Ποιο επικίνδυνος από ό,τι είχε εκτιμηθεί ο ρωσικός υπερ-πύραυλος Burevestnik

Σύμφωνα με την έρευνα, ο πύραυλος πιθανότατα χρησιμοποιεί έναν τύπο πυρηνικής πρόωσης που απελευθερώνει ραδιενεργά σωματίδια στην ατμόσφαιρα κατά τη διάρκεια της πτήσης, αφήνοντας πίσω του ένα «ραδιενεργό αποτύπωμα». Η ανάλυση υπογράφεται από τον καθηγητή του MIT Τζέικ Χέκλα και τον ερευνητή Ρ. Σκοτ Κεμπ και αποτελεί μέχρι σήμερα μία από τις πιο ολοκληρωμένες προσπάθειες εξήγησης του τρόπου λειτουργίας του Burevestnik.

Να σημειωθεί ότι μέχρι πρόσφατα υπήρχαν αμφιβολίες, ακόμη και για το κατά πόσο οι ρωσικοί ισχυρισμοί περί πυρηνικής πρόωσης ανταποκρίνονταν στην πραγματικότητα. Οι δύο επιστήμονες εκτιμούν ότι η επιτυχής δοκιμή του πυραύλου, που σύμφωνα με τη Μόσχα πραγματοποιήθηκε το 2025 πάνω από τον Αρκτικό Κύκλο, αποτελεί την πρώτη παρατεταμένη πτήση αεροσκάφους, ή πυραύλου, που κινείται πραγματικά με πυρηνική ενέργεια.

Το πρόγραμμα Burevestnik έγινε γνωστό το 2018, όταν ο Ρώσος πρόεδρος Πούτιν παρουσίασε μια σειρά νέων στρατηγικών οπλικών συστημάτων, ανάμεσά τους υπερηχητικούς πυραύλους, την πυρηνοκίνητη υποβρύχια τορπίλη Poseidon και τον συγκεκριμένο πύραυλο cruise, ο οποίος θεωρητικά διαθέτει (σχεδόν) απεριόριστη εμβέλεια. Η δυνατότητα αυτή θα του επέτρεπε να παραμένει στον αέρα για πολλές ώρες, ή ακόμη και ημέρες, ακολουθώντας απρόβλεπτες διαδρομές, προτού πλήξει τον στόχο του.

Από παλιά οι προσπάθειες…

Οι προσπάθειες ανάπτυξης πυρηνοκίνητων αεροσκαφών και πυραύλων δεν είναι πάντως καινούργιες. Ήδη από τη δεκαετία του 1950, τόσο οι Ηνωμένες Πολιτείες, όσο και η Σοβιετική Ένωση, είχαν πραγματοποιήσει πειράματα με πυρηνικούς αντιδραστήρες σε στρατηγικά βομβαρδιστικά, χωρίς όμως αυτοί να χρησιμοποιηθούν τελικά για την πρόωση των αεροσκαφών. Στη δεκαετία του 1960 οι ΗΠΑ ανέπτυξαν το πρόγραμμα Pluto και τον πύραυλο SLAM, ο οποίος θα χρησιμοποιούσε πυρηνοκίνητο κινητήρα ramjet. Το πρόγραμμα εγκαταλείφθηκε, κυρίως λόγω του τεράστιου περιβαλλοντικού κινδύνου και της περιορισμένης στρατιωτικής του χρησιμότητας.

Η νέα μελέτη υποστηρίζει ότι το Burevestnik ακολουθεί διαφορετική τεχνολογική προσέγγιση. Από την ανάλυση διαθέσιμων φωτογραφιών και στοιχείων, οι ερευνητές εκτιμούν ότι ο πύραυλος έχει μήκος περίπου 9,5 μέτρα, άνοιγμα πτερύγων 5,6 μέτρα και πετά με υποηχητική ταχύτητα, περίπου στο 75% της ταχύτητας του ήχου. Τα χαρακτηριστικά αυτά καθιστούν απίθανη τη χρήση πυρηνοκίνητου ramjet, όπως είχε σχεδιαστεί στο αμερικανικό πρόγραμμα Pluto.

Αντίθετα, οι ερευνητές θεωρούν σχεδόν βέβαιο ότι χρησιμοποιείται σύστημα άμεσου κύκλου (direct-cycle). Σε αυτή την αρχιτεκτονική, ο αέρας εισέρχεται απευθείας από την ατμόσφαιρα, διέρχεται μέσα από τον πυρηνικό αντιδραστήρα, θερμαίνεται από τη σχάση του πυρηνικού καυσίμου και στη συνέχεια εκτονώνεται από το ακροφύσιο του κινητήρα, παράγοντας ώση. Η λύση αυτή είναι απλούστερη και ελαφρύτερη από τα συμβατικά πυρηνικά συστήματα, γεγονός που επιτρέπει την ενσωμάτωσή της σε έναν σχετικά μικρό πύραυλο.

