Τα Στενά που γονατίζουν την παγκόσμια οικονομία

Ο Ντόναλντ Τραμπ επιδήλως δεν έχει μελετήσει Θουκυδίδη, ενώ πιθανότατα αγνοεί και τον Εγελιανό δόλο της Ιστορίας. Εάν είχε αντίληψη, προτού ξεκινήσει τον άφρονα πόλεμο κατά του Ιράν, θα γνώριζε ότι «βουλεύεσθε οὖν βραδέως ὡς οὐ περὶ βραχέων, καὶ μὴ ἀλλοτρίαις γνώμαις καὶ ἐγκλήμασι πεισθέντε πόνον πρόσθησθε. τοῦ δὲ πολέμου τὸν παράλογον, ὅσος ἐστί, πρὶν ἐν αὐτῶ γενέσθαι προδιάγνωτε».

Επισκέπτομαι συχνά, για λόγους οικογενειακούς και επαγγελματικούς, τις μοναρχίες του Κόλπου. Λατρεύω τη φιλοξενία και τη γενναιοδωρία των Αράβων, που σε αυτές τις πτυχές του βίου ξεπερνούν ακόμα και τους Κρητικούς. Η ηγέτιδα τάξη αυτών των χωρών αποτελείται σε μεγάλο βαθμό από “Κληρίδηδες”, δηλαδή ανθρώπους σοβαρούς και συγκροτημένους, όμως ιδιοσυστασιακά συντηρητικούς. Σημαντική εξαίρεση υπήρξε για αρκετά χρόνια το Κουβέιτ, το οποίο είχε ακολουθήσει μία ευρηματική και γενναία πολιτική κατά την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου.

Οι οικονομίες των Σουνιτικών μοναρχιών του Κόλπου διαμορφώθηκαν υπό την αιγίδα της αμερικανικής πολεμικής ηγεμονίας, της οποίας ο μείζων συντελεστής ισχύος υπήρξε η δυνατότητα διασφάλισης ελεύθερης ναυσιπλοΐας στις ανοιχτές θάλασσες, με όλα τα συμπαρομαρτούντα. Οι Αμερικανοί έχουν διαχρονικά τέσσερις στρατηγικές προτεραιότητες στον Κόλπο. Αυτές είναι:

• Διασφάλιση απρόσκοπτης πρόσβασης στους ενεργειακούς πόρους σε λογικό τίμημα, δίχως φόβο πολιτικού, οικονομικού ή στρατιωτικού εκβιασμού και εκφοβιστικών πιέσεων.
• Διατήρηση σταθερού και παραγωγικού εμπορικού ισοζυγίου.
• Μέριμνα ώστε τα συναλλαγματικά αποθέματα των κρατών του Κόλπου να επενδύονται αποκλειστικά στη Δύση ή να διοχετεύονται σε πακέτα αρωγής, που να συντελούν στην ανάπτυξη και σταθεροποίηση φιλικώς διακειμένων κυβερνήσεων σε Ασία και Αφρική.
• Διαφύλαξη πολιτικοστρατιωτικών δεσμών με τις ιθύνουσες σφαίρες του Κόλπου, ώστε να ευνοείται η υποστήριξη της αμερικανικής υψηλής στρατηγικής και η ειρηνική διευθέτηση της αραβοϊσραηλινής διένεξης, με δημιουργία μεν ανεξάρτητου Παλαιστινιακού κράτους, το οποίο όμως θα αποτελεί απλώς μια αναβαθμισμένη εκδοχή αφρικανικού μπαντουστάν.

Σπουδαιότερη στρατηγική επιταγή παραμένει η πρόσβαση στους ενεργειακούς πόρους, τοσούτω μάλλον καθώς βιομηχανίες καίριες για τον 21ο αιώνα, όπως αυτή της Τεχνητής Νοημοσύνης, είναι τρομερά ενεργοβόρες.

Ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν

Η τροπή που έλαβαν οι πολεμικές επιχειρήσεις επέτρεψε στο Ιράν να εκτιμά βάσιμα πως μπορεί να επικρατήσει σε κάθε διελκυστίνδα για την περιφερειακή ανασυγκρότηση της Μέσης Ανατολής, με κορωνίδα τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ. Στην ιρανική στρατηγική σκέψη, τα Στενά θεωρούνται έκπαλαι ως κάτι περισσότερο από μια θαλάσσια αρτηρία. Δε λησμονείται στο Ιράν η εκδίωξη των Πορτογάλων το 1622, ακριβώς για να επανέλθει σε περσικά χέρια αυτό το γεωγραφικό υπερόπλο.

Η πασίδηλη στρατιωτική αδυναμία των μοναρχιών του Κόλπου σε συνδυασμό με την αφερεγγυότητα των Αμερικανών προστίθεται στη διάλυση κάθε ψευδαίσθησης ότι η κατάσταση μπορεί να επιστρέψει στην “κανονικότητα”, δεδομένου ότι η οικονομία των μοναρχιών προϋποθέτει γαλήνη και σταθερότητα για να λειτουργήσει, μέχρι και οι αμβλύνοες δύνανται να εννοήσουν πόσο θανάσιμος είναι ο κίνδυνος.

Η διασφάλιση εκ μέρους του Αμερικανικού Πολεμικού Ναυτικού της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας συνιστά conditio sine qua non για την επιβίωση του περιφερειακού καθεστώτος στον Κόλπο (θεμελιωδώς, για ολόκληρη τη λειτουργία της παγκόσμιας οικονομίας…). Με τα Στενά όμως υπό ιρανικό έλεγχο, την Κίνα να αγοράζει 90% του ιρανικού πετρελαίου και τις Δυτικές κοινωνίες να αναστενάζουν από μία ζέουσα ενεργειακή κρίση, της οποίας θρυαλλίδα αποτέλεσαν οι χαμαίζηλοι προεκλογικοί και προσωπικοί σχεδιασμοί του Νετανιάχου, αποκρυσταλλώνεται ένα νέο καθεστώς, στο οποίο οι μοναρχίες του Κόλπου θα οδηγηθούν σε “φινλανδοποίηση”.

Και τούτη η φινλανδοποίηση του Κόλπου προς όφελος του Ιράν θα επιτρέψει στο καθεστώς να ανασυγκροτήσει τόσο το πυρηνικό του πρόγραμμα, όσο και πολλαπλασιάσει την οικονομική και στρατηγική του αλκή με ορίζοντα περιφερειακής ηγεμονίας. Η κρίσιμη εξάρτηση ολόκληρης της παγκόσμιας οικονομίας από τα Στενά καθιστά την ιρανική επιβολή διοδίων και τη λυσιτελή επίσχεση στην ελευθερία της ναυσιπλοΐας (ακόμη και προσωρινή) γεωπολιτικό καταλύτη αντίστοιχο εκείνου του Σουέζ το 1956-57.

Υπάρχει χρόνος ακόμα για συμφωνία. Μάλιστα, η Ελλάδα δύναται να διαδραματίσει και ρόλο φερέγγυου διαμεσολαβητή. Χρειάζεται αυτοβουλία και ευρηματικότητα. Το 2021-22 χάσαμε την ευκαιρία να οργανώσουμε συνάντηση Πούτιν-Ζελένσκι στο Άγιο Όρος, κατά το πρότυπο της συνάντησης Μιτεράν-Καντάφι στην Ελούντα το 1984. Για την ανάληψη τέτοιων πρωτοβουλιών όμως, απαιτούνται ηγεσίες, οι οποίες δεν αισθάνονται την ελληνικότητα ως βάρος…