Οι ευρωπαϊκές πολιτικές ελίτ πολιορκούνται εκ των έσω

Σε καμία από τις τρείς μεγάλες χώρες της Ευρώπης οι κυβερνήσεις δεν ολοκληρώνουν την κατά το σύνταγμα προβλεπόμενη θητεία τους, πλήν όμως και οι τρείς διακινδυνεύουν στην καλύτερη περίπτωση την παράλυσή τους και στην χειρότερη την αποσταθεροποίησή τους.  Κάποιοι ηγέτες μάλλον θα απομακρυνθούν επιδεινώνοντας τις ήδη έκρυθμες συνθήκες, με αποτέλεσμα να εξαφανίζονται οι δυνατότητες περιορισμού και ελέγχου των συνεπειών.

Η ικανότητα της Ευρώπης να αντιμετωπίσει την οικονομική της δυστοκία, να αναπληρώσει τα κενά ασφαλείας που δημιουργούνται από την σταδιακή αποχώρηση των Αμερικανών και να συνεχίσει να υποστηρίζει την Ουκρανία, πρόκειται να δοκιμασθεί αποφασιστικά. Οι δημοτικές εκλογές του Μαΐου του 2026 στην Βρετανία αποδεικνύονται μία από τις χειρότερες δοκιμασίες για το εργατικό κόμμα, αλλά και για το συντηρητικό, με το REFORM UK του Nigel Farage να σημειώνει νέα εκλογικά οφέλη που πιστοποιούν πως το προβάδισμά του στις περισσότερες εθνικού επιπέδου αναμετρήσεις για την κάλυψη εδρών του 2025, δεν αποτελούν τυχαία συμβάντα.

 

Στις δημοτικές εκλογές κερδίζει 400 θέσεις δημοτικών συμβούλων στην Αγγλία, Ουαλία και Σκωτία, εξέλιξη που προκαλεί καταπληξία στο εργατικό κόμμα, που σημειώνει απώλειες 260 θέσεων. Τα νέα δεδομένα αποτελούν σχεδόν πλήρη αντιστροφή της νικηφόρας πορείας του στις εθνικές εκλογές του Ιουλίου του 2024 και σηματοδοτούν παγίωση της θέσης του REFORM UK, ανακλώντας ταυτόχρονα την απογοήτευση του εκλογικού σώματος με τα παραδοσιακά κόμματα, κυρίως σε θέματα σχετικά με την μετανάστευση και το κόστος διαβίωσης.

Το βασικό ερώτημα που προβάλλει αφορά το γεγονός ότι κατά πόσον τα ήδη ευνοϊκά αποτελέσματα θα προσελκύσουν και νέους ψηφοφόρους. Πάντως ένα ισχυρό REFORM UK θα επισφραγίσει τον κατακερματισμό της βρετανικής πολιτικής κονίστρας, προσφέροντας στον Nigel Farage την απαιτούμενη ορμή, ώστε στις επόμενες εθνικές εκλογές να εκπαραθυρώσει τους εργατικούς και τους συντηρητικούς από το κεντρώο χώρο.

Ο Βρετανός πρωθυπουργός Keir Starmer αποδεικνύεται ανίκανος να επιβιώσει μετά το πρώτο εξάμηνο, από την στιγμή που η οποιαδήποτε δημοφιλία του εξαϋλώνεται και θεωρείται περισσότερο από βέβαιο ότι η πρόκληση κατά της ηγεσίας του αναμένεται να προέλθει κυρίως από την αριστερή πλευρά των εργατικών, με συνέπεια να ανακοινώσει την παραίτησή του.

Η πρωθυπουργία Burnham 

Ο διάδοχός του θα αποδειχθεί περισσότερο ανίσχυρος, κλίνοντας προς τα αριστερά, αλλά όπως και αν εξελιχθούν οι καταστάσεις η αδύναμη εντολή μετά την κατά άλλα “συντριπτική” εκλογική νίκη, που επιτυγχάνεται με μόλις το 33% των ψήφων, δεν προσφέρει καμία ασφάλεια στο εργατικό κόμμα. Η συντηρητική παράταξη από την άλλη πλευρά υφίσταται ήδη το φαινόμενο της ενδόρρηξης, με αλλαγές τριών πρωθυπουργών κατά το 2022, με το δικομματικό σύστημα που καθορίζει επί έναν αιώνα την βρετανική πολιτική να αποσυντίθεται. 

