“Η Εξαφάνιση”: Μία ταινία για την ανανεωτική κουλτούρα του Νέου Χόλιγουντ

Το ‘Klute’, ή ‘Η Εξαφάνιση’ (ελληνικός τίτλος) ξαναήρθε ως summer classic στα θερινά σινεμά φέτος το καλοκαίρι σε μία αποκατεστημένη κόπια, digital, να μας θυμίσει μία εκπληκτική Τζέιν Φόντα, που με αυτή την ερμηνεία κερδίζει το Α’ Βραβείο Όσκαρ πρώτου γυναικείου ρόλου, δίπλα στον εκπληκτικά μινιμαλιστικό και εσωστρεφή Ντόναλντ Σάδερλαντ, που μας θυμίζει ότι η ερμηνεία δε χρειάζεται τα λόγια τόσο, αλλά όλο το ύφος και το στήσιμο ενός ηθοποιού.

Ο Πάκουλα στο ‘Klute’ ανανεώνει το νουάρ, το αστυνομικό είδος αποκτά μία κοινωνική και ψυχολογική διάσταση, οι χαρακτήρες δεν είναι καθόλου επίπεδοι, όλη η πλοκή στέκεται στη ψυχαναλυτική πλευρά τους, παρόλο που η ψυχοπαθολογία του ανθρώπου που διαπράττει εγκλήματα δεν αναλύεται ακριβώς. Όμως, αυτό που εντυπωσιάζει είναι ο λεπτεπίλεπτος μεταμοντέρνος τρόπος που η γυναίκα παρουσιάζεται ως εκδιδόμενη, ένα call girl που δε μοιάζει καθόλου κυνικό ή ψυχολογικό ράκος, αλλά συναισθηματικό, με βάθος, με σκεπτικισμό, με προσωπικότητα, και εδώ ο Τζέιν Φόντα καθηλώνει τον θεατή και την κάμερα μαζί. Η σκηνοθεσία υποδειγματική, με μακρινά και κοντινά πλάνα όπου το μυστήριο απλώνεται και τη Μπρι (Τζέιν Φόντα), το call girl, να ψυχαναλύεται στην κάμερα, στο θεατή, κοιτώντας μετωπικά.

Πολλοί σκηνοθέτες του Νέου Χόλιγουντ θα επιστρέψουν στην κληρονομιά του κλασικού Χόλιγουντ όπως το ανέπτυξαν τα περίφημα στούντιο, ως ένα φόρο τιμής στους κινηματογραφιστές που προηγήθηκαν αυτών. Ωστόσο, τα στούντιο αυτήν την περίοδο, τέλη της δεκαετίας του 1960 και αρχές της δεκαετίας του 1970, θα καλλιεργήσουν το πεδίο στους νέους κινηματογραφιστές, ώστε να έχουν την ευκαιρία να γυρίσουν ταινίες με ένα πιο ευρωπαϊκό στιλ και ύφος, ένα σινεμά τέχνης, επηρεασμένοι από φόρμες και λογικές που κυρίως οι Γάλλοι της νουβέλ βαγκ είχαν αναπτύξει.

Υπήρξαν δημιουργοί, όπως ο Κόπολα για παράδειγμα, που μπόρεσε να κινηθεί άνετα και στις δύο κινηματογραφικές παραδόσεις, αμερικανική και ευρωπαϊκή, που σήμαινε ουσιαστικά και μία σαφή επίγνωση της ιστορίας του κινηματογράφου, αλλά και της επιρροής της στην σύγχρονη κουλτούρα.

Ο Πάκουλα δείχνει να κάνει ένα βήμα πιο μπροστά και να γυρίζει με χαλαρούς ρυθμούς μία Νέα Υόρκη που αποπνέει μυστήριο και ταυτόχρονα μία χαλαρότητα, μία ανθρωπιά ή ζεστασιά, ενώ η ατομικότητα, η υπαρξιακή αγωνία και η μοναξιά απλώνεται επικίνδυνα στα στενά της πόλης. Στην πραγματικότητα η Μπρι είναι η σύγχρονη γυναίκα, απελευθερωμένη ερωτικά από τη σεξουαλική επανάσταση που έχει προηγηθεί στις ΗΠΑ την προηγούμενη δεκαετία, ζει μόνη, και ζει προσφέροντας ερωτική συνεύρεση με αμοιβή, έχοντας και σταθερούς πελάτες, που σταδιακά και με έναν περίεργο τρόπο δένεται συναισθηματικά ή το αντίθετο. Ταυτόχρονα οι άντρες αντιμετωπίζουν τη γυναίκα αποστασιοποιημένοι, κυριαρχικά.

