Παρά τα πλήγματα που έχει δεχτεί το Ιράν κερδίζει στα σημεία τις ΗΠΑ

Και ίσως το πιο ανησυχητικό στοιχείο για την Ουάσινγκτον να είναι ότι, ακόμη και αμερικανικά μέσα ενημέρωσης, αρχίζουν πλέον να αναγνωρίζουν ανοιχτά πως το Ιράν δεν διαπραγματεύεται από θέση αδυναμίας, αλλά από θέση αυξανόμενης αυτοπεποίθησης και γεωπολιτικής αντοχής. Η Τεχεράνη θεωρεί τον χρόνο σύμμαχό της, εκτιμώντας πως κάθε ημέρα που περνά αυξάνει τις εσωτερικές πολιτικές πιέσεις προς τον Τραμπ και αποδυναμώνει τη διαπραγματευτική θέση της Ουάσινγκτον.

Ο Τραμπ βρίσκεται υπό έντονη πίεση να παρουσιάσει ένα θετικό αποτέλεσμα, προκειμένου να καλύψει τα πολιτικά και στρατηγικά προβλήματα που έχουν δημιουργηθεί από τη σύγκρουση. Αντίθετα, το Ιράν φαίνεται να ακολουθεί στρατηγική φθοράς, βασισμένη στη σταδιακή αύξηση του κόστους για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η Τεχεράνη θεωρεί ότι όσο παρατείνεται η κρίση, τόσο αυξάνονται οι οικονομικές πιέσεις στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι γεωπολιτικές ανησυχίες στη Μέση Ανατολή και η πολιτική πίεση προς τον Αμερικανό πρόεδρο στο εσωτερικό της χώρας.

Σε επικίνδυνο αδιέξοδο

Η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη βρίσκονται σε μίαν αντιπαράθεση, που καθεμία στοχεύει στην υποχώρηση της άλλης πλευράς, ενώ ταυτόχρονα ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ, προκαλεί αναταραχή στις αγορές, πλήττοντας την παγκόσμια οικονομία. Η σύγκρουση οδηγείται σε ένα επικίνδυνο αδιέξοδο. Το Ιράν θεωρεί ότι μπορεί να διαπραγματευτεί από θέση ισχύος, κάτι πρωτοφανές στη διαχρονική αντιπαλότητα με τις ΗΠΑ. Η κρίση αυτή αποκαλύπτει τα όρια της στρατιωτικής ισχύος και την ανάγκη για μία διπλωματική ευελιξία που θα σέβεται τον αντίπαλο. Το Ιράν έχει ήδη δείξει ότι είναι πρόθυμο να συζητήσει, με όρους που σέβονται την κυριαρχία του.

Το αδιέξοδο της εμπλοκής της Ουάσιγκτον στο Ιράν θα πρέπει να προβληματίσει την αμερικανική ηγεσία που επιδιώκει να επιβληθεί δια της ισχύος και τη λογική της υπερδύναμης, αντί να προτάσσει διπλωματικές λύσεις. Κάθε διαφορετική προσέγγιση την παρούσα στιγμή, ενέχει τον κίνδυνο, η Μέση Ανατολή να βρεθεί αντιμέτωπη με μια ακόμη παρατεταμένη κρίση χωρίς νικητές, αλλά με συνεχές τεράστιο κόστος για όλους. Ιδιαίτερη σημασία έχει και το μήνυμα που εκπέμπει το Ιράν, το οποίο ενισχύει την εικόνα μιας χώρας που δεν λειτουργεί υπό καθεστώς φόβου, αλλά υπό συνθήκες εσωτερικής συνοχής και στρατηγικής αυτοπεποίθησης, καθώς δεν εμφανίζεται ως ένα απομονωμένο καθεστώς, αλλά ως μια κοινωνία που, υπό εξωτερική πίεση, συσπειρώνεται.

Οι επιδιώξεις των εμπλεκομένων

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και κυρίως το Ισραήλ θέλουν να αποδυναμώσουν και, αν είναι δυνατόν, να καταστρέψουν το Ιράν ως λειτουργικό κράτος. Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, εκτός των άλλων, αυτό θα είναι και μία εκδίκηση για την ταπείνωση που υπέστησαν στις 4 Νοεμβρίου του 1979, όταν ένοπλοι Ιρανοί φοιτητές κατέλαβαν την πρεσβεία των ΗΠΑ στην Τεχεράνη και την καταστροφική αποτυχία της επακόλουθης αποστολής διάσωσης. Η ιρανική επιρροή επίσης στο Λεβάντε, μία μεγάλη περιοχή της Μέσης Ανατολής η οποία ξεκινάει από τα παράλια της Ανατολικής Μεσογείου και εκτείνεται βόρεια ως την οροσειρά του Ταύρου, ανατολικά ως την Άνω Μεσοποταμία, και νότια ως την Αραβική Έρημο, ματαιώνει ενίοτε τις πολιτικές των ΗΠΑ στην περιοχή.

Για το Ισραήλ, ο στόχος είναι να καταστρέψει τη μόνη χώρα που στέκεται εμπόδιο στην κυριαρχία του στην περιοχή. Από την πλευρά τους οι Ιρανοί προφανώς θέλουν να φτάσουν σε ένα σημείο ακύρωσης κάθε μελλοντικής απειλής πολέμου, αλλά θέλουν επίσης το τέλος των κυρώσεων και της απομόνωσης. Εν ολίγοις, το Ιράν είναι αποφασισμένο να “δραπετεύσει” από την 74 ετών αμερικανική στρατιωτική περικύκλωση, των κυρώσεων και της πολιτικής απομόνωσης και με αυτόν τον τρόπο, να αλλάξει ριζικά τη γεωπολιτική διαμόρφωση ολόκληρης της περιοχής.