Η άνοδος του Andy Burnham στον πρωθυπουργικό θώκο, με τον κύριο αντίπαλό του, τον βουλευτή των εργατικών Darren Jones να υποχωρεί διστακτικός για να διεκδικήσει την πρωθυπουργία σε πείσμα του γεγονότος ότι του ασκούνται ισχυρές πιέσεις. Προς το παρόν οι κύριοι τομείς των διαφορών του Burnham από τον Starmer, εστιάζονται στην μετατόπιση της ισχύος σε τοπικό επίπεδο, από την στιγμή που εμφανίζεται πεπεισμένος ότι οι τοπικές αρχές διακυβέρνησης διαθέτουν μεγαλύτερες δυνατότητες και αποδεικνύονται περισσότερο υπεύθυνες στην αντιμετώπιση των κατά τόπους προβλημάτων.

Υπάρχει επίσης το ζήτημα της εκλογικής μεταρρύθμισης και η πεποίθηση ότι επιβάλλεται να δοθεί μεγάλη προσοχή στα εσωτερικά ζητήματα της χώρας, ίσως με μεγαλύτερες φιλοδοξίες σε σχέση με τις εκτιμώμενες από τους επενδυτές και τους πολιτικούς αναλυτές, κυρίως σε θέματα κοινωνικής πολιτικής.

Γαλλία

Η Γαλλία κινείται ήδη ακυβέρνητη και έως τον Οκτώβριο του 2025 ανακυκλώνει τρείς πρωθυπουργούς σε ένα δωδεκάμηνο, με κανέναν να έχει την δυνατότητα να επιτύχει την υπερψήφιση του προϋπολογισμού του κράτους. Πρόκειται για το δεύτερο συνεχόμενο έτος χωρίς καταληκτική συμφωνία για τον προϋπολογισμό, γεγονός άνευ προηγουμένου για την Πέμπτη Δημοκρατία και τον πρόεδρο Emmanuel Macron να προσπαθεί παραπαίοντας να ολοκληρώσει το τρέχον δωδεκάμηνο χωρίς άλλα προβλήματα το 2026. Όμως εάν η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Sebastien Lecornu καταρρεύσει εντός του τρέχοντος έτους, οι πιέσεις προς τον Γάλλο πρόεδρο για την διάλυση του κοινοβουλίου και την προκήρυξη πρόωρων εκλογών θα καταστούν αφόρητες.

Η παράταξη RASSEMBLEMENT NATIONAL-RN της Marine Le Pen αναμφίβολα θα αυξήσει τις έδρες της, επιδεινώνοντας το κοινοβουλευτικό αδιέξοδο ή ίσως να αποκτήσει και την πλειοψηφία. Εάν η παράταξή της διασφαλίσει 250 έδρες, τότε ο μόλις 30 ετών Jordan Bardella, θα ανελιχθεί στον πρώτο πρωθυπουργό της λαϊκής δεξιάς στην σύγχρονη ιστορία της χώρας, υποχρεώνοντας σε μία ασταθή συγκατοίκηση τον ήδη σοβαρά τραυματισμένο  πολιτικά Emmanuel Macron και προκαλώντας ένα σοβαρό σχίσμα στην γαλλική πολιτική σκηνή. 

Ακόμα πάντως και αν αποφευχθούν οι συγκεκριμένες εξελίξεις η Γαλλία θα παραμείνει παράλυτη, ανίκανη να υπερψηφίζει προϋπολογισμούς, να προωθεί μεταρρυθμίσεις ή να ηγείται στην Ευρώπη. Στην ήδη συγκεχυμένη εικόνα προστίθενται τα μεγάλα οικονομικά της προβλήματα με το έλλειμμα να υπερβαίνει το 6,5%, υπερδιπλάσιο του ορίου του 3% που θέτει η Ευρωζώνη  και το επιτόκιο του δεκαετούς ομολόγου να κινείται προς το απαγορευτικό επίπεδο του 5% για ανακύκλωση του δανεισμού. Σε αδρές γραμμές η Γαλλία θυμίζει την Ελλάδα του 2009 και μάλλον σε χειρότερη κατάσταση, με το οικονομικό της μέγεθος  να απειλεί ευθέως την Ευρωζώνη.

