Η ακροδεξιά και η προβαλλόμενη φιγούρα του “ναζιστικού τέρατος”

Πρόκειται για τα επίχειρα της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης, που διέλυσε βιαίως τις μεταπολεμικές κοινωνικές κατακτήσεις, αύξησε δραματικά τις ανισότητες και γιγάντωσε τα μεταναστευτικά ρεύματα με οδυνηρές συνέπειες στο εσωτερικό των ευρωπαϊκών κοινωνιών. Έναντι αυτών των οξύτατων προβλημάτων, αλλά και της ουσιαστικής ομοιομορφίας των πολιτικών από τα παραδοσιακά συντηρητικά και σοσιαλδημοκρατικά κόμματα με σημαία την πλήρη ελευθερία των αγορών και της παγκοσμιοποίησης, τα πάσης φύσεως ακροδεξιά κόμματα με επιδερμικό και λαϊκίστικο λόγο ενισχύονται σημαντικά σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, προβάλλοντας τη «σημαία» της αντίθεσης στο κατεστημένο και τον επιβαλλόμενο αυταρχικό καθωσπρεπισμό των κατεστημένων οικονομικών και πολιτικών ελίτ.  

Ειδικότερα, η επιδειχθείσα αυτοκαταστροφική πολιτική του ευρωπαϊκού «ιερατείου», αλλά και η είσοδος του παγκόσμιου καπιταλισμού στη φάση που έχει καταστεί ανεξέλεγκτος και επικίνδυνος για την ανθρωπότητα, η «δαμόκλειος σπάθη» που επιβάλλεται στις ευρωπαϊκές κοινωνίες από τους διεθνείς κερδοσκόπους, που μετατρέπονται σε «κοινωνίες του 1/3», οδηγούν στην απονομιμοποίηση των πολιτικών συστημάτων και στη ριζοσπαστικοποίησή τους, η οποία όμως λόγω ιδεολογικής αδυναμίας της αριστεράς δεν οδηγείται πάντα προς προοδευτική κατεύθυνση.

Είναι ιστορικά αποδεδειγμένο, ότι η άνοδος του φασισμού οφείλεται κυρίως στις συνθήκες οικονομικής κρίσης, που οδηγούν βίαια μεγάλα τμήματα της κοινωνίας στην οικονομική εξαθλίωση. Η αντιμετώπιση αυτού δεν μπορεί να γίνει μόνο με την επίκληση συνθημάτων περί «Δημοκρατίας» και «ανθρωπίνων δικαιωμάτων», αλλά με ουσιαστική παρέμβαση και εξάλειψη των κοινωνικών αιτίων, που αποτελούν το «λίπασμα» στο φασιστικό φαινόμενο.

Γιατί, όταν, λόγω σοβαρών κοινωνικών και οικονομικών κρίσεων, οδηγούνται μαζικά τα μεσαία και τα ασθενέστερα κοινωνικά στρώματα σε βίαιη «προλεταριοποίηση», όπου, μάλιστα, λόγω αυτών των συνθηκών, κυριαρχεί το λούμπεν στοιχείο, τότε, οι «δράκοι» της ναζιστικής και φασιστικής «καρικατούρας» λαμβάνουν πιο προσηνή και οικεία «προσωπεία». 

Η Ευρώπη σε τροχιά Ακροδεξιάς

Στο εξαιρετικό βιβλίο του «Ο νεαρός Χίτλερ» ο Paul Ham, αναλύοντας τις συνθήκες και τους όρους μετατροπής ενός συνηθισμένου ανθρώπου με μειωμένες πνευματικά ικανότητες, του Αδόλφου Χίτλερ, σε «Φύρερ» και σφαγέα των ευρωπαϊκών κοινωνιών και κυνικό εξολοθρευτή ολόκληρων λαών και κοινωνικών ομάδων (Εβραίοι, τσιγγάνοι, ανάπηροι κλπ.), καταλήγει στο εξής τελικό συμπέρασμα – κραυγή:

«Η Ευρώπη και γενικά η Δύση θα εξακολουθήσει να ολισθαίνει προς ένα οιονεί προ-διαφωτιστικό ζόφο προκαταλήψεων, προς μια κατάσταση «τεχνικο-μεσαιωνισμού» με πυρηνικά όπλα, υπό την διακυβέρνηση αμόρφωτων ανδρών μέσα σε επίχρυσα σπίτια και πρώην τραπεζιτών, που ονειρεύονται ιερούς πολέμους. Σε τέτοιες συνθήκες, οι εξτρεμιστές μπορούν μια μέρα να βρουν έναν γνήσιο «Φύρερ» να τους ποδηγετήσει ανάμεσα στους νταήδες – καρικατούρες και τους παλαβούς ξανθούς, που κατείχαν μέχρι σήμερα το πόστο».

