Τραμπ: Έχει εξευρεθεί “πολύ καλή συμφωνία” με το Ιράν – Τι απαντάει η Τεχεράνη

Από την άλλη, η διπλωματία του Ιράν ξεκαθάρισε πως δεν έχει αποφασιστεί ακόμη αν η Τεχεράνη θα υπογράψει κάτι. Απευθυνόμενος σε δημοσιογράφους στο Οβάλ Γραφείο του Λευκού Οίκου, ο Ρεπουμπλικάνος μίλησε για «πολύ καλή συμφωνία για να τερματιστεί ο πόλεμος με το Ιράν», προσθέτοντας πως, «αφού οριστικοποιηθούν τα έγγραφα», θα υπογραφτούν «τις προσεχείς ημέρες», «ίσως στην Ευρώπη». Ξεκαθάρισε πως δεν θα είναι παρών προσωπικά, ότι θα στείλει τον αντιπρόεδρό του Τζέι Ντι Βανς να τον εκπροσωπήσει.

Ο αρχηγός του αμερικανικού κράτους είπε επίσης ότι πιστεύει πως ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, ο Μοτζταμπά Χαμενεΐ, επικύρωσε αυτήν την «πολύ γερή συμφωνία-πλαίσιο» –μίλησε για «μνημόνιο κατανόησης» (memorandum of understanding, MoU)– με τις ΗΠΑ.

Δεν έδωσε ωστόσο καμιά λεπτομέρεια για το περιεχόμενο του υποτιθέμενου συμβιβαστικού κειμένου, εάν δηλαδή συνεπάγεται το άνοιγμα του στενού του Ορμούζ με την υπογραφή, ή εάν η Τεχεράνη δεσμεύεται γραπτώς πως δεν θα επιδιώξει την απόκτηση πυρηνικού οπλοστασίου.

Τι μεταδίδει το Axios

Ωστόσο σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται το Axios από διπλωματικές και αμερικανικές πηγές, το κείμενο της συμφωνίας προβλέπει άμεση επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ χωρίς επιβολή διοδίων, σταδιακή άρση κυρώσεων κατά της Τεχεράνης και παράταση της εκεχειρίας για διάστημα 60 ημερών, κατά το οποίο θα διεξαχθούν διαπραγματεύσεις για το μέλλον του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.

Η εξέλιξη θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς έρχεται μετά από μήνες εντάσεων και στρατιωτικών συγκρούσεων που απείλησαν να οδηγήσουν την περιοχή σε γενικευμένη ανάφλεξη, αν και η Τεχεράνη διαμηνύει ότι δεν έχει ληφθεί ακόμη απόφαση για το deal με την Ουάσιγκτον.

Εκεχειρία 60 ημερών και διαπραγματεύσεις για τα πυρηνικά

Το προσχέδιο της συμφωνίας που ανακοίνωσε ο Τραμπ προβλέπει την επέκταση της υφιστάμενης εκεχειρίας για δύο ακόμη μήνες, συμπεριλαμβανομένου του μετώπου του Λιβάνου. Στο διάστημα αυτό, Ουάσιγκτον και Τεχεράνη θα επιχειρήσουν να καταλήξουν σε μια δεύτερη, πιο λεπτομερή και δεσμευτική συμφωνία που θα αφορά αποκλειστικά στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

Παρότι το μνημόνιο περιλαμβάνει γενικές κατευθύνσεις για τη διαχείριση των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου που διαθέτει η Ισλαμική Δημοκρατία, οι ουσιαστικές αποφάσεις για το πυρηνικό ζήτημα μετατίθενται σε επόμενο στάδιο.

Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε ότι μία από τις επιλογές που εξετάζονται είναι η μείωση του βαθμού εμπλουτισμού του ουρανίου εντός του Ιράν υπό την εποπτεία επιθεωρητών του ΟΗΕ, ώστε να εξαλειφθούν οι ανησυχίες περί στρατιωτικής χρήσης του υλικού.

Βασική απαίτηση της Ουάσιγκτον παραμένει η δέσμευση της Τεχεράνης ότι δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο.

