Δαμόκλεια σπάθη η επανέναρξη του πολέμου στον Κόλπο

Και στις δυο περιπτώσεις οι ΗΠΑ προχώρησαν άμεσα σε αντίμετρα. Μετά την εκεχειρία της 8ης Απριλίου προχώρησαν στο ναυτικό αποκλεισμό, ενώ στο Λίβανο δεν είχαν προγραμματίσει κατάπαυση πυρός. Μετά την άλλη συμφωνία επιχείρησαν να αποσπάσουν τον έλεγχο των Στενών από το Ιράν, με τη διέλευση των πλοίων από τα ύδατα του Ομάν.

Σχετικές ήταν προ της συμφωνίας οι απειλές Τραμπ προς το Ομάν ότι «πρέπει να συμπεριφερθεί όπως όλοι, ή διαφορετικά θα πρέπει να τους ανατινάξουμε» (!). Στο δε μέτωπο του Λιβάνου η συμφωνία Βηρυτού-Τελ Αβίβ υπό την αιγίδα Ρούμπιο πρακτικά νομιμοποιεί την κατοχή του νοτίου Λιβάνου και αντικρούει το πρώτο σημείο της συμφωνίας ΗΠΑ-Ιράν περί «διασφάλισης της εδαφικής ακεραιότητας και κυριαρχίας του Λιβάνου».

Στη διπλή προσπάθεια των ΗΠΑ, σε Λίβανο και Στενά, να υπονομεύσουν στην πράξη το πλεονέκτημα που έδινε το MOU (Memorandum of Understanding) στην ιρανική πλευρά, η Τεχεράνη σκλήρυνε στα Στενά, οι ΗΠΑ απάντησαν δυναμικά, και έχουμε ένα νέο πολεμικό γύρο ανάμεσα στο Ιράν, που επιδιώκει να διατηρήσει το πλεονέκτημα και στις ΗΠΑ που το υπονομεύουν – αλλά χωρίς σχέδιο τι θα κάνουν αν το Ιράν κλιμάκωνε, όπως και έκανε. Και όλα αυτά σε ένα χειρότερο για τις ΗΠΑ χρονικό πλαίσιο όχι μόνο λόγω των ενδιάμεσων εκλογών.

Η δαμόκλειος σπάθη των αποθεμάτων πετρελαίου

Μια εβδομάδα μετά τη συμφωνία, στο G7, o Τραμπ δικαιολογούσε τη συμφωνία: «Δεν ήθελα να δω μια οικονομική καταστροφή που θα μπορούσε να συμβεί αν αυτός [ο πόλεμος] συνεχιζόταν». Λίγο αργότερα ο Βανς παραδεχόταν ότι «ο Πρόεδρος μας είπε να χρησιμοποιήσουμε το MOU, ώστε με έναν τρόπο να ξαναγεμίσουμε την παγκόσμια πετρελαϊκή οικονομία, να ξαναγεμίσουμε τα αποθέματα και μετά να δούμε πού βρισκόμαστε».

Πολλά δημοσιεύματα εμφανίζουν το πρόβλημα της πετρελαϊκής οικονομίας σαν να έχει λυθεί. Η πραγματικότητα είναι ότι βρισκόμαστε περίπου στο σημείο που βρισκόμασταν πριν τις 12 Ιουνίου. Τότε οι περισσότερες εκτιμήσεις έκαναν λόγο για εβδομάδες, μέχρι το σημείο που θα έπρεπε να αρχίσει να ρέει πετρέλαιο από την αγορά ξανά πίσω προς τα αποθέματα, προκαλώντας ένα έλλειμμα προσφοράς και σοκ μεγαλύτερο από τον ίδιο τον πόλεμο.

Η διέλευση πετρελαίου μετά τη συμφωνία, δεν ξεπέρασε το ένα τρίτο της προπολεμικής διέλευσης. Σύμφωνα με τη Διεθνή Υπηρεσία Ενέργειας τα αποθέματα άδειαζαν με μέσο ρυθμό 3,8 εκ. βαρέλια την ημέρα μέχρι τη συμφωνία (4,6 τον Μάιο). Μετά τη συμφωνία μόνο ένα 5% των απωλειών έχει αποκατασταθεί. Η προσωρινή εκτίναξη της προσφοράς από τα πετρελαιοφόρα που βρέθηκαν στις θάλασσες έριξε τις τιμές, αλλά δεν μειώνει τον μεσοπρόθεσμο κίνδυνο.

