Κρίσιμες εκλογές στην Αρμενία – Πασινιάν, Ρωσία και άνοιγμα προς τη Δύση

Οι περισσότερες εκτιμήσεις συγκλίνουν στο ότι το κυβερνών κόμμα «Συμβόλαιο Πολιτών» (Civil Contract) θα διατηρήσει την κυριαρχία του στο κοινοβούλιο. Ωστόσο, σημαντικό τμήμα της αντιπολίτευσης κατέρχεται στις εκλογές με σαφώς φιλορωσική ατζέντα, μετατρέποντας την αναμέτρηση σε σύγκρουση δύο διαφορετικών στρατηγικών επιλογών για το μέλλον της χώρας.

Το τελευταίο διάστημα, ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν και άλλοι αξιωματούχοι της Μόσχας προειδοποίησαν ότι μια ενδεχόμενη ευρωπαϊκή πορεία της Αρμενίας θα μπορούσε να επιφέρει σοβαρό οικονομικό κόστος, διαταράσσοντας τις εμπορικές της σχέσεις με τη Ρωσία και τους συμμάχους της.

«Πρόκειται για τις πρώτες εκλογές στην ιστορία της Αρμενίας όπου ο γεωπολιτικός προσανατολισμός αποτελεί κεντρικό διακύβευμα», επισημαίνει ο πολιτικός αναλυτής και πρώην βουλευτής Μικαγιέλ Ζολιάν. «Η χώρα θεωρούνταν επί δεκαετίες μέρος της ρωσικής σφαίρας επιρροής. Για πρώτη φορά, αυτό το δεδομένο τίθεται υπό αμφισβήτηση».

Η σκιά του Καραμπάχ

Οι σχέσεις Ερεβάν–Μόσχας επιδεινώθηκαν σημαντικά μετά τις εξελίξεις στο Καραμπάχ το 2023, όταν το Αζερμπαϊτζάν ανέκτησε τον έλεγχο της περιοχής, η οποία επί δεκαετίες βρισκόταν υπό την κυριαρχία αρμενικών δυνάμεων.

Η αρμενική πλευρά κατηγόρησε τις ρωσικές ειρηνευτικές δυνάμεις ότι δεν απέτρεψαν την αζερική επιχείρηση. Η Ρωσία απέρριψε τις επικρίσεις, υποστηρίζοντας ότι δεν διέθετε σχετική εντολή παρέμβασης.

«Η αντίληψη της Ρωσίας ως εγγυήτριας της ασφάλειας της Αρμενίας κατέρρευσε μετά τον πόλεμο στο Καραμπάχ», τονίζει ο διευθυντής του Ινστιτούτου Καυκάσου, Αλεξάντερ Ισκανταριάν.

Έκτοτε, ο Πασινιάν έχει προχωρήσει σε σταδιακή αποστασιοποίηση από τη Μόσχα. Η Αρμενία εντάχθηκε στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο το 2023, ενώ από το 2024 ανέστειλε τη συμμετοχή της στον Οργανισμό Συνθήκης Συλλογικής Ασφάλειας (CSTO), τον οποίο η Ρωσία θεωρεί βασικό πυλώνα της περιφερειακής της επιρροής.

Παράλληλα, η κυβέρνηση ανακοίνωσε επίσημα την πρόθεσή της να προχωρήσει προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Μια καθαρή εκλογική επικράτηση του Πασινιάν θα ερμηνευθεί ως λαϊκή εντολή για τη συνέχιση αυτής της πορείας, αλλά και για την εφαρμογή της ειρηνευτικής συμφωνίας με το Αζερμπαϊτζάν.

Η προσέγγιση με τη Δύση

Η στροφή της Αρμενίας προς τη Δύση ενισχύθηκε περαιτέρω μετά τη συμφωνία ειρήνης που υπεγράφη τον Αύγουστο, με τη μεσολάβηση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος φιλοξένησε τον Πασινιάν και τον πρόεδρο του Αζερμπαϊτζάν Ιλχάμ Αλίγιεφ.

Ταυτόχρονα, συμφωνία που υπογράφηκε τον Φεβρουάριο ανοίγει τον δρόμο για πιθανή κατασκευή νέου πυρηνικού αντιδραστήρα στην Αρμενία από αμερικανική εταιρεία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει επίσης εκφράσει ενδιαφέρον για επενδύσεις στον ενεργειακό τομέα και στην αναπτυσσόμενη ψηφιακή οικονομία της χώρας.

Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα εκφράσει δημόσια τη στήριξή του στον Πασινιάν, χαρακτηρίζοντάς τον «μεγάλο φίλο» και ηγέτη που εργάζεται για μια «ισχυρή, ασφαλή και ευημερούσα Αρμενία».

