Η ανθρωπογεωγραφία του πολιτικού εσμού

Χρόνια όμως τώρα, στέκει ο τόπος σαν παλιό καΐκι αραγμένο σε λασπωμένο καρνάγιο, κι από πάνω του ανεβοκατεβαίνει ένας εσμός κομματο-ανθρώπων, άλλοτε με γραβάτες της ευθύνης, άλλοτε με μανίκια σηκωμένα της δήθεν λαϊκότητας, πάντοτε όμως με την ίδια ακατάλυτη τέχνη του μετασχηματισμού. Διότι στην ελληνική πολιτική δεν πεθαίνουν τα υλικά, απλώς ανακυκλώνονται, σαν τα σίδερα των ναυαγίων, ή καλύτερα σαν τις παλιές αφίσες που ξανακολλιούνται ανάποδα πάνω στους τοίχους της επόμενης εξαπάτησης.

Κι αν κάποτε τα κόμματα είχαν ιδεολογία, έστω για διακόσμηση, τώρα λειτουργούν ως χημικές χοάνες μετάλλαξης. Μπαίνει μέσα ο φιλόδοξος πολιτευτής με τη σημαία της επανάστασης και βγαίνει απ’ την άλλη πλευρά με κοστούμι κυβερνητικού συνεταίρου. Άλλος ξεκινά ως αντισυστημικός και καταλήγει σύμβουλος του συστήματος που κατήγγελλε. Άλλος πάλι, βρίζει τα παλιά κόμματα ώσπου να του ανοίξουν θέση σε κάποιο από αυτά. Κι ο λαός, σαν θεατής σε περιοδεύοντα θίασο, βλέπει το ίδιο έργο με διαφορετικά σκηνικά.

Η πολιτική αγορά γέμισε από πραγματευτές της πανηγυρικής εξουσίας. Όχι εξουσίας, δηλαδή ουσίας που οικοδομεί, συγκρούεται, αφήνει έργο ή έστω ευθύνη, αλλά εξουσίας πανηγυρικής, με κορδέλες, με πάνελ, με τηλεοπτικές εξάρσεις, με συνθήματα σε φόντο led και λόγια που ακούγονται σαν κονσέρβες ανοιγμένες τρίτη φορά. Οι ίδιοι άνθρωποι, οι ίδιες παρέες, οι ίδιοι περιφερόμενοι εγκέφαλοι συμβούλων, αλλάζουν κομματικές φανέλες όπως οι ποδοσφαιριστές αλλάζουν μάνατζερ.

Και το πιο παράδοξο; Το ανακυκλώσιμο υλικό έγινε η πιο χρήσιμη ύλη του πολιτικού συστήματος. Ο παλιός βουλευτής, ο ξεχασμένος υπουργός, ο τηλεοπτικός επαναστάτης, ο αποτυχημένος μεταρρυθμιστής όλοι επανέρχονται. Γυαλίζονται λίγο, βαφτίζονται με “νέα φωνή”, με “δημοκρατική επανεκκίνηση”, με “κινήματα πολιτών” και ξαναρίχνονται στην αγορά. Η πολιτική δεν παράγει πλέον πρόσωπα, επαναχρησιμοποιεί φθαρμένα εξαρτήματα.

Ανθρωπογεωγραφία της χαμέρπειας

Μέσα λοιπόν σ’ αυτό το ανοιχτό σύστημα, όλα συναιρούνται, και η ιδεολογία καταντά διαφημιστικό χρώμα συσκευασίας. Έτσι δεξιοί συνεργάζονται με αριστερούς για να σωθεί η καρέκλα (πάνω από όλα η καρέκλα), αντισυστημικοί φωτογραφίζονται με τραπεζίτες (έγινε και αυτό συνήθεια πια), λαϊκοί ρήτορες συνομιλούν με χορηγούς που ούτε θα τους κοίταζαν παλιότερα στα μάτια και έτσι, η πολιτική δεν θυμίζει πια πεδίο αρχών αλλά παζάρι ανταλλακτικών. Θα λέγαμε μάλιστα ότι αποτελεί ένα μεγάλο συνεργείο φθαρμένων μηχανισμών.

