“Χρόνος, ο αόρατος αφηγητής”: Συλλογή διηγημάτων της Πόπης Αρωνιάδας

Πριν οδηγηθεί στην απόφαση να εκδώσει την από καιρό ασφαλώς εκκολαπτόμενη διηγηματική της γραφή, η οποία εντάσσεται στη θεματική του χρόνου και της μνήμης, συνειδητοποιώντας ότι έφτασε το πλήρωμα του χρόνου να τη μοιραστεί με το σκεπτόμενο αναγνωστικό κοινό, η Αρωνιάδα έχει να επιδείξει αξιόλογη και ποιοτική συγγραφική διαδρομή, προϊόν συστηματικής άσκησης ύφους μιας δημιουργού η οποία, έχοντας οικοδομήσει καρτερικά τη δική της “Ασκητική”, παράλληλα με την άσκηση ύφους, έχει οδηγηθεί και σε μια άσκηση ήθους πριν αποφασίσει να εκτεθεί, για μια ακόμη φορά, πριν αποτολμήσει ένα μπωντλαιρικό “ξεγύμνωμα ψυχής”, επικοινωνώντας με το αναγνωστικό κοινό, χρήζοντάς το συνοδοιπόρο – συνδημιουργό του και προσφέροντάς του ένα μοναδικής ευαισθησίας παλίμψηστο στις χιλιογραμμένες στρώσεις, του οποίου κρύβονται όλες εκείνες οι ψηφίδες που αποτελούν και συγκροτούν το μυστικό του κώδικα. 

Έναν κώδικα που συγκροτείται  και αποκαλύπτεται μέσα από τους τίτλους των διηγημάτων της: ‘’Oι ήρωες δεν έχουν τόπο και χρόνο’’, ‘’Χρόνος’’, ‘’Χνωτίζοντας τα τζάμια’’, ‘’Μόνο η μαμά μ’ αγαπάει’’, ‘’Δίκαιη ταπείνωση’’, ‘’Με τ’ αγριμιού τα μάτια’’, ‘’Του σώματος το φέουδο’’, ‘’Το μεγαλείο της θηλυκής φύσης’’, ‘’Μόνο οι ψυχές γνωρίζουν την αλήθεια’’.

Ιταλική μετάφραση

Δίπλα σε αυτόν τον κώδικα, σε αρμονική συμπόρευση με τη γλώσσα του πρωτότυπου κειμένου, συνυπάρχει η μετάφραση στα ιταλικά από την  Παρασκευή Μόλαρη, φιλόλογο Ελληνικής και Αγγλικής, ποιήτρια και επίσημη μεταφράστρια του Ιονίου Πανεπιστημίου. Με εφόδιο την άριστη γνώση της ιταλικής γλώσσας αλλά και τη μεγάλη εμπειρία της από τη μετάφραση από τα ελληνικά σε ξένες γλώσσες πλήθους ποιημάτων σύγχρονων Ελλήνων ποιητών, με έμφαση στο ύφος, τον ρυθμό και την ατμόσφαιρα του πρωτοτύπου, ξεδιπλώνει το καταξιωμένο μεταφραστικό της ταλέντο αποδεικνύοντας τη λογοτεχνική μετάφραση σε σύνθετη δημιουργική διαδικασία.

Ο μεγάλος Γάλλος θεωρητικός και κριτικός της Λογοτεχνίας, φιλόσοφος, γλωσσολόγος και σημειολόγος, Ρολάν Μπαρτ, αναφερόμενος στο πρωτότυπο κείμενο, τονίζει ότι ο συγγραφέας έγραψε ένα βιβλίο με κάποια πρόθεση, επειδή ήθελε να πει κάτι. Από τη στιγμή όμως που το βιβλίο αυτό δημοσιεύτηκε, δηλαδή είναι αφηγημένο, όπως το διατυπώνει ο ίδιος, αποκτά δική του διάσταση, γίνεται αυτόνομο και πλέον δεν ενδιαφέρει τι θέλει να πει ο δημιουργός.

Καθώς αυτός  αποσύρεται, το ενδιαφέρον μετατοπίζεται  σταδιακά στον τρόπο που το εισπράττει, το υποδέχεται ο κάθε αναγνώστης που το διαβάζει. Βαρύνουσας σημασίας αν και κάπως απόλυτη και συζητήσιμη η θέση αυτή του Μπαρτ η οποία, αν επεκταθεί από τη σφαίρα πρόσληψης του αναγνώστη στη σφαίρα του κριτικού και ερευνητή, το πρόσωπο αυτό καλείται, με τη σειρά του, να διαχειριστεί ανάλογα αυτή τη δύσκολη αυτονομία.

