Ο πόλεμος στην Ουκρανία φωνάζει, οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις ακούνε;

Η ευρεία χρήση φθηνών drones (όπως στο πόλεμο στην Ουκρανία) έχει μετατρέψει σχεδόν κάθε πεδίο μάχης σε χώρο συνεχούς επιτήρησης, όπου οποιοδήποτε εκτεθειμένο όχημα, διοικητικό κέντρο, κόμβος logistics, ή συγκέντρωση στρατευμάτων, μπορεί να εντοπιστεί και να δεχθεί επίθεση, μέσα σε λίγα λεπτά.

Για τις Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις, αυτά τα μαθήματα είναι ιδιαίτερα σημαντικά. Το επιχειρησιακό περιβάλλον της Ελλάδας – που χαρακτηρίζεται από εκατοντάδες νησιά, τραχιά βουνά, διασκορπισμένες φρουρές και περιορισμένο στρατηγικό βάθος – καθιστά την παθητική προστασία ουσιαστικό συστατικό των μελλοντικών στρατιωτικών επιχειρήσεων.

Το κεντρικό μάθημα από την Ουκρανία είναι ότι η παθητική προστασία πρέπει να γίνει βασικό στοιχείο του στρατιωτικού δόγματος και όχι μια αυτοσχέδια αντίδραση κατά τη διάρκεια του πολέμου. Στην Ουκρανία, εκτεταμένα δίκτυα κατά των drones καλύπτουν πλέον εκατοντάδες χιλιόμετρα δρόμων κοντά στις πρώτες γραμμές, προστατεύοντας τις στρατιωτικές νηοπομπές από drones πρώτου προσώπου (FPV).

Ενώ αυτές οι δομές δεν είναι ούτε εξελιγμένες, ούτε άτρωτες, μειώνουν σημαντικά την ευπάθεια περιπλέκοντας την αναγνώριση του εχθρού και καθυστερώντας τις επιθέσεις. Η αξία τους δεν έγκειται στο να κάνουν τις δυνάμεις αόρατες, αλλά στην αύξηση των πιθανοτήτων επιβίωσής τους.

Καίρια η παθητική προστασία

Για την Πολεμική Αεροπορία, αυτό σημαίνει ότι τα παθητικά μέτρα επιβίωσης – συμπεριλαμβανομένων των εναέριων δικτύων, των ενισχυμένων καταφυγίων, του καμουφλάζ, της θερμικής απόκρυψης, των θέσεων δολώματος και της συχνής μετατόπισης θα πρέπει να γίνουν συνήθης πρακτική σε όλους τους σχηματισμούς. Αυτά τα μέτρα θα πρέπει να θεωρούνται εξίσου απαραίτητα με το σκάψιμο θέσεων μάχης, ή την εγκαθίδρυση περιμετρικής ασφάλειας.

Ένα άλλο σημαντικό μάθημα αφορά στη διοικητική μέριμνα. Η σύγκρουση στην Ουκρανία έδειξε ότι οι κόμβοι διοικητικής μέριμνας συγκαταλέγονται πλέον στους στόχους υψηλότερης προτεραιότητας του εχθρού. Οι αποθήκες καυσίμων, οι χώροι αποθήκευσης πυρομαχικών, οι εγκαταστάσεις συντήρησης, οι ζώνες προσγείωσης ελικοπτέρων και οι νηοπομπές ανεφοδιασμού παρακολουθούνται συνεχώς από drones και γίνονται ελκυστικοί στόχοι για ακριβείς επιθέσεις.

Αυτό έχει άμεσες επιπτώσεις για την Ελλάδα, ιδίως στα νησιά του Αιγαίου. Λιμάνια, ελικοδρόμια, τοποθεσίες ραντάρ και περιοχές ανεφοδιασμού θα μπορούσαν όλα να υπόκεινται σε συνεχή επιτήρηση κατά τη διάρκεια μιας κρίσης. Αντί να συγκεντρώνει τις προμήθειες σε λίγες μεγάλες αποθήκες, η Πολεμική Αεροπορία θα πρέπει να δίνει όλο και μεγαλύτερη έμφαση στη διασκορπισμένη διοικητική μέριμνα, σε πολλαπλές μικρότερες τοποθεσίες αποθήκευσης, σε δυνατότητες ταχείας μετεγκατάστασης και σε μέτρα εξαπάτησης που έχουν σχεδιαστεί για να συγχέουν την αναγνώριση του εχθρού.