Αν πριν ένα μήνα η κρισιμότητα της πετρελαϊκής οικονομίας ήταν τέτοια που ανάγκασε την Ουάσιγκτον να αποδεχτεί τύποις τις ιρανικές απαιτήσεις, το Ιράν σήμερα διαθέτει μεγαλύτερο πλεονέκτημα, με δεδομένη και την απροθυμία-αδυναμία των ΗΠΑ να επανέλθουν σε σύγκρουση διαρκείας. Το κλείσιμο των Στενών είναι για το Ιράν μονόδρομος. Αν αντέξει, πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι θα ακολουθήσουν μία ή περισσότερες δηλώσεις Τραμπ που θα απειλεί, θα ανακαλεί χτυπήματα γιατί οι Ιρανοί «εκλιπαρούν για συμφωνία», ή γιατί «οι διαπραγματεύσεις πάνε πολύ καλά», και τελικά θα καταλήξουν σύντομα σε νέα συμφωνία ή “διευκρίνηση” της υφιστάμενης.

Αν τα Στενά ξανακλείσουν μόνιμα, εντός διμήνου το πολύ η παγκόσμια και αμερικανική οικονομία κινδυνεύει από ένα πετρελαϊκό σοκ που όμοιό του δεν ξαναυπήρξε. Οι ΗΠΑ παίζουν εντός αυτών των χρονικών ορίων, χωρίς μακροπρόθεσμο σχέδιο, και χωρίς από τις 12 Ιουνίου να έχουν μεταβληθεί οι υλικοί όροι, μιας σύγκρουσης που τις ανάγκασαν σε υποχώρηση.

Οι επιδιώξεις του Ιράν

Για το Ιράν είναι πολλαπλοί οι στόχοι κεφαλαιοποίησης της αντοχής-επικράτησης στη σύγκρουση. Η άρση των δυτικών κυρώσεων, η διατήρηση του ελέγχου στα Στενά, με ή χωρίς διόδια αναλόγως της «αποζημίωσής» του με άλλους τρόπους, ο περιορισμός της αμερικανικής παρουσίας στην περιοχή, ο περιορισμός της περιφερειακής “απασφάλισης” του Ισραήλ μετά το 2023 – κυρίως στο Λίβανο – η προστασία των συμμάχων του, η διαμόρφωση ενός ευνοϊκότερου πλαισίου συνύπαρξης με χώρες του Κόλπου μετά την αποτυχία της αμερικανικής ομπρέλας προστασίας και των συμφωνιών του Αβραάμ, η κατοχύρωση της νέας του θέσης περιφερειακά και παγκόσμια.

Δεν έχει τη δυνατότητα να πετύχει σε όλα και θα αναγκαστεί να επιλέξει. Κλειδί για τα πιο βασικά όμως είναι ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ. Με δεδομένη την ανυπαρξία εμπιστοσύνης στις ΗΠΑ ότι, για παράδειγμα, θα τηρήσουν μια συμφωνία άρσης κυρώσεων μακροπρόθεσμα, θα προτεραιοποιήσουν όχι με βάση το τι είναι καλύτερο, αλλά περισσότερο με βάση το τι μπορούν οι ίδιοι να διασφαλίσουν.

Στο μεταξύ, πυροβολώντας τη συμφωνία της 12ης Ιουνίου οι ΗΠΑ πυροβολούν εν μέρει τα πόδια τους στο βαθμό που μειώνουν τα “καρότα” που μπορούν να προσφέρουν, και έτσι επιβεβαιώνουν τους σκληρούς της Τεχεράνης. Η επαναφορά κυρώσεων καθιστά για τις ΗΠΑ το χαρτί των κυρώσεων άχρηστο στις διαπραγματεύσεις, γιατί δεν είναι κάτι που η Τεχεράνη μπορεί να εμπιστευτεί, παρά μόνο υπό την απειλή άμεσων αντίμετρων, δηλαδή το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ.

Ο ρόλος της Κίνας

Η άρση ή όχι των κυρώσεων ενδιαφέρει και άλλες πλευρές, όπως την Κίνα. Πότε ξεκίνησε η πτώση των τιμών του πετρελαίου από την περιοχή των 110 δολαρίων; Με την εκεχειρία της 8ης Απριλίου; Με τη συμφωνία της 12ης Ιουνίου; Όχι. Η πτώση ξεκίνησε αμέσως μετά τη συνάντηση Τραμπ-Σι στο Πεκίνο, στα μέσα Μαΐου.

Τι ακριβώς ανταλλάχθηκε στο Πεκίνο δεν γνωρίζουμε. Γνωρίζουμε μόνο πως μια εβδομάδα μετά η Ουάσιγκτον πάγωσε σημαντική παρτίδα πώλησης όπλων στην Ταϊβάν. Προηγήθηκαν οι δηλώσεις Τραμπ: «Δεν σκοπεύουμε να ταξιδέψουμε 9.500 μίλια για να πολεμήσουμε».

