Η τραμπική τρόικα στην Ανατολική Μεσόγειο

Η άφιξη του Τζον Μπρέσλοου στη Λευκωσία συμπληρώνει ένα ιδιαίτερο αμερικανικό διπλωματικό τρίγωνο στην Ανατολική Μεσόγειο, καθώς η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ έχει τοποθετήσει άτομα του περιβάλλοντος του Αμερικανού προέδρου, σε Κύπρο, Ελλάδα και Τουρκία. Η Κίμπερλι Γκίλφοϊλ στην Αθήνα, ο Τομ Μπάρακ στην Άγκυρα και πλέον ο Μπρέσλοου στη Λευκωσία αναλαμβάνουν διαφορετικούς ρόλους σε μια περιοχή όπου διασταυρώνονται η ασφάλεια, η ενέργεια, οι εξοπλισμοί και οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή.

Ο Τζον Μπρέσλοου (John Breslow) έφτασε στην Κύπρο στις 4 Σεπτεμβρίου και αναμένεται να επιδώσει τα διαπιστευτήριά του στον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη τις επόμενες ημέρες. Η Γερουσία είχε επικυρώσει τον διορισμό του στις 7 Αυγούστου. Η τοποθέτησή του αποκτά ιδιαίτερη σημασία και για έναν ακόμη λόγο: Είναι ο πρώτος πολιτικός διορισμός εκτός διπλωματικής καριέρας που αναλαμβάνει την αμερικανική πρεσβεία στην Κύπρο εδώ και σχεδόν τέσσερις δεκαετίες, μετά τον Μπιλ Κ. Πέριν, ο οποίος είχε υπηρετήσει στο νησί από το 1988 έως το 1989.

Η εικόνα που διαμορφώνεται σε Αθήνα, Άγκυρα και Λευκωσία δεν αποτελεί, πάντως, επίσημη αμερικανική πυραμίδα. ούτε υπάρχει ιεραρχική σχέση μεταξύ των τριών πρεσβειών. Οι διορισμοί έγιναν ξεχωριστά και οι αρμοδιότητες διαφέρουν. Ωστόσο, η διαφορετική εμβέλεια των τριών αποστολών αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο η κυβέρνηση Τραμπ αντιλαμβάνεται τον ρόλο κάθε χώρας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Τζον Μπρέσλοου-Κύπρος

Ο Μπρέσλοου αναλαμβάνει την πρεσβεία σε μια περίοδο σημαντικής διεύρυνσης των αμερικανοκυπριακών σχέσεων. Κατά την ακρόασή του στη Γερουσία, αναφέρθηκε στην εμβάθυνση της συνεργασίας στον τομέα της ασφάλειας μετά τη διμερή Δήλωση Προθέσεων του 2018 και την ψήφιση, το 2019, του νόμου για την ασφάλεια και την ενεργειακή εταιρική σχέση στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η συνεργασία περιλαμβάνει στρατιωτική εκπαίδευση και ασκήσεις, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο της συνεργασίας της Κύπρου με την πολιτεία του Νιου Τζέρσεϊ, αλλά και τον ρόλο της Κυπριακής Δημοκρατίας στην απομάκρυνση Αμερικανών πολιτών από περιοχές κρίσεων στην ευρύτερη περιοχή.

Παράλληλα, η ατζέντα έχει διευρυνθεί σε ζητήματα εσωτερικής ασφάλειας, συνοριακού ελέγχου, μετανάστευσης, συνεργασίας των υπηρεσιών επιβολής του νόμου και ανταλλαγής πληροφοριών, ενώ εξετάζεται και η υποψηφιότητα της Κύπρου για ένταξη στο αμερικανικό πρόγραμμα απαλλαγής από την υποχρέωση έκδοσης βίζας.