Το ισραηλινό δόγμα της μόνιμης ασφάλειας

Η συμπεριφορά του Ισραήλ έχει αλλάξει σημαντικά μετά τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου, καθώς έκτοτε χαρακτηρίζεται από την ενδελεχή “σκληρή” εκδοχή της μόνιμης ασφάλειας, η οποία θεωρήθηκε ότι είχε ήδη επιτευχθεί χάρη στη στρατιωτική υπεροχή του, την αμερικανική υποστήριξη και τη διεθνή ανοχή. Η “μόνιμη ασφάλεια” σφυρηλατήθηκε στο Ισραήλ μετά τις 7 Οκτωβρίου για να προσφέρει, όχι μόνο την εξάλειψη των άμεσων απειλών, αλλά και αυτών που έρχονται.

Στο πλαίσιο αυτό η αναζήτηση μόνιμης λύσης δεν επιτρέπει κανέναν συμβιβασμό, είτε πολιτικό, είτε αποτρεπτικό, αλλά μάλλον περιλαμβάνει την εξόντωση, την απέλαση, ή τον έλεγχο ενός πληθυσμού που θεωρείται ως απειλή για την ασφάλεια του κράτους. Ο πόλεμος κατά του Ιράν έχει αυξήσει την έννοια της “μόνιμης ασφάλειας” σε υψηλότερο επίπεδο. Δεν ήταν πλέον αρκετό για να εξοντώσει τους ηγέτες και να πλήξει πυρηνικές εγκαταστάσεις και στρατιωτικούς στόχους, όπως έκανε το Ισραήλ τον Ιούνιο του 2025. Αυτήν τη φορά, ο στόχος ήταν η αλλαγή καθεστώτος, και η αναδιαμόρφωση του πολιτικού περιβάλλοντος.

Επί του παρόντος, από όλες τις απόψεις, τα “βαθιά συμφέροντα” του Ιράν, των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ απέχουν τόσο μακριά, όσο θα μπορούσε να φανταστεί κανείς. Τόσο το Ισραήλ, όσο και το Ιράν, επιδιώκουν να μεταμορφώσουν θεμελιωδώς την πολιτική διαμόρφωση της Μέσης Ανατολής. Οτιδήποτε είναι δυνατό στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων περιορίζεται επομένως σε βραχυπρόθεσμα και περιορισμένα μέτρα που θα μπορούσαν να είναι προσωρινά κατάλληλα για τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν, αλλά αυτό σχεδόν σίγουρα δεν θα είναι αποδεκτό από το Ισραήλ, ούτε για τους λομπίστες του και τους μεγάλους δωρητές του στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ως αποτέλεσμα καθώς το Ισραήλ απέτυχε να επιτύχει κάποιον από τους αρχικούς πολεμικούς στόχους του (28 Φεβρουαρίου), επιδιώκει να πιέσει τον Τραμπ να συνεχίσει τον πόλεμο, με την ελπίδα ότι με κάποιο τρόπο το ιρανικό κράτος θα πέσει τελικά. Προς την κατεύθυνση αυτή, Ισραηλινοί αξιωματούχοι προσπαθούν να πείσουν τους συνομιλητές τους στην Ουάσινγκτον ότι η καταστροφή των ενεργειακών υποδομών του Ιράν είναι “ο μόνος πρακτικός τρόπος” για να υπάρξει πρόοδος απέναντι στην Τεχεράνη και ότι κάτι τέτοιο θα ανάγκαζε το Ιράν να προσέλθει σε διαπραγματεύσεις “από θέση υποταγής”.

Το τέλος των ψευδαισθήσεων

Η περιπέτεια του Τραμπ εναντίον του Ιράν θα μείνει στην ιστορία ως “ένα από τα μεγαλύτερα λάθη της Αμερικής”. Αυτό δεν είναι απλώς ένα στρατιωτικό φιάσκο, είναι η κατάρρευση μιας αλαζονικής προσέγγισης, όπου μια κουλτούρα πολλών χιλιετιών μετριέται με βάση το φόβο που προκαλεί η αμερικανική ισχύς. Αλλά για τους Ιρανούς η ελευθερία και η τιμή για ένα έθνος που έχει περάσει από χιλιετίες πολέμων αξίζουν περισσότερο από μια συμφωνία, με έναν αντίπαλο που δεν καταλαβαίνει ούτε την πίστη ούτε την ιστορία τους.

Μετά από ακόμη αποτυχημένη σύγκρουση η αμερικανική ηγεσία δεν θα παραδεχθεί ότι ο πόλεμός της ήταν μία κακή ιδέα. Θα γίνει προσπάθεια η όποια ειρήνη να παρουσιασθεί σαν νίκη, ίσως θα αναγνωρισθεί μόνο ότι τα πράγματα δεν εξελίχθηκαν ακριβώς όπως τα είχαν φανταστεί, καθώς παραβλέπουν ότι τα πολεμικά τους σχέδια θα πήγαιναν ομαλά αν μπορούσαν να ελέγξουν προσωπικά κάθε στοιχείο που εμπλέκεται, αγνοώντας εντελώς ότι, αυτό είναι αδύνατον και ότι κάθε πόλεμος έχει πάντα ένα πλήθος ανεξέλεγκτων στοιχείων.