Ο βασικός, συνεπώς, αιμοδότης και το λίπασμα για την ισχυρή άνοδο των ακροδεξιών κομμάτων αποτελεί η εφαρμογή της νεοφιλελεύθερης δημοσιονομικής πειθαρχίας, που έχει ακυρώσει και έχει μετατρέψει σε στάχτες το κράτος πρόνοιας και δικαίου, που κατακτήθηκε στην Ευρώπη με τις ισχυρές κευνσιανές πολιτικές, που ακολουθήθηκαν για την ανασυγκρότηση των ευρωπαϊκών κοινωνιών πάνω στις μεταπολεμικές στάχτες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου από τις φρικώδεις πράξεις του ναζιστικού θηρίου.

Οτιδήποτε σχεδόν κατακτήθηκε από τους πολιτικούς και κοινωνικούς αγώνες του ευρωπαϊκού λαϊκού κινήματος και στοιχειοθετήθηκε ως ευρωπαϊκό κράτος πρόνοιας, μέσω της εφαρμοσμένης πολιτικής της δυτικής σοσιαλδημοκρατίας, γκρεμίσθηκε στο όνομα της νεοφιλελεύθερης οικονομικής πειθαρχίας. Έτσι, οι σημερινές πολιτικές και οικονομικές ελίτ, ενώ ομνύουν τον ευρωπαϊσμό, με την πολιτική τους είναι αυτές που δημιουργούν τρομακτικές κοινωνικές ανισότητες, πολιτικές ανισορροπίες και εθνικές αντιθέσεις, «πριονίζοντας» συστηματικά το «δέντρο» της Ευρώπης. 

Σύμφωνα με τον Γάλλο οικονομολόγο Τομά Πικετί, οι ευρωπαϊκές κοινωνίες έχουν επανέλθει στα προ του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου επίπεδα ανισότητας: «Ο 20ος αιώνας σημαδεύτηκε αρχικά από τη μείωση των ανισοτήτων. Οι πόλεμοι προκάλεσαν μια χωρίς προηγούμενο ανακατανομή του συσσωρευμένου πλούτου. Η ανάπτυξη, όμως, σε συνθήκες ειρήνης οδήγησε στην αύξηση των ανισοτήτων, καθώς η απόδοση του κεφαλαίου είναι μεγαλύτερη από τον ρυθμό οικονομικής μεγέθυνσης.

Ταυτόχρονα, ένα νέο φαινόμενο επιτείνει τις ανισότητες: η εκτόξευση, πέρα από κάθε λογική, των αμοιβών της ελίτ των μάνατζερ. Επιπροσθέτως, οι μεγάλες περιουσίες εξασφαλίζουν τόσο υψηλότερες αποδόσεις, όσο μεγαλύτερη είναι αρχικά η συσσώρευση πλούτου. Το αποτέλεσμα είναι μια συνεχής διεύρυνση των ανισοτήτων, που ξαναφέρνει τον κόσμο μας στο ακραίο σημείο που βρισκόταν πριν ξεσπάσει ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Οι αρχές της αξιοκρατίας και της κοινωνικής δικαιοσύνης υποχωρούν». 

Πώς οι ανισότητες τροφοδοτούν την άνοδο του λαϊκισμού;

Απόρροια αυτών των πολιτικών είναι η άνοδος των πάσης φύσεως ναζιστικών και λαϊκίστικών κινημάτων. Τα κινήματα αυτά ενισχύουν συνεχώς τη δύναμή τους στις ευρωπαϊκές κοινωνίες που βρίσκονται σε αγωνία και σύγχυση. Πρόκειται για τον λεγόμενο «ύστερο λαϊκισμό», που λιπαίνεται πέραν της παραδοσιακής αντίθεσης κατεστημένου-λαού από τις έντονες ανισότητες στις ευρωπαϊκές κοινωνίες μεταξύ των κερδισμένων της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης και των χαμένων κοινωνικών πλειοψηφιών, καθώς και τις συνέπειες των έντονων προσφυγικών-μεταναστευτικών ρευμάτων, που δημιουργούν παράλληλα και ζητήματα ταυτότητας στα «νεοπληβειακά» στρώματα.

Η εξέλιξη αυτή έχει διαφοροποιήσει και διευρύνει την παραδοσιακή αντίθεση μεταξύ αστικής και εργατικής τάξης, που κυριαρχεί στο μαρξιστικό αφήγημα, ακόμα και στις γνήσιες βιομηχανικές χώρες, όπως Γερμανία και Γαλλία. Οι διαχωριστικές κοινωνικές γραμμές σε όλο το εύρος των καταπιεζόμενων τάξεων πλέον είναι πολλαπλές και αλληλοεφαπτόμενες: μεταξύ εργαζομένων και ανέργων, νέων και ηλικιωμένων, κατοίκων των πόλεων και της υπαίθρου, μορφωμένων και ανειδίκευτων κλπ.