Η σημασία του πολυφασματικού καμουφλάζ

Το παραδοσιακό καμουφλάζ προοριζόταν κυρίως για την απόκρυψη των δυνάμεων από την οπτική παρατήρηση. Τα σύγχρονα drones, ωστόσο, χρησιμοποιούν θερμική απεικόνιση, αισθητήρες υπερύθρων και ολοένα και πιο εξελιγμένη τεχνητή νοημοσύνη για τον εντοπισμό στρατιωτικών στόχων. Ως αποτέλεσμα, η απόκρυψη οχημάτων κάτω από το χρώμα καμουφλάζ από μόνη της δεν επαρκεί πλέον.

Η Πολεμική Αεροπορία θα πρέπει επομένως να επενδύσει σε συστήματα θερμικού καμουφλάζ, διαχείριση θερμικών υπογραφών και βελτιωμένες τεχνικές απόκρυψης. Οι στρατιωτικές ασκήσεις θα πρέπει να περιλαμβάνουν τακτικά αναγνώριση με drones, επιτρέποντας στις μονάδες να παρατηρούν τον εαυτό τους μέσω θερμικών καμερών και να κατανοούν πόσο εύκολα μπορούν να ανιχνευθούν από ψηλά. Μια τέτοια εκπαίδευση θα παρείχε άμεση ανατροφοδότηση και θα βελτίωνε σημαντικά την πειθαρχία στο πεδίο.

Οι μονάδες μηχανικού αναλαμβάνουν επίσης πολύ πιο σημαντικό ρόλο σε αυτό το νέο περιβάλλον. Η προστασία της Ουκρανίας από drones καταδεικνύει ότι τα σχετικά φθηνά δομικά υλικά – ξύλινοι στύλοι, χαλύβδινα πλαίσια, δίχτυα καμουφλάζ, φράγματα Hesco και χωματουργικά έργα – μπορούν να βελτιώσουν δραματικά την επιβίωση. Οι Έλληνες στρατιωτικοί μηχανικοί θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν παρόμοιες μεθόδους για την κατασκευή προστατευμένων διαδρόμων εφοδιαστικής, κρυφών θέσεων πυροβολικού, καλυμμένων σημείων ανεφοδιασμού ελικοπτέρων και ενισχυμένων θέσεων διοίκησης, τόσο στην ηπειρωτική Ελλάδα, όσο και στα νησιά.

Προτεραιότητες προμηθειών

Ίσως το πιο εντυπωσιακό μάθημα αφορά τις προτεραιότητες προμηθειών. Οι σύγχρονοι στρατοί έλκονται φυσικά από ακριβές τεχνολογικές λύσεις, όπως συστήματα ραντάρ, εξοπλισμό ηλεκτρονικού πολέμου και πυραύλους αναχαίτισης. Αυτές οι δυνατότητες παραμένουν απαραίτητες, αλλά δεν μπορούν να βρίσκονται παντού ανά πάσα στιγμή. Αντίθετα, οι σχετικά φθηνές επενδύσεις σε δίχτυα καμουφλάζ, δολώματα, προστατευτικά φράγματα, αρθρωτά καταφύγια και υλικά επισκευής μπορούν να αυξήσουν δραματικά την επιβίωση στο πεδίο της μάχης, με ένα κλάσμα του κόστους.

Αυτό υποδηλώνει ότι η παθητική προστασία θα πρέπει να λαμβάνει ειδική χρηματοδότηση, αντί να βασίζεται σε μεμονωμένες μονάδες για τον αυτοσχεδιασμό τοπικών λύσεων. Τυποποιημένα κιτ επιβίωσης θα μπορούσαν να διανεμηθούν σε όλη τη δύναμη, επιτρέποντας στις μονάδες να δημιουργούν γρήγορα προστατευμένες θέσεις όποτε απαιτείται.