Γερμανία

Η Γερμανία έχει τον Σεπτέμβριο πέντε εκλογικές αναμετρήσεις σε ισάριθμα ομόσπονδα κρατίδια, αν και δύο κρίνονται αποφασιστικής σημασίας, της Σαξωνίας και του Μεκλενβούργου-Δυτικής Πομερανίας.   Καταλαμβάνοντας την δεύτερη θέση στις ομοσπονδιακές εκλογές του τελευταίου Φεβρουαρίου, η παράταξη της λαϊκής δεξιάς AfD, ηγείται πλέον στις ομοσπονδιακές δημοσκοπήσεις και καρπώνεται την πλειοψηφία στα ανατολικά ομόσπονδα κρατίδια. Πρόκειται για ένα σπάνιο επίτευγμα σε μία χώρα, όπου οι συνασπισμοί αποτελούν τον κανόνα για την διακυβέρνησή της, αλλά δεν διαφαίνονται πλέον πιθανοί.

Η ισχυροποιημένη AfD σε συνδυασμό με την εξασθένιση των Σοσιαλδημοκρατών του SPD, εντείνει τις πιέσεις στους συντηρητικούς Χριστιανοδημοκράτες του CDU να εγκαταλείψουν την τακτική του αποκλεισμού της λαϊκής δεξιάς από οποιαδήποτε κυβέρνηση συνασπισμού μετά τον ΙΙ Παγκόσμιο Πόλεμο, ειδικά στην ανατολική πλευρά της χώρας.

Μία κίνηση της συγκεκριμένης μορφής ίσως αποδειχθεί τοξική σε ομοσπονδιακό εθνικό επίπεδο και θανατηφόρα για τους ομοσπονδιακούς εταίρους του CDU στις κυβερνήσεις συνασπισμού. Η συμμαχία του Καγκελλαρίου Friedrich Merz με το SPD ήδη πλήττεται και θραύεται από τις διαμάχες για τις συντάξεις, τις μεταρρυθμίσεις στο πεδίο των κοινωνικών επιδοτήσεων και τις δαπάνες, οπότε η εγκατάλειψη αποκλεισμού της λαϊκής δεξιάς, σε συνδυασμό με νέες εκλογικές απώλειες για το SPD, απειλεί να διαλύσει τον κυβερνητικό συνασπισμό.

Η πρόσφατη συντριπτική νίκη του AfD μάλιστα στην Σαξωνία με 43,8% και στο Μεκλενβούργο-Δυτική Πομερανία με 38,2%, επιταχύνει τις εξελίξεις με νέα ώθηση των κινήσεων για την απομάκρυνση του Friedrich Merz από την καγκελλαρία.  Όμως και τα αποτελέσματα του Βερολίνου όπου η αριστερά εκπαραθυρώνει τους Σοσιαλδημοκράτες του SPD,  με το AfD να σημειώνει επίσης μεγάλη άνοδο, αλλά και τα επόμενα εκλογικά αποτελέσματα δεν πρόκειται να ευνοήσουν την κυβερνητική συμμαχία. 

Πολυετείς ζυμώσεις 

Καμία από τις συγκεκριμένες εξελίξεις δεν προκύπτει εν μία νυκτί, από την στιγμή που ο πολιτικός κεντρώος χώρος παραπαίει επί μία δεκαετία, με την κρίση του 2015, το Brexit, την κατάληψη της ηγεσίας του εργατικού κόμματος, την ενδόρρηξη των γαλλικών παραδοσιακών παρατάξεων και την σταθερή άνοδο της AfD να σηματοδοτεί μία μη αντιστρεπτή τάση. Όμως τα τραύματα οξύνονται σε επικίνδυνο βαθμό και στις τρείς χώρες ταυτόχρονα, με τις βρετανικές εκλογές του 2024 να εμφανίζουν το χαμηλότερο ποσοστό ψήφο για το άθροισμα εργατικών και συντηρητικών από το 1910. 

Η νίκη του Emmanuel Macron το 2017 στην Γαλλία συγκαλύπτει και δεν αντιστρέφει την κατάρρευση των σοσιαλιστών και των κεντρώων Ρεπουμπλικάνων, ενώ και το κίνημά του εισέρχεται σε φαινόμενο ενδόρρηξης, με το κοινοβούλιό του να παραλύει λόγω της κυριαρχίας της λαϊκής δεξιάς και της λαϊκής Αριστεράς. Οι γερμανικές εκλογές του Φεβρουαρίου του 2025 αποδεικνύουν πως CDU και SPD καταγράφουν την χειρότερη επίδοσή τους αθροιστικά, από την εποχή της γερμανικής ενοποίησης.