Ο λόγος λοιπόν πια  στο κοινό, στον  ακριβοδίκαιο δέκτη που καλείται να διαχειριστεί τη δύσκολη αυτή αυτονομία, βιώνοντας συμμετοχικά όσα η άξια δημιουργός αναδεικνύει, απορρίπτοντας την εύκολη επιλογή του νοσηρού διδακτισμού και της ανίερης ηθικολογίας. Ως αναγνώστες δέκτες-αποδέκτες, συστρατευόμαστε λοιπόν και συνδημιουργούμε  με τη διηγηματογράφο, μοιραζόμενοι μαζί της ευαισθησίες που έχουν  ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα και για το λόγο αυτό, ξεπερνούν την πρώτη ανάγνωση – πρόσληψη με βάση το θυμικό και αναδεικνύονται σε προτάσεις εξόδου από το τέλμα του ψεύδους που εξακολουθεί να απαξιώνει  την ανθρώπινη ύπαρξη.

Το νέο αυτό βιβλίο αποτελεί  λοιπόν μια τιμή που αν και πρέπει κυρίως να αποδοθεί στο συγγραφέα και τον εκδοτικό οίκο, δεν πρέπει να παραλείψουμε το ρόλο του αναγνωστικού κοινού χάρη στο οποίο καθίσταται δυνατό, στις ιδιαίτερες συνθήκες κάτω από τις οποίες  πορεύεται  σήμερα η έκδοση βιβλίων στην Ελλάδα, να συνεορτάσουμε  τη σημαντική πολιτιστική στιγμή που μας προσφέρει η Πόπη Αρωνιάδα με τη γραφή της. Καμία βέβαια εποχή δεν δείχνει να είναι ευνοϊκή για να  ανθίσει το πνεύμα στη ζωή μας. Παντού γύρω μας ελλοχεύουν κίνδυνοι και εμφανίζονται απειλές. Εμείς όμως διαμορφώνουμε τελικά τις συνθήκες, ευνοούμε ή αποθαρρύνουμε το βήμα προόδου που αξίζουμε ως άνθρωποι και ως σύνολο, ως κοινότητα. 

Η Πόπη Αρωνιάδα ως δημιουργός

Ακριβώς επειδή διανύουμε μια τόσο δύσκολη, κρίσιμη και μεταβατική περίοδο, η ανάγκη για βιβλίο, μάθηση, στοχασμό, προβληματισμό και ωριμότητα καθίσταται όλο και  μεγαλύτερη. Ένα νέο βιβλίο, μια νέα προσπάθεια μπορεί και πρέπει να λειτουργήσει ως αντίβαρο, ως απάντηση στην πνευματική μαλθακότητα, τη μετριότητα, το συμβιβασμό και την απαισιοδοξία με την οποία μας πολιορκεί η σημερινή κρίση.

Συνεχίζω να  γράφω και  να δημιουργώ  υπηρετώντας με ταπεινοφροσύνη αλλά και συνέπεια την ελληνική γλώσσα από τη μια  και αποδίδοντας μια γραφή σε έναν ξένο γλωσσικό πολιτισμικό κώδικα από την άλλη, σημαίνει τολμώ να πάω αντίθετα στο ρεύμα, μένω σε εγρήγορση και ανταποκρίνομαι στη μεγάλη πρόκληση να προσφέρω αυτό που προσωπικά θεωρώ ως μια δημιουργική αποστολή. Δεν είναι ούτε εγωιστικό αυτό ούτε ατομικιστικό αφού ένα βιβλίο γράφεται και εκδίδεται για όλους και επομένως η έκδοση είναι πράξη και κίνηση καθαρά συμμετοχική. Και ακριβώς επειδή είναι πράξη συμμετοχική, πρέπει όλοι μας να αισθανόμαστε τη μεγάλη χαρά της γέννησης και των πρώτων αναπνοών ενός πνευματικού παιδιού.

Με το βιβλίο της, η Αρωνιάδα ως άξια δημιουργός, η Μόλαρη ως δόκιμη μεταφράστρια  και  οι εκδόσεις ΟΤΑΝ, μας θυμίζουν τα λόγια του γνωστού Ρωμαίου ρήτορα και πολιτικού Κικέρωνα, ο οποίος είχε πει ότι αν έχεις έναν κήπο και μια βιβλιοθήκη, έχεις όλα όσα σου χρειάζονται.

---

Ο Δημήτρης Φίλιας είναι καθηγητής Λογοτεχνικής Μετάφρασης στο Τμήμα Ξένων Γλωσσών, Μετάφρασης και Διερμηνείας (ΤΞΓΜΔ) του Ιονίου Πανεπιστημίου.