Γιατί η ρωσική αεράμυνα δεν αποτρέπει επιθέσεις ουκρανικών drone σε διυλιστήρια

Στα μέσα Απριλίου, η Ουκρανία μπόρεσε και έπληξε τον τερματικό σταθμό πετρελαίου Τουάπσε στις ακτές της Μαύρης Θάλασσας της Ρωσίας τέσσερις φορές, προκαλώντας μεγάλες πυρκαγιές, σε έναν από τους βασικούς κόμβους εξαγωγής πετρελαίου της χώρας, παρά την ενεργή αεράμυνα και την κατάρριψη εκατοντάδων drones. Ακόμα και ένα να ξεφύγει, η ζημία είναι αναπόφευκτη. Οι επιθέσεις γίνονται πλέον κατά σμήνη, διότι η Ουκρανία παράγει πάνω από 400.000 drones το μήνα και εισάγει περίπου 30.000 από άλλες χώρες.

Το 2023 η Ουκρανία παρήγαγε μόλις 5.000 drones και το 2024 παρήγαγε ένα εκατομμύριο. Από πέρσι αύξησε κατά 30% και την εισαγωγή drones, αλλά και κατά σχεδόν 100% την παραγωγή τους, εξαπολύοντας πάνω από 1.000-2.000 μη επανδρωμένα οπλισμένα αεροσκάφη την ημέρα. Άγνωστο είναι πόσα υποβρύχια ή drone θαλάσσιας επιφανείας έχει να περιφέρονται σε διάφορα σημεία, της Μεσογείου περιλαμβανομένης – πιθανόν και του Αιγαίου, όπου όμως ίσως “σκαλώνει” για πολιτικούς λόγους…

Οι Ρώσοι φέρονται να έχουν αρχίσει κι εκείνοι να αυξάνουν πλέον την παραγωγή τους στα 300.000 την ημέρα, αλλά το πρόβλημά τους δεν είναι να κάνουν επαρκείς επιθέσεις με μη επανδρωμένα: Είναι η αεράμυνα, σε μια χώρα που καλύπτει σχεδόν τη μισή Ασία.

Στόχος της Ουκρανίας είναι να αναπληρώνει με τα drones και την Τεχνητή Νοημοσύνη το αδύναμο σημείο της, δηλαδή την έλλειψη επάρκειας σε στρατιώτες. Θεωρεί ότι μπορεί να πολεμά χωρίς απώλειες, στηριζόμενη στα drones. Ο πόλεμος φθοράς είναι σημαντικός βέβαια, αλλά το αποτέλεσμα κρίνεται από το ποιος έχει χάσει σε μάχες τα πιο πολλά σε ανθρώπους, χρήμα και εδάφη. Οι επιθέσεις έχουν προκαλέσει πυρκαγιές που διαρκούν ημέρες, έχουν σταματήσει τη λειτουργία των διυλιστηρίων, έχουν μολύνει τμήματα της ακτογραμμής και έχουν αναγκάσει τις αρχές να αναλάβουν παρατεταμένες προσπάθειες αντιμετώπισης έκτακτης ανάγκης.

Αυτό εγείρει ένα ερώτημα: Αφού η Ρωσία διαθέτει ένα από τα μεγαλύτερα δίκτυα αεράμυνας στον κόσμο, πώς τα ουκρανικά drones συνεχίζουν να φτάνουν στην ίδια εγκατάσταση ξανά και ξανά; Οι επιθέσεις στο Τουάπσε εκθέτουν τη δυσκολία της υπεράσπισης των πετρελαϊκών υποδομών, έναντι συνεχών εκστρατειών drones μεγάλης εμβέλειας. Η στρατηγική της Ουκρανίας βασίζεται στην πρόκληση φθοράς, στην άσκηση συνεχούς πίεσης, και στο γεγονός ότι θυσιάζει 300 drones, ώστε τρία από αυτά να διαπεράσουν τις άμυνες και να προκαλέσουν σημαντικές διαταραχές σε μεγάλες, εξαιρετικά εύφλεκτες εγκαταστάσεις.