Οι πολιτικές δυνάμεις που ωθούν προς τον κατακερματισμό αποδεικνύονται οι ίδιες, ήτοι οργή για τις ανεξέλεγκτες ροές μεταναστών, αποτελμάτωση και επιδείνωση των συνθηκών διαβίωσης, αποβιομηχάνιση και ένα διευρυνόμενο συνεχώς χάσμα μεταξύ της εισοδηματικά ανώτερης αστικής τάξης έναντι όλων των υπολοίπων, όπου προστίθεται και η ενεργειακή κρίση. Ειδικά οι νεαροί ψηφοφόροι απογοητεύονται με το κατεστημένο και εμφανίζονται δεκτικοί στις εναλλακτικές λύσεις που προωθούν η λαϊκή δεξιά και η λαϊκή αριστερά.

Ο παράγοντας Trump

Επιπλέον η πίεση από τον ευρωσκεπτικιστικό Λευκό Οίκο διευρύνει τις ήδη σοβαρές ρωγμές, με την κυβέρνηση του Donald Trump να επιθυμεί μία περισσότερο κατακερματισμένη και αποκεντρωμένη Ευρώπη, με συνέπεια να υποστηρίζει και επίσημα την λαϊκή δεξιά, που θα προσφέρει το προσδοκώμενο αποτέλεσμα.

Είτε και αν οι ΗΠΑ προκαλούν την κυριαρχία της Ευρώπης με το ζήτημα της Γροιλανδίας (που λήγει υπέρ των Αμερικανών), ή με τις απειλές κυρώσεων εναντίον των Ευρωπαίων αξιωματούχων που ελέγχουν τις ρυθμιστικές αρχές που επιβλέπουν την καινοτόμο αμερικανική τεχνολογία και την διακηρυγμένη ανάμειξη του Λευκού Οίκου στις εκλογές στις χώρες της Ευρώπης, παραμένει αμφίβολο το εάν θα επιτύχουν τον σκοπό τους ή θα προκαλέσουν μεγάλες αντιδράσεις.

Όμως η πρόθεση, ειδικά όταν οι ΗΠΑ αποσύρουν δυνάμεις από την ανατολική Ευρώπη και αρνούνται να συμμετάσχουν στις δαπάνες για την Ουκρανία, αλλά και για το ΝΑΤΟ, αντιστοιχίζονται με ένα στοίχημα εναντίον του κεντρώου πολιτικού χώρου στην Ευρώπη και ειδικά στην ΕΕ.

Το τελικό αποτέλεσμα εστιάζεται στο γεγονός ότι υπάρχουν προς το παρόν τρείς κυβερνήσεις στις ανάλογες μεγάλες χώρες της Ευρώπης, χωρίς δυνατότητες διακυβέρνησης. Ο Andy Burnham, αντιμετωπίζει την πρόκληση να εστιασθεί στην αποσαφήνιση και στην ερμηνεία των στόχων του για την χώρα και να διασφαλίσει ότι όλες οι εκλογικές περιφέρειες θα παραμείνουν συντονισμένες στην πορεία του.

Ο Emmanuel Macron θα προσπαθήσει με βάση τις πολιτικές του εμπειρίες να παρατείνει για ένα οκτάμηνο την παραμονή του στην εξουσία, παρά τις αποτελματωμένες συνθήκες και οι εταίροι του Friedrich Merz μάλλον δεν έχουν κάποιον άλλον για να στραφούν. Όμως η επιβίωση δεν αποτελεί διακυβέρνηση και ακόμα και αν διατηρήσουν κακήν κακώς την εξουσία, παραμένουν εξαιρετικά ανίσχυροι για οτιδήποτε άλλο εκτός από την διαχείριση της πτώσης τους.

Οδυνηρές συνέπειες για την Ευρώπη

Οι επιπλοκές σοβούν στο εσωτερικό των τριών μεγάλων της Ευρώπης, από την στιγμή που η αποφασιστική δράση για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, των επενδύσεων και της παραγωγικότητας, καθίσταται αδύνατη όταν οι κυβερνήσεις προσπαθούν απλώς να επιβιώσουν. Οι συγκεκριμένες δεν πρόκειται να οδηγήσουν την ανάπτυξη της Ευρώπης, αλλά θα την καθηλώσουν, από την στιγμή μάλιστα που Βρετανία και Γαλλία αντιμετωπίζουν συνεχώς διογκούμενο χρέος, χωρίς προοπτική να εφαρμόσουν τις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις για να το αντιμετωπίσουν.