Τα Στενά του Ορμούζ στο επίκεντρο

Ένα από τα σημαντικότερα σημεία της συμφωνίας αφορά τα Στενά του Ορμούζ, από τα οποία διέρχεται σημαντικό ποσοστό του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου. Το κείμενο προβλέπει την άμεση επαναλειτουργία της ναυσιπλοΐας χωρίς περιορισμούς ή πρόσθετες χρεώσεις, ενώ εντός 30 ημερών η κίνηση των πλοίων θα πρέπει να έχει επανέλθει στα προπολεμικά επίπεδα.

Σε αντάλλαγμα, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεσμεύονται να τερματίσουν τον αποκλεισμό που είχε επιβληθεί στην περιοχή, ανοίγοντας τον δρόμο για την ομαλοποίηση των ενεργειακών ροών και τη σταθεροποίηση των διεθνών αγορών.

Η συγκεκριμένη πρόβλεψη θεωρείται κρίσιμη για την παγκόσμια οικονομία, καθώς η ασφάλεια των Στενών του Ορμούζ επηρεάζει άμεσα τις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου σε διεθνές επίπεδο.

Άρση κυρώσεων με αντάλλαγμα τη συμμόρφωση της Τεχεράνης

Παράλληλα, το σχέδιο προβλέπει μηχανισμό σταδιακής χαλάρωσης των αμερικανικών κυρώσεων εις βάρος του Ιράν. Αρχικά, η Τεχεράνη θα λάβει προσωρινές εξαιρέσεις που θα της επιτρέψουν να επανεκκινήσει τις εξαγωγές πετρελαίου για διάστημα 60 ημερών, εξασφαλίζοντας πολύτιμα έσοδα για την οικονομία της. Η περαιτέρω άρση των κυρώσεων θα εξαρτηθεί από την εφαρμογή των όρων της συμφωνίας και από τη στάση που θα τηρήσει το Ιράν στις επόμενες διαπραγματεύσεις.

Όπως αναφέρουν οι διαμεσολαβητές, δεν υπάρχει προκαθορισμένο χρονοδιάγραμμα πλήρους άρσης των κυρώσεων, καθώς κάθε βήμα θα συνδέεται με την πρόοδο που θα καταγράφεται στην εφαρμογή των συμφωνηθέντων.

Το ακανθώδες ζήτημα των δεσμευμένων ιρανικών κεφαλαίων

Παρά την πρόοδο που έχει επιτευχθεί, παραμένει ασαφές τι ακριβώς προβλέπεται για τα δισεκατομμύρια δολάρια ιρανικών κεφαλαίων που βρίσκονται δεσμευμένα στο εξωτερικό.

Η Τεχεράνη έχει ζητήσει να αποκτήσει άμεση πρόσβαση σε μέρος αυτών των χρημάτων με την υπογραφή της αρχικής συμφωνίας, ενώ η αμερικανική πλευρά επιμένει ότι η αποδέσμευση θα πρέπει να γίνεται σταδιακά και μόνο μετά από επαλήθευση της συμμόρφωσης του Ιράν.

Πληροφορίες αναφέρουν ότι εξετάζεται ειδικός μηχανισμός μέσω του Κατάρ ο οποίος θα επιτρέπει στην ιρανική κυβέρνηση να χρησιμοποιεί μέρος των δεσμευμένων κεφαλαίων αποκλειστικά για ανθρωπιστικές αγορές και εισαγωγές βασικών αγαθών.

Παρασκήνιο διαπραγματεύσεων

Η προκαταρκτική συμφωνία φέρεται να επιτεύχθηκε έπειτα από πολύωρες διαπραγματεύσεις στην Τεχεράνη, με τη διαμεσολάβηση του Κατάρ και του Πακιστάν. Κατά τη διάρκεια των συνομιλιών υπήρξαν συνεχείς επαφές μεταξύ Ιρανών αξιωματούχων και απεσταλμένων του Λευκού Οίκου.