Ιδιαίτερο βάρος δίνεται επίσης στην εφαρμογή των αμερικανικών και ευρωπαϊκών κυρώσεων κατά της Ρωσίας και στη χρηματοπιστωτική διαφάνεια. Κατά την ακρόαση του Μπρέσλοου, η γερουσιαστής Τζιν Σαχίν υπογράμμισε τον ρόλο της Κύπρου στην εφαρμογή των κυρώσεων, ενώ από τη ρεπουμπλικανική πλευρά τέθηκε και το ζήτημα της αυξανόμενης κινεζικής παρουσίας στο νησί μέσω εμπορίου, υποδομών και τηλεπικοινωνιών. Ο ίδιος ο Μπρέσλοου έχει περιγράψει την Κύπρο ως χώρα που βρίσκεται στο σταυροδρόμι Ευρώπης, Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής και έχει χαρακτηρίσει τη συνεργασία με τη Λευκωσία σημαντική για τα αμερικανικά και ευρύτερα διατλαντικά συμφέροντα.

Ελλάδα: Άμυνα, ενέργεια, αμερικανική πρόσβαση

Στην Αθήνα, η Κίμπερλι Γκίλφοϊλ έχει δώσει έμφαση σε διαφορετικές αλλά συμπληρωματικές προτεραιότητες. Στις γραπτές απαντήσεις της προς την Επιτροπή Εξωτερικών Σχέσεων της Γερουσίας, έχει χαρακτηρίσει τη Συμφωνία Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας Ελλάδας-ΗΠΑ (MDCA) κρίσιμη για την πρόσβαση των αμερικανικών δυνάμεων στην Ανατολική Μεσόγειο και την ευρύτερη περιοχή.

Παράλληλα, έχει συνδέσει την αμερικανική παρουσία στην Ελλάδα με το πρόγραμμα στρατιωτικού εκσυγχρονισμού της χώρας, το οποίο εκτιμάται σε τουλάχιστον 29 δισ. δολάρια μέσα στα επόμενα 12 χρόνια, επισημαίνοντας τις δυνατότητες για αμερικανικές αμυντικές εταιρείες.

Η ενεργειακή διάσταση αποτελεί επίσης βασικό στοιχείο της αμερικανικής ατζέντας στην Ελλάδα. Η Ρεβυθούσα και η πλωτή μονάδα αποθήκευσης και επαναεριοποίησης LNG στην Αλεξανδρούπολη παρουσιάζονται ως υποδομές που μπορούν να διευκολύνουν τη μεταφορά μεγαλύτερων ποσοτήτων αμερικανικού φυσικού αερίου προς την Ευρώπη.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται ο λεγόμενος Κάθετος Διάδρομος, μέσω Ελλάδας, Βουλγαρίας, Ρουμανίας και Μολδαβίας προς την Ουκρανία και την Κεντρική Ευρώπη, αλλά και οι σχεδιαζόμενες ηλεκτρικές διασυνδέσεις της Ελλάδας με την Κύπρο, το Ισραήλ και την Αίγυπτο. Άμυνα, ενέργεια, ναυτιλία, υποδομές και τεχνολογία αποτελούν, επομένως, τους βασικούς τομείς στους οποίους η νέα αμερικανική πρεσβεία στην Αθήνα αναμένεται να επιδιώξει μεγαλύτερη αμερικανική οικονομική και στρατηγική παρουσία.

Τουρκία: O περιφερειακός κόμβος

Η περίπτωση της Τουρκίας είναι διαφορετική και, από άποψη περιφερειακής εμβέλειας, σαφώς ευρύτερη. Ο Τομ Μπάρακ δεν περιορίζεται στον ρόλο του Αμερικανού πρέσβη στην Άγκυρα. Τον Μάιο του 2025 ανέλαβε παράλληλα ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ για τη Συρία, ενώ στις 31 Μαΐου 2026 ο Τραμπ τον όρισε ειδικό προεδρικό απεσταλμένο τόσο για τη Συρία όσο και για το Ιράκ.

Έτσι, η αμερικανική πρεσβεία στην Άγκυρα συνδέεται πλέον άμεσα με δύο κρίσιμα περιφερειακά μέτωπα που υπερβαίνουν το διμερές πλαίσιο ΗΠΑ-Τουρκίας. Η εξέλιξη αυτή αντανακλά και τη γεωπολιτική θέση της Τουρκίας. Η χώρα είναι μέλος του ΝΑΤΟ, διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στη Μαύρη Θάλασσα και στην Ουκρανία, ελέγχει τη διέλευση από τα Στενά βάσει της Συνθήκης του Μοντρέ και αποτελεί βασικό παράγοντα στις εξελίξεις στη Συρία και το Ιράκ.