Το δίλημμα αεράμυνας της Ρωσίας

Οι πετρελαϊκές υποδομές της Ρωσίας είναι απλωμένες σε όλη τη χώρα, αλλά αυτή η χώρα δεν παύει να είναι αχανής, με εκατοντάδες διυλιστήρια, αποθήκες, δεξαμενές, αντλιοστάσια και τερματικούς σταθμούς εξαγωγής, διασκορπισμένα όλα αυτά σε εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα. Η προστασία ενός τόσο διάσπαρτου δικτύου αναγκάζει τις ρωσικές αεράμυνες να κατανέμονται σε πολύ μεγάλη έκταση, ενώ στις αρχές του πολέμου – προτού η Ουκρανία αρχίσει να παράγει εκατοντάδες drone την ημέρα – η αεράμυνα της Ρωσίας επικεντρωνόταν στην πρώτη γραμμή, στο Ντονμπάς, στη Μόσχα και στις μεγάλες στρατιωτικές εγκαταστάσεις.

Ο Justin Bronk, ερευνητής στο βρετανικό Royal United Services Institute, εκτιμά ότι η κλίμακα των ενεργειακών υποδομών της Ρωσίας δημιουργεί μια δομική πρόκληση για τις αεράμυνες της. «Υπάρχουν τόσοι πολλοί πιθανοί στόχοι που η Ρωσία πρέπει να προσπαθεί διαρκώς να υπερασπίζεται», λέει ο Bronk. Αυτή η διασπορά αποδυναμώνει ένα από τα βασικά πλεονεκτήματα της αρχιτεκτονικής αεράμυνας της Ρωσίας: Την πολυεπίπεδη κάλυψη. Από την άλλη, η Ρωσία ορθώς έχει διάσπαρτες τις σημαντικές βιομηχανίες της, για να μην αποτελούν εύκολο στόχο όλες μαζί.

Οι ρωσικές αεράμυνες έχουν σχεδιαστεί για να λειτουργούν ως επικαλυπτόμενα δίκτυα συστημάτων μεγάλης, μεσαίας και μικρής εμβέλειας συγκεντρωμένα στην ίδια περιοχή, δημιουργώντας πυκνά επίπεδα ανίχνευσης και αναχαίτισης. Εκτεταμένη σε μια τόσο ευρεία περιοχή, όμως, αυτή η επικάλυψη γίνεται πιο δύσκολο να διατηρηθεί. «Καθώς η Ουκρανία αναγκάζει τη Ρωσία να διασκορπίζει τις αεράμυνες της σε μια πολύ ευρύτερη περιοχή, μοιραία μειώνεται η αποτελεσματικότητα της άμυνας» λέει ο Bronk.

Ακόμα και όταν οι ρωσικές άμυνες αναχαιτίζουν τα περισσότερα εισερχόμενα drones, οι πετρελαϊκές υποδομές παραμένουν ιδιαίτερα ευάλωτες σε μεγάλες ζημιές από σχετικά μικρές επιθέσεις. «Δεν γνωρίζουμε πόσα drones έπρεπε να εκτοξεύσει η Ουκρανία για να περάσουν μερικά από αυτά», λέει ο Bronk. Αλλά σε αντίθεση με τις πιο συμβατικές βιομηχανικές, ή στρατιωτικές εγκαταστάσεις, ακόμη και ένας μικρός αριθμός επιτυχημένων πληγμάτων σε πετρελαϊκές υποδομές μπορεί να έχει υπερβολικά μεγάλα αποτελέσματα. Τα προϊόντα πετρελαίου είναι εξαιρετικά εύφλεκτα, ενώ οι δεξαμενές αποθήκευσης και τα δίκτυα σωληνώσεων γενικά δεν είναι θωρακισμένα ή ενισχυμένα.