Τα χάσματα αυτά ενισχύουν τον κατακερματισμένο κοινωνικό ιστό, με συνέπεια σε πολιτικό επίπεδο να ευδοκιμεί το επιφανειακό επικοινωνιακό σχήμα «λαός κατά ελίτ», που είναι το πολιτικό όχημα όλων των σημερινών λαϊκίστικων κινημάτων και των ηγετών τους (Τραμπ, AfD, Λεπέν, Μελόνι, Μιλέι, κλπ). 

Η βασική αιτία αυτού του αδυσώπητου κοινωνικού κατακερματισμού οφείλεται στη μετεξέλιξη του σύγχρονου καπιταλισμού από τη δεκαετία του ’80 και στις πολιτικές που επέφεραν ουσιαστική έλλειψη κοινωνικής προστασίας, όπως αυτή δομήθηκε μεταπολεμικά στην Ευρώπη με τη συναίνεση του κεφαλαίου και της εργατικής τάξης (κράτος πρόνοιας). 

Προλετάριοι και ακροδεξιά…

Οι σαρωτικές σύγχρονες αλλαγές, με την αυτοματοποίηση των εργοστασίων, που αποδεκατίζουν θέσεις εργασίας στις παραδοσιακές κατασκευές και η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης πλήττουν σφοδρότατα τα μεσαία στρώματα και αφήνουν διαθέσιμες μόνο τις θέσεις που απαιτούν υψηλή δημιουργικότητα και ανθρώπινη εποπτεία. Παράλληλα, το διαδίκτυο και οι διαδικτυακές πλατφόρμες επιτρέπουν σε πολύ μικρό αριθμό ανθρώπων να συγκεντρώνουν αμύθητο πλούτο και να διατηρούν επιχειρήσεις με ελάχιστες θέσεις εργασίας, αλλά με τεράστιο κέρδος.

Αντιλαμβάνεται κανείς, ότι η εξέλιξη αυτή είναι δραματική για τις κοινωνίες και την κοινωνική ισορροπία, συνιστώντας βαθιά μετεξέλιξη του παραδοσιακού βιομηχανικού καπιταλισμού, που σε συνδυασμό με την επέκταση του χρηματοπιστωτικού βραχίονά του οδηγεί τον κόσμο σε ένα καθεστώς διογκούμενης οικονομικής ανισότητας. Ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι, ακόμα και στις παλιές μητροπόλεις του καπιταλισμού, βλέπουν όχι μόνο το βιοτικό τους επίπεδο να μειώνεται δραματικά, αλλά να εξαφανίζεται και η ελπίδα τους για μια ικανοποιητική ζωή.

Με τον τρόπο αυτό εξαϋλώνονται οι συλλογικές δράσεις και ενισχύεται ο ατομικισμός, ισοπεδώνεται η παραδοσιακή εργατική τάξη και τα μεσαία στρώματα που υπό την ευρεία έννοια αποτελούν το προλεταριάτο, σύμφωνα με την ουσιαστική εννοιολόγηση του όρου αυτού από τον Καρλ Μαρξ.

Ο Ιταλός φιλόσοφος Κοστάνζο Πρέβε θέλοντας να φωτίσει αυτές τις νέες συνθήκες, τονίζει ότι: «Σε αντίθεση με ό,τι συνέβη στην εικοσαετία 1920-1940, φαίνεται δύσκολο στις καπιταλιστικές ολιγαρχίες να κατορθώσουν να σταθεροποιήσουν την κυριαρχία τους, θέτοντας τη μία ομάδα κατά της άλλης. Η στρατηγική της εξουσίας σήμερα δεν είναι η αντιπαράθεση μιας κυριαρχούμενης κοινωνικής ομάδας με μια άλλη κυριαρχούμενη ομάδα (εργάτες, μικροαστικά στρώματα, αγρότες κ.λπ.), αλλά ο εξατομικευμένος διαμελισμός της κοινωνίας, που οδηγεί τους ανθρώπους στην απομόνωση, σ’ ένα κοινό αίσθημα αδυναμίας και τους πείθει βαθιά, πως κάθε συλλογική ενέργεια είναι άχρηστη. Το παλιό «προλετάριοι όλων των χωρών ενωθείτε» αντικαθιστά η γενικευμένη κραυγή των ναυαγών «ο σώζων εαυτόν σωθήτω».

Πρόκειται για πολιτικές που έχουν ως σημείο αναφοράς την εξυπηρέτηση του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου και οι οποίες δημιουργούν κοινωνικά ερείπια. Δίπλα στα αποτελέσματα αυτής της μονεταριστικής πολιτικής, που είναι η αύξηση της ανεργίας, η μεγέθυνση των αποκλεισμένων κοινωνικών στρωμάτων, η φτώχεια και η απόγνωση των ανθρώπων, παραμονεύει ο νεοφασισμός. Χωρίς πραγματική δημοκρατική αναμόρφωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με πρωταρχικά στοιχεία την κοινωνική αλληλεγγύη και την πολιτική ενοποίηση, με ισότητα στη λειτουργία των λαών, οι κίνδυνοι για επανεμφάνιση ενός πραγματικού ναζιστικού τέρατος δεν μπορεί να αποκλειστεί.