Η στάση της Κίνας καθ’ όλη την πετρελαϊκή κρίση του πολέμου γεννά ερωτήματα. Τέσσερις παράγοντες κράτησαν τις “χάρτινες” τιμές του αργού χαμηλά: Η διάθεση μεγάλου μέρους των αποθεμάτων στην αγορά, η εκτόξευση των αμερικανικών εξαγωγών, η τεράστια μείωση της ζήτησης από την Κίνα και η χωρίς προηγούμενο χειραγώγηση των τιμών. Σχετικά με το τελευταίο, ένα μεγάλο θέμα από μόνο του, έχουν γραφτεί πολλά που δεν είναι της ώρας, η χειραγώγηση όμως έχει εξαντλήσει τα περιθώριά της μπροστά στο νέο πολεμικό γύρο. Άλλος ένας λόγος που καθιστά τα πράγματα για τις ΗΠΑ χειρότερα τώρα, σε σύγκριση με τον Φεβρουάριο.

Η διατήρηση των τιμών πετρελαίου σε επίπεδα που δεν είναι επικίνδυνα για την παγκόσμια οικονομία, μαζί με άλλες οικονομικές σταθμίσεις, είναι λόγος αρκετός να δικαιολογήσει την πολιτική μιας Κίνας που είναι η μεγαλύτερη εμπορική δύναμη του πλανήτη. Το πικάντικο ερώτημα είναι αν είναι ο μόνος λόγος. Γιατί η διατήρηση αυτή ταυτόχρονα αφαιρούσε δύναμη από το βασικό όπλο της Τεχεράνης που ήταν ο στραγγαλισμός των Στενών και της παγκόσμιας οικονομίας.

Πέραν του γεγονότος ότι η δραστική μείωση της κινεζικής ζήτησης αντικειμενικά ευνόησε τον τυχοδιωκτισμό Τραμπ – πέραν των επαναλαμβανόμενων δηλώσεων του όπου λέει ότι είναι «ευχαριστημένος» από την στάση της Κίνας, ή ότι δεν ενοχλήθηκαν πλοία που μετέφεραν πετρέλαιο προς την Κίνα – δεν υπάρχουν δεδομένα ικανά να υποστηρίξουν την υπόθεση μιας συνεννόησης Πεκίνου-Ουάσιγκτον. Αντίθετα, υπάρχουν δεδομένα για να υποστηριχθεί ότι η διατήρηση των κυρώσεων κατά του Ιράν αντικειμενικά συμφέρει από πολλές απόψεις την Κίνα.

Η Ρωσία και ο πόλεμος στο Ιράν

Ούτε η Ρωσία ήταν από τους ευνοημένους αυτής της διατήρησης των τιμών, πεδίο στο οποίο τα συμφέροντά της διαφέρουν από της Κίνας. Επιπλέον η ίδια η Ρωσία ήταν θύμα επιθέσεων ουκρανικών drones σε διυλιστήρια, ταυτόχρονα με την αμερικανοϊσραηλινή επίθεση στο Ιράν. Αν και η εκστρατεία σε ρωσικά διυλιστήρια έχει ξεκινήσει από το 2025, εντάθηκε από τις 2 Μαρτίου, δυο μέρες μετά την επίθεση στο Ιράν. Με δεδομένο ότι προκειμένου να περιορίσει την αναταραχή η Ουάσιγκτον προχώρησε μέχρι και σε προσωρινή άρση των κυρώσεων σε ρωσικό και ιρανικό αργό, η αναβάθμιση του πολέμου των drones ταυτόχρονα με τον πόλεμο στο Ιράν προκαλεί ερωτηματικά.

Αν και δεν προκάλεσε πίεση στην τιμή του αργού παρά κυρίως των διυλισμένων, είναι βέβαιο πως η Ουάσιγκτον ήταν σε θέση να αναβάλει την αναβαθμισμένη ουκρανική εκστρατεία, τουλάχιστον για όσο εξελισσόταν η σύγκρουση. Συνεπώς την επέτρεψε, αν δεν την σχεδίασε, στο πνεύμα και της συνολικής στροφής Τραμπ απέναντι στη Ρωσία και στο ουκρανικό κατά το τελευταίο διάστημα. Την ίδια περίοδο η Κίνα, παγκόσμιος ηγέτης στη διύλιση, ποσοτικά και τεχνολογικά, περιόρισε τις εξαγωγές διυλισμένων. Το χάσμα ανάμεσα στις τιμές αργού που υποχώρησαν και στις τιμές διυλισμένων βρίσκεται σε ιστορικά υψηλό, με το περιθώριο κέρδους των διυλιστηρίων να έχει χτυπήσει τα 59 δολάρια το βαρέλι, σύμφωνα με το Bloomberg.