Η Μπρι και η ψυχοπαθολογία της σύγχρονης γυναίκας στη Δύση

Αυτό το κόμπλεξ συνέργειας παρουσιάζεται υπέροχα από τον Aμερικανό σκηνοθέτη, που μοιάζει να θέλει να αναπτύξει περισσότερο μία κοινωνική και ταυτόχρονα ατομικοκεντρική θέση της γυναίκας στο σύγχρονο κόσμο, παρά να λύσει ένα έγκλημα, ένα μυστήριο. Και εδώ κάπου μπαίνει και ο χαρακτήρας του Ντόναλντ Σάδερλαντ (Klute), που μοιάζει να είναι το κεντρικό πρόσωπο, αφού το όνομά του είναι ο τίτλος της ταινίας. Σαφώς δεν είναι έτσι.

Η Μπρι είναι το κεντρικό πρόσωπο και ο ντετέκτιβ Klute που έρχεται από τη μακρινή Πενσυλβανία παίζει έναν ρόλο για να κατανοήσουμε καλύτερα την ψυχοπαθολογία του πραγματικού κεντρικού προσώπου, της Μπρι, ως τη σύγχρονη νέα γυναίκα στη Δύση και τις ανάγκες της, Το σεξ είναι κεντρικό σημείο αναφοράς. Και σε αυτό δε θα ξεφύγει ούτε ο μετρημένος ντετέκτιβ, παρά τις όποιες αρχικά επιφυλάξεις του. Η Μπρι σαγηνεύει τον νεαρό Klute και εκείνος προστατεύει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο την Μπρι.

Με μία ταυτόχρονη νοσταλγική και μελαγχολική διάθεση περιγράφεται μία κοινωνία, που μάλλον είναι αυτοκαταστροφική και διαστροφική ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1970. Και μία νέα μοναχική γυναίκα μοιάζει ανασφαλής ενώ ο προσανατολισμός της ακαθόριστος. Παράλληλα καλλιτεχνική και ερωτική, στρέφεται στη λύση της πορνείας για να επιβιώνει, χωρίς να σταματά να ονειρεύεται. Η γυναίκα ως πόρνη αποκτά άλλη υπόσταση, χωρίς την περιθωριακή εικόνα που συνήθως παρουσιάζεται.

Κι ενώ η Μπρι μοιάζει να έχει βρει σταθερότητα και συντροφικότητα σ’ έναν άνθρωπο, όπως το νεαρό ντετέκτιβ, που τον εμπιστεύεται και την αποδέχεται, που συζούν για λίγο με μία αρμονικότητα, οι αμφιβολίες και οι παρορμήσεις της δε θα την κρατήσουν ολοκληρωτικά δίπλα του. Η έννοια της διαρκούς μελαγχολικής αναζήτησης μένει ως αίτημα στο σινεματικό χρόνο της ταινίας.

Ένα ζευγάρι που, όμως, μοιάζει να συνυπάρχει αρμονικά: η Μπρι διαβάζει στη μία άκρη του δωματίου και ο Klute εργάζεται στην απέναντι πλευρά. Το μυστήριο πλανάτε σε όλες τις σχέσεις της νέας, πανέμορφης, Μπρι και ο Πάκουλα επιτυγχάνει μία ισορροπία εξαιρετική στους χαρακτήρες και στην πλανοθεσία, με τη βοήθεια της εξίσου εξαιρετικής φωτογραφίας του Γκόρντον Γουίλις που ήταν και ο διευθυντής φωτογραφίας του Κόπολα στους ‘Νονούς’. Η ατμόσφαιρα της ταινίας είναι μοναδική και έχει όλα τα χαρακτηριστικά της μποέμικης νοσταλγικότητας κι ενός πεσιμισμού που αποπνέουν πολλές από τις ταινίες του Νέου Χόλιγουντ.

Η λύση στο μυστήριο και τον άνθρωπο που βρίσκεται πίσω από τις απειλές για τη ζωή της Μπρι είναι κάπως πρόχειρη, αν και ευρηματική όπως ευρηματικός είναι στην ερμηνεία του και ο νεαρός Σάδερλαντ, που στέκεται διακριτικά στην υπέροχη Φόντα. Η πλοκή εξελίσσεται ομοιόμορφα και καταλήγει ως μία νέα αρχή για τη νεαρή γυναίκα, που μαζί με τη λύση του μυστηρίου, αφήνει πίσω και την παλιά της ζωή.