Ωστόσο, παρά την αισιοδοξία που εκφράζουν οι μεσολαβητές, η συμφωνία δεν έχει ακόμη λάβει όλες τις απαραίτητες εγκρίσεις από την ιρανική ηγεσία. Παράλληλα, εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Ιράν ξεκαθάρισε ότι η χώρα δεν έχει λάβει οριστική απόφαση.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η αντίδραση του Ισραήλ. Σύμφωνα με αμερικανικές πηγές, ο πρωθυπουργός Μπέντζαμιν Νετανιάχου αιφνιδιάστηκε από την ανακοίνωση Τραμπ περί οριστικοποίησης της συμφωνίας και τις τελευταίες ημέρες αναζητούσε πληροφορίες μέσω επαφών με κύκλους της αμερικανικής κυβέρνησης.

Εφόσον το τελικό κείμενο εγκριθεί και από τις δύο πλευρές, η συμφωνία αναμένεται να λάβει την ονομασία «Συμφωνία του Ισλαμαμπάντ», σηματοδοτώντας πιθανώς την έναρξη μιας νέας φάσης στις σχέσεις Ουάσιγκτον – Τεχεράνης, έπειτα από δεκαετίες έντασης και αμοιβαίας δυσπιστίας.

«Απομάκρυνση του εμπλουτισμένου ουρανίου»;

Την ίδια ώρα το γραφείο του ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου παράλληλα ανέφερε μέσω X ότι ο αμερικανός πρόεδρος Τραμπ του «υποσχέθηκε» ότι η τελική συμφωνία θα συμπεριλαμβάνει –μεταξύ άλλων– την «απομάκρυνση του εμπλουτισμένου ουρανίου» από το Ιράν, παρότι η Τεχεράνη έχει πει επανειλημμένα πως δεν θα δεχτεί τίποτα τέτοιο.

«Με βάση το γεγονός ότι οι συνομιλίες με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν εξετάστηκαν και εγκρίθηκαν από τα υψηλότερα επίπεδα της ιρανικής ηγεσίας (…) ακύρωσα τα πλήγματα και τους βομβαρδισμούς εναντίον του Ιράν απόψε», ανέφερε νωρίτερα ο Ντόναλντ Τραμπ μέσω Truth Social. «Η στιγμή και ο τόπος της υπογραφής θα ανακοινωθούν σύντομα», πρόσθεσε.

Προτού κάνει ακόμη μια θεαματική μεταβολή, ο αμερικανός πρόεδρος επέσειε την απειλή πως «θα πλήξουμε πολύ σκληρά» το Ιράν το βράδυ της Πέμπτης προς Παρασκευή κι ότι ο στρατός του θα «έπαιρνε το νησί Χαργκ», όπου βρίσκεται ο κυριότερος ιρανικός πετρελαιοεξαγωγικός τερματικός σταθμός.

Ο κυριότερος διαπραγματευτής της Τεχεράνης, ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ, επέκρινε τις «λαθεμένες στρατηγικές και τις παρορμητικές αποφάσεις» προειδοποιώντας πως οι ΗΠΑ θα παγιδευτούν σε «ατελείωτο τέλμα».

Ήδη την Τρίτη ο Ντόναλντ Τραμπ μίλαγε για άμεσα επικείμενη συμφωνία με το Ιράν –για 38η φορά από την έναρξη του πολέμου, σύμφωνα με καταμέτρηση του CNN– προτού ανακρούσει πρύμνα κατηγορώντας την Τεχεράνη πως «περνάει για κορόιδα» τον ίδιο και την κυβέρνησή του.

Οι τιμές του πετρελαίου πέφτουν

Οι τιμές του πετρελαίου σημείωναν πτώση τις πρώτες πρωινές ώρες, μετά τις δηλώσεις του ρεπουμπλικάνου. Αυτή του Μπρεντ Βόρειας Θάλασσας, ποικιλίας αναφοράς στις διεθνείς αγορές, υποχωρούσε κατά 1,57%, στα 88,96 δολάρια στην Ασία, ενώ χθες έκλεισε κάτω από 90, ενώ η αντίστοιχη αμερικανική ποικιλία WTI στα 87,71.

Η κατάπαυση του πυρός στη Μέση Ανατολή, που τέθηκε σε εφαρμογή την 8η Απριλίου, γενικά άντεχε ως το περασμένο σαββατοκύριακο, αλλά αυτή η εβδομάδα σημαδεύτηκε από ευρείες εχθροπραξίες, τρεις μήνες μετά το ξέσπασμα του πολέμου με την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση εναντίον του Ιράν την 28η Φεβρουαρίου.

