Έχει μείνει “μαξιλάρι” ασφαλείας στα κρατικά ταμεία;

Και τι εννοούσε ο ίδιος κριτικάροντας τις προγραμματικές ανακοινώσεις Ανδρουλάκη, λέγοντας «έχουν τελειώσει οι ψευδαισθήσεις και πρωτίστως τα δανεικά λεφτά»; Γιατί; Μήπως δεν μπορεί η ελληνική κυβέρνηση (το Ελληνικό Δημόσιο) να δανειστεί από τις αγορές; Μια πρώτη απάντηση στα δύο αυτά ερωτήματα δίνουν τα repos (συμφωνίες επαναγοράς), του Ελληνικού Δημοσίου που τον Ιούλιο είχαν φτάσει (ξεπέρασαν τα) στα 67 δισ. ευρώ.

Πρόκειται για βραχυχρόνια δάνεια (του Κράτους σχεδόν αποκλειστικά) από διάφορους κρατικούς! (δημόσιους) φορείς από το ίδιο το κράτος (Κράτος). Δηλαδή, είναι εσωτερικός δανεισμός που ναι μεν δεν εγγράφεται στο δημόσιο χρέος (ή χρέος Γενικής Κυβέρνησης -Γ/Κ), αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι αυτά τα εσωτερικά δάνεια δεν αδειάζουν τα ταμεία των δημόσιων φορέων ή φορέων Γ/Κ. 

Πώς μπόρεσε η Κυβέρνηση να δανειστεί αυτό το τεράστιο ποσό ταμειακών διαθεσίμων από φορείς Γ/Κ; …Το έκανε με τις διατάξεις των νόμων 4764/2020 (άρθρο 80) και 5193/2025 (άρθρο 209) που λένε ότι όλοι οι φορείς Γ/Κ υποχρεώνονται να μεταφέρουν κάθε 15 ημέρες στο λογαριασμό ταμειακής διαχείρισης που τηρούν στην Τράπεζα της Ελλάδος, όλες τους τις εισπράξεις εκτός από αυτές που χρειάζονται  για να πληρώσουν υποχρεώσεις τους τις επόμενες 15 ημέρες. Από τις ρυθμίσεις αυτές προκύπτει καθαρά ότι οι φορείς Γ/Κ δεν υποχρεώνονται να μεταφέρουν στην Τράπεζα της Ελλάδος  κάθε 15 ημέρες αδρανή ταμειακά διαθέσιμα, αλλά όλες τους τις εισπράξεις εκτός από αυτές που χρειάζονται για να πληρώσουν υποχρεώσεις τους τις επόμενες 15 ημέρες (δηλαδή το συνολικό πλεόνασμα της διαχείρισής τους).

Στην πραγματικότητα η κυβέρνηση όχι μόνο έχει σαρώσει κυριολεκτικά τη ρευστότητα όλου του κράτους (όλων των δημόσιων φορέων), αλλά φαίνεται ότι χρησιμοποιεί αντικανονικά και τα κοινοτικά κονδύλια ως κρατικά διαθέσιμα δημόσιων φορέων και ξεπληρώνει πρόωρα ξένο (κρατικό) δανεισμό.

Το ερώτημα που προκύπτει είναι πού θα βρει τα λεφτά για να πληρώσει τα έργα του Ταμείου Ανάκαμψης, τα έργα του ΕΣΠΑ, τους αγρότες… Ορισμένοι δημοσιονομικοί αναλυτές αναρωτιούνται εάν η κυβέρνηση έφαγε ακόμη και τα ταμειακά διαθέσιμα ασφαλείας, κάτι δραματικά επικίνδυνο στο τρέχον διεθνές περιβάλλον, διότι εάν αυτό έχει συμβεί, τότε η δημοσιονομική σταθερότητα κρέμεται από μια κλωστή… 

Νωρίς το καλοκαίρι είχαμε διατυπώσει την εκτίμηση ότι μπορεί να ξεσπάσει ταμειακή κρίση μετά τον Οκτώβριο που κατά διαβολική σύμπτωση τότε θα έχει τελειώσει η τουριστική σεζόν και αρχίζει αυτή του… επιδόματος ανεργίας. 