Η εγκατάλειψη του κεντρώου πολιτικού χώρου στην Βρετανία και η πιθανότητα νέων εκλογών στην Γαλλία, τρομοκρατούν τις αγορές ομολόγων και κάθε αποτυχία του συγκεκριμένου χώρου να εισφέρει κάποιες λύσεις, ενισχύει την πεποίθηση πως μόνον παρατάξεις εκτός του τραυματισμένου συστήματος έχουν την δυνατότητα να το αποκαταστήσουν.  Η συγκεκριμένη πεποίθηση εδραιώνει την ανοδική τάση κυρίως της λαϊκής δεξιάς και όχι σε βραχυχρόνιο ορίζοντα, αλλά οι τρείς μεγάλες χώρες της Ευρώπης αποτελούν τον πυρήνα της και όσον θα αδυνατίζει ο κεντρώος πολιτικός χώρος, θα αδυνατίζει ολόκληρη η ήπειρος.

Η αδυναμία ευθυγράμμισης της γαλλικής και της γερμανικής πρωτεύουσας, διαχέει την σύγχυση στις Βρυξέλλες, υπονομεύοντας την ικανότητα της Ευρώπης να προχωρεί σε συναινέσεις, προκαλεί περιπλοκές στην εμπορική πολιτική και δυσχεραίνει τις διαβουλεύσεις για τον επόμενο προϋπολογισμό της.  Οι ευρωπαϊκές προσπάθειες για τον συντονισμό σε θέματα άμυνας, εμπορίου, ρυθμιστικών αρχών ή στην χρηματοοικονομική πολιτική δεν πρόκειται να αντιμετωπίσουν μόνον την εσωτερική παράλυση, αλλά και την ενεργή εχθρότητα των ΗΠΑ.

Η δυνατότητα της Ευρώπης να αναπληρώσει το κενό που δημιουργεί η αμερικανική αποχώρηση εξαρτάται κυρίως από την ύπαρξη μίας στιβαρής εξουσίας στις τρείς μεγάλες της χώρες, δεδομένο που αποκλείεται για το 2026. Η Ουκρανία θα παραμείνει εκτεθειμένη, παρά τις διαβεβαιώσεις περί του αντιθέτου, από την στιγμή που η υποστήριξή της απαιτεί πολιτική βούληση και δαπάνες, που οι ανίσχυρες κυβερνήσεις θα αγωνισθούν απεγνωσμένα να διασφαλίσουν, αντιμετωπίζοντας όμως τις σφοδρές αντιδράσεις κυρίως της λαϊκής δεξιάς.

Προς το παρόν η βοήθεια για το 2026 διαφαίνεται εξασφαλισμένη, αλλά η πολιτική αποσταθεροποίηση στις τρείς μεγάλες χώρες της Ευρώπης, προοιωνίζει σκοτεινές εξελίξεις για το Κίεβο, που δεν διαθέτει τις απαιτούμενες αντοχές για να ανταπεξέλθει. Το κενό ηγεσίας στην ομάδα των G-7 ή G-Zero, όπως χαρακτηρίζεται το 2013 από τον γνωστό οργανισμό ανάλυσης και διαχείρισης απειλών και κινδύνων EURASIA GROUP  για την αδυναμία διαμόρφωσης στιβαρών κοινών αποφάσεων, στον πυρήνα της διεθνούς πολιτικής,  διευρύνεται.

Μάλιστα ο Λευκός Οίκος επιταχύνει την διεύρυνση του κενού αντί να αντιστέκεται, με τον Donald Trump να δηλώνει δημόσια την αντίθεσή του με τους τρείς μεγάλους της Ευρώπης σε βαθμό δραστικά μεγαλύτερο σε σχέση με την Ρωσσία, με συνέπεια να ενθαρρύνει την Μόσχα. 

Η αδύναμη πλέον ομάδα των τριών μεγάλων δεν διαθέτει πλέον την πολυτέλεια να βασίζεται στις ΗΠΑ για την διάσωση της Ουκρανίας και παραμένει εκτεθειμένη στις υβριδικές απειλές της Ρωσίας.  Εάν επιπλέον ο Donald Trump εμπλακεί ανοικτά στις εκλογικές αναμετρήσεις στην Ευρώπη και σε θέματα εδαφικής ακεραιότητας, η διατλαντική σχέση εισέρχεται σε αχαρτογράφητα πεδία, με συνέπεια το ήδη καταταλαιπωρημένο μεταπολεμικό πλαίσιο της συμμαχίας, να κινδυνεύει να διαρραγεί.