Παράλληλα, η Άγκυρα παραμένει σημαντικός συνομιλητής της Ουάσιγκτον σε σχέση με τη Ρωσία, ενώ η θέση της στον ενεργειακό χάρτη της περιοχής την καθιστά δυνητικό κόμβο για τη μεταφορά αμερικανικού LNG προς την Ευρώπη. Στην αμερικανική ατζέντα περιλαμβάνονται επίσης η άμυνα και η αεροδιαστημική, ενώ η σχέση της Τουρκίας με την Κίνα και ο ανταγωνισμός με την κινεζική Πρωτοβουλία Belt and Road αποτελούν επιπλέον στοιχεία της ευρύτερης στρατηγικής συζήτησης.

Το ιδιαίτερο στοιχείο, επομένως, δεν είναι μόνο η σημασία της Τουρκίας ως διμερούς εταίρου των ΗΠΑ. Είναι ότι ο Αμερικανός πρέσβης στην Άγκυρα διαθέτει πλέον επίσημη προεδρική εντολή, που εκτείνεται και πέρα από τα τουρκικά σύνορα, στη Συρία και το Ιράκ.

Το τρίγωνο Αθήνα-Άγκυρα-Λευκωσία

Οι τρεις τοποθετήσεις δημιουργούν έτσι μια ιδιαίτερη γεωπολιτική εικόνα στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Ελλάδα αποτελεί για την Ουάσιγκτον σημαντικό κόμβο στρατιωτικής πρόσβασης, αμυντικών προμηθειών και ενεργειακών διαδρομών προς την Ευρώπη. Η Κύπρος αποκτά αυξανόμενη σημασία σε θέματα ασφάλειας, κυρώσεων, χρηματοπιστωτικής διαφάνειας, διαχείρισης κρίσεων και περιφερειακής συνεργασίας. Η Τουρκία, από την άλλη, διαθέτει τη μεγαλύτερη περιφερειακή εμβέλεια, λόγω της γεωγραφικής της θέσης, του ρόλου της στο ΝΑΤΟ, της σχέσης της με τη Ρωσία και της άμεσης εμπλοκής της στις εξελίξεις στη Συρία και το Ιράκ.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ουάσιγκτον έχει δημιουργήσει μια επίσημη ιεραρχία μεταξύ Αθήνας, Άγκυρας και Λευκωσίας. Ούτε ότι η μία πρεσβεία υπάγεται στην άλλη. Αντίθετα, πρόκειται για τρεις διαφορετικές αποστολές με διαφορετικές προτεραιότητες. Η εικόνα, όμως, που προκύπτει είναι αυτή ενός αμερικανικού τριγώνου στην Ανατολική Μεσόγειο, στο οποίο κάθε πλευρά έχει διαφορετική λειτουργία.

Και εδώ βρίσκεται η ιδιαίτερη σημασία για Ελλάδα και Κύπρο: Ενώ Αθήνα και Λευκωσία εντάσσονται όλο και περισσότερο στους αμερικανικούς σχεδιασμούς για την άμυνα, την ενέργεια και την περιφερειακή ασφάλεια, η Άγκυρα διατηρεί ένα επιπλέον πλεονέκτημα, καθώς ο Αμερικανός πρέσβης στην Τουρκία έχει αναλάβει ρόλο που συνδέεται απευθείας με τις εξελίξεις σε Συρία και Ιράκ.

Η άφιξη του Μπρέσλοου στη Λευκωσία συμπληρώνει έτσι ένα νέο αμερικανικό γεωπολιτικό τρίγωνο στην Ανατολική Μεσόγειο. Αθήνα, Άγκυρα και Λευκωσία βρίσκονται στο ίδιο αμερικανικό κάδρο, αλλά δεν έχουν το ίδιο βάρος ούτε τον ίδιο ρόλο. Και αυτή ακριβώς η διαφοροποίηση αποτυπώνει τις προτεραιότητες της Ουάσιγκτον στην περιοχή.