Είναι «δύσκολο να παραμείνουμε αισιόδοξοι», συνόψισε χθες η κυβέρνηση του Πακιστάν, χώρας που μεσολαβεί. Στο πεδίο, ο αμερικανικός στρατός «κατέρριψε» δυο ιρανικά drones τη νύχτα, είπε αμερικανός αξιωματούχος στο Ρόιτερς. Μια ημέρα νωρίτερα, έβαλε στο στόχαστρο «στρατιωτικές εγκαταστάσεις επιτήρησης, συστήματα επικοινωνιών και εγκαταστάσεις αντιαεροπορικής άμυνας» σε «όλο» το Ιράν, σύμφωνα με ανακοίνωση του. Τρεις άνθρωποι τραυματίστηκαν, σύμφωνα με μέσα ενημέρωσης στο Ιράν, που έκαναν λόγο για εκρήξεις στη νήσο Κεσμ, στη Μινάμπ, στη Σιρίκ και στο λιμάνι της Μπαντάρ Αμπάς, αλλά και σε τοποθεσίες πιο κοντά στην πρωτεύουσα.

Ο ιρανικός στρατός ανταπέδωσε εκτοξεύοντας κάπου είκοσι πυραύλους εναντίον αμερικανικής βάσης στην Αζράκ, στην Ιορδανία –όλοι αναχαιτίστηκαν κατά την Αμάν– και βάζοντας ξανά στο στόχαστρο μοναρχίες του Κόλπου. Στο Μπαχρέιν, παιδί τραυματίστηκε. Στο Κουβέιτ, έγινε λόγος για «τραυματισμούς», χωρίς να γίνει σαφής ο αριθμός και η σοβαρότητά τους.

Το Ορμούζ κλειστό

Το στρατηγικής σημασίας στενό του Ορμούζ, από όπου διέρχεται υπό κανονικές συνθήκες το ένα πέμπτο των υδρογονανθράκων που καταναλώνονται σε παγκόσμια κλίμακα, παραμένει το επίκεντρο της έντασης. Οι ιρανικές αρχές ανακοίνωσαν πως το κλείνουν εντελώς «μέχρι νεοτέρας διαταγής», ενώ μέχρι χθες επιτρεπόταν ο διάπλους περίπου είκοσι πλοίων ημερησίως.

Η Τεχεράνη έκλεισε de facto το στενό από το ξέσπασμα του πολέμου. Οι ΗΠΑ επέβαλαν σε αντίποινα αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια. Η ένοπλη σύρραξη αναζωπυρώθηκε την Κυριακή, όταν το Ιράν εκτόξευσε πυραύλους εναντίον του Ισραήλ, για πρώτη φορά αφότου ανακοινώθηκε η εύθραυστη κατάπαυση του πυρός, σε αντίποινα για ισραηλινούς βομβαρδισμούς στη Βηρυτό.

Η Τεχεράνη, προστάτιδα δύναμη της Χεζμπολάχ του Λιβάνου, επιμένει ότι ο Λίβανος, όπου ενεπλάκησαν σε νέο πόλεμο τη 2η Μαρτίου οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις με το σιιτικό κίνημα, πρέπει να συμπεριληφθεί στην όποια συμφωνία με τις ΗΠΑ προκειμένου να τερματιστεί ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή. Η Ουάσιγκτον θέλει το ζήτημα αυτό να διαχωριστεί.

Το Ισραήλ ανταπέδωσε εξαπολύοντας αεροπορικές επιδρομές, προτού τα δυο κράτη, ορκισμένοι εχθροί, ανακοινώνουν την αναστολή των εχθροπραξιών, όπως απαίτησε ο Ντόναλντ Τραμπ. Το Ισραήλ, που σφυροκοπεί τον Λίβανο, λέει ότι έχει σκοπό να «εξαλείψει» τη Χεζμπολάχ. Πάνω από 3.700 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί στους βομβαρδισμούς και στις επιχειρήσεις στη λιβανική επικράτεια, κατά επίσημα δεδομένα, ιδίως στο νότιο τμήμα της, μέρος του οποίου πλέον κατέχει ο ισραηλινός στρατός.