Κόντρα Ζελένσκι-Λάιεν: Ξοδεύονται πολλά λεφτά γρήγορα και χωρίς έλεγχο

Για την συνάντηση Ζελένσκι-Λάιεν, η Ukrainska Pravda, το RBC Ukraine, και η Kyiv Independent παρουσιάζουν το ρεπορτάζ του Bloomberg και τις απαιτήσεις της ΕΕ για ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις, καθώς η Λάιεν επέμεινε ότι για να δοθεί η βοήθεια που χρειάζεται το Κίεβο πρέπει να προηγηθούν άνω των 20 μεταρρυθμίσεων. Κάποιες από αυτές προϋποθέτουν την έγκριση της Βουλής της Ουκρανίας, ενώ κάποιες όχι.

Πρόκειται για μεταρρυθμίσεις όπως ενίσχυση της υπηρεσίας Καταπολέμησης της Διαφθοράς, των  μηχανισμών καταπολέμησης της παραοικονομίας και των υπηρεσιών που ελέγχουν τα κρατικά έξοδα, καθώς ο Ζελένσκι παρουσίασε συν τοις άλλοις και ένα μεγάλο νέο “κενό” (περίπου 27 δισ. δολαρίων) στον προϋπολογισμό άμυνας της Ουκρανίας για το 2026, ζητώντας πρόσθετη κάλυψη. Παρότι η ουκρανική κυβέρνηση δεν τήρησε τις δεσμεύσεις της, κατά την συνάντηση Ζελένσκι-Λάιεν, ο Ουκρανός πρόεδρος διαμαρτυρήθηκε που με την επιμονή της Γαλλίας και του Λουξεμβούργου «ήρθησαν οι κυρώσεις σε δύο Ρώσους ολιγάρχες».

Σήμερα τα περισσότερα ουκρανικά μέσα εστιάζονται στην επίσημη διάψευση από τον Ζελένσκι, που δήλωσε ότι «η συνομιλία με την πρόεδρο της Κομισιόν ντερ Λάιεν ήταν απολύτως θετική και το κλίμα εξαιρετικό» και ότι «απλώς χρειάσθηκε να εξηγήσω ότι εν καιρώ πολέμου δεν είναι δυνατόν η Βουλή μιας εμπόλεμης χώρας να λειτουργεί σαν των άλλων χωρών». Εκτός της Λάιεν, ο Ζελένσκι είδε και τον ΓΓ του ΝΑΤΟ.

Δήλωσε ότι οι δύο πλευρές συμφώνησαν να βρουν άμεσα λύσεις για να επιταχυνθεί η ροή της οικονομικής και αμυντικής βοήθειας προς την Ουκρανία και ότι ομάδες εργασίας της Ουκρανίας και της ΕΕ αναμένεται να συναντηθούν εκ νέου σε μια εβδομάδα περίπου για να οριστικοποιήσουν τις σχετικές αποφάσεις «καθώς πρέπει να βρεθεί τρόπος να λάβουμε άμεσα τη χρηματοδότηση για αγορά drones». Ο Ζελένσκι ότι η “τρύπα” στον προϋπολογισμό προέκυψε «επειδή αυξήθηκε το κόστος του πολέμου».

Ζελένσκι-Λάιεν: Τι ζητά η ΕΕ

Οι συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις που ζητεί η Ευρωπαϊκή Ένωση προκειμένου να ξεκλειδώσει τη χρηματοδότηση (συμπεριλαμβανομένων των 37 δισεκατομμυρίων ευρώ που είναι θεωρητικά διαθέσιμα έως το τέλος του 2026) είναι αυστηρά καθορισμένες. Όπως αποκαλύφθηκε από επίσημη επιστολή των Επιτρόπων της ΕΕ (Βάλντις Ντομπρόβσκις και Μάρτα Κος) προς την ουκρανική κυβέρνηση, η λίστα περιλαμβάνει 21 βασικές μεταρρυθμίσεις, οι οποίες χωρίζονται σε τρεις κεντρικούς άξονες:

