Ίων του Ευριπίδη από τον ΘΟΚ – Τραγωδία και παρωδία

Έτσι οι μεν φιλόλογοι δεν διστάζουν να τον κατατάξουν στο σατυρικό δράμα, το ενδιάμεσο δηλαδή είδος ανάμεσα στην τραγωδία και την κωμωδία, ενώ οι σκηνοθέτες συνήθως να υπερτονίζουν τα μπουφόνικα στοιχεία και να υποβαθμίζουν τον υψηλό λυρισμό που κρύβουν τα χορικά του, ιδιαίτερα το πρώτο. Τον ύμνο στο φως! Ούτως ή άλλως τόσο τα χορικά, όσο και το μέλος της τραγωδίας, είναι ανυπέρβλητα προβλήματα και για τους σημερινούς θεατράνθρωπους αλλά και για τους σημερινούς θεατές. Επειδή οι αρχαίοι δραματουργοί είναι και ποιητές και συνθέτες ενώ συχνά οργανώνουν οι ίδιοι την όψιν των παραστάσεων τους.

Οι ηθοποιοί πάλι με τις ιερατικές μάσκες και τους κοθόρνους τους, τα υψηλά δηλαδή υποδήματα, που φορούν, υπερασπίζονται μεν το τραγικό τους ήθος αλλά ταυτόχρονα δυσκολεύουν την κίνησή τους έτσι ώστε η ερμηνείες των να είναι “στατικές” και πολύ δύσκολο να μεταφερθούν στο σήμερα. Έτσι οι πρωτοποριακοί, λεγόμενοι, σκηνοθέτες διδάσκουν τον τραγικό λόγο είτε με λύσεις δανεισμένες από το Gesamtkunstwerk της βαγκνερικής όπερας είτε από το ιαπωνικό θέατρο Καμπούκι που παίζεται μόνο από άντρες, είτε από…

Μία ωραία βραδιά στην Επίδαυρο

Χτες ήταν μία ωραία βραδιά στην Επίδαυρο και οι θεατές, νομίζω, ότι καταχάρηκαν την επιστροφή του ΘΟΚ Θεατρικού Οργανισμού Κύπρου) στο κοίλον της Επιδαύρου και το καλοκουρδισμένο και ταλαντούχο σύνολο των ηθοποιών του. Όλοι οι θεατρόφιλοι θυμούνται τις παραστάσεις, λόγου χάρη, του Νίκου Χαραλάμπους, και δεν χρειάζεται να επαναλαμβάνω συνεχώς ότι είναι και καλλιτεχνική και εθνική ανάγκη να συμμετέχει κάθε χρόνο η Κύπρος στο Φεστιβάλ Αθηνών-Επιδαύρου. Αυτή τη φορά την μπαγκέτα κράτησε ο πολύ γνωστός από την “Πόρτα” και το “Αμόρε” σεμνός δημιουργός Θωμάς Μοσχόπουλος με μίαν εξαντλητικά δουλεμένη πρόταση. Για παράδειγμα ο συντονισμός των δύο Διονύσων. Κάτι που δυστυχώς πλέον δεν είναι αυτονόητο.

Δύο ήταν κατά τη γνώμη μου τα μεγάλα ατού της παράστασης: Εν αρχή ην ο λόγος – δεν κουράζομαι να το επαναλαμβάνω – και ο Μοσχόπουλος μετάφρασε ο ίδιος με αβίαστα έμμετρο (!) τρόπο τον Ίωνα συχνά φτάνοντας σε υψηλά, εκφραστικά επίπεδα. Η μετάφραση – διασκευή του σε σημεία μού θύμισε την ακρίβεια του Τάσου Ρούσσου και αλλού την ευαισθησία του Κώστα Μύρη

Αυτός ο λόγος διδάχτηκε χαμηλόφωνα με ισοτονικό, “αστικό” τρόπο, χωρίς δραματικό στόμφο – όπως π.χ ανέβαζε Ρακίνα ο Χουβαρδάς στο Αμόρε ανατρέποντας την παράδοση τόσο τον Εθνικού όσο και του Κουν, οι παλιοί φοιτητές μου στο Θεατρικών Σπουδών θα θυμούνται τα σχετικά παραδείγματα – με αποτέλεσμα το κείμενο να ακουστεί καθαρά και “μουσικά” σε όλη τη διάρκεια της παράστασης. (Βοήθησαν βέβαια χωρίς εδώ να ενοχλήσουν και τα γενικευμένα χειλόφωνα).