Προς το παρόν όλα τα παραπάνω προσφέρονται για υποθέσεις συνωμοσίας, χωρίς τίποτα να μπορεί να υποστηριχτεί με στοιχεία. Ωστόσο, σωρεύονται γενικότερα ενδείξεις που συνηγορούν στη διαπίστωση ότι στην προσπάθεια ανάσχεσης της Κίνας οι ΗΠΑ εμπλέκονται σε περιφερειακές περιπέτειες που καθιστούν πιο χρήσιμη, αν όχι αναγκαία, τη συνεννόηση στο πλαίσιο του G2 με την Κίνα, που υποτίθεται πως κατά βάθος είναι ο στρατηγικός αντίπαλος. Αυτό δεν είναι παράλογο από την οπτική μιας συνεκτικής αμερικανικής στρατηγικής; Είναι!

Η Σαουδική Αραβία και ο Λίβανος

Ακόμη και ορκισμένοι αντίπαλοι της Χεζμπολά στο Λίβανο επιτέθηκαν στη συμφωνία-πλαίσιο Λιβάνου-Ισραήλ-ΗΠΑ ως ξεπούλημα της χώρας, και αναφέρθηκαν σε κίνδυνο για εμφύλιο πόλεμο προς τέρψη Ισραηλινών που τον επιθυμούν ανοιχτά με δηλώσεις. Τα σημεία 4 και 5 της συμφωνίας θέτουν ως προαπαιτούμενο της απόσυρσης της ισραηλινής κατοχής τον αφοπλισμό της Χεζμπολά. Καθιστούν έτσι την εδαφική ακεραιότητα εξαρτώμενο ενός εσωτερικού ζητήματος του Λιβάνου, που επιπλέον είναι η δύναμη κατοχής εκείνη που θα κρίνει αν επιλύθηκε ή όχι.

Στο σημείο 5 το Ισραήλ αναφέρει ότι «ο τερματισμός αυτής της απειλής μέσω του αφοπλισμού και της διάλυσης τέτοιων ομάδων σε όλο το Λίβανο και πρόσθετες ρυθμίσεις ασφάλειας που θα συμφωνηθούν θα εξαλείψουν κάθε μελλοντική ανάγκη για στρατιωτική δράση ή κατοχή του IDF στο Λίβανο».

Ένας λόγος που ο λιβανέζικος στρατός αδυνατεί να αντιμετωπίσει τη Χεζμπολά είναι ότι εξοπλίζεται τόσο όσο να αδυνατεί να αντιμετωπίσει το Ισραήλ. Η ιστορική στροφή του Μαρωνίτη Προέδρου Αούν και του Σαλάμ, πρώην Προέδρου στην υπόθεση του Διεθνούς Δικαστηρίου για τη γενοκτονία στη Γάζα που έλαβε τη θέση του πρωθυπουργού με τη στήριξη Δύσης και χωρών του Κόλπου, θα ήταν αδύνατη, χωρίς την ισχυρή υποστήριξη του Ριάντ.

Η ευκολία με την οποία η Χεζμπολά χαρακτηρίζεται proxy του Ιράν δεν επιδεικνύεται στην γνωστή οικονομική-πολιτική εξάρτηση δεξιών πολιτικών δυνάμεων του Λιβάνου από το Ριάντ (και σε μικρότερο βαθμό από την Τουρκία). Η Σαουδική Αραβία αναζητώντας μετά τον πόλεμο μια νέα ισορροπία ανάμεσα σε Ιράν-ΗΠΑ-Ισραήλ και αδυνατώντας να στραφεί ευθέως κατά του Ιράν, δεν φείδεται να παραδώσει το νότιο Λίβανο στο Ισραήλ, μόνο και μόνο για να ζημιώσει το Ιράν.

Προς Νότο η νέα ανάφλεξη και ανταλλαγές χτυπημάτων με τους Χούθι δεν είναι άσχετη με τις νέες περιφερειακές ισορροπίες που διαμορφώνονται. Μένει να φανεί κατά πόσο θα εμπλακούν χώρες του Κόλπου στο υπερφίαλο σχέδιο Τραμπ να αναλάβει η Συρία της Αλ Κάιντα τον πόλεμο κατά της Χεζμπολά.