1. Καταπολέμηση της Διαφθοράς & Διαφάνεια-Αντιδιαφθορά: Υιοθέτηση και αυστηρή εφαρμογή μιας νέας, ολοκληρωμένης εθνικής στρατηγικής κατά της διαφθοράς. Καταπολέμηση του Μαύρου Χρήματος. Θέσπιση αυστηρών κανόνων για την πρόληψη και την καταστολή της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες (ξέπλυμα μαύρου χρήματος). Ενίσχυση Εισαγγελίας: Επέκταση και ενδυνάμωση του προσωπικού της Ειδικής Εισαγγελίας κατά της Διαφθοράς (SAPO).

2. Φορολογικές και Οικονομικές Μεταρρυθμίσεις, με περιορισμό της παραοικονομίας για την ενίσχυση των επίσημων φορολογικών εσόδων αλλά ουσιαστικά και διεύρυνση της φορολογίας σε επιχειρηματίες και μικρές επιχειρήσεις. Για τη διαχείριση του Δημόσιου Χρέους απαιτείται να υιοθετηθεί νέα στρατηγική για τη βιώσιμη διαχείριση του δημόσιου χρέους και να μειωθούν οι κρατικές/ κυβερνητικές δαπάνες.

3. Εναρμόνιση με το Ευρωπαϊκό Δίκαιο και την Ενιαία Αγορά: Ζητείται ταχύτερη προσαρμογή της ουκρανικής νομοθεσίας στα πρότυπα της ΕΕ, ώστε η χώρα να είναι έτοιμη για μελλοντική ένταξη. Σημειώνεται ότι την ίδια ημέρα με τη συνάντηση, οι πρεσβευτές της ΕΕ επιβεβαίωσαν ότι το Κίεβο ολοκλήρωσε επιτυχώς 10 προηγούμενες μεταρρυθμίσεις, γεγονός που επέτρεψε την άμεση έγκριση μιας δόσης 3 δισεκατομμυρίων ευρώ. Όμως οι 18 έως 21 που απομένουν είναι “αγκάθια”.

Ζελένκι-Λάιεν: Οι αντιδράσεις

Μία από τις βασικές  προϋποθέσεις για τη χρηματοδότηση είναι ο διορισμός ανεξάρτητων εποπτικών συμβουλίων στις μεγάλες κρατικές επιχειρήσεις και η προετοιμασία τους για ιδιωτικοποίηση, με στόχο να καταπολεμηθεί η διαφθορά. Οι Ουκρανοί πολίτες όμως δεν θέλουν να ιδιωτικοποιηθούν οι υποδομές, ούτε προς ξένους επενδυτές ούτε προς ντόπιους ολιγάρχες, γιατί είναι βέβαιοι ότι αυτό θα σημάνει μαζικές απολύσεις εργαζομένων και αύξηση του κόστους των δημόσιων υπηρεσιών, ενώ παράλληλα η διαφθορά δεν θα μειωθεί αν πάρουν τις υποδομές ιδιώτες και απλά «το μαύρο χρήμα θ αλλάξει χέρια».

Άλλο αγκάθι είναι ότι η Κομισιόν απαιτεί την πράσινη μετάβαση και την κατάργηση των κρατικών επιδοτήσεων στην ενέργεια, ώστε οι τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος και του φυσικού αερίου να καθορίζονται ελεύθερα από την αγορά. Αυτό θεωρείται κόκκινο πανί για έναν λαό που έχει δει το εισόδημά του να εξανεμίζεται λόγω του πολέμου, και που βλέπει τις κρατικές επιδοτήσεις ως απαραίτητες για να αντιμετωπίσει το κόστος ενέργειας και θέρμανσης, ιδιαίτερα κατά τους χειμερινούς μήνες.

