Ο θάνατος ως παράγοντας αφύπνισης

Ο θάνατος, ιδωμένος όχι μόνο ως τέλος αλλά ως θεμελιώδης αρχή, λειτουργεί αφυπνιστικά. Θέτει υπό αμφισβήτηση αυτό που ο άνθρωπος νομίζει πως είναι και πως μπορεί να επιτύχει μέσα στην προσωρινότητά του. Σε μια περίοδο παρακμής τα ερωτήματα αυτά είναι, όλως παραδόξως, ελπιδοφόρα, γιατί φέρνουν την κοινωνία ενώπιος ενωπίω με τον εαυτό της. Την αναγκάζουν να εξετάσει όσα φαντάστηκε πως θα δημιουργήσει χωρίς να υπολογίσει τα κατ’ ουσίαν πεπερασμένα όρια της ανθρώπινης ύπαρξης.

Η αρνητική όψη του θανάτου δεν περιορίζεται σε αυτό που φεύγει και χάνεται. Στιγματίζει ταυτόχρονα και όσα αφήνει πίσω του. Ρωτά πόσο πάλεψε κανείς με τους περιορισμούς του και αν μπόρεσε να δει αρκετά μακριά, ώστε οι ψευδαισθήσεις για την αλήθεια να μην αμαυρώσουν την ίδια την αλήθεια. Η καταλυτική δύναμη του θανάτου δεν βρίσκεται στο γεγονός της έλευσής του, αλλά σε όσα συμβολίζει και αντανακλά η διαδικασία του. Βρίσκεται στη στάση εκείνη που αντέχει να σταθεί απέναντι σε ό,τι την ξεπερνά και ανοίγει καινούργια ερωτήματα για τη διαχείριση του πολύτιμου χρόνου και των πόρων.

Ο θάνατος δεν είναι ποτέ ένα απλό τέλος

Ως γεγονός και ως διαδικασία, ο θάνατος φέρνει αντιμέτωπη τη δημιουργική διάσταση της ύπαρξης με την αίσθηση της ευθύνης. Δεν φοβάται να δει ότι η διοχέτευση του χρόνου και των πόρων δεν μπορεί να ανατίθεται στις μαριονέτες της κοινωνίας, σε εκείνους δηλαδή που υπόσχονται όσα δεν είναι σε θέση να προσφέρουν. Αντλεί, αντίθετα, θάρρος από τον ίδιο τον στοχασμό του θανάτου και αναγνωρίζει ότι η διακυβέρνηση της κοινωνίας παραμένει πρωτίστως προσωπικό μέλημα.

Η τοξική, αρνητική, ανένδοξη όψη του θανάτου κρύβει μια δύναμη κατεργασίας που παραμένει ελπιδοφόρα για όσους έχουν το κουράγιο να τη διαχειριστούν. Η ωμότητά της αποκαλύπτει τα ζωτικά ερωτήματα για το τι έλαβε χώρα και για το πώς θέλησε κανείς να αντισταθεί.

Υπό αυτή την έννοια, ο θάνατος, όταν εντάσσεται στην ευρύτερη εξίσωση της ζωής, γεννά τον βαθύτερο προβληματισμό. Επιβάλλει ένα νέο αφήγημα για το διαδικαστικό της ζωής και για την κοινωνία. Για το πώς διοικείται και για το ποια εξουσία καθορίζει τελικά την ταυτότητα εκείνων για λογαριασμό των οποίων αποφασίζει.

Ο θάνατος όμως δεν αφυπνίζει αυτομάτως, ούτε επειδή αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι κάθε κοινωνίας. Η δύναμή του βρίσκεται στη διάθεση του ανθρώπου να αντιπαρατεθεί με όσους διακυβεύουν το μέλλον. Η αδυναμία της κοινωνίας να αντιδράσει σε όσους την εκμεταλλεύονται θα παραμένει πραγματικότητα όσο τα μέλη της επιλέγουν σιωπηλά να μένουν μέρος της, για να μην ταράξουν τις ισορροπίες. Τότε ο θάνατος δεν μπορεί να έχει καταλυτική επίδραση, γιατί η δυνατότητα και η ευκαιρία της αλλαγής έχουν εξαϋλωθεί με τον ίδιο άδοξο τρόπο με τον οποίο εξαϋλώθηκε και η ίδια η ζωή.