Το άλλο ατού ήταν η ερμηνεία της μικροκαμωμένης Στέλλας Φυρογένη – μιας νέας Δέσποινας Μπεμπεδέλη – η οποία ήξερε να ισορροπεί ανάμεσα στην βασιλική κομψότητα, την γυναικεία πανουργία αλλά και το υπαρξιακό δράμα σε ένα αληθινό χάρμα ιδέσθαι. Τα υπόλοιπα εύσημα θα πάνε σαφώς στον unisex ντυμένο με εντυπωσιακά πλην δύσχρηστα ενδύματα, χορό των αγοριών και των κοριτσιών αλλά και την ζωντανή μουσική – pagan soul; – της Αναστασίας Δημητριάδου που άλλοτε ράπαρε εύθυμα και άλλοτε δημιουργούσε υποβλητική, ηχητική ατμόσφαιρα βοηθώντας εξαιρετικά την κίνηση και το μέλισμα του συνόλου.

Ίων του Ευριπίδη

Πολύ χαριτωμένο δανεισμένο απευθείας από την commedia dell’ arte το δίδυμο του Ερμή ενώ δεν κατάλαβα γιατί ο Ίων διέθετε τριπλή παρουσία επί σκηνής ενώ κάτι τέτοιο αναιρούσε την εξ ορισμού μοναχική παρουσία του εγκαταλελειμμένου αγοριού που του ανατέθηκε να διακονεί τους προσκυνητές στην είσοδο του Ναού του Απόλλωνα. Δεν θα μείνω εδώ στα πολύ γνωστά περί κριτικής του Ευριπίδη στον ανθρωπομορφισμό του Δωδεκαθέου αλλά θα υπογραμμίσω το εμφανές φεμινιστικό μήνυμα του… μισογύνη ποιητή ως προς το θήλυ που μένει διαρκώς εκτεθειμένο σε έναν επιθετικό κόσμο ανδρών.

Πολύ ενδιαφέρον το εύρημα του Μοσχόπουλου με την επίκληση και το happening της ατέλειωτης σειράς των βιασμένων παρθένων από τον κατά τα άλλα φωτοδότη Θεό. Φαντάζομαι πώς γι αυτό χρησιμοποίησε ο σκηνοθέτης τα μαύρα – ανώφελα για εμένα – γυαλιά ηλίου σε όλο τον θίασο από την αρχή της παράστασης: Δεν πλησιάζεις το φως ακάλυπτος… Τέλος το, συμβατό με την όλη αισθητική, σκηνικό του Βασίλη Παπατσαρούχα, γνωστού εικαστικού και μαθητή του Λάκη Πατρασκίδη στην ΑΣΚΤ, ήταν αρκούντως εντυπωσιακό όσο και ανάλαφρο.

Ενώ οι αντανακλάσεις του πολύ ευρηματικού φωτισμού στις λείες, μεταλλικές επιφάνειες, πολλαπλασίαζαν ιλουζιονιστικά τον χώρο. Κατά την άποψη μου ήταν λάθος τόσο η Πυθία όσο και ο gay friendly παιδαγωγός. Αντίθετα ο πληθωρικός Ξούθος του Νεοκλή Νεοκλέους, άξιος επίγονος του σπουδαίου Καυκαρίδη, σαν πρώιμος Falstaff δημιουργούσε το απαραίτητο, δραματικό contraposto. Έτσι λοιπόν έληξαν και τα φετινά Επιδαύρια με αισιόδοξο τόνο ενώ το ματς ανάμεσα στην Μαρία Ναυπλιώτου και την Στέλλα Φυρογένη νομίζω ότι έληξε ισόπαλο!

 

Συντελεστές της παράστασης

Η μετάφραση, η σκηνοθεσία και η δραματουργική επεξεργασία είναι του Θωμά Μοσχόπουλου, τα σκηνικά και τα κοστούμια του Βασίλη Παπατσαρούχα, η μουσική & η μουσική διδασκαλία της Αναστασίας Δημητριάδου (nama dama), η κίνηση & η χορογραφία του Φώτη Νικολάου, οι φωτισμοί του Γεώργιου Κουκουμά.

Παίζουν: Γιάννης Τσουμαράκης (΄Ίων), Στέλα Φυρογένη (Κρέουσα), Νεοκλής Νεοκλέους (Ξούθος), Βαλεντίνος Κόκκινος (Παιδαγωγός), Ανδρέας Κουτσόφτας-Βασίλης Χαραλάμπους (Ερμής), Μαργαρίτα Ζαχαρίου (Αθηνά), Ιωάννης Βαρβαρέσος (Πυθία), Δημήτρης Αντωνίου (Δούλος). Χορός: Βασίλης Αθανασόπουλος, Γρηγόρης Γεωργίου, Νικόλας Γραμματικόπουλος, Μαρία Δράκου, Ιωάννα Κορδάτου, Θεοφάνης Κοσμάς, Μάριαν Κυπριανού, Δημήτρης Λαγούτης.

Φωτογραφίες Άρη Ρουπίνα. Προσέξτε αυτή με την αλεπουδίτσα πάνω στο σκηνικό!