Τρίτο αγκάθι είναι ότι η ΕΕ ζητεί μεν λιγότερο ΦΠΑ στις μικρές επιχειρήσεις, αλλά παράλληλα απαιτεί αύξηση των εταιρικών φόρων ακόμα και από μικρομεσαίους και κατάργηση των φοροαπαλλαγών. Ούτε αυτό μπορεί να περάσει εύκολα από τη Βουλή επειδή ειδικά οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις θεωρούν ότι η αύξηση των φόρων εν καιρώ πολέμου, με καταστροφή των υποδομών της χώρας και ενεργειακή κρίση, θα οδηγήσει σε μαζικά λουκέτα, ακρίβεια και περαιτέρω φτωχοποίηση.

Απόδειξη της δυσχέρειας να περάσουν αντιλαϊκοί νόμοι είναι ότι δεν πέρασε ο νόμος για τη φορολόγηση μικρών δεμάτων, που ειναι σημαντικότατα για τον μέσο πολίτη, επειδή αγοράζει φτηνά ρούχα, μικροσυσκευές, ανταλλακτικά κ.λπ. από πλατφόρμες e-commerce τύπου AliExpress, Temu κ.ά. Καταψηφίστηκε την 1 Σεπτεμβρίου και πέρασε με αρκετές αλλαγές 15 μέρες μετά.

Στην Ουκρανία δεν φορολογούνταν δέματα από το εξωτερικό αξίας μικρότερης των 150 ευρώ. Η ΕΕ και το ΔΝΤ ήθελε να καταργηθεί το αφορολόγητο και να επιβάλλεται ΦΠΑ 20% ακόμα κι αν το δέμα είχε αξία ένα ευρώ. Όταν καταψηφίστηκε, Κομισιόν και ΔΝΤ δήλωσαν ότι αυτό ήταν απαράβατος όρος για να πάρουν οι Ουκρανοί τις επόμενες δόσεις (13,7 δισ. από ΕΕ και 700 εκατ. από το ΔΝΤ) και ότι δεν θα δώσουν ούτε ένα ευρώ από αυτά τα κονδύλια.

Υπό αυτές τις ισχυρές πιέσεις, το νομοσχέδιο αναδιατυπώθηκε, αναφέρει ότι δεν θα ισχύσει άμεσα αλλά από το καλοκαίρι του 2027 και προστέθηκαν κάποιες εξαιρέσεις (π.χ. έμειναν αφορολόγητα τα δέματα μεταξύ συγγενών, καθώς και τα καθαρά ιδιωτικά, μη εμπορικά δέματα αξίας έως €45). Επανήλθε εσπευσμένα στην ολομέλεια και υπερψηφίστηκε.

Απροθυμία και αδυναμία

Όμως η Κομισιόν έχει ενοχληθεί περισσότερο από τις αλλαγές που δεν γίνονται στην καταπολέμηση της διαφθοράς, όπου π.χ. ζητεί διορισμό περισσότερων στις αρχές αυτές και δεν ζητεί νομοθετήματα, οπότε δεν υπάρχει το άλλοθι της πλειοψηφίας στην Βουλή. Επίσης έχει ενοχληθεί επειδή ξεπέρασε τον προϋπολογισμό η ουκρανική κυβέρνηση και ζητάει παραπάνω λεφτά από εκείνα που είχαν συμφωνηθεί.

Στη συνομιλία Ζελένσκι-Λάιεν ο πρώτος προσπάθησε να αιτιολογήσει την καθυστέρηση της λήψης μέτρων επικαλούμενος την «περίπλοκη πραγματικότητα που αντιμετωπίζει στο εσωτερικό της χώρας. Το Κοινοβούλιο λειτουργεί υπό στρατιωτικό νόμο και δεν μπορεί να λειτουργεί κανονικά όπως σε περίοδο ειρήνης».