Ορισμοί και δεδομένα

Για διευκόλυνση όσων δεν είναι εξοικειωμένοι με τους δημοσιονομικούς ορισμούς είναι σκόπιμο να εξηγήσουμε ότι με βάση τον Ν. 4270/2014:

• Κράτος ή Κεντρική Διοίκηση ή Δημόσιο είναι η Προεδρία της Δημοκρατίας, τα Υπουργεία και οι Αποκεντρωμένες Διοικήσεις, καθώς και οι Ανεξάρτητες Αρχές που δεν έχουν νομική προσωπικότητα. Για λόγους στατιστικής ταξινόμησης, η Βουλή των Ελλήνων περιλαμβάνεται και αυτή στο Κράτος. 
• Γενική Κυβέρνηση (Γ/Κ) είναι σύνολο δημόσιων φορέων (Κράτος, ΟΤΑ, ΟΚΑ, ΟΠΕΚΕΠΕ, Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα κ.α.), οι οποίοι περιλαμβάνονται στο ομώνυμο Μητρώο που τηρεί η ΕΛΣΤΑΤ. 
• Χρέος της Γενικής Κυβέρνησης (Δημόσιο Χρέος): Είναι ο επίσημος όρος που εναρμονίζεται με το ευρωπαϊκό δίκαιο (Κανονισμός ΕΚ 479/2009). Περιλαμβάνει το ενοποιημένο ακαθάριστο χρέος ολόκληρου του Δημόσιου Τομέα σε ονομαστική αξία. Δηλαδή, περιέχει τις υποχρεώσεις της Κεντρικής Κυβέρνησης, των ΟΤΑ (Δήμοι/Περιφέρειες) και των Οργανισμών Κοινωνικής Ασφάλισης (Ταμεία, Νοσοκομεία). Ανέρχεται στα 427,1 δισεκατομμύρια ευρώ (αλλά και εδώ υπάρχει διαφορά στα στοιχεία των Δελτίων Δημοσίου Χρέους και στα δελτία του ΟΔΔΗΧ).
• Χρέος του Δημοσίου (ή Κεντρικής Διοίκησης): Στη νομική και δημοσιονομική ορολογία, ο όρος «Δημόσιο» (με κεφαλαίο Δ) αναφέρεται στενά στο Νομικό Πρόσωπο του Κράτους (το κεντρικό κράτος/Υπουργεία). Συνεπώς, το «χρέος του Δημοσίου» αφορά αποκλειστικά τις άμεσες υποχρεώσεις που αναλαμβάνει το Υπουργείο Οικονομικών (π.χ. έκδοση κρατικών ομολόγων και εντόκων γραμματίων). Διαμορφώνεται στα 357,57 δισεκατομμύρια ευρώ (στοιχεία α’ εξαμήνου 2026), το οποίο αντιστοιχεί σε περίπου 146% του ΑΕΠ.
• Με δυο λόγια είναι άλλο Δημόσιο Χρέος και άλλο Χρέος του (δ)ημοσίου.
• Πρωτογενές πλεόνασμα του κρατικού Προϋπολογισμού (Π/Υ) είναι η διαφορά ανάμεσα στα έσοδα και τις δαπάνες του Κράτους χωρίς τους τόκους του κρατικού χρέους. 
• Δημόσιο χρέος ή χρέος Γ/Κ είναι το χρέος όλων των φορέων Γ/Κ προς φορείς εκτός Γ/Κ. 