Η φιλορωσική αντιπολίτευση

Παρά τη δυτική στροφή της κυβέρνησης, η πλειονότητα των αντιπολιτευόμενων κομμάτων εξακολουθεί να υποστηρίζει τη διατήρηση στενών σχέσεων με τη Ρωσία. Πολλές από αυτές τις δυνάμεις αντιτίθενται επίσης στην εξομάλυνση των σχέσεων με το Αζερμπαϊτζάν.

Συνολικά 19 πολιτικοί σχηματισμοί συμμετέχουν στην εκλογική αναμέτρηση. Βασικός αντίπαλος του Πασινιάν είναι το κόμμα «Ισχυρή Αρμενία», το οποίο υποστηρίζει την εμβάθυνση των οικονομικών σχέσεων με τη Ρωσία και κατηγορεί τον πρωθυπουργό ότι οδηγεί τη χώρα σε επικίνδυνη αντιπαράθεση με τη Μόσχα.

Πίσω από το κόμμα βρίσκεται ο δισεκατομμυριούχος επιχειρηματίας Σάμβελ Καραπετιάν, κάτοχος αρμενικής και ρωσικής υπηκοότητας, ο οποίος αντιμετωπίζει κατηγορίες για υποκίνηση ανατροπής της κυβέρνησης, τις οποίες απορρίπτει. Εξαιτίας της διπλής υπηκοότητάς του δεν μπορεί να είναι υποψήφιος βουλευτής και έχει αναδείξει ως επικεφαλής της εκλογικής προσπάθειας τον ανιψιό του, Ναρέκ Καραπετιάν.

Λίγες ώρες πριν από την ψηφοφορία, οι αρμενικές αρχές εξέδωσαν έξι εντάλματα σύλληψης εις βάρος στελεχών της «Ισχυρής Αρμενίας», με κατηγορίες για εξαγορά ψήφων.

Οικονομικές πιέσεις από τη Μόσχα

Η Ρωσία, η οποία εξακολουθεί να διατηρεί στρατιωτική βάση στην Αρμενία, έχει προειδοποιήσει ότι η απομάκρυνση της χώρας από τη ρωσική επιρροή μπορεί να επιφέρει σοβαρές πολιτικές και οικονομικές συνέπειες.

Ο Βλαντιμίρ Πούτιν έχει συγκρίνει επανειλημμένα την πορεία της Αρμενίας με εκείνη της Ουκρανίας, αφήνοντας σαφείς αιχμές για τους κινδύνους μιας τέτοιας επιλογής.

Τις τελευταίες εβδομάδες, η Μόσχα επέβαλε περιορισμούς σε σειρά αρμενικών προϊόντων, επικαλούμενη υγειονομικές παραβάσεις. Οι απαγορεύσεις αφορούν, μεταξύ άλλων, λουλούδια, κονιάκ, κρασί, πατάτες, αποξηραμένα φρούτα και αλιεύματα.

Η εξάρτηση της αρμενικής οικονομίας από τη ρωσική αγορά παραμένει σημαντική. Σύμφωνα με κυβερνητικά στοιχεία, το 38% των εξαγωγών της χώρας κατευθύνθηκε το 2025 προς κράτη της Ευρασιατικής Οικονομικής Ένωσης, κυρίως τη Ρωσία, ενώ μόλις το 8% κατέληξε στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Σε απάντηση των ρωσικών πιέσεων, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ανακοίνωσε πακέτο στήριξης ύψους 50 εκατ. ευρώ για την Αρμενία, κατηγορώντας τη Ρωσία ότι χρησιμοποιεί το εμπόριο ως μέσο πολιτικής πίεσης.

Καταγγελίες για παρεμβάσεις

Παράλληλα με τις οικονομικές πιέσεις, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών εκφράζουν ανησυχίες για εκστρατείες παραπληροφόρησης με στόχο την επηρεάση του εκλογικού αποτελέσματος.

Ο επικεφαλής της ανεξάρτητης οργάνωσης Union of Informed Citizens, Ντάνιελ Ιοαννισιάν, υποστηρίζει ότι έχουν καταγραφεί περιστατικά ρωσικής ανάμειξης μέσω συντονισμένων εκστρατειών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, κυβερνοεπιθέσεων, εξαγοράς ψήφων και δωροδοκίας δημοσιογράφων.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η κυκλοφορία παραποιημένων βίντεο με χαρακτήρες της δημοφιλούς σειράς «The Office», τα οποία, σύμφωνα με τις καταγγελίες, χρησιμοποιήθηκαν για να πλήξουν την εικόνα του Πασινιάν ενόψει της κάλπης.