Οι συσχετισμοί στην Βουλή

Ο Ζελένσκι έχει θεωρητικά την απόλυτη πλειοψηφία στη Βουλή. Σημειωτέον ότι στη Βουλή από τους 450 βουλευτές με απαγορεύσεις κομμάτων και τις διώξεις βουλευτών (φιλορωσικών ή “φιλορωσικών” και κομμουνιστικών), έχουν απομείνει 400 βουλευτές. Από αυτούς, οι περισσότεροι δεν πατάνε ποτέ στη Βουλή ή πηγαίνουν σπανίως, με αποτέλεσμα ο Ζελένσκι να μην μπορεί (ή να ισχυρίζεται ότι δεν μπορεί) να συγκεντρώσει τον απαραίτητο αριθμό των 226 βουλευτών που απαιτούνται. Ανεξαρτήτως δηλαδή του πόσοι βουλευτές απέμειναν, για να περάσει νόμος πρέπει να υποστηριχθεί από το 50% των αρχικώς 450 εκπροσώπων.

Το 2019 ο Ζελένσκι διέθετε μια “ιστορική” αυτοδυναμία με 254 βουλευτές του κόμματος “Υπηρέτης του Λαού”, αλλά έκτοτε παραιτήθηκαν και παύθηκαν πάνω από 41, και δεν έχουν αναπληρωθεί όλοι από επιλαχόντες, οπότε φέρεται να έχει 229 βουλευτές πλέον. Κάποιες έδρες δεν μπορούν όμως να αναπληρωθούν γιατί π.χ. 16 από τους παυθέντες ή παραιτηθέντες που είχαν εκλεγεί το 2019, εξελέγησαν σε μονοεδρικές, οπότε μπορούν να αντικατασταθούν μόνον με νέες αναπληρωματικές, τοπικές εκλογές, που η κυβέρνηση τις αποκλείει λόγω στρατιωτικού νόμου και πολέμου.

Επίσης από τους 41 που διαγράφηκαν από το κόμμα ή παραιτήθηκαν από αυτό, οι 16 (ή 18) κράτησαν την έδρα τους. Αυτοί πολύ δύσκολα θα ψήφιζαν ποτέ νόμους που εισηγείται το κυβερνών κόμμα. Οι μισοί εξάλλου ήδη προσχώρησαν σε άλλα κόμματα. Μάλιστα 14 από τους 254 βουλευτές του κόμματος “Υπηρέτης του Λαού” είχαν εκλεγεί στην Χερσώνα, στην Ζαπορίζια και σε περιοχές του Ντονμπάς που πλέον έχει καταληφθεί από τη Ρωσία. Αυτοί οι βουλευτές από μονοεδρικές περιφέρειες είναι αδύνατον εκ των πραγμάτων να αναπληρωθούν με εκλογές σε αυτή τη φάση.

Η Φον ντερ Λάιεν πάντως έχει δηλώσει δημόσια (και μέσω επιστολών των Επιτρόπων της ΕΕ προς τον Πρόεδρο της ουκρανικής Βουλής ότι τα χρήματα θα εκταμιευθούν μόνο όταν θα έχουν εγκριθεί οι σχετικοί νόμοι από την Verkhovna Rada.

Τι λέει ο Ζελένσκι

Ο Ζελένσκι προσπάθησε να πείσει ότι αυτό είναι δύσκολο αλλά θα το προσπαθήσει, ενώ παράλληλα ζήτησε από την ΕΕ να επισπεύσει κονδύλια από τις επόμενες δόσεις (κυρίως για την αγορά drones και για την αεράμυνα), ζητώντας η Κομισιόν «να δείξει ευελιξία και να μην εξαρτά τα πάντα από την ταχύτητα έγκρισης των νόμων από την Βουλή».

Η κεντρική γραμμή του προεδρικού γραφείου δεν ελέγχει πλέον απόλυτα τη συμπεριφορά των βουλευτών, οι οποίοι λειτουργούν αυτόνομα, οπότε, με εξαίρεση τους νόμους για άμυνα, ο Ζελένσκι καταφεύγει συχνά σε “συμμαχίες ανάγκης” για να περάσει οικονομικούς νόμους παζαρεύοντας με βουλευτές από μικρότερα κόμματα, ανεξάρτητους βουλευτές ή ακόμα και πρώην μέλη διαλυμένων παρατάξεων.