Αφήνοντας ραδιενεργά ίχνη

Το σημαντικότερο όμως μειονέκτημα, είναι ότι ο αέρας που περνά μέσα από τον πυρήνα του αντιδραστήρα έρχεται σε άμεση επαφή με ραδιενεργά υλικά. Ως αποτέλεσμα, τα καυσαέρια ενδέχεται να περιέχουν ραδιενεργά ισότοπα, όπως αργό, κρυπτό και άνθρακα, τα οποία διασκορπίζονται κατά μήκος της διαδρομής του πυραύλου. Όσο περισσότερο παραμένει στον αέρα, τόσο μεγαλύτερη είναι η ποσότητα ραδιενεργών ουσιών που απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα και καταλήγει στο έδαφος.

Οι ερευνητές επισημαίνουν και έναν δεύτερο κίνδυνο: Η παρατεταμένη λειτουργία του αντιδραστήρα σε υψηλές θερμοκρασίες, σε συνδυασμό με τη διέλευση πεπιεσμένου αέρα, μπορεί να προκαλέσει διάβρωση στον πυρήνα του αντιδραστήρα. Η φθορά αυτή είναι πιθανό να απελευθερώνει επιπλέον ραδιενεργά σωματίδια, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο το περιβάλλον και αυξάνοντας τους κινδύνους για όσους βρίσκονται στην περιοχή πτήσης του πυραύλου.

Τα συμπεράσματα αυτά συνδέονται και με τα ατυχήματα που έχουν σημαδέψει την εξέλιξη του προγράμματος. Το 2019, έκρηξη σε θαλάσσια πλατφόρμα στη Λευκή Θάλασσα, προκάλεσε τον θάνατο πέντε επιστημόνων της Rosatom και συνοδεύτηκε από προσωρινή αύξηση των επιπέδων ραδιενέργειας στην πόλη Σεβεροντβίνσκ. Οι ερευνητές του MIT θεωρούν πιθανό το δυστύχημα να σημειώθηκε κατά την ανάσυρση πρωτοτύπου πυρηνικού αντιδραστήρα του Burevestnik από τον βυθό, ο οποίος ενδεχομένως επαν-ενεργοποιήθηκε κατά τη διαδικασία.

Παρά τις τεχνολογικές δυσκολίες, η βασική επιχειρησιακή αξία του Burevestnik είναι η θεωρητικά απεριόριστη εμβέλειά του. Ένας τέτοιος πύραυλος θα μπορούσε να εκτοξευθεί πολύ πριν από μια επίθεση, να παραμείνει για ώρες ή ημέρες σε περιπολία και να προσεγγίσει τον στόχο του από απρόβλεπτη κατεύθυνση, παρακάμπτοντας τα υπάρχοντα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και αντιπυραυλικής άμυνας.

Burevestnik: Ένα σημαντικό τεχνολογικό επίτευγμα

Από την άλλη πλευρά, αρκετοί ειδικοί αμφισβητούν τη στρατιωτική του αξία. Ο Burevestnik είναι υποηχητικός, γεγονός που τον καθιστά πιο εύκολο στον εντοπισμό και την αναχαίτιση σε σχέση με υπερηχητικά ή υπερηχητικά-ολισθητικά όπλα. Επιπλέον, η συνεχής εκπομπή ραδιενέργειας θα μπορούσε να διευκολύνει τον εντοπισμό του, ενώ η σταδιακή φθορά του αντιδραστήρα δημιουργεί ερωτήματα για το κατά πόσο η υποτιθέμενη “απεριόριστη” εμβέλειά του είναι τεχνικά εφικτή.

Οι συντάκτες της μελέτης εκτιμούν ότι η Ρωσία ίσως χρησιμοποιεί το πρόγραμμα περισσότερο ως πεδίο δοκιμών για μελλοντικές εφαρμογές πυρηνικής πρόωσης, όπως μη επανδρωμένα αεροσκάφη μεγάλης αυτονομίας, ή ακόμη και διαστημικά συστήματα, παρά ως ένα όπλο που προορίζεται για μαζική επιχειρησιακή χρήση. Σε κάθε περίπτωση, το Burevestnik αποτελεί ένα σημαντικό τεχνολογικό επίτευγμα, αλλά συνοδεύεται από σοβαρά ερωτήματα σχετικά με την ασφάλεια, τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις και την πραγματική στρατιωτική του αποτελεσματικότητα.