Ακόμη και εκεί όπου μοίραζαν υποσχέσεις και ελπίδες, δηλαδή νέα κόμματα και πρωτοβουλίες, όπως εκείνες που αναπτύχθηκαν γύρω από την κ. Καρυστιανού, στοιβάχθηκε, μεταξύ άλλων, ένας σκοτεινός θίασος της γνωστής ανθρωπογεωγραφίας των γυρολόγων που με όπλο το θυμό και την αγανάκτηση υπόσχονται την πολιτική εξανάσταση. Τελικά αυτή η ανθρωπογεωγραφία λειτουργεί ως τεράστιος θαλάσσιος οργανισμός που καταπίνει κάθε τι και το μετατρέπει σε τροφή της συνέχειάς του.

Και η πλέμπα; Εκείνη παραμένει το μόνιμο ακροατήριο της πολιτικής παράστασης. Της μιλούν για “νέα εποχή” και της παρουσιάζουν “καινούργια πρόσωπα” που έχουν υπηρετήσει ήδη τέσσερις διαφορετικές παρατάξεις. Είναι σαν να αλλάζουν οι επιγραφές στα μαγαζιά μιας χρεοκοπημένης αγοράς, αλλά μέσα να πουλούν τα ίδια ληγμένα προϊόντα.

Θα γελούσε κανείς πικρά μ’ αυτήn τη δημοκρατία των μεταμφιέσεων, γατί σε μια χώρα όπως η Ελλάδα, όπου η πολιτική κατάντησε λατέρνα χωρίς μουσική, είναι σαν να γυρίζει ο μηχανισμός, μα ο ήχος να βγαίνει ξεκούρδιστος και μονότονος. Κι έτσι δεν μοιάζουν να κυβερνούν κόμματα με αρχές και διαφορές, αλλά επαγγελματίες της μετάβασης, άνθρωποι που αλλάζουν όχθη, σημαία και σύνθημα με την ίδια ευκολία που αλλάζουν θέση στα έδρανα, χωρίς ποτέ να βρέχουν τα πόδια τους στα νερά της πραγματικής ευθύνης.

Η πολιτική, έτσι όπως εξελίχθηκε, μοιάζει να έχει αφομοιωθεί μέσα στα υδροκυάνια και στα κώνεια της επανάληψής της. Κανείς δεν κομίζει πια κάτι δοξαστικό, κάτι λυτρωτικό, κάτι που να μπορεί να φυσήξει αέρα ελευθερίας. Και στην καφάρ θλίψη μιας παγκοινιάς η πλέμπα περιμένει διαρκώς το νέο και βλέπει πάντοτε το παλιό να επιστρέφει μεταμφιεσμένο. Οι ίδιες χειρονομίες, οι ίδιες υποσχέσεις, τα ίδια σκηνοθετημένα πάθη.

Πολιτική ή εμπόριο ελπίδας;

Κι ο δημόσιος βίος θυμίζει ολοένα και περισσότερο εκείνη την αλλόκοτη ατμόσφαιρα της ταινίας του Φεντερίκο Φελίνι “Πρόβα Ορχήστρας” (Prova d’orchestra) του 1978, όπου μια ατελείωτη πρόβα χωρίς παράσταση, ένας θόρυβος από φωνές, εγωισμούς και ασυντόνιστες επιδείξεις, όλοι μιλούν για αρμονία ενώ το σύνολο βυθίζεται αργά στην αταξία. Και στο τέλος, κανείς δεν ξέρει αν η ορχήστρα ετοιμάζεται να παίξει ή να καταρρεύσει μαζί με το θέατρο που τη στεγάζει.

Γιατί τελικά, το μεγάλο πρόβλημα δεν είναι ότι αλλάζουν τα κόμματα, ή φτιάχνονται εντελώς νέα, είναι ότι δεν αλλάζει το υλικό τους. Η ίδια φθορά μεταγγίζεται σε νέα δοχεία και όσο η κοινωνία χειροκροτεί τις ετικέτες αντί να εξετάζει το περιεχόμενο, τόσο η ανακύκλωση των σωτήρων στην πολιτική θα συνεχίζεται αέναη, θορυβώδης και βαθιά κερδοφόρα για όσους εμπορεύονται την ελπίδα.