Η οπτική της Άγκυρας

Η Τουρκία στηρίζει τη διαδικασία εξομάλυνσης των σχέσεων με την Αρμενία, διατηρώντας ωστόσο στενό συντονισμό με το Αζερμπαϊτζάν, του οποίου η στρατηγική συμμαχία με την Άγκυρα παραμένει κομβικής σημασίας για τις γεωπολιτικές ισορροπίες στην περιοχή.

Τα τουρκικά ΜΜΕ και οι τουρκικοί αναλυτικοί κύκλοι βλέπουν το θέμα κυρίως μέσα από 4 βασικούς άξονες:

1. Ο Πασινιάν απομακρύνεται έμμεσα από ιστορικές εδαφικές αφηγήσεις

Στην Τουρκία προβάλλεται αρκετά η προσπάθεια του Νικόλ Πασινιάν να απομακρύνει την αρμενική πολιτική από ιστορικές ή συμβολικές αναφορές που στην τουρκική ανάλυση θεωρούνται ευαίσθητες ή προβληματικές για τις σχέσεις με την Τουρκία.

Τουρκικά think tanks και αναλυτές παρουσιάζουν θετικά τις δηλώσεις του περί «πραγματικής Αρμενίας» και μη εδαφικών διεκδικήσεων. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ανάλυση του τουρκικού κέντρου AVİM, που αναφέρεται ακριβώς στις δηλώσεις Πασινιάν για «Western Armenia».
Μάλιστα, ο ίδιος ο Πασινιάν έχει δηλώσει ότι:
«Όταν ενοχλούμαστε από τον όρο “Western Azerbaijan”, πρέπει να σκεφτόμαστε ότι και ο όρος “Western Armenia” μπορεί να ενοχλεί άλλους».
Αυτή η τοποθέτηση έχει αναπαραχθεί έντονα σε τουρκικά και αζερικά μέσα.

2. Η Άγκυρα βλέπει τις εκλογές ως ευκαιρία εξομάλυνσης

Τα φιλοκυβερνητικά τουρκικά μέσα παρουσιάζουν τις εκλογές ως κρίσιμο σημείο για: άνοιγμα συνόρων, εμπορικές διασυνδέσεις, σιδηροδρομική επανασύνδεση, και περιφερειακούς διαδρόμους μεταφορών.

Υπογραμμίζουν ότι: η νίκη Πασινιάν μπορεί να επιταχύνει την εξομάλυνση, ενώ μια επιστροφή φιλορωσικών ή πιο εθνικιστικών δυνάμεων θα μπορούσε να παγώσει ξανά τη διαδικασία.

Στην τουρκική αρθρογραφία εμφανίζεται συχνά η ιδέα ότι:
«για πρώτη φορά υπάρχει ρεαλιστική πιθανότητα ανοίγματος των συνόρων».

3. Η Τουρκία αποφεύγει να εμφανιστεί ότι παρεμβαίνει

Τα περισσότερα τουρκικά ΜΜΕ προσέχουν να μην παρουσιάζουν ανοιχτή στήριξη προς τον Πασινιάν, επειδή αυτό θα μπορούσε να λειτουργήσει αρνητικά στην Αρμενία.

Αντίθετα, η γραμμή είναι: «η Τουρκία στηρίζει την εξομάλυνση»,
αλλά «σε συντονισμό με το Αζερμπαϊτζάν».

4. Το θέμα “Western Armenia” αντιμετωπίζεται ως ζήτημα ασφαλείας

Στον τουρκικό δημόσιο λόγο, ο όρος «Δυτική Αρμενία» θεωρείται από μέρος του αναλυτικού χώρου ως ευαίσθητος, επειδή: συνδέεται με ιστορικές μνήμες, θεωρείται πιθανή βάση μελλοντικών αφηγήσεων περί εδαφικών διεκδικήσεων, και χρησιμοποιείται από εθνικιστικούς κύκλους στην Αρμενία και τη διασπορά.

Γι’ αυτό οι δηλώσεις Πασινιάν που απομακρύνονται από τέτοιες αναφορές αντιμετωπίζονται θετικά από μεγάλο μέρος του τουρκικού αναλυτικού χώρου.

Υπό αυτό το πρίσμα, οι εκλογές της 7ης Ιουνίου αντιμετωπίζονται ως κρίσιμο δημοψήφισμα για τη γεωπολιτική κατεύθυνση της Αρμενίας: συνέχιση της πολιτικής ανοίγματος προς την Τουρκία και τη Δύση ή επιστροφή σε μια πιο εθνικιστική και φιλορωσική πορεία.