Έχοντας αυτά υπόψιν αναρωτιέται κανείς με τι λεφτά πλήρωσε πρόωρα χρέος η κυβέρνηση, όταν οι έξι κρατικοί προϋπολογισμοί 2020-25 ήταν όλοι ελλειμματικοί με συνολικό έλλειμμα 51,7 δισ., ενώ ο Π/Υ 2026 είχε έλλειμμα 866 εκ. το α’ εξάμηνο 2026; Αυτό που ξέρουμε είναι ότι δεν μπορεί να πληρώνει κρατικά χρέη με τα πρωτογενή πλεονάσματα που είχαν οι κρατικοί Προϋπολογισμοί μετά το 2023, αφού αυτά δεν ήταν ποτέ επαρκή για την πληρωμή των τόκων του υπέρογκου κρατικού χρέους.

Η Κυβέρνηση πλήρωσε πρόωρα κρατικά χρέη με ανάλωση του περίφημου “μαξιλαριού” ασφαλείας, ύψους 15,7 δισ., το οποίο είχε παραλάβει από την προηγούμενη Κυβέρνηση το 2019. Επιπλέον δανείστηκε με έκδοση ομολόγων και έντοκων γραμματίων. Ο δανεισμός αυτός  αυξήθηκε μεταξύ 30.6.19 και 30.6.26 κατά 38,8 δισ. (30.6.19: 72,6 δισ., 30.6.26: 111,4 δισ.).

Συνεπώς, ο επιπλέον κρατικός δανεισμός δεν ήταν αρκετός ούτε για την κάλυψη των 52,6 δισ. από τα ελλείμματα των έξι κρατικών προϋπολογισμών. Άρα, η κυβέρνηση δεν πλήρωσε κρατικά χρέη με έκδοση κρατικών τίτλων. Τι έκανε; Απλά ανανέωσε τους κρατικούς τίτλους που έληξαν μεταξύ 30.6.19 και 30.6.26 και αύξησε τον κρατικό δανεισμό με έκδοση επιπλέον κρατικών τίτλων για να καλύψει το 73,8% των κρατικών ελλειμμάτων 2020-26.

Εδώ έρχονται ορισμένοι έμπειροι δημοσιονομικοί παρατηρητές και επισημαίνουν ότι «ο επιπλέον κρατικός δανεισμός με έκδοση τίτλων δεν ήταν δανεισμός από τις αγορές, αφού το Ευρωσύστημα στη διάρκεια της πανδημίας αγόρασε Ελληνικά κρατικά ομόλογα αξίας 39 δισ. σύμφωνα με το ετήσιο δελτίο δημόσιου χρέους 2022. Επομένως η Κυβέρνηση δεν πλήρωσε πρόωρα κρατικά χρέη με αύξηση του κρατικού δανεισμού από τις αγορές». Και αναρωτιούνται: «Τι δείχνει η μη αύξηση του κρατικού δανεισμού από τις αγορές; αδυναμία δανεισμού ή συνειδητή επιλογή μη αύξησης του δημόσιου χρέους, αφού ο δανεισμός από τις αγορές αυξάνει το δημόσιο χρέος;»

Πού βρήκε τα λεφτά η κυβέρνηση Μητσοτάκη;

Εξηγήσαμε εξ αρχής πως η κυβέρνηση υποχρεώνει όλους τους δημόσιους φορείς να την δανείζουν υποχρεωτικά. Εξηγήσαμε επίσης ότι αύξησε τον εσωτερικό δανεισμό του Κράτους από τα διαθέσιμα των Οργανισμών Κοινωνικής Ασφάλισης -ΟΚΑ, από τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης -ΟΤΑ, τον ΟΠΕΚΕΠΕ, την Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα κλπ.) την επταετία 2019-25 κατά 34,2 δισ. και τον ανέβασε στα 76,1 δισ. στις 31.12.25 (31.12.18: 41,9 δισ.). Είναι αξιοσημείωτο ότι η αύξηση του κρατικού δανεισμού από φορείς Γ/Κ πραγματοποιήθηκε εξολοκλήρου με βραχυπρόθεσμα δάνεια (repos), τα οποία αυξήθηκαν κατά 36,7 δισ. την ίδια επταετία και έφτασαν τα 60,6 δισ. στις 31.12.25 (31.12.18: 23,9 δισ.) και σήμερα είναι πάνω από 67 δισ. ευρώ.

