα μπορούσαν να διαθέτουν ατμόσφαιρα.

«Αυτή η ανακάλυψη θέτει υπό αμφισβήτηση τη γενικά αποδεκτή ιδέα ότι οι μικροί παγωμένοι κόσμοι του εξωτερικού Ηλιακού Συστήματος είναι, στην πλειονότητά τους, ανενεργοί και στατικοί», συνέχισε ο ίδιος επιστήμονας.

Οι ερευνητές δεν είναι βέβαιοι τι ήταν αυτό που δημιούργησε την ατμόσφαιρα, η οποία πάντως είναι πολύ αραιή για να επιτρέψει την εμφάνιση ζωής. Μια υπόθεση είναι ότι ίσως να προέρχεται από τα αέρια που εκλύονται από το εσωτερικό του αντικειμένου και από παγωμένα ηφαίστεια που εκρήγνυνται. Μια άλλη πιθανότητα είναι να πρόκειται για το “υπόλειμμα” της πρόσκρουσης ενός κομήτη στην επιφάνειά του, κάτι που σημαίνει ότι σταδιακά θα εξαφανιστεί.

Ο Χοσέ Λουίς Ορτίθ, Ισπανός αστρονόμος που ειδικεύεται στους νάνους πλανήτες πέραν του Ποσειδώνα –αλλά δεν συμμετείχε σε αυτήν τη μελέτη– χαρακτήρισε ενδιαφέροντα τα ευρήματα, όμως εμφανίστηκε επιφυλακτικός.

«Εξακολουθώ να αμφιβάλλω ότι υπάρχει ατμόσφαιρα. Χρειαζόμαστε περισσότερα δεδομένα», είπε στο Γαλλικό Πρακτορείο. Κατά τον Ορτίθ, μια άλλη εξήγηση θα μπορούσε να είναι η παρουσία ενός δακτυλίου γύρω από το παγωμένο σώμα, με τον δακτύλιο να μοιάζει με ατμόσφαιρα, χωρίς όμως να είναι.

Ο Κο Αριμάτσου παραδέχτηκε ότι δεν μπορεί να αποκλείσει «άλλες εναλλακτικές υποθέσεις», ωστόσο θεωρεί ότι ο δακτύλιος δεν είναι συμβατή εκδοχή με τις παρατηρήσεις της ομάδας του.

Οι αστρονόμοι ζήτησαν να συνεχιστούν οι παρατηρήσεις, ιδίως με το διαστημικό τηλεσκόπιο Τζέιμς Γουέμπ, ώστε να μάθουν περισσότερα για αυτόν τον «παράξενο κόσμο». Αντιλαμβάνονται επίσης και ένα δεύτερο πρόβλημα: ότι η ονομασία του δεν χαράσσεται εύκολα στη μνήμη.

«Στην ομάδα μας συνήθως το αποκαλούμε απλώς XV93, που είναι βολικό αλλά όχι και πολύ συναρπαστικό. Προσωπικά, επειδή εργάζομαι στο Αστρονομικό Παρατηρητήριο Ισιγκακιτζίμα της Οκινάουα, θα χαιρόμουν πολύ αν κάποια ημέρα το συνδέαμε με ένα όνομα από τη μυθολογία της Οκινάουα, όπως τον Αμαμικίου, τον θεό δημιουργό, κατά την τοπική παράδοση», είπε ο Αριμάτσου.

Πηγή:ΑΠΕ-ΜΠΕ