Εκπαίδευση

Οι μέθοδοι εκπαίδευσης πρέπει επίσης να εξελιχθούν. Πολλοί στρατοί εκπαιδεύονται πλέον με drones, αλλά σχετικά λίγοι εκπαιδεύονται συστηματικά εναντίον τους. Κάθε σημαντική άσκηση της Πολεμικής Αεροπορίας θα πρέπει να ενσωματώνει ρεαλιστικές απειλές από drones, αξιολογώντας πόσο γρήγορα ανιχνεύονται οι μονάδες, εάν τα πρότυπα κίνησης είναι προβλέψιμα, αν λειτουργεί αποτελεσματικά το καμουφλάζ και αν τα δολώματα αποσπούν με επιτυχία την προσοχή του εχθρού. Αυτό θα έκανε τους διοικητές πιο ενήμερους για τις πραγματικές υπογραφές του πεδίου μάχης των μονάδων τους.

Η εξαπάτηση αναδεικνύεται επίσης ως ένας ισχυρός πολλαπλασιαστής δύναμης. Ο πόλεμος της Ουκρανίας έχει καταδείξει την αποτελεσματικότητα των φουσκωτών αρμάτων μάχης, του ψεύτικου πυροβολικού, των εικονικών συστημάτων ραντάρ και των ψευδών θέσεων εφοδιαστικής στην σπατάλη πόρων αναγνώρισης του εχθρού και πυρομαχικών ακριβείας. Για την Ελλάδα, τα σχετικά φθηνά συστήματα δολωμάτων θα μπορούσαν να περιπλέξουν την εικόνα πληροφοριών ενός αντιπάλου και να αναγκάσουν πολύτιμα drones και πυραύλους να εμπλακούν σε ψευδείς στόχους.

Ένα πολυεπίπεδο αμυντικό σύστημα

Το πιο σημαντικό είναι ότι οι παθητικές και ενεργητικές άμυνες δεν πρέπει ποτέ να θεωρούνται ως ανταγωνιστικές προσεγγίσεις. Αντίθετα, πρέπει να ενσωματωθούν σε ένα πολυεπίπεδο αμυντικό σύστημα. Ο ηλεκτρονικός πόλεμος, τα drones αναχαίτισης, τα πυροβόλα και οι πύραυλοι παραμένουν απαραίτητα, αλλά είναι σημαντικά πιο αποτελεσματικά όταν συνδυάζονται με καμουφλάζ, απόκρυψη, εξαπάτηση, σκλήρυνση και κινητικότητα. Κάθε επίπεδο αντισταθμίζει τις αδυναμίες των άλλων.

Τελικά, η Ουκρανία καταδεικνύει ότι η επιβίωση έχει γίνει εξίσου σημαντική με την ισχύ πυρός. Μια δύναμη που δεν μπορεί να επιβιώσει από τη συνεχή παρατήρηση από drones, δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει αποτελεσματικά τα όπλα της, ή να διατηρήσει πολεμικές επιχειρήσεις. Για τις Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις, η θεσμοθέτηση της παθητικής άμυνας μέσω του δόγματος των προμηθειών και της ρεαλιστικής εκπαίδευσης αποτελεί έναν από τους πιο οικονομικά αποδοτικούς τρόπους για την ενίσχυση της επιχειρησιακής ανθεκτικότητας.

Σε μια εποχή όπου οι ουρανοί γεμίζουν ολοένα και περισσότερο με φθηνά drones που μεταφέρουν πυρομαχικά ακριβείας, η σύγχρονη στρατιωτική αποτελεσματικότητα εξαρτάται, όχι μόνο από την ικανότητα να χτυπήσουν τον εχθρό, αλλά εξίσου από την ικανότητα να παραμείνουν κρυμμένοι, προστατευμένοι και έτοιμοι να πολεμήσουν μια άλλη μέρα.