Σημειωτέον ότι στο ετήσιο Δελτίο Δημόσιου Χρέους 2025 βεβαιώνεται ότι οι φορείς Γ/Κ στις 31.12.25 διέθεταν, πέραν των 60,6 δισ. των repos επιπλέον ταμειακά διαθέσιμα 18,8 δισ. ήτοι συνολικά 79,4 δισ., ποσό που δείχνει εξωπραγματικό και απαιτείται επιβεβαίωσή του. Μάλλον θα το βρει ο επόμενος  υπουργός Οικονομικών μετά τις εκλογές και πιθανώς να χάσει τον ύπνο του. 

Το χειρότερο που προκύπτει για να βγουν οι λογαριασμοί και να “ταιριάξουν” κάπως τα νούμερα, η κυβέρνηση κάνει ένα επικίνδυνο θεσμικό φάουλ. Θεωρεί τα κεφαλαία της ΕΕ, τα οποία διαχειρίζονται φορείς Γ/Κ, ταμειακά διαθέσιμα των φορέων. Αν στα ταμειακά διαθέσιμα που είχαν οι φορείς Γ/Κ πλην Κράτους στις 30.6.19 (21,9 δισ.) προστεθούν τα πλεονάσματα που είχαν οι εν λόγω φορείς την επταετία 2019-25, ήτοι 33,5 δισ. περίπου, προκύπτουν τα ταμειακά τους διαθέσιμα στις 31.12.25 (55,5 δισ. περίπου). Άρα, τα ταμειακά διαθέσιμα των φορέων Γ/Κ πλην Κράτους στις 31.12.25 ήταν πολύ  μικρότερα από τα ταμειακά διαθέσιμα που είχε δανειστεί από αυτούς η Κυβέρνηση με repos. 

Τι σημαίνει αυτό; Σημαίνει ότι αφού η κυβέρνηση εξάντλησε τα ταμειακά διαθέσιμα των φορέων Γ/Κ, δανείστηκε και κεφάλαια της ΕΕ τα οποία διαχειρίζονται φορείς Γ/Κ (ΟΠΕΚΕΠΕ, Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα, Περιφέρειες κ.α.) για να καλύψει ελλείμματα των κρατικών Π/Υ και να πληρώσει πρόωρα κρατικά χρέη.

Τι συμβαίνει με τα ταμειακά διαθέσιμα

ΟΚ! Η κυβέρνηση να καλύπτει ελλείμματα των κρατικών Π/Υ με δανεισμό από φορείς Γ/Κ χωρίς αύξηση του δημόσιου χρέους. Όμως, για την πρόωρη πληρωμή κρατικών χρεών στο εξωτερικό που την έχουμε αναλύσει σε προηγούμενη ανάλυση προκύπτουν δύο κυρίως ερωτήματα: 

Πρώτον, μπορεί να δανείζεται πόσο και με τι κόστος η χώρα από το εξωτερικό και δεύτερον, μήπως το κολπάκι του εσωτερικού δανεισμού έχει φτάσει στα όριά του και η κυβέρνηση έχει μπροστά της ένα τσουνάμι πληρωμών που δεν μπορεί να καλύψει; Εξακολουθεί να χρωστάει στους ιδιώτες (νοσοκομεία, εφάπαξ, επιστροφές φόρων κλπ) 3,27 δισ. Τελευταία η ΑΑΔΕ στέλνει απειλητικά ραβασάκια σε συνταξιούχους για επιστροφές που είχαν το 2015-16 και εμφανίστηκαν τώρα και ζητούν τροποιητικές δηλώσεις για να καταλογιστεί φόρος και προσαυξήσεις, ενώ πολλά από αυτά έχουν παραγραφεί. Ας ελπίσουμε ότι η επόμενη κυβέρνηση δεν θα βρεθεί δημοσιονομικά χειροπόδαρα δεμένη…