«Εάν διαπεράσουν πολλά drones  την αεράμυνα και πλήξουν εργοστάσιο, στην καλύτερη περίπτωση θα ανατινάξουν την οροφή του, αλλά αν μικρός αριθμός drones πλήξει διυλιστήριο πετρελαίου και φυσικού αερίου, θα προκαλέσει μεγάλη πυρκαγιά ή έκρηξη».

Τα Pantsir

Σύμφωνα με τον Bronk, τα συστήματα Pantsir μικρής εμβέλειας της Ρωσίας, τα οποία αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της άμυνας κατά των drones σε πολλές κρίσιμες τοποθεσίες, ενδέχεται να βρίσκονται υπό αυξανόμενη πίεση, ιδίως λόγω έλλειψης πυρομαχικών. Η Ρωσία βασίζεται ολοένα και περισσότερο σε συστήματα πυραύλων εδάφους-αέρος μεσαίου και μεγάλου βεληνεκούς, καθώς και σε ελικόπτερα, για την αναχαίτιση ουκρανικών drones, αντί να χρησιμοποιεί κυρίως συστήματα Pantsir, λέει ο Bronk. «Αυτό μπορεί να εξηγήσει γιατί η Ουκρανία συνεχίζει να διεισδύει σε άμυνες γύρω από εγκαταστάσεις όπως το Τουάπσε», προσθέτει.

Εντούτοις, η Ρωσία δεν φαίνεται να αντιμετωπίζει πρόβλημα και ελλείψεις σε πυρομαχικά. Επιπλέον και τα συστήματα Pantsir είναι ουσιαστικά πυραυλικά. Αν ευσταθεί η γνώμη του Bronk ότι οι Ρώσοι δεν χρησιμοποιούν και πολύ τα συστήματα Pantsir, αυτό μπορεί να οφείλεται πάντως σε σε άλλους λόγους και όχι σε έλλειψη πυρομαχικών. Αυτά είναι ρωσικά συστήματα μικρού έως μέσου βεληνεκούς που σχεδιάστηκαν ακριβώς για την προστασία σημαντικών εγκαταστάσεων και μπορούν να ανιχνεύσουν δεκάδες στόχους με εμβέλεια 80 χιλιομέτρων με χρόνο αντίδρασης τα 6 δευτερόλεπτα. Τοποθετούνται και σε κινούμενα οχήματα.

Όμως το πρόβλημα είναι αλλού μάλλον: Όταν αντιμετωπίζουν επιθέσεις σμηνών από φθηνά ουκρανικά drones, οι Ρώσοι αναγκάζονται να ξοδέψουν πιο πολύτιμα για εκείνους υλικά. ίσα για να καταρρίψουν μερικά drones κόστους 2000 ευρώ. Επίσης οι Ουκρανοί εκμεταλλεύονται τη δυνατότητα πολύ χαμηλών πτήσεων, κάτι που καθιστά δυσκολότερη την ανίχνευσή τους

Οι Ουκρανοί παράλληλα υποστηρίζουν ότι στέλνοντας σμήνη drones, τα αντιαεροπορικά συστήματα ναι μεν αναχαιτίζουν τα περισσότερα, αλλά μοιραία κάποια στιγμή χρειάζονται ανεφοδιασμό. Το ουκρανικό υπουργείο Άμυνας υποστηρίζει ότι τα ουκρανικά drones που έχουν διαφύγει του Pantsir εκμεταλλεύονται αυτό το κενό ανεφοδιασμού και καταστρέφουν το αντιαεροπορικό σύστημα. Οι Ουκρανοί ισχυρίζονται ότι έχουν καταστρέψει πάνω από το 48% των συστημάτων Pantsir, και ότι έτσι αναγκάζουν την Ρωσία να καταφεύγει σε όλο και ακριβότερες λύσεις.